Мойнақ су электр станциясы салынуына байланысты Шарын өзені аңғарының табиғаты мен жануарлары әлемінде болуы ықтимал өзгерістер

Кіріспе
1.Әдебиетке шолу
1.1.1.Су электр станцияларымен экономиканы шұғыл түрде электр қуатымен жабдықтаудағы үлесі
1.1.2. Су электр станцияларының басқа энергия көздерінен артықшылығы
1.1.3. Су электр станцияларының табиғатқа тікелей және қосалқы әсерлері
1.2.1. Мойнақ су электр станциясының жобалану және құрылыс тарихы
2. Зерттелетін аймақтың физикалық.географиялық сипаттамсы
2.1.1. Шарын өзенінің гидрологиясы және гидрографиясы
2.1.2. Шарын өзені бассейнінің климаттық ерекшеліктері
2.1.3. Аймақтың топырақ жамылғысы мен биотасы
2.1.4. Шарын өзенінің суының ауыл шаруашылығы және энергетика мүдделері үшін пайдалануы
3. Шарын бассейініндегі ерекше қорғалатын табиғи территориялар
4. Зерттеу әдістері
4.1. Судағы ауыр металдрады анықтау әдістері
4.2.1. Атомдық.абсорбциялық әдіс
4.2.2. Қондырғының құрылымдық үлгісі
4.2.3. Басқа зерттеу әдістерінен ерекшелігі
4.2.4. Калибрлі және реактив ерітінділерін дайындау
5. Зерттеу обьектілірінің үлгілерін жинау, оларды дайындау, талдау
5.1. Су үлгілерін алу
5.2. Су жәндіктерінің үлгілірін жинау және ріктеу
5.3. Су үлгілерін талдауға дайындау
5.4. Су жәндіктерін талдауға дайындау
5.5. Үлгілерді талдау материалдары
6. Талдау нәтижелері
7. Талдау нәтижелерін талқылау
7.1.Су құрамындағы ауыр металдардың мөлшері
7.2.Жәндіктерінің денесіндегі ауыр металдардың мөлшері
7.3. Алынған нәтижелерді талқылау
8. Шарын өзені эко жүйесінің қазіргі жағдайы және ықтимал өзгерістер
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер
Қазіргі кезде адамзат игерілуі мүмкін русурстардың барлығын іске жаратуға ұмтылуда. Бұл орайда әсіресе энергетикалық ресурстардың мәні зор. Үйреншікті, қазба отындарды жағу әдісімен жұмыс істейтін жылу энергетика нысандарымен қатар балама энергия көздерін игеруге көп назар аударылып келеді. Осындай балама көздердің қатарына таулы аймақтардағы арынды өзендердің энергиясын игеруде жатады. Қазақстан су ресурстарына тапшы елдердің бірі,дегенмен әліде энергетикалық ресурстар мол, игерілмеген шағын өзендер бар, олардың көпшілігі Қазақстанның Оңтүстігіндегі, Оңтүстік Шығысындағы, Шығысындағы таулы аймақтарда орналасқан. Соңғы 4-5 жылдың бірнеше шағын су электр станциялары іске қосылды, тағы бірнешеуін іске қосу жоспарланған.
Алматы облысының Райымбек ауданында орналасқан Шарын өзені энергетикалық потенциалы өте жоғары болып есептелетін өзендердің бірі. Өзеннің осындай мүмкіндіктерін қажетке асыру өткен ғасырдың 60-70 жылдарынан бері әр түрлі деңгейлерде талқыланып келген. Тек 1985 жылы ғана сол жылы іске асырыла бастады. Бірақ бәрімізге белгілі саяси және экономикалық өзгерістерге байланысты жоба іске аспай қалған болатын. 2007жылдан бастап жоба қайта қолға алынып, құрылыс жұмыстары қауырт жүріп жатыр.
Су электр станциялары және солармен сабақтас су қоймалары бірқатар экологиялық проблемалар туындататыны белгілі. Соның ішінде құнарлы егістік, шабындық, жайылымдық жерлердің су астында қалуы, су қоймасынынң жағалауының сазданып батпаққа айналуы, өзеннің гидрологиялық режимінің өзгеруі, өзен аңғарының өсімдіктер және жануарлар әлемінің түбегейлі өзгерістерге ұшырауы барлық су электр станцияларына тән құбылыс. Шарын өзеніндегі Мойнақ су электр станциясының және оны қоректендіруші Бестөбе су қоймасының жобалаған кезде жоғарыда айтылған, туындауы ықтимал өзгерістер қандай дәрежеде ескерілгені көпшілікке беймәлім.
Бітіру жұмысында біз осындай өзгерістердің кейбіреулерін зерттеп, түсінуге талпындық.
Жұмыстың мақсаты: Шарын өзені аңғарының ортаңғы және төменгі бөлігінің жануарлар және өсімдіктер әлеміндегі ықтимал өзгерістерге баға беру.
Міндеттері: 1. Шарын өзені бассейнінің физикалық-географиялық ерекшеліктерімен танысу.
2. Шарын өзенінің гидрологиялық ерекшеліктерімен танысу.
3. Әдеби деректер бойынша Шарын өзені аңғарының өсімдіктер және жануарлар әлемінің құрамы мен танысу.
4. Өзеннен алынған су үлгілері бойынша өзен суының ауыр металдармен ластану деңгейін анықтау.
5. Өзен арнасынан жинап алынған жәндіктердің денесінде ауыр металдардың жинақталу дәрежесін зерттеу.
1. Науменко А.А, Попов А.В. Бассейн реки шарын: словарь-справочник по физической географии. А.:Мектеп-1996
2. Пивень Е.Н. Тенденции изменения стока рек Или-Балхашского региона. А.:Наука-1990
3. Бродский К.А. Горный поток Тянь-Шаня. Л.-1976,160с
4.Керимбай Н.Н. Закономерностиструктурной организаций геосистем бассейна р.Шарын и вопросы рационального природопользования. Диссертация, А:2000,150с
5.Кавецкая Н.С. Распределение суммарной радиации по территорий Или-Балхашского региона. А.:Наука,1990,с14-28
6. Под ред. Ломоновича М.И. Илиская долина, ее природа и ресурсы. А-1963
7. Зиневич Ю. Грозит ли что-нибудь Чарыну Казахстанская правда, 1989,9-февраля
8. Реймерс Н.Ф. Гидропользование словарь-справочник. М.,1990, 637с
9.Львов Б.В. Атомно-абсорбционный спектральный анализ. М.: Наука-1966,320с
10.Прайс В.Аналитическая атомно-абсорбционная спектроскопия.М.:Мир-1976,355с
11.Славин У.И. Атомно-абсорбционная спектроскопия. Л.:Химия-1971,351с 12.Үлкен практикум әдістемелері.А-1999
13.Под.ред:Е.Н.Павловского и В.И.Жадина.Жизнь пресных вод СССР,Л-1950
14.Курмангалиева Ш.Г. Донные безпозвоночные (Ephemeroptera, Trichoptera, Diptera) водоемов Заилиского и Кунгей Алатау. Диссертация.А-1976,156с
15. Мамаев Б.М. Определитель насекомых по личинкам. М-1972,399с
16. Шарова И.Х. Зоология безпозвоночных.М-2002,592с
17. Натали В.Ф.Зоология безпозвоночных.М-1975,487с
18.Терещенко Б.С№ Сосуд для разложения материалов. Заводская лаборатория.-1974,т.40№12.С14-52
19.Бок Р.Методы разложения в аналитической химии:Пер. с англ.Под.ред А.И. Бусаева и Н.В.Трофимова. М.:Химия-1984,420с
20.Иванов А.Н., Неговская Т.А. Гидрология и регулирование стока. М.: Колос, 1979.-383с.
21.Влияние загрязняющих веществ на гидробионтов и экосистемы водоемов. Сборник симпозиума, А-1979
22.Оспанова Г.С, Бозшатаева Г.Т. Экология.А-2002
23.Богдановский Г.А. Химическая экология. М.:Московский Университет-1994
24.Перспективная водахозяйственная проблема Казахстана. А.:Наука-1966
25.Израэль Ю.А. Экология и контроль состояния природный среды. М-1984,548с

26.Дауленов С, Зозуля М. Водное хозяйство Казахстана. А-1959
27.Маршалл В. Основные опасности химического производства.М.:Мир-1989
28.Беркалиев З.Т. Гидрологические основы водохозяйственнгого использования стока бассейны р. Или.А.:Наука-1974,215с
29.Достаев Ж. Табиғат суларын ластанудан және сарқылудан қорғау. А-1993,49бет
30.Сейсума З.К, Куликова И.Р и др. Тяжелые металлы в гидробионтах Рижского залива. Рига-1984
31.Vaberio F/.Brescianini C., Lastraioli S. Aibrome metals on urban areas. Jnt.V Eurion Anae Cnew.1989. vol.357
32.Инфамационный экологический бюллетень. А.:I-IV квартал 2003г
33.Керимбай Н.Н. Закономерностиструктурной организаций геосистем бассейна р.Шарын и вопросы рационального природопользования. Диссертация, А:2000,150с
34.Романова С.М, Нурахметов Н.Н, Батаева К.О. Экологические аспекты загрязнение токсическими веществами поверхностных вод Казахстана. Химическая охрана окружающей среды, экология человека-1997№4
35. Мур Дж.В. Тяжелые металлы в природных водах. М.:Мир-1987,285с
36.Жунусова К.Х. методы оценки загрязнения окружающей среды. А-1971
37.Под.ред: Чумаченко Н.Г, Белашова Л.А. Актуальные проблемы охраны окружающей среды. Киев-1976
38. Рыспеков Т.Р. Мониторинг природной среды.А-2003
39. Абишева З.М, Мукашев Б.М. О состаянии качества воды в бассейне реки Шарын. Природа и природные ресурсы Алма-Атинской области и их хозяйственная оценка.А.:КазПИ-1989
40.Базарбаев. Современное состояние загрязнения основных водотоков Казахстана ионами тяжелых металов. А.: Қанағат-2002,254с
41.Доброволольский В.В. География микроэлементов. М.:Мысль-1983
42.Давыдрва С.Л, Тагасов В.И. Тяжелые металлы как супертоксикпнты ХХI века М.:РУДН-2002г.
43.Панин М.С. Химическая экология. Семипалатинск-2002
44. Владимиров А.М. Орхана окружающей среды.Л-1991
45.Никаноров А7М, Жулидов А.В, Покаржевский А.Д. Биомониторинг тяжелых металлов в пресноводных экосистемах. Л.:Гидрометеоиздат-1985,144с
46.Омаров Т.Р. Қазақстанның өзендері мен көлдері. А-1975,72бет
47.Владимиров А.М., Ляхин Ю.И., Матвеев Л.Т., Орлов В.Г. Охрана окружающий среды. Л., Гидрометео издательства, 1991,423с
48.Яковлева Г.Г. Рациональное природопользование и ландшафтное районирование при проектировании ГЭС (на примере р.Чарын). Изучение и освоение природных ресурсов Казахстана,А-1985
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Ботаника және экология кафедрасы
Бітіру жұмысы
МОЙНАҚ СУ ... ... ... ... ... ... АҢҒАРЫНЫҢ
ТАБИҒАТЫ МЕН ЖАНУАРЛАРЫ ӘЛЕМІНДЕ БОЛУЫ ЫҚТИМАЛ ... курс ... ... Ч.Б.
Ғылыми жетекші
б.ғ.к., доцент ________________________ ... ... ... Билялова Г.Ж.
Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі ____________________ Айдосова С.С.
б.ғ.д., профессор
Алматы,2010
Реферат
«Мойнақ су электр станциясы салынуына ... ... ... ... мен ... ... болуы ықтимал өзгерістер»
тақырыбына жазылған бітіру ... 29 және ... ... тұрады.
Жұмыста №5 кесте, №1 сурет бар. Пайдаланылған әдебиеттер тізіміне
№48 еңбек кірген.
Жұмыста өзен суындағы және су ... ... ... мөлшері, Мойнақ су электр станциясының өзен аңғарының
табиғатына әсері ... ... өзен ... су ... ... ... ауыр ... экожүйе.
Глоссарий
Өзен аңғары - өзеннің арнасын, өзен жайылмасын және ... ... ... ... ... өзен ... су ... - көлденең бөгет (дамба) тұрғызу ... ... ... ... ... ... ... көл.
Өзеннің гидрологиялық режимі – жыл бойында өзен арнасындағы судың
өзгеру ерекшеліктері.
Ауыр металдар – атомдық ... ... ... тығыздығы 8000
кг/м3–тен жоғары металдар. Ауыр металдарға алтын, күміс, платина сияқты
асыл ... ...... және ... алмасуы негізінде өзара байланыста
болатын организмдер қауымдастығы және ... ... ету ... ... ... станцияларымен экономиканы шұғыл ... ... ... ... Су ... ... ... энергия көздерінен артықшылығы
1.1.3. Су электр станцияларының табиғатқа тікелей және қосалқы әсерлері
1.2.1. Мойнақ су электр ... ... және ... ... ... ... ... сипаттамсы
2.1.1. Шарын ... ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктері
2.1.3. Аймақтың топырақ жамылғысы мен биотасы
2.1.4. Шарын өзенінің суының ауыл шаруашылығы және энергетика ... ... ... бассейініндегі ерекше қорғалатын табиғи территориялар
4. Зерттеу әдістері
4.1. Судағы ауыр металдрады анықтау әдістері
4.2.1. ... ... ... ... ... Басқа зерттеу әдістерінен ерекшелігі
4.2.4. Калибрлі және реактив ерітінділерін дайындау
5. Зерттеу обьектілірінің үлгілерін жинау, ... ... ... Су ... ... Су ... үлгілірін жинау және ріктеу
5.3. Су үлгілерін талдауға дайындау
5.4. Су жәндіктерін талдауға дайындау
5.5. Үлгілерді талдау материалдары
6. Талдау ... ... ... ... құрамындағы ауыр металдардың мөлшері
7.2.Жәндіктерінің денесіндегі ауыр металдардың мөлшері
7.3. ... ... ... ... ... эко ... қазіргі жағдайы және ықтимал өзгерістер
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Қазіргі кезде адамзат игерілуі мүмкін русурстардың ... іске ... Бұл ... ... ... ... мәні зор.
Үйреншікті, қазба отындарды жағу әдісімен жұмыс істейтін жылу энергетика
нысандарымен қатар балама ... ... ... көп ... ... ... ... көздердің қатарына таулы аймақтардағы арынды
өзендердің энергиясын игеруде жатады. Қазақстан су ... ... ... ... энергетикалық ресурстар мол, игерілмеген шағын
өзендер бар, олардың ... ... ... ... ... таулы аймақтарда орналасқан. Соңғы 4-5 жылдың
бірнеше шағын су ... ... іске ... тағы ... іске ... ... Райымбек ауданында орналасқан Шарын өзені
энергетикалық потенциалы өте ... ... ... ... ... осындай мүмкіндіктерін қажетке асыру өткен ... ... бері әр ... ... ... ... Тек 1985 жылы ғана
сол жылы іске асырыла бастады. Бірақ бәрімізге ... ... ... ... ... жоба іске ... ... болатын.
2007жылдан бастап жоба қайта қолға алынып, ... ... ... ... электр станциялары және солармен сабақтас су қоймалары бірқатар
экологиялық проблемалар туындататыны белгілі. Соның ... ... ... ... ... су астында қалуы, су қоймасынынң жағалауының
сазданып батпаққа айналуы, өзеннің гидрологиялық режимінің өзгеруі, өзен
аңғарының өсімдіктер және ... ... ... ... ұшырауы
барлық су электр станцияларына тән құбылыс. Шарын өзеніндегі Мойнақ су
электр станциясының және оны ... ... су ... жобалаған
кезде жоғарыда айтылған, туындауы ықтимал өзгерістер қандай ... ... ... ... біз ... ... ... зерттеп,
түсінуге талпындық.
Жұмыстың мақсаты: Шарын өзені аңғарының ортаңғы және төменгі ... және ... ... ықтимал өзгерістерге баға беру.
Міндеттері: 1. Шарын өзені ... ... ... Шарын өзенінің ... ... ... деректер бойынша Шарын өзені
аңғарының өсімдіктер және жануарлар ... ... мен ... ... алынған су үлгілері бойынша өзен
суының ауыр ... ... ... анықтау.
5. Өзен арнасынан жинап алынған жәндіктердің
денесінде ауыр металдардың жинақталу дәрежесін зерттеу.
1. .1Су ... ... ... ... ... ... ... үлесі
Су электр станцияларының (ГЭС) мемлекеттің энергетикалық балансындағы ... ... ... потенциалымен анықталады. Ірі
өзендер ағыны ... ... ... ... ... Тәжікістан) ГЭС-дің
үлесі басым 70-80% жетуі мүмкін. ... ... 11% ға жуық ... ... ... ... ... олардың үлесі атом энергетикасының ... ... ... Келешекте 5%-дан аспайды деген пікір бар
(Реймерс...). ... ... ... ... ... ... ... ГЭС-тер құрылысын әлі де жалғастырып жатыр.
Шарын өзеніндегі Мойнақ ГЭС-інің құрылысы соның бір ... ... ... ... энергия көздерінен артықшылықтары
Су энергисы энергияның қалпына келетін, табиғи жолымен толықтырылып
отыратын ... ... ... демек сарқылмайтын энергия көзі болып
есептеледі. Бұл саланың тағы бір ... ... ... ... ... ортаны ластамайды, демек "Таза" энергия көздеріне жатады.
Шаруашылықтың өзгеру салаларымен ... ... ... ... ... ... ... рекреация, экологиялық туризм болып
бөлінеді, қосымша пайда табуға мүмкіндік береді.
1.1.3 Су электр станцияларының табиғатқа тікелей және қосалқы әсерлері
Су ... ... ... ... ... үшін биік ... судың деңгейін көтеруге тура келеді. Нәтижесінде көлеміндегі әр
түрлі , үлкенді-кішілі су қоймалары пайда болады. Бұл өз ... ... ... ... ... ... Су қоймасы айдынынан булану арқылы көп мөлшерде су шағымдалады. ... су ... жыл ... 1,5 км³ су, Қапшағай су қоймасынан 1,0 км³
су буланады.
2. Су қоймасы өзенінің аңғары мен жайылмасында орналасатындықтан ... ... ... ... ... ... су астында қалады.
Сол территориялардағы эко жүйелердің өнімі жоғалады.
3. Су ... ... ... ... ... ... төмендейді, кейде судың борсып гидробионттардың қырылып қалуы
мүмкін.
4. Су қоймасының жағалауы сазданып батпақтанады, ... ... ... қансорғыш жәндіктердің күрт артуы ықтимал.
\
1.2.1 Мойнақ су электр станциясының жобалану және құрылыс тарихы
1980 ... ... ... ... жобалау институты Шарын
өзеніндегі Мойнақ ГЭС-інің құрылысының жобасын жасады. Осы жоба ... жылы ... ... ... ауданында Мойнақ ГЭС-ы мен Бестөбе су
қоймасының құрылысы басталды. Бірақ 1992 жылы қаржы ... ... ... ... ... ... жылы №384
"2030 жылға дейінгі гидроэнергетиканы дамыту жөніндегі", ... ... ... ... №161 ... ... ... жөніндегі қосымша шаралар" және 21.11.2005 жылғы
№1143 "Мойнақ ... салу ... ... ... өзеніндегі Мойнақ ГЭС-інің құрылыс туралы" жобаны әрә қарай
жалғастыру ... ... ... ... АК" ... ... жылғы бас шартқа сәйкес "Казгидро" ЖШС "Шарын өзеніндегі ... ... ... ... (ТЭН) ... ... ... болған Қазақстан Республикасының Үкіметінің 22.02.2005 жылғы
№161 ........... және 18.01.2005 жылғы ... ... ... ... ... ... ... қуаты Қазақстанның Оңтүстік
облыстары, соның ішінде Алматы қаласы пайдаланатын болады. Жоба 4 ... ... ... ... салу ... ... болған инфрақұрылым
нысандары
байланысты электр және байланыс желілірі көпірлер ... ... ... ... ... ... ... дамуына
себебін тигізеді. ГЭС құрылысында 1000-нан астам адам ... ... ... 130 адам ... бұл өз кезегінде ... ... ... мәселесі біршама жұмсартады. Станцияда жұмыс
істеу үшін жергілікті мамандар даярланады.
ГЭС бөгендік- деривациялық схема ... ... ... ... 94м ... 9 км ... су ... төгу құрылымдары, ГЭС ғимараты кіреді. Жоба бойынша
ГЭС-тің қуаты 300МВб, жылдық орташа өнімділігі 1,27 млрд ... ... ... Бестөбе су қоймасы пайда болады, су басу ауданы 10км²,
су қоймасының ұзындығы 16км-ге жуық, ені 0,5км ... ... ... м³, ... ... ... м³ ... Мойнақтан төменңрек тағы
бір ГЭС салынбақшы, ол контррегулятор қызметін атқарады. Жоба Қазақстанның
Даму банкі (50млн$) және ... Даму ... ... ... несиелер
есебінен іске асырылады. ГЭС ... ... құны ... ... ... аймақтың физико-географиялық сипаттамасы
2.1 Шарын өзенінің гидрологиясы мен гидрографиясы
Шарын өзенінің бассейінінің ... 14000 км2 ... оның 6930 ... ... ... ... 8260 км2 ... [1].Өзеннің
ірі салаларына Темірлік, Шет-Мерке, Орта-Мерке, Кеңсу, Қарқара, Кеген тағы
басқалары жатады.
Шарын өзені өз ... ... ... ... ... ағып
шығатын Шалкедесу және Теріскей Алатаудан басталатын Қарқара ... ... ... ол ... тау көлі ... ... ... өзені
бастауының далаларына айналған кең көлемді, батпақты аумақтан ағып өтеді.
Төмендей келе өзен терең шатқал арқылы солтүстікке қарай ... Іле ... ... Ол Іле ... ... ... суы мол ірі ... бірі. Шарын
өзенінің бірнеше атауы бар: ол жоғарғы бөлікте Шалкедесу, Қарқара, ... атқа ие, ал орта ... ... Шарын өзені деп аталады. Бұл
өзеннің жалпы ұзындығы 1972 км тең және 72 ... бар. Олар ... ... ... ... ... ... өзенінің негізгі салаларының гидрографикалық сипаттамасы.
Кесте 3
|Өзендердің аты |Құятын жері ... км ... ... |Іле |170 |7.7 ... |Іле |346 |3.9 ... ... |50 |20 ... ... |65 |20 ... ... |43 |40 ... ... |34 |59 ... |Шарын |34 |47 ... ... |58 |35 ... ... суы Күнгей Алатауының қарымен толығады. Ол қыста 12.8%,
көктемде 33.8%, ... 31.1%, ... 19.3% ... ие ... су ... ауданы – 7310 км2. Бассейіндегі мұздықтардың саны-20, ал
ауданы – 2.4 км2, ал ... қату ... – 0.0003м ... ... ... ... ... ерекшеліктері.
Шарын өзені бассеинінің климаты континентальды. Мұның себебі ... ... көзі – ... ... біршама арақашықтықта
орналасқанына байланысты. ... ... ... ... ... ... басқа аймақтармен салыстырғанда құрғақ.
Бассейн территориясының интенсивті күн радиациясы тән. Радиацияның жылдық
ағыны жазық ... 135-150 ... см, ал тау ... ... ... ... ... байланысты радиация ағыны 125-
130ккал/кв.см азаяды. [5]
Температура және ... ... ... ... 4 ... ... ... Жазықтық белдеу Іле өзенінің сол жақ жағалауынан тау етегіне ... ... ... ... Қысы ... жазы ыстық, әрі
құрғақ, яғни ... Тау ... ... 700 ден 1500 ... ... ... ... Төмен континентальдығы және ... ... ... Тау ... ... ... ... 1200-1500 мертге жететін
Шалкедесу, Кеген, Қарқара қазандығымен Жалаңаш ... ... ... ... ... Тау белдеуі 1500 метр биік территорияны ... ... ... ... жауын-шашын бассейн территориясында тегіс түспейді. Оның
негізгі себебі физико-географиялық жағдайларға және бедерінің ... ... ... ... ... су қоры ... аспайды.
Ауа ылғалдылығы. Жылдық суық мезгілінде ауаның ылғал ұстағыштығы төмен,
ал булармен ... ... ... Жаз ... бұл қатынас керісінше
өзгереді. Ауаның жылдық абсолюттік орташа ылғалдылығы жазық ... ... ... дейін өзгереді, ал таулы аудандарда абсолютті биіктіктің
жоғарылауына байланысты орташа ... ... ... дейін азаяды. [4,6]
2.3 Аймақтың топырақ жамылғысы және биотасы
Өсімдік-топырақ жамылғысының жиынтығы ... ... және ... ... ... ... пен ... жамылғысы биіктік белдеу бойынша аздап өзгереді. Осыған
байланысты бассейн территориясын бірнеше биіктік белдеуге бөлуге болады:
Биік таулы белдеу (3000 метрден ... ... ... ... кей ... ... ... Тастар мен жартастарда балдырлар ... ... ... ... ... альпілік
шалғындықтардың фрагменттері таралған. Сонымен қатар қыналар мен мүктер де
бар. Жануарлар әлеміне келетін ... бұл ... ... ... құстардан-жартас кептері, альпілік галка, сұр құр
тіршілік етеді.
Орта таулы ... ... ... ... ... ... Бұл ... жоғарғы бөлігінің күңгірт тау-шалғынды топырағында
альпілік және ... ... ... ... ... топырағында
аршалар өседі. Одан төмен шыршалы орман орналасқан.Жануарлар әлемі біршама
алуантүрлі. Мұнда борсық, қабан, үй және ... ... ... ... үкі тағы басқа жануарлар кездеседі.
Төменгі биік белдеуге 2200-1600 метр абсолюттік ... тән. ... қара ... және ... ... ... ақселеу, бетеге және
астық ... - ... ... ... ... белдеудің жануарлар
әлемінің көпшілігін бауырымен ... ... ... ... қасқыр,
түлкі, борсық ал құстардан құр, орман кептері, ... тағы ... ... белдеуге шөл-далалы зона кіреді (1600 метрден ... ... ... ... ... ... жусан, тасбұйырғын және
астық тұқымдастар тән. Дала тасбақасы, ... және ... ... Шарын өзенінің суының ауыл шаруашылығы және энергетика мүдделері
үшін ... ... ... ... өзен суы ... ... ... қолданылады. Шарын макрогеосистемасында суармалы 6
массив бар. Олар: Шалкедесу, Қарқара, ... ... ... ... ... дельтасы. Суармалы жерлердің көлемі 2005 жылы Шалкедесуда
7.6 мың га-дан 12.68 мың га-ға, Қарқарада 3.82 мың ... 11.71 мың ... ... ... ... 18.65 мың ... 45.77 мың га-ға дейін
жоғарлайды деп болжануда.[7] ... ... ... су ... ... ретінде қолдануға болады. Шарын өзені бассейнінің су энергетикалық
потенциалын (Казгипроводхоздың анықтауы ... ... ... ... ... ... су энергетикалық ресурстары
Кесте 4
| |Есептелген ... ... ... су ... аты|өзендердің |жалпы |энергетикалық қоры |
| ... ... | |
| | | ... ... млн. |
| | | |Квт. ... ... |69 |1739 |730 |6392 ... ... ... ... өзені бассейнінің су энергетикалық
потенциалы жоғары әсірісе таудан шыққанға дейінгі орта ағысында байқалады.
Өзенде су ... ... ... ... ... бар, бірақ
олар казіргі кезде толығымен қолданылмай отыр.(28) Негізінде 4 су ... салу ... (5 ... ... салуға жоспарланған су электр станциялары
Кесте 5
|Су тарату ... су ... ... көлемі, |Ағыс модулі, |
|жүйесінің ... ... ... ... км2 ... |28,0 |883 |5,45 ... |28,8 |908,4 |5,42 ... |32,9 |1037,7 |5,35 ... |35,6 |1122,8 |4,78 |
3. ... ... ... ... табиғи территориялар
Шарын өзені аңғарының ортаңғы және ... ... ... ... ... нысандар бар. Соларды кешенді түрде қорғау үшін
2004 жылы ... ... ... 2004 ... 23 ... ... ... мемлекеттік Ұлттық табиғи саябағы құрылған. Қосымша
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылдың 6 ақпанындағы №121 ... ... ... ... 127050 ... ... ... құрамына 3-тік дәуірден сақталып қалған Шарын ... ... ... ... ... ... және ... бұғыты" тауларының шығыс бөлігі
кіреді. Шарын шаған аумағында Қызыл кітапқа енген соғды ... ... ... ... ... ... ... қарақұйрық, таутеке, ителгі
сияқты жануарлар түрлері құрылады. Қызыл ... ... ... ... ... сипаттайтын айырықша геоморфологиялық құрылымдар
қорғалады.
Ұлттық саябақ ... 92 ... және ... ... жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің 1000-ға жуық ... ... ... келсек балықтардың 10 түрі, қосмекенділердің 4
түрі, баурымен жорғалаушының 10 түрі, құстардың 236 түрі, сүтқоректілердің
47 түрі кездеседі.
4. ... ... ... ауыр ... ... ... ортадағы дәлірек айтқанда топырақтағы, өсімдіктегі, судағы
және тағы басқа ауыр металдарың ... ... ... ... ... ... әдіс- металдарды анықтаудың жалынды фотометриялық әдісі,
онда ... және ... газ ... ... ... ... өте ұсақ ... құралатын аэрозольді газ
жолындағы атомдар эмиссиясына негізделген. Жоғарғы температура әсерінен
металдардың оңай ... ... ... ... ұзындығы бар
сәулелерді шығара бастайды. Сәулелену екпінділігіне ... ... ... ... ... ... ... сілтік немесе сілтілі емес топырақ элементін
анықтауға қолданылады. Осы әдіс арқылы рубидий, цезий, ... ... ... ... ... ... температураға
тәуелділігі, көрші спектор сызығының таңылуы. Осы жерде белгілі элементті
анықтау үшін ... ... ... ... мүмкін (оның
концентрациясынан ... ... ... ... ... және олардың концентрациясын поляграфиялық әдіспен анықтау
поляризациялық қисықтарды зерттеуге байланысты. Олар ертінділерді
электролиздеу кезінде алынады, бйында эхлектрді қалпына келтіретін және
электр ... ... бар. Бұл ... ... ... қолдану
арқылы іске асады.
Поляграфияға іс жүзінде металдардың барлық иондары бой ұрады.
Артықшылығы: біріншіден,ерітінді құрамындағы алдын-ала бөлінбеген қатарынан
бірнеше элементтерді аналитикалық ... ... ... ... бір үлгіні қайта пайдалану арқылы қайталанған анықтауларды
жүргізіп ала беруге ... ... ауыр ... ... ... ... ... ауыр металдар
мен радионуклеотидтердің радиоактивтілігі бар. ... ... ... ... және ... ... болады. Бұл элементтердің
радиоактивтілігі олардың атомдарының ұсақ бөлшектер мен кванттарға ыдырау
сәтінде энергия бөлу ... ... ... ауыр ... ... ... ... жатады: альфа, бетта, гамма және нейтрондық
сәулелер. Табиғи радиоактивті элементтердің үлкен жартылай ... ... ... ... ... ... бөлу ... өте төмен. Олардың табиғи
минералдарда жоғарғы концентрациясы ешқашан құрылмайды, оларға топырақта,
суларда және атмосферада ... ... тән. Ал бұл ... ... ... ... ... қиыншылықтар туғызады[8].
Активациялық талдау
Әр түрлі органикалық және бейорганикалық ортада ауыр металдардың өте
аз ... ... осы ... ... Бұл ... мәні мынада:
талдауға түсетін үлгіні біршама ... ... ... ... ... ... сәулелері болуы мүмкін. ... ... ... ... ... әдістің біршама артықшылығы бар. Талдаудың алдында үлгіні ерітуді
қажет етпейді, үлгілерді ... ... ... ... ... бұл жағдай бір үлгі түрін бірнеше рет пайдаланып талдауға
мүмкіншілік береді.
Кемшілігі ... ... ... ... ... ... ... негізінде рентгендік сәулелердің ... ... ... ... ... тадаудың
алдында үлгіні мұқият ұнтақтау қажет.
\
4.2.1 Атомдық-абсорбциялық әдіс
Атомдық-абсорбциялық спектрометрия еркін атомдардың ... ... ... ... анықтайтын анатомиялық әдіс.
Атомдардың әртүрлі формадағы ... ... ... ... бір-бірімен тығыз байланысында айқындалады.
Бұл әдістің ерекше маңыздылығы лабораториялық ... ... ... ... сіңіруді бақылауды 1802 жылы ... Ол күн ... ... ... ... бұл соңынан
фрагофер деген атаққа ие болды. Кейіннен Киргоф пен Бузен 1860 жылы мынадай
жағдайды ... ... және ... ... ... ... ... селективті талдау әдісінің жаңа негізі болуы мүмкін деп ... ... бері ... техника өзінің ең жоғарғы дамуына ие болды.
Эмиссиялық техника таолдау мақсатына арналып ... ... ... жағынан қарапайым фильтрлік жалынды фотометр формасынан 20-30
сек аралығында бір үлгі түрінен 20-30 элементтерді анықтауға ... ... ... ... ... Мұндай жетістігі бар аспаптар 1950
жылы пайда болды. ... ... ... ... ... ... жетік түрінің дамуы бұл әдіспен ... ... ... анықтауға болады [9].
4.2.2 Қондырғының құрылымдық үлгісі
Атомдық –абсорбциялық спектрометрия әдісімен өлшеу үшін ... ... ... ... ... ... келетіндей
етіп орналастыру қажет. Элементтің резонанстық сәулесі алынған атомдық бу
қабатының сіңірген сәулесінен ... ... ғана ... ал ... ... жарық сәулелерінің үлгісі төмедейді, сөйтіп олардың өлшеу
сезгіштігін азайтады.
Атомдық –абсорбциялық ... ... ... ... ... элементтің бір бағытта сызықта спектрін шығарып
тұрған ... ... ... арқылы өткізеді, оған анықталатын элементтің
аэрозоль ерітіндісін жіңішкелеп бүркеді. Спектр ... ... ... ... ... монохроматордың көмегімен айқындайды.
Айқындалған сызықтық сәуле фотоэлекторлық детекторға бағытталады, көбінесе
фотокөбейткішке, сосын шығатын ... ... ... ... ... бар ... немесе телетайпта тіркеуге алынады.
(Талданатын үлгіні бүркігенге дейін және жалынға бүркілген әтінде).
Бұл аралықта екі ... ... ... өлшемі болып табылады
және анықталатын элементтің де өлшеміне сәйкес. ... ... ... ... ... ... аластау үшін алғашқы
жарық көзін 50 немесе 100 Гц
жиілікке ауыстырады. Ал ... ... ... ... ... ... тұрақты құраушы белгіні жалынның өзіне тән сәуле шығаруына
байланыстырып алуға мүмкіндік туады.
Анықталатын элементтің концентрациясы мен ... ... ... байланыс калиберлеу процесі кезінде қалыптасады. ... алып ... ... шоғыры аймағында Ламберт-Бер заңы бойынша
сызықтық байланысты атомдық-абсорбциялық спектрометрия әдісіне тек ... ... ... ғана ... ... ... ... бағыты жуық шамада концентрациясы жоғары
жағына ауытқиды. Егер Т жалынды жіберу арқылы, 1̥ және 1 ... және ... ... ... қарқындылығы болса, онда анықталуы төмендегідей:
А=lg(1/T)=lg(l̥/1)
Детектордың шығар белгісі оған ... Е-ға ... яғни ... ... Т-дан А-ға өту қажет, есептеу жолы арқылы немесе
тіркегіш ... ... емес ... электронды құралдардың көмегімен
аспаптардың сіңіру қабілітінің өлшенуіне байланысты оның шығуын ... ... ... ... ... әртүрлі
қызметі бар негізгі екі бөліктен тұрады.
Біріншісі-талданатын үлгіні негізгі пішінінде тұрған атомдары атомдық
буға айналдыру үшін, ол ... және ... ... ... ... ... ... зерттеу әдістерінен ерекшелігі
Атомдық-абсорбциялық спектрометрия әдісін басқа да әдістермен
салыстырғанда ... ... бар. ... бұл барлық артықшылықтарын
жинақтап, дәлелдеп көптеген белгілеріне қарап ... ... ... ... айтты. Әдістің селективтілік бір қасиеті өте жоғары, бір ерітіндінің
бірнеше элементтерін анықтауда, төменгі шектерін ... ... ... қатар, бұл әдіс үлгіні дайындау барысында кейде концентрация
бірлігі бейнелген ретінде аналитикалық сигналдың соңғы формасының
түзілуінде көмектеседі. Сондай-ақ тағы бір ... ол ... да, оны ... уақытта басқа әдістерден толығымен тәуелсіз етуге
болады [11].
4.2.4 Калибрлі және реактив ерітінділерін дайындау
Калибрлі ... ... үшін ... ... ... түрде концентрациялы ерітіндісі жасалынады. Сосын бастапқы
ерітінді белгілі бір жүйемен ... ... ... қажетті калибрлі
ерітінділерді алады. Анықталатын элементтің 0.1%-тік концентрациялы
ерітіндісін алу үшін сондай мөлшерде тұз алынады. ... ... таза ... ... жөн, ... тұз ... тұрақтылығы жеткіліксіз болған жағдайда.
Реагент ерітінділері. Бқл ерітінділері тікелей концентрацияланған
түрінде пайдаланылады. Сондықтан да бұл жағдайда эхлементті анықтау
барысында тазалыққа, ұқыптылыққа көп көңіл бөлу ... Сулы ... ... ... органикалық сұйықтықтарда ериді, ал
калибрлі ерітінділер еріткішке сәйкес метал органикалық қосылыстардан
дайындала отырып, сол ... еруі ... ... ... ... ... ерітінділерді сұйылту үшін ғана қажет. Көп жағдайларда мақсатқа
сай иетиллзобутилкетон ... ... ... ... ... ... ұқсас келеді[10,11,12].
Калибрлі ерітінділерді дайындауда қазіргі кезде метал-органикалық
қосылыстар ... ... ... және бояуларды анализдеуде уайт-
спиртте оңай еритін металдардың ... ... ... ... ... ... ... дайындау, талдау
Зерттеу объектісінен үлгілер жазғы оқу-өндірістік практика ... Үлгі ... су мен ... алынды. Оларды жинау үшін
зерттелетін аймақтан, яғни өзен ... 4 ... ... ... ... ... ... Су үлгісін алу
Су үлгісі 2-схемада көрсетілген пунктердің барлығынан алынды. Үлгіні
алу үшін ... бір ... ... ... ... ыдыстарды үлгі алынатын жердің суымен 3 рет ... су ... ... ... ... ... үшін суды өзеннің ортасынан
немесе жағадан 1,5-2 метр ... алу ... және ... ... болу ... ... 2-3 ... алу қажет.[12]
5.2 Су жәндіктерінің үлгілерін жинау және іріктеу
Жәндіктер үлгісі де 2-схемада көрсетілген ... ... ... үлгілерін жинау үшін судағы ағаш бұтақтары мен ... ... ... ... ... 700 ... ... ішіне этикетка салынады. Этикеткаға қарындашпен үлгіні жинаған жер,
күн және жинаған адамның ... ... ... ... ... ... ... іріктеу
жұмыстары жүргізіледі. Алдымен фиксацияланған материалдар таза ... ... ... ... кейін личинкаларды Петри ... ... ... ... тұқымдастарға, түрлерге жіктейді.[15]
Шарын өзенінен жиналған жәндіктердің ішінде Ephemeroptera, ... ... ... кездесті[15]. Осы отрядтарға жалпы сипаттама бере
кетейік.
Біркүндіктер (Ephemeroptera) – класс Insecta, класс асты Pterygota,
инфракласс ... ... ... ... ... ... ... имогалары бірнеше сағат өмір сүреді де, өліп қалады.
Бұл жәндіктердің қанатының ұзындығы тең емес, ауыз ... ... және ... ... үшеу.
Біркүндіктер жұмыртқаларын суға салады. ... ... ... бар ... ... Личинкалар өсімдік
қалдықтарымен қоректеніп, 2-3 жыл ... ... ... негізгі
айырмашылығы кеміруші ауыз аппараттарының жақсы дамығандығында. Личинкадан
алдымен ... одан ... ... [16,17]
Жылғалықтар отряды (Trichoptera) жаңа ... ... ... ... – суда ... ... жәндіктер.
Имагалары аз өмір сүреді, әдетте қоректенбейді. Олардың кемірушші ауыз
аппараттары толық дамымаған. Өсінділермен ... екі жұп ... ... Басында жұп фасетті қөзі орналасқан. Мұртшалары - өте ... ... ... ... ... суда 1-3 жыл ... Көбіне олар
жыртқыштар. Құмнан ұсақ тастардан, моллюскалардың қабыршақтарынан және
басқа заттардан ... ... ... ... ... екі ... болып орналасқан трахеялар арқылы тыныс алады. Олар ... ... ... ... қуыршақта күшті мандибулалары болады, сол
арқылы пілләдан шығып, су беті арқылы жағаға жетеді де, ... ... ... ... таза ағын суда тіршілік етеді.
Көктемдіктер(Plecoptera) отряды көктемде көп кездеседі. Өте ... ... ... ... ... ... жақсы дамыған, себебі олар жаңа қанаттыларға жатады. Көктемдіктер
жұмыртқаларын суға салады. Олардың ... ... ... ... ... ұқсас, айырмашылығы қанаттары жоқ және ... ... ... ... ... ауда ... өмір ... Олар суда
қыстайды да, көктемде ересек түрге айналып, ұшып ... ... суда ... ... ... фазасы бар көктемдіктер басқа жәндіктерден ерекшеленеді
[16,17].
5.3 Су үлгілерін талдауға ... 1 литр су ... ... ... ... ... ... электроплиткада ыдыс табанында шамалы ылғал қалғанға ... ... ... қалдық 2 мл азот қышқылы мен шайылып,
пробиркаға ... да, 20 мин ... ... Содан соң ыдыс
дистелденген сумен 2-3 ... ... ... ... көлемі 10мл/ге
жеткізіледі. Осылайша дайындалған үлгі ... ... ... ... Су ... ... дайындау
Жәндіктердің әр тобы ылғал күйінде таразыға тартылып одан кейін
құрғатылады. Құрғақ жәндіктер 2 мл азот ... мен 1 мл хлор ... ... ... ... ... ... болаттан
жасалған герметикалық сауытқа орналастырылады. ... 1 ... ... шамасындағы температурада қыздырылады. Суығаннан кейін болат сауыттың
ішіндегі сұйық пробиркаға құйылады. Ерітіндінің көлемі осылайша 10 ... және ... ... даяр болып есептеледі. [18,19]
5.5 Үлгілерді талдау материалдары
Үлгілердің ... ... ... ... ... газ тәріздес күйінде болатын атомдардың жарық
сәулелерін сіңіріп алу арқылы атқарылады. ... ... ... газ
күйіне айналуы газ білтесіндегі от жалынының күшіне байланысты.
Аспаптың газ білтесіне ауа арқылы жанғыш газбен (пропан) ... ... Газ ... ... ... ... қызған
атомдары газ күйіне айналады. Осы атомдар қуыс ... ... ... ... алады. Сонан кейін сәуле шоғыры монохроматорда ыдырайды
да, шыға ... ... ... ие аналитикалық сызық пайда болады.
Бұл ... ... ... ... ... ... барып ток
тіркеуші аспапта тіркеуге алынады. ... ... ... ... азаюына себеп болады, ал бұл жағдай лезде тіркеледі.
Содан кейін градуирленген график тұрғызылады. Оның абцисса ... ... ... ... ал ... ... пикі көрсетіледі.
Әрбір үлгідегі элементтердің концентрациясы төмендегідей ...... ... ... – соңғы көлем, мл
р - өлшем коэффициенті
n – үлгі ... ... ... ... ... құрамындағы ауыр металдардың мөлшері, мг/л
|Ауыр металл |ШРК, мг/л | |
| | ... ... |
| | | |
| | | |
| | |1 |2 |3 |4 ... |0,03 ... ... ... ... |
|Cd |0,001 ... ... ... |0,0004±0,0002 |
|Cu |1,00 ... ... ... ... ... |1,00 ... |0,0005±0,0002 |0,0005±0,0002 ... ... |0,3 ... ... |0,018±0,0021 ... ... ... ... ауыр ... ... ... № |Жәндіктердің тұқымдасы |Ауыр металдар, мг/кг |
| | |Pb |Cd |Cu |Zn |Fe |
| ... ... ... ... ... |352±34,9 |
|1 | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |139±6,5 ... ... ... ... |
| |Peridae ... ... |21,1±2,2 ... ... |
| ... ... ... ... ... |442±42,9 |
|2 | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |80±3,1 ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| |Peridae ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
|3 | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| ... ... ... ... ... |46,9±4,7 |
| ... ... ... ... ... |164,6±15,9 |
|4 ... ... ... ... ... ... |
| | | | | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
7. ... нәтижелерін талқылау
Ауыр металдар суда табиғи мөлшерде кездеседі, бірақ ... ... ... ... бұл ... ... асып отыр. Мұның
табиғи және ... ... бар. ... ... - ... ... бойында кен орындарының болуы мен жанартаулардың атқылауы
т.б. Ал антропогендік себебі - ... ... ... т.б. ... ... және ... ... ықпалы байқалатын өзендер –
Шарын мен Темірлік өзендер. Өзеннің ... ... өзен ... ... ... кен орны әсер етсе, антропогендік ластануына өзен
бойындағы елді мекендердің ... ... әсер етіп ... Су ... ауыр ... ... барысында су құрамындағы Pb,Cd,Cu,Zn,Fe мөлшері анықталады.
Зерртеу нәтижелері бойынша Pb ... №1 ... 0,0095 мг/л, яғни ... № 2 ... 0,0087 мг/л, №1 ... 0,0008 мг/л ... ... 0.0060 мг/л болса, №4 пунктте 0,0080 мг/л, яғни ШРК-дан (0,03 мг/л)
әлдеқайда төмен.
Cd ШРК-сы 0,001 мг/л, ал ... ... ... №1 ... ... №2, №3 ... де дәл осындай, яғни ШРК-дан ... №4 ... ... ... ... ... ... болады:№ 1 пунктте 0,0025
мг/л, №2, №3 және №4 пункттерінде 0,0017мг/л болды. Бұл ... ... ... ... та ... ... төмен, табиғи мөлшерде кездесті. №1 пунктте
0,0010 мг/л болса, қалған 3 пунктте 0,0005 мг/л ... ... су ... ... келетін болсақ, №1 пунктте 0,0220
мг/л, №2 пунктте 0,0400 мг/л, №1 пунктегіден 2 есе ... №3 ... ... ... (0,0180 ... ал №4 ... ... өсіп, 0,0038
мг/л жетіп отыр, бірақ бұл нәтижелер ШРК-дан он еседей төмен.
7.2 ... ... ауыр ... ... ... ... ... ауыр металдардың мынандай мөлшері
кездесті:
Pb мөлшері №1 пункттегі біркүндік ... ... ... ... ... ... ... тұқымдасы) 139,5 мг/кг,
ал көктемдіктер денесінде (Perlidae тұқымдасы) денесінде 66,22 мг/кг дейін
болды. №2 ... ... 122,8 ... ... 80,50 ... ал үйшіксіздерінде 142,5 мг/кг, көктемдіктерде
20,54 мг/кг мөлшерде кездесті. №3 пункттегі ... ... ... ... ... 58,25 ... Ал үйшіксіздерінде 99,5
мг/кг ... ... ... №4 ... Pb ... 175,0 ... жылғалықтардың үйшіктілерінде 84,41 мг/кг.
Cd мөлшері №1 ... ... ... 3,08 ... үйшіктілерінде 1,000мг/кг, ал үйшіксіздерінде 2,180 мг/кг
үйшіктілерден 1,2 есе аз, көктемдіктер денесінде аз мөлшері кездесті(0,4100
мг/кг). №2 ... ... ... Cd 4,170 ... ... 0,7900 мг/кг дейін кездеседі, бұл мөлшер №1 пункттегіден жоғары.
Жәндіктер денесіндегі Cu – ң ... №1 ... ... 22,11 ... №2 ... мөлшері 25,03 мг/кг, №3 пункттегі
жәндік ... 31,59 ... ал №4 ... Cu – ң мөлшері 62,82 мг/кг.
Бұл жерден мыстың мөлшері ағыс ... ... 1 – ... 4 ... ... ... ... ең көп мөлшерде кездескен элемент – Fe. Ол әр
жәндіктің денесінде әр түрлі мөлшерде.
Ауыр металдардың мөлшері жәндіктер ... су ... ... 100 еседей жоғары.
7.3 Алынған нәтижелерді талқылау
Жоғарыда келтірілген мәліметтер ... ... ... ... ... Оның ең ... деген мөлшері 0,0095 мг/л 1 – ... ... ... ... ... ... Мұның негізгі себебі сол
аймақтағы Тұйық қорғасын кен ... ... ... Ағыс ... сайын қорғасын (топыраққа, жәндіктер денесіне сіңіп) мөлшері
азаяды. Су құрамындағы ... ... да (Cu Cd Zn Fe) ... ... ... ... ... бірдей.
Жәндіктер денесіндегі ауыр металдардың мөлшеріне келетін ... ... ... 100 еседей жоғары. Зерртеу ... ... ... ... келуге болады: қорғасынның көп мөлшерін жинақтаушылар –
біркүндіктер, олар қорғасынның 175 ... ... ... ... ал ең ... ... ... болады(20,54 мг/кг). Жылғалықтар
денесіне мыс пен ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін кездестірдік.
Қорыта айтқанда судағы ауыр металдың мөлшері ТМД ... ... ... жағдайына пайдаланылатын суларға арналған. ШРК-дан әлдеқайда
төмен. Жәндіктердегі ауыр металдың ... ... 100 ... ... негізгі себебі ауыр металдар концентрациясының ... ... ... ... Шарын өзені эко жүйесінің қазіргі жағдайы және ықтимал өзгерістер
Шарын өзенінің бассейні қазіргі кезде негізінен халық сирек ... ... ... жоқ, ... тұрғыдан алғанда біршама қолайлы
аймақ болып табылады. Өзен аңғарының эко жүйелері тарихи қалыптасқан ... ... ... және ... гидрологиялық режиміне
жақсы бейімделген тұрақты жүйелер болып ... ... бір ... өзен
аңғарында неоген дәуірінен бері сақталып қалған ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде Қазақстанда 2 жерде
ғана Шарын ... ... және ... ... ... ... ғана ... популяциялар түрінде кездеседі. Басқа жерлерде ... ... ... ... ғана ... кездеседі. Өзен суының сапасы
да біршама жоғары.
Шарын өзенінің суындағы қорғасын, кадмий, мыс, ... ... ... анықтау аталған металдардың өзен суындағы
концентрациясы ШРК деңгейінен әлде ... ... ... ... Бестөбе су қоймасы мен Мойнақ су электр ... ... соң өзен ... ... бір қатар өзгерістер ... Бұл ... ... ... бөлуге болады.
1. Өзен аңғарының Бестөбе су ... ... ... ... режимі түбегейлі өзгеріп арынды өзен ... ... ... ... тән су қоймасы пайда болады. Бұл ... ... ... тән ... ... өкілдерінің жойылуына әкеліп
соғады. Атап айтқанда арынды таулы өзендерде ... ... ... ... бір ... көктемдіктер, жылғалықтар, қос
қанаттылар отрядтарына жататын рефильді жәндіктер жойылады. Олардың орнын
тұйық суларға тән ... ... Су ... ... бөлігінде бірқатар
жерлер сазданып, батпақтануы ... ... ... сона ... жәндіктердің дамуына қолайлы жағдай туады.
2. Бестөбе су ... ... ... су ... станциясының
ғимаратына дейінгі 9 км-ге жуық аралықта өзен арнасы құрғап, өзен ағысы
бүртіндей тоқтайды. ... ... ... өзен эко жүйесі түбегейлі
өзгеріске ұшырайды.
3. Өзеннің Мойнақ су электр станциясы ғимаратынан ... ... ... ... ... ... өзен ... жоғарғы бөлігінен ағып
келген өзгерістер леспе заттар және қалқыма заттар су ... ... ... ... ... ... өзен бойымен бірте-бірте жылжый
отырып өзен арнасының күрт ... жол ... және ... эко ... ... ... ... отырады [ 20
].
4. Өзен арнасының тереңдеуі өзен аңғарындағы жер асты ... ... ... соғады, бұл өз кезегінде өзен ... ... ... ... орманы орналасқан территорияларының
құрғап шөлейттенуіне әкеліп соғуы мүмкін.
5. Су электр станциясы құрылысы ... ... ... бассейінінің
өсімдіктер мен жануарлар әлемі арнайы түрде зерттелмегендіктен ... ... ... ... өзгерістерді қазіргі кезде болжау қиын.
Қорытынды
1.Шарын өзені аңғарының ... ... ... топырақ
жағдайларына, өзеннің гидрологиялық режиміне сәйкес қалыптасқан орнықты
экожүйелер болып табылады.
2.Қазіргі кезде өзен суының ... ... ауыр ... ... ШРК ... ... төмен.
3.Шарын өзенінің бойында салынып жатқан Мойнақ су ... ... ... ... қосымша энергиямен қамтамасыз етеін
маңызды энергетикалық нысан.
4.Станцияны сумен қамтамасыз ... ... су ... ... ... ... маңызы бар жерлерді аз қамтиды.
5.Мойнақ су электр станциясының іске қосылуы өзен ... ... ... әкеліп соғады, өзгерістер әсіресе су
қоймасы орналасқан шатқалда және су қоймасы плотинасынан ... ... 9 ... аралықта күшті білінетін болады.
6.Өзеннің гидрологиялық режимінің өзгеруіне және өзен арнасының
тереңдеуіне байланысты өзен ... ... және ... ... ... ... жойылып кету қауіпі бар.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Науменко А.А, ... А.В. ... реки ... ... ... географии. А.:Мектеп-1996
2. Пивень Е.Н. Тенденции изменения ... рек ... ... ... К.А. ... ... ... Л.-1976,160с
4.Керимбай Н.Н. Закономерностиструктурной организаций геосистем бассейна
р.Шарын и ... ... ... Диссертация,
А:2000,150с
5.Кавецкая Н.С. Распределение суммарной радиации по ... ... ... А.:Наука,1990,с14-28
6. Под ред. Ломоновича М.И. Илиская долина, ее природа и ресурсы. А-1963
7. Зиневич Ю. Грозит ли что-нибудь ... ... ... ... Реймерс Н.Ф. Гидропользование словарь-справочник. М.,1990, 637с
9.Львов Б.В. Атомно-абсорбционный спектральный анализ. М.: Наука-1966,320с
10.Прайс В.Аналитическая ... ... У.И. ... спектроскопия. Л.:Химия-1971,351с
12.Үлкен практикум әдістемелері.А-1999
13.Под.ред:Е.Н.Павловского и В.И.Жадина.Жизнь ... вод ... Ш.Г. ... безпозвоночные (Ephemeroptera, Trichoptera,
Diptera) водоемов Заилиского и ... ... ... ... Б.М. ... насекомых по личинкам. М-1972,399с
16. Шарова И.Х. Зоология безпозвоночных.М-2002,592с
17. Натали В.Ф.Зоология безпозвоночных.М-1975,487с
18.Терещенко Б.С№ Сосуд для ... ... ... ... ... разложения в аналитической химии:Пер. с англ.Под.ред А.И.
Бусаева и Н.В.Трофимова. М.:Химия-1984,420с
20.Иванов А.Н., ... Т.А. ... и ... ... Колос, 1979.-383с.
21.Влияние загрязняющих веществ на гидробионтов и экосистемы водоемов.
Сборник симпозиума, ... Г.С, ... Г.Т. ... Г.А. ... экология. М.:Московский Университет-1994
24.Перспективная водахозяйственная проблема Казахстана. А.:Наука-1966
25.Израэль Ю.А. ... и ... ... ... среды. М-1984,548с
26.Дауленов С, Зозуля М. Водное хозяйство Казахстана. А-1959
27.Маршалл В. Основные опасности химического производства.М.:Мир-1989
28.Беркалиев З.Т. Гидрологические основы ... ... ... р. ... Ж. ... ... ... және сарқылудан қорғау. А-
1993,49бет
30.Сейсума З.К, ... И.Р и др. ... ... в ... Рижского
залива. Рига-1984
31.Vaberio F/.Brescianini C., Lastraioli S. Aibrome metals on urban ... Eurion Anae ... ... ... ... А.:I-IV ... 2003г
33.Керимбай Н.Н. Закономерностиструктурной организаций геосистем бассейна
р.Шарын и ... ... ... Диссертация,
А:2000,150с
34.Романова С.М, Нурахметов Н.Н, ... К.О. ... ... токсическими веществами ... вод ... ... ... ... ... человека-1997№4
35. Мур Дж.В. Тяжелые металлы в природных водах. М.:Мир-1987,285с
36.Жунусова К.Х. методы оценки загрязнения окружающей среды. А-1971
37.Под.ред: ... Н.Г, ... Л.А. ... проблемы охраны
окружающей среды. Киев-1976
38. Рыспеков Т.Р. Мониторинг природной среды.А-2003
39. Абишева З.М, ... Б.М. О ... ... воды в бассейне ... ... и ... ... ... ... и их хозяйственная
оценка.А.:КазПИ-1989
40.Базарбаев. Современное состояние загрязнения основных ... ... ... металов. А.: Қанағат-2002,254с
41.Доброволольский В.В. География микроэлементов. М.:Мысль-1983
42.Давыдрва С.Л, Тагасов В.И. Тяжелые металлы как супертоксикпнты ХХI ... М.С. ... ... ... ... А.М. Орхана окружающей среды.Л-1991
45.Никаноров А7М, Жулидов А.В, Покаржевский А.Д. Биомониторинг тяжелых
металлов в пресноводных экосистемах. ... Т.Р. ... ... мен көлдері. А-1975,72бет
47.Владимиров А.М., Ляхин Ю.И., Матвеев Л.Т., Орлов В.Г. Охрана окружающий
среды. Л., Гидрометео издательства, ... Г.Г. ... ... и ... при ... ГЭС (на ... р.Чарын). Изучение и
освоение природных ресурсов Казахстана,А-1985
Резюме
Мойнакская гидроэлектростанция и Бестюбинское ... ... ... в ... ... реки ... ... тревогу вызывает судьба
Шарынской реликтовой ясеневой рощи.
Summary
Moynak ... dam and ... cause large changes in ... of the river valley Sharyn. Of ... concern is the fate of
Sharynskoy relic ash grove

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
" МРЭК" АҚ 110 кВ " Старый город" қосалқы станциясын қайта құрылымдау34 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
35/10 кВ-тық «Анката» қосалқы станциясын қайта құру53 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
«Достық» станциясы арқылы халықаралық көлік қызметінің болашақтағы даму жолдары5 бет
«Новый» 110/10 кВ қосалқы станциясын жобалау54 бет
«сұрыптау станциясының жұмысын ұйымдастыру»28 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
«Құлсары» 110/35/10 кВ қосалқы станциясын қайта құру73 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь