Мұздықтар туралы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
а) мұздықтар туралы жалпы түсінік
ә) мұздықтардың жаралуы
б) мұздықтардың қоректенуі
в) мұздықтардың еруі
г) мұздық шөгінділер
III . Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Егер жер бетінің қандай да бір бөлігі хионосфера шегінде болса, онда мұз қалыптасу жағдайы тууы мүмкін. Хионосфера (грек chion- қар және sparia- шар ) өз құрамында атмосфералық ылғалдың басым көпшілігі қатты заттар күйінде тұратын тропосфераның қабатшасын айтады. Мұнда қар жауу басым болып, үнемі қар мен мұз сақталуы мүмкін. Хионосфераның төменгі шегі-қар сызығы.
Қар шакарасының биіктік деңгейі климат жағдайына тікелей байланысты. Мәселен, Анды тауларында, Магеллан бұғазының аймағында ол 900 м биіктікте орналасса, оңтүстік тропикалық ендігнде 6700 м биіктікке жетеді. Демек, қар шекарасының ең биік жері – тропикалық белдеу. Ал, экваторлық белдеуде жауын - шашын молдығынан оның деңгейі біраз төмендеу болады. Мысалы, Килиманджаро тауларында қар шекарасының биіктігі-5500 м. Экватордан солтүстік бағытқа қар шекарасының биіктігі төмен түсе береді. Шпицбергенде оның биіктігі 600 м-де байқалса, Фрац Иосиф жерінің солтүстік аралдарында 50 м, ал полюске жақындаған кезде қар шекарасы теңіз деңгейіне дейін төмендейді.
Табиғи мұз екі түрге – су мұзы және қар мұзы болып ажыратылады. Су мұзы- құрлықтағы судың немесе мұхит суының мұз болып қатқан кезде пайда болса, қар мұзы – қардың метаморфтанғаннан пайда болады. Қар сан мәрте қату мен ерудің, сондай-ақ қысымның нәтижесінде баданадай ірі түйірлі құрылым алып, фирнге (түйіршікті тығыз қарға) айналады. Ол одан арғы өзгеру процесінен өткен соң глетчер мұзына, яғни құрлықтағы мұздықтар мұзына айналады. Сөйтіп, шамасы 10-13 м3 кардан 1 м3 мұз жаралады.
Тұрақты қозғалыстағы, негізінен құрылықта орналасқан, қатты атмосфералық жауын-шашынның жиналуы және қайта қалыптасуы жолымен пайда болған фирн немесе жер бетінде ұзақ уақыттар бойына сақталатын кристалды мұз шоғырын (қорын) мұздық деп атайды. Олар таулы өлкелерде тек қарлы шекарадан жоғары аймақтарда түзіледі.
1. Ж. Достайұлы Жалпы гидрология Алматы «Білім» 1996ж
2. С.А. Құсайынов Жалпы геоморфология Алматы «Қазақ университеті» 2006 ж
3. Қазақ ұлттық энцикклопедиясы 6 том
        
        Жоспар
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
а) мұздықтар туралы жалпы түсінік
ә) мұздықтардың жаралуы
б) ... ... ... ... ... ... . Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Егер жер бетінің қандай да бір ... ... ... ... онда
мұз қалыптасу жағдайы тууы мүмкін. Хионосфера (грек chion- қар және sparia-
шар ) өз ... ... ... ... ... ... ... тұратын тропосфераның қабатшасын айтады. Мұнда қар жауу ... ... қар мен мұз ... ... ... төменгі шегі-қар
сызығы.
Қар шакарасының биіктік деңгейі климат жағдайына тікелей байланысты.
Мәселен, Анды тауларында, Магеллан бұғазының ... ол 900 м ... ... ... ... 6700 м биіктікке жетеді. Демек, қар
шекарасының ең биік жері – тропикалық белдеу. Ал, экваторлық ... ... ... ... оның ... ... ... болады. Мысалы, Килиманджаро
тауларында қар шекарасының биіктігі-5500 м. Экватордан солтүстік бағытқа
қар шекарасының биіктігі төмен түсе ... ... оның ... 600
м-де байқалса, Фрац Иосиф жерінің солтүстік аралдарында 50 м, ал ... ... қар ... ... деңгейіне дейін төмендейді.
Табиғи мұз екі түрге – су мұзы және қар мұзы ... ... ... ... ... ... мұхит суының мұз болып қатқан кезде пайда
болса, қар мұзы – қардың метаморфтанғаннан пайда ... Қар сан ... ... ... ... қысымның нәтижесінде баданадай ірі ... ... ... (түйіршікті тығыз қарға) айналады. Ол одан арғы ... ... соң ... ... яғни ... мұздықтар мұзына
айналады. Сөйтіп, шамасы 10-13 м3 ... 1 м3 мұз ... ... ... ... ... ... жауын-шашынның жиналуы және қайта қалыптасуы жолымен ... фирн ... жер ... ұзақ ... ... ... кристалды
мұз шоғырын (қорын) мұздық деп атайды. Олар таулы өлкелерде тек қарлы
шекарадан ... ... ... ... Іле ... қар жиегі 3700-
4000 м биіктікте орналасқан. Алайда динамикалық процеске орай мұздықтар бұл
шекарадан төмен түсе алды. ... ... ... өз ... ... ... ... таудан төмен қарай жылжиды. Мұздықтардың
жылжу жылдамдығы тәулікте бірнеше сантиметрден ондаған метрге ... ... мен ... ... ... кездесетін
мұздықтар, ұзақ жылдар бойы қабатталып жиналған қар, су ... жер ... ... ... мұхиттарда кездесетін қалқыма-ықпа
мұздар(айсбергтер) жатады. Олар жербетілік, ... және ... ... Жер ... ... ... құрлықта, теңіз жағалауларында
(шельфтерде) ондаған, жүздеген мың ... бойы ... ... ... ... ... байланысты пайда болған атмосфералық
фирндер мен мұздардың табиғи жиынтығы болыа саналады.
Жер жүзінде құрлықтың 16.2 млн км2 ... яғни оның 11 ... ... ... ... жалпы көлемі 30 млн км3.Егер біз мұздар еріп
кетті деп есептейтін болсақ, онда ... ... ... 64 ... ... Осы су жиналатын болса, онда жер ... ... ... ... су ... жатар еді.
Мұздықтардың жаралуы.
Мұздықтарды зерттейтін ғылым саласын гляциология ... ... мұз ... мағына) деп атайды. Мұздарға гидросфера мен
литосфераның ... ... ... мұздықтар, ұзақ жылдар бойы
қабаталып жиналған қар, су беті, жер асты ... ... ... ... қалқыма ықпа мұздар (айсбергтер) жатады. Олар жер
бетілік, теңіздік және жерастылық болып бөлінеді. Жер ... ... ... ... ... ондаған, жүздеген, мыңдаған жылдар
бойы қалыптасады. Қардың ... ... ... судың
қатуынабайланысты пайда болған атмосфералық фирндер мен мұздардың табиғи
жиынтығы болып саналады.
Мұздықтардың қоректенуі оның ... қар ... ... ... ... жел ... ... алып келген тау баурайларынан
құлаған қардан, сонымен қатар ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Судың қатты фазасының, яғни ... ... ... ... ... ... өзі аккумуляция және абляция зонасына
бөлінеді. Мұздық ... еру және ... ... ... абляция деп
аталды. Абляция мұздықтың шеткі бөлігі қалыңдығының жұқаруына ... ... ... ауа температурасына тікелей байланысты.
Температураның ауытқуымен абляция да ауытқып тұрады. Сондықтан ... ... ... ... ... өзгеріп тұрады. Оның сәл ғана алға
қозғалуы артқа ... ... деп ... ... ... ... ... аумақтарды алып жатады және үсті ... ... ... ... ... ... ... қарай жылжиды.
Қазіргі кезде жер шарында бар - жоғы екі материктик ... ... ... ... мен ... мұз жамылғылары. Мұндай ... тән ... бірі – ... ... ... және
орасан зор қалыңдығы. Мұздық жамылғысының ең жоғарғы қалыңдығы – ... ... Ал ... ... қалыңдығы келмейді, сөйтіп бұл
аймақтардың астынан тасты ... ... ... тұстары көрінеді.
Мұндай жерлерді Антарктидада «Оазис» (Жазира) деп атайды. Мұның мысалы,
Советтік ... ... ... ... ... оазисі. Егер
мұндай тасты сілемдер мұздықтың бетінде оқшауланып көрініс берсе, оларды
нунатаки деп атайды.
Гренландия мен ... ... ... ... ... ... жағалаулық еңісті жазықтықтары арқылы теңізге қарай
жылжиды. ... бұл ... ... ... деп ... Суға ... жүзіп шығады да сынады, соның нәтижесінде теңізде еркін жүзіп жүретін
орасан зор ... ... ... ... ... ... ... ағысымен жүзген мұзтаулар төменгі ендіктерге жетіп, ... ... Еру ... ... ішіндегі әр түйірлі материал айсбергтен
босап, теңіз түбіне шөгеді.
Антарктида шеткі аймақтарындағы мұздардың ... ... ... немесе біразы жүзіп жүреді, бұларды шельфтік мұздықтар дейді. Егер
қар шекарасы мұздануға ұшыраған тау ... ... ... жатса,
мұздытау етегіндегі жазыққа шығып, жан-жаққа жайылып кетеді. Осы ... ... тау ... ... деп аталады. Мұндай мұздықтың
бірі – Аляскадағы Маластин мұздығы. Бұл бірнеше аңғарлы мұздықтардың ... ... ... ... ... болған. Құрлықтың едеуір
бөлігін көмкере отырып, мұздықтар экзогендік ... ... ... ... ... Ежелгі мұз басу заманында жазғы және орта жылдық
температураның төмендегенінен, климаттың салқындауынан қатты ... ... ... ... ... Мұндай кезде тау өлкелерінде
мұз қату жағдайы ... ... қар ... ... әкеп ... ... Америка мен Евразия жазықтарында қалың жамылғы
мұздықтар пайда болған және олардың бедер түзуші ролі арта ... ... ... және ... ... ... ... дамуы бірнеше фазаларға бөлінеді: 1) мұздықтың ұлғайып қарқындауы, 2)
мұздықтың ... ... ... және 3) еріп ... ... ... әр фазасына байланысты бедердің мұздықтың қарқынды шағында, мұз
негізінен қиратқыш жұмысын жүргізеді, ал ... ... ... кеміп,
не кейін шегінген кезде көбінесе, аккумуляциялық мұздық пішіндерін түзеді.
Қозғалыс процесінің барысында мұздықтар аңғарладың ... ... ... ... алып шығады. Мұздықтардың ... ... ... бірге қозғалысқа қатысатын тау жыныстарының мүжілу өнімдерін
(ірі ... ... ... ... деп ... Сондықтан,
мұздықпен бірге қозғалатын моренаны ... ал ... ... деп атаймыз.
Мұздықтың денесіндегі орналасу жағдайына қарай қозғалыстағы мореналар
беттік, ішкі және ... деп ... ... ... ... ... тау жыныстарының сынықтары мен қоршаған тау
беткейлерінен желмен әкелінген ... ... ... ... тау жыныстарының сынық қалдықтарынан құралған үйінді белдікті
қапталдық морена деп атайды. Әдетте беттік морена тау ... ... ... ... ... ... алғашында мұздықтың бетіне түскен, сонан соң біртіндеп
мұздықтың денесіне «жұтылған» тау жыныстарынан тұрады.
Төменгі немесе түптік мореналар ... ... ... ... және ... ішкі ... ... төмен түсуінің
нәтижесінде пайда болады. Түптік мореналарды құрайтын тау жыныстары
жұмырланған, ... ... ... келеді.
Морендік материалды мұздық түгелімен өзінің тілінің шетіне тасымалдап
жеткізеді. Бұл материадар аңғарды көлденең алып жатқан бел түріндегі ... ... ... оны ... ... деп атайды.
Мұздықтардың еруі.
Қар шегінен төмен түскен мұздық жылу ... ... ери ... процесіндегі негізгі рөлді климаттық факторлар атқарады. Мұздықтың
беткі қабатының еруі күн ... ... ... ... жылы ... ... әсерінен және мұздықты қоршаған тау беткейлерінен
шағылысқан радиациясынан болады. ... ... ... ... ... ... құбылмалылығының салдарынан мұздықтың беткі беткі
қабатының еруі ... ... ... ... ... ... ... суық бұлыңғыр күндерде еру тез тежеледі.
Мұздыққа жылу тек оның беткі қабаты арқылы ғана емес, ... ... ... ... жылу ... арқылы да келеді. Әрине мұздықтың
астыңғы қабатының еруінің рөлі ... ... және ... жақын жұқа
қабатқа ғана тарайды. Мұздың үздіксіз еру жағдайында мұздықтың тілінің қар
шегінен ... ... ұзақ ... ... тек жаңа мұз ... ... түсіп тұрған жағдайда ғана мүмкін. Егер бұл масса еріген массаға тең
болса, онда мұздықтың тілінің жағдайы өзгермейді. Егер жаңа мұз ... еруі мен ... көп ... ... ... онда мұздықтың тілінің
болған жағдайда мұздықтың массасы ... ... ... ... ... кейін қарай жылжығандай болады яғни мұздық ... және ... еру ... ... сәйкес жүретін ерудің
маусымдық құбылмалылығының амплитудасы ... ... көп ... ... ... ... ... қыста көрсетілген қашықтықта аңғармен алға
жылжыса, ал жазғы мерзімде өзінің күзгі ... ... ... ... ... ... алға жылжуы және ... ... ... ... ... ... ... көбеюі мен еру аймағындағы ... ... ... ... ... ... оның ... төмен таралуына әкеліп
соғады. Айтылған себептердің ... ... ... ... ... оның ... кетуіне әкеліп соғуы мүмкін.
Мұздықтар түрлі формада және ... ... ... ... ... ... және ... жүріп жатады, олар түрліше
қозғалыста болады, жер бетінің бедерін өзгертеді, климатқа әсер ... ... ... ... көзі ретінде ерекше маңызға ие.
Мұздықтардың денесінде шоғырланған судың аса ірі қоры мен ... ... ... тау ... ... ұзақ мерзімдік су
тасуын қамтамасыз етеді. Ауа температурасының ... ... ... өзен қыс бойы ... қар ери ... Әдетте, көктемде
байқалатын уақытша болып тұратын ... ... ... ... ... ... ... тоқтатады. Нәтижеде тау өзендеріндегі көктемгі су тасу
кезеңі су деңгейінің көтеріліп түсу қатарынан тұрады. Температураның ... ... ... қар ... биік ... ... орналасқан
мұздықтардың еруі қосылып, көктемгі су тасу кезеңіне ұласады. Ауаның
температурасы ... ... ... ... ... қоректенетін
өзендердің ағындысы солғұрлым көп болады. Қар ... ... ... ... су тасу ... ... ... ай мөлшерінде
өтіп, сонан соң су ... ... ал ... ... ... ... ... деңгейі 5...6 ай бойы сақталады. Сонымен қатар,
мұздықтардың суымен ... тау ... ... жазықтық
өзендерінен тағы бір ...... ... көп ... аса ... еместігінде. Мұздық шөгінділер – мұздықтың және
мұздық еріген кезде пайда ... су ... ... нәтижесінде пайда
болатын түзілімдер жиынтығы. Олар гляциялдық (мореналық) және сулық-мұздық
болып бөлінеді. Гляциалдық шөгінділер мұз массасы ... ... ... ... ... түзіледі. Бұл шөгінділер дөңбек тас, саз,
саздақ, құмдақ, дөңбек тасты құм сияқты іріктелмеген ... ірі ... ... және шеткі мореналық белестер, жағалық ... ... ... ... ... шөгінділер мұздық ішінде және
шетжақтардағы ойыс, сай, қолаттарда мореналық шөгінділердің еріген суының
әсерінен іркіліп, ... ... ... Сулық-мұздық шөгінділердің
мұздық-өзендік (флювиогляциялдық), көлдік-мұздық (лимногляциялдық) ... Ағын ... ... ... ... шөгінділер құмдардың,
қиыршық тастардың, малта тастардың қиғаш қабатынан тұрады. ... ... ... ... таяу ... ... лимногляциялық шөгінділер
таспа саздардан құралады. Флювиогляциялық шөгінділерден зандр, терраса,
друмлиндер, кам, оз ... жер ... ... ... Бір-бірімен өте
күрделі түрде ... ... ... ... кешендер мен мұздық
формацияларды құрайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ж. Достайұлы Жалпы гидрология Алматы «Білім» 1996ж
2. С.А. Құсайынов Жалпы геоморфология ... ... ... 2006 ... ... ... энцикклопедиясы 6 том

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұздықтар8 бет
«Автомобиль жолдарын жобалау кезіндегі қауіпсіздік талаптары» техникалық регламенті24 бет
Алакөл көліне қысқаша сипаттама21 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Гидросфера туралы16 бет
Гидросфера туралы мәліметтер3 бет
Ертіс өзенінің жоғарғы ағысының қазіргі экологиялық жағдайы және су сапасын бағалау41 бет
Италия Республикасы10 бет
Мұхиттар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь