Қиял және оның өзге психикалық процестермен байланысы

І. Кіріспе
1.1. Қиял және оның өзге психикалық процестермен байланысы.

ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Қиялдың физиологиялық негізі.
2.2. Қайта жасау қиялы мен шығармашылық қиял.

ІІІ. Қорытынды
3.1. Қиялдың даралық айырмашылықтары және балалардың
ойыны мен ересек адамдардың әрекетінде қиялдың дамуы.
3.2. Қиялдың түрлері.
Адам бұрын өзі көріп білмеген нәрселерінің бейнесін көз алдына елестетіп, олардан жаңа бейне жасайды. Немесе бұрынғы қабылданған, жиналған бейнелерге сүйене отырып, өз басында тың, соны, жаңа елестер мен идеялар тудырады. Осындай жаңа, соны бейнелер мен идеяларды қиял деп атаймыз. Қиял —тек адамға ғана тән, соған меншікті психикалық процесс. Жануарлар дүниесінде мұндай функция болмайды. Өйткені, қиял — адамның еңбек әрекетімен дамитын психикалық қызмет. Ол басқа да психикалық процестердің түрлері сияқты шындықты бейнелеп, болмыстағы оқиғалармен бірлікте пайда болып отырады. Қиял арқылы пайда болып отыратын жаңа бейнелер адамның білім қорына, нақты образдарға, тұрақты елестерге негізделеді. Адамның әрқилы психикалық әрекеттерінде бір ғана процестің дараланып жеке кездесуі мүмкін емес. Ондай процестер бір бағытпен, арнамен өзара ұштасып, араласып жатады. Солардың ішінен адам әрекетінде бір-екеуі жетекшілік қызмет атқарады. Сонымен, қиял дегеніміз — бізді қоршаған сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың образдарын жаңғыртып, оларды өңдеп бейнелеуден тұратын, тек адамға ғана тән психикалық процесс.
Адам қиялына меншікті бірсыпыра ерекшеліктерді мынадай етіп топтастырып көрсетуге болады:
а) әрбір адамның қиялы оның жеке басының қызығуы мен ерекшелігіне, алдына қойған мақсат-мүддесіне байланысты болып отырады. Мысалы, жаңадан машина жасауды ойластырып жүрген инженердің белгілі тетіктерді жетілдіру үшін оларды жасап шығарудың әдіс-тәсілдерін қарастыруын, емтихан тапсырайын деп жүрген студенттің іс-әрекетін, шөл далада сусап келе жатқан жолаушының қиялын салыстыра отырып, олардың әрқайсысының мүдде-мақсатын айқындауға болады.
1. Жарықбаев «Жантану негіздері»
2. Тәжібаев «Жалпы психология»
3. С.Мұқанов «Жас ерекшелік педагогикасы»
4. Бабаев «Жантану негіздері»
5. Ж.Аймауытов «Жалпы психология»
        
        І. Кіріспе
1.1. Қиял және оның өзге психикалық процестермен байланысы.
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Қиялдың физиологиялық негізі.
2.2. Қайта ... ... мен ... қиял.
ІІІ. Қорытынды
3.1. Қиялдың даралық айырмашылықтары және балалардың
ойыны мен ересек адамдардың ... ... ... Қиялдың түрлері.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Жарықбаев «Жантану негіздері»
2. Тәжібаев ... ... ... «Жас ... ... Бабаев «Жантану негіздері»
5. Ж.Аймауытов «Жалпы психология»
Қиял және оның өзге ... ... ... ... өзі ... ... ... бейнесін көз алдына
елестетіп, олардан жаңа бейне жасайды. Немесе бұрынғы ... ... ... ... өз басында тың, соны, жаңа елестер мен идеялар
тудырады. Осындай жаңа, соны бейнелер мен ... қиял деп ... ... ... ғана тән, ... меншікті психикалық процесс. Жануарлар
дүниесінде мұндай функция болмайды. Өйткені, қиял — ... ... ... психикалық қызмет. Ол басқа да психикалық процестердің
түрлері ... ... ... ... ... ... ... отырады. Қиял арқылы пайда болып отыратын жаңа бейнелер адамның білім
қорына, нақты образдарға, тұрақты ... ... ... ... әрекеттерінде бір ғана процестің дараланып жеке ... ... ... ... бір ... ... ... ұштасып, араласып жатады.
Солардың ішінен адам әрекетінде бір-екеуі жетекшілік ... ... қиял ...... ... ... ... заттар мен
құбылыстардың образдарын жаңғыртып, оларды өңдеп бейнелеуден ... ... ғана тән ... ... ... ... ... ерекшеліктерді мынадай етіп
топтастырып ... ... ... ... ... оның жеке ... қызығуы мен ерекшелігіне,
алдына қойған мақсат-мүддесіне байланысты болып отырады. Мысалы, ... ... ... жүрген инженердің белгілі тетіктерді жетілдіру
үшін оларды жасап шығарудың әдіс-тәсілдерін қарастыруын, емтихан тапсырайын
деп жүрген студенттің ... шөл ... ... келе ... жолаушының
қиялын салыстыра отырып, олардың әрқайсысының мүдде-мақсатын ... ... ... түр-сипаты адамның жас ерекшелігіне, білім
дәрежесі мен өмір тәжірибесіне, дара басының ерекшеліктеріне байланысты.
Мысалы, өмір-тіршілігінде ... ... мен ... ... көп ... ... мен ... жастың қиялын бір мөлшермен салыстырып қарауға
болмайды.
б) Қиял адамның ... ... ... ... ұштасып жатады.
Мысалы, мақсат еткен мүдделі ісін жүзеге асыру үшін адам оның әр ... ... Бұл ... ... байланысты. Адамның ерік-жігері,
қайраты оның жоспарлаған мүдделі ісін жүзеге ... ... ... ... ... орын алады. Осы ретте, кеңес психологі А. ... ... ... ... бір түрі деп санайды. Бұл ... ... ... да ... жүр. ... ... ... шығармашылық істер мен әрқилы әрекеттерге жетелейді.
Физиолог И. М. Сеченевтың қиялға байланысты пікіріне сүйенсек, адамның
басына оның есінде орын ... ... ... ... ойдың
келуі мүмкін емес. Ол тіпті ғылыми табыстарға негіз болатын жаңа ... бұл ... ... тастауға болмайды деген пікір айтқан еді.
в) Адамның қиялы еңбек процесінде іс-әрекет үстінде дамып отырады.
Мұндағы шарттар: саналы ... ... ... ... оны өңдеп елестете
алу. Адам ... тән ... ... оның ... ... өзгешелеп тұрады.
Қиялдың физиологиялық негізі
Қиялдың жаратылыстық-физиологиялық негізі — мидағы ... ... ... үлкен жарты шарларының қабығы. Адамның қиялдау
әрекетіне қозу мен ... ... ... иррадиация мен концентрация,
оң және теріс ... ... ми ... талдау мен
біріктіру қатысып отырады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... нақты қабылдауында бұрын болмаған жаңа образдар ... ... ... ... екі ... 1) ... ... тітіркендіргіштердің әсерінен ми қабының жоғарғы ... ... ... туатын жүйкелік байланыстар. Мысалы, түс
көру, галлюцинациялар. 2) ... өз ... ... ... мақсат қоюы мен ми
қабығының тиісті орталықтарындағы қозудың басқа орталықтар ... ... ... ... ... Бұл — ... қиял. Осы
саладағы қиялға жетекші болатын нәрсе — екінші сигнал жүйесі. Ол — ... ... ... ... ... ... ... заттың
сипатын айқын ажыратуға, жаңадан байланыстар тудыруға, қиялды ... ... ... бұл ... ... ... ... бағынады.
Қайта жасау қиялы мен шығармашылық қиял
Өзіндік ерекшеліктері мен олардан туындайтын себептерге орай, қиял
ырықсыз, ырықты болып екіге ... ... ... ... ... ... ырықты қиялды актив қиял деп те атай береді.
Ырықсыз қиял адамның алдына мақсат ... ... ... ... соң бірі өтіп ... ... туады. Қиялдың бұл ... ... ... жиі ... ... кезде де ырықсыз
қиялдар өздігінен туындап жатады. Пассив (әлсіз) ... ... түрі ... ... ... түстің қисынсыз шым-шытырық болатыны да — осы
ырықсыздықтан. Мұндай ... ... ... ... өз ... тізгінін
босатып жіберуіне де байланысты. Мысалы, аспандағы ... ... оны ... ... немесе біреу әңгіме айтып отырғанда, оның басынан
кешіргендері тыңдаушының көз алдынан ... өтіп ... Осы екі ... ... — қарапайым қиялдау затты қабылдаса, ал екінші жағдайда
сөзді қабылдаудан елес пайда ... ... ... ... ... ... әрі ... түрі — ырықты қиял. Бұл — адамның алдына
саналы түрде ... қоя ... ... образдар жасау мен қажетті бейнелер
тудыруы. Қиялдың бұл түрі ... ойын ... де анық ... дәрігер, ғарышкер, мұғалім т. б. болып ойнауларына ... ... ... ... ... Өйткені, ырықты қиял еңбектену процесінде
дамып, әрбір адамның ... мен ... ... ... ... ... ... орындауға, қимыл-әрекеттерді жоспарлы түрде
жасап отыруға міндеттейді. Ырықты қиял ... ... ... ... Олар — ... ... қиялы және жасампаздық қиял.
Қайта жасау қиялы адамның өмір тәжірибесінде кездестірген, ... ... ... ... ... ... тітіркендіргіштерге
байланысты туындайды. Мұндай қиялдың пайда болуында сөздік ... әр ... ... мен ... ... мен кестелер, ноталар
атқарады. Ал бұл қиялдың психологиялық құрылысын іздестіріп ... ...... ... ... ... снгналдық бейнелерге
айналдыру. Мысалы, мұхитты көрмеген адам басқа біреудің сол ... ... ... ... оның ... бейнесін қиялдайды.
Қайта жасау қиялындағы мақсат жаңа, соны бейнелер жасау ... ... ... өзі ... ... да, сол ... ... елестету
болып табылады.
Қайта жасау қиялы — адамның ... ... ... ... ... бұл ... ... ісінде ерекше маңызы бар. Мысалы,
оқырмандар Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» эпопеясындағы Дәркембайдың бейнесі
арқылы кедей шаруалар мен ... ... ... көз ... ... кең, ... ... кісілердің оқымаған адамдардың арасынан да
жиі ... көз ... ... оқытылатын жеке пәндердің де
қайта жасау қиялын дамытуда мәні зор. ... сызу ... ... ... әрбір машина тетіктері, олардың қызметі, жұмыс принципі
арқылы түсіндіріледі. ... ... ... адамның барлық қызметі мен іс-
әрекетіне қатысты. Өйткені, әрбір адам өзі істеген жұмысының нәтижесі ... ... көз ... ... ... ... оларға шолу жасайды.
Қайта жасау ... ... ... мен ... тәжірибелеріне сүйенеді.
Сөйтіп, қиялдың бұл түрі арқылы пайда болатын ... алға ... ... тілекке сай екшеледі, бұрынғы қабылданған процестерді болмыстағы
шындықпен жақындатады.
Балалардың қайта жасау қиялын дамытып, ... ... ... ... жайт — ... ... белгілі практикалық міндеттерді қоюы.
Айталық, заттың ... салу ... ... ... сол ... ... т. б. ... істер балаларды сөзбен айтылған объектілерді,
нақты нәрселерді ұсақ-түйегімен қоса ... ... ... ең ... түрі — ... қиял. Қиялдың бұл түрі арқылы
жаңа бейнелер мен образдар жасалады. ... ... қиял ... ... ... ... суреттер мен шартты бейнелерге сүйенеді. Адамның
шығармашылығы, ол жасаған ...... ... ... рух ... ... күш. Жасампаздық қиял — қоғамдық мәні бар жаңа, соны
өнімдер жасап ... ... ... ... ... процесс!
Машиналардың жаңа түрлерін ... ... ... ... мал ... ... ... жаңа түрлері мен
сорттарын өсіріп шығару, ғылымда, өнер мен әдебиетте, құрылыс пен ... ... ... ... ашу — ... бәрі де ... ... Мұндағы процеске тек қиял ғана емес, тұрақты зейін, әр ... ... ерік ... т. б. ... де қатысады. Дегенмен,
ырықты қиял жетекші рөл атқарып, адамның барлық процестері мен істеріне ... қиял ... ... жаңа ... мен ... ... ... көп ізденуді талап етеді. Алға қойған міндеттерді шешуде
көпке дейін нәтиже шықпай, іздеген ... ... зат ... ... ... ... ... іздегені күтпеген жерден,
кенеттен тууы да мүмкін. Адам ... ... бері ... ... ... ... шешімін табуы, оған тиісті жауап алынуы
психологияда интуициялық процесс деп ... ... ... сөзі ... ... ... ... білдіреді. Кертартпа психологтар интуицияға
«іштен жарқырау» не «құдыреттің күшімен тану» ... ... ... бұл ... ... ... ... қарастыратын болсақ,
дүниені интуиция арқылы танып білу — ми ... ... ... ... Бұл мәселені ғылыми-табиғи негізде дәлелдеп берген — И. П. Павлов
зерттеулері. Ол «Ми алқабы ... ... ... ... жатқан
орталықтарында да синтездеу процесі жүріп жатады. Кезінде мұндай ... ... де, оның ... ... — ақиқат. Сондықтан қолайлы ... туа ... ... ... белгісіз сияқты болып, даяр күйінде ол
шыға келуі мүмкін» деген болатын.
Ғылыми ... ... ... мен істерді шешуге керекті жаңа
байланыстар адам өзінің рухани ... сол ... ... ғана ... ... осындай жағдайда адамда ... ... ... ... адам ... да ... нәтижеге жетпек. Осы орайда,
ғылым тарихынан бірнеше мысалдар келтірейік:
Ерте заманда өмір сүрген ғалым Архимед ... ... ... ... ... ... ... ашады. Сөйтіп, «таптым» — «эврика»
деп айқайлап, көшеге жалаңаш жүгіріп шығады. Ал ағылшын инженері Дж. ... ... ... ... ... ... ... үстіндегі шәйнек
қақпағының қайнаған судың буынан діріл қағып, ... ... ... да, «бұл не ... ... деп ... Осыдан кейін Дж. Уатт бу
машинасын ойлап тапты деген сөз ... ... ... ... ... ... оқымысты Н. Вимер электрондық-есептеу машинасын адам миының
қызметіне ... ... ... ... ... ... ... мен техника,
өнер мен білім жаңалықтарының ашылуы адамның шығармашылық қиялының жемісі
болып ... ... ... құрал-саймандардың да адамның әр алуан іс-
әрекеттері нәтижесіндем жасалғаны белгілі. Мәселен, тырна — қолдың бес
саусағының ... ... ... ожау екі ... ... ... ... деуге болады.
К. Э. Циалковский: менің ғарышқа сапар шегу ... ... ... ... ... Ынта соңынан ақыл-ой әрекеті туды. Егер
ғылым тарапынан көмек келмегенде, тек ... еш ... ... ... дейді.
Қазақ халқының ертедегі қиялы да ұшқыш кілем, таусоғар, көлтауысар,
желаяқ тәрізді басқа да кереметтер ... ... ... ... ... көпшілігі бүгінде нақты шындыққа ... ... ... ел ... ... өтеп ... пойыздар мен
автокөліктер, ұшақ типтерінің сан алуан түрі – ... ... ... ... жемісі.
Қиялдың даралық айырмашылықтары
Әр адамның қиялы әр түрлі. Бір адамның қиялы бай, өрісі кең, шындықпен
орайласып, тиісті ... ... ... ... ... Ал ... ... қиялы өрісі тар, жетілмеген, пәрменсіз.
Шындыққа сай келетін қиялдардың мазмұны терең, олар өмір ... ... ... ... ғалым Эдиссон қиялы күшті дамыған
адам болған. Ол бір машинаны үш түрлі ... ... ... ... ... оны 48 ... ... жасауды ұсынған. Мұндай қиялдан жаңаны
іздеп табу, ... ... ... ... әрекеті байқалады.
Шындық нәрсенің өңін айналдырып, теріс түсінетіндер де болады.
Адамдардың ... ... ... де ... ... ... шешерден бұрын бар ақыл-ойын соның төңірегіне жинақтап,
әр сөзін таразылап, ... ... ... кеңесіп, тәжірибе жасайды.
Мұндай іс-әрекетте адам өз ... ... ... сырласады,
олармен бірге өмір сүреді. Қиялы ... ... ... оқыса, қызықты
оқиғаларды ғана іздеп, оны түгел оқымайды. Шын ... қиял ғана ... ... ... ... орындауға жетелейді, оның рухани
өсуіне де ерекше ... ... ... мен ... адамдардың
әрекетінде қиялдың дамуы
Жаңа туған нәрестеде қиял болмайды. Бала өмірінде ... ... бір ... ... кезде байқалады. Екі жасар бала ертегі не ... ... ... жібереді. Бұл факті жас баланың басында ес ... қиял ... туа ... ... Бала ... ... ... жұтаң, әрі ырықсыз түрде болады. Өсе келе тәрбие мен өз іс-әрекетінің
тәжірибесі ... бала ... ... ... артады. Дамудың бұл
кезеңіндегі өзгешілік — балалардың ойын әрекетінде шығармашылық ... туа ... ... қиял ... ... ойындарынан айқын
аңғарылады. Балабақшадағы бүлдіршіндер ... ... ... ... ... ... Осындай ойын әрекеттерінен олардың қиялы
толыға түседі, жаңа рөлдер тауып алады. Бұл шығармашылық қиялдың белсенді
қатынасынан туындайды.
Ойын әрекеті бала ... ... ... ... рөл атқарады.
Сондай-ақ, ол балалардың табиғи белсенділігін, қозғалғыштығын, дара
психикалық ... де ... ... ... ... ... ... үй тұрғызу, зауыт-фабрикалар орнату т. б.
Жеткіншектер қиялын дамытудағы әрекет — сурет салу. Сурет салуда олар
түрлі елестерін, есте ... ... ... ... ... балалар қиялының жүйелі дамуы ғылым ... ... Олар өз ... ... енді сын ... өткізіп, шындыққа
жақын бейнелер жасауға ұмтылады.
Ересек адамдар қиялы олардың өмір ... ... мен ... нәтижелеріне орай дамып отырады. Әр ... ... ... мен ... ... зор ... ... пен ауыл
шаруашылығындағы жаңалықтар, мұның бәрі — ... ... ... ... өмір сүре алмайды, қиял шындық болмыспен ұштасып, адамды
жаңа істерге, меңгерілмеген нәрселерді игеруге, ... мен ... ... ... ... жаңа ... ынталандырып отырады.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Бала қиялын дамыту19 бет
Жан қуаттары30 бет
Танымдық процестердің бірі – қиял жөнінде түсінік25 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Психикалық аурулар сипаттамасы, ерешеліктері."10 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь