Көрнекілікті пайдаланудың психологиялық-педагогикалық мәселелері

І.тарау. Көрнекілікті пайдаланудың психологиялық.педагогикалық мәселелері.

§1.1 Оқытудың көрнекілік принципі

§ 1.2 Оқытудағы көрнекілік түрлерімен орны.

ІІ. Тарау. Есеп шығаруда көрнекілікті пайдалну әдістемесі.

§2.1. Жай есептерді шығарудағы көрнекіліктер.

§2.2. Құрама есептерді шығарудағы көрнекіліктер.

§2.3. Педагогикалық іс.тәжірибенің нәтижелері.

Қорытынды
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақстан - 2030». Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауыпсіздігі және әл - ауқатының артуы» туралы Қазақстан халқына жолдауында айқындалған негізгі басым бағыттар мен міндеттерді жүзеге асыру үшін білім мазмұнын жаңартумен қатар, оқытудың әдіс тәсілдері қолданудың тиімділігін арттыру қажет. Сондықтан ұстаз өзінің ғана іс-әрекетінің дұрыс болуына қанағатанып қоймай, оқушылардың да танымдық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлгені жөн” – деген.
Әл-Фараби, Я.А. Коменский, И.Г. Песталоцци, Ж.Ж. Руссо, А. Дистервег, Ы. Алтынсарин, К.Д. Ушинский т.б оқыту арқылы оқушылардың ақыл-ой қабілеттерін, дербестігін дамытуға көңіл бөлу керектігін айтқан болса, оқыту үрдісінің ерекшеліктері мен ұстанымдары, оқыту әдістерінен құралдары туралы М.А. Данилов Б.Н. Есипов К.Ж. Ягодовский М.Н. Статкин Н.Я. Лернер, Р.Г Лемберг, Ю.К. Бабанский, В. Оконь, М. Жұмабаев, Ж. Аймаутов, А. Клингберг, М. Марев,С.Н Архангельский Н.Д. Хмель, т.б өз еңбетерінде талқылаған.
А.С. Выготский «Мектепке оқуға даярлау балалардың алған білім, дағды, біліктерінің ауқымынан зор, ақыл-ой үрдістерінің сапасына көбірек тәуелді болады. Сондықтан мұндай сапаға қол жеткізудің аса маңызды жақтарының бірі - балалардың бойында танымды тудыратын тәсілді қалыптастыру болып табылады» - дейді. Бұл жерде оқушының алдына танымдық міндетерді қойып, оның белсенділігін артыруға болама? - деген сұрақ туындайды.
        
        Сазмуны
І-тарау. Көрнекілікті пайдаланудың психологиялық-педагогикалық
мәселелері.
§1.1 Оқытудың көрнекілік принципі
§ 1.2 Оқытудағы көрнекілік түрлерімен орны.
ІІ. Тарау. Есеп шығаруда көрнекілікті пайдалну әдістемесі.
§2.1. Жай есептерді шығарудағы ... ... ... ... көрнекіліктер.
§2.3. Педагогикалық іс-тәжірибенің нәтижелері.
Қорытынды
І-тарау. Көрнекілікті пайдаланудың психологиялық-педагогикалық
мәселелері.
§1.1 Оқытудың көрнекілік принципі
Нұрсұлтан ... ... ... - 2030». ... өсіп-өркендеуі, қауыпсіздігі және әл - ауқатының артуы»
туралы Қазақстан халқына жолдауында айқындалған негізгі басым бағыттар ... ... ... үшін ... ... ... ... оқытудың
әдіс тәсілдері қолданудың тиімділігін арттыру қажет. Сондықтан ұстаз өзінің
ғана іс-әрекетінің дұрыс болуына ... ... ... да
танымдық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлгені жөн” – деген.
Әл-Фараби, Я.А. Коменский, И.Г. ... Ж.Ж. ... А. ... ... К.Д. ... т.б ... ... оқушылардың ақыл-ой
қабілеттерін, дербестігін дамытуға көңіл бөлу ... ... ... ... ... мен ... ... әдістерінен құралдары
туралы М.А. Данилов Б.Н. Есипов К.Ж. Ягодовский М.Н. Статкин Н.Я. ... ... Ю.К. ... В. Оконь, М. Жұмабаев, Ж. ... ... М. ... ... Н.Д. ... т.б өз еңбетерінде
талқылаған.
А.С. Выготский «Мектепке оқуға даярлау балалардың алған білім, дағды,
біліктерінің ауқымынан зор, ақыл-ой үрдістерінің ... ... ... ... мұндай сапаға қол жеткізудің аса маңызды жақтарының бірі
- ... ... ... ... ... қалыптастыру болып табылады»
- дейді. Бұл ... ... ... ... ... ... оның
белсенділігін артыруға болама? - деген сұрақ туындайды.
Осы жөнінде К.Д. Ушинский, ... ... ... ... ... үшін ... оқытуды талдау негізінде оқушыларда айқын
обрыздар тудыратын өзіне таныс заттардың жаңа ... ... ... ... берік шешуіне көмектесетін көрнекі құралды ... ... ... олар бір жағынан оқушылардың ой-өрісін, ... жазу ... ... өмір ... ... ... және
оқушының денгейіне сай саралап жасалғанда нәтижелі болады. Демек, оқу
озатарын тежемейді. Әрі ... ... ... ескерусіз қалып қоймай
олардың теориялық білімі мен ... ... әсер ... ... оқу ... ... қарай М. Махмутов 2-топқа
бөледі:
1) затық-бейнелік көрнекі ... ... ... ... кино ... ... объектілер, т.б);
2) таңбалы көрнекі құралдар (схемалық көлемді модельдер, нұсқалар,
сызбалар, картиналар, т.б).
В. Шаталов ... ... тыс ... ... ... ... ... еңбекке, ізденіске ... ... ... оқу
проблемаларына аударады. Осыған орай баланың бойында аса маңызды қасиет
қалыптасады, күнделікті, сан мәрте көз ... өтіп ... ... ... ... ... тыс жәйтті аңғарады» десе, көрнекі құралды
пайдаланудың ... ... В. ... ... ... оның ... ... - бұл сөз бен ... ... ... ... ... қол жеткізу деген сөз емес. Егер оқушы
объектінің қасиетін өзі айыра алса және оған ... өзі ... ... ... объекті туралы түсінік қалыптасады және қасиеттердің сөздік
белгілері анықталып байланысқа түседі».
Оқушылардың бақылауын ұйымдастырудың негізгі ... ... ... ... Т. ... ... көрсетеді.
Мұғалім оқушылардың бақылауын-ұйымдастыру үшін ең алдымен, бақылаудың
мақсатын, байқайтын нәрселердің немесе көлемін ... ... ... ... ... барлық сезім мөлшерін қалыптастыру
арқылы нәрселердің анағұрлым көп және ... ... ... байқатқан жөн.
Мұғалім бақылау кезінде оқушылардың анализ бен синтез жасап, нәрселердің
негізгі қасиеттерін айыру, ... ... ... амалдарын қолданып,
қортындылар шығаруына басшылық ете білуі қажет .
Бақылау кезінде мұғалім өз сөздеріне ... ету ролі мен ... ... ... ... ... байланыс болуын қамтамасыз етіп,
олардың ... ... ... ... ... ... ... мұғалім баяндайды, әңгімелейді, түсіндіреді, заттарды немесе
көрнекі құралдар мен техникалық ... ... ал ... сол ... ... қабылдайды, бақылайды, ойланады және т.б. таным
әрекеттерін жасайды. «Мұғалім оқыту әдісі ... ... ... ... іс-әрекетін балалардың таным әрекетіне басшылық, ... - деп ... бұл ... ... Т. ... ... өзі
оқылатын объектілер немесе құбылыстардың аса маңызды қасиеттері туралы
олардың ... ... ... ... ... ... ... үрдістерінің (түйсік, қабылдау, зейін, ойлау, сөйлеу,
т.б). дамуымен бірге баланың психикалық қасиеттері де (қабілет, бейімділік,
мінез) қалыптаса ... ... ... ... ... ... ... тапқырлық, ізденімпаздық сияқты болымды
жақтары да жетіле түседі», - дейді Р.М. ... осы ... ... ... ... педагог- ғалым Оразбек Нұсқабайдың сөзімен ... ... және ... дамыту үрдістерін білім берудің субъектісі
болып табылатын оқушылардың белсенді іс-әрекеттерімен ... ... ... ... ғана ... өз ... ... мен маңызын
түсініп-ұғынуға талаптанады. Олардың ойлау кабілеті ... ... ... ... ... білімнің, біліктің және дағдылардың
берік негізін дамытады.
Көрнекі құралдар мен ... ... ... ... ... ... ... мен көрнекі құралдардың оқыту ішіндегі
көрнекілікпен оқушылар белсенділігін көрсету») ... ... ... талданған.
Л.В. Занковтың пікірінше, ... ... ... құралдарды
ұштастырудың алты формасы бар, атап айтқанда:
1-форма: Мұғалім сөздің ... ... ... ... жасайды, объектінің бейнесі туралы, оның ... ... мен ... ... ... ... бақылау процесінде
көрнекі объектінің өзінен алады.
2-форма: Мұғалім сөздің көмегімен оқушылардың ... ... ... бақылаулары негізінде және ... ... ... ... құбылыстар арасындағы қабылдау процесінде
көзге көріне қоймайтын байланыстарды саналы түрде ұғынуға және тұжырымдауға
бастайды;
3-форма: Объектінің бейнесі ... оның ... ... мен ... ... ... ... мұғалімнің сөз
мәлімдемесінен алады, ал көрнекі құралдар сөзбен ... ... ... ... ... ... объектіге жасаған бақылауына сүйене отырып,
педагог құбылыстар арасындағы оқушылар ... ... ... ... ... яки ... ... жекелеген деректерді
біріктіреді, жинақтайды.
5-форма: Не сөз жәрдемімен, ... ... ... ... ... оқушыларға қолда бар объектілері мен жұмыс істегенде орындауға
тиісті іс ... ... ... ол ... ... қатысты нұсқау береді.
6-форма. Педагог сөздің жәрдемімен, оқушыларға ... ... олар ... ... ... ... әдістері жайында
нұсқау береді, мұның өзінде мұғалімнің нұсқауы ... ... ... пайдаланудың танымдық тиімділігі Л.В. Занковтың
пікірі бойынша, оларда берілетін ... ... ... ... ... айқындалады.
Оқушылардың теориялық ойлауын дамытуға көрнекіліктің бір ... ... мен ... тән анағұрлым ортақ қасиеттеріне ... ... ... ал ... жағынан ұғымдарды деректендіруге
септігін тигізетін түрлерін қолдануға жәрдем етеді. Көрнекі құралдардың бұл
мүмкіншіліктері А.М. Пышкало ... ... ... ... ... нәрселерімен және геометриялық фигуралар ... ... ... ... ... оқушылар олардың қандай материалдан
жасалғандығын, түр-түсіне, салмағына және т.с.с. ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық классиктері, методистер жеке пәндердің
оқыту әдістерін зерттеп, оқытудың көрнекілік принципін нақты анықтай түсті.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... алдынғы қатарлы зиялы өкілдерінің еңбектерінде
оқыту мен тәрбиенің негізгі мәселелері туралы көзқараста ерекше орын ... ... ... ақыл ойды дамытып, шын ғылыми білім алудың
қажеттілігін, ол үшін ойлау, ... ес, ... ... ерік жігер, қиял
сияқты пихологиялық процестерді дамыту ... ... ашық ... ... ... принциптерді қолдануды насихаттау туралы пікірлерді
дидактикалық мұра болып есептеледі. Ұлы Абайдың «Адам ... ... ... ... қолмен ұстап, тілмен татып, ... мен ... ... ... алады» деген дана ойы педагог классиктердің пікірлері мен
ұштасып жатыр.
Сонымен, оқуда көрнекілікті қолдану арқалы ... ... ... болады, ойлауы тереңдей түседі. Сонымен бірге ... ... ... негізгі белгілері мен ерекшеліктері ... ... ... әр ... ... ... мен ... қатынастарын
түсінуге көмектеседі. Көрнекілік нәрсе заттар жөніндегі ... есте ... ... ... ... ... ... – заттар мен қолма-қол тікелей танысуға
әуес, ынталы келеді, сондықтан ... ... ... ... ... ... дамытуға әсер етеді, ... ... ... назарын белгілі бағытқа жұмылдырады.
Бірақ бүкіл оқу көрнекілікке негізделеді деуге, тек көрнекілік арқылы
ғана шектеледі ... ... ... оқылатын нәрсе мен заттар және құбылыс
оқиғаларда алғашқы рет ... ... ... ... ... ... обстрактілі ойлаумен тығыз байланысты болатындығы ескертеді.
Оқытуда көрнекілікті пайдалануда мақсатқа жету үшін ... ... ... ... тек көрнекілік үшін пайдаланбай, белгілі бір мақсат
үшін қолдану керек;
б) Эстетикалық талапқа жауап ... ... ... ... ойлау қабілеттерін, сабаққа деген ынта ... ... ... ... ... сабақта көздеген мақсатына жетуінің нәтижесін
айқындаушы ролін атқарады;
д) Көрнекілікті ... ... ... сай ... Көрнекілік балалар орындарында отырып көре алатындай ... ... ... бір ... екінші орынға оңай көшіріп апаруға лайықты
және оңай қозғалатындай болуы керек. Сонымен ... ... ... ... ... мән бермеуден;
2) көрнекі құралды орынсыз жерде қолданудан сақ болуы тиіс.
Оқытуда көздеген мақсатқа жету үшін көрнекілікке төмендегідей міндеттер
қойылады:
а) құрылысы формасы, болуы ... ... ... ... эстетикалық талапқа жауап беретіндей болуы тиіс;
б) балалардың ... ... ... ... ынта ... ... ... көрнекілік мұғалімге сабақта көздеген мақсатына жетуінің ... ... ... ... дидактикалық принциптерінің топтарына сай қолдануымыз
тиіс;
д) көрнекілік балалар орындарында отырып көре алатындай үлкен болу
керек;
е) бір ... ... ... оңай ... ... ... және ... оңай қозғаатындықтай және құрамды бөліктерге ажыратылатын болуы
керек;
Көрнекілік әдістерін сабақ барысында дұрыс пайдалану оқушының ... ... ... осы сала ... өз ... одан әрі ... және ... қол жеткізеді.
§ 1.2 Оқытудағы көрнекілік түрлерімен орны.
Оқу әдістемелік кешенінің бір ... ... ... ... ... ұйымдастыруының, оқыту әдістемесімен оқу-тәрбие жүйесінің бір
тұтастылығын талап етеді.
«Көрнекілік ... ... ... ... және
педагогикалық әдебиеттерде түрліше ... ... ... ... ... ... да, ... уақытта ол түрліше сезім
мүшелері арқылы санаға әсер ету керектігін білдіреді.
Педагогикалық сөздікте ... ... ... ... ... ... қалыптасқан оқытуға негізделген
дидактикалық ұстамын» - деп анықтама беріледі.
Оқушы ... ... ... ... ... ... түрлі оқыту жабдықтары қолданылады. Педагогика ... ... ... техникалық және қоршаған ортаның барлық
заттары мен құбылыстары ... ... ... қ а р а с ты р ... деп е с е п ... процесінде табиғат затгары мен ... ... ... және ... ... ... қажетгі кұралдары
болып табылатаны белгілі. Мысалы, В.А.Сухомлинский жеке тұлғаның жан-жақты
дамуына әсерін тигізетін ... ... ... ... ... табиғи ортада тәрбиелеп-оқьпуды қарастырды. Ол баланы табиғи ортада
оқьпудың тұтас жүйесін жасай отырып, "табиғат - бала ойын ... ... деп атап ... ... ... түрлі заттары мен құбылыстары көрнекіліх ... зор ... ие. Л.И. ... О. ... Э. Т. ... Л. И.
Фридман, Л. Я. Зорина, В.И.Евлокимов, И. Н. ... ... және ... ... педаготтар осы көзқарастарын өз еңбектерінде зерттеп,
тұжырымдаған.
Таным теориясына ... ... ... бір адамға көрнекі бойымен,
екініші адамға ... ... ... ... Сондықтан, "көрнекілік
құралдары" ұғымы Л.И.Мевдельшманның пікірінше шартгы түрде ғана айтылады
[3].
Ал, ... ... ... ... ... былайша
тұжырымдайды [5]:
- көрнекілік нақты нысанның, заттың немесе құбылыстың каңдай да бір
касиеті ... ... ол осы ... ... ... мен ... жеке адам үшін олардың
қарапайымдылығы мен ... ... адам ... ... са тын ... көрнекілігі мен
көрнексіздгі көптгеген себептерге тәуелді. Олар таным ... ... ... мен ... ... және
калауына байланысты болып келеді.
Көрнекіліктің құралы ретінде түрлі модельдер ... ... ... ... ... ... ... былайша жіктеп
көрсеткен.
Модельдер
Заттық
идеалды
шыныдан, тірі табиғи статистикалық ... ... ... объектіден
темірден жасалған
жасалған-
дар және
т.б.
Модельдердің көрнекілігі ... ... ... ... ... ... және таңбалық-символикалық) модельдер моделъденуші
обьектінің көрнекі бейнелерінің алдын-ала ұғымдық модельдерде ... ... ... немесе заттың теоралық сызба-нұсқасын) құрастырылуы.
Оқытуда ... ... ... ... ... сезімталдық сипатган радикалдыққа (орнықтылыққа) көшу
диалектикасына негізделеді. ... ... ... ... ... ... ретіндегі мазмұнын атап көрсетеді. ... ... ... оқушылардың меңгеруі тиіс білім ... ... ... ... ... қызмет етеді. Екіншіден, модельдеу жетілдірілген
оқьпудың негізгі қозғаушы күші мен ... ... ... [6].
Ал, В.И. Евдокимовтың пікірінше, "көрнекі кұралдар" дегеніміз - оқыту
барысында түрлі құбылыстар мен процесстерді таныстыруға ... ... ... ... ... мен құрастырмалар [2].
Қорыта айтқанда, көрнекі құралдары туралы ұғымдардың жалпы сипаты мен
анықтамасы ... ... ... ... ... - нақты обьектінің, заттың немесе ... ... ... ... ... - ... құралы. Таным процесінде нақты
заттарды, құбылыстарды, олардың табиғи ... ... өмір сүру ... ... ... Оқу ... тиімді шешуге бағыттала құрастырылған кез келген
заттық немесе идеалдық модель көрнекі құрал бола алады.
Оқытуда ... ... ... ... ... бірі ... ғылыми негізделген топтамасының болуы. Бұл мәселе оқытудың теориясы
мен ... ... ... ие. Осы негізде көрнекі кұралдарының жүйесі
және көрнекіліктің әрбір түрі мен типінің атқаратын дидактикалық ... ... ... - ... ... ... ұғымдарды
түсінбеушілікке, сабақта көрнекі құралдарды пайдалану әдістерінің
жеткіліксіздігіне әкеліп ... ... ... ... ... ... бірнеше әдісі бар. Көп
жағдайда олардың жеке түрлерінің белгілеріне (көлемі, біртүстілігі ... ... ... ... ... ... ... арналуы және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... обьективті ақиқаттың санада бейнеленуі ... ... ... құралдары акиқатты бейнелеу тәсіліне сәйкес ... ... деп ... ... ... ... ... қарастырып көрейік.
Көрнекі құралдар:
табиғи көрнекіліктер ... ... ... ... ... ... кестелер
муляждар ... план ... ... ... ... ... орта ... оқу-тәрбие үрдісінің міндеттерін шешудегі
көрнекілік құралдарының ... ... ... ... мен
тәрбиелік бағыттарына орай анықталады. Көрнекілік құралдары мектепте оқыту
мен тәрбие беру барысында:
оқушының жеке сезім-күйіне әсер ... ... ... ... ... жасауы мен тұрақтандырушылық қызметі);
ақпаратты меңгеруді жеңілдетеді (яғни, ақпараттық таныстырушылық қызметі);
ақиқатты объекті жөніндегі ақпаратты белгілі шамаға дейін ... ... ... қалыптастырудағы көрнекілік қызметі);
іскерлік пен дағдының қалыптасуына үлес қосады (жаттықтыру қызметі);
оқу-тәрбие ... ... ... үлес ... ... ... ... құралдары төмендегі шарттарды ескеру барысыңда ғана өз
міндеттерін толық орындай алады:
- оқу бөлмелерінің толық ... ... ... беру мен ... ... өзіндік мүмкіндіктерінің
жүзеге асырылуы;
оқу-тәрбие жүйесінің барлық салаларының ... ... ... ... ... мен оқушының қазіргі кездегі оқыту әдістерін пайдалану барысында
құрастырылған көрнекі құралдарының сапасын анықтайтын басты өлшемдері.
ІІ. Тарау. Есеп ... ... ... ... Жай ... ... көрнекіліктер.
Математиканы оқытуда есептердің алатын орны ерекше. Оны ... ...... ... ... бір ... шешу
әдістемесін оқушыларға игерту. Сондықтан есепті шешу – оқытудың ... ... ... ... да. Оның ... пәнді оқытуда қарастырылатын
жаттығулар тексті есептер, мысалдар, логикалық тапсырмалар, практикалық
жұмыстар, яғни кез ... ... ... ... ... өмірде болып жатқан ... ... ... ... ... есептердің түрлері өте көп: ... ауыл ... ... ... ... салттарға
байланысты есептер болады.
Математика ғылым ретінде есептен пайда болған және есеп арқылы
дамиды. Мектеп ... ... құру ... ... есеп ... ... ... және математика
әдістерін меңгертуді тиімді де, айырбастамайтын құралы ... ... ... қабілеттерін дамытуда, оларды тәрбиелеуде, білім, білік
және дағдыларын қалыптасуында ... ... ... ... ... орны өте ... оқытудағы басты мақсаттарға жетуге есеп басты қызметші
болып табылады. Сондықтан математика сабақтарының ... ... ... ... ... ... ... оқушы орта есеппен 15 мыңдай есеп
шығарады екен. Ал солардың көпшілігі жоғарғы және арнаулы оқу ... ... ... ... ... ... ... Бұл әліде мектеп математикасын оқытуда, есеп ... ... ... ... ... ... есеп ... сабақ кездеспейді, яғни әр
кластың оқулығында үш ... жуық есеп ... ... ... жергілікті деректерді пайдаланып, қарастыратын ... ... ... мен ... ... есептер бар.
Есеп шығару міндеттері: оқыту, тәрбиелеу, дамыту және ... ... ... ... ... міндеттерін орындайды. Басқаша айтқанда, кез-
келген есепті шығарғанда оқушы математикалық ... ... ... ... ... ие ... яғни ... білім
деңгейі жоғарылайды. Көбінесе әр есеп өзінінің мазмұны ... ... ... ... ... ... ... кезеңдеріне байланысты,
есеп мазмұны да өзгеріп отырады. Бір ... ... ... көпестердің
сауда саттығын, арзанға сатып алу, керісінше қымбатқа сату, құмарлық
ойындарда ұту ... ... ... Қазіргі оқулықтарда есеп мазмұны
оқушылардың жоғары моральдық ... ... ... ... ... және ... ... тәрбиелеуге
негізделген. Есеп шығару оқушыларда сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің
тәрбиеленуіне ықпалын тигізетіні аян.
Есеп оқушылардың логикалық ойлау, кеңістікті елестету, жеке ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бастауыш сыныпта екіге бөлінеді. Жай және күрделі есептер.
Жай есептер бір ғана амалмен ... ... ... ... ... жай ... аса ... рол атқарады. Жай
есептерді шығару арқылы математиканың бастауыш курсының негізгі ұғымдарының
бірі арифметикалық амалдар туралы ұғым, т.б. Бір ... ... Жай ... ... білу оқушылардың құрама есептерді шығара
білуде игеруге ... ... ... ... ... ... шығару бірқатар есепті шығарғанда есепппен және
оның құрамды бірліктерімен ағаш танысумен болады. Жай есепті шығарумен
байланысты ... ... ... ... ... игеретін болады.
Сондықтан мұғалімнің жай ... әр ... ... ... ... және ... ... пайдалануды үйретудің маңызы зор. Енді
бастауыш сыныпта қарастырылатын жай есептер түрлері және ... ... ... ... ... керектігіне тоқталамыз.
Бағдарламада жай есептердің белгілі бір түрлерін біртіндеп енгізу
көзделеген. Бастауыш курс математикасында жай ... ... ... ... ... ... ... ашатын жай есепте
(қосындыны, қалдықты, ... ... ... табу ... табу, тең бөліктерге бөлу, тиісінше бөлу);
2) Әр түрлі қосындылардың мән ... ... ... ... ... ... ... бірлікке кем», «бірнеше есе
артық», «бірнеше есе кем», сөз тіркестері арқылы тура және ... ... ... ... ... ... ... Арифметикалық амалдардың компоненттерімен нәтижелері арасындағы
байланысты табуға берілген (белгісіз ... ... ... ... т.б.) есептер;
4) Пропорционал шамалар (саны, бағасы, құны; жылдамдық, уақыт, қашықтық;
тік төртбұрыштың ұзындығы; ені, ... ... ... ... ... ... ... арқылы шығарылатын есептер.
Міне осы қарастырылған жай ... ... ... ... ... ... иллюстрациялау – есепке енетін шамаларды, берілген және ізделіп
отырған сандарды мүшелерге бөлу үшін, ... ... ... ... үшін ... қралын пайдалану.
Иллюстрация нәрсе түрінде немесе сызба түрінде болуы мүмкін.
Бірінші ... ... ... ... сөз болып отырған не
нәрселердің өзі ... ... ... пайдалуы мүмкін, солардың
көмегімен затардың тиісті амалдары иллюстрацияланады.
Мысалы, мына есепті иллюстрациялау керек:
1-есеп: «Балалар төбешіктен ... ... ... жүр. ... 5 ... және 2 ер бала үйлеріне кетіп қалды. Барлығы қанша бала ... ... ... ... ... ... пайдаланған дұрыс,
тақта алдына төбешіктен сырғанап жүрген ... ... бір ... ... алып, олардың «үйге кететіндерін» көрсетуге болады, демек 5
қызды бір шетке шығарып қояды, содан кейін 2 ер бала ... ... ... қосылады). Сонымен жиындардың бірігуі иллюстрацияланады,
сонда балалар кетті делінетін болса да есеп қосу ... ... ... болады. Көбінесе заттардың өзінен гөрі ... ... ... ... ... Дана 3 шар, ал Сара 2 шар салды. Қорапта барлығы неше
шар бар?» деген есепті түсіндіру үшін класқа шар ... ... жоқ, ... оны ... ... ... ... Мұнда балалардың өздері
нәрселермен жұмыс істегендерінің мәні зор. Балалар ... ... ... ... содан кейін 2 дөңгелек қояды. ... олар өз ... ... ... ... ... үшін нәрселерді пайдалануға үйрету
керек. ... ... ... ... есепте айтылған, өмірде болатын
жағдайларды балалардың көз алдына жақсы елестуге көмектеседі, ал ... үшін ... амал ... алуы ... ... болады.
Нәрсені иллюстрациялау әсіресе 1класта көбірек ... ... ... ... әдіс жоқ, қай ... ... керектігі
мұғалім шеберлігіне байланысты. Жоғарыдағы есепті иллюстрациялауды ... ... ... ... балалар шарты суреттерді пайдаланады. Айталық,
шардың әрқайсысын дөңгелекпен алмастырылады, дөңгелектерің әр тобын ... ... ... ... ... 3шар - 3 қызыл, ал 2 шар - 2 көк ... ... ... ... сонан кейін көк дөңгелектердің суретін салады.
Нәрсені иллюстрациялаумен қатар 1 ... ... ... ... де ... ол ... ... жазу.
Қысқаша жазуды ыңғайлы түрде шамалар, берілген және ... ... ... ... не ... ... ... кейбір «бар еді»,
«тағы қосылды», «болды», т.с.с. сөздер жазылады.
Есепті қысқаша жазу ... ... ... сөзбен чертеж түрінде
жазуға болады. Жоғарыдағы қарастырылған есепті кестесіз сөзбен былай жазған
тиімді.
Д – 3 шар ? Д – 3 ... – 2 шар С – 2 ... ... - ?
жазуға болады. Есепті қысқаша жазуды көрнекілікпен көрсету оқушыларды есеп
мазмұнымен таныстыруға және орындалатын амалдарды таңдауға көмегі ... ... ... ... 5 шар бар еді. Ол Сараға екі шар
берді. Данада неше шар қалды» түрдегі ... ... ... ... ... шартты дидактикалық материалдармен алмастырамыз: 5 ... ... ... ... ... т.с.с. Екі шыбық шарты білдіреді.
Балалар бес шыбықты қолға алып, одан екі ... жеке алып ... ... ... шыбықтарды санайды.
б) 5 шаршының суретін салып, оларды тұйық сызықпен қоршаймыз. Екі ... ... ... тағы 2 ... сызуға болмайды, өйткені Сараға
берілген шар 5 шар ішінде, демек 2 шаршыны тағы тұйық ... ... ... ... ... ... суреттерге – дөңелектерді пайдаланамыз, әрбір ... ... ... 5 ... шығады, 2 шарды Сараға берді,
сондықтан 2 дөңгелек ... ... ... сонда суреттен есеп сұрағына
жауап беру үшін азайту ... ... ... ... көрнекілікпен
көрсетейік:
немесе осы есепті қысқаша кестесіз жазып көрсетейік.
Болғаны – 5
Берілгені – 2
Қалғаны - ?
Келесі ... ... ... ... ... ... ... және олардың логикалық ой-өрісін дамытуға берілген сұрақтар
жүйесіне жауап беру ұсынылады.
а) «Арманнның 4 ойыншық ... ал ... 2 ... бар ... ... неше ... ... Анардың 6 қуыршағы бар еді, ол Жанарға 2 қуыршағын берді Анарда неше
қуыршақ қалды?
Осы берілген есептердің ... оқы. ... ... ата. ... ... сан нені ... Есептің қысқаша шартын көрсет. Шешуін
дәптерге жаз. Жауабын айтып бер. Есепті қандай амалмен шығардың? Неліктен?
4-есеп. 3 ... 9 – бет. ... және бөлу ... ... ... ... ... есепті түсіндір.
а) б) ... ... ... ... 6 ... ... неше 6 ... 2 ыдысқа
Барлығы неше ыдысқа бөліп салуға болады? тең бөліп нешеден
алма? ... 6-ның ... екі- ... ... ... үш рет ... ... ... үш Жауабы: 3 ыдыс. ... ... ... 6 ... 3 ... бөлу ... ... ... ... 6 – 2 – 2 – 2 = 0
2 + 2 + 2 = 6
3рет
3-рет
Нәтижеге 0-ге тең,
Ендеше 2 · 3 = 6 ... үшке ... ... 6:2=3
6 шы ғады.
алтыны
● – амалының таңбасы ... ... үш ... · 3 – ... : ...... мәні ... ...... мәні
Бұл есептерде арифметикалық амалдарды таңдап алуда, көбейтудің және
бөлудің мән-мағынасы жайында түсінік қолданылады. ... ... ... ... жұмысқа сүйенеміз. Ол жұмыс бастапқыда нақты заттармен, шартты
дидактикалық материалдармен немесе шартты суреттермен жүргілуі ... ... ... және ... бөлу ... ... ... мынадай суреттер бойынша көрсетуге болады.
Бірдей қосылғыштың қосындысын ... ... ... бөлу
в) Тең бөліктерге бөлу
Бір алманы бір дөңгелекпен алмастырып, ... және ... ... көрсетейік.
б) ны суретте екі дөңгелектің үстін қатарынан бастыра сызамыз. Ол ... ... бір ... ... ... Әрі қарай екінші және
үшінші ... ... алма ... Енді үш ... ... ... ... Ол үш алманың тәрелкеге бір-бірден алма салу
үшін үш алманы алу керектігін ... Сол үш ... ... ... соң үш ... саламыз. Яғни бұдан есепке сәйкес амалды таңдап алуда
саналы орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... төмендегі жаттығуларжүйесіне берілген есептер
қарастырылады.
1. Суретке қарап түсіндір (үш класс 10 бет)
3 + 3 = 6 3 · 2 = 6
6 : 3 = 2 6 : 2 = 3
2. ... ... сол және ... ... Әр ... алты қарындаш бар. Осындай екі қорапта неше қарындаш ... ... 2 ... ... екі ... тұрады. Ахмет 3 қарындаш сатып алды. Ол неше теңге
төледі?
5-есеп. Бұл өзара кері
есептер болама? ... ... екі ... 8 кг ... әр дорбаға 8 кг ... қант бар. 2 кг ... ... Қан- 4 ... ... ... барлығы ша ... ... ... ... салады
неше килограмм Әр дорбаға неше кг қант
қант бар?
салады?
2кг 2кг 2кг 2кг 8 кг 8 ... ... ... есеп ... және оны ... ... ... |
|4 ... |3 |? |
|? |3 |12 ... |
|4 ... |? |12 ... ... «Қорада 6 үйрек және одан төртеуі артық тауық жүр. Қорада тауық
нешеу?» (1 класс 92 бет)
Қорада үйрек және ... жүр. Бір ... бүр ... ... ... ... үйректерді бір қатарға орналастырайық.
Мұғалім: қанша үйрек бар?
Оқушы: 6 үйрек.
Мұғалім: ендеше бірінші қатарға 6 дөңгелек ... Ал ... ... ... ма? Ол жайында не белгілі?
Оқушы: қанша тауық жүргені белгісіз. Бірақ ... ... ... ... ... қанша болса, тауықтар сонша және тағы 4. Олай
болса ... ... ... ... ... сонша үйректерді, яғни 6
дөңгелекті ... ... тағы 4 ... бар, ... сол ... 4 ... қою ... 0 0 0 0 0 0 ... 0 0 0 0
0 ... 0 0 0 0 0 0 және тағы төрт ... 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ... есеп ... тағы төмендегіше көрсетуге болады.
Үйрек – 6
Тауық - ? 4-еуі ... ... ... ... ... ... ... ауласында 7 терек өсіп тұр. Бұлардың шыршалардан үшеуі
артық. Аулада қанша шырша өсіп тұр?
Мұнда «бірнеше бірлікке артық» ... ... ... ... тұр.
Теректердің үшеуі артық, олай болса шыршалардың үшеуі кем. ... ... ... сонша және тағы 3. Сондай-ақ теректер қанша болса, шыршалар
да сонша, бірақ үшеусіз.
Бірнеше есе артық не кем қатынастарының мән-мағынасына орай ... ... не бөлу ... бірі ... ... Осы ... бірлікке артық не кем қатынастарына сәйкес қосу мен азайту амалдары
орындалатынын балалардың есіне қайтадан түсіру жөн, ... ... ... не кем» ... ... байланысты кездесіп қалатын
қателіктерден сақтандыруға алдын ала қам жасау керек. Мұны практикалық іс-
әрекет ... ... ... болады.
Мәселен, мұғалім тапсырмасы бойынша оқушылардың әрқайсысы геометриялық
фигуралар жиынтығынан екі дөңгелек алып, парта үстіне орналастырды ... ... ... екі ... және тағы үш ... ... Оларды
салыстыру барысында үшбұрыштар санының дөңгелектерден 3-ке артық екені
тағайындалады, яғни ... ... ... ... ... және тағы
үшеу. Әрі қарай екі дөңгелек және ... үш рет ... алып ... ... ... фиуралар санын салыстырып: үшбұрыштар
санының дөңгелектерден 3 есе ... ... ... яғни ... ... дөңгелектер қанша болса, сонша үш рет екені тұжырымдалады. ... ... ... қорытындылары есеп шығаруда қолданылады.
Мысалдар келтірейік.
- Балалар менің қолымда екі ... ал ... ... одан ... ... бар. Тартпадағы үшбұрыштар нешеу? Есептегі ... ... ... ... ала ... ... Кіші сан ... үлкен
санды табу керек, яғни 2-ден үшеуі артық санды ... ... ... өйткені онда дөңгелектер қанша болса, сонша
және тағы 3 үшбұрыш бар. Сондықтан барлық
үшбұрыштар 2 + 3 = ... ... екі ... ал столдың тарпасында одан 3 есе артық үшбұрыш
бар. Тартпадағы үшбұрыштар нешеу? Мұнда да белгілі және ... ... ала ... ... Кіші сан ... үлкен санды табу керек,
яғни 2-ден 3 есе артық санды іздейміз.
Тартпадағы үшбұрыштар, дөңгелектер қанша болса, сонша 3 рет яғни 3 · 2 = ... осы ... ... отырып, сәйкес іс-әрекетті есеп шығару
барысында ... ... ... біртіндеп жаттығады. Ол ... ... ... ... (пара, торйка, четверка) ауызша
жаттығулардың құрамына енгізген тиімді. Мысалы: ... ... ... 4 ... ал ... күні одан ... ... фигура ойып
алды?»,«Кәмшат бірінші күні 4 ... ал ... күні одан 3 есе ... бояды. Кәмшат екінші күні қанша үшбұрыш бояды?, т. с. с.
«Есе артық» не «есе кем» ... ... ... ... ... ... таңдалып алынуында да шартты суреттердің пайдасы зор.
10-есеп. Ұл бала 2 квадрат. ал қыз бала одан 3 есе артық ... ... ... ... қыз ... 2 ... 3 рет болуы тиіс.
Сонда мынадай шартты суреттердің шығуы ... ... ... Ұ ... суреттерден әр топта неше заттың бар екені және ... ... ... ... ... екі фигурадан) неше рет бола алатыны
айқын ... ... 4 ... ... бұл – ... ... ... тардан 2
есе кем. Қанат неше тауық асырады?
Әрбір үйректі шартты түрде дөңгелекпен алмастырамыз.
Ү
Ү Т
Ү
Т
Кейбір ... әр ... ... ... ... тура келеді.
Мұнда, айырмалық салыстыру болса - үлкен саннан кіші ... ... ... ... ... ... санды кіші санға бөлу амалы қолданылады.
Өйткені бір топтағы заттар ... ... ... ... есе) ... ... онда ... топтағы заттар біріншісіндегіге
қарағанда сонша бірлікке (немесе есе) кем болады және керісінше. Есептердің
осындай ... ... ... ... ... заттарды немесе
олардың суреттерін және шартты бейнелерді қолдану арқылы ... ... 4 қоян ... еді, ... 3 көжек өсірді. Жасқайрат
қанша қоян артық асырады?
Әр қоянды ... ал әр ... ... шартты түрде
бейнелейміз, сонда «дөңгелек-үшбұрыш» сияқты жүптарды түрліше тәсілмен
қүруға ... ... бір ... пен бір ... ... алып қою,
үшбұрышты дөңгелектің (немесе керісінше) үстіне қою, сәйкес фигуралар жұбын
тұйық ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің қайсысы болмасын, үлкен саннан кіші санды алудың
қажеттігін нақты көрсетіп береді.
Ж
А
Жоғарыда қарастырылған есептер ... ... ... ... жүйесін құрайды. Олардың қандай да бір түрі алғашенгізілгенннен
бастап, есеп ... ... ... ... ... алуға және оны негіздеп
беруге үйрету басты мәселе. Мұнда амалды дұрыс, әрі сенімді ... ... ... ... әр ... ... ... арқылы
оқытудың ең негізгі нәтижелерінің бірі. Жай ... ... ... ... Ол жай ... ... түрлерін алма кезек
қарастыру және оның жаңа түрлерін енгізу барысында тиянақтала және шыңдала
береді. Бұл өте ... ... ... жай ... ... амалды дұрыс
таңдап ала білу құрама есепті шешудің негізгі ... ... ... ... ... ... да, көрнекі құралды пайдалана отырып, ... ... ... оңай ... ... ... есепті тез шығара алады.
Есеп шығаруда көрнекіліктер әр түрлі ... мен ... ... ... ... ... біліктерін, дағдыларын бекіту үшін,
материалдың ... ... ... ... ... ... есеп ... көрнекілікті дұрыс пайдалану
айқын кеңістік және санды түсініктердің, ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарды дараластыру
және талдау негізінде, тұжырымдауларға келулеріне көмектеседі. ... ... ... жүзеге асыра отырып, бір жағынан
оқушылардың ... ... ал ... ... олардың түсініктеріне
(ұғынуына) сүйенеді. Бірінші жағдайда көрнекі құралдар қажет, екінші
жағдайда көрнекі ... ... ... мұнда балалардың бұрынғы
тәжірибесін, олардың бұрыннан жинақтаған түсініктерін белсенділікпен
жұмылдыру қажет ... ... ... ... ... отырып,
мұғалім сондай формалы фигуралардың негізгі белгілерін (3 бұрышы, 3 төбесі,
3 қабырғасы) көрсететін модельдерін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ... тәріздес екенін естеріне
түсіреді. Сөйтіп математиканы оқытуда ... ... ... ... ... ... сабақтарында көрнекілікті дұрыс пайдалану айқын кеңістік
және санды ... ... ... қалыптасуына көмектеседі,
оқушылардың логикалық ойлау және ... ... ... нақты
құбылыстарды қарастыру және талдау негізінде, кейін практикада қолданылатын
тұжырымдарға келулеріне көмектеседі.
Математика ... ... ... ... ... онда оқыту
процесінде тікелей сезуден обстрактілі ойлауға көшу ережесі орындалады. Тек
тікелей сезім ... әсер ... ... (зат, ... ... ... оқушы дерексіз ойлануды үйренеді, материалды түсініп,
қызығып оқиды.
§2.2. Құрама есептерді шығарудағы ... ... ... оны ... жай ... ... және ... шығару болып табылады. Оқыту процесінде есеп шығаруды ... әр ... ... ... ... таныстыруға дайындық жұмысы, жаңа материалмен таныстыру
үшін, оқушылардың білімдерін, біліктерін, және дағдыларын бекіту үшін,
материалдың қаншалықты ... ... ... ... таныстыруға дайындық жұмысы ... ... ... негізгі айырмашылығын оқушылардың түсінуіне көмектесуі тиіс. Ол
үшін құрама ... ... ... ... ... мен ... пайдалану әдістемесін көрсетейік.
Іұрама есептердi шы№ара бiлу iскерлiгi е» алдымен жай есептердi шы№ара
бiлу ... ... БЅл ... II ... ая№ында-ає
тексерiледi, ол арнайы тапсырмалар орындалады. Мысалы:
1. МЅ№алiм жай есептердi» текстiн оєиды, ал оєушылар ол есептер ... ... ... ... не ... ... (тек амал ... №ана
жазу) немесе цифрлар карточкаларына орындалады:
1) Коля мейрам№а 4 кiшкентай жалау, ал Маша 5 ... ... ... ... жалау жаса№ан?
1) Коля мейрам№а 4 жалау, ал маша одан 1 жалау артыє жасады. Маша ... ... ... 6 алма жатыр едi. Коля оны» 2-iн жеп єойды. Вазада єанша ... ... 5 ... ... жёне одан 2-i ... емен ... Сережа єанша емен жапыра№ын кептiрген?
БЅл тапсырманы орындау єысєа мерзiм iшiнде класс оєушылары амалдарды
та»дай ала бiлу iскерлiгiн ... ... ... тез ... ... ... бiрдей, бiрає єойылатын сЅраєтары ёр ... ... Вася ... 10 ... ал бiр ... шай№а 2 тиын тјледi. Вася тоєаш
пен бiр стакан шай№а барлы№ы єанша аєша ... Вася ... 10 ... ал бiр ... ... 2 тиын ... Бiр ... тоєашєа єара№анда єанша арзан?
3. Сабаєтарда№ы ауызша ... ... ... ... мына
тјмендегiдей сЅраєтар єоюды талап ететiн тапсырмалар ... ... 7 ... бар едi, 5 ... ол ... ... ... 7 жолды дёптерi бар едi, ал ... ... одан ... ... 7 жолды дёптерi жёне 5 торкјз дёптерi бар едi...
4. МЅ№алiм оєушылар№а екi-ѕш есеп берiп, оны» ... ... ... ... Ѕсынады.
1) Миша кiтапты» 16 бетiн оєыды, ол та№ы 4 беттi оєуы керек.
Кiтапта ... ... бет ... ... 9 ... ... ал аэродромда 7 самолет єал№ан.
Аспан№а кјтерiлген самолетпен салыстыр№анда аэродромда єал№ан
самолеттi» єаншасы кем?
3) Іыз бала 8 ... єиып алуы ... едi, ол одан 3-i ... єиып ... Іыз бала ... ... ... єиып ал№ан?
Іосу мен азайту№а жай есептер шы№аруды ... ... ... жеке
тапсырмаларда амалды та»дап алу№а байланысты єиындыєтарды же»уге кјмектесу
маєсатында ерекше баєылау№а алу ... Осы ... ... санамає
материалдар, сюжеттi жёне схемалыє суреттер ке» тѕрде пайдаланылады. ... ... ... ѕшiн ... кјбiне тек амалды» та»басын ... ... ... ... ... ... ету жёне ... жазу
мiндет емес. Мұндай нЅсєау балаларды» зейiнiн есептеулер жѕргiзуден оны»
шартына талдау жасау№а аудару№а ... ... ... ... ... єоя бiлу iскерлiгiн талап ... ол ... ... ... жаєсы тѕсiнуге кјмектеседi.
Мёлiметтерi жеткiлiксiз есептердi ... да ... ... ... ... барысында ѕлкен ролi бар, јйткенi мЅндай
жатты№улар есептi» сЅра№ына ... ... ... ... болуы
мѕмкiн деген ой тудырады. Мысалы:
1. Бiр ёйелдi» он сомы бар едi. Ол екi ... тiс ... ... ... ... єалды?
Оєушыларды єЅрама есеппен (екi амалмен шы№арылатын) таныстыру тѕрлi
жолмен жѕргiзiледi. БЅл єЅрама ... екi жай ... бјлу ... екi ... бiр єЅрама есепке бiрiктiру жолы болуы мѕмкiн. I класс ... екi ... ... ... ... ... бiрiншi
есеп ретiнде єЅрама есеп Ѕсынылады, ол есепке ... ... ... екi ... ... есептi» бiр амалмен шы№арылатын есептен
айырмашылы№ын саналы єабылдайды, я№ни мЅндай есепте ... ... ... ... атап ... ... есептердi бiр амалмен шы№ару мѕмкiн емес ... ѕшiн ... ... ... ... ... ал№ашєы сабаєтарда)
былай єЅрастырады: онда есепте сјз болып отыр№ан iс-ёрекет барысыны» екi
жа№дайы атап ... ... ... есеп ... тѕсiнiктi былай беруге
болады.
МЅ№алiм оєушыны ... ... да ... дёптерлер бередi, ол
дёптерлердi єарап, оны» єаншасы жолды дёптер (4) жёне єаншасы ... ... ... ... оны класта№ы оєушылар№а айтуын Ѕсынады. Оєушылар бЅл
мёлiметтердi пайдаланып, жай есептер ... “Ер ... 6 ... жёне 4 жолды дёптерi бар. Ер баланы» барлы№ы єанша дёптерi ... бЅл ... ... ... ... жёне оны» ... есептi»
шы№арылуында жазып єояды. Бұдан кейiн мЅ№алiм оєушы№а 7 ... бер, ал ... ... єалдыр деп Ѕсынады. Оєушылар жа»а есеп
єЅрастыру жайлы тапсырма ... “Ер ... 10 ... бар едi, ол ... ... ... Ер ... єанша дёптерi єалды?” БЅл есепте
таєта№а єысєаша жазылады да єатарына оны» ... да ... ... 6 дёп. Жёне 4 дёп.
Барлы№ы? 6+4=10 (дёптер)
Бергенi 7 дёп.
Іал№аны? 10-7=3 ... ... ... ... ... шы№арыл№ан есептен олар єЅрама
есеп деп аталатын жа»а есеп єЅрастырынды№ын айтады. ... ... ... да, ол ... ... аныєталады. Содан кейiн мЅ№алiм таєтада№ы
жазуды» ... ... ... ... да, ... ... жазуды пайдалана
отырып, негiзгi есептi оєуды ... 6 дёп жёне 4 ... 7 ... жа»а ... ... айтады, ал мЅ№алiм та№ы да бЅл есеп екi
жай есептен тЅратынды№ын, сондыєтан да ол ... есеп деп ... ... Екi ... ... бiр есеп алын№анды№ы єарастырылады.
Бiрiншi есептен сЅрає шы№арылып (алынып) тасталса, ал екiншiсiнен- бiрiншi
есептi» ... ... ... ... ... кейiн єЅрама есептi»
мазмЅнын талєылау орындалады: “Есептi» шартын айты»дар: сЅра№ын ата»дар.
Есептi» сЅра№ына жауапты ... ... бола ма?” ... ... ал№аннан кейiн
“Нелiктен? Алдымен ненi бiлу керек?” деген сияєты жа»а сЅраєтар берiледi.
Содан кейiн есептi шы№ару жоспары ... ... ... ... ... ... єанша дёптерi бар екендiгiн, содан ... оны» ... ... табу ... ... ... ... шешуi жазылады. МЅ№алiм есептi» шешуiн ... ... ... ... ... ... ... ретiнде
жазу№а, содан кейiн есептеудi жѕргiзуге болатынды№ын айтады.
Мысалы, та№ы да єайталаймыз:
єанша дёптер ... бiлу ѕшiн не ... ... (ер ... бол№ан
дёптерлер санынан оны» басєа№а берiп жiберген дёптерiнi» санын шегеру
керек). Сендер єанша ... ... ... ... ... 4-тi єосу
керек, я№ни дёптерлер саныны» єосындысын табу ... Егер ер бала ... ... ... ... онда ... ... єал№анды№ын бiлуге болады?
(єосындыдан 7-нi шегеру керек). Есеп шешуiнi» жазылуы мына ... ... есеп ... ... дЅрыс жаз№анды№ын, ал ендi есептей
беруге болатынды№ын айтады. Жазу мына тѕрде болады:
(6+4)-7=3 ... ... 3 ... ... ... бЅл ... оєушыларды єЅрама есептi екi
жай есепке бјлуге, негiзгi ... ... беру ѕшiн ... ... ... жёне ... талдау№а ѕйретедi.
µзає уаєыт бойы оєушыларды сабає сайын єЅрама есептi шы№ару№а ѕйрете
беру єажет.
Іұрама есептi шы№ару процесi мына ... ... ... оєу жёне оны» ... ... ... ... аныєтау
жЅмысына ѕлкен мён берiледi: есеп тексiнен Ѕєыпты тѕрде талдау
жасалады; есепте ... ... ... немесе жеке
заттар№а єатысты болатын жа№дайларды єалпына келтiру жЅмыстары
жѕргiзiледi. БЅ№ан балалар№а ... ... ... жайларды кјз
алдына келтiруге (кјрнекi тѕрде немесе ... ... ... арнайы тапсырмалар жёрдем етедi.
Оєыту процесiнде, ёсiресе ал№ашєы кезде, ёрбiр есеп ... ... ... ... ... ... салу жағы ... тиiс. Бұл
берiлген мәлiметтер мен iзденiмдi шамалар арасындағы ... ... ... ... кјз ... келтiруге көмектеседi,
яғни есептi түсiнудi әрдайым жеңiлдетедi.
I- класта есептi» қысқаша жазуын ... өзi ... ... иллюстрацияның әр түрлі фомаларын пайдалануға
үйрету қажет. Оқу жылының аяғына қарай ... ... ... аяқтауы
қажет болатын тапсырмалар беру жөн, онда оқушылардың өздері жетіспей тұрған
элементтерін анықтап, суретін немесе ... ... ... ұсыну керек.
Мысалы, тақтада №375 есептің қысқаша жазуы мына төмендегідей түрде берілген
болсын:
Үстелдер —ڤ ... ... — ڤ ... ... бос ... ... дәптерлеріне жазу
ұсынылады.
2. Есепке талдау жасау (жоспар жасау үшін құрама есепті жай есептерге
бөлу). Бүл ... ... ... үйретудің маңызы зор: есепті
шығаруға кірісуден бұрын онда нені табу керек-тігін және оны табу ... ... ... ... ме, ... жаңа ... ... пе соны анықтап алу қажет.
Есепті талдаудан оны шешудің жоспары шығады. ... ... ... ауызша ғана құрылады, яғни есеп шығарылуға тиісті ... ... рет ... белгіленеді.
Мысалы, әуелі екі сөреде қанша кітап бар екендігін, ... ... ... ... ... ... Есеп шешуін жазу. Осы кезеңде шешуін жазу және ... ... мәні ... ... ... есептің шешуі өрнек түрінде жазылады. Есепті шығару
жоспарын жасай, яғни қажетті амалдарды орындау тәртібін тағайындай ... тек жеке ... ғана ... ... мәліметтеріне
сәйкес тәртіпте байланыстыра отырып) балалардың санасына жеткізу керек. Бұл
жазу есепті шығарудың бүкіл ... ... ал ... ... ... алу үшін ... ... жүргізіледі
Алғашқыда есептің шығарылуын жазу үшін түсіндіру әдісі кең түрде
пайдаланылады, онда ... ... ... ... ... ... Мысалы №71 есептің шығарылуын жазғанда оқушылар есеп шешуінің
жазуын былай түсіндіреді:
- Мен алдымен барлық ... ... ... табамын. Ол үшін 6-ға 4-ті
қосамын, содан кейін ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... Сонда менде мынадай жазу пайда болды: (6+4)-8. Есептеуді
орындаймын.
Ж а у а б ы. 2 сәбіз қалды.
Сонымен, құрама ... ... ... ... ... ... үш
кезеңдерді игертуді көздейді: есепке талдау жасау, ... ... ... ... іске ... Ал бұл ... сабақтардағы оқу
процесі кезінде қалыптасатын белгілі бір іскерліктер ... ... ... жаңа ... ... таныстыратын сабақтың конспектісі
келтірілген.
Жаңа материалмен таныстырғанда мұғалім ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда көрнекі құрал
сөзбен берілген түсініктемелерді иллюстрациялай қызметін атқарады. ... ... ... ... ... табуына көмектесе отырып, мұғалім
есепке схемалық сурет немесе ... ... ... ... ... нәрселермен іс-әрекетжасап және тиісті жазуларды жазып
көрсетеді т.с.с. Мұнда түсініктемесінің өз мәнін көрнекі ... ... және ... ... өздерін қатыстыра отырып,
иллюстрациялау, көрнекі құралды дер ... ... ... ... ... айқын көрсетіп отыру керек. ... ... ... қою, ... алып қою т.б. түсініктемені суретпен
сызбамен және тақтаға математикалық жазулармен ... ... ... тек ... ... қабылдауын ғана жеңілдетіп қоймай,
сонымен ... ... ... ... үлгісін де көрсетеді, мысалы дәптерге
сызба мен шешуін қалай ... ... ... ... ... ... ... керектігін т.б көрсетеді. Сондықтан
сызбалар мен жазуларды тақтаға сауатты орындау, оларды әдемелеп орналастыру
және олар ... ... ... ... баяу ... ... ... материалмен таныстыруда және әсіресе білімдері мен ... ... ... ... ... ... өздері алып
көрсетіп, іс-әрекеттеріне тиісті түсініктемелерді беріп отыратындай етіп
(қосуды өткенде нәрселер ... ... ... ... және ... ... ... модельдеуді т.с.с)
ұйымдастыру керек. Материалдың игерілуі мұндай жағдайда да ... ... ... түрліше анализаторлар ( көру, қозғалту,
сөйлеу, есту) қатысады. Мұнда балалар тек ... ... ... ... ... ... өздігінен пайдалану білігін де игереді.
Мұғалім балалардың көрнекі құралдарды өзіндік жұмыста пайдалануын мейілінше
мадақтап отыруы керек.
Білімдер мен біліктерді бекіту кезеңінде ... ... ... ... ... ... есептеу, кестелері суреттер, схамалар,
балалардың есетер құрастуруына қажетті ... кең ... ... ... үшін ... өлшеу аспаптары пайдаланып, сызуға және
өлшеуге берілген жаттығулар ... ... ... ... сурет салу, сөзбен сипаттау жолымен суреттен көрсетуді қолдану
ұсынылады.
Көрнекі құралдарды кейде оқушылардың білімдері мен біліктерін тексеру
үшін де ... ... ... ... ... ... есеп
шартынан есеп құрастыру т.б. ... ... ... дидактикалық
материалды пайдаланып, геометриялық мазмұнда есептерде көп ... ... ... табуды т.б. білетін-білмейтіндері тексеріледі. ... ... ... есеп ... ... ... ... болады.
Оқыту процесңнде нәрселік және бейнелік көрнекі құралдардан шартты
(символдық) көрнекілікке ... ... ... ... зор. ... ... ... есепті шешумен алғаш таныстырған кезде есептің мазмұнын
нәрселермен іс-әрекет ... ... ... ... ... ... жазу жеткілікті болады. Символдық көрнекілік ролі балалардың
математикалық білімінің артуымен және ... ... ... ... өсіп ... ... ... (схемалар, сызбалар,
математикалық жазулар т.с.с) математиканың көрнекі оқытудағы негізгі ... ... ... ... ... ... ... сабаққа
көрнекі материалды жеткілікті және қажетті мөлшерде қолдану ... ... ... тыс ... Егер көрнекі құралдар қажет емес тұста
қолданылатын болса, онда балаларың зейіні қойылған міндеттен басқаға ... ... ... осындай фактілер кездеседі. Мысалы, бірінші сынып оқушысы
арифметикалық есептерді ... ... ... ... немесе
азайтуды) таңдап алуды үйетіледі. Мұғалім мұны ... үшін ... ... ... мен оған ұшып ... құстардың ( немесе керісінше, одан ұшып
кетіп бара жатқан құстардың суретін пайдаланады. Оқушы осы ... ... ... ... ... ... ... есептің жауабын
құстарды жай санап шығып-ақ табады. Бұл ... ... ... ... ... керіснше есеп шығаруын яғни есеп
шартында берілген сандарға қолданылатын ... ... ала ... бөгет жасайды. Екінші бір мысалда балаларға ... ... емес ... ... ... трамвай т.с.с – ауыл
балаларына көлік, мал, үйме т.с.с – дала балаларына) суретін ... ... ... құралдар – бұл мұғалімнің сабақты құнарлы өту үшін бірінші
орындағы көмекші болып ... ... ... ... түсіндірілген
сабақ әрдайым баланың санасында көпке дейін немесе мәңгі қалады.
Бастауыш сыныпта құрама есептердің төмендегі түрлері ... ... ... ... ... табуға берілген есептер.
(жай үштік ережесі)
6) пропорционал бөлуге берілген есептер.
7) Екі айырма бойынша белгісіз шаманың табуға ... ... ... мазмұнды есептер.
Енді осы құрама есептер шығаруда қолданылатын көрнекі ... ... ... ... ... ... шаманы
табуға берілген есептер түрлерін ... ... ... ... ... ... |
| | | |
| ... |саны |құны | |
| ... |Екі мәні |Бір мәні |2 кг ... ... | ... ... |30 ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... 6 кг |
| | | | ... үшін канша ақша|
| | | | ... |
| | | | ... ? ... |Тұрақты |Бір мәні |Екі мәні |6 кг ... 90 ... | ... ... ... |
| | ... | |30 ... осындай |
| | ... | ... |
| | | | ... ... ... | | | ... |
| | | | ... ... ? ... |Екі |Тұрақты |Бір мәні ... 20 ... |
| ... | ... ... бір |
| ... | ... ... ... матаға |
| | | ... |80 ... |
| | | ... ... ... |
| | | | |40 ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... бір |
| | | | ... ... |
| | | | ... қанша ақша |
| | | | ... ? ... |Бір ... |Екі мәні ... 40 ... |
| ... | |берілген ... бір |
| ... | ... жібек матаға |
| ... | | |160 ... |
| ... | ... ал ... | | | ... |
| | | | |бір ... ... |
| | | | ... 80 |
| | | | ... төленген. |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... |
| |Екі | ... ... 120 ... |
|V ... |Бір мәні | ... 6 |
| ... ... ал| ... ... |
| | ... | |бағасы 360 |
| | ... | ... ... | ... | ... |
| | ... | ... |
| | | | ... акша |
| | | | ... . |
| | | | ... бала лар |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |Бір ... мәні ... |Бағасы 360 ... |
| ... | ... 2 ... |
| |ал | | ... 6 ... ... | | ... |
| ... - | | ... акша |
| ... | | ... |
| ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... табуға берілген төрт тура
пропорционал ... ал ... ... кері ... ... ... ... Ал – Хорезми арқылы Индияға, одан Европаға, кейін бізге
келген. ... ... ... ... алғаш шамалар арасындағы
функциялардың қатысы туралы ұғым ... алты ... ... ... шаманың мәнін табу тәсілімен
шығаруға болады, яғни әуелі тұрақты шаманың мәнін табу ... ... соң ... ... ... шаманы табу керек. Мысалы, 1 есепте 30:2 •
6=90. ... ... ... ... ... ... ... кейін 6 кг-ның
құнын білдік).
I және II түрдегі есептер үшін бұл ... ... ... тәсілі деп
аталады. Бастауыш сыныптарда көбіне осы тәсіл пайдаланылады, ал 4 ... ... ... ... болады. Бұл есептер III және IV
сыныптарда ... ... ... ... ... тобы бар есептер;
нәрсенің бағасы, саны, құны; бір нәрсенің ... ... ... жалпы
массасы; бір ыдыстың сыйымдылығы, ыдыстардың саны, жалпы сыйымдылығы; уақыт
бірлігі кезінде ... ... ... ... жалпы өнім; бір затқа
жұмсалатын ... ... ... ... ... мата. IV сыныпта
есептердің барлық алты түрінің шешуі қарастырылады.
Төртінші пропорционал ... ... ... ... шығаруға
дайындық жұмысы шамалар және олардың арасындағы байланыстармен таныстыру
жағын ескеру керек.
Бірқатар ... ... ... масса, сыйымдылық, уақыт,
аудан) таныстыру ... және ... ... оқып ... ... ... пропорционал шаманы табуға берілген есептерді енгізу үшін
балаларды баға, құн, ... т.б. ... ... ... Мұнда
олармен таныстыру пропорционал шамалар арасындағы байланыстарды ашып
көрсету жұмысымен бір ... ... ... Мысалы баға, сан, құн
шамалары және олардың арасындағы байланыспен таныстырғанда сабақта "дүкен"
ойынын ойнауға ... ... ... ... іліп ... ... сызғыш т.б.
Мұғалім оқушыларға бүгін "дүкен" ойынын ойнаймыз және сатып алынатын
заттар туралы есептер шығарамыз. Мынау дүкен (мұғалім ... ... не ... ... атап ... ... бағасы көрсетілген.
Дәптердің бағасын атаңдар. (6 ... ... ... ... ... Баға нені білдіреді? (1дәптер, 1 блокнот қанша тұратынын.) 3 дәптер
сатып алдық: 3 саны нені ... ... ... ... ... дәптерлер саны немесе дәптерлер мөлшері деп ... 4 ... ... 4 саны нені білдіреді? (Блокнот санын).
Мұғалім тақтаға 4 ... ... ... астында "10 теңге"
деген жазуы бар.
4 блокнотқа қанша ақша төлеу керек? (40 теңге.) Оны ... ... 40 ... - блокноттардың құны.
Тақтада мынадай жазу болады:
|Бағасы |Мөлшері ... ... ... |4 ... |? ... есепте не белгілі? (Бағасы мен мөлшері.) Нені білу керек? (Құнын.)
Егер бағасы мен мөлшері ... ... онда құны ... ... ... ... ... ойын басталады: бір ... ... ... ал ... ... ... ... болады. Сатып алушылар
кезекпен сатушыға келіп, бірнеше зат сатып алады. Сыныпта ... ... ... ... ... ... есептер құрастырады, оларды кестеге қысқаша
жазып, сонан кейін шығарады, сонымен қатар әрдайым ... ... ... меы ... ... болса, құнын көбейту амалымен ... ... ... ... ... жоқ.)
Осылайша басқа сабақтарда байланыстар айқындалады: егер құны және
мөлшері белгілі ... онда бөлу ... ... ... ... егер ... бағасы белгілі болса, онда бөлу амалымен мөлшерін табуға болады.
Шамалар арасындағы байланыс туралы білімді бекіту үшін ауызша ... ... ... ... ... берілген жай есепке қатысты алғанда
кері есептерді құруға және шығаруға жаттығулар ... ... ... жазбаша шығару үшін сол шамалармен қарастырылған ... ... жөн, ... "Оқу ... басына қарай оқушы 6 теңгеден 10 дәптер
және 12 ... ... ... ... ... ... Оқушы барлығы қанша ақша
төлеген?"
Жай және ... ... ... процесінде шамалар арасындағы
байланыстар туралы ... ... ... мүмкіндігіне қарай үш ... ... шама ... ... ... өзгеруіне
байланысты, өзгеруін бақылап отырған жөн. Мысалы, бір ... ... ... ... ... ... 10 теңге тұрады. 2 блокнот
қанша тұрады, 3 ... ше? 5 ... ше? 9 ... ше? ... ... ... ... жазған тиімді:
|Блокноттың бағасы |10 |10 |10 |10 |2 ... саны |2 |3 |5 |12 |а ... құны |20 |30 |50 ... ... ... балалар егер олардың санын арттырса немесе
кемітсе, олардың құны артады немесе ... д а й ы н д ы қ ... ... ... ... түрақты шаманың мәнін табу тәсілімен, табуға ... ... ... ... ... Сондықтан есептерді ш ы ғ а р у м ... т а н ы с т ы р ғ а н д а ... ... ... ... іске ... маңызы өте зор. Осы түрдегі есептермен жұмыс істеудің
ерекшелігін қарастырамыз.
Балалар баға, мөлшер, құн шамаларын мол ... ... осы ... ... ... 1 ... ... қарастыру
керек. Мысалы, "Оқушы бірдей бағамен 6 клеткалы дәптер және 3 жолды ... ... ... дәптерлер үшін 36 теңге төледі. Ол жолды дәптер үшін
қанша ақша ... ... ... ... ... ... ... жазылады:
|Бағасы ... ... ... |6 ... |36 ... |
| |3 ... |? ... талдағанда балалар әрбір сан нені білдіретіні көрсетеді:
Есепті ... ... ... ... ... яғни 30 ... ... себебі клеткалы дәптерлерге қарағанда оларды аз сатып алғанын,
ал дәптерлердің бағасы бірдей екендігін тағайындайды.
Есептің ... кері есеп ... ... ... ... ... ... мақсатында баға, мөлшер, құн шамалары бар.
I түрдегі есептердің бірнешеуін қарастырғаннан ... ... ... осы ... есептер енгізіледі, содан кейін басқа түрдегі есептер
ұсынылады. Сондай-ақ шығармашылық сипаттағы әртүрлі ... ... ... да бір ... байланысты әр түрлі есептерді салыстыру
жаттығулары әсіресе пайдалы.
Бастауыш сыныпта қозғалыс есептері 4 сыныпта ... ... ... ... ... жұмысы балалардың қозғалыс
туралы түсінігін ... жаңа ... - ... ... ... қашықтық шамаларының арасындағы ... түсу ... ... ... ... ... арналған арнайы
экскурсия өткізген пайдалы. Экскурсиядағы және сыныптағы жұмыста балалар
өздері транспорттық ... ... ... ... ... ... ... қозғалысын мынадай көрнекілік бойынша көрсетеді:
А
В
Оқушылар кесінді денелер ... ... ... ... ... - ... орынды, А және В ... ... ... ... - қозғалыс бағыттарын көрсетеді. Кері жаттығуларды
орындаған да пайдалы: берілген сызба бойынша ... ... ... ... оқушыларды таныстырғанда өздерінің жаяу жүргендегі
жылдамдығын таба ... етіп ... ... Ол үшін ... ... ... жол" ... жол бойына әр 10м ... ... ... кейін әр оқушы қандай жол жүргенін табу керек.
«Тұйық жолды» көрнекілік бойынша көрсетейік. ... ... 4 ... жүруді ұсынады:
10 м
Балалар он метрлік белгі бойынша 10 минутта жүретінін есептен табады.
Мұғалім оқушы 1 минутта жүріп ... ... оның ... ... ... ... есептерінің мына түрлері қарастырылады.
I т ү р і - денелердің әрқайсысының ... және ... ... ... шама - ... т ү р і - ... ... жылдамдығы және қашықтық берілген,
ізделінді шама – қозғалыс уақыты;
III т ү р і - қашықтық, қозғалыс уақыты және ... ... ... ... шама - екінші дененің жылдамдығы.
Қозғалыс есептерін таныстыру ... бір ... ... үш ... берілген есептерді кері есептерге түрлендіру жолымен жаңа есептер
алуға болады. Мысалы, мұғалім мына есепті ... ... 4 ... 78 ... сағат 6 км ... ... ... жүргізу керек. Суреттен не байқадың? Айтып бер.
Мынадай сұрақтарға жауап бер. Бір-біріне қарама –қарсы қозғалған екі ... ... ... ... ... ... ма? Әлде бір-біріне алыстайма? Бірінші адам
Екіншісіне қарай сағатына неші км жақындайды? Екінші адам біріншісіне қарай
ше ? ... ... ... неші км ... Екі ... ... жылдамдығы 4+6=10 км /сағ деуге болама? Екеуі бір ... ... ... ... ... ... ... не айтуға болады.
Екеуінің жылдамдығы әртүрлі ... ... ... бірдей уақыт
аралығында жүрген жлдары туалы не айтуға болады? ... ... ... ... ... өзгеріс болар еді?
2-есеп. «Екі ауылдан бір мезгілде бір-біріне қарама қарсы шыққан ... атты адам үш ... соң ... ... ... ... ал екіншісі 15км/сағ. Екі ауылдың арақашықтығы қандай? Салт атты
қозғалысы туралы не белгілі? Нені білу керек. Мынау ... салт ... ... ... ... қалталы полотнаға 1 деген цифрды қыстырады)
көрнекілік арқылы көрсетейік.
Ал мынау екінші салт атты ... ауыл ... ... ... қандай жылдамдықпен жүрген? (12км/сағ) Ал екіншісі ше? ... Олар ... ... ... уақыт жүреді? (3сағат.) Нені білу
керек? Сұрақ ... ... ... ... шығады. 1-2 сабақтан соң
балаларға берілген есептерді чертеж түрінде немесе кесте түрінде көрнекілік
арқылы көрсетуге болатыны айтылады.
12км/сағ ... ... ... |Қашықтық ... ... |2 ... |? ... ... ... |? |
| | |? ... ... ... жеке амалдар түрінде, өрнек түрінде немесе теңдеу
түрінде жазуға болады.
Бірінші тәсіл:
1) 12 • 3=36 (км) — ... салт ... ... ... 15 • 3=45 (км) — ... салт ... ... жолы;
3) 36+45=81 (км) – екі ауылдың ара қашықтығы.
Екінші ... (км) – салт ... бір ... ... ... · 3=81 (км) – екі ауылдың ара қашықтығы.
Қозғалыс есептерінің шығару тәсілі пысықтау кезеңінде тврчестволық
сипатты әр ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... дене |Жылдамдық |Уақыт ... ... |900 ... |2 мин |? м ... |5 ... |2 мин |? м ... |1200 ... |2 мин |? м |
4. ... ... есеп ... км/сағ 60 км/сағ
А ... ... ... ... есеп құрастыр.
|Жылдамдық ... ... |
| ? ... |240 км |
|? ... | | |
| |3 ... |? ... ... ... мазмұнды есептер.
Бастауыш сыныпта геометриялық мазмұнды жаттығулармен ... ... ... ... ... әдістемесі балаларды кеңістік ұғымының бақылау,
салыстыру, ... және ... ... ... ... ... ... міндеттері оқушларда чертеждік жіне өлшеуіш ... және ... (көз ... өлшеу, қолдан сызу т.с.с) өлшеудің
және геометриялық фигураларды салыдың практикалық ... ... ... ... есептершығаруда фигуралар кескінделген
плакаттар, тақтадағы чертеждер, диафильмдер т.б. ... ... ... ... шығарудың үлкен мәні бар, ал 1 сыныптан бастап
енгізіліп отырады. Бұл ... ... ... ... есептер;
беріген көп бұрыштардан жаңа фигуралар құрастыру, сондай-ақ ... ... ... ... тану ... ... есептер.
Барлық бұл есептер өзара байланысты әр түрдегі есептерді шығару басқа
түрдегі есептерді шығарғанда көмектеседі. ... ... ... ... алма ... енгізіледі, сондықтан фигураның бөліктерінің ... ... ... шаршыны екі тік төртбұрыш, екі үшбұрыш, ... соң 4 ... 4 ... ... етіп ... тапсырмасын мынадай
көрнекілік түрінде көрсетуге болады.
а) ... ... ... периметрі туралы түсінік тұйық сынық сызықтың ... ... ... ... ... процесі кезінде беріледі. 3 және 4
сыныптарда периметрді есептеп шығаруға берілген, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... периметрі 2 дм 4см –ге тең шаршының қабырғасы неге тең?
2) Шаршы формасы учаскенің 3 ... ... ... ал 1 ... 9м-ге тең үйге ... ... ұзындығы қандай?
3) Үшбұрыштың қабырғаларының бірі 10 см-ге тең, ал қалған екеуі өзара
тең. ... ... 24 см. ... әр ... ұзындығы
қандай?
Осындай есептерді шығарғанда чертеждерді (схема түрінде ... ... ... ... ... шығарумен қатар балаларға осы сияқты
геометриялық мазмұнды ... ... ... беру ... ... процесінде көпбұрыштардың периметрі туралы ұғым және оны таба
білу дағдысы қалыптасады, Сондай-ақ кеңістік және ... ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл
бөлінеді. Берілген ұзындығы мен ені бойынша тік ... ... ... ... ... ... тік ... белгілі ауданы мен
белгілі қабырғасы бойынша, басқа бір қабырғасын табуға кері ... Жай ... ... ... ... периметрі қоса
қарастырылатын құрама есептерде шығарылады. Мысалы, шаршы ... ... 320 м. ... ауданы неге тең?
Геометриялық мазмұнды есептерді пысықтау кезеңінде төмендегі ... ... ... ... ... ... см 2 ... ... ... ... |Тік ... |Тік ... |Тік ... |
|ұзындығы |ені ... ... |
|2 м 3 дм |4 м 8 дм |? дм 2 |? дм |
|3 см 7 мм |2 см 5мм |? мм2 |? мм |
|1 дм 2 см |7 дм 8 см |? см 2 |? см |
|2 м 7 см |5 м 4 см |? см 2 |? см ... ... ... белгісіз шамаларды табуға берілген есептер 3 класта
енгізіледі. Олар екі айнымалыдан және бір немесе бірнеше тұрақты ... ... бір ... екі мәні және ... ... ... айырмасы берілген, ал бұл айнымалының өзінің мәндері ізделінді
болып табылады.
Бастауыш сыныпта екі айырма ... ... ... ... берілген
есептің 2 түрі қарастырылады, соларды ... ... ... ... ... | | |
| | | |
| ... ... |қүны | |
|I ... |Екі мәні ... |Екі адам ... ... 6 |
| | ... |сай |м және 4 м мата ... |
| | | ... |алды. Бірінші 100 тенге |
| | | ... ... ... Әр адам |
| | | ... ... ... |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... ... |Екі мән |Екі адам үшін ... |
| | ... ... |бағамсн |
| | ... | |екі ... мата |
| | ... | ... |
| | ... | ... ... 300 |
| | ... | ... ал екіншісі 200 |
| | ... табу | ... ... ... |
| | ... | ... мата ... |
| | | | ... 2 м ... |
| | | | |Әр ... ... метр мата|
| | | | |бар? |
| | | | | ... ... ... ... ... есеп құрстыру ұсынылады.
Есептің қысқаша жазуы ... ... ... ... |Мөлшері ... ... |I - 6м |600 ... |
| |II -4м |? ... ... ... ... жазуға жауапта шыққан сан 400 ... ... ... ... ... айырмасын (200 теңгені) табуды
ұсынады. Бұл сан нені ... ... ... тақтада қысқаша жаңа
жазуды орындайды:
|Бағасы ... ... ... |I -6 м |? ... ... |
| |II -4м |? ... қысқаша жазудан есеп құрастырады: "Екі адам бірдей ... ... ... ... 6 м, ... 4 м мата алды. Бірінші адам 200 теңге
артық төледі. Әр адам қанша ақша ... және ... ... ... ... болады:
І
ІІ
Неліктен бірінші адам, екіншіге қарағанда, ақшаны артық төлегендігі;
бірінші адам қанша метр мата үшін екінші адам төлегендей ақша ... ... мата үшін 200 ... ақша ... ... есепті тағы чертеж түрінде көрнекілікпен көрсетуге болады.
І 200-тенге
ІІ
Осы көрнекіліктен оңай жоспар құрып, есепті шығаруға болады.
1) 6 – 4 = 2 (м) - 200 ... ... ... ... 200 : 2 = 100 ... ... бағасы;
3) 100 · 6 =600 теңге -бірінші адамның төлегені;
4) 100 · 4 = 400 ... ... ... ... ... ... ... сан мен есептің шартында берілген
сан арасындағы сәйкестікті ... ... ... ... 600-
400=200; демек, есеп дұрыс шығарылды деп санауға болады.
Екі айырма бойынша есептің шығарудың пысықтау кезеңінде бір ... ... ... және шығармашылық тұрғыдан түрлі жаттығулар
жүргізілді. Содан кейін осындай ... ... II ... екі айырма
бойынша белгісіз шамаларды табуға берілген, есептер енгізіледі.
Екі түрдегі есептерді шығару тәсілдерін ... ... ... ... ... ... пайдалы.
§2.3. Педагогикалық іс-тәжірибенің нәтижелері.
Сабақтың тақырыбы: Есеп, есептің құрамды бөліктері.
Сабақтық мақсаты: есеп терминдерін енгізіп оның құрамды бөліктерімен
оқушыларды ... Есеп ... ... ... ... ... ... есте сақтау, ауызша, ... есеп ... ... ... ... ... жинақылыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі: дидактикалық материалдар, сандар, таңбалар ... ... ... ... ... ойындар, ауызша,
жазбаша есептер шығару, сандарды салыстыру.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушыларды сабаққа дайындау.
Санамақ.
Бір ...... ...... ...... дегенің – төсек.
Бес дегенің – бесік.
Алты дегенің – асық,
Жеті дегенің - ... ... ... – серке.
Тоғыз дегенің – торқа.
Он дегенің – оймақ,
Он бір ... – қара ... Үй ... ... Өткен сабақтан алған білімдерін тиянақтау.
а) біреу, екеу болып келген жағдайдағы санның құрамы жайлы оқушылардың
білімін ... 0-ден 10-ға ... тура және кеі ... Жаңа ... Есеп. Есептің құрамды бөліктері.
а) Есеп және оның құрамды бөліктері жайлы мәселе талдау. Сөреге
кітаптарды есепке ... ... ... ... ... ... ... мен таныстыру.
Шарты: 1 – сөреде 4 кітап бар.
Сұрағы: 2 – сөреде барлығы қанша кітап бар.
Шешуі: 4 + 2 = 6 ... ... ... ... ... ... есеп құрастырады. Асан,
сен 1 қатарға 3 қызыл дөңгелек қой. Айжан, сен екінші ... 2 көк ... ... ... қайталай отырып, бұл есептің шарты екенін
айтады) Барлығы неше ... ? ... мұны ... ... ... Барлық дөңгелектерді қалай табуға болады?
3+2=5 (д)
(шешуі екенін айтады) мұны қалай ... ... ... бес ... ... ... айтады?
5. Оқулықпен жұмыс:
№1. Есептің шешуі және жауабын жазу.
5. сергіту жаттығуы: біздің келер шамамыз, 5- тен 2 – ні ... ... ... ... тез ... 3 < 2 тура емес теңсіздікті шаршыны, үшбұрышты пайдала отырып
балаларға ұғындыру.
ڤڤڤ> ... 3> 2 – ... 3 = 2 ... ... ... тура емес теңдік туралы
түсіндіру.
6. Дәптермен жұмыс: 2 цифрын жазу.
7. «Үндемес ойыны»
Дидактикалық ... ... ... ... ... 3 ... 8 ... ... ... ... ... орындалатын амалдар мен
сандар көрсетіледі. Оқушылар үнсіз келіп, жауаптарын тақтаға жазады. Басқа
оқушылар дұрыс жауапқа жасыл түсті текшелерін көрсетеді.
8. Математикалық ... ... 2 мен 2 ... ... ... ... + 2 5 – пен ... айырмасының мәнін тап. 5х2
ә) тал басында
Тізіліп
он жапырақ тұр еді.
Жел ... ... ... ... ... тағы екеуі
Тұр әліде ілініп,
Жапырақтың нешеуі.
Ал білсеңдер қанекей,
Тақтаға келіп жаза ғой.
9. Сабақты қорыту: «Ойланып тап» тапсырмасының әйнекшедегі ... ... Үйге № 2, 54 ... ... Санның квадраты және кубы.
Сабақтың мақсаты: оқушыларға санның квадратын және кубын табуды
үйрету, кестелік көбейту мен бөлу жайлы оқушылардың білімін тиянақтау:
оқушылардың ... ... ... ... ... ... дидактикалық материал, тірек
сызбалар.
Сабақтың барысы:
1. ұйымдастыру кезеңі.
2. үй жұмысын тексеру. №6 109 бет
3. ... мен ... ... ... хат ... алдым. Ол сендарге
арналған. Ішінде бірдеңе бар сияқты. Мынау аққаланың бөлшектері ғой
(оқушыларға көрсетеді).
Ендеше хатты оқиық. Сәлематсыздар ма, ... Мен ... ... ... ... ... сіздердің көмектеріңіз керек. Мен де сендер сияқты
есептеу мен санауды үйренгім келеді. Ой! Сынып іші тым ... ... Мен ... ... Көмектесіңдер!
4. Аққаланың бірінші тапсырмасы-ауызша есеп.
Мұғалім:
-Аққалаға көмектесу үшін біз ... ... ... алуымыз керек.
Сендер тапсырмаларды дұрыс орындасаңдар, аққалаға көмектесесіңдер.
Тыңдайық.
1) 36:4 24:3 ... 8 ·9 7·8 ... ... 6 см шаошының ауданын тап.
4) Қандай санның көбейтіндісі 18-ге тең?
5) Бір тәулікте 24 ... бар. ... ... неше ... ... ... ... 4см, ені 3 см тік төртбұрыштың периметірін тап.
Мұғалім:
-Жарайсыңдар, балалар! Мінеки аққаланы құрастырдық.
Аққаланың екінші тапсырмасы – ... ... мына ... ... ... ... неде?
1) 2+2= 2·2 2 · 2
2+2 = 4 2 · 2 = 4
2 ·2 = 22 22 = 4
22 – екі куб ... ... ... ... ... ... ... – пысықтау
№ 4
а) 4 ·4 = 42 5 ·5 = 52 4 · 5
6 · 6 · 6 = 63 6 · 6 ... 8 3 = 8·8 ·8 02 = 0 ... сәті ... тап» ... 30 · ... : 100 ... 4 ·5
+
170
- Аққаланың төртінші тапсырмасы - ... ... – 10 кг 5 ж - ... - 5 кг ж - ... - ... 10 · 5 = 50 (кг) – ... ·4 = 20 (кг) – бергені
50 – 20 = 30 (кг) – ... ... ... ... - ... ... ... картамен жұмыс
2) 1 – қатар (мың көлемінде ... ... )
3) 2- ... ... теңдеулер)
4) 3- қатар (№6, 111 бет )
Сабақты қорытындылау, оқушыларды бағалау.
1) Өрнектерді сөйлету: 33, 43, 73, ... ... ... ... * 22 * 2 = 1
3 * 32 * 33 = ... ... жаңа ... ... 4 ... ... келу. № 6, 111
бет.
Сабақтың тақырыбы: Білімді тиянақтау
Сабақтың мақсаты:
1. Өтілген тақырыптар бойынша оқып үйренген негізгі ... ... ... қалыптастыру.
2. Жылдам шешу, шешім қабылдай білу дағдысын дамыту.
3. Адамгершілікке еңбекке тәрбиелеу
Сабақтың түрі : аралас
Сабақтың әдісі: сұрақ жауап, баяндау, әңгімелеу, ... ... ... ... ... ... аралық байланыс: дүниетану.
Сабақтың барысы
І. Ұйымдастыру кезеңі.
а) оқушылар назарын сабаққа аудару
б) мақсатын хабарлау
в) қазір қандай ... ... ... Үй ... Әр көпбұрыштың қабырғаларын өлше және жазып көрсет.
ІІІ. Жаңа сабақ.
- Балалар бүгін бізде ерекше саақ болмақ. Сабаққа ... ... ... ... және ... ... ... отыр, әр гнамикті құтқаруым
керек. (1 оқушы ертегіні айтып береді)
1-тапсырма.
«Математикалық диктант»
5,8,58,85,50,80;
72,27,20,70,2,7,80,27,72.
2-тапсырма
«Қораға қоян толтыр»
7 онд = бірл 75 бірл = ... бірл = онд 75 см = ... дм = см 6 онд · 3 бірл ...... есептер»
1) 5 шырақ жанып тұрған еді, 2-еуін өшірдік қанша ... ... ... 3 ... бара ... еді, ... 2 жолаушы кездесті.
Қалаға қанша жолаушы бара жатыр?
4-тапсырма.
Теңдеу түрінде жазып көрсет.
1) Қандай санға 20 саны қосқанда 26 ... 20 = 26 а – в = 20 26 – а = 6
А = 26 – 20 а = 20 + 6 а = 26 – 6
А = 6 а = 26 а = 20
6 + 20 = 26 26 – 6 = 20 26 – 20 = 6
5- ... + х = 39 39 – х = 9 х – 9 = ... = 39 – 30 х = 39 – 9 х = 30 + 9
Х = 9 х = 30 х = ... + 9 = 39 39 – 30 = 9 39 – 30 = ... «Ребус»
Жауабы: Қосу, азайғыш, литр.
Шарты:
Үйрек - 20 б
Қаз – 10 б
Шешуі: 20 + 10 = ... ... 30 ... ... ... – Есеп не жайында айтылған. (құстар жайында)
- Есепте не белгілі (Қайдар 20 үйрек балапаны өсіргені)
- ... тағы не ... (10 қаз ... ... Есеп нені сұрап отыр. (Қайдар барлығы неше құс өсіргенін)
Есеп шешуін ... ... есеп ... ... жауап беруге болама?
- (болады)
- Қандай амалмен (қосу)
- Балалар біз есеп сұрағына жауап бердік пе?
- Иә
Шешуі: 20 + 10 = ... ... №7 ... кері есеп ... және ... ... қызығы ынталана қатысқандарды бағалаймын және мадақтаймын.
Қорытынды
«Білім негізі – бастауышта деп, тегін айтылмаған. Бұл ұзақ жылдар бойы
қиыны мен қызығы ... ... ... мол ... ... ... білімнің берік негізі бастауышта қолданылады, яғни болашақтың біріненде
нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат ... алға ... күш, тек ... бастауыш сынып оқушыларының бөлуге деген ынтасы мен
мүмкіндіктерін толық пайдаланады, оларға оқу ... ... ... және ... барысында алған білімдерін тәжірибеде қолдану дағдыларын
қалыптастыру үшін көрнекі – құралдарды пайдаланудың маңызы зор.
Қорыта келгенде:
1. Есеп ... ... ... ... орны ... оны ... ... шеберлігіне байланысты.
2. Есеп шығарғанда көрекі құралдарды пайдалану балалардың ойлау
қабілеттерін ... ... ... ... ... ... жеке қас ... дамытуға бірден-бір себепші болатын
басты құрал болып табылады.
3. Есеп шығарғанда көрнекілікті пайдалану ... ... ... ... ... Есеп шығарғанда көрнекілікті, пайдалану баланың тапқырлығын арттырып
пәнге деген қызығушылығын туғызады, теориялық ... ... ... ... ... білуге машықтандырады.
5. Есеп шығаруды көрнекілікті пайдалану оқушылардың сөйлеу
мәдениетіне, ... ... ... ... жеңе білу ... қасиеттерінің тәрбиеленуіне ықпал етеді.
-----------------------
4-еуі артық
6
?
Т
І
ІІ
15
12
15
12
?
± 2

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану әдістемесі38 бет
Мағжан Жұмабаев – этнопедагогиканың дамуына үлес қосқан қазақтың аса көрнекті ақыны , педагог3 бет
Нөмірлеу және арифметикалық амалдарды меңгерудегі көрнекіліктерді пайдаланудың педагогикалық-психологиялық негіздері60 бет
Зерттеудің эмпирикалық әдістері6 бет
Бастауыш сынып оқушыларына математиканы оқытуда көрнекілік арқылы білім беру жолдары33 бет
Бастауыш сыныпта көрнекілікті пайдалану22 бет
Көрнекі құралдарды қолданудың тиімді жолдары7 бет
Математика сабағындағы дидактикалық материалдың маңыздылығы.18 бет
Математика сабағындағы құрал – жабдықтар18 бет
Математикалық түсініктерді қалыптастыруда көрнекі материал түрлері. Қолдану ережелері33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь