Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
а) Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт.бағдарлар
б) ХХ ғасырдың 20.30 жлдарындағы психология дағдарысы
в) Батыстың психологияның бүгінгі даму бағыты
г) Казакстандагы психологияның қазіргі бағыттары

ІІІ. Қорытынды

IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Талай ғасырлар бойы адам көптеген ғалымдар әулетінің зерттеу объектісі болып келді. Өз тарихы мен қалай пайда болғанын, биологиялық табиғатын, тілі мен әдеттерін танып білуге деген адамзат құштарлығының шегі болған емес. Ал осы тыным жолында жантану ғылымының алатын орны аса ерекше. Адам болмысының табиғатына, оның саналы қоғам шеңберінде өркендеуі мен қалыптасуына, төңірегіндегі басқа адамдармен қарым-қатынасының ерекшеліктеріне деген психология дамуының негізінде жатқан қызығушылық уақыт озуымен бірге өрістей түскен, Қазіргі кезеңде өндіріс, ғылым, медицина, өнер, оқу, ойын және спорт салаларындағы бірде-бір іс-әрекет психологиялық заңдылықтарды түсініп, танып білмей тиімді орындалуы мүмкін емес. Адамның даму заңдары мен оның болмысының жасампаздық мүмкіндіктері жөніндегі білімдер жүйесі бүкіл қоғамның кемелденуі үшін өте қажет. Адам әр түрлі ғылым тұрғысынан жан-жаөты зерттелетін объекті, ал ғылымдардың әрбірі өзіне тән ерекше көкейкесті мәселелермен айналысады. Солардың ішінде қоғамдық ғылымдар әлеуметтік процестерді зерттеуде психологиялық факторларды айналып өтуі тіпті м.мкін емес... Л.С.Рубинштейн «Жалпы психология негіздері» атты еңбегінде «Психология зерттеуіндегі ерекше құбылыстар ауқымы анық көрініп тұр: олар біздің қабылдауымыз, сезіміміз, ойларымыз, ықылас-ниеттеріміз бен тілектеріміз, т.б. яғни біздің өміріміздің ішкі мазмұнын құрап, біздің жан толғаныстарымыз үшін денімізге ажырамастай болып сіңген құбылыстар жиыны», - деген. Психологиялық дүниенің бірінші ерекшелігі әр тұлғаның өз меншік толғанысының болуы, ол түйсік сезімінен ғана көрінеді де, оның басқаша пайда болу жолы жоқ, Мысалы, қаншалықты әдемі, нәрлі суреттеп берсең де, соқыр дүние сұлулығын сезінуі қиын; керең тікелей қабылдамаған соң, ән-күй әуенін танымайды; махаббат ләззатына өзі бөленбеген адамға ол жөніндегі әңгіме-дастан да түкке де тұрмайды.
1. «Жалпы психология» Алматы – 1970 ж
2. Тәжібаев Т. «Жалпы психология» Алматы. Қазақ университеті – 1993 ж
3. Аймаутов Ж. «психология» Алматы – Рауан – 1995 ж.
4. Жарықбаев «Психология» Алматы – 1982 ж
5. Сәбит Бап-Баба «Жалпы психология» оқулық
6. И.А.Зимняя «Педагогикалық психология» оқулық
7. Жанкиеев С.К. «Психология» Астана – Елорда – 2001 ж
8. Выготский Л.С. Психология (1,2,3,4,5, том)
9. Зародин Н.М. «Психология личности и управление человеческими ресурсами» Л., 2002 ж
10. Сәбит Бап-Баба «Жалпы психология» Алматы заң әдебиеті 2004 ж
11. Елеусізова С.М. «Қарым-қатынас психологиясы» Алматы, Рауан – 1995
12. Жарықбаев., Бозайұл Қ «Жантану негіздері» Алматы, 2002 ж
13. Жолтаев К.Ж. «Тұлғаның дамуындағы жалпы заңдылықтар»
Алматы. Қазақ университеті -2003 ж
14. Елікбаев Нәби. «Ұлттық психология» Алматы қазақ университеті
15. Сәбит Бап-Баба «Жалпы психология» Алматы 2004
16. Гонобулин Ф.М. «Психология» Алматы 1976 ж
        
        Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
а) Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар
б) ХХ ғасырдың 20-30 жлдарындағы психология дағдарысы
в) Батыстың психологияның бүгінгі даму бағыты
г) ... ... ... ... ... Пайдаланылған әдебиеттер
Талай ғасырлар бойы адам көптеген ғалымдар ... ... ... ... Өз ... мен қалай пайда болғанын, биологиялық
табиғатын, тілі мен әдеттерін танып білуге деген адамзат құштарлығының ... ... Ал осы ... ... ... ғылымының алатын орны аса ерекше.
Адам болмысының табиғатына, оның саналы қоғам ... ... ... ... басқа адамдармен қарым-қатынасының
ерекшеліктеріне деген психология дамуының ... ... ... ... ... өрістей түскен, Қазіргі кезеңде өндіріс, ғылым,
медицина, өнер, оқу, ойын және ... ... ... ... заңдылықтарды түсініп, танып білмей тиімді орындалуы мүмкін
емес. Адамның даму заңдары мен оның болмысының ... ... ... ... ... ... кемелденуі үшін өте қажет. Адам әр
түрлі ғылым тұрғысынан жан-жаөты зерттелетін объекті, ал ғылымдардың әрбірі
өзіне тән ерекше ... ... ... ... ... ... ... процестерді зерттеуде ... ... өтуі ... м.мкін емес... Л.С.Рубинштейн «Жалпы
психология ... атты ... ... ... ... ... анық көрініп тұр: олар біздің қабылдауымыз, ... ... бен ... т.б. яғни ... ішкі ... ... ... жан толғаныстарымыз үшін денімізге
ажырамастай болып ... ... ... - ... ... дүниенің
бірінші ерекшелігі әр тұлғаның өз меншік толғанысының болуы, ол түйсік
сезімінен ғана көрінеді де, оның ... ... болу жолы жоқ, ... ... ... ... ... де, соқыр дүние сұлулығын сезінуі
қиын; керең ... ... соң, ... ... ... ... өзі ... адамға ол жөніндегі әңгіме-дастан да ... ... ... ... ... олардың адам ақылына
сиып болмайтын, қалыптан тыс, ... ... ... Себебі, әрқандай
нақты заттық өзі мен оның қабылданған кейпі бір-бірімен ... ... Жан ... ... ... ... ... деген нанымның санаға
терең ұялауы ... ... бола ... ... ... өзі де адамдар ... ... ... түс ... сезіп, білген. Осыған орай
адам ұстамға келетін тәннен және ... ... ... ... екі ... ... ... сенім туындады; яғни адам
өлмейінше, жан оның ... ... ... соң тәннен шығып кетеді-мыс. Ал
адам ұйқыдағы кезде, жан оның ... ... ... қандай да бір басқа
жерге ауысады. Осылайша, психикалық процестер, қасиеттер мен ... ... ... ... ... адамдардың бірінін екіншісі
жөніндегі қарапайым тұрмыстық психологияға тән ... ... Адам ... ... ... түсініктерді өз өмір тәжірибесі
негізінде ... ... ... мен еңбек барысында түсінісуге,
бірлікті тұрмыс ... ... ... ... ... қажет болудан
жинақталған жай психологиялық ... ... ... дейінгі
білімдер ауқымын құрады. Осы біршама ... әр ... ... ... ... өзге ... қылық-әрекетіне орай қатынас жасауға көмегін
тигізді. ... ... бәрі ... ... ... танылмаған,
дәлелсіз. Оларды біз күнделікті тұрмыстық тәжірибемізден ғана үйренбестен,
көркем әдебиеттен, халық ауыз әдебиеті үлгілерінен ... ... ... ... ... ... мен психология салаларының бастаулары
нақ осы өмір тәжірибесі мен атадан ұрпаққа жеткен асыл ... ... ... ... ғылыми ретінде мәні неде? Оның ғылыми пәні
не?
Бұл сұраққа ... ... ... ... ... әр даму кезеңіне орай өзінің ... ... ... ... бара жатқанын байқаған жөн. Психология өте ежелгі де,
өте жас та ғылым. Мың жылдық тарихының барына қарамастан, оның бар ... ... ... ... ... сала ... танылғанына енді ғана жүз
жылдан асып барады, ал ол шұғылданған психологиялық ой, проблемалар ... ... ... ... ... келе ... ғ. соңы - ХХ ғ. ... танымал ғалым Г.Эббингауз психология
жөнінде қысқа да дәл ... ... ... ... алдында ұланғайыр, ал
тарихы өте ... ... ... ... деп ... фәлсападан бөлініп, жаратылыстану ғылымдарымен ұштасып,
өзінің эксперименттік зерттеулерін ұйымдастыра ... ... Бұл ХІХ ... ... болғанымен, психология бастаулары көз жетпес ғасырлар
тереңінде өріс алды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... дамиды. Олар әрбір нақты тарихи кезеңдерде
психологиялық ағымдарда жазылып көрсетілген. Бұл – оқу ... ... үшін ... ... ... ... ... байланысты. Психологиялық процесті ұғынуға ықпалын тигізе алатын
психологиялық бағыттар мен теорияларды нақтырақ қарастырайық.
Ассоциативтік психология (XVIII ... ... ... және ХІХ ... аяғына дейін – В.Вунт), түп тамырында психикалық
процестердің байланысты ретіндегі ассоциация ... мен ... ... ... белгілі бір түрлері ... ... ... еске ... мен ... ... ... Осы жерде, психиканың ассоциативті
баяндауының негізін Аристотель (384-322 ж. біздің эрамызға дейін ... кету ... оған ... ... оның ... енгізу, ақыл-
парасатын екі түрін теориялық және ... деп ... ... үйрену факторы ретінде еңбектері тиесілі.
Ассациативті психология – негізгі түсіндіруші принцип ретінде
ассоциация ... ... ... ... алғаш негізін салған –
Аристотель.
Ассоциационизм – ... ... ... ... ... Психикалық процестердің динамикасын ассоциация
принципімен түсіндіріледі.
Ассоцияция - 1) ... ... ... – екі не одан да ... ... ... кез ... функциялық байланыс; 2)
бихевиоризмдегі ... ... ... мен реакциялар арасындағы
байланыстар немесе бірігу. Бихевиористер сол ... ... ... 3) ... ... ... ... әсерінен алынған нақты
психологиялық тәжірибе: мысалы, ... ... ... ... ... ... болады; 4) статисткада – бір айнымалыдағы өзгеріс
дәрежесінің ... ... ... 5) психологияда сыртқы ... ... әсер ... ... ... ... ... қимыл-әрекеттерінің байланысы. Ассоцияция адамның бұрыңғы тәжірибесі
негізінде пайда болып, заттар мен құбылыстардың кеңістік-уақыт қатынастары
мен ... пен ... ... ... ... мысалы, көктем
мен жасыл шөптің шығуы, олардың ұқсастығын (ұқсастық ассоциацмясы, ... ... мен ... ... ... ... ... ассоциациясы, мыс. Күн мен түн, ... пен ... ... ұғым ... ғасырлардың философиялық жүйелері үшін
басты ... ... ... және Э.Толмен, К.Халл, А.Газри және
Б.Скиннердің (ХХ ғ. бірінші жартысы необихевиоризмі. ХХ ғасырдың ортасында-
ақ Б.Скиннер ... ... ... мен ... ... жетілдірген. Э.Торндайктің жұмыстарының бихевиоризмінің алдын
алуы, Дж.Уотсонның ... ... және ... ... еңбегі үйренудің тұтас тұжырымдамасын жетілдіру болып табылды,
бұл тұжырымдама оның заңдылықтарын, ... ... ... ғ. ... он ... психологияның және бір бағыты пайда
болып, оның өкілдері психологияның жаңа пәнін жариялады: ол ... ... сана да ... ал ... ... ... адам козғалысының
жиынтығы - әрекет-қылық еді. Бұл бағыт (ағылшын. Behaviour – ... ... пәні ... түсініктер дамуының үшінші кезеңін қалады.
Бихевиоризмнің ірге тасын қалаушы Дж.Уотсон психологияның міндетін қоршаған
ортаға ... ... ... ... зерттеу деп білді. Тек
бір онжылдықтың өзінде-ақ бихевиоризм ... ... ... ... ... бағыттарының біріне айналды.
Бихевиоризм – ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... пәні ретінде түсінетін механикалық
түсініктегі психологияның калссикалық бағыттарының бірі. Бұл ... ... бәрі ... ... және ... ... орай ... белгілі себепке, ынталандыру
мен жағдайға байланысты болады деп санайды.
Бихевиоризм – жиырмасыншы ғасырдағы психологиядағы басты ... ... ... адам мен ... ... ... әсер етуіне организмнің беретін жауабының ... деп ... ... ... ... ... ... (1878-1958)
қалады.
Сонымен, психоллгия өз даму жолында ... – жан ... ... жансыз ғылым, ақырында санасыз ғылымға айналды. Әрине, қылық-
әрекетті ... ... ... зерттей аламыз, бірақ ... ... ... біздің әрқандай әрекет-қылығымыздың астарында
өзіміздің ой, ... ... ... Сондықтан осы ой, ... ... ... әрекет-қылықты тану мүмкін емес.
Диалектикалық материализм тұрғысынан материя ... ал ... одан ... яғни ... ... ... бейнесі. Осы
түсінікке орай материалдық болмыс (заттар, дүние құбылыстары пен идеалдық
(заттық дүниенің ... ой т.б. ... ... ... ... ... бұл қайшылық салыстырмалы сипатта, себебі түйсік, ой,
сезімдер т.б. материалдық ... ... ... ... ... сана ... ... нәтижесі. Психика, сана ... ... ... ... ... ... жасау тәсілі жоқ. Материя,
психика және сананы бұлайша түсіну диалектикалық ... ... ... ... ... сай ... тұр. Әлемде әр түрле
қасиеттерге ие, ... ... ... ... ... ... басқа
ешқандай бастау болуы мүмкін емес. Материяның қозғалысы бұл тек ... ... оның ... өзгерімі, құбылуы, бір күйден екінші күйге
түсуі.
Материяның дамуы – бұл оның ... ... ... ... ... қозғалыстан жоғары қозғалысқа өтуі. Алғашқыда тек
органикалық емес материя, өлі табиғат болды. Дамудың ... бір ... ... созылған эволюциясының нәтижесінде материя ... ие ... ... ... жаңа ... мен жаңа ... табиғат жиынтығына ... ... даму ... ... материяның ең жоғары туындасы санаға ... ... ... ... ... ... ... диалектикалық материализм
категориялары жүйесінде бейнелеу теориясы басты ... и,. ... ... орай ... ... және мәнді сипаты ашылады; әрқандай
психикалық құбылыстар объектив шындықтың субъектив бейнеленуінің ... мен ... ... ... ... психология ғылымының
мәнін анықтауда, оның әдістерін таңдауда, деректер, түсініктер, тұжырымдар
тобынан қажеттісін ажыратуда жалпы әдіснамалық бағдар ... ... ... органикалық материя қасиеті ретінде сапалық
ерекшелігі неде?
Барша материя ... ... ие. ... қасиеті,
мидың қызметі болумен психика дамуының алғы ... ... ... Психика материяның даму желісінде, оның бір қозғалыс формасынан
екіншісіне өзгеріп барады. Биологиялық эволюция барысында заңдылықты ... ... сол ... ... ... бірлігіне айналады. Бейнелеу
қасиеті негізде организмнің қоршаған ... кең ... және сан ... ... заттасқан дүние болмайынша, тіршілік иесінің ішкі
психикалық өмірі ... ... ... яғни ... психика өзінен тыс және
тәуелсіз жасайтын танымды болмыстың бейнесі. Егер де осы ... ... ... ... ... акт ... болмыстың бір бөлшегі әрі
оның бецнесі болып табылады.
Соынмен, ... ... ... ... ... ... мен
құбылыстарының қасиеттерін, байланыстыратын ... ... ... адам ... мен қызмет әрекетін реттестіру. Психиканы диалектика-
материалистік тұрғыдан қарастыру ... ішкі ... ... өзі шектелмегенін, шындықтан бөлінбей, онымен түбегейлі, әрі тығыз
байланыста екенін ... ... ... ... ... құрамы неден тұрады, яғни пәні не? Бұл-ең алдымен ... ... ... ... ... ... ретінде адамның тәжірибе
топтау қабілеті-жад, есті ... Есте ... ... ... ... тек суреттеп баяндаумен шектеле алмайды, оның
міндеті түсіндіру, яғни осы ... мен ... ... ... олардың мәнін айқындап бері. Әрқандай ғылым мақсаты зерттелетін
процестер мен құбылыстар бағынатын ... ... ... ... ... ... бәрі нақ осы ... ... ... өзі ... ... мәнді, қажетті, тұрақты,
қайталанып жүретін байланыс, қатынастарды ... ... ... Мысалы, ес
өзінің қызметтік заңдылықтарына бағынады. Естің түрлері, болатына белгілі.
Жақсы есте ... ... ... ... ... материалға
қарағанда, жоспарланғаны жеңіл әрі тез еске түсетіні мәлім.
Ғылымдағы күрделі міндеттердің бірі – заңдылықты ... ... мен ... көре ... ... қатал талап объективтік
заңдарды ашып қаға ... ... ... ... мен қолдану
жағдайларын көрсете алу. Сондықтан да, ... ... ... деректермен қатар психологиялық заң, заңдылықтар.
Сонымен бірге ескеретін жәйт, заңдылық байланыстарды білу өздігінен
заңдалықтарды іске асыратын нақты тетіктерді ашып бере ... ... ... мен заңдылықтарды аша отырып, психологиялық іс-
әректтті қозғаушы механизмдерді деанықтап білу. Ал енді сол ... да ... ... ... ... ... іске қосуына байланыстылығынан, ол механизмнің табиғаты мен
әрекетін ... ... ... ... ... пен ... ... реттеуде бірінші сигналдық жүйе адам
өмірінде де үлкен маңызға ие. Бірақ адамның жануарлардан ... ... ... жүйе мен ... екінші сигналдық жүйе болады. ... ... ... яғни ... сигналы», - деген сөз.
Сонымен, психика – ми қасиеті. Түйсік, ой, сана-ерекше тәсілмен
ұйымдасқан ... ең ... өнім ... ... психикалық
әрекеті көптеген дене мүшелерінің қызметі арқасында жүзеге келеді. Олардың
бірі әсерлерді қабылдайды, екіншілері оларды ... ... ... ... қадағалап отырады, ал үшіншілері – ... ... ... Осы ... жұмыстардың бәрі қосылып, қоршаған ортада
адамның жол тауып жүруінің белсенді құралы болмақ.
ХХ ғ. ... ... ... ... мен ... орай сана психологиясының дағдырысы қылаң берді. Интроспекттік
психология ... ... ... ... еткен капиталистік
өндіріс проблемалары алдында өз дәрменсіздігін байқатты. Оның ... ... ... ... сай ... ұсыныстарға шамасы
жетпеді. Осыдан психология зерттеулерін ... ... ... ... жолдары іздестіріле бастады.
Сана психологиясының дағдрысы, сонымен, ... ... ... кең өріс алған ... және ... ... ... де ... еді. Бұл зерттеулер адам
психикасының кейде саналы ... ... ... ... ... ... ... әрекет-қылықтар эксперименталды және
клиникалық талдауға алынды. Осының нәтижесінде психология сана жөніндегі
ғылым емес ... ... ... ... дәуірдегі психологияның қарқыны ... ... ... да үлкен ықпал ... Бұл ... орай ... ... қоршаған орта мен тіршілік иесінің икемдесу әрекетінен
ажырауы мүмкін емес деген тұжырым орнықты. Эволюциялық ... ... ... ... мүмкін емес бала мен ... ... етек ... әртүрлі ықпалдар мен жағдайлар ғылымда бірнеше жаңа
психологиялық теориялардың туындауына себепші ... ... ... элементтерден тіпті өзгеше жаңа,
өзінің ішкі заңдылығының туып, өзгеріп отыратын, түсіндіріп ... ... ғана ... ... деп ... ... (М.Вертгеймер, В.Келер, К.Коффка – ХІХ ғ.
басы), К.Левиннің мінез-құлықтың динамикалық жүйесі тұжырымдамасы ... ... ... ... ... ... интеллектің
кезеңдеп дамуы тұжырымдамасы, ол инсайт, мотивация, интеллектуалды даму
сатылары, интериозация, түсініктерінің ... үлес ... ... ... ... жұмыс істейтін француз психологтары А.Валлон,
П.Жане қарастырған).
Гештальтпсихология – 1912 жылы ... ... ... ... ... ... бағыты. Басты өкілдері М.Вертхеймер
(1880-1944), В.Келер (1887-1967) және К.Коффка (1886-1941). ... – ХХ ғ. Бас ... ... пайда болған
психологияның бір бағыты; ... ... ... ... ... элементтердің біртұтас бірлігі – гештальтті ұсынады.
Гештальтизм. Гештальтпсихология (немістің – gestalt – ... ... ... сөзінен алынған) Германияда бихевиоризммен бір
мезгілде пайда болды. Бұл ... ... ... ... ... К.Коффканың (1886-1941) еңбектері алынды. ... көп ... ... және ... өмір ... ... бағыттарға қарсы шықты. Гештальтпсихология ... ... ... ... үшін ... ... ... тек ... ... ... ... Ол тұтас нәрсе. Сөйтіп психикаға тұтас нәрсе ... ... ... ... ... ... ... қойды.
Тұтас құрылым сапасы бүтінді құрайтын элементтер ... ... ... ... ... да. ... бүтін элементтердің сапалық
ерекшеліктерін белгілеп берді.
Гештальтпсихологияны ... ... ... ... ... жүргізді. Қабылдаудың түйсіктен сапалық айырмашылығы
бар ... және ... ... емес ... ... ... ... мен фон қатысының мәні ... және ... ... ролі ... ... Гештальтпсихологияның
эксперименттік зерттеулерінің негізгі кемшілігі – түйсіктер комплекстері
ретіндегі заттар туралы махистік идея ... ... өзі ... ... оның ... ортамен байланысын теріске шығарды.
Гештальпсихологтар өздерінің интеллект туралы теориясын
бихевиоризм теориясына қарсы қойды, олар интеллекті ... ... ... ... ... ... ... әкеліп ұрындырады деп
санады. Келер интеллекті ... ... етіп ... ... ... жабық орындарда, Торндайк мысықтарының жағдайларына ұқсас күйде
ұстады. Мәселен, тордың ішінде таяқ, ... ... ... ... ... рет ... ала ... кейін бос әурешелікті қояды, бір сәт
ойланып қалғандай болады, содан соң таяқты ... ... ... ... ... ... ... жағдайды сәтінде өзгерту арқылы
шешеді деп ... ... ... ... ... ... жаңа ... түседі, жаңа мағынаға ие болады (тақтайша мақсатқа жету құралы
ретінде қызмет ... ... Бұл ... ... ...... «ә, солай екен-ау» деген шешім) деп аталды және ... ... ... қарсы қойылды. Келер, «инсайттық» мінез-құлықтың көріп
қабылдаумен тығыз байланыстылығын және көп ... ... ... ... атап ... ... терминінің мазмұны
толық нақтыланбағанымен ол ойлау қабілетінің творчестволық сипатын, ... ... ... ... қарастырылмаған маңызды жағын баса
көрсетуге мүмкіндік туғызды.
Психологияны дамытуға гештальтизмнің қосқан үлесін ... ... атап ... ... ... ... ... қарады. Олар күрделі психологиялық ... ... ... ... атап ... ... ... бұл құбылыстарды тереңірек зерттеуге мүмкіндік берді.
Бірақ талдау мен жинақтауды бөліп қарағандықтан олар жай ... ... ... тастады. Қайсыбір ғалымдар соның салдарынан тіпті түйсікті
құбылыс ретінде сойындамады. Гештальтпсихология зерттелуі ... ... бірі ... ... қабылдау және жемісті ... ... ... ... ... ... өкілдері сана психологиясын психика жөніндегі жаңа
тұжырымдамалармен толықтыру немесе оны ауыстыруды мақсат етіп ... – ХХ ғ. ... ... ... бағыты; ол
психологияның мақсаты сананы тану емес, ... ... деп ... ... ... адам мен ... ... сыртқы
орта әсеріне (стимул) болған организмнің кері (сөз, ... ... ... ... ... ... ... ғ. Тоғысында бихевиоризм
психологиясы жануарлар психикасын эксперименттік талдауға салу нәтижесінде
пайда болды. Мұнда адам ... ... ... ... ... ... мүмкін болмағандықтан, эксперимент жасау әдісі іске
қосылды. Бұл әдісті бихевиористер адам психикасын зерттеуге де ... ... ... алғы ... ... философиялық
принциптерінен шығады. Осы принциптерге сәйкес ғылым тек ... ... ... ... тиіс, ал бақылауға тікелей берілмеген ... ... ... ... болады. Осыдан барып, бихевиоризм
психологиясы сананы емес, әрекет-қлықты зерттеуі керек деген негізгі ... ... сана деп ... тек ... ... субъективті
мағлұматтар жиынтығын айтады. Сана сыртқы дүниені ... ... ... ... олар ... ... де психиканң ... ... ми ... қарсы шығады. Бихевиоризм теориясын
қалаушы – Э.Торндайк. Ал оның бағдарламасын жасап, «бихевиоризм» терминін
енгізген ... ... ... ... ... жетуі – сана,
ойлау, ерік сияқты негізгі ұғымдарды ... ... ... әлеуметтік жағн ескермеуінде.
Гештальтпсихологияның тұтастық идеясы ... ... мен ... ... бір бүтіндігі негізінде іс ... ... ... алғашқы ендірген Эренфельд. Оның айтуынша, бұл ұғым
мынадай ... ... ... ... ... тітіркендіргіштері іркес-
тіркес берілді дейік. Сонда, бұл дыбыстар бір-бірімен байланыссыз ... ... ... ... бар, сол дыбыстардың «гештальты»
болып табылатын ... ... ... ... осал ... психологиялық құбылыс
бейне мен оны ... ... ... ... ... ... Гештальттылар ұғымы бойынша бейне тек өз ... ... ... ... ... оның ... ... дүниемен
байланысы сыр күйінде қала берді. Осы екі ... ... ... ... ... ... ... психологиялық болмысты талдаудың ортақ
жүйесін бере алмағандықтан, гештальтпсихология ғылыми мектебі соғыс ... ... ... Швейцария ғалымы Ж.Пиаженің генетикалық
психология теориясы психология ғылымының кең өріс жайған бағыттарының ... ... ... ала ... Ж. ... ... әдісті
психологиялық болмысты тануда жетекші ... ... ... зерттеулерінде ғалым бала ақыл-есінің қалыптасуына назар
аудара ... ... ... зерттеулер бала интеллектінің дамуын
байқаудан басталып, сол ... ... ... ... мен
қызметін білуге болады деп пайымдады.
Пиаженің негізгі міндеті адам интеллектінің құрылымын ... ... ол ... ... ... ... ... жеткен нәтижесі деп білді, яғни интеллекттік күрделі ақыл-естің
жай психикалық элементтерден құралатына дәлелдемекші болды.
Пиаже ... ең ... ... – баланың біртұтас дамуын
ескерместен, ақыл-естің өрістеу тұғырын инетеллекттің өзінен ... ... ... ... ... ол қоғамдық тарихи әрекет ... орын ... ... ... ... ... айлау
қабілеттерінің көзі өткендегі ой мүмкіндіктерінде болатынын дәлелдеп бақты.
Ой ... ... ... ал даму адам ... ... сол адамның
адамгершілік қасиет қатысымен шыңдалған сайын, оның санасының ... ... ... ... ... көре білмеді.
Генетикалық психология зерттеулеріндегі ең ... ... даму ... ... екіншісіне өтеді оқудың маңызы орынды
бағаланбай, әлеуметтік-қоғамдық ... жеке адам ... ... шығарылды.
Фрейдизм. Негізін австриялық психолог З.Фрейд қалаған, жеке
адамның жан төркіні, дамуын иррационазм ... ... жоқ) мен ... психикалық факторларды саналы әрекетке тікелей қарсы ... ... ... ... ... есі ... ... тап
болғандарды емдеу мен олардың сырқатының ... ... ... ілім ... адам ... жалпы тағлимат дәрежесінде ұсынылды. Фрейдизм
ілімінің негізгі сарыны: адам табиғаты ... ... ... ... ... ең бастысы – либидо) мен сол адамға жау ... ... ... ... ... ... өшпес келіспестік пен арпалыста
дамиды, қалыптасады.
Фрейдизм – австриялық ғалым З.Фрейдтің (1856-1939) есімімен
аталатын ... ... ... ілімі психоанализ деп аталады.
З.Фрейдтің зерттеуі бойынша, адам мінез-құлқының қорғаушы күші мен шешуші
факторы ... ... ... ... либидо мен сезім әрекетін ол санадан
тыс табиғи қажеттілік деп санады.
Психологиялық бұл бағыттың осылайша аталуы ... ... ... есімімен байланысты. Оның ... ХХ ... ... ... ... ... дрейдизм бірінші
дүниежүзілік соғыстан кейін, жиырмасыншы жылдарда кең тарала бастады.
Фрейд жеке адам құрылымындағы санасыз әрекеттерге назар ... оны ... ... айналдырды. Ол адам өзінің қылықтарының туу
себебін ... ... бере ... деп атап ... ... ... ... және бұлардың нақты себептерін ғана түс көру,
сандырақтау, ырықсыз ... ... ... ... ... ... туады. Мінез-құлықтың түпкі себебін түсіндіру және оны адам, оның
ішінде психикалық ауруға ... ... ... ... ету ... ... ... үшін жасап шыққан әдісі – психиканы талдау
әдісінің міндеті.
Фрейд жеке ... ... ... туа ... екі ... ... ... және өмірді сақтаудан шығарады.
Бұл қара күштер адамды іштей ... оны ... ... ... ... дәрменсіз ойыншығына айналдырады. Қоғамда өмір сүре оытырп,
адамдар бұл күштерді белгілі дәрежеде ... ... ... ... оның орнын қоғам рұқсат еткен ... ... ... ... ... ... түрде жыныстық қанағатқа талпылудың
көрінісі деп қарастырды.
Жеке адамды оның ... ... ... ... алу, ... ... негізді алға қою – фрейдистер
теориясының мәні міне ... ... – жеке адам ... ... ... ... ... әлеуметтік фактордың ролін жоққа
шығара ... ол ... ... ... билеуші таптардың былығы
мен қылмысты қылығын ақтайды.
Фрейдизм психиканың энергетикалық, мотивациялық ... ... және ... оның санаға қатысы проблемасын алға
қойғанымен бұл ... ... мен ... фрейдистер жұмбақтандырып,
мүлде шатыстырды. Кейбір жеке байқаулар мен ... ... ... теориялық құрылымы сындарлы сынға төтеп бере алмайды.
Қоғам ... ... ... ... ... оның
санаға бағынбайтын құмарлықтарын басуға ... ... бұл ... және сезім көріністері айналма жолдармен невротикалық белгілер
түрінде жарыққа шығады (түс көру; қате ... ... ... қажет, бірақ
ұнамсыз болғанды ұмыта қалу, ойланбай айтып ... ... әзіл т.б.). ... адам ... бәрі ... болмыс туындатқан сана
басқарымында болмай, адамның өзі сезе бермейтін ... ... ... ... ... бетке ұстайды. Санада ешқандай күш жоқ,
яғни организм мен қоғам адамның ... ... ... шарпуларының
илеміндегі қамыр. Фрейдизм, ақырында, адам қылығы қоғамдық даму заңдарына
бағынбай, иррационал психикалық күштер ықпалында болуын ... ... бәрі ... оны ... ... ... емес ... арқауына айналды.
Ашық дағдарыс кезеңдерінде пайда болып, кейін елеул өзгерістерге
кезіккен айтарлықтай маңызды ... ... 60 ... ... ... абыройынан айрыла бастады. Әрекет-қылық пен психиканы
түсіндірудегі теориялық ішкі қайшылықтар ... ... ... ... ... ... етті. Бұл дағдарыстардың аса бір мәнді
себебі-экспериментальды зерттеулер мен теориялар саласында жаңа ... ... ... ... ... іс-әрекет зерттеулері
аймағында – когнитивтік психология, гуманистік ... ми ... ... адам санасын зерттеуге орай – нейрофизиология,
нейроморфология, нейропсихология, қанат ... және бір ... ... ... ... бағыттардың қысқаша сипаттамасына
тоқталайық.
Қазіргі заман психологиясының аса ... ... ... ағым когнитивтік психология болды. 60-жылдардың аяғында АҚШ-та бұл
бағыт бихевиористердің әрекет-дылық ... ... ... мен ... ... ескермеуіне қарсылық білдірумен ғылым сахнасына
келген еді. ... ... ... ... ... ... белсенді мағлұмат жинау мен ақпарат өңдеуші адам
организмі жүйелі құрылым деген танымды әрі жалғастырды, яғни адам ... ... әсер ... ... ... таңбалар формасына келтіре
алады, одан әрі өндеу үшін өз ... ... ... ... ... немесе
керексіз мәліметті жүйеден бүтіндей аластайды. Конитивтік психологияның
көрнекті өкілдері Дж.Брунер, ... ... ... У.Найсер,
П.Лиднсей, Г.Саймон.
ХХ ғасырдың 60-80 жылдарындағы Г.У.Найссер, М.Бродбент,
Д.Норман, Дж.Брунердің және ... ... ... ... ... ... есті ұйымдастыруға, болжаушылыққа, хабарды
қабылдау және қайта өңдеуге, оқу және ... ... ... аса ... ... бағыттың бұл күнде бірнеше салалары бар. Солардың ішінде ең
танымал болғаны есептеу ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі: психика сигналдарды өзгеріске келтіруші
тұрақты қабілетке ие ... ... ... ... ... ішкі когнитивтік құрылымдар мен ізденуші ... аса мән ... ... ... зерттеу аймағы танымдық
процестер – ес, тіл мен сөздің ... ... ... ... қиял және ... даму. Бұл таным психологиясының әдістері жеке
адамның ... мен ... ... сонымен бірге ... ... де ... Адам ... ... ... есептеу машиналарында ұқсастығымен ақпарат жинау және өңдеудің
бір ізді блоктары ретінде бағаланды. Адамның ... ... ... ... ... ... ... белгілі деңгей дәрежесінде
көрінетіні жөнінде пікір пайда болды. Ес, қабылдау процестері, зейін, ойлау
мен оның ... не ... тыс ... ... ... ... ... когитивтік психологияда танымдық процестерді жете
түсіндіре алған тұтас бір теория қалыптаса қоймады. Субъект ... ... ... ... ... ... иесі деп
әсерленген бір дерексіз бастаушыны ... ... ... Когнитивтік
психологияның бұдан былайға өміршеңдігі осы әдіснамалық қиыншылықтан
құтылудың жолын табуға ... Оны ... ... ... мен психоанализ теорияларына тікелей қарсылығымен
танылған ірі ... және ... ... ... ... негізін қалаушылардың алдына қойған мақсаты – бихевиоризм ... ... адам ... ... орнына
келтіріп, шындыққа жақындау, ... ... ... алу еді. Өз
зерттеулерінің объекті ретінде гуманист-психологтар салауатты, шығармашыл
жеке адам түсінігін ... ... ... бұл ... ... ешбір
психологиялық ғылыми мектеп өз мойнына артқан емес еді. Бұлар талдауындағы
жеке адамның мақсаты - өзін-өзі кемелдендіру және ... өз ... жая ... ... ХХ ғасырдың 60-90 жлдарындағы гуманистік
психологиясы «клиентке негізделтену» ... ... ... ... ... ... ... алға ұсынып, шәкіртке негізделген, оқытуға деген гуманистік
көзқарасты қалыптастырған.
Психологияның дамуына И.М.Сеченов, ... ... ... ... ... сияқты және т.б.
отандық ойшылдар, жаратылыстанушылардың жұмыстары үлкен ықпалын тигізді.
Барлық ... ... ... болған – К.Д.Ушинскийдің (1824-1870)
психологиялық антропологиясы. Онда оқытудың тәрбиелік сипаты, адамның іс-
әрекеттік табиғаты бекітілген. Оқытудың әдістері мен ... ...... ... бағыт көрнекті өкілдерінің бірі Абрахам Маслоу ... жеке адам ... есі ... ... білу ... ... айтқан. Маслоу адам іс-әрекетінің, адамның мінезі ... ... сол ... ... ... мен өз ... ... ынта-ықласында деп деп есептеген. Өз мүмкіншіліктерін ашуға ... ... ... ... ... мұндай гуманистік
қажеттілік адамдарға, қоғамға тек жақсылық келтіруге ... ... ... ... Маслоу, тек жыртқыш та күшті хайуанаттар ғана
өмір сүруге бейімді деген Ч.Дарвиннің ұйғарымымен келіспей, бұл жануардың
негізгі ... ... ... ... тоқ арыстан көрінгенге тап
бермейді. Оның жыртқыштығы икемденудің амалсыз ... ... ... өз
ұрпағын жалғастыруға деген инстинкт адамдағыдан бір де кем еместігін, ал
сол ... ... ... ... ... ... ... адам өз болмысына орай кемелденуі тиіс, яғни адам
өзінің ... ... мен ... ... ... ... ... адамгершілік борыштарды атқаруға ... Ал ... ... ... ... тек дені сау, салауатты адамдарда
туындайды. Есі кеткендер мен жүйке сырқатына ... өз ... ... қоя ... өзі де адамның осы өз мүмкіншіліктерінен дұрыс та толық пайдалана
алмай, қанағаттану рахатына бөленбегенінен болып отыр.
Гуманистік ... ... ... адам өз ... ... қолынан келетінінің бәрін жүзеге шығару ... ... ... ... байқалса ол актер болуға ұмтылуы тиіс, ... ... ... ... ... тырысуы қажет. Егер адам осыны
істемесе, өмір жағдайлары бұған кедергі жасайтын болса, «болуы тиіс ... ... - ... ... таппай, өз бойы мен ойындағы бітпес дау-
дамайға тап болып, ... ... ... мүмкіншілігін ашудың мәні не? Маслоу пікірінше, бұл – ... ... ... қасиеті. Әрбір адам қайырымдылық, адамгершілік,
тілектестікке деген қажетсінумен дүниеге келеді. ... бәрі ... оның ... осы ... қажеттерді іске асыруда белсенділік
көрсету. Осы идеясымен Маслоу фредистер көзқарасына тікелей қарсы шықты.
Маслоу ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп берді: 1) физиолгиялық қажеттіліктер, 2)
қорғаныс қажеттіліктері, 3) қоректағамдық қажеттілктер; ослардың ... ... ... яғни 4) ... ... ... ету. ... осылардың бәрі өз мүмкіншіліктерін өз белсенділігімен іске
асыауына байланысты ... ... ... ... ... ... орай ... осы тұжырымының біз үшін аса
қызықты тарапы: ... ... ... тума ... ... үш топ ... ... жағдайда ғана шын мәніндегі өз
көрінісін береді. Дұрыс тұжырым, алайда Маслоу тағлиматының ... ... ... егер кей ... алғы үш топ ... ... ... онда әділдік, өз қадірін білу, сыйластық құсаған
гуманистік қажеттіктер қалай қалыптасад? Бұл жағы ... ... ... антропологиялық бағдар шырмауынан шыға алмай, қажеттіктердің
әлеуметтік қорына мән бермеді.
Маслоу теориясының басты кемшілігі – оның ... аса ... ... ... ... ... болып
дүниеге келетініміз, жаман болу біздің еркімізде еместігі-әрқайсысымыздың
да көңілімізге қонымды. Бірақ ... ... ... ... жөн: ... ... та туылатын адам жоқ,
жатырынан жауыз болатын да пенде әзірге көргеніміз жоқ. Бұлардың бәрі ... ... ... этикалық қасиеттерді тума құбылыс деп
тану – биологизациялық ... ... ... ... айтып кеткен бағыт-теорияларды үш мезет сипаттайды:
жоғары психикалық функцияларды оларды құрайтын табиғи процестер ... ... және ... ... ... келтіру; мінез-
құлықтың мәдени дамуының өзіндік ... мен ... ... ... ескі – ... ... психологияға да, жаңа –
объективті ...... ... де және ... да ... ... ... және жаңа психологияның бір сәт те көзден таса ... ... ... айырмашылығына қарамастан, екі бағытты осыған
дейін көптеген авторлар ... бір ... ... ... ... Бұл ... екі бағыттың талдаушылық бағдарында ғылыми-
зерттеу ... ... ... ... теңістіруден және
жоғары формалар мен құрылымдарды қарапайымдарға ... ... ... сапа мәселесін елемеуденғ яғни ғылыми
ойлаудың диалектикасыздығынан ... ... ... ... ... ... инстинкт, қанағат, қанағаттанбаушылық сезімі, ... күш ... ... ... құбылыстардан, біресе тура сол жолмен
қарапайым психикалық ... мен ... ... ... мен
ассоциациялардың көрінуі арқылы табылған әсерленушіліктің алғашқы, ыдыраңқы
элементтерінің ... ... ... және ... ... ... жіктеліп, осы алғашқы әсершенушіліктер немесе ... және ... ... әр ... ... ... теңестірілді.
Сөйтіп, әсерленушіліктің, жеке бөліктерінен құралған психикалық өмірдің
үлкен мозаикасы, бөлшектенген адамдық ... ... зор ... пайда болды.
Алайда жаңа объективті психология да күрделі тұтастықты түсінуде
талдау мен ... ... ... мен ... ... бір жолын білмейді. Рефлексология мінез-құлқтың жоғары формаларының
сапалы айырмашылығына көз жұмып қарайды: ол үшін ... ... ... ... түрде еш айырмашылығы жоқ. Жалпы мінез-құлықтың
барлық процестері түйін шынжырларының ұзындығы мен ... ... ... ... ал ... ... кідірісті және сырттай
көрінбейтіндерге ажыратылады. Бихевиоризм біршама басқа сипаттағы
бірліктерді ... ... егер ... жоғары формаларын
рефлексологиялық талдауда бір бірлікті екіншімен ауыстырсақ, яғни рефлекс
орнына реакция ... ... онда ... ... ... ... ... болып шығады.
Шындығына келсек, бихевиоризм - өзінің жүйелі және ...... рөлі мен ... бір ... ... ... және
тіпті мінез-құлық процесіне жалпы көзқарасында психологиялық зерттеу мен
физиологиялық зерттеу айырмашылығының ... ... ... ... ... ол күрделі бүтінді дәл осы бүтін ретінде қарастыруға дейін
көретіледі. Бұл орайда ол инстинктік және ... ... ... және ... ... ... ... яғни өндірілген және сәйкес
ситуация барысында қолданысқа дайын дағдылар жүйелері ... ... мен ... ... әрине, түп тамырында арифметикалық
қосынды мен реакциялардың механикалық тізбегі түсінігінен өзгеше. Ол ... ... ... ... ... рөлін, ең соңында даму
тарихын және жүйе қалыптасуын шамалайды, ал реакциялар тізбегі мен қосынды
өзін ... үшін ... ... мен ... ... ... үйлесуінен басқа ештеңені ұйғармайды. Алдында
өндірілген дағдылар ... ... ... ... қолданатындығындай, психикалық функция түсінігі де қажетті
түрде: біріншіден, белгілі функцияның атқарылатын бүтінге ... ... ... деп ... ... ... ... сипаты
жөніндегі ұғымды болжайды және қорытындылайды.
Мінез-құлық психологиясына жүйе және ... ... осы ... сөз жоқ ... ... ... ... алға жылжуы болып табылады. Ғылыми дамуда осы екі түсінік оларды
қолданып ... ... ерте ме, кеш пе, осы ... ... ... ... әкеледі. Алайда мінез-құлық психологиясындағы даму
алдыңғы терминдер мен ұғымдардың ... ... ... ... білдірмейді. Соныдықтан бұл түсініктер мінез-құлықтың жоғары
процестеріне қазіргі даму кезеңіне олардың психологиялық ... ... ... бере ... біз ... және объективті психологияны белгілі бір
қатынаста жақындастыра отырып, тек мынаны пайымдаймыз: эмпирикалық ... ... ... ... ... психикалық
табиғаттарына жоғары психикалық процестер зерттеуін принципті және фактілі
түрде ... емес ... ... екеуі де жай ғана қарапайым процестердің
психологиясы болып табылады.
Сондықтан болар, адам ... ... ... жетіліп дамитын тараулардың жазылуы кездейсоқ емес, ал жоғары
функциялар ... ... ... ... ... кешіруде. Бұдан әрі
қарай жоғары психикалық функциялардың тарихына дейінгі кезеңін ... ... даму ... өзін жете зерттеу және бақылау мүмкін
емес екенін байқаймыз. Алайда мына нәрсе күмәнсіз: дәл осы ... ... ... ... ... дамуының тек табиғи жағ басым болуы дәл
осы кезеңде оларды қарапайым ... ... етіп ... ... ... ... зерттеушілер үшін адамның сөйлеуі дамуының тарихы ерте жас
шамасында аяқталуы ғажап ... Ал, ... ... бұл ... сөз ... дағдыларды орнату процесі және табиғи жағнан сырттай сөйлеуді
меңгеру процесі аяқталуға жақындап, мінез-құлықтың күрделі және ... даму ... тек ... ... ... ... ... балалар психологиясының ең ... ... ... ... ... ... ... керек деген қорытындыға келуі
кездейсоқ емес. Зерттеушілердің көзқарасы бойынша, ... ...... және ... психикалық функциялар пісіп жетілетін
ересектік кезең психологиясы ... ... ... ойынша, адам
өмірге келгеннен кейінгі уақытта даму жолының үлкен қадамдарын жасайды,
психологтың осы ... ... ... тиіс. Бұл дегеніміз дене бітімі
дамуын зерттеу ілімінде тек эмбриондардың зерттелуімен парапар болады.
Бұл салыстыру адам психологиясындағы ... ... ... Психикалық дамудың алғашқы қадамдарының негізгі мағынасы туралы
пікір және адам психологиясы дегеніміз, негізінде ерте жас ... ... ... ... түрде жақтау, біздің жоғарыда айтып
кеткен пікірімізбен сәйкес келеді. Қазіргі кездегі адам ... ... ... ... ... ... тек эмбриондық даму
жағынан ғана, адам рухының эмбриологиясын зерттеу ғана тән. Онда ... ... ... эмбриология арқылы салыстыру – объективті дұрыс салыстыру
ғана емес, сонымен қатар екі ... ... ... ... Ол ... осал ... ашып ... психология амалсыз төзімділікпен
өзін-өзі шектеушілікті ашып ... ... оны ... ... ... ... ... қарапайым қатынастар арқылы тануға
ұмтылыс пен адам психикалық дамуын ... ... ... дәстүрлі
психологиядағы мінез-құлық дамуы дененің эмбриологиялық дамуымен ... таза ... ... ... ... шамаланады. Шын мәнінде, бұл
тұрғы ми салмағының негізгі өсуі атқарылатын ... 3 ... ... ... осы ... ... ... қарапайым психикалық
қызметінің ... ... ... және ... ... ... ... адам тұлғасының түгел ... үшін ... ... ... ... мен осы қадамдарды зерттеу ... ... ... ... Бұл екеуі де мінез-құлықтың туғаннан бірден үлкен
қарқындылықпен атқарылатын биологиялық дамуы болғандықтан ғана ... ... ... ... ... функциялар дамуының тарихын осы
қызметтердің пайда болғанға дейінгі ... ... мен ... ... ... ... айтайын дегеніміз, адам психологиясындағы ... ... ... ... ... ... функциялар
психологиясының өзі эмбриондық жағдайда тұрғандығын: адам психологиясы үшін
жоғары психикалық функциялар даму түсінігінің өзі жат ... және ... ... дамуын адамның органикалық жетілу қызметі ретінде ми
жетілуімен тікелей ... ... ... ... ... дамумен шектейтіндігін көрсетеді.
Капитализмнің пайда болп дами бастауы, субъективтік, яғни
эмпирикалық психологияның әсіресе, жаратылыстану ғылымдарының ... ... ... ... ... атаулы тұрмыспен байланысып, тәжірибелі
ғылымдарға айнала бастады. Осындай тәжірибелі ғалымдарға ... ... ... философы Бэкон болды. Орта ғасырдағы схоластикалық
әдістерге қарсы шығып, Бэкон ғылымда индуктивтік әдісті дамытты. Бұл ... ... оны ... жолы жай ... ... оңайдан-
қиынға, жақыннан – аласқа, деректіден – дерексіздерге ... ... ... әдіс ... ... дамытуға ерекше әсер етті. Жаңадан бас
көтеріп экономикада өз орнын ала бастаған буржуазия табы, өздерінің ... ... ... ... оларға ықпалын жүргізіп,
билеп, басқарып ... ... ... ақиқаттық, нақты реалдық,
психологиялық процестерін ... ... ... ... осынау
мақсаттарын орындауға эмпириялық психологияның аренаға шығып дами бастауы
қолайлы болды. Бұл психология Бэконның эмпириялық философиясына ... тек ... ... ... ... психология ғылымдарн
да схоластикадан арылтып, оларды тұрмысқа, өмірге үйлестіріп, ғылыми түрді
дамуға ... ... ... ... материалистік философиясына жоғары
баға беріп, оны ... ... ... деп ... Бэкон әдейілеп
психология ғлымымен шұғылданбаса да, ... ... ... да, оны ... ... ... ... әдебиеттер
1. «Жалпы психология» Алматы – 1970 ж
2. Тәжібаев Т. «Жалпы ... ... ... ... – 1993 ж
3. Аймаутов Ж. «психология» Алматы – Рауан – 1995 ж.
4. ... ... ... – 1982 ... ... Бап-Баба «Жалпы психология» оқулық
6. И.А.Зимняя «Педагогикалық психология» оқулық
7. Жанкиеев С.К. ... ...... – 2001 ж
8. Выготский Л.С. Психология (1,2,3,4,5, том)
9. Зародин Н.М. «Психология ... и ... ... Л., 2002 ... ... Бап-Баба «Жалпы психология» Алматы заң әдебиеті 2004 ж
11. Елеусізова С.М. «Қарым-қатынас психологиясы» ... ...... ... ... Қ ... ... Алматы, 2002 ж
13. Жолтаев К.Ж. «Тұлғаның дамуындағы жалпы заңдылықтар»
Алматы. Қазақ университеті -2003 ж
14. Елікбаев Нәби. «Ұлттық психология» ... ... ... ... Бап-Баба «Жалпы психология» Алматы 2004
16. Гонобулин Ф.М. «Психология» Алматы 1976 ж

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт- бағдарлар16 бет
Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар. Генетикалық психология23 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Аристотельдің „саясат” еңбегіндегі саяси көқарастары8 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Журналистика «Хабаршысының» ғылыми кадрларды даярлаудағы рөлі54 бет
Мемлекет және құқық теориясының пәні және оның ерекшеліктері 77 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь