Есеп айырысу түрлері

1. Төлем тапсырмаларымен есеп айырысу.
2. Төлем талап.тапсырмасымен есеп айырысу.
3. Есеп айырысудың чектік формасы.
4. Вексельдермен есеп айырысу.
5. Төлем карточкаларымен есеп айырысу.
6. Инкассолық өкімдермен есеп айырысу.
7. Аккредитивпен есеп айырысу.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу төлемдердің кең спектрін жүргізуде қолданылады: олардың көмегімен жабдықтаушылармен және жеткізушілермен есеп айырысады, зейнетақы және сақтандыру қорларының органдарымен есеп айырысады, қызметкерлермен олардың басқа банктердегі шоттарына жалақыны аудару кезінде есеп айырысады, салықтық және басқа да төлемдер кезінде, банкке комиссиондық сыйақы төлеу кезінде және тағы басқа да жағдайларда есеп айырысады.
Төлем тапсырмалары оларды жазып бергеннен кейінгі он күн ішінде жарамды болады (мұнда жазылып берілген күн ескерілмейді) және егер кері жағдай (төлемді жүргізу үшін ссуда алу) банк пен шот иесі арасында келісілмесе, ақша төлеушіден шотта ақша қаражаттары болған жағдайда ғана орындалуға қабылданады.
Екі жақтың келісімі бойынша төлем тапсырмасымен жүргізілетін төлемдер мерзімді, мерзіміне дейінгі және мерзімі шегерілген болуы мүмкін. Мерзімді төлем аванстық төлемдер кезінде, яғни тауарды түсіргенге дейін жүргізіледі (2-сурет); тауарды түсіргеннен кейін, яғни тауардың тікелей акцепті арқылы (1-сурет); немесе ірі мәмілелер кезіндегі бөлшектей төлемдер жағдайында жүргізіледі. Мерзіміне дейінгі және мерзімі шегерілген төлемдер тараптардың келісілген қатынастары шеңберінде олардың қаржылық жағдайы үшін залал келтірілмейтіндей жүргізілуі керек.
Төлем талап-тапсырмасын бенефициар бланкте жазады және бенефициар банкіне немесе жөнелтуші банкке тізіліммен (реестр) бірге төрт данада ұсынады, егер төлем электронды жолмен жүзеге асырылса, екі данада ұсынады. Төлем талап-тапсырмасы жабдықтаушымен қ\өнімнің нақты жеткізілуі немесе қызметтің көрсетілуі негізінде стандарттлаған бланкіде 3 данада жазлып берілежі және тауарды жеткізу бойынша құжаттарымне бірге төлеу үшін сатып атлушы банкіне жіберіледі. Төлем талап-тапсырмаларын инкассоға (жабдықтаушы банкінде) да қабылдауы мүмкін.
Инкассо – бұл банктік опеарция, осы операция арқылы банк өзінің клиентінің тапсырысы бойынша есеп айырысушылық, тауарлық және ақшалай құжаттар негізінде оған басқа кәсіпорындардан және ұйымдардан тиесілі ақша қаражаттарын алады. Инкассолық қызмет кезінде жабдықтаушының банкі төлем талап-тапсырмасын төлеуші банкіне байланыс органдары арқылы арнайы поштамен өзі жібереді. Есеп айырысуды жеделдету үшін жабдықтаушы мен сатып алушы және олардың банктері арасындағы өзара келісім жағдайында жабдықтаушы банкінен төлеушінің банкіне құжаттарды пошталық жіберу олардың мазмұнын телетайп немеес телефакс арқылы жіберумен алмастырылады.
Төлем талап-тапсырмаларымен есеп айырысқанда инициатор жабдықтаушы болғандықтан, бұл құжаттардың төленуі сатып алушының келісімімен (акцептімен) жүргізіліуі керек. Осы мақсатта сатып алушы банкіне түскен төлем талап-тапсырмалары арнайы журналда тіркеледі және тікелей банкпен төлеушіге акцепт үшін қол қоюға беріледі.
Отандық банктік тәжірибе акцепттің әртүрлі формаларын біледі: оң жәнетерсі, алдын-ала және кейінгі, толық және бөлшектей.
        
        1. Төлем тапсырмаларымен есеп айырысу.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу – қазіргі кезде қолма-қолсыз ... ең кең ... ... ... тапсырмасы (1-қосымша)
кәсіпорынның өзінің қызмет көрсетуші ... ... ... ... ... аударуы туралы тапсырмасын білдіреді (1-сурет). Есеп айырысудың бұл
формасы нарықтық экономика жағдайында кеңінен қолданылу тенденциясына ие.
1-сурет. Тауарларды (қызметтерді) кейіннен ... ... ... есеп ...... жеткізу (қызметті көрсету); 2 – банкке төлем тапсырмасын
беру және сатып алушының ... ... ... ... 3 ... ... қаражаттарды аудару және ол қаражаттарды алушының
шотына есепке алу; 4 – жабдықтаушыға оның шотына қаражаттардың есепке
алынғандығы ... ... ... есеп ... ... кең ... жүргізуде
қолданылады: олардың көмегімен жабдықтаушылармен және жеткізушілермен есеп
айырысады, ... және ... ... ... ... ... ... басқа банктердегі шоттарына жалақыны
аудару кезінде есеп айырысады, салықтық және басқа да ... ... ... ... ... кезінде және тағы басқа да ... ... ... ... ... ... кейінгі он күн ішінде жарамды
болады (мұнда жазылып берілген күн ескерілмейді) және егер кері ... ... үшін ... алу) банк пен шот иесі ... ... ... ... ақша қаражаттары болған жағдайда ғана ... ... ... бойынша төлем тапсырмасымен жүргізілетін төлемдер
мерзімді, мерзіміне дейінгі және мерзімі шегерілген болуы мүмкін. ... ... ... ... яғни ... ... дейін жүргізіледі
(2-сурет); тауарды түсіргеннен кейін, яғни тауардың тікелей акцепті арқылы
(1-сурет); немесе ірі ... ... ... ... ... ... ... және мерзімі шегерілген төлемдер тараптардың
келісілген қатынастары шеңберінде ... ... ... үшін ... жүргізілуі керек.
2-сурет. Тауарларды (қызметтерді) алдын-ала төлеггендегі төлем
тапсырмасын есеп айырысу:
1 – алдын-ала төлеммен тауарларды жеткізу (қызметтерді ... ... ... 2 – ... ... ... ұсыну және сатып алушының
шотынан қаражаттарды есептен шығару; 3 – жабдықтаушы ... ... және ... ... шотына есепке алу; 4 – жабдықтаушыға оның шотына
ақша түскендігі туралы хабарлау; 5 – тауарды жеткізу (қызметті ... ... ... беру үшін ... ... шарттарына
төлем тапсырмасының акцептін енгізуі мүмкін. Төлем тапсырмасының ... ... ... ... ... ... банк міндеттемесі. Акцепт
кезінде алушы банкке жөнелтушінің банктік шотынан төлем ... ... ... оны ... ... ... үшін
ақша алу құқы беріледі.
Алушы-банк төлем тапсырмасын акцептеуі үшін, аталған төлем тапсырмасын
орындауға жеткілікті ақша сомасы жөнелтушінің банктік шотында ... ... ақша ... ... ету ақша ... ... ... келісімде көрсетілсе, алушы-банк заемы есебінен жүргізіледі.
Акцептелген төлем тапсырмасы бойынша ... ... ... жөнелтуші өзі мен алушы-банк арасында ... ... ... ... тапсырмасының сомасына алушы банкке төлем
жүргізуге және санкцияланған төлем тапсырмасын іздестіру ... ... ... ... ... міндетті. Бқл кезде жөнелтуші төлем
тапсырмасын орындаған кезден бастап ... ... ... ... ... ... тапсырмасы банкпен тапсырма сомасын жеке баланстық шотта
депонирлеу (бронирлеу) арқылы акцептеледі. ... ... ... үшін қаражаттардың депонирленгенін ... ... ... ... ... тек ... сомада орындалуға жіберіледі.
Олардан қолма-қол ... ақша ... алу ... оларды қолма-қол ақшаға
айырбастауға жол берілмейді. ... ... ... тапсырмаларымен есеп
айырысу сферасы қазіргі кезде пошта, телеграф және телефон қызметтері үшін,
жолаушылар мен жүктерді ... ... бір ... ... ... шеңберімен шектеледі. Төлем тапсырмаларымен есеп айырысудың бұл
түрінің кемшілігіне құжаттар айналымының ... ... ... ... ... ... шаруашылық айналымынан қаражаттардың алынуын
жатқызуға болады.
2. Төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысу.
Төлем талап-тапсырмасы ...... ... ... орындалған жұмыс, көрсетілген қызмет келісімі ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу және тиеу
құжаттары негізінде берген талабы (3-сурет).
3-сурет. Төлем талап-тапсырмаларымен есеп айырысу: 1 – тауарды жеткізу
(қызметті көрсету); 1а – ... ... ... ... ... 2 –сатып алушыға есеп айырысу құжаттарын акцепт үшін беру; 3 –
акцептелген есеп айырысу құжаттары банкке қайтарылады, мұнда сатып ... ... ... ... 4 – ... ... ... және оның шотына қаражаттарды есепке алу; 5 –
жабдықтаушыға оның шотына қаражаттардың есепке алғандығын хабарлау.
Төлем ... ... ... ... және ... ... жөнелтуші банкке тізіліммен (реестр) ... төрт ... егер ... ... жолмен жүзеге асырылса, екі данада ұсынады.
Төлем талап-тапсырмасы жабдықтаушымен қ\өнімнің нақты жеткізілуі немесе
қызметтің көрсетілуі ... ... ... 3 ... жазлып
берілежі және тауарды жеткізу бойынша құжаттарымне бірге төлеу үшін сатып
атлушы банкіне жіберіледі. Төлем талап-тапсырмаларын инкассоға ... да ... ... – бұл ... ... осы ... арқылы банк өзінің
клиентінің ... ... есеп ... тауарлық және ақшалай
құжаттар негізінде оған басқа кәсіпорындардан және ұйымдардан ... ... ... ... ... ... ... банкі төлем
талап-тапсырмасын төлеуші банкіне байланыс органдары арқылы арнайы поштамен
өзі жібереді. Есеп айырысуды жеделдету үшін ... мен ... ... ... ... ... ... келісім жағдайында жабдықтаушы
банкінен төлеушінің банкіне құжаттарды пошталық жіберу олардың мазмұнын
телетайп немеес телефакс ... ... ... ... есеп ... инициатор жабдықтаушы
болғандықтан, бұл құжаттардың төленуі сатып ... ... ... ... Осы ... ... ... банкіне түскен
төлем талап-тапсырмалары арнайы журналда тіркеледі және тікелей банкпен
төлеушіге акцепт үшін қол ... ... ... ... ... ... ... біледі: оң
жәнетерсі, алдын-ала және кейінгі, толық және бөлшектей.
Оң акцепт – акцепттің бұл ... ... ... ... ... ... әр есеп ... құжаты бойынша акцептке келісім
бергендігін немесе одан бас тарқандығын жазбаша формада хабарлауы керек.
Теріс акцепт –төлеушінің жазбаша ... ... тек ғана ... бас
тартқандығын хабарлайтын акцепт формасы. Белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... жүргізуге келісім бергендігі
ретінде ... ... ... ... төлеуші жабдықтаушының талабын ... ... оның ... ... ... ... ... беретіндігін
білдіреді. Мұнда егер төлеуші банкке үш жұмыс күні ... ... ... ... есеп ... ... ... деп есептеледі.
Акцепттен әдетте мынадай себептер бойынша бас тартады: тауарға тапсырыс
берілмеді; шот тауарсыз; тауар бұрын төленген; келісілген бағаның ... ... ... ... ... сондай-ақ жабдықташы тарапынан
келісім міндеттемелерін бұзумен байланысты басқа да себептер.
Төлем талап-тапсырмасын акцепттеу үшін төлеушіге 3 жұмыс күні ... ... ... ... ... ... ... талап-
тапсырмасын толық немесе бөлшектей төлеуге келіскен жағдайда, төлеуші оны
банктегі шотты пайдалануға ... бар ... ... ... және ... қызмет көрсетуші банкке тапсырады, олардың:
1-ші экземплярі төлеушінің шотынан қаражаттарды есептен шығаруға негіз
болады және банктегі құжаттар ішінде ... ... ... ... ... ... ол ... ол
жабдықтаушының шотына қаражаттады есепке алуға негіз болады;
3-ші экземпялрі төлеушіге оның шоты ... ... ... ... ... қайтарылады.
Төлеуден бөлшектей бас тартқан жағдайда төлем ... ... ... ... ... ... ... келіскен сомасын
жазады.
3. Есеп айырысудың чектік формасы.
Чек – бұл төлеушінің өзінің банкіне оның шотынан чек ... ... ... бір ақша ... ... ... бұйрығы. Ақшалай және
есеп айырысу чектерін бөледі.
Ақшалай ... чек ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып
алуға және тағы басқа да жағдайларға қолма-қол ақша төлеу үшін ... ... ... – бұл ... есеп ... үшін ... Есеп айырысу чегі – бұл чек берушінің оның банкіне ... ... ... (чек ... шотына белгілі бір соманы аударуы
туралы бұйрығын қамтитын бекітілген формадағы ... Есеп ... чегі ... ... сияқты төлеушімен рәсімделеді, бірақ төлем ... ... ... ... ... кәсіпорынға шаруашылық мәміле жасау
кезінде береді, содан кейін төлем алушы кәсіпорын бұл ... өз ... үшін ... ... ... жабылмаған және жабылған болуы мүмкін. Жабылған
есеп айырысу чектері бойынша қаражаттар алдын-ала чек беруші-клиентпен жеке
баланстық шотта ... бұл ... ... ... бойынша төлемнің
кепілі болады.
Жабылмаған есеп айырысу чектері ... ... ... Бұл ... банк чек ... оның ... ... болмауы кезінде банк қаражаттары есебінен чектерді ... ... ... чегін алу үшін клиент өзіне қызмет көрсететін ... ... ... ... бұл ... чектердің саны және
қажетті сома көрсетіледі. Осы мәліметтердің ... бір ... ... ол ... әрбір чектің сыртқы жағында көрсетілуі тиіс. Чектерді
алуға рұқсат беертін ... ... ... бас ... ... және ... ... бекітіледі.
Егер клиент барлық есеп айырысу чектерін пайдаланып болса, чектік
карточка банкке қайтарылуы тиіс және ... ол ... ... ... жаңа ... ... және мұнда бір чектің лимиті
өзгертілмеген жағдайда ғана ... ... ... ... есеп ... ... құжаттар айналымы келесідей жүреді (4
-сурет). Чек беруші тауарлар, жұмыстар, қызметтер сатып алған кезде ... ... ... ... және ол ... ... мәліметтерді көрсетеді:
- төлем сомасы (цифрмен және жазумен); төлемді алушының атауы; ... ... ... ... ... асырылу күні, айы, жылы (ай жазумен көрсетілуі тиіс).
Жазып ... чек ... ... ... ... ... ... ғана чек беруішінің қолымен бекітіледі.
Төлеуге есеп айырысу чегін алған кәсіпорын (чек ұстаушы) келесіге ... ... чек ... оның ... ... ... және чек ... шекті сомадан аспауы тиіс;
- чекте көрсетілген чек берушінің шотының нөмірі чек ... ... ... ... керек; чекте қойылған чек берушінің қолы
чек карточкасында қойылған қолға толықтай сйкес келуі тиіс.
4-сурет. Чектермен есеп айырысу:
1 – сатып ... ... чек ... ... ... ... 2 – банк
оған чек кітапшасын (немесе бір реттік чек) береді; 3 – ... ... ... ... 3а – ... ... ... 4 – жабдықтаушы
чекті банкке төлеуге ұсынады және соңғысы, яғни банк сатып алушының шотынан
қаражаттарды ... ... ... жабдықтаушының шотына есепке алады.
Чекті дұрыс тексермеу нәтижесінде болатын ... ... ... ... ... өзі өтейді. Жабдықтаушының өкілі чектің
сыртқы жағына ... ... ... ... ... кейін жабдықтаушы чек
ұстаушы ретінде бұл чекті төлемді алу үшін өз банкіне ұсына ... ... ... ... – 10 ... күн ... берген күнді
есептемегенде).
Әлемдік банктік тәжірибеде төлемнің ... ... ... ... ... ... ордерлі және ұсынбалы деп
бөледі.
Атаулы чек ... ... ... ... тұлға пайдасына ғана
жүргізілуі керек. Ордерлі чек бойынша төлем ... ... ... ... сол ... ... ... (бұл бұйрық онымен чектің
сыртқы жағына жазылады) басқа тұлға ... ... ... ... чек бойынша төлем банкке чекті ұсынған кез-келген тұлға пайдасына
жүрзгізіледі. Атаулы чектер басқа тұлғаға ұсынуға ... ... ... ... жай беру арқылы ұсыныла алады, ал ордерлі чектер ұсыну
жазбасын (индоссамент) жүргізу арқылы басқа тұлғаға беріледі.
Чек ұстаушы чекті банкке ... 4 ... ... ... ... туралы толық ақпаратты қамтуы тиіс: чектердің нөмірлері, чек ... чек ... ... нөмірлері, сонымен бірге оларға қызмет
көрсетуші банктердің ... ... ... ... ... чек
ұстаушының екі бірінші тұлғасының қолдарымен және ... ... ... ... ... тауарлар (қызметтер) үшін есеп айырысу
ретінде ... чек ... ... ... кеңінен тараған.
Лимиттелген чек кітапшасы кітапша ретінде тігілген ... ... ... 20, 25 ... 50 бет) ... Олар кәсіпорынмен осы кітпашада
бекітілген лимиттен ... ... ... ... мүмкін. Чек кітапшасының
лимиті банкте алдын-ал жеке банктік шотта депонирленген қаражатар сомасымен
шектеледі.
4. ... есеп ... ... ... ... ... немесе қызметтер үшін
жабдықтаушы мен төлеуші арасында ... ... ... ... қалдыру (коммерциялық несие) жолымен есеп айырысуды білдіреді.
Вексель – ... ... ... берушіге) мерзімі жеткен кезде
қарызгерден вексельде көрсетілген ақша сомасын төлеуді ... ... ... ... ... ... ... қарыздық міндеттеме. Заңмен
вексельдің еуінегізгі түрі бөлінеді: жай және аудармалы.
Жай вексель (соло-вексель) вексель берушінің (қарызгердің) ... ... ... белгілі бір мерзімде және белгілі бір орында қаражаттарды
алушыға төлеуге жай ештеңемен ... ... ... жазбаша
құжат. Жай векселді төлеуші өзі жазып береді және оны ... ... ... ... де ... вексель (тратта) – бұл вексель берушінің ... ... ... ақша ... үшінші тұлғаға төлеу туралы
бұйрығын қамтитын жазбаша құжат.
5-сурет. Жай вексельдің айналыс процесі.
1 – ... ... ... ... ... ... ... сатушыға
ұсынады; 2 – сатушы (вексель ұстаушы) сатып алушыға (тапсырыс берушіге)
тауарын, қнімін жөнелтеді, жұмысын атқарады, қызметін көрсетеді; 3 –сатушы
вексельде көрсетілген, яғни ... ... ... ... ... ... ұсынады; 4 – сатып алушы (төлеуші) вексельді төлейді.
6-сурет. Аудармалы вексельдің айналыс процесі.
1 – вексель беруші (трассант) төлеушіге (трассатқа) тауарын және ... ... ... ... жөнелтеді; 2 – төлеуші (трассат)
акцептелген вексельді вексель берушіге (трассантқа) қайтарады; 3 – ... ... ... ... ... ... ... қаражатты алушыға) жібереді; 4 – вексельде келісілген төлем
мерзімінде ремитент вексельді трасссатқа төлеуге ұсынады; 5 – трассат
вексельді төлейді және сонымен ... ... ... бетінде төлегені
туралы белгісін салады.
Жай векселден айырмашылығы аудармалы векселде екі емес, кем дегенде үш
тұлға қатысады: векселді беретін вексель ... ... ... бойынша
төлемді жүзеге асыруға бұйрық бағытталған төлеуші (трассат), вексель алушы
(ремитент) – вексель ... ... ... ... ... ... ... (трассатпен) акцептелуі
тиіс, осыдан кейін ғана ол ... ... ... Жай ... ... сияқты, аудармалы векселдің акцептанты да негізгі векселдік
қарызгер ... ... ол ... ... ... ... болады. Акцепт векселдің бетінің сол жақ ... және ... ... төлеймін” және тағы сол сияқты
сөздермен сипатталады және міндетті ... ... ... ... ... формальды құжат болып табылады. Ол міндетті реквизиттер
тізімін қамтиды және олардың біреуінің болмауы ... ... ... ... векселдік реквизиттерге:
- векселдік белгі, яғни құжатты сол құжат жазылған тілде “вексель” сөзімен
белгілеу;
- векселді құру орны мен ... ... ... айы, ... ... және ... ... ақша сомасы (түзетулерге жол
берілмейді); төлем мерзімі; төлем орны;
- төлеммнің кімге ... ... ... ... ... ... ... вексель берушінің қолы жаатды.
Вексель беруші төлеуші болып табылатын жай векселден ... ... ... ... ... ... тұлға – трассат табылады. Оның
атауы аудармалы векселдің қосымша ... ... ... ... әдетте аталған тұлғаны векселдің бет жағының ... сол ... ... ... белгілейді. Жай векселдегі сияқты ... ... ... ... векселде “төлеңіз” деген бұйрық
қойылады.
Жай және аудармалы ... ... ... ... ... ... ... төлем кепілдік беру (аваль) арқылы қосымша
кепілдендірілуі ... ... ... ... ... төлеуші үшін де,
вексель бойынша міндетті кез-келген басқа тұлға үшін де ... ... ... ... векселдің сыртқы жағында немесе векселге қосымша бетте (аллонжта)
жасалатын арнайы авалисттің жазуымен рәсімделеді. Авалде банпен кепілдік
кімге ... ... ... орны мен ... ... банктің
алғашқы екі тұлғасының қолдары және оның мөрі қойылады.
Авалист пен ол кепіл берген тұлға вексель ... ... үшін ... ... Векселді авалист төлеген жағдайда, ... ... ... оған ... ... ... заңнама төлем құралы ретінде ... ... ... ... ... ... (индоссамент) арқылы беру мүмкінідігін
көздейді. ... ... ... беру векселмен бірге басқа тұлғаға
бұл ... ... ... алу құқығын да беруді білдіреді. Вексель
ұстаушы векселдің ... ... ... қосымша бетке (аллонжда) төлемнің
кімге ауысқандығын көрсете отырып “бұйрыққа төлеңіз” немесе “менің ... ... ... сөздерді жазады.
Индоссамент бойынша векселді беруші тұлға индоссант деп ... ... ... ... ... индоссат деп аталады. Индоссатқа
вексель ... ... ... мен ... ... ... барлық сызылып тасталған инлоссаменттер ... ... және ... ... ие ... Векселдерді индоссациялау
мүмкіндігі оларды пайдалану шекарасын кеңейтуі тиіс, ... ... ... жай құралдан тауарлар мен қызметтердің сатылуына қызмет
көрсететін несиелік құралға айналауына септігін тигізуі тиіс.
Векселден бас ... ... ... ... болып табылады,
нготариалды контора вексель бойынша төлемді жүргізуден бас ... ... ... ... бас ... ... үшін вексел нотариалды
контораға вексель бойынша төлемнің мерзімі біткеннен кейінгі күн ішінде 12
сағаттан ... ... ... ... ... нотариалды контораға
бас тартылған вексель берушінің толық атауы мен ... ... ... мерзімін, төлем сомасын, векселдің барлық индоссанттарының
толық атаулары мен мекен-жайларын, бас ... ... ... ... ... Нотариалды контора векселді бас тартуға ... ... ... ... ... етеді. Егер төлеуші белгіленген мерзімде
вексель бойынша төлемді жүзеге асырса, бұл ... ... ... ... жазумен қайтарылады. Егер нотариалды контораның вексель
бойынша төлемді жүргізуге қойған ... ... бас ... ... ... туралы акт жасайды. Сонымен бірге конторада жүргізілетін
арнайы реестрге бас ... ... ... ... ... енгізіледі
және векселдің сыртқы жағында бас тартылғандығы туралы белгі (“бас тарттым”
сөзі, ... ... ... ... Осы ... ... соң ... банк
арқылы вексель ұстаушыға қайтарылады, вексель ұстаушы вексель бойынша төлем
сомасын сот ... өтеп ... ... ... ... ... төлем алмаған соңғы вексель ұстаушы кез-келген индоссантқа шағым
жасай алады. Вексель ұстаушы шағым жасау үшін ... ... ... ... ... үшін – 3 жыл; жай ... ... немесе аудармалы векселдің индоссантына – 1жыл; индоссанттардың
бір-біріне шағымдық талаптар жасауы үшін – 6 ... ... ... ... ... үшін де, банктің
өзі үшін де тиімді. Осылайша, клиент векселдерді төлемге ... ... ... отыру қажеттілігінен босайды, ал төлемді алу процесінің
өзі ол үшін жылдам, арзан және сенімді болады.
Банк үшін бұл – ... алу ... ... ... бірге, инкассолық
операциялар жүзеге асыру процесінде коммерциялық ... ... банк ... түсіре алатын айтарлықтай қаражаттар шоғырланады.
Сонымен қатар, вексельдер шығару негізіне жататын қызмет мақсаты ... ... ... байланысты:
- коммерциялық;
- қаржылық;
- тұрақты вексельдерге бөлінеді.
Коммерциялық вексель тауарларды ... ... алу ... ... ... ... ... алу кезінде ақшасы жеткіліксіз
болса, сатушыға оның ... ... ... ... – вексель ұсынылады.
Қарыз қызметі ақшалай ... ... ... рәсімделеді.
Ақшалай міндеттемені қаржылық вексельмен қалыптастыру, кредиторлар ... ... оны ... және дәл қамтудың қосымша әдісі болып
табылады.
Банк қола, достық (қарсылама) және ... ... ... ... ... ... қабілетсіз тұлғалардың вексельдерін есепке
алудан бас тартуына болады. Қола ...... ... ... ... Достық векселі – бір несие қабілетті кәсіпорын ... ... ... ... ... соңғысы банктен есеп
немесе аталған ... ... ... ақша ... алуы үшін ... ... ... есеп айырысу.
Банктік карточкаларды қолдану бойынша қатынастың негізгі субектілері:
эмитент, карточка ұстаушы, сауда ұйымы, эквайрер, ... ... есеп ... ... ... – бұл банктік карточканы шығарған және
ұстаушыға берген несиелік ұйым. ... ... ... – оны ... тұлға. Сауда ұйымы – заңды тұлға немесе жеке ... ... ... ... ... ... ... тауар (қызмет)
ұстаушыға банктік карточканы қолданып ... ... үшін ... ... ... болады. Эквайрер – банктік ... ... ... ... ... ... есеп айырысатын
және ұстаушыға қолма-қол ақша қаржыларын беретін несиелік ұйым болып
табылады.
Төлем ...... ... шегінде банктік карточкалармен операция
бойынша ережелерді бекітетін заңды тұлға болып ... ... ...
анықталған түрдегі банктік карточкалармен операцияларды демейтін
коммуникация және ... ... ... ... ... немесе есеп айырсу агенті – төлем ұйымымен жасалған
келісім негізінде эмттент пен эквайрерлер арасындағы өзара есеп ... ... ... ... алу үшін ... ... нысандағы өтінішті
ұсынады және банк онымен келісім жасайды. Банктік карточкалар ... ... ... ... ... ... тауарларды (қызметті) төлеу
және банкоматтар – арнайы автоматтық құрылғылар немесе ҚАА (ПВН) – ... ақша ... алу. ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын карточкалар (“әмбебап карточкалар”) кең тараған, алайда тек қолма-
қол ақша қаржыларын алуға немесе тек ... ... ... ... карточкалар да қолданылуда.
Банктік карточкалар екі негізгі типте болады: ... және ... ... ... кредиттік карточкаларының дебеттіктен
айырмашылығы ... ... ... ... Дебеттік
карточкалармен операция барлық уақытта ... ... ... операциялар анықталған шарттарда жатқызылмайды.
Осындай ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... бар қаржы қалдығы көлемінде операцияларды жүзеге асыруға
қолданылады, ал несиелік карточкалар бойынша шоттағы бар ... ... ... ... несие ұсынуға болады, әдетте тәжірибеде ... ... желі ашу ... ... асырылады.
Банктік карточканы қолданып тауар немесе қызметті төлеу кезінде ... ... ... кассиріне береді. Кассир авторландыру ... ... ол үшін ... ... мен бұл ... ... банктік шотының жағдайы туралы деректер базасы ... ... ...... ұстаушының төлем қабілетіне көз
жеткізу. ... екі ... ... ... дауыстық және
электрондық.
Дауыстық авторландыру кезінде кассир эквайрер-банкінің іс жүргізу
орталығына телефон ... ... ... ... деректерді хабарлайды:
карточка нөмірін және оның әрекет ету ... ... ... және ... ... (нөмірін). Эквайрердің іс жүргізу орталығының
қызметкері тиісті ... ... ... ... ... (электронды
тәсілмен, яғни берілген деректерді компьютерлік ... ... ... іс жүргізу орталығымен байланысады. Егер қызмет мақұлданса, онда
көрсетілген тізбек бойынша, бір-ақ кері ... ... ... сәйкестендіретін “авторландыру коды” хабарланады.
Электронды авторландыру кезінде жоғарыда көрсетілген мәліметтерді сауда
ұйымының кассирі арнайы құрылғы – электрондық ... ... ... ... ... іс жүргізу орталығына жолдайды және ол
автоматты ... ... ... іс ... орталығына береді. Осы
ретпен эмитенттің іс жүргізу орталығы авторландыру кодын жолдайды.
Авторландыру өткізілген соң кассир карточка және ... ... деп ... ... ... ... Импринтер орнына электронды
терминал қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда тиісті құжат электронды терминал
түбіртегі деп ... ... ... сәйкес слип (электронды
терминал түбіртегі) кем дегенде келесі деректерден тұруы тиіс:
- сауда ұйымының ... ... ... ... ... ... сомасы;
- операция валютасы;
- операция эмитенттері авторландыруды бекітетін код;
- банктік карточка деректемелері;
- карточка ұстаушының қолы.
Слип үш данада құрылады. Бір ... ... ... екі ...
сауда ұйымы мен эквайрерге (оның үрдістік орталығына) беріледі. Электронды
терминалды қодану кезінде қағаз жтекізушіде карточка ... және ... үшін екі ... ... терминал құрылады, сонымен қатар
өткізілген операция туралы ақпарат электронды түрде ... ... ... ... ... ... өкімдермен есеп айырысу.
Заң актілеріне сәйкес ақша жөнелтушінің ... оның ... ... жүргізіледі, бұл кезде инкассолық өкім (3-қосымша) деп аталатын құжат
қолданылады, сондай-ақ ... ... және ... ұйымдарының инкассолық
өкімі қолданылады.
Ақша жөнелтушінің банкіне ақша өндіріп алу туралы сот ... ... ... ... ... алуды сендіретін
сот бұйрығы немесее көшірмесі, атқарушы парақтар және ... ... өкім ... ... ... ... мен ... органдарының
инкассолық өкімі ұсынылмайды. Бұл талаптарды Ұлттық банк бекітеді.
Инкассолық ... ... ... оның ... ... ақша алуға
құқық беретін заң актісінің сәйкес нөмірі мен күні ... ... ... Бұл ... ... ... ... сондай-ақ ақша
жөнелтушінің келісімінсіз ақша алуға негіз ... ... ... ... Банктер ақша жөнелтушінің олардың келісімінсіз банктік
шотынан қаржы алуға қарсылық білдірген ... ... ... ... ... онда ол акцепт мерзімі аяқталғанға
дейін қайтарылып алынады. Бұйрықты орындау немесе акцептелген ... алу оны ... ... ... ... ... алушы банкке бекітілген бланк нысанында жазылған қайтарып алу
өкімін жолдау арқылы бұйрықты тоқтатуына болады. ... алу ... ... ... күні, оның нөмірі, сомасы және алушы-банк бекіткен басқа да
деректемелері көрсетілуі тиіс. Электронды ... ... ... мен ... ... ... келісімге сәйкес
санкцияланбаған төлемдерден ... ... ... ... ... табылады. Қағаз жеткізушіде рәсімделген төлем құжатын қайтару ... оны ... ... ... ... ... ... өкілетті, төлем
құжаттарына қол қоюға құқылы тұлғалардың қолы мен мөрі болуы тиіс.
Алушы-банк ... ... ... ... және
жөнелтуші мен алушы банк ... ... ... келетін бұйрықты
қайтару туралы өкімдерді қабылдамауы тиіс. Алушы-банк немесе ... ... ... қайтару туралы өкімді уақытылы алмаса ақша ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... бенефициар банк
түскен соманы жөнелтушіге қайтаруға міндетті. Бұйрық алушы банкке бұйрықты
орындауды тоқтата тұру туралы өкім ... ... ... ... ... есеп ... есеп ... жиі қолданылмайды, бірақ та ол нарық
жағдайында біршама тұрақты есеп айырысу ... – бұл ... ... ... ... ... ... ашушының) банкісінің жабдықтаушының ... ... ... ... ... соң және аккредитивтің басқа
да шарттарын орындаған жағдайда төлемді төлеуге берген ... ... ... ... болады:
- өтелген және өтелмеген;
- қайтарылатын және қайтарылмайтын
Өтелген ... ... – бұл ... ... ... іс-
әрекетінің барлық мерзімі ішінде төлеушінің меншікті қаражаты ... ... ... ... ... ... ... ашқан аккредитиві (7-сурет).
Өтелмеген (кепілденген) – бұл банктердің өзара корреспонденттік
қатынастар ... ... ... ... ... ... шотынан қаражатты шегеруге құқық беру арқылы ашқан аккредитивін
сипаттайды (8-сурет).
Кепілденген аккредитивті эмитент банк ... ... ... ... ... ... ... корреспонденттік қарым-қатынас
жағдайына байланысты ... Ал енді ... ... ... есеп
айырысу ерекшеліктерін қарастырып өтейік.
7-сурет. Алдын ала қаражатты аудару арқылы аккредитив формасымен ... ... ... ...... ала ... аудару арқылы аккредитив формасын пайдалану
барысында есеп айырысу туралы өзара келісім-шарат жасау; 2 – банкке
аккредитив ашуға өтінішін және оған қоса ... ... ... ... ... одан соң ол ... ... алушының шотынан шегеру; 3 –
қаражатты жабдықтаушының банкіне аудару; 4- жабдықтаушыға аккредитивтің
ашылғаны туралы хабарлау; 5 – тауарды жеткізу немесе қызметті көрсету; 6 ... ... ... ... ... ... туралы есеп
айырысу құжаттарын жабдықтаушының банкіне жіберу; 7 – есеп айырысу
құжаттары сатып алушының ... ... ... ... ... етеді; 8 – құжаттарды сатып алушыға бере отырып, оған
аккредитивті пайдаланғаны туралы хабарды жеткізеді.
Әрбір аккредитив қайтарылатын немесе қайтарылмайтын болуға ... ... ... болмаған жағдайда, ол аккредитив қайтарылатын болып
табылады.
8-сурет. Банктік кепілдемені ... ... ... формасымен
есеп айырысудағы құжат айналымының сызбасы.
1 – банк кепілдемесін беру арқылы аккредитив формасын пайдалану
барысында есеп айырысу туралы өзара келісім-шарт жасасу; 2 – ... ... ... ... ... өтініш жасау; 3 –
аккредитив ашылғаны және аккредитивтің ашылуының баланстан тыс шотта
көрсетілгені туралы ... 4 – ... ... ашылғаны
туралы хабарлау; 5 – тауарды жабдықтау немесе қызметті көрсету; 6 ... ... ... ... ... ... туралы есеп
айырысу құжаттарын жабдықтаушының банкіне жіберу және оның шотына қаражатты
есептеу; 7 – есеп ... ... ... ... ... ... ... алушының шотынан қаражат шегеріледі, шотында қаражаты болмаған
жағдайда банк төлеушіге несие береді; 8 – ... ... ... ... оның ... ... шегергендігі туралы хабарды жеткізеді.
Қайтарылатын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз эмитент банктің
әмірімен өзгертілуі ... ... жоюы ... Бұл ... сатып алушының
мүддесін көздейді.
Қайтарылмайтын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз өзгере немесе
күшін жоя ... ... ... ... ... пайдасына
ашылған болып табылады.
-----------------------
Жабдықтаушы
Сатып алушы
Жабдықтаушы банкі
Сатып алушы
банкі
Жабдықтаушы
Сатып алушы
Жабдықтаушы банкі
Сатып алушы
банкі
Жабдықтаушы
Сатып алушы
Банк
Жабдықтаушы
Сатып алушы
Жабдықтаушы банкі
Сатып алушы банкі
Вексель беруші (сатып алушы, төлеуші)
Вексель ... ... ... ... ... беруші)
Трассат (төлеуші)
Ремитент (қаражат алушы)
Жабдықтаушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушы
Сатып алушының банкі
Жабдықтаушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
«Шымкент май» ақ еңбек ақы бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ерекшеліктері мен оны хқес -на сай жүргізу63 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Ақша және есеп айырысу операцияларының есебі17 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Ақшасыз есеп айырысу нысандары11 бет
Ақшасыз есеп айырысулардың есебі21 бет
Банкаралық есеп айырысу22 бет
Банкаралық есеп айырысу есебі29 бет
Банктік есеп айырысу операциялары6 бет
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
«Шымкент май» ақ еңбек ақы бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ерекшеліктері мен оны хқес -на сай жүргізу63 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Ақша және есеп айырысу операцияларының есебі17 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Ақшасыз есеп айырысу нысандары11 бет
Ақшасыз есеп айырысулардың есебі21 бет
Банкаралық есеп айырысу22 бет
Банкаралық есеп айырысу есебі29 бет
Банктік есеп айырысу операциялары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь