Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар туралы

КІРІСПЕ 2
1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ САЛАСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ 5.22
1.1 Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстың түсінігі 5
1.2 Экономикалық қызмет саласындығы қылмыстардың құрамын заңи талдау 7

2 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ САЛАСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ 23.45
2.1 Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың себептері мен жағдайлары 23
2.2 Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстарды жасаған адамдардың тұлғасының сипаттамасы 33
2.3 Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың алдын алу 40

ҚОРЫТЫНДЫ 46

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 49
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Біздің қоғам мен мемлекетте жүзеге асырылатын құқықтық реформаның кезекті кезеңі қылмыстық – құқықтық салада Қазақстан Респбликасының қылмыстық кодексінің қабылдауымен аяқталады. Қазақстан Республикасы жаңа заман мен жаңа қоғамның «адам, оның құқықтары мен бостандықтары ең жоғары құндылық» болып табылатын қоғамның [1], ең ақырында адам өркениетті мемлекеттің ең маңызды деген бостандықтарының бірін – экономикалық қызмет бостандығын алған қоғамның қылмыстық заңы. ҚР 1997 ж. ҚК «Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар» 7-тарауы – экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар деп аталады [2].
Қызмет бостандығын іс жүзіне асырудың қылмыстық-құқықтық кепілі. Бұл тарау, біздің пікірімізше, қоғамдағы экономикалық қатынастардың дамуы мен мазмұнының көрсеткіші болып табылады. Өткен ғасырдың 80 жылдарында қылмыстық кодексте жеке кәсіпкерлік қызмет және коммерциялық делдалдық, алыпсатарлық қылмыс ретінде қарастырылып, керісінше, заңды кәсіпкерлік қызметке кедергі келтіру, жерге қатысты заңсыз келісімдерді тіркеу, монополистік әрекеттер және бәсекелестікті шектеу, қасақана жалған жарнама, бағалы қағаздар шығару тәртібін бұзу /эмиссия/, қасақана немесе жалған банкроттық сияқты қылмыстар мүлде болмаған. Бүгінде бұл және басқа қылмыстар – өкінішке орай қоғам өмірінің шындығы.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі заманғы заң ғылымы қылмысты Қазақстан қоғамының ажырамас бөлігіне айналған көп жоспарлы әлеуметтік құбылыс ретінде тануға мұқият көңіл бөлуде.
Мұнда айрықша орынды мемлекет реформаларының жүргізілуіне өзінің теріс әсерін тигізетін, кең таралған экономикалық қылмыс алады.
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы Қазақстан экономикасының криминалдануымен көрініс табады. Реформалау кезіндегі экономикалық қылмыс заңға қарсы экономикалық әреттердің жаңа түрлерін туындата отырып, жоғары белсенділікке ие болды.
Экономикалық қатынастардың тұрақсыздығы, меншікті қорғаудың сенімді экономикалық және құқықтық механизмдердің жоқ болуы жағдайлары кезінде алдын ала сақтандыру – экономикалық қылмысқа әсер етудің маңызды құралы болып табылады. Олардың (қоғамдық тәжірибе) және экономика (белгілі бір қоғамдық қатынастар жиынтығы) арасында тығыз байланыс бар. Экономика жүйесіндегі диспропорция қылмыстың себебін туғызып қана қоймайды, сондай-ақ оның алдын алу тәсілдерін анықтайды. Жоспарлы экономика мен басқарудың әкімшілік-әмірлік жүйесінің алдын алу потенциалы қылмыстың детерминантына әсер етпей қоймайды. Соған ұқсас барлық қылмыстық-құқықтық саясат та қалыптасты. Қылмысқа тосқауыл әдістерінің орталықтанған басқару механизмдерін пайдалануға негізделгені табиғи нәрсе. Осының өзі белгілі бір дәрежеде экономикалық қылмысқа әсер етуге мүмкіндік туғызды. Мұның ұйымдасқан қылмыспен соқтығысқан жағдайларда айрықша маңызды мәні болды.
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995ж. өзгер. мен толық. қоса. // Справочная правовая система «Юрист».
2 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 ж. өзгер. мен толық. қоса. // Справочная правовая система «Юрист».
3 «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауы // Справочная правовая система «Юрист». – 2009. - 6 наурыз.
4 Ляпунов Ю.И. Ответственность за хозяиственные преступления // Советская юстиция. – 1987. - №18. – С. 18-20.
5 Лопашенко Н.А. Преступления в сфере экономической деятельности: Понятие, система, проблемы квалификации и наказания. – Саратов: Изд. Сарат. Ун-та, 1997. – 179 с.
6 Уголовное право России. Особенная часть – М.: Юридический колледж МГУ, 1994. - 190 с.
7 Головлев Ю.В. Хозяйственные преступления: понятие и система. // Государство и право. – 1993. - № 4. – С. 78-81.
8 Гаухман Л.Д., Максимов С.В. Уголовная ответственность за преступления в сфере экономики. – М.: ЮрИнфоР, 1996. – 304 с.
9 Уголовное право. Особенная часть / Отв. ред. И.Я. Козаченко, З.А. Незнамова. – М.: ИНФРА М – НОРМА, 1998. – 516 с.
10 Яцеленко В.В. О применении законодательства об ответственности за хозяйственные преступления // Законодательство и экономика. – 1994. – Вып. 9/10. – С. 45-47.
11 Кучеров И.И. Налоговые преступления. – М.: ЮрИнфоР, 1997. – 215 с.
12 Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. - М., 1957 г. – 363 с.
13 Леонтьев Б.М. Уголовная ответственность за спекуляцию // Вестн. Моск. ун-та. Сер. 11. право. 1992. - № 1. – С. 22-27.
14 Ляпунов Ю.И. Ответственность за спекуляцию // Агитатор. – 1988. - №6. – С. 21-22.
15 Некипелов П.Т. Актуальные вопросы уголовно – правовой охраны природных богатств в СССР // Проблемы социалистического законодательства на совеременном этапе развитя Советского государства: Межвузовская научная конференция . – Харьков, 1968. - С. 199-207.
16 Демиденко Н. Новые условия ответственности за спекуляцию // Соиалистическая законность. – 1991. - №9.- С. 49-50.
17 Новое уголовное право России / Под ред. А.В. Наумова. – М.: БЕК, 1997. – 560 с.
18 Уголовное право Российской Федерации. Особенная часть / Под ред. Б.В. Здравомыслова. – М.: Юристъ, 1996. – 512 с.
19 Лопашенко Н.А. Глава 22 Уголовного кодекса нуждается в совершенстовании // Государство и право. – 2000. - №12. – С. 20-27.
20 Даль В. Толковый словарь живого великорусского языка. – М., 1980. – 600 с.
21 Уголовное право. Общая часть: Учебник / Под ред. В.Н. Петрашева. - М.: Эксперт. бюро, 1999. – 543 с.
22 Луговенко Т.П. Уголовно-правовой и криминологический подходы к определению преступлений в сфере экономической деятельности // Правоведение. – 2004. - №2. – С. 105-111.
23 Вакурин А.В. Экономические основы предупреждения организованной преступности и коррупции // Сб. материалов Международной научно-практической конференции. – М.: Юристъ, 2002. – С. 230-231.
24 Тихомиров С.В. Хозяйственное право. Учебное пособие. – М.: Изд. МНЭПУ, 1993. – 230 с.
25 Мартемьянов В.С. Хозяйственное право. 1-том. – М.: Изд. Век, 1994. - 340б.
26 Курс экономики: Учебник / Под ред. В.А. Райзберга. – М.:ИНФРА – М.1997. – 735 с.
27 Петров З.И., Марченко Р.Н., Варинова Л.В. Криминологическая характеристика и предупреждение экономических преступлений. Учебное пособие. – М., 1995. – 231 с.
28 Лаптев В.В. Предпринимательское право: понятие и субъекты. - М. : Юристъ. 1997. – 257 с.
29 Мельникова Л.Н. Особенности квалификации незаконного предпринимательства. Учебное пособие. – М.: Макс Пресс, 2004. – 30 с.
30 Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан. 2-е издание / Под ред. И.Ш. Борчашвили – Алматы: Жеті Жарғы, 2007. – 992 с.
31 Аслаханов А.А. Преступность в сфере экономики: Криминологические и уголовно-правовые проблемы. – М.: Моск. юрид. Ин-т, 1997. – 129 с.
32 Бровкин В.Н. Коррупция, экономическое развитие и новые тенденции в борьбе с экономической преступностью // Сб. материалов Международной научно-практической конференции. – М.: Юристъ, 2002. – С. 36-41.
33 Егоршин В.М., Колесников В.В. Преступность в сфере экономической деятельности. / СПб.: Фонд «Университет», 2000. – 273 с.
34 Корчагин А.Г. Экономическая преступность. – Владивосток: Изд-во ДВГУ, 1998. – 216 с.
35 Рогов И.И. Экономическая преступность. – Алма-Ата, 1994. – 320 с.
36 Талан М.В. Понятие экономической преступности и экономического преступления. – Казань: Казан. гос. Ун-т им. В.И. Ульянова-Ленина, 1991. – 11 с
37 Вазагов В.М. Российская экономическая нелегальность. – Ростов н/Д.: Ростиздат, 2001. -289 с.
38 Волженкин Б.В. Экономические преступления. / СПб.: Юридический центр Пресс, 1999. – 296 с.
39 Тимофеев С.В. Противодействие преступлениям в сфере экономики Российской Федерации. – 2002. – 91 с.
40 Лунеев В.В. Рыночная экономика и экономическая преступность в России // Экономическая преступность. М.: Юристъ, 2002. – С. 10-34.
        
        Мазмұны:
| |Кіріспе |2 |
|1 ... ... ... қылмыстардың қылмыстық |5-22 |
| ... ... | ... ... қызмет саласындағы қылмыстың түсінігі |5 ... ... ... ... ... құрамын заңи | 7 |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ... ... криминологиялық |23-45 |
| |сипаттамасы | ... ... ... ... ... ... мен |23 |
| ... | ... ... ... ... ... ... адамдардың|33 |
| ... ... | ... ... ... ... қылмыстардың алдын алу |40 |
| | | |
| ... |46 |
| | | |
| ... ... ... |49 ... ... сипаттамасы. Біздің қоғам мен ... ... ... ... кезекті кезеңі қылмыстық – құқықтық салада
Қазақстан Респбликасының қылмыстық кодексінің қабылдауымен ... ... жаңа ... мен жаңа ... ... оның ... ... ең жоғары құндылық» болып табылатын қоғамның [1], ең
ақырында адам ... ... ең ... ... ...... ... бостандығын алған қоғамның қылмыстық заңы. ҚР
1997 ж. ҚК «Экономикалық қызмет саласындағы ... ... ... ... ... қылмыстар деп аталады [2].
Қызмет бостандығын іс жүзіне асырудың қылмыстық-құқықтық кепілі. Бұл
тарау, біздің пікірімізше, қоғамдағы ... ... ... ... ... ... табылады. Өткен ғасырдың 80 жылдарында
қылмыстық кодексте жеке кәсіпкерлік ... және ... ... ... ретінде қарастырылып, керісінше, заңды кәсіпкерлік
қызметке кедергі келтіру, жерге қатысты заңсыз ... ... ... және ... ... ... жалған жарнама,
бағалы қағаздар шығару тәртібін бұзу /эмиссия/, қасақана ... ... ... ... ... ... ... бұл және басқа
қылмыстар – өкінішке орай қоғам өмірінің шындығы.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... заң ... ... қоғамының ажырамас бөлігіне айналған көп жоспарлы әлеуметтік
құбылыс ретінде тануға ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуіне өзінің теріс
әсерін тигізетін, кең таралған экономикалық қылмыс алады.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... Реформалау кезіндегі экономикалық қылмыс
заңға қарсы экономикалық әреттердің жаңа түрлерін туындата отырып, жоғары
белсенділікке ие болды.
Экономикалық ... ... ... ... сенімді
экономикалық және құқықтық механизмдердің жоқ ... ... ... ала ...... ... әсер етудің маңызды құралы
болып табылады. Олардың ... ... және ... (белгілі бір
қоғамдық қатынастар жиынтығы) арасында ... ... бар. ... диспропорция қылмыстың себебін туғызып қана қоймайды, сондай-ақ
оның ... алу ... ... ... экономика мен басқарудың
әкімшілік-әмірлік жүйесінің алдын алу потенциалы қылмыстың детерминантына
әсер ... ... ... ... ... ... саясат та
қалыптасты. Қылмысқа тосқауыл әдістерінің ... ... ... ... ... ... Осының өзі белгілі бір
дәрежеде экономикалық қылмысқа әсер етуге мүмкіндік туғызды. ... ... ... ... ... ... мәні ... көлеңкеліайналымы және оны еш бақылаусыз шет елге ... ... ... ... ... саласындағы
қылмыс сондай-ақ, сыбайлас жемқорлықты туғызады. Экономикалық қылмыстың
өсуі экономикалық және ... ... ... әсерін тигізеді де
ақыр аяғында қоғамның саяси табиғатын ... Бір ... ... ... ... ... ... саяси,
әлеуметтілік тұрақтылығына зиян ... ... ... орын ... жаңа ... өтумен кәсіпкерлік және экономикалық
әрекеттің кеңеюімен ... ... ... бөлімшелердің
сақтандыратын қызметі тарылды.
Экономикалық қатынастардың өзгеріске ұшырағаны сонша, ... ... ... ... ... ... ... міндетті шартына айналды» [3]. Қылмыстық заңды қабылдау, мұнан
басқа, қылмыстық – ... ... ... ... ... ... ... кезекте, олардың қатарына экономикалық қызмет
саласындағы қылмыс нысаны олардың жүйесі мен ... ... ... ... бөлу үшін ... ... ... қызмет
саласындағы қылмыстар түсінігінің проблемалары, оларды саралау, өзара шек
қою, қылмыстың басқа құрамдарымен жиынтығы проблемалары; ... ... үшін жаза ... проблемалары және т.б. және т.с.с. Экономикалық қызмет
/бұрынырақ - шаруашылық/ саласындағы қылмыстың аталған проблемалары ... ... ... ... ... ... ... Зерттелінетін тақырыптың әртүрлі
аспектілері жанама түрде келесі отандық ... А.Н. ... ... Ғ.И. ... Н.А. ... Е.И. ... Чукмаитовтың еңбектерінде көрініс
тапқан. Жаңа заңнамалық ... ... ... ...... түсініктемелер бойынша Л.Д. Гаухман мен С.В. Максимов, И.И.
Кучеров, П.С. Яни, Н.Ф. ... Б.В. ... И.И. ... ... ... арналған. Шаруашылық қылмыстар саласындағы мамандардың
жоғарыда аталған еңбектерінен ... ... ... ... тұрғыдағы қылмыстық-құқықтық зерттеулер құрады; бәрінен
бұрын В.К. Глистин, Н.И. Коржанский, Н.Ф. Кузнецова, И.И. ... ... Ф.М. ... А.А. ... В.П. ... В.Я. ... ... және басқаларының еңбектері.
Диплом жұмысының мақсаты және міндеттері. Жұмыстың мақсаты экономикалық
қылмыстардың ұғымын, белгілерін және әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... алғанда, бұл қылмыстар нысанын
талдау, олардың түсінігін, жүйесін жасау, оның ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық
талдау; оларды саралау, ... ... ... ... ажырату
проблемаларының жауапкершілік пен олар үшін жаза тарту проблемалары шешімін
табу әрекеті мен мағынасы.
Осы мақсатқа сәйкес, келесі міндеттерді шешу ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың құрамын зерттеу;
- қолданыстағы қылмыстық заңнаманың нормаларын және ... ... ... ... алуға бағытталған шараларды жетілдіру үшін
ұсыныстар жасау.
Зерттеу ... ... ... ... ... 7
тарауында орналасқан ... ... ... ... ... қатынастар зерттеу объектісі болып табылады.
Зерттеу пәнін – ұлттық және шет мемлекеттердің қылмыстық ... ... ... ... ... теориялық көзқарастар
құрайды.
Зерттеудің әдістемелік негіздері.
Диплом ... ... ... ... және ... ғылыми танудың диалектикалық әдісі және одан туындайтын жалпы
ғылыми және арнайы-ғылыми ... ... ... ... жазу ... ... формалды-қисындық, жүйелік, нақты-әлеуметтік
әдістер пайдаланылды.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
- экономикалық қылмыстар ... ... ... ... ... қылмыстардың түсінігі берілді.
- экономикалық қылмыстардың топтық және тікелей объектілері анықталды.
- экономикалық қылмыстардың ... ... ... ... жүйесі
талданылды.
Зерттеудің тәжірибелік маңызы. Дипломдық жұмыстың тәжірибелік маңызы
құқық қорғау ... ... ... ... ... ... анықталынады. Зерттеу нәтижесінің негізінде қылмыстық
заңнаманы жетілдіруге, оның ... ... ... ... ... ... жұмыста жасалынған тұжырымдар экономикалық ... ... ... қорғау органдарының қалыпты қызметін қамтамасыз
ететін құқық нормаларын қабылдауға бағдарлайды.
Жұмыстың ... және ... ... мақсаты мен міндеттеріне сай
келеді. Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, бес бөлімшеден, қорытынды
мен пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық
сипаттамасы
1.1 Экономикалық қызмет саласындағы ... ... да бір ... ... түсінігі - ... ... ... ... ... ... ... жақтарды, субъектіні қарастырудйң ... ... ... ... ... ... экономикалық
қылмыс саласындағы ... ... бір ... ... ... П.Г. ... шаруашылық қылмыстарды Кеңестік
жалпыхалықтық мемлекеттің ... ... құру ... ... және ... ... ... қоғамдық
қатынастарға қол сұғатын қоғамдық қауіпті, құқыққа ... ... ... ... ... ... ... анықтаса; Ю.И.
Ляпунов - «Кеңестік шаруашылық мекемелер мен ұйымдардың ... ... ... ... дұрыс шаруашылық қызметін
бұзатын қылмыстар деп анықтайды [4, 18-20 бб.]. ... ... ... М.А. ... А.Н. ... және басқалары берген [5].
В.Я. ... ... ... ... ... ... ... әкелетін жеке немесе лауазымды ... ... ... ... ... абайсыз әрекеті (іс-әрекеті немесе
әрекетсіздігі)» деп түсінген [6, 52 б.]. ... ... ... ... қылмыстар саласы мен ... ... ... ... ... өзгерістеріне байланысты өзінің
мәнін жоғалтты.
Елде нарықтық экономикаға өту басталған кезде 90 ж. ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, жаңа қылмыстық заңнама үшін ... ... ... ... ... - бұл ... ... жүргізу мен ұйымдастыру ... ... ... ... не ... ... басқарушы субъектінің мүдделерін
тікелей бұзу арқылы, ... ... ... және ... ... қызметімен істесетіндіктен олардың мүдделерін
бұзу арқылы ... ... ... ... туындататын немесе
әкелетін ... ... ... ... ... ... деп ... [7, 78-81 бб.]. Біздің пікірімізше, бұл ... 1) ... ... ... ... ... 2) ... немесе оның шаруашылық қылмыс
жасалуының ... ... ... нақты тигізетін
мүмкіндігі атап көрсетілуі болып табылады. ... ... ... ... ... қол ... ... асатын қоғамдық
қатынастың / ... ... ... ... зардап, және нақты
қылмыстың объективтік ... ... ... ... Бірінші түсінікте зардап әрдайым болады; ол қоғамдық
қатынастардың бұзылуынан (өзгеруінен) ... ... ... ... ... шегудің нақты мүмкіндігі туралы сөз қозғау ... ... ... белгісі ретінде зардап 1959 ... ... ... ... барлығында болған жоқ.; олардың ... ... ... ... және ... шаруашылық
қылмыстар қатарына жатқызу зардап ... ... ... ... ... жоқ. Бұдан ... 3) ... ... ... қана ... оған ... қатысады; және 4)
қылмыс нысаны жеке ... не ... ... « ... қатынастар болып келеді».
Л.Д. Гаухман мен С.З. Максимовтың көзқарасынша, шаруашылық қылмыстар
бұл «РКФСР ҚК ... ... ... ... бар ... ескерілген, мемлекетте ... ... ... ... қатынастарға қол сұғатын қоғамдық қауіпті әрекеттер
(шаруашылық мүдделері)» [8, 63 б.]. ... қол ... ... ... ешбір ескерту жоқ. Бұдан бөлек авторлар ... ... ... ... не ... ... не мұнда, не алда
айқындамайды. Жұмыста ... ... - ... ... ... жүзеге асыруға арналған «арнаны»-қылмыстық заңнама,
негізінен, реттемеген деген ... бар [9]. ... ... қызмет саласындағы қылмыстардың тектік ... аса ... және ... ... салалары регламентін белгілейтін қоғамдық
қатынастармен тікелей ... ... ... оны ... ... Яцеленко экономикалық қызмет саласындағы ... ... ... олар ... ... мен
қызметтерді өндіру, бөлу, ... және ... ... ... қатынастарға қол сұғатын қылмыстық заң ... ... ... ... ... [10, 45-47 ... жатқан экономикалық қылмыстардың ... ... ... келтірілген анықтаманың тиянақтылығынан ... ... ... ... ... ... деп ... Бұдан бөлек материалдық құндылықтар мен қызметті ... ... және ... ... тек ... ... қатысты қатынастар ... ... ... ... үнемі зардап шекпейді. Мәселен,
мысалы, бірқатар ... ... ... ... ірі ... ірі ... ... байланысты болған) жоғарыда ... анық ... ... ... ... ... тұтынушы өзіне
ыңғайлы жерде ... ... ... мүмкіндігіне ие
болады,бәсекелестік қамтылады және т.б.). Сол ... ... ... ... ... асыру тәртібі, заңшығарушының
оның заңға сәйкестілігін талап ету ... ... ... ... ... ... ... «қоғамның
экономикалық жүйесінің негіздеріне қол ... ... ... деп ... [11, 54 б.]. ... ... ... ең бастысы, біздің пікірімізше, тектік нысанның аса
кең және ... ... емес ... ... ... Ол ... нәтижесінде үнемі зардап шегуі тиіс. Қоғамның экономикалық
жүйесінің ... ... ... ... ... спорт жарыстары
мен қойылымдық коммерциялық ... ... ... ... асыл ... мен асыл ... өткізу
ережелерін бұзу, тұтынушыларды алдаудан зардап шегеді деп тұжырымдай
аламыз ба? ... жоқ, ... ... ... ... де ... экономикалық қатынастарға зиян тигізеді.
1.2 Экономикалық қызмет саласындығы қылмыстардың құрамын заңи ... ... ... ... ... ... ... даулы
қылмыстық құқық ғылымымен көп зерттелмеген мәселелердің бірі. ХІХғасырдың
30-60-жылдары көптеген зерттеулер жүргізілгенімен экономикалық қылмыстардың
объектісіне ... ... ... ... ... ... кең таралған көзқарастардың бірі А.Н. ... ... олар ... шаруашылықтың дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіру
келтіру» [12, 247 б.]. Б.М. Леонтьев ... ... ... ... деп ... [13, 22-27 бб.], Ю.И. ... ... объектісі «социалистік шаруашылық жүйесінде пайда болатын
социалистік қоғамдық ... деп атап өтті [14, 21-22 бб.]. ... ... ... ... ... ... мүлікті
коммунистік қоғам құруға жұмсауына қарсы әрекеттер» деп баса көрсетті ... бб.]. Н. ... ол ... ... ... үшін қызмет
атқаратын социалистік мүлікке бағытталады» деген [16, 49-50 бб.]. ... яғни ... ... өту кезінде экономикалық қылмыс
объектісіне деген көзқарас бірнеше өзгерістерге ... Ю. ... ... ... ... ... ... қоғам мүдделері немесе қоғамдық ... ... ... ... ... істеуіне деген ниет» деп көрсетті [7, 78-81 бб.].
В.П. Саенконың ойынша «Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қызметте пайда болатын
экономикалық қатынастар». Л.Д. Гаухман мен С.В. ... ... ... ... «Шаруашылық мүддесін қамтамасыз ететін
қоғамдық қатынастар. Бұл қатынастар ... ... тиым ... ... [8, 87 ... атап ... ... зерттеулер ескі қылмыстық заңнамалардың
негізінде жасалған. 1997 ... ... ... ... ... ... қызмет аясындағы қылмыстардың объектісін келесідей
көрсетеді. «Новое уголовное ... ... атты ... авторлары
экономикалық қызмет аясындағы ... ... ... ... ... мемлекетпен қорғалатын қоғамдық
қатынастар» деген ... ... [17, 389 ... А.И. Рарогтың редакциясымен жазылған жазылған қылмыстық
құқықтың ерекше бөлімінің «Экономикалық ... ... ... атты ... ... ... ... қызмет аясындағы
қылмыстардың объектісі экономикалық қызметтерді ... ... ... ... тұтыну кезінде пайда болатын қоғамдық қатынастар».
Объектілер «мемлекет экономикасының қалыпты біртекті ... ... ... ... істеуіне бағытталған қоғамдық қатынастар».
Профессор В.В. Здравомысловтың редакциясымен жазылған жазылған «Ресейдің
Қылмыстық ... ... ... қызмет аясындағы қылмыстардың
объектісі «Ресей Федерациясының экономикасының біртұтас ... ... ... ... ... ... ететін қоғамдық
қатынастар» ретінде көрсетілген [18, 314 б.]. ... ... ... объектісі - экономикалық қызмет аясында паида ... ... ... Осы ... ... жаңа ... кітабінің 22 бөлімінде көрсетілген ... ... ... ... ... қызмет аясын ретке келтіретін қоғамдық
қатынастар - нақты объект» деп көрсеткен. И.И. ... ... ... қылмыстардың объектісі «Қоғамның экономикалық жүйесіне ... ... ... әрекеттер» [11, 99 б.]. ... ... ... қылмыстық заңнамалармен қорғалатын экономикалық
қатынас ... ... ... В.М. ... ... ... ... қылмыстар үшін жауаптылық көздеген қылмыстық-
құқықтық нормалар осы салада пайда ... ... ... ... ... саласындағы мемлекет және жеке ... ... ... ... ... ... ... келесідегідей
қорытынды жасауға болады: 1) 1997 ... ҚК ... ... ... ... болмауы 2) В.М. Леонтьевтен басқаларының барлығы
экономикалық қызмет аясындағы ... ... ... ... ... В.М. ... ойынша экономикалық ... ... ... ... пен жеке ... ... ... ҚР
ҚК қоғамдық қатынастарды қорғайды. 3) соңғылары экономикалық қызмет аясында
пайда болады.
Жоғарыда атап өткен жағдайларды ескере отырып осы ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің ерекше бөліміндегі 7 ... ... ... ... Тарауларды бөлудің критерилерінің бірі қылмыстардың
объектісі болып табылады. Қолданыстағы Қылмыстық кодекстің жалпы ... ... ... - тараулар-бөлімдер жүйесі ... ... ... ... ... әртүрлі болып келеді.
Біздің көзқарасымыз бойынша, ерекше бөлімнің VІІ тарауында тарауды
ерекшелеудің негізінде қолсұғушылықтың топтық ... ... ... ... енетін қылмыстардың топтық объектінің ортақ белгілері ... ... ... ... бір ... ... ... әртүрлі
экономикалық қатынастарға қол сұғады. Экономика ұғымына сәйкес саланың
мамандары аса кең түрде ... ... «бұл кең ... ... яғни адамдардың өмір жағдайларын қамтамасыз ету, қажеттіліктерін өтеу
мақсатында пайдаланатын барлық бұйымдар, заттар, материалдық және ... ... ... ... адам ... қамтамасыз ету,
іске асыру, тіршілік ету ... ... мен ... адам ... ... ... ретінде қабылдау қажет» [19, 20-27 б.]. Тіпті
саналы түрде ықшамдалған, ... ... ... (ежелгі грек тілінде –
«үй шаруашылығын басқару қабілеті») елдің халықтық шаруашылығын, яғни
«өнімі ... ... ... ... ... салаларының
жүйесін білдіреді [20, 487 б.]. Осыған ... ... ... ... ... олардың көбісін қол сұғушылықтардан қылмыстық
заң, негізінен, экономикалық қылмыстарға арналған бөлімі ... ... ... қол ... қылмыстар бұл бөлімшенің тарауларына
біріктірілген.
Ал енді экономикалық қызмет саласындағы ... ... ... ... ... біз де ... оған сәйкес
кез-келген деңгей объектісі ретінде қоғамдық қатынастар болатын ... ие [21, 87 б.]. ... ... қылмыс тобы үшін, жоғарыда
айтылғандай, қылмыстық құқық ғылымының ... ... ... қызмет сласында қалыптасқан қоғамдық қатынастар ... ... ... экономикалық қатынастар дегеніміз «адамдар
арасында өндіріс, бөлу, айырбастау, тауарларды тұтыну және осы ... ... ... қатынастар» [22, 105-111 б.].
Экономика курсының авторы дәлелдейтіндей, бұл қатынастарды қарастыру
кезінде саясат пен ... ... ... кету ... ... ... ең
бастысы - коммунистер мен коммунист ... ... ... ... Баға ... тауарлық нарығы мен нарықтық механизмі ... және ... ел ... ... ... ... ... маңызды
орын алады.
Нарықтық экономикада еңбек (әрекет) дегеніміз «Жұмысты ұйымдастыру
формасы мен әдістеріне және шығындар нәтижесін пайдалану ... ... ... ... және ... талап ететін кез-келген бағытталған
әрекеті.» [23, 230-231 бб.]. ... ... мәні ... ... ... кеңістігін ... ... ... ... ... қызмет саласында
мазмұны жағынан әр түрлі ... ... Ең ... бұл ... ... бұл ... қатынастары, өндірістік қатынастар,
белгілі бір ... ... ... реттеу үдерісінде туындайтын
қатынастар, саяси-қоғамдық қатынастар реті, т.б., ... ... ... ... да ... мүмкін. Сол себепті ғылымдағы
осы параграфтың ... ... ... ... ... ... анықтамаларымен, яғни олардың қалыптасқан қоғамдық
қатынастар екендігімен ... ... ... ... ... ... ... біздің ойымызша, жоғарыда аталған қатынастардың тек
бірінші тобы – ... ... ... ... ... ... саласындағы басқа қатынастар тобы қылмыстық-құқықтық
қорғау ... ... онда олар ҚК ... бөлімінің басқа тараулары мен
бөлімдерінің нақты объектілері қатарына енгізіледі.
Экономикалық (шаруашылық) қатынастардың түсінігі, ... ... ... ... берілген. Мысалы, С.В. Тихомиров ... ... ... оқу ... ... деп ... «Шаруашылық
қатынастар деп функционалды экономикалық қатынастарды түсіну ... ... ... ... ... етуі, биржалық, брокерлік, және
инвестициялық ... банк ... ... және муниципиалды
кәсіпорындарды жекешелендіру, т.б. байланысты» [24, 89 б.].
Бұл ... ... В.С. ... та ... оның ... қатынастар «кәсіпкерлік қызметті атқару барысында және өзара құқықтар –
мен міндеттермен байланысты ... ... ... ... ... [25, 64 ... ... экономикалық қатынастар кез-келген түсінікте
экономикалық қызмет ... ... ... бола ... ... келісім-шарттар, нарық түрлеріндегі ойын, инвестициялау туралы
шешім қабылдау, олардың мазмұнымен ... ... және ... ... ... қолдау, банктік тәуекелге бару, валюталық коридорлар, т.б. – мұның
бәрі құқықтың ... ... ... аясы. Қылмыстық құқық мұндай
мәселелер мен қатынастарға бейтарап, соңғысы қылмыстық-құқықтық ... ... және ... да.
Дегенмен,
экономикалық ... ... ... ... объектісі ретінде
көрініс табатын экономикалық ... ... де бар. ... ... ... деп ... «Экономикалық жүйенің әрбір қатысушысы
өзі не мемлекеттік бекітілімдерге сәйкес экономикалық заңдарды, ережелерді,
оның әлеуметтік-экономикалық психологиясы мен ... ... ... ... [26, 53 б.]. ... көпшілігі ұстанатын мұндай
тектің ең маңызды ережелері ... ... ... заңдармен қаншалықты толық сәйкес келетін болса, соншалықты
экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылмауы, дефицит, инфляция, дағдарыстық
құбылыстар аз. ... ... ... заңдармен байланысты, олар
мемлекеттің заңдарында көрініс табады. Экономикалық ... ... ... ... сипатты емес, қоғамдық-саяси, экономикалық
жүйенің түрі, типіне тәуелді және ... бір ... ... ... ... авторлар көрсетілген ұстанымдарды әртүрлі атайды: басты
нарықтық ережелер, экономикалық қызмет пен ... ... ... ... ұстанымдары; шаруашылық құқық ұстанымдары;
кәсіпкерлік құқық ұстанымдары және т.б. ... ... ... ұшырамаса да, олар көпжылдық ... ... ... танымал. Бұл ұстанымдар экономикалық /шаруашылық/ қатынастардың
негізінде жатыр: соңғылары, олардың ... ... ... болса да, аталған
ұстанымдарды ескере отырып құрастырылған. Шын мәнінде, бұл экономикалық
қызмет саласындағы қатынастарын ... ... ... оны іске
асыру ұстанымдары. Экономикалық қызметті жүзеге ... ... ... экономикалық қызметтің негізінде жататын ... ... ... ... ... Экономикалық қызметті жүзеге
асыру ұстанымдарына құрылатын қоғамдық экономикалық қатынастар экономикалық
қызмет ... ... ... ... болып табылады.
Экономикалық қызмет ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік не басқа экономикалық ... ... ... ... ... ... ... байланысты қылмыстарды
бөлеміз. Біз бұл объектіге экономикалық қызмет ... ... ... қол ... деп есептейміз. Әдебиетте экономикалық қызметті
жүзеге асырудың ұстанымдарының түрлі мөлшері ... олар ... ... ... ... келе ... Мәселен, В.С. Мартемьянов шаруашылық
жүргізудегі басшылық етуші субъектілер мен кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға, негізінен, экономикалық шаралар мен әдістерді
қолданудың негізінде мемлекеттік ықпал ... ... ... ... ... ұстанымы; заңдылық ұстанымы десе [25], З.И. Петров,
Р.Н. Марченко және Л.В ... жеке ... мен ... ерекше қағидалары туралы айтады; ұсыныстар мен сұрау есебінің
негізінде бағалардың қалыпсыздығын пайдалану; еркін бағаның ... ... ... пен ... ... ... шетелдік
серіктестермен жұмыс үшін экономиканың ... ... ... ... ... тікелей қатысуынан бас тартуы; жекеменшік
иесінің өндірушілік және коммерциялық ... ... үшін ... ... ... маңыздарға ие болмағандықтан нарықтық
қатынастардың әрекеттерін, сол ... ... ... ету деп баса ... В.В ... кәсіпкерлік жұмыстардың еркіндік қағидаларына тоқталады;
кәсіпкерлік қызметте пайдаланылатын барлық ... ... ... монополия істерін шектеу және конкуренттік ... ... ... ... ... заңдылығы; жеке және қауымның
қызығушылығының үйлесімділігі; кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... баға пайда болуының еркіндігі; шаруашылық қызметтің өзін - ... ... ... экономикалық жауапкершілік; өзіндік
қаржыландыру; жеке ... пен ... ... мемлекеттік
қадағалау. Біздің тексерудің мақсатына нарықтық экономиканың қағидалары
бойынша келтірілген көзқарастардың қорытындылары ... ... ... ... ... ... қызықтырмайтындар аталады. Мысалы:
ұсыныстар мен сұрау есебінің негізінде бағалардың тұрақсыздығын пайдалану
қағидалары, шетелдік әріптестермен ... үшін ... ... ... ... ... табу; жеке және ... ... және т.б. ... және ... ... ... қоғамдық экономикалық қатынастарды қорғаумен азаматтың,
шаруашылық, кәсіпкерлік және т.б. құқықтар айналысады.
Сонымен қатар заңдылық ... ... ... еркіндігі,
экономикалық іс субъектілерінің ұқыптылығы негізінде құралған ... ... ... ... тәсілдері мне қылмыстық заңдармен
түрлі қауіпті істерден қорғалынады.
Сонымен, экономикалық қызмет саласында қылмыстардың объектісі ретінде
экономикалық істің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық іс қағидасын заң жүзінде ... ... іс ... ... ... ... іс ... әділеттілік қағидасы.
Біздің көзқарасымыз бойынша, экономикалық істі жүзеге асыру жөнінде
тағы бір қағида бар. Ол, ... ... ... ... ... ... өз мазмұнымен ерекше болып келеді.
Экономикалық қызметте қылмыстық ... жол ... ... іс ... ... көрінуі. Бұл жердегі айырмашылық,
субъектінің тәртібі ... ... ... ... ... түрде
қылмыстық құқықпен қылмысқа жол бермеу қылмыстық кодексте белгіленген.
Экономикалық істі жүзеге ... ... ... ... жол ... істі жүзеге асыру қағидасы дей отырып, ешқандай жағдайға
қарамастан экономикалық іс ... ... ... ... ... ... ... құжаттар, несие карталар, ақша таңбаларын ... ... - ... көрсету, өз ісінде қылмыс әрекеттері
нәтижесінде табылған мүліктерді пайдалану, әріптесіне және ... ... ... ... және т.б. Осыған тән қылмыстық істерге жол
берілмейді, ... олар ... ... ... өте ... кіріс
немесе басқада пайда әкелсе де адам ... мен ... ... ... заң ... қойып тиым салады.
Қалған экономикалық қызмет қағидаларының жүзеге асырылу ... ... ... ... қағидасы конституциялық қағида. Ол
қағидада азаматтың экономика саласында өз қалауы бойынша, өз ... ... ... ... ... ... ... бар.
Конституцияда айтылған: “Әркімнің өз мүмкіндігін және мүлігін кәсіпкерлік
және басқада заңдармен тиым ... ... іске ... ... барлық іс әрекеттерге ... ... ... ... ... өзін-өзі қадағалауға қабілетті. Мұндағы
мемлекеттің мақсаты, соның ішінде мүдделі тұлғалар, ... ... ... ... ... Қылмыстық құқықтық қадағалау осындай
кепілдіктің біреуі болып табылады. Экономика курсының ... осы ... ... ... туралы айтады: Барлық шаруашылық субъект ... топ, ұжым ... бірі ... да ... ... бар ... ... экономикалық істің түрін таңдауға құқылы. “Әр субъект заңмен тиым
салынған қоғамға қауіп төндірмейтін өзіне ерікті экономикалық, шаруашылық
істің ... ... ... ... ... ... іс
субъектісінің құқығында да белгіленеді “субъект өз ... ... сату ... ... қою және ... ... өз еркінде
болады. Заң жүзінде экономикалық қызмет қағидасының ... ... ... қағидасының бір бөлігі болып табылады. Экономикалық қызмет түрлі құқық
салаларына сәйкес келеді. Экономикалық қызметтің ұйымдастырылуы, ... ... ... құқық және заңмен қадағаланған. ... ... ... құқық шаруашылық, азаматтық, салық, кедендік,
қаржылық және басқа да салаларға сәйкес жүзеге асырылса заңды ... ... ... ... негізінде, экономикалық қатынастар аспектілері
толық қылмыстық құқықпен қамтамасыз етілмейді.
Осы қатынастардың терең емес ... ... ... ... ... Экономикалық қызмет субъектілерінің шынайы
бәсекелестік қағидасының негізінде бір-бірінің өзіндік абыройын түсірмеу.
Шынайы бәсекелестік пен ... ... ... ... айтылған: “Қазақстан Республикасында экономикалық кеңістік
жалпыға тауарлардың еркін алмасуына ... ... ... экономикалық істің еркіндігіне кепіл беріледі “. ... ... емес ... орын ... экономикалық қызметкежол берілмейді “
[1].
Бәсекелестіктің қарама-қарсы түсінігі монополия /грек тілінде – “ бір
өзім сатамын “/. ... ... ... ... және ... ... қызмет атқарулары , салық ... ... өз ... ... ... асырулары керек, “Шынайылық,
сенімділік, тәртіптілік қазіргі нарықтың қойылатын талаптары“.
Экономикалық іс ... ...... ... ... бір ... Ол туралы барлық қатысушылардың міндетті түрде
тәртіпсақтау келісім қатынастарының қағидасын ... ... ... ... болады. Сонымен қатар экономикалық қызметтің
нәтижесінде қайсы бір келтірілген ... ... да ... ... ... қызмет саласында қылмыс объектілері экономикалық істі ... ... ... ... ... ... Ерекше
бөлімінің 7 – ші тарауында көрсетілген.
Экономикалық қызмет саласында қылмыс жасау негізінде зардап шегу ... ... ... осы ... ... ... танылады.
Профессорлар В.В Здравомыслов және С.В Максимовтың, А.И. Рарогтың
редакциясындағы ... ... ... ... ... ... ... – қарсы объектілерді нақты ... ... ... ... ... ... кез ... объектісінің құрылымында олардың туындауына және әрекет ... ... ... ... ... және аталған элеметтермен
әлеуметтік байланыста болады ол элеметтер ретінде қоғамдық ... ... және ... ... ... ... Өз уақытында шаруашылық
қылмыстардың объектісінің құрлымы жөнінде В.Я ... ... ... ... ... ... ... мазмұны біздің
ғасырымыздың 80жылдарымен салыстырғанда түбірімен өзгерген және ... ... ... ескірген.
Қорғалатын экономикалық қатынастардың субъект құрамы барынша ... ... оның ... және лауазымды тұлғаларының атынан
берілген және оған байланыссыз ... ... ... және ... жеке тұлғалардың атынан беріледі. Экономикалық
қатынастар өзге қоғамдық ... ... онда ... екі субъекті
қатынасуы керек. Оладың біреуі тәртіп бойынша қылмыстың да ... және ... ... ... бұза ... жаңа қоғамға
қауіпті қатынастарды тудырады.
Экономикалық қоғамдық қатынастар қатынас қатысушыларының қандай ... ... ... ... ... Ол экономикалық қатынастың
қағидаларына сәйкес келуі керек. Мысалы, жеке кәсіпкер мен ... ... ... ... тұлғасының арасындағы ... ... ... мемлекеттік тіркеуден туындайды, мемлекеттік тіркеу
кәсіпкерлік қызмет еркіндігі қағидасына сәйкес келуі қажет. ... ... ... ... бас тартуы қорғалыр отырған қоғамдық
қатынасты бұзуға алып келеді. Немесе: кез келген азамат пен ... ... ... ақша белгілерін қалыптастыру процесіне
араласпауы себебінен әрекет етеді және, керісінше, ... ... оның ... ақша ... қолдану себебінен туындайды. Бұндай
мінез құлық мінез құлықтың криминалды нысандарына сәйкестендірілген тыйым
салулар қағидасына ... ... ... Оны бұзу ... ... ... алып келеді, соған байланысты қоғамда және
мемлекетте тиым ... ... ... және де нәтижесінде – жалған
ақша жасағандығы үшін қылмыстық жауапкершілікке алып келеді.
Қатынас субъектілерінің ... ... ... ... ... ... ... қызметінде білінеді. Бұл байланыс
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың пәні қылмыстың пәнімен сәйкес келе
бермейді. Егер біріншісі – объектінің ... ... ... екіншісі-
өзінің нақты материалдық сипатына ... ... ... ... ... тән ... Қылмыстың заты жөнінде анық айтуға
болады, мысалы, қылмыстық жолмен алынған ... ... ... ... - ... меншік/; жалған ақшаларды немесе бағалы қағаздарды
дайындау немесе пайдалану /заты – Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... немесе
қазақстандық не шетел валютасындағы өзге бағалы қағаздар, шетел ... ... ... ... ... жасау нәтижесінде залал
және өзге құқықтық қорғалатын объектілерге келеді. Қосымша ... ... ... мүдделері және меншігі және ... ... ... ... ... ... құрылымы (объектісінен басқа) басқа қылмыстар құрамымен
салыстырғанда ... ... ие ... Экономикалық қызмет саласындағы
қылмыстардың объективтік жағы көбінесе белсенді әрекеттер ретінде көрініс
береді. Мысалы заңсыз кәсіпкерлік /190 бап/ және ... ... ... ... ... заңсыз алу /194 бап/, мәміле жасауға ... ... ... бас ... ... /226 бап/, ... ... не төлемдік және
өзге төлем құжаттарын дайындау және қолдану /207 бап/, ... ... ... ... /223 бап/ және т.б. тек ... ... ғана
жасалуы мүмкін. Әрекетсіздік мысалы, кедендік төлемдерді төлеуден бас ... бап/, ... ... ... шекарадан қайтармау /213 бап/,
азаматтың салық төлеуден ... /221 бап/ ... жағы ... ... ... қызмет саласындағы қылмыстарды тұжырымдау
барысында заң ... ... ... саласындағы ашылатын түсініктерді
қарастырады. Экономикалық қылмыстар ... ... ... ... ... ... жатады, ерекше жағдайлар
мыналар: мәмілені жасауға және одан бас тартуға мәжбүрлеу- 226 бап ... ... ... ... ... кәсіби спорттық жарыстар ... ... ... және ... ... алу
/соңғы түсінік қылмыстық құқықтық салаға жатпайды/. Л.Д. Гаухман және ... ... ... ... ... анализдеу кезінде
«көпшілік қорғалатын қоғамдық қатнастар заңнамамен (қылмыстық емес) және ... ... ... ... ... ... және қаржылық құқыққа
жататын өзге де нормативтік актілермен регламенттеледі» деп атап ... ... ... ... ... ... анықтауда бірнеше заңнамалық және өзгеде нормативтік актілерді қарау
керек.
Экономикалық қызмет саласындағы ... ... ... ... Мына қылмыстық әрекеттер құқыққа қайшы әрекет жасалған
сәтінен бастап аяқталады: заңды ... ... ... ... ... табиғат пайдалану жөніндегі заңсыз мәмілелерді тіркеу (226 бап),
заңсыз жолмен алынған ақша ... және өзге де ... ... бап), ... ... (209 бап) және т.б. ... ... жалған кәсіпкерлік (192 бап), жалған жарнама (198 бап),
бағалы қағаздармен операциялар жүргізу ережелерін бұзу (205 бап), ... ... ... ... 217 ... ) және т.б. Бұл қылмыстар
заңда ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Заңсыз кәсіпкерлік (190 бап), ... ... ... (191 бап), ... белгіні заңсыз пайдалану (199 бап) формалды құрам ретінде ... ... ... де ... ... ... ... үшін қылмыстық
жауапкершілік альтернативті не нақты салдар (ірі залал) пайда болған сәттен
не ірі ... не ... рет ... ... ... туындауы
мүмкін.
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстарды құрамын анықтау барысында
заң шығарушы олардың салдарын сипаттаудың бірнеше нұсқаларын ... ... ... ... ... ... ұйымдарға
немесе мемлекетке үлкен залал келтіру (ҚР ҚК 189 бап); /ірі ... (РФ ... ... бап, 194 ... бап, 202-1 ... бап, 215 бап және
т.б.). Ірі мөлшердегі, аса ірі мөлшердегі ... ... ... ... ... ... ... қызмет саласындағы
қылмыстарға арналған ... ... ... ашып ... Жоғарда
аталған салдардың түсінігі бағалық категория болып табылады; ірі мөлшердегі
не маңызды мөлшердегі ... ауыр ... ... ... қылмыстық кодекс қолданушыларына жүктелген. Мельникова Л.Н.:
«Бағалық категориялардың болуы ... ... ... ... ... атап ... [29]. Салдарды нақтылау ... ... РФ ҚК 22 ... ... ... заңнамалық техникаға
байланысты көбейеді. Бір жағдайда заң шығарушы ірі залал ... ... атап ... ... ұйымдарды, мемлекетті), ал кейбір
жағдайда атамайды. Кез ... ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалардың кең көлеміне залал
келтіруі ... бұл ... ... шегушілер туралы атамаудың егер мысалы,
олар ҚК 190 бабында ... ... ... ... ... еш мағынасы
жоқ. Мағынасы бойынша бір біріне жақын әрі ҚКтің бір бабында қарастырылған
қоғамға қауіпті ... ... ... ... Несиені заңсыз алу ҚК
194 бабының 1 тармағына сәйкес ... ... егер ірі ... 2 ... ... азаматтарға, ұйымдарға немесе мемлекетке ірі
залал келтірілсе ... ... ... техникасының кемшілігі
деп «ірі» және «айтарлықтай» зиян түсініктерін бір уақытта қолдануды ... ... Ол егер ... жай және ... қылмыс құрамын
сипаттау үшін екі ... де ... ... ... ... ... әр ... түсіндірме бергенде ақталуы мүмкін. Әдетте, қазіргі
ғылыми-тәжірибелік ... және ... ... ... жаңа ... және ... зиян ... бірдей түсіндірмені кәміл әділетті
береді. Ірі ... ... ... көрсеткіштің бес жүз және одан да көп есе
асатын ... ... ... ... ... критериін көрсеткенде
нені басшылыққа алғанын және неге ... ... тек ... зиянды ғана қосқанын автор ... ... ... ... ... ... ... (мүліктік және мүліктік емес),
сондай-ақ материалдық емес зиянды қосады. Материалдық емес ірі ... ... ... ... ... беделіне, билік және басқару
органдарының беделіне, банктер ... өзге де ... ... зиян ... ... нақты салдардың бірсыпырасына алып келеді
(мысалы, мемлекетпен, банкпен немесе ... ... бас ... ... ірі ... түрі ... бағалануы тиіс. Материалдық мүліктік
емес ірі зиян адамдар ... ауыр зиян ... ... мүмкін.
Ірі зиянның бұл түрі болуы мүмкін, бірақ ... ... ... ... ... саласындағы қылмыстар үшін тән емес. Олар үшін неғұрлым
тән келетіндері кәсіпорынның немесе жеке кәсіпкердің банкроттығы, аймақтағы
жұмыссыздық ... ... көп ... ... ... ... авариялық қызмет жұмыстарының, медициналық қамтамасыз етудің ұзақ
мерзімді тоқтата тұрылуы; аймақ ... ... үшін ... коммерциялық
келіссөздер және маңызды коммерциялық шарттар жасасудың тоқтауы және т.б.
Сонымен қатар, материалдық ... ірі зиян ... ... ... әр түрлі сипат иеленуі мүмкін. Ең ... ... деп ... зиян, яғни, меншік иесінің мүлкінің нақты кемуінен
тұратын зиян. Соңғысы мүлікті ... ... оны ... ... ... және т.б. көрінеді. Материалдық зиянды жеке немесе заңды тұлға
тиістіні ала алмайтын жіберіп ... ... да ... ... Жіберіп
алынған пайда мүліктің кемуінен емес, оның ... ... ... ... ... ... табыс, мемлекет салық ала алмағанда ... Ірі ... ... ... мөлшерін анықтау әрең әрең мүмкін.
Ең алдымен, өйткені олар әр түрлі ... ... үшін ...... ... ... зиян үшін), әр түрлі қылмыстық әрекеттер үшін, әр
түрлі ... үшін ... ... коммерциялық немесе өзге де ұйым,
мемлекет) әр ... ... ... тек ... ғана экономикалық қызмет
саласындағы әр материалдық қылмыс ... үшін ірі ... ... ... ... жасай алады. Ірі зиянмен қатар, өзге де ауыр
зардаптар әдейі банкроттық ... ... ... өзін өзі ... ... психикалық ауыруын жатқызуға
болады. Осы айтылғандарға орай, қылмыстық ... ... ... қызмет саласындағы қылмыстардың ... ... ... ... зиян ... бас ... оның орнына ірі зиян
түсінігін қолдануды;
- ірі зиянның түсінігін барлық ... ... ... ... ... ... ойымызша, бұл анықталған
жағдайларда заңды қолдануды ... ... ... әр түрлі санаттарына зиянның бір уақытта
орнатуды талап етіп, оны ... ... ақыр ... ... әр түрлі түсіндіруге алып келеді деп есептейміз.
Бұл, әрине, ірі зиянның барлық мүмкін түрлерін қамти ... ... ... ... ... ... неғұрлым
ағымдық, волюнтаристік қатынастарға бағыттайды. ... ... ... ... көрініс табуы мүмкін: «Ірі зиян деп осы ... ... және ... да зиян ... түсініледі. Материалдық зиянды ірі
деп тану келтірілген зиянның сипатына (тікелей ... ... ... ... және т.б.), ... қол ... түріне, жәбірленушілер
шеңберіне және істің басқа да ... ... ... ... ірі зиянға, мысалы, адамдар денсаулығына ауыр зиян келтіруді,
кәсіпорынның немесе жеке ... ... ... ... ... ... орындарының қысқаруын; халықтың тіршілік әрекеті және
өндірістік құрылымдарды қамтамасыз ететін қызмет ... ... ... немесе мемлекет үшін маңызды коммерциялық келіссөздердің және
маңызды коммерциялық шарттар жасасудың ұзақ мерзімге тоқтауын, ауыр ... ... ... ... ... ... қылмыс шеңберінде басқа
қылмыс жасауды ... ... ... емес ірі зиян ... ... ... ... билік етуші субъектілердің іскерлік
беделдеріне зиян келтіруден көрініс табады».
Экономикалық ... ... ... ... пен ... ... ... орнатылуы тиіс. Және егер де оның сипаты, мысалы, несиені
заңсыз алу (ҚК ... ... ... заңсыз пайдалану (199-бап),
көрінеу жалған жарнама (198-бап), және т.б. сияқты құрамдар бойынша даусыз
болса, ал, ... ... ... ... ... қызмет (191-бап),
жалған кәсіпкерлік (192-бап) сияқты басқаларда қоғамдық қауіпті ... ... ... ... ... байланысты себептіге жатқызу қарсылық
тудырады.
Осыны жалған кәсіпкерлік мысалында ... Ол ... жиі ... ... заңдастырудың нысаны болып табылады. Кәсіпорынды ... ... оның ... бірнеше ай (кейде жылдар) бойы
мемлекетті, ... ... ... ... ... ... ... Бұл жердегі алаяқтық әрекеттердің нақты түрлері: банктік немесе
өзге де несиелерді еміш кәсіпкерлік ... ... ... ... асыру
үшін алу, халықтың ақшалай құралдарын салымдарға (оның ішінде жинақтар –
белгілі қаржылық пирамидалар: ... ... ... и К ... ... оларды басқа да адал мақсаттарға қолдану үшін тарту
(«Властелины» феномені, жалған сақтандырулар, оның ... ... ... сату және ... ...... ... қылмыстық жауаптылық тек
азаматтарға, ұйымдарға ... ... ірі зиян ... жағдайда ғана
мүмкін болады. Алаяқтық та материалдық құрамдар қатарына жатқызылады және
меншік иесіне ... өзге де ... ... зиян ... ... ... зардап – мүліктік зиян – алаяқтықта да, ... ...... Бұл факттің констатациясы алаяқтықтағы және ... ... пен ... ... ... әр түрлі сипаты
жайлы ойларға келтіреді. Қылмыстық құқықтағы ... ... ... ... ... әрекет зиянның өзінде
көрсетілген басты себебі болып табылады. Екі ... ...... өзге де тұлғалардың пайдасына құқыққа қайшы қайтарымсыз алдау немесе
сенімге қиянат ету жолымен бөтен мүлікті алу мен айналысу және несиелер ... өзге де ... ... түсіру мақсатында кәсіпкерлік немесе банктік
қызметтерді жүзеге ... ... ... ... ... тек ... құқыққорғаушылық мүдделердің ірі мүліктік зиянының нағыз себебі болып
табылады. Ол, сөзсіз, алаяқтық ... ... ... ... іс ... пен ... ... байланыс жалған
кәсіпкерлік құрамының ... ... ... ... ... ... ... емес, функционалды байланысқа жатады. Функционалды
байланыс бұл анықталмаған және кең ... ұғым оның ... ... ... ... РФ ң ҚК ң 473 ... диспозициясына
сәйкес біздің көзқарасымызша келсідей нысанда ... ... ... яғни ... ... ... немесе банктік қызметті
жүзеге асыру үшін әдейі құру, егер бұл ұйым ... да ... ... үшін ... ... ... әр кез ... азаматтарға күрделі
зиянның бар болуын қажетті дәлелдеу керек емес. ... ... ... беру ... дәрежеде субъективті сипатқа ие. Егер де жалған
кәсіпкерлік тыйым салынған қызметтерге байланысты ... яғни ... ... мысалы, заңсыз есірткі заттарды айналымға ... ... ... ... үшін. Жалған фирманы факт емес ал тыйым
салынған ... ... бұл ... ... ... ... ... суреттер заңсыз кәсіпкерлік пен заңсыз ... ... ... Үш ... ... бір жағдайда ғана сенімділікпен
іс әрекет пен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттке келсе және анықталған қызметі үшін ... ... егер ... ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін
бірақ салық төлеуден жалтарған жағдайда қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... болса онда бұл жағдайда оған салықты
төлету теңсіздік болып табылады. Онда бұл жағдайда ... ... егер ол ... ... ... ... жағдайға сәйкес, күрделі зиянның түсінігі аталған құрамдарда
объективті жағынан мүлдем кетуі ... ... ... ... ... ... дәрежеде ұсынылған. Заңсыз кәсіпкерлік пен
заңсыз банктік қызмет үшін ... ... оны ірі ... жүзеге
асырған жағдайда туындайды.
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстың жекелеген ... ... ... ... Несиелік міндеттемелерді өтеуден
қасақан жалтару тек қана заңды күші бар ... ... ... ... ... жазаланады. Технологияларды заңсыз экспорттау, ғылыми
техникалық ... және ... ... құру ... ... заттарды құру, әскери құралдар мен әскери техникаларды, әдейі
бекітілген ... ... ... ... ... саласындағы кейбір қылмыстардың объективтік жағының факультативті
белгісі ... ... ... сатысы болып табылады. Қылмыс құрамының
міндетті белгісіне заңсыз несие алу ... ... ... ... ... ... ... және бәсекелестікке тыйым салу, (монополиялық
жоғары немесе ... ... ... ... ... ... ... азаматтың салық төлеуден жалтаруы, (декларацияда пайда туралы
көрсетпеу және декларацияда дұрыс емес мәліметтер көрсету.
Қылмыстың ... ... ... ... нысанында міндетті түрде
кеден құралдарын ұқсастыру және жалған кұжаттарды қолдану. ... ... орны ... ... ... анықталады. (ұйым,
тұрғындарға қызмет ... ... ... ... ... ... жағы ... сипатынан көрінеді. Экономикалық қызметтерді жүзеге асыру кезінде
қағидалардың дамуы бойынша қоғамдық ... ... қол ... ... ... ... құрамының құрылымы бойынша ол тікелей
және жанама қасақаналық ... ... ... ... ... ... құрам бойынша жиі кездеседі және субъективтік жағының
міндетті белгісі ретінде факультативтік белгі танылады кінә және ... ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін, мысалы,
заңды кәсіпкерлікті қалпына келтіру, жермен байланысты заңсыз мәмілелерді
тіркеу, жалған ... ... ... ... ... ... ... бұзу, контрабанда, коммерциялық конкурстарды және кәсіби
спорт ... ... мен ... ... алу. ... құрылымы формальды және материалды да ... ... ... жалған монеталарды шығару кезінде тұлға өз әрекетінің
қоғамға қауіптілігін түсінеді оның ... ... ... ... ... ... тікелей қасақаналықтың құрылымы бойынша қоғамға
қауіпті іс әрекеттің ... ... ала ... ... банкроттық
кезінде құқыққа қарсы әрекетттегі күрделі зиян келтіру.)
Тікелей және жанама қасақаналықта мұндай қылмыстар заңсыз кәсіпкерлік
немесе ... ... ... ... ... ... (материалдық құрам),
тауар белгісін заңсыз пайдалану, жалған реклама ... ... ... ... ... алу және ... мәлімет тарату.
Аталған қылмыстар бойынша тұлға әрекеттерінің /әрекетсіздігінің/
қауіпсіздігін ... ... ... салдарлардың туындау
ықтималдығы немесе шарасыздығын алдын-ала ... ... ... бұл ... ... түрде жол береді не оларға селқос
қарайды.
Л.Н. ... ... ... ... ... ... ол
абайсыздан қоғамдық қауіпті ... ... ... кейбір
қылмыстардың жасалуы ... екі ... ... ... ... [29]. Дәл ... ... П.Н. Панченко білдіреді. Мұндай
тұжырымдармен келісу әлдеқалай мүмкін болмас. Заң ... 21 б. ... ... ... ... бұл осы ... Ерекше
бөлімінің бабы арнайы алдын-ала ескерген жағдайда ғана ... ... « деп атап ... ... екі ... бар ... әдейі
жасалған деп есептелгенімен /ҚК 22 б./, ... ... ... ... ... кінәлінің туындаған салдарларға абайсыз ... атап ... ... ... мұндай ескертудің ... ... ... ... ойын ... ... ... саласындағы қылмыстардың бірқатар ... ... ... ... ... ... деп
танылған, мәселен, табиғат пайдалану жөніндегі заңсыз ... ... жағы /226 б./ ... ... не ... мүдделілікке нұсқаумен күрделенген: жалған ... жағы - ... алу, ... ... басқа мүліктік
пайда табу немесе тыйым салынған ... ... ... /192 б/; ... банкроттық - жеке ... ... ... ... ... /216 б/ және т.б. күрделенген.
Экономикалық қызмет саласындағы ... ... үшін ... 16 ... ... ҚР ҚК – не ... ... авторы заңсыз кәсіпкерлік және экономикалық
қызмет саласындағы көптеген басқа ... үшін ... 16 емес 18 ... ... деп пайымдайды [30].
Аталған көзқарас негізделмеген. Бұрынырақ ... ... ... ... ... ... оқулықта профессор З.Н. Жевлаков
айтқан. Заңсыз ... үшін ... ... ... ... ... он ... жасқа толғанда пайда болатын
азаматтық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
қызметпен айналысудың ерте жастан да, 16 ... ... ... ... ... ... сәйкес, біз заңсыз кәсіпкерлік
қызмет және ... ... ... үшін ... он алты ... ... деп есептейміз.
Экономикалық қызмет саласындағы көптеген қылмыстардың субъектісі
қылмыстардың ... ... ... ... ... да
бір ерекшелік болмайды /мысалы, жалған ақша жасау, ... ... ... ... ... және т.б./
жекелеген қылмыстарды арнайы ... ... ... ... ... қызметтік орнын пайдалана отырып, заңды ... ... ... /189 б./ және ... пайдалану жөніндегі
заңсыз келісімдерді тіркеу /226 б./; ұйым жетекшісі немесе азаматтың
- ... ... ... ... ... /195 б./; ... ... немесе меншік иесі, сондай-ақ, жеке ... ... ... /216 б./ және ... субъектілердің ерекшелігі, ... ... ... ... саласымен байланысты және ... ... ... ... ... қорыта келгенде, экономикалық қызмет
саласындағы қылмыстар деп – ... және өзге де ... ... ... ... ... және ... барысында қалыптасқан
қоғамдық қатынастарға қол сұғатын қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қылмыстар үшін жауаптылық көздейтін
нормалар мемлекет экономикасының еркін дамуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... 7 тарауында қарастырылған «Экономика ... ... ... зерттеудің маңызы мен мәні осында жатыр. Бұл тарауда
көрсетілген ... ... ... ... және бұрынғы 1959
жылғы ҚазССР-нің қылмыстық заңында болмаған.
Экономика саласында орын ... ... бір ... ... ... құндылықтарды өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну процесі
барысында ... ... ... ... ... (7 ... кіретін кейбір қылмыстарда міндетті белгі
ретінде қылмыстың заты, мысалы тауар белгісі ... 199 б), ... банк ... құрайтын мәліметтер (ҚРҚК 200 б), ... ... ... б), ... ... ... 206 б), төлем карталары және есептік
құжаттар (ҚК 209 б) т.б. болып табылады.
Қарастырылған қылмыстардың көбінің объективтік ... ... ... ... ... ... ... жолымен де жасалуы мүмкін
(мысалы, ... ... ... бас ... ҚР ҚК 195 б, ... бас ... ҚРҚК 214 б).
Кейбір қылмыстардың міндеті белгісі ретінде заңда көрсетілген қоғамға
қауіпті нәтиженің туындауы ... ... ... экономика саласындағы барлық қылмыстар кінәнің
қасақаналық ... ... ... қылмыс құрамдарының міндетті
белгісі мақсат пен ниет ... ... ... ... субъектісі 16 жасқа толған, есі дұрыс
жеке тұлғалар болады. Кейбір қылмыс құрамдарында арнайы ... ... ... ... банк қызметкерлері және т.б. болуы мүмкін.
Қылмыстың тікелей объектісіне байланысты экономикалық ... ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеу саласындағы қылмыстар;
2. кәсіпкерлік және басқа экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар;
3. банктік қызмет саласындағы қылмыстар;
4. ... ... ... ... қаржы саласындағы қылмыстар;
6. кедендік қызмет саласындағы қылмыстар;
7. сауда-саттық пен халыққа ... ... ... ... ... ... ... қылмыстар;
9. экономикалық қызмет саласындағы басқа да қылмыстар.
2 Экономикалық ... ... ... ... ... ... саласындағы қылмыстардың себептері мен
жағдайлары
Экономикалық қылмыс - ... ... ... ... ... ... криминологияда өткен ғасырдың 90 жылдарында пайда болды.
Өткен ғасырдың 70-80 жылдарда әр түрлі ... ... ... салу - экономикалық қылмыстың негізгі түрі ретінде
жеке мүлікке қол сұғу ... ... ... ... ... Кейін
қызмет бабын пайдаланып жасалған социалистік меншікке қарсы ... ... ... ... ... ... қатарына бөлек
шығарылды. Бұл өндірістік қатынастар аясындағы мемлекеттің ... ... ... барлық түрлеріндегі теңдікке негізделген
көп салалы экономикаға өту ... ... ... өзгертті.
Экономиканың реформаландырылуына байланысты экономикалық ... ... ... ... жаңа нысандарын құру, экономиканы ... ... ... дүнижүзілік нарықтағы интеграция
ондағы қылмыстық жағдайдың асқынуымен ұштасады. Экономикалық қылмыс көп
жағдайда криминализацияланған ... ... ... ... ... ... - бұл ... қатынастар жүйесінде
белгілі бір қызмет атқаратын тарапынан азаматтардың экономикалық ... ... ... ... ... орнатуға, шаруашылық әрекеттерге
пайдалануға арналған меншікке қол сұғатын пайдакүнем қылмыстар ... атап ... [31, 25 ... ... егер ... шаруашылық аясындағы қылмыскердің
нақты жағдайымен, қатысушысы ... ... ... ... ... ... механизмнің нақты элементтерінің қызметі
барысындағы оның әлеуметтік рөлімен, әлеуметтік ... ... ... ... қылмыстық қол сұғудың құрамдарын қамтиды.
Іс ... ... ... - бұл ... ... ... бірнеше
(заңсыз кәсіпкерлік, қылмыстық жомен табылған ... ... ... заңдастыру (легализация), заңсыз банктік қызмет, жалған
кәсіпкерлік, экономикалық контрабанда, ... ... мен ... ... ... ... ... банкроттық т.б) секілді қылмыстар
құрамының ... ... ... авторлар экономикалық қылмысқа ... ... ... ... ... [32, 36-41 ... қылмыстың әлеуметтік қауіптілігі мемлекеттің материалдық
негізі – ... ... ... әсер етіп, экономиканың қызмет етуінің
белгіленген тәртібін бұзудан көрінеді.
Әлеуметтік қауіптілік бірнеше ... ... ... ... ... ... ... болуы; экономикалық
қылмыс көбінесе халықтың едәуір бөлігінің өмір сүру ... ... ... ... ... өзінің табиғатында
экономикалық қылмыс толығымен ... ... ие. ... әр түріне келесі ерекшелік тән - ол ... ... ... ұйымдасқан топтар ретінде жүзеге асырылуы.
Экономиканың ... ... ... және ... ... ... нормаға дейінгі әр түрлі сипаттағы құқықтық
нормалар құрайды. Осыған ... ... ... ... зерттеу мен
оның алдын-алу ... ... ... ... ... қылмыстық құқық нормаларын сараптауды ұйғарды.
Экономикалық қылмыстың көзге ... ... ... ... ... оның ... ... экономикалық қатынастар жүйесіне кіретін арнайы ... сұғу ... ... ... ... ... шаруашылық процестерді
нарықтық реттеуге өтудегі нақты криминологиялық жағдайларға ... ... ... жүргізу қажет.
Бұл орайда экономикалық қылмысты тек бизнеспен теңестіруге оқталу
жасалуда, яғни ... ... ... түсінігінде үстемдік ететін
заңсыз баю мақсаынды құқыққа жат нысандарда іс ... ... ... криминологиялық жағдайлар мына нәрселермен
анықталады: қызмет бабын асыра ... ... ... және ... тонау түрлерінің әр түрлі статисткадағы жиынтығымен; құқық ... ... ... ... ... ... ... көп
орын алуымен; қылмыстық жауапқа тартылу қаупі бар, ... ... ... қиын ... ... ... жаңа ... қылмыспен.
Қазіргі уақытта өндіріс технологиясының бухгалтерлік есебі, ... ... ... ... ашық ... ... жүйеге қол сұғудың
тұрпайы түрлері өсіп ... ... ... ... пен ... бар кез ... орын ... Қылмыстың себептері криминологияда негізінде “қылмысты
өз салдары ... ... ... ... қоғамдық-
экономикалық формациясына арналған теріс жүйесі” ретінде түсіндіріледі.
Өзара ... пен ... ... ... қылмыстың детерминаттары
туралы да осыны айтуға ... Олар ... ... ... ... ... ... себептері мен шарттары
секілді біртұтас себеп-салдарлы кешен туралы айтуға негіз беретін, бір-
бірімен ... ... бір ғана ... ... табылады. Экономикалық
қылмыс себептерін зерттеудің қалыптасқан тәсілі осы ... ден ... ... сипатта болды. Бір кезеңдерге қоғамдық
қатынастардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ретінде тану қажет деген тұжырымдар да жасалды.
Экономикалық қылмыстың детерминанттары барынша ... әрі ... ... ... ... ... ... “империялық
мемлекеттер лагері” мен “капиталистік жаулап алу” ... ... ... ... Осының бәрінде таптық күрес туралы пікірдің
қолтаңбасы жатты. Қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... ... сипатымен тікелей байланыста болды.
Экономикалқ қылмыс ... ... ... ... ... ... ... заңдарын әлеуметтік-экономикалық басқару жүйесінде
қолдану тәжірибесіне тәуелділік тән. ... ... ... тұлғасын
қалыптастырудың экономикалық негіздері туралы біздің де түсініктеріміз
өзгеріп отырады. Тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... ретінде дамуының айнымас жолы болып қалады да.
Бірақ, нарық біздің қоғамға пайдалы еңбек туралы ұғымымызға ... ... ... ... ... де, қоғам “нарық адам қабілетін көрсетуге
зор мүмкіндік берді” деген тұжырымға келеді.
Қоғамның болашағын түсіну оның ... және ... ... ... ... мен басқару құрылымдары, меншік нысандары
алмасып, экономикалық қылмыстың жағдайы мен ... ... ... пайда болды.
Экономикалық қылмыстың детерминанттарын қарастыра ... олар ... ... тиіс деп ... ... ... немесе жиынтық
себептер; нақты немесе арнайы ... ... ... факторларға назар аудара отырып нақты қылмыстардың жасау
жағдайлары мен себептері [33, 27 ... ... ... толық немесе жиынтық себептері шаруашылық
жүйесінің, оның экономикалық негіздерінің терең де ... ... Олар ... ... де кері де ... әсер ете алады.
Оның үстіне бұл әсер екі жақты сипатта болады. Бір жағынан ол ... ... ... ... ... ... негізделген.
Екінші жағынан – қылмысқа экономикалық заңдар талаптарын бейнелейтін
экономикалық қатынастардың саналы әрекеті ... ... әсер ...... ... ол ... ... аталған жүйе
меншігін пайдалануға көмектесе алды, қоғамда антикриминогенді ... ... ... ... ... ... ... толық және жалпы себептерін белгілей отырып,
олардың детерминанттарының ... айта ... ... ... ... назар аударамыз.
Шаруашылықтың екі жүйесінің салыстырмалы криминогендігі туралы мәселе
жоғарыда қарастрылғанда ... ... көп ... ... ал жеке ...... оған ... жоғалтумен
анықталатындығы айтылған [34].
Меншік пен жоспарлылық тұрғысында экономикалық қылмыстың толық себебі
жүйесіндегі, орналастыру жүйесіндегі, ең алдымен ... ... ... ... айтарлықтай әсер етті. Социализмнің еңбекпен
қамту туралы экономикалық заңын ... ... ... ... ... бағына отырып, еңбек пен оны марапаттау шарасы ... ... ... жасалды.
Экономикалық қылмыстың жалпы себебіне айтарлықтай әсер ... ... ... ... ... тауар-ақша қатынастарын сөз
етуге болады. Ақша-тауар қатынастарындағы деформациялар экономикалық
қылмыстың, ең ... ақша ... ... ... ... әсерін
тигізді. Аталған деформациялар өндірістің құлдырауы, оның құрылымының
өзгеруі, экономикалық ... ... ... шаруашылығындағы
сәйкессіздіктердің салдарлары болып табылады.
Өтпелі кезеңде бюджеттік тапшылық (дефицит) ... ... баға ... ақша ... ... ... жасауы тоқтатылды. Бұл
деформациялардың қылмыс детерминанттары қатарына қалай өтетіндігін бақылап
отыруға ... ... ... ... реформа өткізу
тәжірибесі, экономиканы ... ... ... қатынастарының
деформациялары (түр өзгерулер) айтылған. Экономикалық қатынастардың бірінші
реттегі детерминант ретіндегі рөлі туралы мәселені қарастырудан ... ... олар өз ... жоғарғы деңгейіндегі ... тағы бір атап ... ... ... қылмысқа екінші қатардағы детерминанттар – нақты
және спецификалық себептер әсер ететін ... ... ... және ... ... ... ... қоғамның қажеттіліктерімен,
экономикалық реформалардың мәнімен, мемлекет ... ... ... ... ... ... десек болады. Егер себептердің
бірінші тобы (жалпы себептер) нарықтық қатынастар мен ... ... ... ... ... тобы (спецификалық себептер)
приватизация мен ... ... есеп ... ... ... қатынастарға өту кезеңіндегі басқа да шаралардың
салдарлары болып табылады. Жекешелендіру процесі мемлекет пен ... ... ... бірі ... ... Оның ... мәні бар маңызды қағидалары мыналар болып табылады:
Жекешелендіру процесінде оған ... ... ... ... ... ... ол ... топ: жұмысшылар, мекеме
жетекшілері, жергілікті билік органдарының басшылары т.б.
– Заңды және жеке ... ... ... ... оның ... үйлесуі;
– Жекешелендіру өткізілген кезде оған ... ... ... ... ... Жекешелендірудің жоғары қарқынмен жүзеге асуын ... ... мен ... ... меншік үшін бәсекелестікке, адал
күреске кепіл болатын амал-тәсілдерді таңдау.
Демек, жекешелендіру меншік түрінің ... ... ол ... ... ... ... құрал ретінде жиі ... ... ... ... ... ... ... қылмыс детерминанттары жүйесінде қарастырылуы аса маңызды.
Бүгінгі таңда Қазақстанда орын алған тәжірибе өзіне ... ... ... бұл ... ... нұсқасын таңдауға
негізделген. Елдің үлкен экономикалық ... ... ... ... меншік реформасы процесіне таратылды. Ірі
мемлекеттік мекемелер мен ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ
қожайындар жиі басшлық ... ... ... ұжым сызылып тасталып, ол басқа
қолға өткенде оның мәні формальді түрде ғана болады.
Үшіншіден, ваучерлік жекешелендіру ... ... ... ... ... бағаламау салдарынан оларды заңсыз ... ... ... жол ашып ... ... ... себептерінің тұтастай кешені (комплекс)
аграрлық секторда қалыптасқан. Ол ... егін ... ... еш ... жоқ адамдарға беру, техника, инвентарь,
минералды тыңайтқышты ... ... сату т.б. ... ... мен ... ... ақшалай түсімді көп жағдайда
белгіленген межеде жұмсамай, ол ақша ... ... ... ... ... яғни ... тұлғалар иемденеді.
Экономикалқ қылмыс детерминанттары жүйесінде нақты және ... ... ... ... де рөл ... ... ... – саудадағы сандық және сапалық
шектеулердің ... кері ... ... ... ... ... ... кезеңі экономикасында әрекет етуі ... ... ... жүйесінің элементі ретінде қызмет етуі тиіс. Ол
нарықтық механизм онсыз тіршілік ете ... жаңа ... ... деп ... Бұл ... ... ... субъектілердің дұрыс шешім
қабылдауына, тең дәрежеде экономикалық және әріптестік ... ... ... ... ... нақты және спецификалық себептер
деңгейіндегі экономикалық ... ... ... қарастыруға құқық
береді.
Біріншіден, либерализация жекешелендіру процесімен қатар (параллелді)
жүреді.
Екіншіден, либерализация біртұтас бағаны ... ... деп ... ... бағаның үлесі нарыққа өтудің алғашқы кезеңінде
ішкі ұлттық өнімнің 2-3 ... ... ... ... бір жай, ... либерализациялау бөлшектік бағаның міндетті
түрде және көп мөлшерде өсуімен байланыстырылмайды. Тауарларды тек ... ғана ... ... ... ... ... ... барлығымыздың есімізде. Бұл құбылысты экономикалық саботаж
ретінде қарастыруға ... ... де, бұл шын ... ... сатушылар бағаның көтерілуін тосты.
Экономикалық қылмысты жасаудың шарттары мен жағдайлары детерминантардың
жүйесін бекітеді. Олар өздігінен ... ... ... ... пайда болуы мен жасалуына жағымды жағдай жасайды.
Шарт пен жағдай қылмысты не жеделдетіп, не ... ... ... зиян ... ... ашылуына, кәніліні анықтауға әсер ете
алады. Осыған қарамастан, жағдай мен шарт ... және ... ... ... ... болып табылмайды. Мысалы,
коммерциялық банк әрекеттерінің ретсіздігі жасанды авизо көмегімен көптеген
миллиард сомадағы ақшаны “жымқыруға” жақсы жағдай ... ... ... ... ... ... ... алады. Экономикалық құлдыраудың мәнін түсіну белгілі ... ... ... ... ... ... болып келді.
Экономикалық қылмыс жасырын баюдың кең таралған және ... көзі ... ... ... ... ... даму ... нарықтық қатынастарға өту кезеңінде ... ... ... заң ... ... ... баюдың
мүмкіндіктерінің алдын алуға белсене ... ... ... ... ... ... оның ... мен кедейлер болып ажыратылу процесі
де ықпал етті. Соңғы фактор қиын материалдық жағдай ... ... ... ... ... ... ретсіздік салдары
ретінде “кез келген жолмен баю” деген ... ... ... ... бәрі адмдардың өз мақсаттарына жету жолында сан ... ... ... ... ... Ол ... барынша кең
тараған әдістері салықтан бас тарту, банк жүйесінде заңсыз ... ... ... ... сондай-ақ қылмыстық элемент назарына елдің
табиғи байлығы ілінуде, компьютер ... ... ... қорғау органдарының меншікті қорғау әрекеттерінің тиімсіздігі
салдарынан басқаның мүлкіне қол ... ең ... ... ... ... өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін зорлық, ... ... ... саны күрт ... ... Мұндай қылмыстар айрықша топқа
жатады және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қылмыс қоғамдық ... ... ... ... ... ... нарыққа өту кезеңіндегі ... ... ... қате ... ... ... бағытына кері әсер
етіп, оның қылмыстық сипат алуына ықпал етті. Барынша ірі ... ... ... ... ... анық та ... болмауы; реформаларды психологиялық, құқықтық және басқа да
қоғамдық шараларды ... ... ... асыруға тырысу; экономикалық
“реформалау” әрекетінің басқа түрлерін сайлау; ... ... ... ... қызметкерін тағайындау; құқықтық-нормативтік
қателіктер экономикалқ ... ... әсер ... ... ... ... механизмін жасауға мүмкіндік бермеді.
Қазақстан Республикасында құқықтық механизм реформасы кеш ... ғана ... ... салаларын реформалауға ден қойды: қаржылық,
банктік, сақтандыру, кедендік, салықтық т.б. салалар.
Қоғамның құқықтық саласында “реформалауды фискальді іргетасы” ... ... орын ... ... ... саясатқа сенім, үміт
артылуда бұлар экономикалық қатынастарды реформалауда көмекші және ... ... ... ... ҚР-ғы экономикалық қылмыстың динамикасы,
құрылымы және ... әсер ... ... ... ... ... ... объективті және субъективті сипатқа ие.
Экономикалық ... дәл ... ... ... ... ... ... болып нақты бір ұйымдық-шаруашылық салада қылмыс
жасауға шешім қабылдаттыратын, оған әсер ... ... ... ... ... ... ену ... негізгі бағыттарын жүзеге асырушы, ұйымдық-шаруашылық пен өндіріс
арасында қайышлық тудырғанын көрсетеді. Антиәлеуметтік әрекеттің кең қанат
жаюына салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... бөлуге
болады: ұйымдық-шарушылық жағдай; әлеуметтік-психологиялық жағдай.
Жағдайлардың бірінші тобы экономикалық ... ... ... болмауы, құқықтық шығармашылық әрекеттің жоқ болуы т.б. секілді
себептерді қамтиды. Нақты әрекетпен тікелей ... ... ... алады, яғни есеп пен есеп беру жүйесінің кемшіліктері, материалдық-
жауапты қызметке адам іріктеудегі ... ... пен ... ... артта қалдыру т.б.
Жағдайлардың екінші тобы жаңа экономикалық идеология негізінде күрделі
мәселелерді шешетін құқықтық тәрбиелеу жұмыстарының кемшілігімен, ... ... ... ... ... демократиялық
дәстүрлерінің кенжелеп қалуымен яғни дамымай қалуымен байланысты.
Екі топтың да экономикалық қылмыс динамикасы мен ... әсер ... ... ... Кәсіпкерлікпен еркін айналысудың реттелмеуі,
жалпыға ... ... ... экономикалық мәселелерді өз бетімен
шешуге, өз ... ... ... ... ... әрекет тудырушы
жағдайлардың екі тобы да ... ... ... ... ... ... арттыра алатын детерминация болып табылмайды. Шын мәнінде
олар экономикада жағымсыз жағдай туғыза отырып дамиды.
Экономикалық саясаттың тежелуі, яғни ... ... ... ... ... ... ... ошақтарын тұтатып
отыратын басты фактор ретінде рөл атқарады. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... кемітіп қабылдау
өндірістің құлдырауы, кризистік процестердің өсуі, халықтың ... ... ... ... ... ... негізделген бәсекелестікке қабілетті балама
экономиканы құрудың кемшіліктері де криминологиялық мәнге ие. ... ... ... адрестік жеңілдік, бір жақты
меншік ... ... ... ... басып-жаншуға ықпал етті.
Мемлекеттік экономикалық процестерді реттеу саласынан алыстату, ... ... ... ... әдістерін енгізу, оны қолдану
жағдайларының болмауы ... ... ... ... ... ... технологиялық, аймақтық, салалық
приоритетін анықтайтын нарық бағасы, пайыздық баға, ақша ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық саясатын қайта қарау
қажеттілігін туғызды.
Кәсіпкерліктегі кері кету ... ... ... қажет етпей,
ескірген технологияларды пайдаланып, өндірістің толық тоқтауына, отандық
өнеркәсіптің дағдаруына әкеп ... ... ... Бұл ... ... бұзылып, бос қалуына ұласады.
Шаруашылықпен айналысуға ығайдың жоқтығы, ... ... ... ... ... ... өз әсерін тигізуде.
Шаруамен айналыспау өндірістің социалистік әдіс феномені ретінде реттеудің
нарықтық механизмін қолданудан жоғалған жоқ, ол ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерінің өңдейтін кәсіпорындардың
жоқ ... ... ... ... ... кооперативтік шаруашылық
байланыстардың жойылуынан туындаған табиғи өнім алмасудың ... ... ... себеп болады. Сот – тергеу тәжірибесі ... ... ... ... ... мүдделілігін көрсетеді.
Шаруашылыққа қырсыздықтың криминогендік ... ... ... ұзақ уақыты қажет ... яғни ... ... ісіне әсер ететін өзгерістер қажет. Демек, көш бастаушы
экономист ... ... ... инфроқұрылым құру барысындағы
толыққанды нарыққа өтудің өтпелі кезеңі жиырма-отыз ... ... ... ... ... ... ... әсері
сақталады.
Бағаның құрылуындағы кінәраттар немесе кемшіліктер.
Қылыптасқан ереже бойынша нарық тауарға ... ... пен ... өзі ... ... тәжірибеде бағаны мемлекеттік реттеудің
әртүрлі әдістері белгілі біреулер үшін бұл – жоғарғы ... ... ... үшін тауар өндірушілердің негізгі тобына материалдық зиян
келтіру шегіндегі ... ... ... ... ... ... ұстап тұруға тырысады. Азаматтардың қызығушылықтарының айтарлықтай
азаюы қазіргі коммерциялық ... ... ... коммерциялық
саудаға ауысуына әкеп тіреді, сол себепті ұжымдық меншік пен жеке меншікке
беру, қызмет ету ... ары ... ... ... ... мәнге
ие болуда. Экономикалық ... ... мен ... ... ... да ... әсер етуде. Мысалы, шаруашылық сепаратизм
деп аталатын өндірістік байланыстырдың ажырау процесі.
Келісілген бағалар ... ... ... ... ... ... ... келісім-шарт қатынастары ... ... ... ... ... ұжымдық эгоизм
бас көтереді, қажетті өнімнің орнына радио және видеотехника қосылады, алып
сатарлық мақсатпен әртүрлі бағалы ... ... ... ... бақылаудың қолданыстағы жүйесінің кемшіліктері жасырын,
ашылмаған қылмыстардың таралуына ықпал етеді. ... ... түрі ақша мен ... ... ... ... қатаң тәріп
орнатып, оларды заңсыз иемденуге тыйым салу ... ... ... ... ... мүлігіне қол сұғушы пайдақор әрекеттердің дамуына
ықпал етуші факторлардың ... ... ... ... ... ... назарынан еркін зонаны тудырады, ол кедейлене бастаған
халықтың құқықтық әрекеттерге, құқық ... ... ... ... ... ... ... қайта құру тоқтап қалған
радикалды реформалар мен әкімшілік-әмірлік жүйе рудименті ... ... ... ... бақылау органдарының ликвидациясымен де
қолпашталды. Осылайша, мемлекет туындап келе жатқан кәсіпкерлік басқарудың
маңызды құрамдарының бірінен ... ал ... ... ... ... қайтадан құрылған жоқ.
Ереже бойынша, қылмыс жасауға шешім қабылдау қылмыскердің кәсіпорын,
ұйым секілді ... ... ... ... ... ... мына ... бөліп алады: материалдық ... алып ... ... беретін, ішкі объекті режимін бұзу; есептің
жоқ болуы, инвентаризация мен ревизия өткізу уақытын және ... ... мен ... бар-жоқтығын тексеріп алмай тұрып оларды жүзеге
асыру; құқық бұзуға бейім, ... ... ... ... ... адамды материалдық жауаптық қызметке алу; ... ... ... ... ... айналасында қоршаған жандардың
адамгершілігінің төмен болуы.
Құқықтық қамтамасыз етудің артта қалуы.
Балама экономиканың ... ... ... ... ... ... әрекеттердің жаңа түрлерінің өсуін күшейтті. Жасаған қылмыстық
әрекеттердің кейбіреулері нарықтық қатынастары дамыған елдерде ежелден
белгілі ... енді ... ... ... ... болған және қомандалық
экономикадан бастау алады. Мысалы, ақшаның қолма-қол ақша ... ... ... ... түрлері мен жалған кәсіпкерлік несие
мен ақшаны ... ... ... ... ... ... да аз
емес.
Құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... ... мекемелері туралы тіркеу
кұжаттарындағымәліметтерді бұрмалау, тұтыну ... ... ... тыс пайдалану, бухгалтерлік есепті қасақна шатастыру т.б.
Кірісті өзіне тартудың кең ... ... ... ... ... ... қойған затты заңсыз пайдалануды жауапқа тарту шараларының
болмауы, мемлекеттік және ... ... ... ... жеп қою
әрекеттері ықпал етеді.
Халықтың экономикалық талаптарды қабылдауға дайындығының болмауы,
ақпараттан хабардар болудың ... және ... әрі ... ... ... ... ... экономикалық әрекеттердің заңнан
ауытқыған нысандарының таралып кетуіне әсер ... Жаңа ... ... ... ... ... ... айтарлықтай
кемшіліктерден азап шегеді, сонда халықты басқару ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Психикалық төзімділікке заңдар соғысы туғызатын аймақтық сепаратизм,
құқықтық нигилизм әсер етпей қоймайды.
Қоғамның ... ... ... ... ... ... өмір ... беруге қабілетітті
экономиканың өрлеуіндегі кәсіпкерліктің рөлі туралы бұрмаланған ... ... ... ... ... сатыларын кеңейтіп, реттеп
отырғанына қарамастан экономикалық ... ... ... ... ... ықпал етеді. Мұндай жағдай ең алдымен шаруашылықтың
нысандарына өту кезеңінде мемлекеттік бақылау ... ... ... ... ... әлі ... ... созылып, бітпей жүруімен байланысты.
Шаруашылыққа иелік ... ... ... тәртібі заңды және жеке
тұлғалардың еркін түрде экономикалқ әрекетпен айналысуына жол ашып беріп
қана ... жоқ, ... ... ... да ... Жыл сайын несиені
қайтармауға, салықтан түскен пайданы жасыруға, заңсыз және ... ... ... ... ... ... мен ... мәліметтер арқылы өзіне тартарын астыртын ұйымдардың жүздеген ... ... ... ... ... ... ... да әсер етеді. Ол бірнеше мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қабылдауға негізделген. Соңғы
жағдай мемлекет қызметкерлерінің ... ... және ... ... ... ... ... жағдайдың орын
алуына себептің бірі – экономикалық қылмыс мәселелерін ... ... ... мен ... ... ашық түсініктің болмауы.
Қарастырылып отырған қылмыс түрімен күрестің жаңа заманғы ұйымы әлі ... ескі ... ... ... ол ... ... әсер ... қазіргі жағдайда өз мақсатына жете алмайды. ҚР Ішкі
істер министрлігі ... ... ... ... ... ... ... саласындағы қылмыстардың көбін құрайтын
меншікке қарсы қылмысты дәстүрлі анықтау ... Шын ... ... ... жаңа ... ... жұмыс жасауға дайын болмай шықты.
Материалдық-техникалық базалардың болмауы; ... ... ... жаңа ... ... жұмыс жасауға ... ... ... базасы мен нақты қылмыстық істердің ... ... жоқ ... ... ... ... күрт
төмендеуі; төмен жалақы алу; баспана мәселесінің шешілмеуі секілді көптеген
факторлар аталған жағдайға ықпал ... ... ... ... ... отырып, қоғамда
экономикалық қатынастардың криминалдануына экономикалық және ... ... ... ... атап өту ... ... экономикалық процестер деформациясына теріс әсері болғандығын
ескермей кетуге болмайды. ... ... ... ... ... оны заңсыз баю жолына пайдалана отырып еркін кәсіпкерліктің негіздері
мен адал бәсекелестіктің қағидаларын бұзуды, жеке ... ... ... ... ... ... істеу мүмкіндігін
қысқартады. Сондай-ақ, ол нарық тепе-теңдігін бұзуға, ... ... ... ... ... ... беделін түсіруге зор
ықпал етеді. Мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... жасырын, ашылмай қалған қылмыстардың таралуына мүмкндік береді.
2.2 Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстарды ... ... ... ... әлеуметтік патология қатарына жататын,
қоғамдық қызығушылық ұстанымымен (позиция) ... бір ... ... бір
мемлекетте жасалған барлық қылмыстар жиынтығы болып ... ... ... бейімделген тарихи өзгермелі құбылысы ретінде зерттейді.
Криминологияда қылмыскердің тұлғасы ... ... жүйе ... зерттеледі. Адамдар арасынан қылмыскердің
тұлғасын ажыратып алу екі критерий негізінде жүзеге ... ... ... ... заңдық критерийге сүйене отырып,
қылмыскердің тұлғасын қылмысты жасаушы ретінде анықтайды. ... ... ... Сол ... ... критерий қажеттілігіне қарай
әлеуметтік-психологиялық критериймен толықтырылуы қажет. Қылмыскер тұлғасы
жайында отандық ... ... деп ... ... кезекте,
қылмыскер – әлеуметтік-мәндік қасиеттерге ие болатын қоғам мүшесі және ... ... ... ... ... байланыста болады; екінші кезекте
қылмыскер – ... ... ... ... да ... мүшесі (мысалы,
әскери қызметкер) және осы топқа тән ... ... ... адам
қылмыскер болып тумайды, бірте-бірте соған айналады. Яғни, әрбір индивид
(тұлға) – болып ... ... ... ғана ... ... ... мен ... тануының да жемісі. Қоғамдық ... ... және ... ... ... ... ... барады. Адамның
әртүрлі әлеуметтік құндылықтар мен шындыққа, нормалар мен ... және ... ... сан түрлі қауымдар мен топтарға деген
қатынастар жүйесі ... ... және ішкі ... ... Мұнда
әлеуметтік және психологиялық жағдайдың ... ... ... атап ... ... ... қылмыстардың жасалуын, оның ішінде абайсызда
жасалған қылмыс субъектілерін зерттеу қажет. ... ... ... ... мен ... және ашық ... айтылған жеке пікір
қылмысты жасаған адамдардың ... тән ... ... ... ... ... ... айырмашылығы – оның қоғамға қауіптілігі.
Алайда, азамат тұлғасының қоғамдық қаупі қылмыстық әрекетке ... деп ... да ... Бұл ... ... ішкі жағдайына
байланысты не жүзеге асады, не аспайды. Жетіншіден, қылмыскер ... ... ... ... ... яғни тек заң ... ғана қылмысты
жасаушы субъект деп танылған тұлғаны зерттеу ... Сол ... ... ... ... ... бар: ... жасау сәті
мен соттың анықтауы және қылмыстық жаза қолдану. Кез ... ... үшін ... ... ... нәрсе – оның табиғаты мен
мәні, қайнар көзі, жолдары, қалыптасу ... мен ... ... ... ... ... ... тұлға болып танылады.
Қылмыскер тұлғасының құрылымын анықтау кезінде ең алдымен оны әрекеттің,
таным мен ... ... ... ... ... екендігін есте ұстаған жөн.
Тұлғаның бұл аспектісі криминология үшін барынша маңызы, ... ... ... мүшесі, әлеуметтік топтың немесе қауымның мүшесі ретінде
әлеуметтік қасиеттерді арқалаушы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Тұлғаның криминологиялық ... ... ... ... ... ... ... табатын биологиялық қасиеттерді де, жеке
психикалық ерекшеліктердің жоғарғы есебін де алдын-ала ... ... ... ... ... тұлғаның әлеуметтік теріс әрекеттері табылады.
Жекелеген психикалық процестердің, қасиеттердің жағымсыз ерекшеліктері тек
осы себепті иемденуге ықпал ете алады.
Қылмыскердің ... ... ... ... ... құрылым қатары ерекшеленеді: олардың бірі өзіне әлеуметтік шығу
тегі мен жағдайы, жанұялық және қызметтік ... ... және ... ... ... ... ету деңгейі секілді
әлеуметтік-демографиялық белгілерді ... ... ... ... ... деңгейін, икемі мен ... ... ... талпынысы мен бағыты, мінез-құлықтық ... ... ... мен ... ... ... ... тұлғаның психикалық процестері , қасиеттері мен ... ...... жас ... денсаулық жағдайы, физикалық
конституция ерекшеліктері (яғни, осы ... ... ... ... белгілер бірігеді.
Құрылым ішіндегі құрылымның кез келгенін қолға түсіру барлық құрылымның
біртұтастығын бұзады демек, олардың ... ... ... ете
алмайды. Қылмыскер тұлғасын тұтастай құрайтын элементтер ... де ... ... ... олар ... бір ... мен ... болады. Тұлғаның бағыттылығы адамның әрекетіне әсер ететін
шындыққа ... ... және ... ... – тұлғаның
психологиялық құрылымына әкеп тірейтін ... Ол ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бағыттылық (яғни, беталыс) тұлғаның әлеуметтік түрін анықтау үшін шешуші
мәнге ие. Онда қылмыскерлік іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... туындайтынын көптеген криминологиялық зерттеулер
растайды. Бұл бағыттылық (направленность) қылмыстың іс-әрекет ... ... ... криминологтар: қылмыс нақты бір қылмыстар секілді кез ... ... ... ие ... ... ... әлі де ... [35].
Бұл биологиялық факторларды елемей кету деген сөз емес, алайда олар
қылмыстық ... ... ... ететін жағдай сипатында ... ... оның ... бола ... ... ... ... өзі қылмыс жасауға апаруы
мүмкін, мұндай әрекетке ыңғайлылық биологиялық тұрғыда ... ... ... ... қылмыскерлердің жалпы тобында психикалық
жағынан бұзылған адамдар аз емес ... ... ... ... ... ... криминологиялық зерттеулер
психикалық әрекеттің әлсіреуі мен ... ... ... ... ... төмендету секілді мінездердің туындауы мен дамуына ықпал
етеді деп есептеуге негіз береді. Мұндай мінез-құлыққа ие болу ... ... ... ... түсінікті. Көрсетілген
факторлардың мәні жалпы психикалық күйземіс, ... ... жан ... ауыр ... алуы ... ... ... қазіргі
жағдайда артып отыр. ... ... ... дәлелдегендей,
қылмыстың жасалуын психиканың ауытқуы емес, керісінше ... ... ... ... ... Әрине, мұндай психикалық
ауытқулар қылмыстық әрекеттің туындауы мен дамуына ықпал етуі мүмкін, бірақ
шартты түрде ғана, ол ... ... ... әрекеттің жасалуына
себеп бола алмайды.
Бейнелі тілмен айтқанда тұлға мен оның ...... ... ... ... ... ... алаңы”. Психикадан тыс
олардың қатынасын ұғу мүлдем мүмкін емес. Сол себепті ... ... ... ... ... ... жаңағы факторлардың әрекетін
қаратырған кезде ғана өз жемісін бере ... ... ... ... ... негізінде қызмет ететіндігіне тәуелді. Әлеуметтік және биологиялық
жағдайлардың ... ... ... байланысты. Алайда, біз мұндай
тұлғаны, тәрбие арқылы ... ... ... ... қоғамдық
қатынастардың субъектісі мен объектісін сөз етіп отырамыз.
Бұл ... ... ... қылмыскерлер арасында әйелдерге
қарағанда ерлер едәуір көп екендігіне; қылмыскердің жас ... ... ... жас ... ... ... мен ... өкілдерінің қорытындылар жасауға мүмкіндік
береді.
Криминологияда қызуқанды, ... ... жас ... жиі ... ... жасы ... ... адамдар құқық бұзу әрекеттеріне ойланып,
сондай әрекет жасауға мәжбүр болып барады ... ... жас ... көп
жағдайда адамдардың өмірлік мақсаттарын, қажеттіліктерін, олардың өмір ... ... ... 18-40 жас ... ... ... ... жасайды. Бұл топта барынша криминалды белсенділік 25-29 ... тән, ... 18-24 ... одан соң 14-17 ... ең соңында 30-
40 жастағы адамдарды қоюға болады.
Қылмыскерлер білімінің деңгейіне ... ... онда ол ... бағынатын
азаматтармен салыстырғанда төмен, алайда әскери адамдар арасында (солдаттар
мен сержанттар) жоғарғы ақыл-ой және жаңа заманғы ... ... ... негізгі жұрт үшін қоздырғыш фактор болып ... ... ... ... ... негізде құрылуы мүмкін, оның ішінде екі
үлкен белгілер тобын бөліп алады: әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... деңгейін, әлеуметтік жағдайы, жанұясының бар болуы, әлеуметтік
тегі, қоғамға пайдалы еңбекпен шұғылдануы, мамандығы, тұратын жері.
Екіншісіне жататындар: меніз-құлық, ... ... ... ... жеке әлде ... ... ... ма, қылмыстық әрекеттің ... қол сұғу ... кінә ... ... ... ... ретінде барынша жалпы, тұрақты,
әлеуметтік-психологиялық қасиеттердің иемденушісі. ... ... түрі ... онда ... ... ішкі психологиялық себебі
ретінде рөл ... ... Кез ... қылмыс қандай формада
жасалса да оны жасаушы тұлғаға қатысты болмай қоймайы. Өзінің негізінде ол
тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... ретінде адамның
өмірлік тәжірибесі, рухани дүниесі басты орынға шығады. Қазіргі ... ... адам ... ... ... ... ... куә болады. Онда субъект үшін қылмыстың тұлғалық мәні,
қылмыстың ... ... ... не үшін ... жарқын көрініс
табады. Қазіргі заманғы криминологиялық зерттеулердің нәтижелері қылмыстық
әрекеттің спецификалық себептері бар деген пікірді ... ... Көп ... қылмыс мотивтерінің көпшілігі мұндай болып
табылмайды және ... ... ... ... Барлығы мақсат
таңдайда алдын ала айқындайтын және оған жететін ... ... ... Криминология – бұл қылмыстың табиғаты, ... мен ... алу ... ... ... ... онда қылмыскер
тұлғасын зерттеу де сол ... ... ... ... қылмыскер
тұлғасын талдау жалпы криминологиялық міндетке бағынуы тиіс, яғни қылмыстың
алдын алу мақсатында оның ... мен ... ... ... ... ... және экономикалық қылмыспен, қылмыс
әлемі және басқа да феномендермен тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... айналған сәтте барынша қарқынды,
дамыған деңгейге көтеріле бастады.
Криминологиялық әдебиетте қылмыстық ... ... ... ... қалыптастыруға деген талпыныстарды табуға болады.
А.А. Крылов келесі анықтаманы берген: ... ...... ... ... ... бөлу, өндіру бойынша материалдық –
заттық процесстер мен заңсыз экономикалық – әлеуметтік ... ... ... ... А.А. ... былай түсіндіреді: “Жалпы
түрде криминалды экономиканың мәні ... ... ... ... ... түрде қанағаттандыруға қайшылықта жатыр. Заңды
өндірістің жағдайы нашар болған ... ... ... ... ... бола ... еңбегінде бір уақытта бірнеше қылмыстық экономиканың түсініктемесі
берілген. Онда криминалды экономиканы ұйымдасқан жемқор ... ... ... ... категориялық мәнін ашатын басқа көзқарастар да
бар. Мысалы, А. Несторов пен А. Вакурин бұл түсінікке: “экономикалық ... ... бұзу мен ... ... ... ... ... ұйымдасқан сыбайлас жемқорлық” деген анықтаманы қосады [23]. Не
себепті криминалды экономика криминологиялық зерттеу объектісі ... ... ... ... ... ... соңғы уақытта
болып жатқан спалық өзгерістер басқа да ... ... ... ... ... емес, олардың тұтастай жиынтығының пайда
болуына ықпал ... ... ... мен ... ... ... қылмыс
жемқорлық бағыттағы қылмыс түрлерінің көрсеткіштерін өсіріп жіберді. Елдегі
криминогендік жағдайды өзгертіп, нарықты бұрын-соңды болмаған экономикалық
қылмыстар бір сәтте-ақ ... алға ... ... ... мұндай жағдайға
билік басындағылар да, құқық қорғау органдары да, шаруашылық субъектілері
де, тіпті нарықтық ... ... ... ... ... болған
қарапайым азматтар да дайын болмады. Тоқсаныншы жылдардың ортасына ... ... ... ... қылмыстардың сан алуан түрлерінің
қуатты генерациясы елге еніп келе жатқандығы жайлы дабыл ... ... ... ... ... құбылыстарды өз назарына іліктіре
ала ма? Оның криминалды экономиканы өз зерттеулеріне объект ретінде ... ... ... ... көкейкесті (актуальный) зерттеулерінің
қатарына қосуына қақысы бар ма? ... ... ... ... ... ... керек екенін және аса терең ... ... ... өз ... ... ... екендігіне сенім
білдіріп өткен жөн.
Криминалды экономика криминология ғылымының жаңа ... пәні ... Не ... дәл ... ... қойылуы қажет? Әрине, ... ... ... ... ... зерттеуге тарысып
көруге болады. Мұндай жағдайда талдау объектісін экономикалық қылмыс немесе
экономика саласындағы ... ... ... ... бағыттағы қылмыс”
деп атауға болады.
Экономикалық қылмыстың табиғатын, оның ... ... ... ... жасау механизмін түсіну, олардың алдын алу мен стратегиясын
анықтау, экономикалық ... ... ... ... сараптау – осының бәрін экономика саласы мен ... ... ... тыс ... ... ... үшін бұл құбылысты ғылыми ақпарат пен экономикалық
теорияны, ... ... мен ... ... және ... ғылыми пәндерді қолданудан тыс тану жемісті бола қоймайды.
Біріншіден, криминалды экономика екі жүйе ішіндегі жүйені (подсистема)
қамтиды.
Біріншісі – “криминалданған ...... ... ... ... жұмыс жасайтын заңды кәсіпкерлік құрылымдар мен ... ... ... ... заңды экономикалық жүйеге
криминалды қатынастардың енуімен тікелей байланысты. Басқа сөзбен айтқанда
экономикалық қылмыстар кәсіпкерлік пен ... ... ... ...... жасырын экономика” немесе “жеке қылмыстық экономика”
– мемлекет тыйым салған жасырын бизнес құрылымдардың әрекеттеріне ... ... ... ... ... монополиялық саласы болып
табылады. Ол заңды түрдегі (ресми) шаруашылық ... ... ете ... ... экономикаға ғана тән. Мазмұны бойынша (құқық тұрғысында) –
бұл салдары жағынан – ... ... ... ... ... ... адамды кепілдікке алу, адам ... мен ... ... ... ... ... сату, радиоактивті заттарды
сату, адам ... ... ... бүйрек, бауыр т.б.) ауыстырп салу,
сату болса формасы жағынан заңсыз ... ... ... экономикалық
әрекеттер жиынтығы.
Екіншіден, қылмыстық экономиканың шешуші құлпысы – ... ... ... ... ... ... яғни, қылмыстық заңды бұзумен ... ... ... ... ... тыс пайда табу мен бәсекелестіктің экономикадан тыс
әдістерін сырттай қолданудың функциялануы.
Бірінші жүйе ішіндегі жүйеде криминалданған кәсіпкерлікке тән ... ... ... ... ... кіру ... жалған кәсіпкерлікпен
айналысу, жалған бонкроттық, салықтан түскен кірісті жасырып қалу ... ... ... ... табылады. Жалпылама түрде криминалды
экономика жоғары ұйымдастырылған жүйе ретінде ... бір ... ... әрі ... ... және ... ... экономикалар өзара ажырамас байланыста
болады. Олардың бұл қасиеттері қылмыстық экономиканың екінші ... ... ... ете алмай, амалсыздан заңды шаруашылық жүйенің
инфроқұрылымдық қызметіне жүгінумен ... ... ... ... ақшаны
жымқыру мақсатымен әдетте ақша айналымының ресми каналдары, несиелік-
банктік жүйелер, жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... осы мақсатта экономикалық жүйеде арнайы “жеке ... ... ... ... ... экономиканың қалыптасуының бастапқы кезеңіне кірісті
капиталдаудың төменгі деңгейі тән, ... ...... заңды кономиканың (кредиттік-банктік, ... ... ... ... ... шоу-бизнес) секілді
салаларын инвестициялау есебінен қылмыстық жолмен алынған капиталды амалсыз
заңдастыруға ... ... және ... капиталды заңдастыру криминогендік жағдайларды
сапалы өзгертуге, сондай-ақ қоғамдағы заңдық базаны өз уақытында ... ... ... ... бағдарламаға, құқық қорғау органдарының
стратегиясына тұтастай өзгерту енгізуге амалсыз алып келеді.
Экономика саласындағы қылмыскер тұлғасының қылмыстық және ... ... ... – оның ... және ... ... ... иемденуші мен оған қатысушының қасиеті, сапасының біртұтас
жүйесі.
Тұлғаны ... үш ... ... ... ... ... ... рөлі (қызметі); мінез-құлықтық – ... ... пен ... ... объектісі – қылмыстық
жауапкершілікке тартылатын жасқа жеткен, яғни өз әрекетіне басшылық жасап,
оған ... ... ... адам – ... ... болып табылады.
Қылмыскердің тұлғасы қылмыс ... ... ... ... ерекшеленеді. Қоғамға қауіптілік – ... ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі. Сонымен,
экономикалық салада қылмыс ... ... тән ... – ол ... табылады. Тұлғаның қоғамға қауіптілігінің міндетті компоненті –
қылмыстық заңды сыйламаудың әртүрлі ... ... ... – оның ... мәні ... саналады.
Ол біріншіден, заңға бағынатын адамнан ... ... ... ... ... ... қарауға негіз береді.
Криминологияда: өмірдегі әр ... ... ... қылмысқа баратын
кездейсоқ қылмыскерлерді; тамыры тереңдеп ... ... ... ... және қоғам қорындағы жарамды мүлікті иемдену ... жол ... ... ... ... ... ... құқық
бұзу әрекетінің тәжірибесін меңгеріп алған-қылмысты ұйымдастырушыларды жеке-
жеке ажыратады.
Криминологияның көзқарасы бойынша кәсіпкерлердің үш тобы аса қауіпті
болып ... ... ... ... ... батыстық саудагерлермен
орнына қайтып келмейтін ресурс пен капиталды батысқа таситын, компрадор
идеологиясын ұстанушылар; тез ... баю ... ... ... ... яғни ... айналысуды жөн көретін кәсіпкерлер;
қоғамға салмақты әсерін тигізетін ұйымдасқан қылмыстың айрықша бұтағы.
Біріншісі де ... де ... ... ... ... ... ... ашық қарсыластары. Олардың әрекеттері
қашане да заңға қарсы, адал кәсіпкерлікпен айналысуға мүмкіндік бермейді.
Экономика ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дифференциациясы жағдайларында
туындайтын “салыстырмалы ... ... және өз ... ... ... ... өз идеалына жету – белгілі бір
материалдық стандартта (шамадан тыс баю) ... ... ... ... қабатындағы адамдар қатарына ену). Сонымен қатар,
экономика саласында ... ... ... ... ... ... ... білімі бар екенін атап өткен жөн.
Экономика саласындағы қылмыскердің жоғарғы білімділік деңгейнің болуы
жасалған қылмыстардың ... ... ашып ... ... ... ... деңгейін, мақсатын ойластыруы, міндетін айқындауы, қылмыс ... ... әрі ... ... құралдарды таңдау талап етіледі.
Адамдардың әлеуметтік жағдайы әртүрлі бақыланады: ... ауыл ... ... ... банк мекемелерінің
қызметкерлері, қалыпты кіріс кірмейтін адамдар, жұмыссыздар. Экономика
саласындағы ... ... ... ... бар, ... өмір сүруді көздеген адамдар жасайды. Олар қылмысты материалдық
байлықты заңсыз ... ... ... Олар эгоистік көзқараста
болады, өзінің “менін” шексіз көрсетеді.
Баю, жақсы тұрмысқа қол жеткізу өздігінен қылмыстық ... ... ... – баю ... ... ... ... бұзып жасалған
әрекет қана табылады.
Экономиканы криминалды элементтердің қол ... ... ... ... ең маңызды міндеттерінің бірі.
Экономикалық қылмыс пен сыбайлас жемқорлық мәселесі бүгінгі таңда ұлттық
қауіпсіздікке зардап әкелетін ... ... ... ... ... ... төртеуі ауыр қылмыстар ... ... ... ... ... ... өсуде.
2.3 Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың алдын алу
Шаруашылықтың жаңа формаларына өтумен ... және ... ... ... ... ... бөлімшелердің
сақтандыратын қызметі тарылды.
Экономикалық қылмыс бөлімшелері сол қылмыстарды зарарсыздандыру бойынша
ескерту салаларын жасау негізінде көш ... ... ... ... сараптаудан өткізулері қажет. Жұмыстың ашық және
жабық ... ... ... олар ... ... себептерін
анықтайды, сондай-ақшаруашылық жетекшілерін, мемлекеттік билік органдарын
ақпараттандырып отырады.
Мемлекеттік қызмет адамдары мен ... ... ... ... ... ... түсті. Мемлекеттік және жеке кәсіпкерлік
құрылымдарының бірігу процессі жалғаса түсті. ... ... ... ... кету ... ... де бөлімшелерін
өзара әрекеттестіруге ықпал етті.
Заң әдебиетерінде экономикалық қылмыстан сақтандырудың әртүрлі жолдары
ұсынылады. Н.Ф. Кузнецова “Сыбайлас ... ... ... ... ... ... ... заңдарды қабылдау арқылы елде жағымды
инвестициялық климат ... ... ... бағытталған
антикриминалды және профилактикалық сипаттағы бірнеше шараларды санап
көрсетеді.
В.М. Вазагов ... ... ... ... ... ... тәуелді қылмыспен күрес контекстінде қарастырады. Ең жоқ
дегенде (либералды ... ... мен ... ... ... режим). Ол қоғамның толық криминалдануын болжап ... ... ... және ... ... ... партиялық
мемлекеттік режим) ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін қылмысты төмен
деңгейге азайту және оның өсуін тоқтату ... ... ... ... басты бағыттары ретінде кейбір
авторлар ... ... ... ... ие болатын
экономикалық құрылымдарда сенімді қаржылық бақылаудың болуы; құқық қорғау
органдары мен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың алдын алу әрекеттерінің негізінде
төмендегі қағидаларға сүйенетін мемлекеттік - ... ... ... ... ... ... қағидаларға мыналар жатады: барлық тұлғалардың заң алдындағы ... ... ... күрестің заңдық құралдары; әрбір қылмысы үшін
жауапкершіліктің болуы; кінәлінің тұлғасы мен қылмыстың сипаты, ауырлығына
сәйкес жазаның болуы; ... ... ... ... ... қылмыспен күрес саласындағы мемлекеттік органдар әрекеттерін
біріктіру қағидасы.
Ғалымдардың аталып өткен ... ... ... ... ... жағдайларының есебінсіз мүмкін емес” деген пікірмен үндеседі.
Профессор Б.В. Волженкин атап өткендей: “Елдің құлдыраудан ... үшін ... ... ... ретіндегі әлемдік бағыт пен ішкі
тарихи-мәдени дәстүрлерге пара-пар болатын қоғам дамуының жаңа үлгісі
жасалуы ... ... В.В. ... пікірі бойынша: “Қылмыстың алдын алудағы ... бұл – ... ... ... ... ... ... статистикаға сәйкес қылмыстың деңгейін төмен әлем елдерін бөліп
көрсеткен. Бұл ... ... ... ... діни және ... ... маңызды көрсеткіштері бойынша ажыратылған, бірақ ... ... ... бар ол – ... ... бақылау. Қазіргі
таңдағы экономикалық қылмыстың шығу тегін ...... ... елдегі экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... ішкі факторлардың әсерлері болып табылатындығына
куәгер ... ... ... ... қылмыстың криминологиялық
профилактикасы ішкі және сыртқы факторларды ... ... ... етуі қажет. Сол себепті, көкейкесті ғылыми-тәжірибелік
міндет – экономикалық-нарықтық қатынастарға бейімделген ... ... ... ... жаңа заманғы әрі тиімді жүйе жасау болып
табылады.
Біздің ... ... ... ... алдын алу жүйесін
қалыптастырудың әдіснамалық ... осы ... ... ... ... әлеуметтік құбылыстардың өзара байланыстарын зерттеу құрайды. Ең
алдымен, жүйелік ... ... ... ... ... ... динамикасы мен жағдайын терең әрі жан-жақты бағалау
қажет. ... ... ... ... алу әлеуметтік басқарудың
ажырамас бөлігі болып саналады және ... ... ... ... әсерін азайту мен құқық бұзушы тұлғаны ... ... ... ... ... экономикалық
шаралар жүйесін жасауды дұрыс деп табады. Экономика саласындағы қылмысты
болдырмау шараларының мәні мен ... ... ... ... әсер ... факторлар туралы қазір ата қою қиын екенін ескерген
жөн. Бұл жағдайда экономикалық қылмыстың алдын ... ... ... ... айрықша мәнге ие болады. Бұл ... ... ... ... мен кәсіпорындарға қатысты жалпы
криминологиялық шараларды жүзеге асыруға, қылмыс себептерін ... ... ... ... ... ... алуға қатысып, оны жүзеге
асырушы субъектілер қабылдайды.
Айтылғандардың есебімен қарастырылып отырған қылмыс түрінің алдын алу
үшін ... ... ... ... ... ие. Олар ... жүзеге
асыруға бағытталған. Жалпы алдын алу шараларының мәні – ... ... ... негізінде экономикалық процесстердің
өздігінен реттелуінің демократиялық қағидаларын ... ... ... ... алу ... ... ... өнеркәсіпті
техникалық қаруландыру, кемелденген техника мен технологияны қолдана
отырып, қарқынды даму ... өту, ... ... ... және
автоматтандырылған кәсіпорындарды көбейту шаралары ие ... ... ... алу ... ... мемлекеттік, аудиторлық және ішкі
шаруашылық бақылаулардың өкілдері, шаруашылық басқару органдары еңбек
ұжымдары, акционерлік ... ... ... ... мен
жетекшілері рөл атқарады. Қазіргі жағдайларда табиғи ресурстарды пайдалану
мен кәсіпорынның кешенді даму мәселесін шешіп ... ... ... ... ... ... ... ие. Басқа да
құқық қорғау және бақылау органдары секілді ішкі істер ... ... ... ... ... сипаттағы факторларды ескерсе
ғана табысты болмақ.
Экономикалық қылмыстың ... ... ... ішкі ... әрекеттері
негізінде жатқан заңдық жүйе өзінің құрамына мемлекеттік билік пен органдар
қабылдаған әртүрлі нормативті актілерді қамтиды. Оларға ҚР ... ... мен ... ҚР ... ... ҚР Ішкі істер
министрлігінің нұсқаулары мен ережелері, министрліктердің нормативтік
актілері жатады.
Экономикалық қылмыстардың ... алу үшін ... ... ... ... ... ... шаралар – экономикалық саясаттың жекелеген бағыттары
бойынша жасалған арнайы мемлекеттік ... мен ... ... жалпы
концепциясына енеді. Олардың қатарына: жер реформасы, ... ... ... кәсіпорындарды жеке меншіктеу бағдарламасы, банк
жүйесін реформалау, көтерме ... ... ... ... қағаздар нарығын құру, тауар өндірушілердің ақпараттық жемісін құру
жатады.
Антикриминогендік әрекеттер кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... емес, әріптестерді еркін таңдау,
тараптардың келісімі бойынша бағалы анықтаудың өзара тиімді келісім-шартын
жасасу негізінде өзгерістер енгізеді.
Мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... ... ... үшін ... ала сақтандыру шаралары
азаматтар арасында мемлекеттік мүлікті орналастыру, олардың ... ... ұжым ... ... ... ... нақты ойластырылған бағдарлама құрады. Сондай-ақ, шамадан тыс
пайдалануды, капиталды ... ... ... ... да ... алудың айрықша бағыттағы шаралары болып нарықта доминанттық жағдай
орнатушы кәсіпорындардың бағаны ұстап ... ... ... ... ... ... ... Ұйымдастырушылық шаралар – мұнда жіберілген өнім ... ... ... мамандандырылған бақылау, қаржылық бақылау органдарының
кадрларын кәсіби ... мен ... ... ... ... құқығын қорғау қоғамы секілді қоғамдық қалыптастыруларды
функцияландыруға арналған сенімді жағдайлар туғызу шаралары да ... ... ... ... ... тиімділік –
бақылау органдары әрекеттерін кемелдендіретін, ... ... ... ... ... бөлісуін қамтамасыз ететін шаралар өткізуге
қабілеттілік.
Бақылау органдарын жұмыстарының тиімділігі барынша дамыған ... ... ... ... ... Экономикалық қылмыстың
алдын алу мақсаттары ретінде өндірістік емес шығындарды есептеу, әлемдік
экономикалық байланыстарға кіруге бағытталған, ... ... ... ... ... беретін тауарлы-материалды құндылықтарды
бақылау мен есептеу ... ... ... ... етеді. Сыртқы
экономикалық зардаптардың алдын алу мен экономикалық қауіпсіздікті қорғау
мақсатында банк, кеден және қаржы органдарының ... ... ... ... ... ... жаңа ... құру керек.
3. Техникалық шаралар – экономикалық қылмыстық ... ... ... ... ... шикізат тасымалдаудың барынша дамыған құралдарын
жасауға, айрықша құнды шикізат және тауар ресурстарын ... ... ... ... тауарлар мен басқа да байлықтарды жымқыруға,
ұрлауға мүмкіндік беретін жалған ... ... ... ... ... және бақылау органдары тәжірибесіне ендіруге бағытталған.
4. Құқықтық шаралар – экономикадағы қылмыстық әреткеттің алдын ... ... ... ... рөл ... демек, құқықтық қамтамасыз
ету механизмі шаруашылық тәжірибеден қалып барады.
Экономикалық қатынастарды реттеудің заңдық сипатын дамыту ... ... ... үшін ... ... ... ... ұстау
ережелерін жасау қажет; тұтынушылардың талап-тілектеріне зиян ... ... ... ... материалдық санкция жүйесін жасау;
қоғамдық қызығушылыққа қол сұғатын, шаруашылық әрекеттің жалпыға міндетті
ережелерін орындамау ... ... ... және әкімшілік жауапқа
тартуды ендіру қажет.
Құнды ... ... ... ережелерін бұзу, кірісті жасырып қалу
мақсатында бухгалтерлік есепті шатастыру, ... ... ... ... ... ... ... қасақана бұрмалау т.б. секілді
экономикалық ... ... ... үшін ... және ... ... енгізу зор мәнге ие. Экономикалық ... ... ... ... маңызды мәнге заңды қорғамауға бет алған әрекетті
болдырмай, оның ерте кезеңінде тиісті шара қолдануда сот пен ... ... ... ... ... ... әрекеттің айрықша түрі
және әлеуметтік құбылыс ретінде белгілі бір тарихи және әлеуметтік ... ... ... бөлігінде жеке табыс идеологиясы біздің қоғамның
ұжымдық табиғатынан кем емес екендігімен санаспай кетуге ... ... ... ... ... ... ... жат болуы
мүмкін.
Адамдарға жақсы өмір сүруге ... ... және ... ... өмір
сүретіндігін мақтаныш тұтуға мүмкіндік бере алатын, оларға жақсы ... ... ... ... қоғам құрудың тәрбиелік мәні болуының
себебі міне осында. Көлеңкелі ақша айналымы мен оны ... ... ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық қылмыстың жаңа
түрлерін кешенді зерттеу маңызды мәнге ие. Нарықтық қатынастар жағдайындағы
құқықтық және ... ... ... ... генезисін байытып,
молайту криминологияның түйінді мәселелерін шешуге – экономикалық қылмысты
жоятын негізгі себептер мен жағдайларды анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... қатынастарға қылмыстың алдын
алу әдіснамасын қалыптастыруға аяқ ... ... ... ... ... ... әрекеттің объектілері ... ... ... ... профилактикалық әрекеттердің
актуальды бағыттарын топтау және ... ... ... ... ... – экономикалық ... ... ... ... ... ... Қорыта айтқанда, экономикалық қылмыстың криминологиялық алдын
алуды басқарудың ... ... ... ... ... ... ... алдын алудың әдіснамалық жүйесін қалптастырудың
жүйелі тәсілі – ... ... ... әсер етуге
мүмкіндік беретін экономикалық қылмыс профилактикасының жаңа зманғы жүйесін
жасауға жол ашып береді.
Заң ғылымы қылмысты Қазақстан қоғамының ... ... ... көп
жоспарлы әлеуметтік құбылыс ретінде тануға мұқият көңіл бөлуде. Мұнда
айрықша орынды мемлекет ... ... ... ... әсерін
тигізетін, кең таралған экономикалық қылмыс алады. Нарықтық қатынастардың
қалыптасуы Қазақстан ... ... ... ... ... экономикалық қылмыс заңға ... ... жаңа ... ... ... ... ... ие болды.
Экономикалық қатынастардың тұрақсыздығы, меншікті қорғаудың сенімді
экономикалық және құқықтық механизмдердің жоқ болуы ... ... ала ...... ... әсер ... маңызды құралы болып
табылады. Олардың (қоғамдық тәжірибе) және экономика (белгілі бір қоғамдық
қатынастар жиынтығы) арасында тығыз ... бар. ... ... ... ... туғызып қана қоймайды, сондай-ақ оның алдын
алу тәсілдерін анықтайды. Жоспарлы экономика мен ... ... ... ... алу ... ... детерминантына әсер етпей
қоймайды. Соған ұқсас барлық қылмыстық-құқықтық ... та ... ... ... ... ... механизмдерін
пайдалануға негізделгені табиғи нәрсе. Осының өзі ... бір ... ... әсер ... ... ... Мұның ұйымдасқан
қылмыспен соқтығысқан жағдайларда айрықша маңызды мәні ... ... және оны еш ... шет елге тасу ... ... ... ... саласындағы қылмыс сондай-
ақ, сыбайлас жемқорлықты туғызады. Экономикалық қылмыстың өсуі экономикалық
және ... ... ... ... ... де ақыр ... ... табиғатын өзгертеді. Бір сөзбен айтқанда экономиканың
криминалдану нәтижесінде қоғамның ... ... ... зиян ... экономикалық қатынастардың деформациясы орын
алады.
Қорытынды
Диплом жұмысын жүргізу барысында төмендегідей байлам-тұжырымдар ... қол ... ... ... саласындағы қылмыстар – материалдық және өзге де
құндылықтар мен қызметті өндіру, бөлу, айырбастау және ... ... ... ... қол ... қылмыстық-құқықтық заңмен
қарастырылған қоғамға қауіпті әрекеттер.
2 Экономикалық қылмыстарды жүйелеу негізі ... ... ... ... қайшы іс-әрекеттердің құрылысы қалануы қажет.
3 Арнайы субъектілердің ... ... ... ... әрекеттердің саласымен байланысты және қылмыстардың нақты
құрамдарының ... ... ... қызмет саласындағы қылмыстар үшін жауаптылық көздейтін
нормалар мемлекет экономикасының еркін ... ... ... ... ... бағытталған.
5 Экономикалық қылмыстылық егер іс-қимыл ... ... ... ... қатысушысы болып табылатын экономикалық
қатынстардың сипатымен, ... ... ... ... ... барысындағы оның әлеуметтік рөлімен, әлеуметтік
позициясымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... Криминалды экономика – бұл материалдық байлықты тұтыну, айырбастау,
бөлу, өндіру бойынша ...... ... мен ... – әлеуметтік қатынастардың күрделі жүйесі.
7 Кәсіпкерлердің үш тобы аса ... ... ... ... ұлттық
болмысымен санаспай, батыстық саудагерлермен орнына қайтып келмейтін ... ... ... ... ... идеологиясын ұстанушылар; тез
арада баю қамын ойлап, сосын өнеркәсіпте спекулянттық яғни алыпсатарлықпен
айналысуды жөн ... ... ... ... ... тигізетін
ұйымдасқан қылмыстың айрықша бұтағы.
8 Экономикалық қылмыстылық егер ... ... ... ... ... қатысушысы болып табылатын ... ... ... ... ... ... қызметі барысындағы оның әлеуметтік рөлімен, әлеуметтік
позициясымен байланысты ... ... ... ... ... құрамдарын қамтиды. Іс жүзінде экономиалық қылмыс - бұл қылмыстық
заңмен қарастырылған бірнеше ( заңсыз кәсіпкерлік, қылмыстық жомен ... ... ақша ... ... (легализация), заңсыз банктік
қызмет, жалған кәсіпкерлік, экономикалық контрабанда, құнды қағаздар мен
жасанды ақша ... ... ... ... ... т.б) ... құрамының күрделі жиынтығы.
9 Экономикалық қылмыстылық туралы ... ... ... ең ... ... жасырын сипатта ... ... ... өздерінің қылмыскерлердің құрбаны ... де. ... ... ... ... да көше ... қарағанда
«ақ жейделілер» қылмысы жәбірленушілермен айқындалмайтын ... ... кез ... ... ... теңгеге алданған сатып
алушылардың саны қаншама. Бірақ бұлардың ешқайсысы осыған байланысты еш
әрекет жасамайды. ... бір ... ... осы фактіге байланысты
шағымданып қайда барарын ... ... ... ол ... сезілетін зиян
келтірілмегендіктен бұл проблема ... ... ... ... ... ... ... адамдар өздерін айыптауы мүмкін. ... өзін ... ... ... ... деп ... де, ... басқалардың білуін қаламайды.
10 Экономикалық қылмыстың алдын алу жүйесін қалыптастырудың әдіснамалық
негізін осы ... ... ... мен ... ... ... ... зерттеу құрайды. Ең алдымен, ... ... ... ... ... ... қылмыстың
динамикасы мен жағдайын терең әрі ... ... ... ... ... ... алу ... басқарудың ажырамас бөлігі болып
саналады және қылмыс жасауға ықпал ететін факторлардың ... ... ... ... тұлғаны түзетуге бағытталған ... ... ... ... шаралар жүйесін жасауды
дұрыс деп табады. Экономика ... ... ... шараларының мәні
мен маңызын сезіне отырып, әлеуметтік процесстерге әсер етуші ... ... ата қою қиын ... ... жөн. Бұл ... ... алдын алуға арналған арнайы криминологиялық шаралар айрықша ... ... ... ... талаптарды қабылдауға дайындығының болмауы,
ақпараттан хабардар болудың жеткіліксіздігі және кризистік әрі экстремалды
жағдайларда ... ... ... болмауы экономикалық әрекеттердің заңнан
ауытқыған нысандарының таралып кетуіне әсер ... Жаңа ... ... ... кәсіптік бағдар жүйесі ... азап ... ... ... ... механизіміндегі белсенді
әрекетсіз шаруашылық әрекетті реформалау қалай ... ... ... ... ... байланысты эконмикалық қылмыстарды
келесі түрлерге бөлуге болады: ... ... ... ... ... және басқа экономикалық қызмет ... ... ... ... ... ... реттеу
саласындағы қылмыстар; қаржы саласындағы ... ... ... ... сауда-саттық пен халыққа қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... басқа да қылмыстар.
13 Шығарылған нәтижелер мен ұсыныстарды ... ... ... ... ... ... заң ... және
құқық қорғау органдарының қызметінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... арттыру, қоғамның
криминалдандырылу деңгейін ... ... ету үшін заң ... ары қарата жетілдіру қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995ж. өзгер. мен
толық. қоса. // ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 ж. өзгер.
мен толық. қоса. // ... ... ... «Юрист».
3. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты ... ... Н.Ә. ... ... ... // Справочная правовая
система «Юрист». – 2009. - 6 наурыз.
4. Ляпунов Ю.И. Ответственность за ... ... ... ... – 1987. - №18. – С. 18-20.
5. Лопашенко Н.А. Преступления в сфере экономической ... ... ... ... и ...... ... Ун-та, 1997. – 179 с.
6. Уголовное право России. Особенная часть – М.: Юридический колледж МГУ,
1994. - 190 ... ... Ю.В. ... ... понятие и система. //
Государство и право. – 1993. - № 4. – С. ... ... Л.Д., ... С.В. ... ... за преступления
в сфере экономики. – М.: ЮрИнфоР, 1996. – 304 ... ... ... ... ... / Отв. ред. И.Я. ... ... – М.: ИНФРА М – НОРМА, 1998. – 516 с.
10. Яцеленко В.В. О ... ... об ... за
хозяйственные преступления // Законодательство и экономика. – 1994. –
Вып. 9/10. – С. 45-47.
11. Кучеров И.И. ... ... – М.: ... 1997. – 215 ... ... А.Н. ... ... о составе преступления. - М., 1957 г. – ... ... Б.М. ... ответственность за спекуляцию // Вестн. Моск.
ун-та. Сер. 11. ... 1992. - № 1. – С. ... ... Ю.И. ... за ... // ... – 1988. - ... С. 21-22.
15. Некипелов П.Т. Актуальные вопросы уголовно – правовой охраны природных
богатств в СССР // ... ... ... ... этапе развитя Советского ... ... ... . – Харьков, 1968. - С. 199-207.
16. Демиденко Н. ... ... ... за ... ... законность. – 1991. - №9.- С. 49-50.
17. Новое уголовное право России / Под ред. А.В. ... – М.: БЕК, ... 560 ... ... ... ... Федерации. Особенная часть / Под ред. Б.В.
Здравомыслова. – М.: ... 1996. – 512 ... ... Н.А. ... 22 ... кодекса нуждается в
совершенстовании // Государство и право. – 2000. - №12. – С. ... Даль В. ... ... ... великорусского языка. – М., 1980. –
600 ... ... ... ... часть: Учебник / Под ред. В.Н. Петрашева. - М.:
Эксперт. бюро, 1999. – 543 с.
22. ... Т.П. ... и ... ... ... преступлений в сфере экономической ... ... – 2004. - №2. – С. ... ... А.В. ... основы предупреждения организованной
преступности и коррупции // Сб. материалов ... ... ... – М.: ... 2002. – С. ... ... С.В. Хозяйственное право. Учебное пособие. – М.: Изд. МНЭПУ,
1993. – 230 с.
25. Мартемьянов В.С. Хозяйственное право. ... – М.: Изд. Век, 1994. ... Курс ... ... / Под ред. В.А. ... – М.:ИНФРА –
М.1997. – 735 ... ... З.И., ... Р.Н., ... Л.В. ... и предупреждение экономических преступлений. Учебное
пособие. – М., 1995. – 231 с.
28. Лаптев В.В. Предпринимательское право: понятие и ... - М. ... 1997. – 257 ... Мельникова Л.Н. ... ... ... ... пособие. – М.: Макс Пресс, 2004. – 30 с.
30. Комментарий к ... ... ... ... 2-е издание /
Под ред. И.Ш. Борчашвили – Алматы: Жеті ... 2007. – 992 ... ... А.А. Преступность в сфере экономики: Криминологические и
уголовно-правовые проблемы. – М.: Моск. юрид. Ин-т, 1997. – 129 ... ... В.Н. ... ... ... и ... ... в
борьбе с экономической преступностью // Сб. материалов Международной
научно-практической конференции. – М.: Юристъ, 2002. – С. ... ... В.М., ... В.В. ... в ... экономической
деятельности. / СПб.: Фонд «Университет», 2000. – 273 ... ... А.Г. ... ...... ... ... – 216 с.
35. Рогов И.И. Экономическая преступность. – Алма-Ата, 1994. – 320 с.
36. Талан М.В. ... ... ... и ... – Казань: Казан. гос. Ун-т им. В.И. ... – 11 ... ... В.М. ... ... ... – Ростов н/Д.:
Ростиздат, 2001. -289 с.
38. ... Б.В. ... ... / СПб.: Юридический центр
Пресс, 1999. – 296 с.
39. Тимофеев С.В. ... ... в ... ... Федерации. – 2002. – 91 с.
40. Лунеев В.В. Рыночная экономика и экономическая преступность в ... ... ... М.: ... 2002. – С. 10-34.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға криминологиялық сипаттама45 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға қылмыстық құқықтық сипаттама65 бет
Денсаулықты сақтау саласындағы қылмыстар21 бет
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың түсінігі22 бет
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар23 бет
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың жалпы сипаттамасы20 бет
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың түсінігі, құрамы және түрлері, тергеу ерекшеліктері68 бет
Контрафактілік өнімдер айналысы саласындағы қылмысқа тергеу жүргізуді ұйымдастыру ерекшеліктері88 бет
Криминалистикалық сипаттамаманың элементтері67 бет
Кәсіпкерлердің құқыққа қарсы бейім мінез-құлықтарының алдын алу мәселелері146 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь