Монополияның экономикалық және әлеуметтік салдары

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3


2. Монополияның экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4


а) Монополияның табиғиты және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

ә) Монополиялық билік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

б) Монополияның өнім көлеиін белгілеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12


Монополияның әлеуметтік салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

а) Монополиялық биліктің әлеуметтік шығындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

ә) Қазақстандағы монополиялық жағдай және табиғи монополиялардың қоғамға тигізер әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты экономикамызда микро және макродеңгейде қатынастары күрделенiп, экономикамызға әр түрлi әсерiн тигiзуде.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi бiр рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде әрекет жасайды.
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы санына, фирманың көлемiне, тауар сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың қолда болуына байланысты. Осындай рынок құрылымдарының бiр түрi – монополия.
Монополия дегенiмiз белгiлi бiр тауарды немесе қызметтi өндiретiн жалғыз фирма және осы тауарды жақын алмастырушысы жоқ нарықты айтамыз.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi нарықты қэкономикадағы монополияның орны, табиғаты, оның экономиканың әлеуметтiк және экономикалық салаларына тигiзер оң және терiс әсерлерiн қарастыру.
Осылайша мен курстық жұмысымның тақырыбын Монополияның пайда болу тарихы” деп алдым.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуiне байланысты бәсеке түралы көп кездестiремiз. Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс пен ұсыныс сияқты негiзгi элементi болып табылады. Бiрақ қазiргi жағдайда қайбiр елдiң болмасын, оларда таза бәсекелестiк экономикалық рынок жоқ. Өйткенi қоғамның кейбiр салаларында көптеген кәсiпорындар бiрдей қызмет ете алмайды. Мысалы, ел аумағындағы электр желiсiн алатын болсақ ол табиғи монополия болып табылады, өйткенi бұл рынокқа бәсекелес фирма кiру үшiн ол фирма тағы да бүкiл ел аумағына электр тораптарын жүргiзуге тура келедi, ал бұл өз кезегiнде жалпы қоғамға немесе ұлттық экономикаға зиян шығындарды туғызады.
Бiрақ рыноктық экономикада қандай-да болмасын монополиялық әрекеттердi өз бетiнше жiбермейдi, оны мемлекет белгiлi бiр деңгейде әр түрлi шаралармен реттеп отырады. Оны экономикада “антимонополиялық саясат” дейдi.
Жүмысты орындаудағы мақсатым курстық жұмыс барысында монополиялық жағдайды толық қарастырып, оның пайда болу теориясын және қызмет ету ерекшелiктерiн, қысқа және ұзақ мерзiмдегi монополист әрекеттерiн, монополиялық нарықтың жетiлген бәсеке рыногынан айырмашылығын қарастырмақшымын. Әрине соңғы бөлiмде Қазақстандағы осы рыноктың жалпы көрiнiсi және телекоммуникация саласындағы табиғи монополия (“Қазақтелеком ААҚ”) мысалында қарастырып өтпекшiмiн.
1. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
2. Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. – СПб:. “Питер”, 1999. – 464с.
3. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
4. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело, 1992.
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
6. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
7. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан – 2030. Қазақстан халқына жолдауы.
8. Кузеков А.С. Управление локальными монополями в сфере информационный услуги (на примере ОАО “Казактелеком”). Афтореферат. – Караганда. – 2004 г.
9. Экономика и права Казахстана, 2004 / №13.
10. Жайдары Ж.Б. “Этапы достижение конкурентспособности компании (на примере рынка телекоммуникации)”. // Аналитик. – 2004, №3.
11. Мамутов Б.А. “Управление финансово-экономической деятельностью предприятие (на примере ОАО “Казактелеком”). // XXI ғасырдағы “Мемлекет және бизнес” халықаралық ғылыми-практика конференциялары материалдары. – Алматы, 2003. 2 бөлiм.
        
        Жоспар
1. Кіріспе
.......................................................................
.........................................3
2. Монополияның экономикалық салдары
.........................................................4
а) Монополияның табиғиты және түрлері
...........................................................4
ә) Монополиялық ... ... өнім ... ... ... әлеуметтік салдары
.............................................................16
а) Монополиялық биліктің әлеуметтік шығындары
.........................................16
ә) Қазақстандағы монополиялық жағдай және табиғи монополиялардың қоғамға
тигізер ... ... ... ... ... ... экономикамызда микро
және макродеңгейде қатынастары күрделенiп, экономикамызға әр ... ... ... ... ... ... орнап, бағаны белгiлейтiн тек
қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту ... ... ... ... ... белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде
әрекет жасайды.
Рынок құрылымы ... ... ... ... ... ... оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың қолда ... ... ... ... бiр түрi – монополия.
Монополия дегенiмiз белгiлi бiр тауарды немесе қызметтi өндiретiн
жалғыз ... және осы ... ... ... жоқ ... ... тақырыптың өзектiлiгi нарықты қэкономикадағы монополияның орны,
табиғаты, оның экономиканың әлеуметтiк және экономикалық салаларына тигiзер
оң және ... ... ... мен ... ... ... ... пайда болу
тарихы” деп алдым.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуiне байланысты бәсеке ... ... ... өз ... ... экономиканың сұраныс пен
ұсыныс сияқты негiзгi элементi болып табылады. Бiрақ қазiргi ... ... ... оларда таза бәсекелестiк экономикалық рынок жоқ.
Өйткенi қоғамның кейбiр салаларында көптеген кәсiпорындар бiрдей ... ... ... ел ... ... ... алатын болсақ ол табиғи
монополия болып табылады, ... бұл ... ... ... кiру үшiн ... тағы да ... ел ... электр тораптарын жүргiзуге тура келедi, ал
бұл өз кезегiнде жалпы қоғамға немесе ұлттық экономикаға зиян ... ... ... ... болмасын монополиялық әрекеттердi
өз бетiнше жiбермейдi, оны мемлекет белгiлi бiр деңгейде әр ... ... ... Оны ... ... саясат” дейдi.
Жүмысты орындаудағы мақсатым курстық жұмыс барысында монополиялық
жағдайды толық қарастырып, оның ... болу ... және ... ... ... және ұзақ ... ... әрекеттерiн,
монополиялық нарықтың жетiлген бәсеке рыногынан ... ... ... ... ... осы рыноктың жалпы
көрiнiсi және телекоммуникация саласындағы ... ... ... ... қарастырып өтпекшiмiн.
2. Монополияның экономикалық салдары
а) Монополияның табиғаты және ... ... ... ... ең ... ... осы қарастырылып отырған нарықтағы фирмалардың саны боп табылады.
Экономикада рынокты ... оны ... ... белгiлейтiн
сұраныс пен ұсыныс қана емес, сондай-ақ рынок құрылымы болып табылады.
Өйткенi әр рынок құрылымында ... ... де әр ... соған сәйкес баға
құру тәсiлi және фирманың қызмет етуi де өзгеше болып келедi.
Рынок құрылымының негiзгi түрiне келесiлер жатады: / 2, 123 бет ... ... ... нарығы;
2) Монополия;
3) Монополиялық бәсеке;
4) Олигополия.
Жетiлген бәсеке қалыптасу үшiн ондаған фирмалар әрекет жасап, ... ... ... ... болмауы тиiс.
Жетiлген бәсекеге қарама-қарсы бәсеке түрi монополия болып табылады.
Ал ... ... ... ... бiр ғана iрi өндiрушi тұрады.
Тұтынушы қаласа да, ... да ... ... пайдаланып, оның
тағайындалған бағасын қабылдауға мәжбүр болады. Монополистiң үлкен билiкке
ие болуына оның ... ... ... осы ... ... ... да әсерiн тигiзедi. Бұл 2-суретте бейнеленген.
Сурет-1 – Монополияның ерекшелiктерi
Рынок құрылымында ... ... ... ... рынок түрi
бұл монополиялық рынок. Монополия жағдайында тұтынушылардың алдында ... iрi ... ... ... мұнда фирма және монополия түсiнiктерi
теңескен. Тұтынушы қаласа да, қаламасада ... ... ... ... ... ... ... болады.
Мысалы, жетiлген бәсеке мен монополия нақты түрде шын өмiрде ... Олар ... ... ... ... бiр жағы ... ... Өйткенi жетiлген бәсекеде бiрдей тауар олар мен үшiн ... ... ... ... Ондай жалған көрiнiс дүкендердiң орналасқан
жерiне, қызмет ... ... ... және ... ... байланысты.
Бiздiң өмiрiмiзде жетiлген бәсеке көбiнесе астық, ... ... ... рыногында көп кездеседi.
Ал монополияның толық қамтитын түрi ол сол ... ... ... өнiмдi қайта тұтынуға ... ... ... ... ... беру арқылы көрiнуi мүмкiн. Сондықтан ... ... ... ... орын ... ... монополиялық көрiнiс халыққа ... ... яғни ... электроэнергиясы, жылумен және ауыз суымен
қамту салаларында көрiнiс табуда. Өйткенi мұндай салаларда монополияның
көрiнiс табуы ... ... ... ... ... болсақ, егер нарықта
екiншi бәсекелес фирма келу үшiн ол бүкiл сол аумаққа өз ... ... ... алып ... ол ... ... шығындарды туғызады.
Монополиялы рыноктың қалыптасуының ежелгi тәсiлi бұл - ... ... ... ... қолында болуы. Ол ресурстарға:
негiзгi немесе ерекше шикiзат көздерi, ... ... ... ... бiлiм ... ... көрсетудiң ерекше түрi сияқты ... ... бұл ... ... ... сол ... ... ел iшiнде немесе әлемдiк рынокта монополис болып табылады. ... ... ... бiр қала ... бiр ғана су ... ... ... су ... ... онда осы ... иесi ерекше ресурс көзiне ие
болған монополис болып ... Егер ... де ... ... ... қажеттi тауарларға жатса, бiздiң мысалымыздағыдай “су” , онда
монополис ол өнiмi ... баға ... ... ... ... Оңтүстiк Африка республикасында әлемдегi ... 80-85% ... және ол ... тек қана бiр ... ... Beers” компаниясы 100% өндiрiс көлемiн иемденген. Әрине мұндай ауқымды
көлеммен монополис компания әлемдiк алмаз және ... ... ... ... ... бұл компания ұлттық экономика деңгейiнде қолдау
тауып, оған мемлекет ерекше ... беру ... өз ... ... ... ... ... Өйткенi, бұлай ерекше қолдау көрсетудiң басты
мәселесi осы алмазды алмастыратын ... да асыл ... көп ... ... бұл ... ... ... жарнамалық бюджетi өте көлемдi.
Ол жарнамалардың мақсаты брилиант пен алмаздың басқа асыл тастардан өзiндiк
қасиеттерiн арттыру, ылғи да ... ... ... сақтап қалу және
рынокта қосымша билiкке ие болу екендiгi белгiлi.
Екiншiден, Американың ... ... ... ресурстық
монополиялы рыногының қалыптасуы және әлi күнге дейiн сақталып келе жатуы.
Ол бұл жағдайға өзiнiң алюминий ... ... ... шикiзат
бокситтiң қайнар көздерiне жоғары дәрежеде бақылау жасауы арқылы жеттi.
Үшiншiден, көптеген жылдар бойы “Ксерокс” компаниясы әлемде ... ... және ... ... ... арқылы монополист болып
келе жатыр, яғни бұл рынокқа басқа фирмалардың ... ... ... ... ... ... қысқаша
айтқанда монополияның төмендегiдей түрлерi бар:
1) Жабық монополия, ол ... ... ... көмегiмен қорғлған;
2) Табиғи монополия, белгiлi бiр көлемдегi өнiмдi бiр фирмада өндiру, оны
екi немесе одан да көп ... ... ... ... ... Ашық ... берiлген тауарды өндiретiн тек қана бiр фирма ... ... ... ... ... ... жоқ болатын
жағдай.
Нарық құрылымының ерекшелiктерiн сипаттайтын ең басты көрсеткiштердiң
бiрi, осы қарастырылып отырған нарықтағы ... саны боп ... ... ... оны ... ... белгiлейтiн сұраныс
пен ұсыныс қана емес, сондай-ақ рынок құрылымы болып табылады. Өйткенi ... ... ... ... де әр ... ... ... баға құру тәсiлi
және фирманың қызмет етуi де өзгеше болып келедi.
Рынок құрылымының негiзгi түрлерiн келесi 2-ші ... ... ... Бiрнеше
фирма ... ... ... Рынок құрылымының жiктелуi
Бұл суреттегi жетiлген бәсеке қалыптасу үшiн ондаған фирмалар әрекет
жасап, олардың өзара ... ... ... ... ... ... жетiлген бәсеке мен таза монополия нарықтың
қызмет етуiнiң қарама-қарсы түрлерi болса, ал ... бiр ... ... ... ... осы екi ... арасындағы рынок болып
табылады, яғни, не толық бәсекелiк емес немесе таза монополиялы рынок ... осы ... ... ... жиi кездеседi. Мысалы, аяқ киiм
нарығы, жеңiл және тамақ өнеркәсiбi, жиһаз жасау, кино және көркем ... ... ... ... өз тауарының бағасына әсер ... ... ... ... ... алмайтын, нарыққа кiрiп шыға еркiн, ал сатып
алушылар тауар бағасын берiлген деп есептейтiн нарықтық ... ... деп ... ... ... бәсекеге төтеп беру үшiн жарнама және қосымша
шығындарға кезiгедi. ... өз ... ... ... үшiн ... ерекше қасиеттер енгiзуге тырысады.
Монополиялық бәсеке қалыптасуы үшiн ондаған фирмалар әрекет жасап,
олардың ... ... ... ... болмауы керек. ... ... ... әр фирма өз тәуекелдiлiгiмен әрекет жасайды
және баға саясатын өзi анықтайды. Бұл рынок ... ... ... ... ... мүмкiн емес, өйткенi әрбiр фирманың өнiмi ... ... ... ... ... ... және тамақ
өнеркәсiбiнде дамыған.
Мұндағы тауарлар түрлерi көп, сапасы әр қалай, қызмет көрсету деңгейi
әр ... ... ... саралануы баға факторына негiзделген. Ал
монополиялық бәсеке рыногында бейбағалық факторларға ... ... ... орамы;
• жарнаманың әсерi;
• қызмет көрсетудiң көп түрлiлiгi;
• жөндеуге кепiлдiк беру және жөндеу мерзiмiне қарай
Монополистiк ... ... ... ену ... онша ... ... баршылық. Оларға:
• лицензия;
• патент;
• фирма және кәсiпорын белгiлерi;
• сауда белгiсi.
Монополиялық бәсеке рыногы ... етуi үшiн ... ... ... ... сатушылар мен сатып алушылар саны өте көп. Тауарды
өндiруде немесе сатуда көбiнесе ұсақ фирмалар жұмыс ... ... ... ... ... өз өнiмдерiнiң бәсекелестерiнен
азда болса ерекше қасиеттерiнiң болуына ұмтылады, бұл ... ... ... алады;
• Еркiн рынокқа кiрiп-шығу. Яғни, монополиялық бәсеке рыногына кiруге
тосқауыл оншалықты көп емес және бұл саладан шығып кету де ... ... ... киiмдер тiгетiн шағын фирма ашуға көп қаражат қажет
емес, сондықтан ... ... кез ... ... ... өнiм ... баға және басқа да жағдайлар түралы деректер
белгiлi болуы керек. Ендi монополиялық ... ... да ... ... және ұқсастығына тоқталып өтсек:
Монополиялық бәсеке рыногының монополиялы ... ... ... өз ... ... ... алуы ... Ал айрмашылығы рынокта
көптеген ұсақ фирмалардың қызмет етуi және ол фирмалардың тауары ... ... ... ... жетiлген бәсекелi рынокқа ұқсастығы әрбiр
тауар көптеген фирмаларда өндiрiледi және рынокқа кiрiп-шығу еркiн болады,
ал айырмашылығы олар өнiмнiң өзiндiк ерекшелiгiнiң ... ... ... етет ... және сұраныс қисығы жетiлген ... ... ... ... ... ... ... ылдилы болып
келедi.Жетiлген бәсекелi және ... ... ... ... ... ... және ... өнiм көлемiн анықтаған кезде тек ... ... ... жеке ... ... ғана
ескерiп отырады. Сондықтан бұл ... ... ... ... тек ... орташа шығын, шектi шығын қисықтарын және ... ... ... iске ... ... дегенiмiз тауардың көпшiлiгi бiрнеше iрi фирма
арқылы өндiрiледi. Ол фирмалардың рынокқа әр ... ... ... ... ... олигополия монополист сияқты бағаға әсер етуi
мүмкiн. Мысалы, бiр класты ... ... ... ... ... ... Нарықтағы көлемдi сату үлесi бар және бiр – бiрiмн бәсекелес
бiрнеше фирмалар болады;
2. ... ... ... ... ... ... ... деп
атайды және олар нарықтағы тауарлардың ... мен сату ... ... ... етедi;
3. Олигополиялық фирманың өндiрiс шешiмдерi тек қана түтнушы ... ғана ... ... ... ... ... фирмалардың
стратегиялық шешiмдерiне де байланысты болады.
Олигополиялық фирмалар тауардың ... мен өнiм ... ... шешiм қабылдағанда өзiмен бәсекелес фирмалардың ... ... ... ... ... ... тауарды өндiретiн тек бiр ғана жеке ... бар және ... ... ... ... жоқ деп ... онда ... нарық –
монополия, ал фирма – ... деп ... ... ... ... ... ... болғандықтан оның сұраныс ... бiр ... ... ... ... ... және ұсынылған тауардың ... ... ... ... ... ... пайдаланып, тауардың
бағасын бәсекелес бағасынан жоғары деңгейде белгiлейдi және де ... ... ... аз ... ұсынады. Егер сатушы өз тауарының
шығару көлемiн өзгерту арқылы ... ... ... тигiзе алса, онда ол
монополиялық билiкке ие болады деп айта аламыз.
Егер нарықта жеке өндiрушiнiң ... ... ... онда ... ... ... ... себебi тұтынушылар тауарды тұтынудың
көлемiн азайта отырып, тауарға жоғары баға төлейдi. Сондықтан да ... ... ... ... ... қарсы заңдар
қабылданып, iске асырылуда. Бұл заңдарға ... ... ... ... ... ... төмендегiдей:
1) Iрi өндiрiстiң басымдылығы;
2) Легальды тосқауылдар ( шикiзат қорын, ... ... мен ... ... түрде иелену, тауарды жеке өндiру үшiн
үкiметтен алынған ерекше құқықтар);
3) Бәсекелесудi әдiлетсiз жүргiзу.
Iрi ... ұсақ ... ... өте ... бар. ... өндiрсте iрi фирмалардың жұмыс iстеуi
тиiмдi, себебi iрi өндiрiстiң шығындары ұсақ ... ... ... ... ... ... ... тек қана экономикалық шектеулер ғана емес, сонымен қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердiң көп ... ... ... ... ... Егер бiр ... ... өте сирек кездесетiн
шикiзат болса, онда ол ... ... ... Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам ... ... ол ... ... ерекше жеңiлдiлiктерге ие бола алмайды. Бұл
жағдайдың бiздiң мемлекетiмiз үшiн ... зор, ... ... үкiметi
кезiнде ойлап тапқан жаңалықтардың көбiнiң мемлекет аралық патентi жоқ
болды, сондықтан да бұларды шет ... ... ... ... ... ... ... негiзгi түрi – демпинг –
бәсекелесiн ығыстыру ... ... ... ... ... ... сату.
Iрi фирмалар – мүмкiндiгi мол монополистер. ... ... ... ... ... да ... өздерiне тиiмсiз бағамен ұзақ уақыт ... ұсақ ... ... ығыстырады.
Монополист өзiнiң ерекше жағдайын пайдаланып, тауардың бағасын
бәсекелес бағасынан әлдеқайда жоғары ... ... де ... ... ... аз ... ... Мұнда сатушы өз тауарының
шығару көлемiн өзгерту арқылы рыноктық ... ... ... ... онда ол ... билiкке ие болады деп атаймыз.
Кейбiр жағдайда әлемдiк тұрғыдан бәсекенiң күшеюi ... ... ... ұлттық монополияны немесе табиғи және ... ... ... ... дәлелдеп отыр.
Егер нарықта жеке өндiрушiнiң монополиялық билiгi орнықса, онда қоғам
жалпы белгiлi шығындарға ұшырайды, себебi ... ... ... ... ... ... жоғары баға төлейдi. Сондықтан да көптеген
елдерде нарықты ... ... ... қарсы заңдар
қабылданып, iске асырылуда. Бұл заңдарға қарамастан ... ... ... ... ... рыноктың жалпы қызмет етуiнiң негiзгi ... ... ... Бұл ... кешегi жағдайларды
жатқыссақ болады: / 2, 16 бет /.
1) Өндiрiстiң басты ... ... ... ... ... ... болуының ежелгi үлгiсi. Мұнда сирек ... ... ... ... яғни ... ... мен авторлық
құқықтар жатады (мысалы, Оңтүстiк Африка мемлекетiнiң “De Beers” ... ... ... ... алмаз өндiру үлесi 80%- ды құрайды).
2) Iрi өндiрiстiң басымдығы болуы. Бiр фирманың сол салаға ... ол ... ... ... ... ... ... яғни бәсекелес фирмаларға қарағанда шығындардың төмен болуы, ... ... сол ... ... ... ... ... өндiрiсте iрi фирмалардың жұмыс iстеуi тиiмдi, себебi ... ... ұсақ ... ... төмен болады. Яғни, табиғи
монополия өнiм өндiру масштабында үнемдi қызмет етуiнен туындайды. Оны ... ... көре ... көретiнiмiз, орташа шығындар қисығы терiс ылдилы ... ... ... үшiн монополист тауарының сұраныс қисығы “D”
нарықтық сұраныс қисығымен сәйкес ... ... ... ... ... халықты коммуалды қызметпен қамтамасыз ... ... ... қала iшiндегi жылу берумен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... сұранысын қамтамасыз ету үшiн қала iшiнде жылу
беру жүйесiн тартады. Ол осы ... ... ... ... ... ... етедi. Егер рынокқа бәсекелес басқа фирма енуi үшiн ... ... жеке жылу ... ... ... ... ... бiрнеше фирма
болса, олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын ... ... ... ... ... қызмет еткенi тиiмдi.
Шығындар
АС2
АС1 Орташа жиынтық
шығын (АС)
Q2 Q1 Өнiм ...... ... ... ... Жеке өндiрушiге мемлекет тарапынан ерекше құқық беру. Бұл ... ... ... ... үшiн ... ... ... шығару
бұл бiр ғана мемлкеттiк немесе жеке фирмада шығарылады. Егер де шығарылған
өнiм инновациялы болып, осы елде ... ... оған ... ... ... ... ... Бұл шара сол фирманың өз өнiмдерiн шығарып,
оның бәсеке қабiлетiн арттыру үшiн ... ... ... оның негiзгi түрi – ... ... ... мақсатында өнiмдi өзiдiк құнынан төмен бағамен сату.
Iрi фирмалар – мүмкiндiгi мол монополистер. Олардың қаржы мүмкiндiктерi ... ... да ... ... ... бағамен ұзақ уақыт ... ұсақ ... ... ... Бұл дегенiмiз рынокты
экономикада кәсiпкерлiктiң дамуына керi әсерiн тигiзедi, сондықтан мемлекет
тарапынан ... ... ... қадағаланады.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуiне байланысты бәсеке түралы
көп кездестiремiз. Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс пен
ұсыныс ... ... ... ... ... ... қазiргi жағдайда
қайбiр елдiң болмасын, оларда таза бәсекелестiк ... ... ... ... ... салаларында көптеген кәсiпорындар бiрдей қызмет ете
алмайды. ... ел ... ... ... алатын болсақ ол табиғи
монополия ... ... ... бұл рынокқа бәсекелес фирма кiру үшiн ол
фирма тағы да ... ел ... ... ... ... тура ... ... өз кезегiнде жалпы қоғамға немесе ұлттық экономикаға зиян шығындарды
туғызады.
б) Монополияның өнім көлемін белгілеуі
Монополист фирманың ... етуі оның ... ... ... ... ... белгілі бір өнімді сатушы немесе сол
нарықты иеленуші, ... жоқ ... ... ... ... ... Ол өзінің шығарған өнімдеріне бағаны өзі белгілейді және оның
баға белгілеуіне мемлекеттен басқа ешкім қарсы тұра ... ... ... ... табу үшін ол ... ... шығындарынан жоғары және жоғары пайда әкелетіндей, ... ала ... ең ... баға ... ... ... ... бәспекелес фирмадан артықшылығы оның өнімдері ылғи да
сұранысқа ие ... ... ... өнім нарыққа шығаратын өнім
көлемін өзіне ең жоғары пайда әкелетін ... ... ол ... қалауымен санаспайды, яғни өнім өндірудің ең тиімді көлемін
анықтап отырады.
Сөйтiп ... ... ... ... олардың бәсекелес фирмадан
айырмашылығы, нарықтық билiкке ие болған жағдайда фирма тауарына ... ... ... ... Оны ... ... көре аламыз.
Р ... ... ... 4 – (а) – ... ... ... фирма тауарына сұраныс
қисығы, (ә) – Бәсекелiк монополия тауарына сұраныс қисығы
Монополистiң өнiм ... ... ... ... ... ...... ең жоғары деңгейге жеткiзу болып табылады. Монополис
тауар бiрлiгiнiң ... бiр баға ... ... ... ... ... ... түсiмiн көрсетедi. Монополист
өндiрушiнiң пайдасы ... ... ... = TR – TC = p(Q) * Q – ... П – монополист пайдасы;
TR - өндiрушiнiң жалпы түсiмi;
TC – ... ... - өнiм ... – баға ... ... ... ... шарты “MR = MC” болып табылады.
Мұндағы, MR – ... ...... ... монополистiң пайдасы өндiрiстiң шектi шығындары шектi түсiмге
тең ... ғана ең көп ... ... нарығындағы монополист қысқа мерзiмдi ... ... ... ... MR=MC ... онда ... ... орны алады:
МR = Р (1/Е +1) = МС
Бұдан пайданы мейлiнше көбейт шартын келесi ... ... ... (1/Е +1) = ... монополиялық қысқа мерзiмдi жағдайда пайдаы барынша көбейту ... = Р (1/Е +1) = ... ... мейлiнше көбейт шартын келесi түрде көрсетуге болады:
Р (1/Е +1) = ... ... ... ... ... Е< 0, ... ... тауардың бағасы өндiрiстiң шектi шығынына қарағанда
жоғары ... яғни Р >МС. ... ... ... ... 6-шы ... аламыз.
Суреттен көретiнiмiз монополиялық нарық бағасы өндiрiс көлемi ... ... ... АR ... ... ... ... Яғни
монополиялық баға Pm болып табылады.
Баға (Р) ... В ... ... ... Q max Q2 ... ... – Монополистiң пайдасын барынша көбейту
Монополиялық бағаны табу формуласы келесiдей болады.
Р = МС/ ... Р - ... ...... ...... ... икемдiлiгi.
Сондай-ақ монополиялы рыноктағы фирма ылғида экономикалық пайда ала
бермейдi. Себебi, егер де сұраныс қисығы AR мен орташа шығын ... ATC ... ... ... ... онда фирманың пайдасы нольге тең болады. Егер,
фирманың ... ... ... жоғары орналасса, онда ... зиян ... ... ... ... ... ... келетiн
болсақ келесi жағдайларды ескеруiмiз керек:
1. Қандай жағдайда жалғыз өндiрушi ұзақ ... ... ... ... сақтай алады.
2. Егер салада ұзақ мерзiмдi кезеңде ... ... ... ... бiрнеше зауыттар салу арқылы өндiрiс уқымын көбейтуге өандай
күштер итермелейдi.
Ұзақ мерзiмдi монополиялық тепе-теңдiкке жетудiң ... ... ... оң ... ... табуға мүмкiндiгi болуы. Экономикалық
пайда алу мүмкiндiгi ... ... ... мен ... ара ... ... Егер тауар бағасы монополист фирманың
ұзақ мерзiмдi орташа шығындарынан жоғары болған жағдайда ғана, ... ... ... ... ... ... фирма екi жағдайда қызмет етедi:
бiрiншi, ... ... ... кеңейту, ал екiншi бiрнеше зауытпен iстеу.
Ұзақ мерзiмде монополист ... ... ... ... ... шектi шығынның шектi түсiмге тең болған жағдайында анықтайды:
LRMC = ... LRMC- ұзақ ... ... ... ...... ... шығару көлемiн ұлғайту мн ұзақ мерзiмдi орташа шығындардың
азаюы қатар ... ... ... ... тек қана бiр ... өнiм
өндiредi, оны 7-шi суреттен көре аламыз.
Суреттен көрiп отырғандай LRMC < LRAC ... ... ... ... ... ... ... өнiм шығару орташа шығындардың өсуiне
әкелiп соқса, онда монополистке бiр ... ... ... ... ... ... монополист екiншi зауытты салу туралы шешiм қабылдайды.
P
MC
LRMC
Pmn AC
LRAC
LRAC min
D
MR
Qm ... Бiр ... ... ... ... ... фирма.
2.2 Монополияның әлеуметтік салдары
а) Монополиялық биліктің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... тигізер оң және теріс жақтары да болады. ... ... ... ... ... экономикаға, ұлттық
шаруашылыққа, ... ... кері ... ... болады. Жалпы
әлеуметтік және экономикалық шығындарға келесілерді жатқызуға болады:
• Монополитяның болуы жалпы ... ... ... ... болуы;
• Әлеуметтік және экономикалық ортада монополиялық биліктің ... ... ... ... ... ... түрде бәсекелік
фирмалар шығырған өнім бағаларынан әлдеқайда жоғары болуы;
• Монополиялық кәсіпорындар тауардың сапасын ... ... ылғи ... ... ... ... бұл өз ... барлық
шаруашылықтың артта қалушылығына алып келеді;
• Тауар нарығында және өнеркәсіпте бәсекенің болмауы жалпы инновация мен
индустрияның дамуына кері ... ... ... салада монополиялық билік қызметкерлер мен жұмысшыларға
төмен жалақы төлейді, жалпы адам капиталының дамуына аз көңіл бөледі;
• Халық ... ... ... ... ... алуға мәжбір болады,
бұл тұтынушылардың тұрмыс деңгейіне әсер етеді.
Сонымен қатар, монополияның болуының ... ... оң ... ... Бұл ... экономиканың ұлттық мақсаттарын жүзеге асыруда үлкен
рөл ... ... ... ірі табиғи монополиялардың болуы ұлттық
экономиканың қауіпсіздігін, ... ... ... Бұл ... саласында, байланыс саласында кен көрініс табады. ... ... ... (уран өндірісі) монополиялық ... ... ... ... байланыс саласының «Қазақтелеком» ААҚ ... ... ... жалпы елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және
мемлекеттік деңгейде ұлттық мүддені қорғайды. Ал жеңіл өнеркәсіп, ... ... ... ... ... ... ... қоғамға қолайлы болып
табылады.
Бiзге белгiлi табиғи монополияның туындауы бұл бiр салаға iрi фирманың
мамандануы және ... ... ... артық шығындарды алып келуi
болып табылады. Бiрақ осы табиғи монополиялар ... ... ... ... ... ... белгiлеуi қоғамдық шығындарға алып келедi.
Атап айтқанда осы монополистiң өнiмiн тұтынатын халық зиян шегедi.
Сондықтан монополияларды мемлекет немесе ... ... әр ... реттеу саясаттарын жүргiзiп отырады. Яғни, монополиялыны реттеу
саясаттарының тәсiлдерi өздерiнiң қолданылуына, ... әсер ... ... төрт түрге бөлiнедi:
1) Монополиялы рынокты бәсекелестiк рынокқа алмастыру;
2) ... ... ... Жеке ... ... мемлекеттiк кәсiпорындарға айналдыру;
4) Оларға әсер етпеу.
Осы монополияны реттеу саясаттарының iшiнде мемлекеттiң ... ... ... ... ... және жеке меншiк
монополистердi мемлекеттiк кәсiпорындарға айналдыру болып табылады.
“Монополия ... ... ... ... ... баға ... арқылы реттеп отырады. Мысалы, ... ету, су ... ... беру ... бағаларын белгiледе
мемлекет жетекшiлiк етiп ... ... Баға ... ... шектi шығындарға тен болатын көлемiн белгiлейдi.
Бағаны шектi шығындар арқылы реттеу жүйесi өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... ауқымнан
үнемдеу анықтамасы бойынша олардың сұранысының ылдилы болуы ... ... ... ... шығындардың төмен болуы табиғи монополист фирманы
зиян шегуге алып келедi. Мұндай кезде монополист ... ... ... да ... Ал бұл ... ... ... және монополиялық
өнiмдердiң тапшылығын тудырады.
Сондықтан ... бұл ... шешу үшiн ... шеккен
шығындарын өз мойнына алу болып табылады. Оны келесi 8-шi ... ... ... шығындар
Реттелген Шектi шығындар
баға деңгейi
Сұраныс
Өнiм көлемi
Сурет-7 – Табиғи монополистiң өнiмiне ... ... ... ... ... көрiп отырғанымыздай монополист фирма мемлкеттiң баға
белгiлеуде ... ... тең деп ... ... олардың зиянының пайда
болуын көрсетiп тұр. Яғни, табиғи монополист зиянының аумағы суреттегi
боялған ... тен. Бұл ... ... iске ... осы ... ... алады. Ал бұл саясаттың тиiмдiлiгi қоғамға тиедi, яғни тұтынушылар
үшiн бұл саясат ... ... ... ... ... осындай табиғи
монополияларды мемлекеттiң ретеу арқылы саясат жүргiзуiн көруге болады.
Келесi табиғи монополистi реттеу тәсiлi ... ... жеке ... ... мемлекет иелiгiне өткiзуi болып табылады. Бұл саясат
әсiресе Еуропа елдерiнде жиi ... Онда ... ... ... ... ... яғни ... электр жүйелерi және су
құбырларын өз қолына алған. Ал АҚШ-та бұл ... ... ... қолданылады.
Бiздiң мемлекетiмiзде табиғи монополияларды реутеу саясаттары елiмiз
үшiн маңызды ... ... ... және газ ... ... энергиясына,
байланыс салаларында, сирек кездесетiн металдарды өндiруде және маңызды
өнiмдер болып табылатын уран өндiрiсiнде iске ... ... ... ... және оның ... ... оң ... жақтары
Елбасымыз атап көрсеткенiндей “мемлекетiмiз әлем таныған, алдыңғы
қатарлы елдер қатарына қосылуы керек” деп атап ... ... ... ... ... және ... әлем ... алдыңғы қатарлы
елдер санатына қосылуына ең басты қажеттi индустриялық-инновациық қызмет
болып ... ... ... ... байланысты экономикамызда микро
және макродеңгейде қатынастары күрделенiп, экономикамызға әр түрлi әсерiн
тигiзуде.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны ... ... ... пен ... деп төте айту ... Өйткенi фирмалар белгiлi бiр
рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi ... ... ... ... құрылымы фирмалардың саладағы санына, фирманың көлемiне, ... оның ... ену ... ... ... қолда болуына
байланысты. Осындай рынок құрылымдарының бiр түрi – монополия.
Елiмiздiң рыноктық ... ... ... рынок құрылымдары
күрделене түстi. Олардың iшiнде ұлттық ... ... да орны ... ... ұлттық экономиканың тұрақты дамуына және
елiмiздiң әлем ... ... ... ... ... ... ең басты
қажеттi саясат ұлттық шаруашлық құрылымының қызмет етуiнiң тиiмдiлiгiн
арттыру болып ... ... ... ... саналатын өнеркәсiптi қайта және жанама
индустрияландыру уақыт талабы болып отыр. Себебi, өнеркәсiп ... ... түп ... ... ... оны жоғары деңгейге
көтеру үшiн ... ... ... ету ... ... өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Осындай инновациялық-идустриялық жоғары ... ... ... санатына қосылу үшiн, ... ... ... ... тиiмдi өндiрiстi қамтамасыз ету мақсатында “Қазақстан
Республикасының ... ... ... жылдарға
арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясын қабылдады. Стратегияның негiзгi мақсаты
– бәсекелестiкке ... ... ... және экспортқа бағытталған
тауар шығаратын өнеркәсiптер құрып, қызмет көрсету саласын мығымдау.
Стратегия мақсатындағыдай бәсекелестiкке ... ... және ... ... ... үшiн ... құрылымының жиi
кездесетiн түрi монополиялық ... орны ... ... ... ... ... ... тауарлар өндiруге фирмалар ие
болып, рынокта монополиялық билiкке ұмтылады. Фирмалардың арасындағы мұндай
бақталастықтың ионополист жалғыз фирмадан ... сол, егер ... ... ... ... ғана ... ... болып, олар соны
тұтынуға мәжбүр болады, сондықтан кей ... ... ... өз ... ... жақсарту үшiн артық шығындар жұмсамауы да ... ... ... ... ... ... өтiп отырады. Ал, монополиялы
бәсеке рыногындағы фирмалардың санының көпсболуына ... ... ... беру үшiн өз ... ... және ... жоғары болуын қамтамасыз етедi.
Мұндай инновациясы бар, еркше сапалы өнiмдер өндiретiн салалардың ... ... ... ... ұлттық экономикасы үшiн маңыздылығы жоғары
екенi белгiлi. Басқа мемлекеттермен салыстырғанда Қазақстанда өнеркәсiптi
дамытуға барлық жағдайдың бар екендiгi белгiлi. ... ... ... ресурстары мен бiлiмдi және интелектуалды мамандардың ... ... құру үшiн ... ... жағрапиялық жағынан орналасу
тиiмдiлiгi, iшкi және сыртқы нарыққа шығудағы бiрқатар артықшылықтар ... бәрi ... ... ... ... ... ... алдында жаңа мүмкiндiктер ашады.
Осындай өңдеу өнеркәсiбiнiң iшiндегi кезек күттiрмейтiн, қарқынды даму
жолына ... ... ... ... ... жеңiл өнеркәсiбi жататындығн
атап ... ... ... ... ... ... бәсеке
рыногында тамақ өнiмдерiнiң бәсеке қабiлетi бiршама жақсы болғанымен ... ... әлi де ... ... ... қолдауды қажет
етедi.
ҚР бойынша монополиялық жағдайын “Қазақтелеком” ААҚ мысалға алу ... ... ... ... ААҚ ұлттық масштабтағы
қалааралық және ... ... ... ... ... Ал интернет
және жанұялық телефондар, сымсыз байланыс салаларында бәсеке жағдайында iс-
әрекетте болып табылады.
“Қазақтелеком” ААҚ ... ... ... ... интернет, сымсыз
байланыс тораптары бойынша бәсекелестерi “Nursat”, “Patelko”, “Алтел”, ... ... “K- ... ... ... болып табылады. Яғни
Қазақтелеком ААҚ 1990 жылы осы ... ... ... ... 85% болса, ал 2004 жылғы мәлiметтер бойынша ақпарат және
интернеттегi үлесi 58%
Қазақстанда қазiргi ... ... ... ... ... компаниялар саны күннен күнге көбейiп, бәсекелi
орта ... Бұл бiр ... ... ... үшiн ақпарат және
интернетпен жоғары сапалы ... ... ... ... ААҚ ... ... ... мығымдау үшiн
әлемдiк интернет жүйесiн ADSL –ге қосылатындығын айтты. ADSL ... ... ... ... ... ... бұл ... бiр мезгiлде интернеттi
қолдануға және телефонмен сөйлесуге болады. Яғни “Қазақтелеком” ААҚ ADSL
технологиясына ... ... ... ... және ... жағдай жасайды.
Ал екiншi жағынан “Қазақтелеком” ААҚ аймақаралық және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ол монополист ретiнде және телекомуникация саласында ұлттық компания
ретiнде негiзгi екi ... ... өз ... ... ... ... ... қызметiн халықаралық стандартқа сәйкестiру
болып табылады.
Сондықтан ... ... ... ... “ ұлттық ақпараттық
супер ... ... және ... ел арасында орнатуда.
“Қазақтелеком” ААҚ 2003 ... ... ... ... ... ... жүйесiн Шығыс қазақстан облысында ... 2400 ... ... ... сәттi аяқтады, сондай – ақ телекомуникация
орталығына ... және ... ... жылы ... ААҚ 1600 км ... ... ... компаниямыз “Қазақтелеком” ААҚ халықаралық және аймақаралық
бесекелестiкте орны өте ... ... ... бұл ... ... бiз әлемдiк рыноктағы шетел компанияларына тойтарыс бере аламыз.
Бүгiнгi таңда ... ... екi ... ... ... отыр: өз
қызметiнiң тиiмдiлiгiн арттыру және өзiнiң телекоммуникация ... ... ... енгiзу.
Осылайша компанияның таза пайдасының ... ... ... ... ... ААҚ ... мақсаты
Анализ көрсеткенiндей, телекомуникация ... ... ... ... жүйелерi мен ... ... ... ААҚ ... ... басты элементi бұл қызмет
көрсетуде инновация мен техниканы жоғары дәрежеде, халықаралық стандартарға
сәйкес ... ... ... Бұл шара ... ... iске асуда. Оның
көрiнiсiн “Қазақтелеком” ААҚ елiмiз ... ... ... ... ... ... ... болады.
2003 жылы“Қазақтелеком” ААҚ Шығыс Қазақстан аймағындағы байланыс
торабын жүргiзу ... ... оның ... 2400 км құрап отыр.
Сондай-ақ Солтүстiк Қазақстан мен ... ... ... ... iске қосты, яғни ол: Петропавл – Көкшетау – ... ...... - ...... ... жүйелендiрдi. Жобаның
құны 40,2 миллион евроны құрады және жобаға ... ... ... ... Алдағы жылдары Қазақстанның басқа аймақтарына да
Ұлттық байланыс ... ... ... ... 14 ... ... станцияларды және 18 елмен
байланыс орнатуда. ... ... ... ... ... дамытуда.
Мамандардың айтуынша “Қазақтелеком” ААҚ “Ұлттық ... ... ... iске ... 2006 жылы Азия мен ... ... бойынша iрi транзиттi орталыққа айналады. Бұл ... 80% ... ... ... ... ... қамтамасыз етедi .
Сондай-ақ алдымыздағы 2007 жылға ... ... ... ... қаржы орталығы ашылмақ, бұл қызметтi орындау үшiн ең ... ... ... ... және ... тораптарын халықаралық
стандарттарға енгiзiп, олардың қызмет ету жылдамдылығын арттыру керек.
Экономикалық тұрғысынан келетiн болсақ, “Қазақтелеком” ААҚ ... ... ... ... сақтап тұру өте тиiмдi болып
табылады, өйткенi елiмiздiң экономикалық өсуiмен байланысты ... ... және ... ... әлемдiк елдермен жоғары ... ... ... ... ... ... ... тиiс. Ал компания пайдасы халықтың қызметiне жұмсалады.
Ұлттық компанияның әлемдiк рынокта бәсеке қабiлеттiлiгiн ... ... ... ... ... Президентiмiз жолдауындағыдай
“Елiмiздi әлем таныған алдынғы қатарлы елдер” ... ... ... рынок құрылымының қызмет ету механизмiн теориялық және
практикалық түрде толық зерттеу, ұлттыө ... ... ... ... ... Рынок құрылымына байланысты және олардың рыноктағы
салмағына байланысты экономиканың әр салаларында, әр елде әр ... ... ... ... экономикамыздағы рыноктық қатынастардың
күрделенуi көптеген мәселелердi талқылауға қажет етiп ... ... ... ... түрi ... ... мен монополиялы рыноктың қызмет
етудiң ерекшелiктерi көрiнуде.
Осы рынок құрылымдары өз кезегiнде өзiнiң қызмет етуiне ... ... ... және ... ... ... етуi, оның түрлерiде әр түрлi екенi белгiлi.
Осындай ... ... бiр түрi ... ... табылады.
Монополияның пайда болуының және оның басқа рынок құрылымдарынан ерекшелiгi
өндiрушiнiң немесе тұтынушының ... ... ... ... ... ... тосқауылдардың болуы және монополист фирма баға саясатын
өзi iске ... ... ... ... ... ... бiр ... немесе қызметтi
өндiретiн жалғыз фирма және осы тауарды жақын алмастырушысы жоқ нарықты
айтамыз. Бұл ... ... баға ... ... ... ... пайда болуының негізі негізінен нарықта жалғыз ғана
өндіруші ірі ... мен ... ... өз ... ... тұлғалар болуымен
сипатталады. Өз кезегінде монополия ... ... ... ... ... экономиканың тиімді қызмет етуіне кері әсерін тигізеді.
Сондықтан бүгінгі таңда әрбір мемлекет және ... ... ... жүргізуді қолға алуда. Ол негізінен монополияларды реттеу ... ... жол ... ... ... ... ... шараларын
қолға алумен сипатталады.
Бүгінгі Қазақстанның нарықтық қатынасқа өтуіне байланысты біз ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Сонда ғана ұлттық экономикамыз ... ... ... тұрақты әрі бекем орнын таба алады. Алайда елдегі бұрыннан бері
қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... елімізде
айтарлықтай экономикаға өз ықпалын ... отыр деп ... ... ... ... ... ... және маңызды экономикалық
салаларда көрініс табады. ... ... ... ... монополияны
реттеу комитеті толықтай хабардар болып, олардың қызметтерінің экономикаға
зиянын тигізетіндей шараларға баруына тосқауыл қояға әрекет етеді.
Қазіргі ... ... ірі ... «Қазақтелеком» ААҚ,
қалалардағы коммуналды қызмет пен газ және ... ... ... ... ... айтсақ болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: ... Ком, 1999. – 784 ... ... В.Е. Цены и ... ... для вузов. – СПб:.
“Питер”, 1999. – 464с.
3. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х ... II. – М: ... и ... 1992. – 384 ... ... Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, ... ... Н.Қ., ... Қ.С., ... М.А. ... / ... – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
6. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – ... ... 2003. – 219 ... Н.Ә. ... ... – 2030. Қазақстан халқына жолдауы.
8. Кузеков А.С. Управление локальными монополями в ... ... (на ... ОАО ... ... – Караганда. – 2004
г.
9. Экономика и права ... 2004 / ... ... Ж.Б. “Этапы достижение конкурентспособности компании ... ... ... // ... – 2004, ... Мамутов Б.А. “Управление финансово-экономической деятельностью
предприятие (на ... ОАО ... // XXI ... “Мемлекет
және бизнес” халықаралық ғылыми-практика конференциялары материалдары. –
Алматы, 2003. 2 бөлiм.
-----------------------
Толық деректер
Тосқауылдың көп болуы
Iрi жалғыз
фирма
Өнiмнiң ерекше болуы
Монополия
Фирма саны
Өнiм түрлерi
Монополиялық ... ... ... ... ... Сүт ... Шикi ... Теннис добтары
Монополия
- Су құбыры арқылы су ... ... ... ... таза ... ... ААҚ стратегиялық мақсаты
Қызмет көр- сету аумағын және ... ... ... және ... ... ... және ... құнының төмендеуi.
Бәсекелес ортны тиiмдi пайдалану.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Монополия табиғаты және монополияға қарсы саясаттың маңызы20 бет
Монополияның жалпы мәні мен түрлері19 бет
Қазақстан Республикасында монполияға қарсы реттеу және оның экономиканың тұрақты дамуындағы орны24 бет
Жарық сәуле шығаратын құрылым – ғылыми прогресс. Нанокомпозиттерді алу және зерттеу әдістері57 бет
Инфляцияға қарсы шаралар8 бет
Оңтүстік Қазақстан облысында кәсіпкерлікті қолдау мен дамытудың 2006-2008 жылдарға арналған өңірлік бағдарламасы40 бет
Рухани мәдениет. Дін. Өнер. Қазақстанның XIII-XV ғасырлардағы рухани мәдениеті38 бет
Шу өңірінің тарихын білеміз бе?5 бет
Қазақ әдебиетiндегi ұлттық дәстүр және М. Әуезовтiң жаңашылдығы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь