Бабамыз Бейбарыстың ноғай ханымен жазысқан хаттары

Өткен қараша айының басында Египет Араб Республикасының Президенті Хосни Мүбәрактың Астанаға сапарлап келгені белгілі. Сол сапарда Хосни Мүбәрак Мысырдағы бүгінде азып-тозған әйгілі Сұлтан Бейбарыс мешітінің көп кешікпей қалпына келтіру жұмыстары қолға алынатынына уәде берсе, біздің Елбасы да бұл істен Қазақстанның шет қалмайтынын, өз үлесін қосуға әзір екендігін айтқан-ды.
Мысырды билеген Бейбарыс Сұлтан бабамыз кезінде Алтын Орда ханы Беркенің Шыңғыс хан ұрпақтары ішінен бірінші болып ислам дінін қабылдауына ықпал еткені белгілі. Египеттің барша мешітінде оқылатын Құтба намазы кезінде осы Берке ханның да аты аталып, үлкен құрмет көрсетілген. Ал осы баһадүр бабамыздың Берке ханның мирасқоры Ноғай ханымен жазысқан хаттарын білеміз бе?
Қыпшақ атының тұяғымен дү¬ниені дүбірлеткен Бейбарыс Сұл¬тан 1260 жылы Мысыр тағына оты¬рысымен крестшілер мен моңғолдарға қарсы «жиһад», яғни Аллаһ жолындағы қасиетті соғы¬сын бастайды. Батыс христиан мемлекеттері тарапынан ұйымдас¬тырылған кресті жорықшылар мен Құлағу хан бастаған моңғол шап¬қыншылары өзіне қарсы әскери одақ құру мақсатымен бір-біріне елшілер жібере бастағанын естіп-білген Бейбарыс сұлтан да өзіне тірек болатын мықты әскери және саяси одақтас іздейді. Сөйтіп, 1261 жылы Еділ жағасындағы Берке ханның басты ордасы алтын мұнаралы Сарай-Беркеге елшілер аттандырып, екі арада диплома¬тиялық қарым-қатынас орнап, нәти¬жесінде әскери-саяси одақ құрылады. Бейбарыс Египеттің байлығы мен ұлылығын көрсету үшін Алтын Орда ханына таңсық нелер ғажайып сый-сияпат: алтын жазумен әшекейленген Құран, піл, жираф, маймыл, зебр, тоты¬құс,т.б. экзотикалық хайуанаттар мен тіл үйіретін тәтті шербеттер жібереді. Берке ханға жолдаған хатында оны қасиетті ислам дініне кіруге үгіттейді. Ал Берке хан оған жауап хатында: «... Мен ислам ді¬нін қабылдадым. Ислам дінін Алтын Орда мемлекетінің ресми діні етіп жарияладым. Құлағумен менің етім мен қаным бір болса да, ол Аллаға және оның пайғам¬ба¬рына иман келтірмейді, сондық¬тан қарсы соғысамын» дейді және шын мәнінде Құлағуға қарсы соғыс ашады. Осылайша Бейба¬рыс Сұлтан Шығыстан Құлағу бастаған дүлей күшті тоқтатып, Шам еліндегі крестшілерді тал¬қан¬¬дайды. Кейін бұл одақ онан әрі тереңдеп, Бейбарыс Берке ханның туған қызына үйленеді және өзінің үлкен ұлының атын Берке деп қояды. Мекке мен Мединеде, Құд¬дыста, Египеттің барша мешітінде оқылатын Құтба намазы кезінде Беркенің де аты аталып, үлкен құрмет көрсетіледі. Осы орайда біз оқыр¬манға жан-жақты мағлұмат беру үшін Бейбарыс Сұлтанның көпшілікке әлі беймәлім емес Берке ханның мирасқоры Ноғай ханымен жазысқан хаттарының түрік тілінен аударылған нұсқа¬сын беріп отырмыз.
        
        Бабамыз Бейбарыстың Ноғай ханымен жазысқан хаттары
Өткен қараша айының басында Египет Араб ... ... ... Астанаға сапарлап келгені белгілі. Сол сапарда Хосни Мүбәрак
Мысырдағы бүгінде азып-тозған әйгілі Сұлтан Бейбарыс мешітінің көп ... ... ... ... ... уәде ... ... Елбасы да
бұл істен Қазақстанның шет қалмайтынын, өз үлесін қосуға әзір екендігін
айтқан-ды.
Мысырды билеген Бейбарыс Сұлтан бабамыз кезінде Алтын Орда ханы Беркенің
Шыңғыс хан ... ... ... болып ислам дінін қабылдауына ықпал
еткені белгілі. Египеттің барша мешітінде оқылатын Құтба намазы кезінде осы
Берке ... да аты ... ... ... көрсетілген. Ал осы баһадүр
бабамыздың Берке ханның мирасқоры Ноғай ханымен жазысқан хаттарын білеміз
бе?
АЛТЫН ... ... ... ...... ... ... дү¬ниені дүбірлеткен Бейбарыс Сұл¬тан 1260 жылы
Мысыр тағына оты¬рысымен крестшілер мен моңғолдарға қарсы «жиһад», яғни
Аллаһ жолындағы ... ... ... ... ... мемлекеттері
тарапынан ұйымдас¬тырылған кресті жорықшылар мен Құлағу хан бастаған ... ... ... әскери одақ құру мақсатымен бір-біріне елшілер
жібере бастағанын естіп-білген Бейбарыс сұлтан да өзіне тірек болатын мықты
әскери және саяси одақтас іздейді. ... 1261 жылы Еділ ... ... ... ... ... ... Сарай-Беркеге елшілер аттандырып, екі
арада диплома¬тиялық қарым-қатынас орнап, нәти¬жесінде әскери-саяси одақ
құрылады. Бейбарыс Египеттің байлығы мен ұлылығын көрсету үшін ... ... ... ... ... ... ... жазумен әшекейленген Құран,
піл, жираф, маймыл, зебр, тоты¬құс,т.б. экзотикалық хайуанаттар мен тіл
үйіретін тәтті шербеттер жібереді. Берке ханға жолдаған ... ... ... ... ... үгіттейді. Ал Берке хан оған жауап хатында:
«... Мен ислам ді¬нін қабылдадым. ... ... ... Орда ... ... етіп жарияладым. Құлағумен менің етім мен қаным бір болса да, ... және оның ... иман ... сондық¬тан қарсы
соғысамын» дейді және шын мәнінде Құлағуға қарсы соғыс ашады. Осылайша
Бейба¬рыс Сұлтан Шығыстан Құлағу бастаған дүлей күшті тоқтатып, Шам
еліндегі крестшілерді ... ... бұл одақ онан әрі ... ... ханның туған қызына үйленеді және өзінің үлкен ұлының атын
Берке деп қояды. Мекке мен Мединеде, Құд¬дыста, ... ... ... Құтба намазы кезінде Беркенің де аты аталып, үлкен құрмет
көрсетіледі. Осы орайда біз оқыр¬манға ... ... беру ... ... ... әлі беймәлім емес Берке ханның мирасқоры
Ноғай ханымен жазысқан хаттарының түрік тілінен аударылған нұсқа¬сын беріп
отырмыз.
НОҒАЙ ХАНЫНЫҢ СҰЛТАН БЕЙБАРЫСҚА ЖАЗҒАН ХАТЫ ... ... ... ... ... ... ... Пайғамбарлардың
соңғысы, тура жол сілтеуші Алланың жібер¬гендерін насихаттаушысы әрі ... ... ... ... (Ә. С.) бауыр¬лары болған
жерлестеріне жүрек жарған сәлемімді ұсынамын. Ме¬нің жазып отырған хатымның
екі басты ... бар: ...... ... ұзақ өмір ... ... сау-
сәламаттарыңызды білу; екін¬шісі – Ертуғаннан естуімізге қара¬ғанда, әкеміз
Берке ханның бала¬ларының, туған-туыстары¬ның ішінен ислам дініне
кірген¬дерімен хабарлассам деген екен¬сіз. Біз осындай ... ... ... діни ... бауырлықпен қараған, дініне берік
Сұлтан Бейбарысқа деген сүйіс¬пеншілігіміз арта түсті. Қиыр шетте жүріп
мұндай іске қадам басу тек қана Аллаға бар жан-тә¬ні¬мен ... ... ... қолынан келеді. Осы хатты жазып, Ертемір мен Тоқ Бұ¬ғадан
жібердік. Басты мақсаты¬мыз осы негізгі ниетімізді жеткізу еді. Біз ислам
дінін қабылдадық. Алланың ... ... оның күші мен ... ... Ел¬шісін бүкіл мұсылман қауымы¬ның сенімімен қабылдаймыз. Біз әкеміз
Берке ... ... ... Яғни ... ... біз де мұсылмандармыз.
Жарат¬қан¬ға бас иіп, оның әміріне ... ... ... алыс ... жалғасып тұрсын. Біз Сізбен бір дененің екі қолындай¬мыз. Сізге
ұнағандар ... де ... ... ... болғандарға біз де қарсы тұрамыз».
СҰЛТАН БЕЙБАРЫСТЫҢ НОҒАЙ ХАНЫНА ЖАЗҒАН ЖАУАП ХАТЫ (1270-1271)
«Бұл хатпен Алла ... ... ... ... ... нұры жүздерін
жарқыратқан, мұсылмандардың көмекшісі бол¬ған Ноғай ханның мәртебелі үл¬кен
мәжілісіне сәттіліктер тілей¬мін. ... оның ... ... ... ... мен ақыр¬заманда ең жақсыларын нәсіп етіп, оның өміріндегі іс-
әрекеттерін бұғанға дейінгі игі іс иелерінің табыстарына жеткізсін. Одан
келген сәлем хат ... ... ... ... ... Біз ... мен мағынасына аса мән берушіміз. Дініне бекем және Аллаға басқа
құдайлар қосу¬шылармен соғыста Берке ханның жолын қуған ұрпақтарының ізгі
істерін ... ... жөн ... Осы іс ... де басты мақсаты¬мыз. Біз
Алла Тағаланың «Іздеге¬ні¬міз осы» деген сөзін оқыдық. Оның құдіретінің
арқасында мұсылмандар тобын көбейтіп, олардың кәпірлермен діндері, ... ... куә ... ... ... ... бола ... (Ә.С.) пайғамбардың ізін қуушы¬лармен бірге боламын дегендігін
есімізге түсірдік. Біздің басты мақ¬сатымыз осыларды айта отырып, әрбір
басқан қадамдарыңызбен оған ... ... ... ... ... жар ... ... хан¬ның ұрпағына Алланың сәлемін
жолдаймыз. Кәпірлер осы өмірдегі соңғы басамақта кімнің тұраты¬нын білетін
болады. Аллаға ... ... ... әлі де опық ... көмектесетін жанашырлар жоқ».
«БЕЙБАРЫС РӨЛІНЕ ЖҮРЕГІМДІ ҚАЛДЫРДЫМ»
Бейбарыс Сұлтан дегенде бәріміздің есімізге өмірі аңызға айналған қазақтың
қайталанбас дара тұлғасы ... ... еске ... ... ... әртістің ең шебер сомдаған қайталанбас туындысы екені талассыз.
Оның бір ... тым ... ... ... бала ... ... кезінде ажыратылып, шет жұртқа құлдыққа сатылып кете барған.
Сөйтіп, Бейбарыс жетім¬дік¬тің ащы тақсіретін тартып, ... ... ... ... ... күн ... Дәл осы¬лай 1928 жылы дүниеге келген
Нұр¬мұхан аға да қырық бес жасқа келгенше әкесін білмей өседі. Жантөрин
деген тегі де ... ... ... ... ... кезінде қызыл
белсенділердің айтағымен айдалып кете барған. Сол бойы ажырап қалған.
«Бей¬барыс» фильмі қанды оқиғамен, ... өліп ... ... қасында:
«Көке...Көке...» деп еңі¬реп жылаған жападан-жалғыз кішкентай баланы
көрсетумен басталатыны есіңізде ме? Көкесін іздеген осы өксікке толы дауыс
көкесін ... ... ... ... ... қарс айырыл¬дырып, жан
жарасын қозғағаны анық. Фильмдегі кейіпкері мен өз ... ... ... ... ... дәл осы жетімдік пен туған жеріне деген
сағы¬ныш¬ты Бейбарыстың ішкі әлемінің лейтмотиві етіп ... ... ... осы ... ... өн ... қыпшақ әні арқылы әдемі өріп
отырады. Бейбарыс рөлін орындағаны үшін Нұрмұхан ағаға Тверь қаласында
өткен Бүкілодақтық фестивальде ... ... ... жарқын үлесі үшін»
сыйлығы беріледі. Осылайша фестиваль қонақтары – 250 талантты актер¬дің¬
ішінен Н. Мордюкова екеуі топ ... ... ... өзі де ... ... ... қалдырдым» деп кеткен екен...
Болат КӨМЕКОВ, академик: Араб сұлтандарының байлығы, беделі, мансабы
алтынымен емес, қанша қыпшақ сарбазы ... ... ... ... ... топырағына табан тіреген қай қазақ болмасын
өзін бабамыз Бейбарыстың ұрпағымын деп ... ... ... Сол ... ... Мысырда болған менің де кеудемді кернеді. Сондықтан бұл
әңгімемізді қазақтың кім екенін былайғы ... паш ... осы ұлы ... ... артынан қалған тарихи мұра төңірегінде өрбітсек. Себебі өзге түгіл
Бейбарыс қазақтан шыққан деп кеудемізге нан піскен біздердің ... ... ... ертеректе түсірген ертек фильмінен артық жарытып
ештеңе білмейміз.
– Өзіңіз ... ... ... Бейбарыс жайындағы 80-жылдары түсірілген көркем
суретті фильм өзінің танымдық рөлін атқарды. Ол ... ... ... да ... ... тарихта болған ұлы тұлға екенін көрсетті,
көпшілігіміздің көзімізді ашты. Көркем фильм осынысымен құнды. Әрине,
фильмдегі көп нәрсемен, әсіресе, тарихи деректер тұрғысынан ... еді. ... оған ... ... ... Біріншіден, ол кезде
Қазақстанда әлі бұл саланы зерттейтін ғалымдар жоқтың қасы еді. Екіншіден,
фильм ғылыми деректердің емес, ... араб ... кең ... ... ... жазылған әдебиеттің негізінде түсірілгенін айта кету керек.
Ал қазіргі уақыттың жөні ... ... қол ... ... ... шет мемлекеттерге, соның ішінде араб елдеріне шығып, Мысырға
келіп, ғылыми ақпараттарды негізгі дерек көздерінен, түпнұсқалардан
зерттеуге мүмкіндік алды. Сондықтан ендігі уақытта, біз бұл ... ... ... ... Осыған орай төл тарих ғылымында
кенжелеу қалған деректану саласын дамытумен қоса бейбарыстану және
мәмлүктану салаларын қолға алуымыздың уақыты пісіп-жетілді деп ... ... ... ... ... ... топырағына тап болуы қалай?
Әңгімемізді осы тақырып төңірегінде өрбітсек.
– Сұлтан Бейбарыс жөнінде айтпастан бұрын, жалпы, мәмлүктер туралы қысқаша
тоқталып өткім ... ... ... ... ... ғылымында бұл салада бір
жақты түсінік қалыптасып, мәмлүктерге қатысты мағлұматтарымыз тек Сұлтан
Бейбарыс төңірегінде ғана шектеліп қалған.
Ол Мысыр топырағына келген бірінші және ... ... ... Тек тарихи
деректерге сүйене отырып, жалпы, араб-мұсылман әлеміндегі мәмлүктердің ІХ
ғасырдан бастау алған мыңжылдық тарихы бар екенін айта кету ... ... ... мәмлүктері үш мәрте дербес мемлекет құрғаны белгілі.
ІХ ғасырда Мысыр елінде Ахмад ибн Тулун деген түркі ... ... ... ... ... ... 30-40 ... билік құрған. Оның дәуірінде
соғылған өте үлкен мешіт күні бүгінге дейін Каирда сақталған. Х ғасырда
билікті қолына алған Туғыж Ақшийд деген түркі ... ... ... ... Ал өзіміз білетін Мысыр Мәмлүк мемлекеті тарих сахнасына
1250 жылы келеді. Сұлтан Бейбарыс бұл ... ... ... он ... яғни 1260 жылы ... ... ... мәмлүк сұлтаны. Жалпы, 1250
жылы Мысыр жерінде билікке келген Мәмлүк мемлекеті бұдан кейін 257 жыл ... ... ... жоқ. ... ... ортасында осынша уақыт
түркілердің билік басында болуына ең бірінші Бейбарыс Сұлтанның ұлылығы
және оның қалыптастырған мемлекет жүйесінің өміршеңдігі себеп ... ... ... ... ... ... ... ешкім күмән туғыза
алмас. Ол өзі билікте отырған 17 жылдың ішінде Мысыр Мәмлүк мемлекетінің
негізін ... қана ... ата ... ... ... ... туған
жерден қолдау тапқан алғашқы сұлтан болды. Өздеріңіз ойлап қараңыздаршы:
Сахарадағы Мәмлүк мемлекеті мен Орта Азиядағы Дешті-Қыпшақ арасындағы жер
қашықтығын былай қойғанда, екі ... ... ... ділі, тілі бөлек бес
мемлекет (оның екеуі христиан), екі теңіз бөліп жатты. Бірақ бұл Бейбарысқа
бөгет ... жоқ. Каир мен ... ... ... тығыз дипломатиялық
байланыс орнады. Екі ғасырға жуық уақыт ішінде екі мемлекеттің ... 48 ... ... ... Тарихи деректерге жүгінсек, жолға
шыққан бір миссияның барып-қайтуына шамамен бір жылдай уақыт қажет болған
көрінеді. Мәмлүк Сұлтаны Бейбарыстың Дешті-Қыпшақ ханы ... ... ... мен олар ... ... ... ... жібі үзілмей екі ғасырға созылған. Осы ұлы одақтың арқасында
мәмлүк қосындары араб-мұсылман әлеміне қауіп ... ... ... мен ... ... ... басқыншылығына талай рет күйрете
тойтарыс берген.
Сұлтан Бейбарыстың тарихи рөлі негізінен осыған саяды. Ал арабтың және
батыстың ғалымдары Х ... орын ... бұл ... ... ... жоқ ... деп мойындап отыр.
ТАҒДЫР
– Сөзіңізді бөлейін, әңгіме бағытын Бейбарыстың балалық ... оның ... келу ... ... ... деген оның қыпшақтағы аты ма, әлде
мысырлықтардың берген есімі ме?
– Тарихи деректерге қарағанда, Сұлтан Бейбарыс 1225 жылы қазіргі
Қазақстанның ... ... ... келген. Бейбарыс оның өзгермеген төл
аты. Кейін мәмлүк әмірі ... ... ... оған ... яғни
«Діннің тірегі» деген лақап қосылған. Сұлтан болуына байланысты ... ... ... ... ат қоса ... ... толық есімі Рукнуддин аз-
Заһир Бейбарыс болып шығады. Өзіңіз байқап отырғандай, ол өзінің төл ... Бұл сол ... ... ... тән ... Бейбарыстың Мысыр еліне қалай келуі туралы айтпастан бұрын, сол
заманның ... сәл ... ... тура ... ... ... бұл
тақырыпты түсіну қиындау болар.
ХІІІ ғасыр адамзат тарихында ерекше кезең болды. ... ... ... басынан кешіріп жатты. Бір жағынан Батыс Еуропа елдері
біріге ... Таяу ... ... ... дүркін-дүркін кресті жорықтарын
ұйымдастырып жатса, екінші жағынан Шығыстан моңғол шапқыншылығы мұсылман
елдерін бірінен соң бірін жаулап алып, ... ... ... ... ... қауіп төндірді. Сондықтан Таяу Шығыс аймағындағы араб-
мұсылман елдері жаудан қорғану үшін әскери жасақтарды көбейтуге мұқтаж
болды. ... ... саны да, ... да ... ... жасақтарынан
құралды. Айта кету керек, ол заманда бүкіл әлемде құл базарлары өркендеп
тұрған кезі еді. Африкадан әкелінген қара құлдар жұмысқа арналса,
ержүректігімен танымал ... ... ... ... 12-14 жас
арасындағы жасөспірімдері болашақ жауынгер мақсатында өте құнды тауар
болды. Ол кездегі араб ... ... ... ... мансабы оның
малы, алтынымен емес қанша қыпшақ сарбазы барлығымен есептелді. Олардың
құны да басқа құлдарға қарағанда анағұрлым ... ... ... ... ... ... сұраныс құл саудасымен айналысатын
қарақшы топтардың Қыпшақ даласында кең өріс алуына жол ашты. Араб ... ... міне ... бір ... ... ... жасөспірім
Бейбарыс өзінің туысқан ағасы Байсарымен бірге Сирия жері ... ... ... ... олар ... ... ... да жас мәмлүктермен
бірге арнайы мектептерде діни тәрбие алып, әскери-соғыс өнерін жете
меңгереді. Сөйтіп, толық дайындықтан ... ... ... ... ... ... ... қосылады. Қайсар, бірбеткей Бейбарыс ә
дегеннен өзінің әскери дарыны мен батырлығымен ерте көзге түседі. Аз ... ... ... ... ... аса ... бар әмір дәрежесіне
көтеріледі. Мәмлүк жасағындағы беделді әскери қолбасшылардың біріне
айналады. Осылайша, қыпшақ даласының ұланы ендігі ... ... ... ... ... әйгілі тарихшыларының бірі Әл-Аини Сұлтан Бейбарыстың
исламдағы рөлін ... ... ... ... ... ... ... ал сол дінді және мұсылмандарды сыртқы жаудан қорғауды
Сұлтан Бейбарысқа парыз етіп жүктеген. Екеуі де өз парызын ойдағыдай
атқарып шыққан»деген екі-ақ ауыз ... аша ... Енді ... өміріндегі кей тұстарына нақты тоқталсақ. Мәмлүк
Бейбарыс қайтіп Сұлтан Бейбарысқа айналды?
– Бұл тақырыптың ... ... ... ... тағы ... шегініс жасау керек сияқты. XІІІ ғасырдың бірінші жартысында моңғол
жаулаушылығы өте күшті қарқынмен жүріп, мұсылман әлемінде оған қарсы тұра
алатын күш жоқ ... үрей ... ... ... Иран мен Ирак ... төтеп бере алмады. Кезекте Шам және Мысыр елі тұр еді. Бүкіл
мұсылман әлемінің билеушілері мен қолбасшылары не істерін ... ... ... ... Қалауын, Санжар сынды мәмлүк әмірлерінің ұйғаруымен
жауға тойтарыс беруге шешім қабылданады. Сөйтіп, қазіргі Палестинадағы Айн-
Джаллут ... ... 1260 жылы ... ... моңғолдарға бірінші рет
күйрете соққы береді. Осы шайқаста мың басы ... әмір ... ... жауынгер және көреген қолбасшылығымен ерекше көзге түседі. ... ... ... арасында бақталастық бар мәмлүк сұлтаны Құтұз
бен Бейбарыстың бәсекелестігін тіпті шегіне жеткізді. Ендігі жерде тек
олардың бірі өліп, бірі қалуы керек болды. ... ... ... ... ... ... оңаша қалу сәтін қолайлы пайдаланған әмір
Бейбарыс өзіне сенімді басқа да ... ... ... ... ... ... шауып өлтіреді. Сөйтіп, соғысқа аттанған әмір
Бейбарыс Каирге сұлтан болып ... ... ... ... ... ... ... құрған бірінші және
соңғы мәмлүк емес дегенді айттыңыз. Олай болса оның басқа сұлтандардан
қандай артықшылығы болды, Бейбарыстың Мысыр тарихындағы алар ... Ең ... ...... ... Мысырда 17 жылдық билігі кезінде
мәмлүк мемлекетінің мықты негізі қаланады, әскери-теңіз флоты құрылды.
Сыртқы саясат пен ішкі ... ... ... ... ... ... бірі әлеуметтік салаға басты назар аудару болып
табылды. Ол қарапайым халыққа үлкен ... ... ... ... мен ... ... Жетімдер және суфилер үйлері көптеп
ашылды. Қайырымдылық жағына көп көңіл бөлінді. Бұқара халыққа бұдан артық
не керек.
Сыртқы саясатта да ... ... ... жоқ көрегенділік танытады. Оған
басты мысал ретінде айтарым, Мәмлүк мемлекетін құлатуға жеке-дара ... ... ... мен ... ... ... мемлекеті арасында әскери
одақ құру мақсатында өзара келіссөздер жүргізіле бастайды. Бұл хабарды
алған Бейбарыс біріккен ... ... тұру ... ... жете түсініп,
өзіне мықты стратегиялық одақтас іздеуге кіріседі. Сөйтіп, 1261 жылы Алтын
Орданың тұңғыш мұсылман ханы Берке ханға елшілерін жөнелтіп, оған ... және ... ... жібереді. Хатында оны Таяу Шығыстағы мұсылман
елдеріне қауіп ... ... ... қарсы соғыс ашуға үгіттейді.
Берке хан мұны қабыл ... Иран мен ... ... онда ... ... ... ... інісі Құлағу ханға қарсы жорыққа шығады. Берке хан мен
Құлағу хан бастаған бұл соғысты олардың ұрпақтары жалғастырады. ... ... ... ... бір ... созылған соғыс моңғол
әскерлерінің араб-мұсылман елдеріне шабуылын тоқтатады. Осыны тиімді
пайдалана білген Сұлтан Бейбарыс бар күш-жігерін Таяу ... ... мен ... ... ... азат ... ... Бейбарыстың тағы бір ерекше қыры – ол билікте болған уақытында
сұлтан сарайында жатып, тақта ... ... ... ... сыртқы жаудан құтқару мақсатында ат үстінде жүріп, қолынан қаруын
тастамаған жауынгер тұлға ... ... ... ... Сондықтан араб-
мұсылман әлеміндегі оның рөлі мен беделіне ешкім де шәк келтірмеген. ... тек ... ... ... мемлекет қайраткері ғана емес сонымен
қатар ғылым мен білімнің, әдебиет пен ... ... ... ... үлес қосқан үлкен ағартушы да. Ол әр ... ... ... ... кем ... екі ... екі медреседен салдыруы тиіс
деген өсиет қалдырған. Ал кейінгі мәмлүк басшылары мұны орындауды ... ... ... сұлтандарының бұл істегі тағы бір ерекшелігі, сол
мешіт, медреселерді тек өздерінің ата жұртының ою өрнектерімен безендірген.
Сондықтан болар қазіргі Каирде қайда қарасаң да ... ... ... мен ... ... бой ... ... да мәмлүктердің өзінің кім екенін, қайдан келгенін, өз
ұлтының салт-дәстүрін ұмытпауды жіті қадағалаған. Қазақтың әдет-ғұрпын
мәмлүктердің арасында ... ... ... араб жазба деректеріне
жүгінсек, Каирдың ортасындағы «Қарақұс» алаңында әр сәрсенбі күні қымыз
ішу, жылқы сойып жеу, ат үстінде түрлі ... ... ... ... ... ату, басқа да әскери-соғыс өнерінің шеберлігін көрсету
ұдайы ұйымдастырылып тұрған. Олар бір-бірімен тек өз ... ... ... ... ... да тек өз қандастарынан таңдаған.
Бейбарыстың өзі төрт әйел алған. ... ... ... ... қалған үшеуі
де қыпшақ қыздары болған.
Сұлтан Бейбарыс өмірінің соңғы кезеңіне келетін болсақ, ол 1277 ... ... ... келе ... ... ... ... қайтыс
болады. Сол заманғы араб жазба деректеріне жүгінсек, оған у берілген деген
жорамал бар. Бірақ не себептен, бұл кімнің қолынан болғаны жайлы ... көп. Оның ... ... ... ... ... ... «Аз-Захирия» кітапханасының жанындағы күмбездің астында
жерленген.
ӨКІНІШ
– Туған жерден жырақтағы Мысыр елінде билік ... ... ... ... ... ... ... бай мұрасының ішінде оның
тікелей басшылығымен салынған мешіттің алар орны ... ... ... ... ... ... жұртты тамсандырған сол Бейбарыс мешіті
бүгіндері әр бұрышы күл-қоқысқа ... ... ... ... ... ... баға ... бұл жәдігердің кешелі-бүгінгі тарихына тоқталсаңыз.
– Тарихи деректерге сүйенсек, мешіт салдыруды ойға алған Сұлтан Бейбарыс
оны Каирдың шығыс бөлігінде орналасқан, қыпшақтардың көп ... ... ... ... жөн ... 1266 жылы ... ... алып
құрылыс 1268 жылы аяқталады. Сол кездегі сәулет өнерінің ең ... ... ... ... ... бір ... ... құлдық
етер орын болса, екінші жағынан алынбас қамал рөлін де атқарған. Биіктігі
10, ұзындығы 108, ені 105 метр ... бар ... ... ... 20 метрден асатын үлкен күмбез жауып тұрған. Азан шақыратын екі
мұнарасы болған. Мешіттің 10 мың ... ... ... ішкі ... ... төселген, қабырғалары түрлі-түсті бағалы тастармен оюланған
өрнектермен безендірілген.
Ортағасыр араб деректері ... ... ... ... ... ... және жиналған жұртты хан сарайына бергісіз өзінің сән-салтанатымен
таңғалдырғанын ... ... ... жайы ... ... емес. Жалпы, Мысыр еліндегі
мәмлүктер биліктен тайдырылғаннан кейінгі уақытта бұл мешіттің көрген
көрешегі өте ауыр. Мәмлүктерді еске түсіретін ... ... ... ... ... империясы алғашқыда оның ішіндегі бүкіл жақсы дүние-
мүлікті талан-таражға салады. Мәрмәр, асыл тастарын сындырып алып өздерінің
сарай құрылыстарына ... Екі ... мен ... ... ... ... нан ... наубайхана жасайды. Француз жаулаушылығы
жылдары ол атқора болса, одан кейін Египетті отарлаған ағылшындар, тіпті
масқара, бұл қасиетті жерді шошқа бордақылайтын ... ... ... бұл ... ... тағдыры мен қасіретін айтып жеткізудің
өзі жанға ауыр тиеді.
Иә ... ... ... ... да қайғылы болса, бүгінгі тағдыры да
жетісіп тұрған жоқ. Ашығын айтар болсақ, батыр баба Бейбарыс мешітінің
қазіргі ... күйі ... ... ... ... қара ... Каирге
келген әр қазақтың беті ұяттан өртенетін масқара деп ... жөн. ... ... да жоқ. ... ... ... күл-қоқысқа толса, орталық
алаңын ит тұмсығы батпайтын арам шөп басыпты. Қазақстанда Бейбарыс мешіті
жағдайының мұндай екенін білмейді ... ... жылы ... Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаевтың Египетке жасаған ресми сапары кезінде баба мешітіне
арнайы ат басын бұрып, оны қайта ... ... ... ... қоса ... да ат салысатынын айтып, осыған байланысты
жұмыстарды тиісті мекеме, министрліктерге тапсырған болатын. Мысырлықтар өз
уәдесінде тұрып, мешітті темір шарбақпен қоршап, сыртқы ... ... ... ... ... Тапсырманы 13 жыл бойы
сіңірдей созып, табан астында қалдырған ... жағы ... ... ... ба?!». Әсіресе, мұндай өкініш өткен тарихын үкілеп, өзгеге
үлгі қылып отырған Египетте тіпті айқын, тіпті ащы сезіледі екен. ... ... ... өмір ... ... ... ... жырға
қосып, одан қалған дүние-мүлікті көзінің қарашығындай сақтап, бүкіл әлемге
паш етіп отырған мысырлықтар алдында тарихи ұлы тұлға, өмірде болған ... ... ... ... ... осы уақытқа дейін жөндеуден
өткізе алмай жүрген өз ұлтына деген өкініш өзегіңді тіледі. Кеңес дәуірінде
туып, атеистік қоғамда ... ... ... ... ... ... ... түсінуге болады. Бірақ мен жайшылықта
бастықтың сөзін жерге түсірмей қағып алып «Ләппай ... деп бас ... ... ... ... тапсырмасын 13 жыл бойы орындамай
сағызша созуының сырын түсінбейсің. Сол кездегі жеке шаңырақ Мәдениет
министрлігі, Сыртқы істер министрлігі осынша уақыт Бейбарыс ... күн ... ... не бітірген деп дал боласың. Бейбарыс
Сұлтан Ықылым ... бұл ... ... ... ... ... ... қазынасында қаражаты бар, оның бүгінгі ұсақталған ұрпақтары баба
мешітін 13 жыл бойы ... ... ... ... таба болуда. Ал ой
жіберіп қарасаң Бейбарыс Сұлтан бейнесі бүгінгі біздің ел үшін таптырмас
үлгі. Оның ... ... ... бар, ... бар, ... бар-
баршасы айналып іздеп жүрген ұлттық идеяны да, мәдени мұраны да табуға,
тіпті Бейбарыс Сұлтан арқылы сырт мемлекеттерде ... оң ... да ... еді. Жыл ... Египетке әлемнің сан мемлекетінен
пирамидаларды көруге, перғауындардың қақталған мүрдесін тамашалауға 7 млн.
адамнан аса саяхатшы келетін көрінеді. Сол Каирдың ... ... ... ... ... көк ... мен ... шаншылған мұнаралары бар
Бейбарыс бабамыздың аппақ мәрмәр мешіті «мен мұндалап» тұрса, Қазақстанға
одан артық қандай жарнама керек?! Естуімізше, Бейбарыс Сұлтан мешітін
қалпына келтіру үшін 1 млн. 600 мың ... ... ... ... ... алынған батыр аталарымыздың «бәленбай жылдығы еді» деп оңды-солды
ысырапсыз шашылатын ақша нақты тарихи тұлға, нақты тарихи жәдігерге
келгенде таусылып қалатыны қалай?

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алдыңғы азиядағы мамлюктер21 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Бейбарыс сирасындағы жас бейбарыс бейнесі52 бет
Бейбарыс Сұлтан6 бет
Райымбек батыр және ұлттық патриотизм4 бет
Сағырбайұлы Құрманғазы8 бет
Халық педагогикасының негізгі қағидалары4 бет
Қызметтік хаттарды ресімдеу жолдары7 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Алтын орда мемлекеті. Ақ Орда. Ноғай ордасы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь