«Ойын-сауық объектілері атауларының ерекшеліктері»

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1 ҚАЗАҚ ОНОМАСТИКАСЫ

1.1 Онамастика ғылымының зерттелу жайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Онамастика . ғылыми бағыт ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

2 ҚАЛА ОНОМАСТИКАСЫ

2.1 Ойын.сауық кешендерінің атаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.2 Кинотеатр, театр, парк, стадион, цирк атаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
2.3 Ойынхана атаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

ҚОРЫТЫНДЫ .46

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
Диплом жұмысының өзектілігі. Қазіргі кезеңдегі тіл білімі ғылымының дамуы антропоцентристік бағытта жургізіліп жатқан зерттеулермен сипатталады. Антропоцентристік парадигма тілді санамен байланысты қарастырады; тілдік таным процестеріне, тілдік тұлғаға, яғни тілді адам арқылы анықтауға осы бағыт басты назар аударады.
Этностың ұлттық таным әлемін өз бойына сіңірген қазақ тіліндегі жалқы есімдерді жаңа ғылыми парадигмаға сәйкес зерттеу қазақ ономастикасының алдына соны мақсаттар, міндеттер, маңызды ұғымдар мен тәсілдер қойып, онамастиканың бұрын – сонды болмаған метатілдік теориялық негіздерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Әлемді тіл арқылы танудағы жалқы есімдердің орны мен маңызын ескерсек, онамастикалық тілдік бірліктерінің ментальді-когнитивтік сипаттарын айқындау қазақ тіл білімінің қазіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Қазақ онамастикасының алғашқы даму кезеңінде қазақ тілінддегі жалқы есімдер тілдік тұрғыдан зерттеліп, қазақ онимдерінің этималогиясы, лексика-семантикалық топтары, мағынасы, топонимикалық жүйелердің регионалдық ерекшеліктері айқындалды.
Қазақ ономастикасы тарихындағы екінші кезеңде жалқы есімдердің этнолингвистикалық, лингвомәдени сипаттары,көркем мәтіндердегі қызметі, кумулятивтік функциялары зерделене бастады. Бүгінгі таңда қарқындап дамып келе жатқан когнитивтік лингвистика тұрғысынан қазақ онимиясын бағамдай келсек, жалқы есімдердің тек тілдік сипаттарын қарастыру жеткіліксіз болып көрінеді. Жалқы есімдердің бойындағы рухани және материялдық мәдениетті ұлттың танымдық тәжірбиесімен сабақтастыра отырып, ментальды-когнитивтік түрде таңбаланғанын қарастырумен ерекшеленеді.
«Қырғыздың жалқы есімдер сөздігінде жалқы есімге мынадай анықтама берілген». Бір түрге жататын басқа объектіні ажырататын, жекелейтін сөз, сөз тіркесі немесе сөйлем» [1, 116].
Белгілі ғалым-топонимист Э.М. Мурзаев: «Қазіргі әлемде географиялық атауларсыз елестету мүмкін емес. Почта, телеграф, теміржолдар өз қызыметтерін тоқтатады. Ұшақтар әуежайда, кемелер аты жоқ кеме тоқтайтын жерлерде тұрып қалған болар еді. Ал газеттер жер шарының әр жерінде болып жатқан оқиғаларды қалай жеткізген болар еді» – дейді [2, 16].
1. Агеева Р.А. Происхождение имен рек и озер. – М.: Наука, 1985.
2. Алефиренко Н.Ф. Спорные проблемы семантики. – Волгоград: Перемена, 1999. – 233 с.
3. Аманжолов А.С. Географиялық атаулар. – Алматы: Пионер. – №3. – 1941.
4. Алиев У.Ж. Общай дисциплинарная модель науки. – Вестник университета «Туран». – Алматы, 2000.
5. Аманжолов А.С. Түркі филологиясы және жазу тарихы. – Алматы: Санат, 1996.
6. Аронов Қ.Ғ. Қазақ тіліндегі кейбір халықтық космонимдердің этнолингвистикалық табиғаты // Хабаршы. Тіл, әдебиет сериясы №5. – 1992. 3-13 бб.
7. Подольская Н.В. Словарь русской ономастической терминологии. – М., 1978. – 189 с.
8. Ахметжанова Ф.Р., Әлімхан А. Шығыс Қазақстан жер-су атаулары. – Өскемен, 2000. – 103 б.
9. Бектасова Б. Қостанай облысының көне топонимдері. Қазақ онамастикасының мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1986. – 55-56 бб.
10. Абдрахманов А. Географические названия Казахстана. – Алматы, 1959.
11. Әбдірахманова А. Топонимика және этимология. – Алматы: Ғылым, 1979.
12. Баскаков Н.А. Русские фамилии тюркского происхождения. – М.: Наука, 1979.
13. Местные географические термины. Вопросы географии. – Вып. 81. – М.: Мысль, 1970. – С. 223.
14. Жанұзақов Т. Қазақ тіліндегі жалқы есімдер. – Алматы, 1965.
15. Беленькая В.Д. Очерки англоязычной топонимики. – М., 1977. – 277 с.
16. Копыленко М.М. Основы этнолингвистики. – Алматы: Евразия, 1995. – С. 178.
17. Махпиров В.У. Имена далеких предков. Источники формирования и особенности функционроваия древнетюркской ономастики. – Алматы, 1997. – С. 120.
18. Белецкий А.А. Лексикология и теория языкознания (ономастика). – Киев: Изд-во Киевского университета, 1972. – С. 210.
19. Топонимика Востока. – М., 1962. – 239 с.
20. Подольская Н.В. Словарь русской ономастической терминологии. – М., 1978. – С. 160.
21. Алиев У.Ж. Общий дисциплинарная модель науки. – Алматы, 2000.
22. Подольская Н.В. Типовые восточнославянские топоосновы. – Словообразовательный анализ. – М.: Наука, 1983. – С. 189.
23. Бондалетов В.Д. Русская ономастика. – М.: Просвещение, 1983. – С. 233.
24. Суперанская А.В., Суслова А.В. Современные русские фамилии. – М.: Наука, 1984.
25. Конкашпаев Г.К. Казахские народные географические термины. Автореф. дисс... канд. географ. наук. – Алма-Ата, 1949.
26. Койчубаев Е. Основны этнолингвистики. – Фрунзе, 1980.
27. Абдрахманов А. Происхождение имен рек и озер. – М.: Наука, 1986.
28. Жанұзақов Т. Қала онамастикасының мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1986. – 133 б.
29. Аяпұлы М. Қазақ халқының мұрасынан (жыл айлары, мүшел және болжамдар). – Алматы, 1993. – 17 б.
30. Ономастика: Бүгіні мен болашағы // Республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Астана, 2002.
31. Мәдиева Г.Б. Қала ономастикасының өзекті мәселелері // Республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Астана, 2002. – 58-64 бб.
32. Рысбергенова Қ. Қазақстан Республикасының ономастикалық кеңістігі: бүгіні мен болашағы // Республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Астана, 2002. – 44-52 бб.
33. Мәдиева Г.Б., Иманбердиева С.Қ. Ономастика: зерттеу мәселелері. – Астана, 2004.
34. Жанузаков Т. Очерк казахской ономастики. – Алматы, 1985.
35. Султаняев О.А. Топонимика Кокчетавской области. (Лингвистический анализ)// Автореф- дисс. филол. наук. – Томск, 1963.
36. Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік. – Алматы: Сөздік-Словарь, 1998. – 304 б.
37. Тіл білімі сөздігі / Жалпы ред. басқарған проф. Сүлейменова Э.Д. – Алматы: Ғылым, 1998. – 544 б.
38. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі / Жалпы ред. басқарған Ысқақов А.Ы. – Алматы: Ғылым, 1974-1980.
        
        Ойын-сауық объектілері
атауларының ерекшеліктері
РЕФЕРАТ
Диплом жұмысының тақырыбы: «Ойын-сауық объектілері атауларының
ерекшеліктері».
Жұмыстың көлемі – 50
Диплом ... ... ... екі ... және қорытынды
бөлімнен тұрады. Жұмыс соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... этимологиясын, семантикалық қырын анықтау болып табылады.
Диплом жұмысының міндеті:
– қазақ тіліндегі атау ... ... ... ... ... ... ... пайда болу себептерін айқындау.
Диплом жұмысының нысаны. Ойын-сауық атаулары.
Диплом жұмысының материалдары мен дереккөздері. Диплом жұмысында «Қазақ
тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі», ... ... ... ... Кеңесбаевтың «Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі» қолданылды.
Диплом жұмысының теориялық және ... ... ... ат ... сол арқылы басқа да атаулардың номинациялық амал-
тәсілдерін айқындайды. Ойын-сауық отауларына ат ... ... ... ... ... мен ... ... жұмысын жазу барысында
материалдарды талдау әдісі, салғастырмалы әдіс, ... ... ... ... ... ... ...... ... ҚАЛА ... ... кешендерінің ... ... ... ... ... цирк атаулары
.....................................37
2.3 ... ... ... ... ... ... кезеңдегі тіл білімі ғылымының
дамуы антропоцентристік ... ... ... ... ... парадигма тілді санамен байланысты
қарастырады; тілдік таным процестеріне, ... ... яғни ... адам
арқылы анықтауға осы бағыт басты назар аударады.
Этностың ұлттық таным әлемін өз бойына ... ... ... жалқы
есімдерді жаңа ғылыми парадигмаға ... ... ... ... соны ... ... ... ұғымдар мен тәсілдер қойып,
онамастиканың ...... ... метатілдік теориялық негіздерін
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Әлемді тіл арқылы танудағы жалқы есімдердің орны мен маңызын ... ... ... ... сипаттарын
айқындау қазақ тіл білімінің қазіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі болып
табылады.
Қазақ онамастикасының алғашқы даму ... ... ... ... ... ... зерттеліп, қазақ онимдерінің этималогиясы, лексика-
семантикалық топтары, ... ... ... регионалдық
ерекшеліктері айқындалды.
Қазақ ономастикасы тарихындағы екінші кезеңде ... ... ... ... мәтіндердегі қызметі,
кумулятивтік функциялары зерделене бастады. ... ... ... дамып
келе жатқан когнитивтік лингвистика тұрғысынан қазақ ... ... ... есімдердің тек тілдік сипаттарын қарастыру жеткіліксіз ... ... ... ... ... және ... ... танымдық тәжірбиесімен сабақтастыра отырып, ... ... ... ... ... есімдер сөздігінде жалқы есімге ... ... Бір ... ... басқа объектіні ажырататын, жекелейтін сөз,
сөз тіркесі немесе сөйлем» [1, 116].
Белгілі ғалым-топонимист Э.М. ... ... ... географиялық
атауларсыз елестету мүмкін емес. ... ... ... ... ... Ұшақтар әуежайда, кемелер аты жоқ кеме ... ... ... ... еді. Ал газеттер жер шарының әр жерінде болып
жатқан оқиғаларды қалай жеткізген болар еді» – дейді [2, ... ... ... барлық тұрмысына қатысты, сондықтан онамастиканың
теориясы мен практикасын білу лингвистер мен ... ... ... басқа да филолог-мамандарға ... ... ... тіл ... мәдени-аралық қатынас пен ... ... ... мазмұнын ашуда, оны түсіну үшін аса көмегін
тигізеді. Кейінгі ... ... ... ... ... ... олардың
табиғатын ашу үшін қолданатын арнайы ғылым онамастикада зерттеле бастады.
Ғылыми жаңалықтардың ашылуына, қалыптасуына орай ... ... ... мен ... да ... ... филолог ретінде тіл
лексикасын зерттеуге қажетті ... ... ... ... ... студенттермен жұмыс барысында анықталды» [3, 4].
Бүгінгі таңда онамастиканың сан қырлы, бүге-шігісі жазылмаған, ... ... ... қыр-сыры ашылмаған мәселелері көп. Атап
айтқанда, жалқы есімдердің мотивациясы, қостілділік жағдайындағы атаулардың
көрінісі, теориялық ... ... т.б. ... ... ... ... ... жұмыстардың сан
тараулы саласының бір бөлігіне айналып отырған мәселелердің бірі.
Қазіргі ... ... ат беру ... ... ... танытып,
қандай бағыт ұстанып отырмыз? Сұралған есімдердің бәрі лайықтыма, ... ... ... ... ... сұраулар онамастика мәселесінде
маңызды дейді [4, ... ... өз ... ... ... ... болғаннан
кейін жер-су аттары өзгертіліп, кеңес дәуірінде қолданылған атаулар ежелгі
тарихи атауларға ауыстырылып, көптеген ... ... ... ... ... объектілерге беріле бастады. Мұндай
қарқын ауылдан бастап, облыс қала, ... ... ... ... (5,
17(.
Қазақстан Республикасы президентінің 1992 жылғы 8 ақпанындағы #616»
Агроөнеркәсіп кешенінің мемлекеттік ... ... ... ... ... кәсіпорындарының мүлкін жекшелендіру жөніндегі шұғыл
шаралар туралы» жарлығының ... ... 1993 ... 26 ... ... облыстық кеңесі «Облыстағы кейбір ауылдық кеңестердің атын
өзгерту және ... ... ... есім беру ... ... Осы қаулының негізінде кейін ұжымдық шаруашылықтар,өндірістік
кооперативтер тарап, жеке-жеке бөлінген кезде өз ... ... аты ... ... дәуіріндегі 70 жылдардағы бодандық кезең бүкіл еліміздегідей
біздің қасиетті ... ... ... мен ауыл – ... атауларына,
сонымен қатар қала онамастикасына салқынын ... ... ... осы ... ... ... ... бар өлкемізде жаңбырдан кейінгі
саңырау құлақтай болып ... ... ... ... ... «Комсомол» және т.б. Осы сияқты ... елді ... мен ... ... ... шыға ... ... болып, тәуелсіз мемлекеттке айналғаннан кейін ғана осы орны толмас
олқылықты түзетуге, ... ... ... жинақтай келе, мынадай қорытынды жасаймыз:
- Тарихи атаулардың қаншама ғасырдан бері ел жадында сақталып, ұмытылмай
келе жатқандығын ескеріп, ... ... ... ... қала, халқының
байырғы халлықтық және тарихи атауларға құрметпен ... және ... ... ... ... ... белсенді
жұмыстар жүргізуі;
- Тарихи маңыздылығына қарап, бұрынғы атаулардың өзгертілуін болдырмау;
- Белгілі бір нысанға аты берілген қайраткерді, тұлғаны ... ... үлгі ету, ... ... ... ... ... баспасөз
беттерінде насихаттап отыру т.б. [6, 110].
Уақыт өте келе тіл білімінің ... жаңа ... ... ... ... есімдер жаңа қырынан танылып, жаңа сырлары ашылып жатыр.
Жаңа есімдер сол ғылымдардың ... ... ... ... жайы мен
үрдісі, бағыт-бағдары да жұмыс бойында назардан тыс қалмай айтылып өтті.
Жоғарыда ... ... ... отырып, өз тұжырымымызды
шығарып, ойымызды айтттық.
Біздің осы ... ... ... мақсат-мүдделерге өз
үнімізді қосу, осы мәселелердің маңыздылығын тереңдете түсу болып табылады.
Диплом ... ... ... ... ... ... ... Жалқы есімдер жайындағы шешілмей жүрген
мәселелерді анықтап, сипаттау оларға ... ... ... ... жұмысының әдістемелік негізі. Диплом жұмысын жазу ... ... ... ... ... әдісі, эксперименттік
бақылау-талдау әдісі, жаппай іріктеу тәсілі қолданылды.
Диплом жұмысының негізгі міндеттері:
- Ойын-сауық объектілер ... ... ... ... ... объектілер атауларының уәжін анықтап көрсету.
Диплом жұмысының жаңашылдығы. Жалқы есімдердің,соның ішінде қала
онамастикасының ... ... ... ... жетістіктер аясында
сипаттау.
Диплом жұмысынан күтілетін нәтиже: ... оның ... ... ... тілі білімінде көп зерттеле қоймаған тақырыптардың бірі.
Бұл еңбекте ... ... ... ... ... ... өз тұжырымымызды шығардық. Теориялық және практикалық
мәселелерді ... ... ... ... ... ҚАЗАҚ ОНОМАСТИКАСЫ
1. Ономастика ғылымының зерттелу жайы
Ономастика – заттарды жекелеп атайтын жалқы ... ... ... ... ... ... ... бірге жалқы есім жиынтығын –
қазіргі ғылымда «онимия» ... ... ... (гр. unoma, unuma ... атау үшін ... Жеке ел, аймақ ... ... ... тізбегі «ономастикон» (лексикон сөзіне сай) деп аталады. 20-шы
ғ. 60-шы ... жеке ... ... ... ... яғни ... есімдер жиынтығы мағынасында қолданылған.
Қазақ тіл білімінің саласы болып табылатын ономастика соңғы жылдары
қауырт зерттеліп, ... ... ... ... ... мен ономастикалық сөздіктер жарық көрді. Қазақстан Республикасы
Ғылым академиясының Тіл білімі институтының ономастика ... ... ... ... ... ... ... кандидаттық және
докторлық диссертациялар қорғалып жатыр. Қазір де бұл ... ... ... ... де аз емес.
Ономастика бөлімі республикамыздың кең-байтақ ұлан-ғайыр жеріндегі жер-
су аттарын мұқият жинап, ... бай ... ... ... ... кетті. 1980 жылдары ұйымдастырылған экспедиция нәтижесінде ... ... ... Көкшетау, Павлодар, Ақмола, Торғай
облыстарынан қыруар материалдар жиналды. Бөлімнің он ... ... ... ... ... топонимдері» жұмысы да жазылды.
Ономастика тек қана лингвистикалық тұрғыдан ғана ... ... ... ... ... басқа салаларымен де тығыз бірлікте
зерттеледі. ... да оның ... ... кең. Оның ... мәні ... зор. Осы ... де бұл ... ономастиканы зерттеу халықаралық
мәнге ие ... ... ... ... мен дүние танымы, этникалық мәдениеті мен рухани
өмірі қай кезде, қандай ... ... ... бір ... ... ... нақтылы тарихи дәуірлердің жемісі ... Ал ... ... өмір-тіршілігі, ғасырлар бойы қалыптасқан
мәдени, ... ... ... ең алдымен сол халықтың ана ... ... ... да ол асыл ... ... ... атадан балаға, ұрпақтан
ұрпаққа ауысып отырады. Бұл тіл атаулының ... тән ... ... ... келген, жеке алғанда ономастиканың зерттейтін нысаны болу керек.
Пәндік ... ... ... ... парадигмасына ғылымның
субъектілері мен ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Осы ережеге сай, тілдің жалпы өзіндік лексикалық қорын құрайтын өзге
тілдерден енген және төл ... ... ... жалқы есім
ономастикасының нысаны болып табылады. Жалқы есім ... ... ... ... атау қызметін атқаратын барлық сөздер, тіркестер мен
сөйлемдер енеді. ... ... ... тіл ... олар
ономастикалық универсалий болып табылады. Атау үрдісінде ақиқат және қияли
болмыстың нышандарын жекелеу мен ... ... ... болатын
көлемі бар жалқы есімдер жиынтығы әр халықта өзіндік ерекшеліктерге ие.
Аталушы ... ... ... есім бірнеше түрлерге бөлінеді, ал олар
өз ... ... ... ... ... ... ... антропоним адамды немесе бірнеше ... ... ... ... ... жеке есім, әкесінің аты, тегі, лақап аты жасырын
аты, андроним ... ... аты, ... аты ... фамилиясымен атау),
гинеконим (еркекті кейін фамилиясы болып қалған ... не ... ... ... ... ... ... (әкесінің не әкесінің тегіндегі
атпен немесе лақап атпен атау) онимдердің бір түрі.
Текті-түрлік гиперо-гипонимдік ... жер ... ... ... ... жүйе ... ... көрсетуге болады [7]. (қара.
Кесте – 1).
Жалпы мағынада алғанда ғылым нысаны болып ... ... ... ... ... ... ... табиғи мен жасандының
қатынасы болып табылады.
Жасанды және табиғи жалқы есімдерді ... ... ... ... ... құрылымы, семантикалық және сөз ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, жалқы
есмідердің синтаксисі, атқаратын қызметі тағы да басқа ономастиканың нысаны
болып табылады.
Өзіндік нысаны, ... ... бар ... ... сияқты ономастика
да өз мақсатын көздейді. Ономастикалық зерттеудің мақсаты – лексиканың
басқа салаларымен салыстырғандағы ... есім ... ... ... ономастикалық белгілерін анықтау, онымдердің әр ... ... ... атаулар мен жалқы есім қызмет ерекшеліктерін ...... ... (жер үсті ... | ... ... ... | ... и| | ... | | |
| ... (жер асты ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... (жер ... ... |
| ... (су нысандарының атауы) |Потамоним (өзен атауы) |
| | ... (көл, ... ... |
| | ... (саз, ... атауы) |
| | ... ... не оның |
| | ... ... |
| | ... ... не оның |
| | ... атауы) |
| | ... ... ... |
| ... (ғибадатхана, шіркеу | |
| ... | |
| ... ... ... ... ... ... атауы) |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| ... (кез келген байланыс | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
| ... (орман, алқап, тоғай | |
| ... | ... ... ... ... ... тыс ... факторлардың онимдер
қалыптасуына ықпалын анықтау, жалқы есімдердің шығу тегін ашу, ... ... және ... ... ... сөздігін жасау т.б.
Нақты мақсаттан ономастикалық зерттеудің міндеттері шығады:
- зерттеуге қажетті (онимдердің ... ... ... ... ... бөлу және анықтау;
- мүмкіндігінше қажетті материалдарды толығымен жинау;
- ... ... ... тұрғыдан талдау;
- жалқы есімдердің әр түріне тән ... және сөз ... ... ... ... ... анықтау;
- ономастикалық атлас және карта жасау;
- әр түрлі арнайы ономастикалық сөздіктер жасау;
- арнайы ономастикалық шығу көздерін зерттеу.
Арнай ономастикалық шығу ... ... ... мен ... жазылған естеліктер, публицистика, бұқаралық ақпарат құралдары,
георгафиялық және ... ... ... ескерткіштері, мұрағат құжаттары,
анықтамалық көрсеткіштері, телефондық және адрестік кітаптар, ... ... ... т.б. ... ... ... ... ақпарат
беретіндердің барлығы жатады. Зерттеудің жеке шығу көзі ... әр ... ... (топонимдік, антропонимдік, зоонимдік, терминологиялық
т.б.) қызмет атқарады.
Жалқы есім – ... ... ... әртүрлі зат (құбылыс) атауы,жан-
жануар аты, адамның аты-жөні,ныспы, лақап ат ... ... ... есім-тіл мен білімінің ара-қатынасынан туындаған атау, тұжырым
сөз. Оны ... адам ... ... ... есім ... ... деп
түсінеді» [8, 31],
Ежелгі дәуірден жалқы есімдердің ерекше орны мен олардың мәніне назар
аудпрылған көне дәуір ойшылдары жалпы есімдер мен ... ... ... ... ... ... зат пен ... тығыз
байланысы, атаулардың мағынысы, атаулардың жеке ... т.б ... ... ... атаулар әр разрядтарға бөлініп алынбаған. Жалқы есім
мен ... ... ... ... олар ... ... ретінде
зерттелген,яғни жалқы есімдерді қарастырған көне дәуір ойшылдарынан
Хрисипп, Дионисий Фракийский, ... ... ... ... ... Платон, Аммоний Диодор Крон, Секст ... ... ... ... ... ой ... өткен дәуірлерде өмір сүрген ойшылдар,
философтар және лингвистер ізденістерінің ... ... ... ... ... ... ... жүйе ретінде емес, жеке сөздер
ретінде қарастырылған. Кейбір ғалымдар өздігінше ... ... ... ... енгізген.
Ономастиканың қазіргі теориялық жағдайы ХIII-ХVIII ғғ ... ... ... ой ... негізделеді. (Фома
Аквинский, Томас Гоббс, Дж. Локк, Г. ... т.б.) ... ХIХ ... ... ... ... Еуропада жалқы есімдер туралы, жеке тұлғаларға тағылған
белгі, таңба ретінде ... ... ... ... ... ... түрде жалқы есімдердің ерекшеліктері анықталған,
жеке алғанда терминдер мен жалқы есімдердің мағынасы мен мазмұны ... ... ... Х. ... Б. ... Л. ... ... А. Нурен, М.
Бриаль т.б.) [10].
Ономастика ғылым ... тек ХХ ... 30-шы ... ғана таныла
бастады. 1930-шы жылы Альберт ... ... ... әр елде жыл ... ... өтетін I Халықаралық ономастикалық конгресс Францияда шақырылды. 1949
жылы Бельгияда 1950-ші жылдан ... ... ... ... ... ... ... щеңберіндегі халықаралық ономастикалық
комитет құрылды.
Ғылыми пән ретінде құрылғанға дейін ономастика үш кезеңнен өтті:
1. ... ... (ХIХ ғ. ... ... ... ... ... алдынғы кезең (ХIХ -ХХ
ғғ басы);
3. Ғылыми кезең (20ғасырдың 30-шы жылдарынан қазірге дейін) [11, ... ... жеке ... ... ... ... ... ғылымда 50-60жж қарастырыла бастады. (А.А. ... ... Е.В. ... К.Конкабаев, Э.Б. Магазаник, В.А.
Никонов, А.В. ... В.Э. ... В.Н. ... ... Н.И. Толстой т.б). Орыс (славян) ономастикасы В.Н. Татищев, Д.И.
Иловайский, А.Х. ... А.А. ... ... Н.П. ... М. Морошкин, Н.И. Надеждин т.б. бастаған өзінің
қалыптасу ... өтті ... ... ... ... ... ... жылы ономастикалық
енбектерді жеке том ретінде библиографиялық көрсеткіш – «Ономастика.
Указатель ... ... в ... М.: АН ... ... научной
информации по общим наукам. 1963 (1918-1962), 1978 (1971-1975), 1984 (1976-
1980) шығарылуына себеп болды.
Осы жылдары ... ... да дами ... ... ... ... ... мәліметті белгілі орыс ғалымдары В.В. ... ... В.В. ... Г.Е. ... ... Н.А. ... С.М. Тянь-Шанский, Г.Н. Потанин, П.
Паллас, А.Н. Харузин т.б. ... ... ... ... ... тудыратын еңбектерінен табуға болады [13; 14; 15].
Түркі жалқы ... ... В.А. ... Б.Я. ... ... А.Н. ... Е.Д. ... А.М. Щербак, т.б.
ғалым-тюркологтар үлкен үлес қосты.
Түркі ономастикасын зерттеуде үлкен рөлді ең бірінші ... ... ... ... ... ... Махмұд Қашғаридың
«Диуани лұғат ит-түрк» (Түркі тілдерінің сөздігі) еңбегін негізге алуға
болады.
Осынау ХХI ғ. ... ... ... ... түркілердің ХХI ғ.
топонимдер, антропонимдер, этнонимдері ... ... ... ақпарат
береді. Оның еңбегін құнды дерек көзі ретінде көптеген ғалым лингвистер,
ориенталистер, шығыстанушылар, ... ... ... ... Қашғаридың еңбегінде түркі тілдес руларға қарасты аймақтағы көптеген
географиялық нысандар атаулары, көне түркі байларының, құлдарының ... ... ... ... ... ... ит-түркте» автордың
түркі жерлері мен ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық тудырады [16; 17].
Қазақ ономастикасы өз кезегінде әлемдік еңбектерге, соның ішінде орыс,
түркі ... ... ... ... Ғ.Қ. ... Қойшыбаев, Т. Жанұзақов, А. Әбдірахманов, Ә.Т. ... ... О.А. ... жүйелі зерттеулерінің ... ... ... ... ... ... ... қазақ
тілін айқындау ХХ ғ ... ... ... лингвистері А.
Байтұрсынұлы, Қ. Жұбанов, Ж. Досқараев, С.А. Аманжолов, А. Ысқақов, ... т.б. ... ... олар жеке ... ... ... этюдтер жазды.
Лингвист-ғалым Т. Жанұзақов ономастика ғылымында жаңалықтар енгізген
тұлға. Қазақ ономастикасында тұңғыш рет салыстырмалы-тарихи әдіс негізінде
жалқы ... әр ... ... ... ... ... ... кешенді түрде талдады.Оның жетекшілігімен ... ... ... ... ... ... ... этнографиялық талдау) (1971), «Очерк казахской ... ... о ... ... т.б. ... сыналып, жоғары бағаланған және
ізденушілердің негізгі теориялық арқа сүйер оқулығы.
Сөзде фонетикалық өзгерістерді анықтау, қазақ тілінің тарихын ... ... ... ... ... қоғамын, рулық құрамының
иерархиялық құрылуына тарихи сәйкес ру-тектік атаулардың шығу тегін, этимон
және сөз мағынасын ... ... ... принципті қолдау жеке
ономастикалық фактілерге сүйеніп жүргізілді.
Ең ... ... ... ... «Қазақ халықтық
географиялық терминдер» тақырыбына топонимикалық ... ... ... Ғ.Қ. ... ... ... ... Қазақстан
топонимдерінің әр түрлі шығу тегіне және олардың құрамындағы ... ... ... жүргізді. Ол ең алғашқы «Қазақ географиялық
атаулар сөздігі» атты топонимикалық еңбекті жарыққа ... (1963 ... жылы ... Ғылым академиясының А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл
білімі институтында Т. Жанұзақовтың ізденуімен ономастика бөлімі ... ... ... табысты қызмет атқарып келеді. Ашылған кезеңінен бастап
бөлім қызметкерлері Қазақстанның әр түрлі аймағындағы географиялық атаулар
негізін ... өте бай ... ... картотекасын жасады.
Аталмыш картотека қоры бойынша ... ... ... ... ... жүргізген есебіне қарағанда, 1949 жылдан 2004
жылдар аралығында Қазақстанда 40-тан аса докторлық және ... ... (Т. ... А. ... Е. Қойшыбаев,
В.Н. Попова, Е.А. Керімбаев, В.У. ... Б. ... М. ... ... Г.Б. ... Қ.Қ. ... Г. Сағидолда, Б.
Тілеубердиев, Ж. Жартыбаев, С.Қ. Иманбердиева, К. Головина, А. Әлімхан және
т.б. ).
Негізінен ... ... ... ... ... ... бірге этнонимдер, космонимдер, зоонимдерге
бағытталған. Қазақ жалқы есімдерінің ... ... ... ... ... сөзжасамдық,
стратиграфиялық аспектілірі толығырақ зерттелген. Бұл ... ... да тән. ... А.А ... атап ... ... зерттелу материалды екі ... ... бөлу ... ... ... ... ... және жеке есімдер
(негізінен адам есімдері) немесе антропонимдер класы көрсетілген ... әр ... ... ... [18, 20].
Соңғы кездерде қазақ ... ... ... ... өз ... өз ... типтері, модельдері, атау
беру принциптері бар және нақты жүйелік тән шектеулі разрядтары(әр жанрдағы
көркем мәтіндегі жалқы есім, ... ... ... өндіріс орындарының
атаулары т.б.) болып табылады.
Жазылған еңбектерде ... ... ... орын ... ... ... фалеронимдер, тауар белгілері т.б.)
әлсіз құрылымды және жүйелігі жағынан әлсіз болып ... ... ... ... бұл анықтама нақтылауды талап етеді, өйткені әр түрлі
аймақтық және тілдік социумға қатысты көптеген ... ... ... ... ономастиканың шектік кеңістігіндегі разрядтарға нақты
құрылым заңдылықтары, жедел түрдегі онимдер жасау, өзіндік ... тән ... ... ... болады. Тілден тыс факторлардың
ықпалымен шектік ... ... ... ... ... өте динамикалы, яғни жылжымылы, өзгермелі (тұрақты емес және
өзгеріске бейім).
Қазақ топонимикасында топонимдердін ... ... жіті ... топонимия бойынша диссертаииялык. жүмыстардың автор-лары
Паалодар облысының гидронимдерін зерттеген В.Н. Попова, Көкшетау облысының
топонимдерін ... О.А. ... ... мен ... ... ... ... В.Н. ... ... көл ... ... ... ... ... кісі, тайпа аггарымен байланысты;
2. көшпелі малшыға белгі ретінде к.ызмет ететін айрыкша ерекшелігі бар
жер атаулары;
3. өсімдіктер мен андар ... ... ... ... ... ... образдық, сипаттамалық өзге заттармен
салыстыру немесе сіңісу белгісіне, сондай-ак. географиялық объектілердің
санын, ... ... ... ... ... көрсе-туіне карай
көлдердің біріктіруші атаулары, діни түсініктер мен ... ... ... ... да осы ... қосылады.
О.А. Султаняев лексика-семантикалык. денгейде географиялык. атау-
лардың үлкен екі класын ажыратады:
1) табиғи-географиялык. ... ... ... тарихи-коғамдық қатынастар мен түрмыстық лексикаға қатысты атаулар.
Ғасырымыздың 60-шы жылдарында-ак. В.Н. Попова, О.А. ... ... ... ... ... ... дейін талдап регламентациялауы ... ... ... ... ... сүлбесі
мен әдістерінің негізгі принциптері ... ... ... және ... ... ... ... біз к,азактопонимикасындағы (ономастикасындағы) қабыл-данып,
колданылып жүрген топонимдер классификациясына сүйенеміз.
Материял, мақсат және міндеттеріне байланысты ... ... ... ... деп ... ... ономастика тілге қатысынсыз онимдер жүйесінің дамуы
мен қызметінің жалпы заңдылықтарын зерттейді,сонымен ... ... ... – әр ... ... территориядағы тілдегі
онимдер жүйесінде кездесетін жекелеген объектілерге атау беру принциптерін,
ономастикалық жүйенің көптеген жалқы есімдердің даму ... ... ... ... есімдерге тән, басқа лексикалық
категориялардан жекелейтін ерекше ... ... ... ... ... ... топтастыру принципин нақтылайды.
Теориялық ономастика міндетіне ... ... ... ... есімдердің денотатпен байланысын анықтау, жалқы
есімдердің мағынасы мен ақпараттық мәнін ашу мәселелері, ... ... ... және ... есімдердің атқаратын
қызметін анықтау кіреді. Жалпы ... өз ... жеке ... ... ... бір ... ... тобына) қатыстылық тұрғысынан жалқы
есімдерді (немесе онимдер жүйесін) немесе белгілі территорияға, аймаққа
қатысты бір ... ... ... ... ... ... міндеті нақты жалқы есімдердің ішкі болмысы мен атқаратын
қызметін нақты тіл заңдылықтарын ... ... ... ... орыс ... ... ономастикасы, қазақ топонимдері,
нанай антропонимдері, жапон космонимдері, т.б.), белгілі бір ... ... ... Уфа жеке ... дамуы, Солтүстік Черномор
топонимиясы, Шығыс Қазақстан гидронимдері, Таулы Алтайдың түркі топонимиясы
т.б.) ескере отырып, анықтау.
Зерттеу нысаны мен ... ... жеке ... ... ... ... болады:
- ареалды ономастика кез келген халықтың ... ... ... ... ... ... құбылыстың
таралу ареалы немесе облысын айқындайды, ... ... ... ... ... ... жағдайын бақылауға
мүмкіндік береді.Ономастикалық ... ... ... ... ... ... ... құнды көмек
береді;
- регионалды (аймақтық) ... ... бір ... ... зерттеумен, жергілікті ономастикалық жүйемен: топонимия,
антропонимия, ... ... т.б. ... ... мақсаты – белгілі бір территориядағы атаулар ерекшелігін
және басқа көрші немесе алыс ... ... ... ... немесе ерекшклігін анықтау. Регионалды
ономастика диалектология, жергілікті халықтың ... ... ... ... ... ... есімдердің қоғаммен байланысын, оның тарихи
дамуын, әлеуметтік өзгерістерін, жалқы есімдердің ... ... ... заңдылықтардың ықпалын, сонымен қатар атауға сәннің,
қоғамның идеологиялық және мәденитанымдық бағыттардың ... яғни әр ... ... ... және тарихи
ономастиканы анықтау, жалқы есімдер мен, әр түрлі ... ... ... ... ... ... зерттеу әр деңгейде жүргізілгендіктен бұл аспект әлі
өңделуде: атау ... ... ... (гендерлік зерттеу), жас мөлшері,
тілдің әлеуметтік жекеленуі (онимдік кәсіби, аймақтық, жастар жаргоны,
қала жаргоны т.б.) жалқы есімдерді ... ... ... ... ... ... ... тілдік қатынас, бір тілдің екінші
тілге әсер етуі (орыс тілдің әсерінен –к(а), мыс., Гулька ... ... ... ... ... ... кісі аттарында орыс ... жүр), ... ... әдемі, жағымды, үйреніп кеткен
есімдерді қолдану (мыс., туған кезде тағылған ... ... ... ... қолданылып, соңынан ресми есім болып бекітілген:
Нұрбүбі – ... ...... ... ... ... ... (ономатопоэтика) көркем әдеби мәтіндегі белгілі
бір автордың немесе бірнеше авторлар шығармасы, бір ... ... ... ... ... т.б.) бір ... ... (поэзия, проза, эпикалық шығарма, тарихи шығарма, ... ... т.б.) ... ... ... ерекшелігін зерттейді.
Поэтикалық ономастиканың мақсаты көркем мәтінде поэтонимдердің, ... ... ... ... мен ... ... ... және
шығарма жанрына қарай таңдау принциптерін, ... ... ... ... ... ... (мәтін жасаушы, ерекшелігін ... ... ... т.б.) анықтау.
Поэтикалық ономастика әдебиеттанумен тығыз байланысты, оның ұғымдарын,
терминдерін, әдістерін жалқы есімдерді толық және ... ... ... ... үшін ... ... ... көркем
шығармалардағы жалқы есімдердің жүйелі түрде зерттеу нақты автордың ойы
мен эстетикалық белгілерін, оның және ... ... ... ... береді;
- қолданбалы ономастика нақты тілдер мен тілдік үрдістер негізінде ... ... ... ... ... ... ... нормаларын және септелуін нақтылайды, онидік
нормативті модельдерін, сонымен қатар жалқы ... ... ... ... ... сияқты, онимдік сын есімдер, фамилиясы мен
әкесінің атының қалыптасу модельдерін анықтайды.
Ономастикалық лексикография ... ... ... бірі ... табылады, оның мақсаты – әр түрлі ономастикалық
сөздіктер түзу.
Қолданбалы ономастика шет тілдік жалқы есімдердің графика, ... ... ... және транскрипция) нормаларын қабылдаушы, тіл
арқылы тағайындайды, сонымен қатар кісі ... ... аты ... ескі және жаңа ... ... арнайы анықтағыштарды
жасау арқылы кез келген объектке атау беруде көмек береді, атау ... ... ... зерттеу қазіргі кезде дәстүрге айналған әр
түрлі аспектілерде іске асады [19; 20]:
- географиялық аспект – жалқы есімдер ... ... ... яғни ... және ... ... ... анықтау; жалқы
есім жасауда қатысатын жергілікті, диалектік лексемаларды, фонемаларды,
морфемаларды анықтау; қайталанатын элементтердің (қосымша форманттар),
типтердің, модельдердің кей ... ... ... ... ареалын
анықтау; атаулардың көші-қонын анықтау – жалқы есімдердің топтарының
территориялық ... ... ... ішкі миграция (бір ел ішінде) немесе
сыртқы миграция (бір елден екінші елге) ескеріледі;
- тарихи аспект – жалқы есімнің қалыптасуы мен ... ... ... ... кезеңмен байланысын зерттеу ... ... ... ... ... тіл тарихымен байланыста жалқы есімнің
дамуы);
- лингводеректану аспекті – әр жанрдағы және әр ... ... ... шыққан ескерткіштерді зерттеу. Оларды талдау барысында жалқы
есімдердің қалыптасу тарихын анықтауға, ... ... ... ... ... көне әлемнің этнографиялық, географиялық, мәдени-
тарихи аясын қалыптастыруға мүмкіндік беретін көптеген ... көне ... ... ... ... ... ... лигвомәдениеттану аспекті – жалпы мәдени нормада, оқиғалық нормада және
коммуникативтік өзін-өзі ұстаудағы жекелеу ... ... ... ... ... ... есімдер көрініс тапқан мәдениетті
халықтың тарихи жады ретінде ... ... ... мифологиялық
көзқарасы, жеке ақпаратқа ие жалқы есімдер ұлттық-мәдени семантикасы,
яғни нақты тарихи ... ... ... құндылықтарына
негізделген тұрмыстың ұлттық формаларын көрсететін жалқы ... ... ... аспект – әр түрлі оним разрядтарына лексикографиялық
инвентаризация жасау және әр ... яғни ... ... ... зерттеу. Таңдаған зерттеу
аспектісіне сәйкес әдістеме қолданылып, соның ... ... ... ... ... ... ... – белгілі бір тілге ... ... ... оларды сол тілдің лексикалық жүйесінде талдау, жалқы
есімдердің апеллятив ликсикамен ... ... ... ... ... талдау (атаудың шығу тегі, фонологиясы ... ... ... жұмсалымы, кірме атаулардың пайда болуы
т.б.);
- логикалық аспект – ... ... ... және аталатын объектпен
қатынасын анықтау; атау беру мәселесін шешу; жалқы есімнің көлемін,
мазмұнын анықтау; ... ... ... және ... белгілерін ашып
көрсету; жалқы есімді апеллятивпен салыстырып, ерекшеліктерін анықтау
т.б.;
- ономасиялогиялық аспект – атау берудің ... (жиі ... ... ... ... ... анықтай отырып,
ономастикалық атау берудің табиғи және жасанды ... ... ... ... ... ... ... және перифериялық (комонимия, эргонимия, гемеронимия т.б.)
шектеріндегі атау беру принциптері мен тәсілдерін анықтау;
- психологиялық аспект – ... ... ... ... ... жеке адамға байланысты, оның психологиясын, сонымен қатар
тұтас ұжым психологиясын ескере отырып зерттеу; жалқы ... ... ... ... атау әр түрлі көңіл-күйге келтіруі мүмкін:
қуаныш, таңдану, күлу, ашулану, жек ... ... ... ... ... ... өз ... көрініс табуы) және
аккультурация (жалқы есімнің өзге ел ... ... ... ... ... ... ... мағынасын, жалқы
есімнің семантикасын, психологиялық бағыт тұрғысынан жалқы ... ... ... ... ...... жекелеу үшін атау беруде және әр
түрлі онимдер жасауда қолданылатын лексиканың апеллятив тобын анықтау,
нақты бір аймақтың, ... ... ... ... жүйесінің
екрекшелігін көрсететін, жаңа атау ... ... ... ... ... семиотикалық аспект – тілдің таңба ретінде жалқы есімнің таңбаланушы
және ... ... ашып ... ... басқа да семиотикалық
жүйелермен, апеллятив лексикамен байланысын зерттеу;
- терминологиялық аспект – ономастиканың ... ... және ... бөлігіболып келетін терминдер жүйесі, олардың ... ... ... ... ... ... ... құрайтын элементтерін,
ономастикалық терминдердің ... ... ... жаңа ұғым
және жаңа объектілердің ономастикалық кеңістікте қалыптасуымен
байланысты жаңа ... ... ... ... ... себептерін, жолдарын, үрдістерін көрсету;
- этнолингвистикалық аспект – ұлттық көзқарас, ұлттық ерекшелік,
этномәдени, ... ... ... ... ... ... яғни ... материялды және рухани дүниесін, оның ұлттық
болмысын ескеру. Этнолингвистикалық зерттеулерде ... ... ... ... ұя, ... топтармен генетикалық
байланысын анықтауға көбірек көңіл бөлінеді. Бұл ... ... ... ... ... тұрмыстық және мәдени
ерекшеліктерінен, ... шығу тегі ... ... ... ... таңдау жұмыстың нысаны, мақсаты, міндеттерінен
туындайды. Ономастикалық материалдарды зерттеу көп ... ... ... ... ... ... тарихи,
этнографиялық мәліметтерді қолдану арқылы іске асады, себебі, нақты ... ... ... ... ... үшін ... бөліп алып, олардың геоморфологиялық, тарихи өлке, этникалық
құрам, жергілікті этнографиялық ерекшеліктерін ескеру керек.
Қазіргі тіл білімінің жаңа бағыт және ... ... ... антропоцентристтік бағыт тұрғысынан лингвистикалық мәселелерді шешу
ономастикалық зерттеулерді этноспен байланыстыра әр түрлі ... ... жаңа ... ... Сол ... жалқы есім жаңа
ономастикалық аспектілер тұрғысынан қарастырылуы мүмкін:
- когнитивтік аспект – «оним» концепті оның ... ... ... және тілдік құрылысын қарастыру, ұлттық ... ... ... базасында сақталған прецедентті
атауларды анықтау, яғни ... есім ... ... ... ... ... ... құрылымы, «әлемнің тілдік
бейнесінің фрагменттер жүйесін» құрайтын ономастикалық ... ... ... аспект – сөйленістегі жалқы есімнің қолданысын ... ... ... ... ... ... ономастикалық норма, жалқы есімнің окказионалды қолданысы);
- мәдениаралық коммуникация (қарым-қатынасы) тұрғысынан – жалқы ... ... ... ... мақсатында сипаттап зерттеу (ел танымдық,
лингвомәдени мүмкіндіктерін анықтау, коммуникативтік жағдайларда ... және ... ... ... ... ережелерін талдау,
жалқы есімдер туралы лингвистикалық мәліметтерін жеткізу және қолдану
әдістері мен тәсілдерін ойластыру).
Әдіс ғылымның ... ... ... ... анықталып, ғылымның
жалпы пәндік моделінің элементі болып табылады. Оның ... мен ... ... ... тану ... таныстыру, бұл оның табиғатын, яғни
генезисін, құрылымын, мазмұны мен қызметін адекватты ... ... ... пән өз ... ... ... ... әдіс жасауы,
қалыптасқан әдістерді дамытуы керек, ... ... ... ... өз ... ... ... керек [21, 173-175]
Лингвистикалық ғылым ретінде ономастика тіл білімінің негізі болып
саналатын ... ... ... ... ... контрастивті, конфронтативті), компаративті
(салыстырмалы-тарихи), ареалды әдістерін қолданады. Ономастикалық
материалдар, ... мен ... ... ... үрдістері мен
құбылыстарының ерекшелігі қолданбалы әдістердің барлығын қолдануға
себепкер ... ... әдіс – ... ... ... социум, жазба
ескерткіштерінің т.б. белгілі бір тарихи ... ... ... әдіс – ұқсас ономастикалық құбылыстарды анықтау және
ономастикалық ... ... атау ... ... ... ... мен онимдік жүйенің дамуын дәлелдейтін
әр дәуірдің, аймақтың, тілдің жалқы есім және онимдік ... ... әр ... салғастыру, сонымен қатар этнопсихологияның
ұқсастық салдарынан болатын әр тілдегі, әр онимдік жүйедегі жалқы есімнің
құрылымы мен ... ... мен ... ... оним ... ... (22; 23; 24, ... (салыстырмалы-тарихи) әдіс – бұрынғы ономастикалық
жағдайды талдау, тілде жоғалған немесе белгілі бір ... ... ... ... ... (реконструкция), растығын
тексеру (вероятностная роверка), этимологиялық, стратиграфиялық талдау.
Салыстырмалы-салғастырмалы(салыстырмалы, контрастивті, конфронтативті)
әдіс болмысты ату түрлерін, семантикалық ... ... атау беру ... анықтау үшін туыс, туыс емес ономастикалық
жүйелерді ... ... туыс емес ... және орыс ... туыс ... және түрік кісі аттарының құрамын салғастыру).
Анықталғанмерекшеліутері де, құсастықтары да маңызды.
Ареалды әдіс - ... ... ... ... ... қайталанушы элементтерін, типтері мен модельдерініңитаралу
аймағын (антропонимдік ареал, мәселен орыс –ов формантты фамилияның таралу
ареалы; топонимдік ... ... ... ... ... тұма географиялық
терминдердің таралу аймағы, -их жұрнақты орыс гидронимдерінің Қазақстан
аймағында ... ... ... ... бір ... ... анықтау барысында ономастикалық картография тәсілі қолданылады.
Ономастикалық зерттеулерде негізгі лингвистикалық әдістерден басқа
жалқы ... әр ... ... ... ... ... жиналған
материялдарды тілдік атрибуция жасау ... ... ... бір ... ... ... түрлерін», яғни жиі кездеспейтін, раритетті
түрлерін анықтау, құрылымдық, форманттық, сөзжасамдық талдау, негіздерін,
атау ваианттарын талдау тәсілдері қолданылады.
Зерттеу ... ... ... мен міндеттеріне қарай
ономастикалық зерттеудің әдістемесі ... мен ... ... ...... бағыт
Ономастика әлеуметтік лингвистика, психолингвистика, конгнитивтік
лингвистика тұрғысынан зерттелуі тиіс. Өйткені ономастика адам ... ... ... ... ... (речь), қатысым
жағдаяттан (коммуникативная ситуация) тыс болмайды.
Шындық өмір (болмыс) тұрғысынан қарағанда, зат деген не, оның аты не?
Затқа ат ұғым ... ... ... ... үшін ... заттың
өзінің туа біткен аты болмайды, атқа зат мұқтаж ... адам ... ... ... орыс ... А.Ф. ... мына ... сияқты: «Атау еш уақытта заттың мәнін білдіре алмайды. Мән ... ... ... ... әрі ... асып түседі. Атауға мүмкіндік
беретін – мәннің өзі емес, қуаты. Атау – бейзаттық, ... ... ... байланысты не бәрі он түрлі момент байқалады».
Атау деген – бір ... ... ... ... ... ... ... затты түсіну құралы.
Ономастикалық атау дегеніміздің өзі ... ... ... ... адам басында қалыптасуы оның нақты ... ... ... ...... санаға ұялаған бірыңғай көзқарастар бірлігі. Ол
шындық өмір ... ... ... де тіл ... ... ... ... ой түрінде сақталады.
Ономастика мәселесі тіл пайда болғаннан бастап, адамзат нысанында
болды, бола береді. ХХI ... ... мән ... кәміл сенеміз.
Ономастика – жалпыадамдық әмбебап құбылыс.
Атау тұжырымы (құрамы) тіл, тарих, мәдениет, өркениет, ұлттық жадыдан
тұрады.
Атау – алуан түрлі ... ... ... ... ... ат қою өнері.
Ономастикамен тікелей немесе жанама түрде тарихшы, ... ... ... ... көбінесе, тіл маманы
айналысады.
Атау дегенді тілде ... деп те ... ... ... Енді осы номинация дегеннің қызметін атап көрсетелік, яғни
терминнің мән-мағынасын ашыайық.
Номинация ... ... ... ... бірліктердің құралу процесі;
Осы процестің нәтижесі (есімдерді білдіретін ... ... ... ... және нәтижесімен байланысты проблемалардың
жиынтығы.
Негізгі номинация ... ... ... ... ... ... (метафора, метаномия және т.б.) мен аффиксация
және синтаксистік конструкциялар арқылы жүзеге асырылады [2, 243 ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
зерттейді. Номинация теориясы атаудың құрылымын ... ... ... аспектіде қарастырады.
Ономастика – гректің «ат беру ... ... ... Ономасиология
(номинация) – атаудың ұғыммен, затпен байланыстылығын, пайда болу жүйесін,
атау процесін қарастырады. Ономасиология ... атау ... ... ... ...... денотатты белгілеуші, көрсетуші. Атаудың жәй түрі – сөз,
оның негізгі қызметі – номинациялық қызмет.
Тілдік номинация дегеніміз – ... ... ... және ... ... уәжін қамтуы. Басқаша айтқанда, номинация – сөздік белгінің бір затты
атау қасиеті.
Атау адам танымы негізгі деп ... ... ... ... ... ... болған номинативтік белгілер – тілдегі уәжділік болып
бағаланады.
Жаңа атау жасалу үшін алғашқы ... ... тіл ... сол ... береді. Күш, түрткі – заттың атауындағы көрінетін уәждік белгі.
Демек, номинациялық актіге: ат беруші, таңбаланушы, таңбалаушы ... үш ... ... Олар ... ... дүниедегі заттар мен
құбылыстарды атайтын тұрақтылығы әртүрлі ... ... ... Кез ... ат қою шығармашылығы номинацияның себебін,
дәлелін, уәжін болжайды. Атаудың уәжі деп – ... мен ... ... типтерінде түрлі дәрежеде ... ... ... атау ... ... бір ... ... емес, заттардың тұтас
тобына қатысты болып қалыптасады. Ол үшін ... ең ... ... алып ... Сөздің жалпылама сипаты адамның қоғамдық-
өндірістік қызметі барысында танып білген сол заттың ең бір ... ... ... ... ... ... ... болған (ат – номинация қызметін
атқарып ... ... ... ... ішінде де көп. Неге десеңіз, атау
мен зат арасындағы байланыс ... ... мен ... ... ...... ... бергі әлемдегі бұрын-соңғы болған тіл-
тілдің күллісіне тән және де қазіргі заманғы тілдің барлығында пәндік атау
түрінде көрініс беретін ... ... ... да ... ... тіл
білімі құзырындағы мәселе ретінде танылмақ керек.
Барлық заманның барша халықтың тіліне тән ... ... ... «синхроникалық универсалия» жөнінде ұзақ әнгіме ету
мүмкін емес, себебі зерттеу жетіспейді. Сондықтан да ... ...... әлем ... ... ... ... екіншіден, лингвистикалық универсалия тіл зерттеу мен оны ... ... ... ... мен ... бұл ... ... тіл маманының жұлығынан
келмесі кәміл. Сондықтанда тіл саласындағы ... ...... ... ... қазақ қоғамы өмірінде еркіндікке ... ... ... мен тоталитаризмнен бастарту, әрине, тілден көрініс бермей ... ... ... ... ... желе жортып кете қою қиын соғатын
сияқты.
Қоғам ... үшін ... ... береді. Тапсырыс орындалу үшін
тілдің қоғамдық қызметінің ... ... ... Тіл ... ... ... ... құралдарынан серпіліс алады, әлеуметтік әр түрлі топ
арасында сөйлеутілінен де көрініс береді. Тапсырыстың ... ... БАҚ ... және ... ... ... мен ... қазіргі қалпы, даму жайын, атау мәселелерін осы тұрғыдан
қарастырмақ керек. Атап айтқанда, қазіргі өмірді ... 21 ... тән ... ... есім жүйесін жасап, жетілдіру, сонымен қатар жаңа
жалқы есім мен кірме ... есім және ... аясы тар ... есімдердің
кең қолданысқа түскен түрлерін зерттеудің әлеуметтік мәні зор.
Ұлт ... ... ... БАҚ ... ... әлемдік
лингвистикада дәлелденілген, ал атаулардың бұқаралық ... ... ... ... ... заңдылық сол – ономастика күллі жалқы есім ... ... ... сөз ... ... өзге ... бірліктерден
өз алдына дараланады.
1. Зат пен құбылысты қарапайым сөз (фразеологизм де) жалпылай ... ... ... ... ... атырау - өзеннің теңізге құятын
сағасы, маңай деген мағынадағы жалпы атау, ал Атырау – Қазақстанның
белгілі бір облысының орталығы, Қазақстанның мұнай астанасы, ... Тіл, сөз – ... ... Жалқы есім – жеке адамдық-ұжымдық
шығармашылық, лингвистикалық қызмет туындысы.
3. ... есім ... ... ... ... ... ... басқаруға көнбісті.
4. Әрбір жаңа атау әдетте тілдегі нақты бір сөздің негізінде пайда
болады.
5. Атаудың қарапайым сөзден ... сол – ... ... ... ... ... оның бойында заттың ең негізгі, табиғи белгілері
алдымен ... ... ашып ... анықтама сипатты
болатыны.
6. Жалқы есім де өзге ... ... ... үшін ... ... атау
(оним) – тілдің ауқымды әрі әмбебап бірлігі.
7. Атау, өзге сөз ... ... бір ... ие. ... атау – ... ... ең ақпаратқа байы.
8. Атауды адам қатынас үшін арнайы жасайды, ол қоғамның әлеуметтік
тініне арқау болып өріледі де ... ... ... ... тілін байытады. Әр тілдің атауы өзінше болатыны ... ... өзге сөз ... ... сол күйінде өзге тілге
өтеді, халықаралық қолданысқа түседі.
Жалқы есімді өзгертудің менеджменттік мүмкіндіктері мен себептері.
Атауды ауыстыру идеясы белгілі бір ... өтеу ... ... қауым өкілдері оны жұмыс орнында, кабинетінде ойлап табады, бірақ
Ономастика ... ... ... ... бекіткен атаудың өзі
бірден қолданысқа түсе кетпейді, біраз уақыт ол бұрынғы атаумен ... ... ... ... ... атауын неге ауыстырамыз?
Негізгі себеп сол – ... ... мен ... ... ... болған атаулар
– субъективизм жемісі, жалған, ал қазіргі Ономастикалық комиссияның ұжымдық
атауы – ақиқат, әлеуметтік қабылдайтын аталым.
Ономастиканың барлық ... ... түсе ... ... адам ... сирек болса, жер-су атауын ауыстыру одан жиірек болады. Жер-су аты
екі түрлі себеппен өзгереді.
1. Саяси ... ... бір ... ... жер-су атын (топонимді)
қоғамдық, саяси сана қабылдамай қояды.
2. ... ... ... ... екі жалқы есім (пайда болып,
жарыса жұмсала келе, біреуі екіншісін қолданыстан ығыстырып ... осы ... ... ... білу ... ономастиканы реттеу мәселесі дұрыс жолға қойылған. Алайда
тентек қойдай-ақ, бір атауға қайыра орала беру әдетке айналса, әсте ... ... ... ... ғана түспейді, санаға да түседі. ... ... аз ғана ... ... ... ... одан ... Астана болып өзгеруі дұрыс емес. ... ... өз атын ... демекші, астананың, қазақтың өзге сөзі құрып қалғандай, Астана
атануы жөн болмады. Лениногор қаласы 1941 ... ... ... ... болып
аталды.
Қала 1786 жылы кенші офицер Ф. Риддердің ... ... ... ашылған рудник орнына ірге көтерген-ді. Енді міне, жуық арады
қаланың Лениногор атауы алынып ... да, ... ... ... ... ... ... дәл осылай әрлі-берлі өзгерте беруге жол бермеу
керек.
Кейбір орыстілді отандастарға ономастикалық жаңғырту ісі ... ... ... ... ... ... кеңістіте ономастикалық
жаппай өзгерістер енгізуді бастаған емес, Ресей елі, КСРО Ғылым академиясы
оның корреспондент мүшесі, орыс ... ... ... Нерознак
жетекшілік еткен ономастикалық комиссия болғанын еске салсам ба деп едім.
Көрші елдер жаңа іс ... да, ... ... ... ... да өз
бағытын таба алмай бүгежектеп әліптің ... ... ... ... ... ... Ресей елімізге зорлап таңған атаулардың бұрынғы
қалпында сақталып отырғаны таң ... орай ... ... ... ... ... ... орынды
ұсыныс жасаған болатын. Олардың пікірінше, зерттеу мен дамыту мақсатында
патшалы Ресей мен Кеңес ... ... ... ... алып ... ... ... қалпына келтіріп, не болмаса жаңа атау беру керек.
Мысалы ретінде, академик Әлкей Марғұлан талай рет ... ... ... Ертіс атауына өзгерту бастамасы келтірілді. ... ақ ... ... ... ... жөн ... отыр.
Келесі ұсыныс қазақ қалаларының атауларына байланысты. Зиялы қауым
өкілдері ... бір ізге ... ... ... ... ... екі, үш ... тосқауыл қажет. Мысалы Ақтөбе сөзі қала атауы ретінде Актобе,
облыс атауы ретінде Актюбинская ... ... екі ... ... ... атауларды бірыңғайлау керек.
Ғалымдар қазақша көше атауларын орыс тілінде беруді лингвистикалық
ережелерге сай беруді ... ... де ... отыр. Мысалы «ул. Толе
би» деп жазылады. Бұл дұрыс емес. Төле – жалқы ... би ... ... ... Демек, дұрысы «ул. Толе Бия» болып берілуі тиіс. Салытыру
үшін Петр Великий көшесін алайық, орыс ... ол «ул. ... ... ... ... ... тілдерге беруді де бірізділікке салу
қажет. ... ... ... ... киімдерінде Kazakstan
деген жазу кездесіп қалады. Еліміздің ағылшынша атауы – Kazakhstan, осылай
жазуды талап ету керек. Сол ... шет ел ... Alma-Ata ... ... ... ... көңілінен шықпай жүрген тағы бір жайт – бір атауды орынды-
орынсыз кез келген жерге тықпалау ... ... ... ... ...... өзі ... ыңғайсыздау болып тұратын сөздің Астанада
университет т.с.с. көптеген ұйым, мекемелерге қойылатын ... ... не ... ... деп бағаланғаны белгілі. Ономастика ... Тіл ... ... ... ... ... ... болуға
тиіс, дейді зиялы қауым өкілдері.
Қазіргі таңда қазақы ономастика тәуелсіздік тұғырында, ... ... Оның ... ... ... ағылшын т.б. шет
тілдерінде дұрыс ... үшін оны ... ... ... ... ... нысанына айналдырған жөн.
Ғалымдар жасаған тағы бір ұсыныс – Үкіметтің ... ... ... ... ... дұрыс болған, бұдан былай оның
қазақ, орыс, шет ел ... ... ... ... ... ... мамандарымен, когнитивистермен толықтырылғаны
абзал.
Еліміздің егемендік алып, қоғамдық, әлеуметтік өміріміздің жеделдеп
дамуы, өтпелі кезеңнін ықпалы жалпы ... ... ... оның ... ... атаулар жүйесіне елеулі әсерін тигізді.
Халықтық ... ... мен ... ... ... ... ... түріп, шұғыл түрде бойына жинақтап, қабылдап, електен
өткізіп отыратын ... ... ... іспеттес.
Бір жағынан, ономастикалық атаулар, оның ішінде еліміздің жер-су аттары
ұлтымыздың тілі мен этникалық мәдениетінің құрамды бөлігіретінде танылып,
халықтың ... ... ... орын алатындығын ескерсек, екіншіден, кейбір
атауларымыз әлемге әйгілі болып, жалпыадамзаттық ... өз ... ... ... ... зор ... айналғанын мақтан тұта
аламыз.
Мысалы, Қазығұрт, Ертіс, Отырар, Сырдария, Талас, Каспий ... ... ... болу ... ... аты аңызға айналған ежелгі Ефрат,
Тигр, ... Рим ... ... қатар тұра алатын ұлттық
мәдениетіміздің феномені ретінде бағаланады. Осы ... көне ... ... ... ... ретінде сақтап қалу, қалпына келтіру
мәселелері қазіргі таңда ... ... тыс ... жете ... ... ... ... ауқымды мәселе көп. Осымен ... ... ... екі бағытта қарастырған жөн.
Біріншісі, іргелі ономастиканың еншісіндегі ғылыми-теориялық зерттеулер,
екіншісі, ... ... яғни ... ... бағыттар
жүзеге асырылып келеді. Осы екі бағытқа тоқталып, қол ... ... ... ономастиканың өзекті проблемаларына ... сала ... ... ... ... оның ішінде
топонимика саласы бойынша ... ... ... ұлттық
топонимикамыздың ғылыми, фактологиялық базасы негізінен жасалды ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан толықтырып, жалпы тіл біліміне қомақты үлес қосты.
Қазақстан ономастикалық ғылымы 40 жылдан астам уақыт ішінде аяғынан тік
тұрып, ғылыми пән, сала ... ... ... ... ... Осы ... ... Ғ. Қонқашпаев (25(, Е. Қойшыбаев (26(,
А. Әбдрахманов (27(, Т. ... (28( ... ... ... ... ... жарық көрді. Содан бері қазақ ономастикасының түрлі ... 45-ке жуық ... ... (Тіл ... ... ... ... диссертация, мамандарды есепке алып, деректер
жинақтап отырады).
Әлемдік ономастика тәжірибесіненбайқағандай, зерттеу жұмыстарының басым
көпшілігі негізгі екі ...... мен ... арналғандығын
бірден байқауға болады. Бұл біздің ұлттық ономастикамызға да қатысты жайт.
Ал соңғы 20-30 жыл ... ... ... ... ... ... жұмысынан басқа зерттеу жоқтың қасы. Оның есесіне топонимика
саласы бойынша гидронимдер, оронимдер біршама жетік зерттелді.
Ономастиканың басқа салаларына ... ... ... ... ... эпостық атаулары 90-шы жылдары зерттеушілер ... ... ... ... ... ... ... есімдер арнайы
қарастырылды.
Қазақ онимдерінің этнолингвистикалық, қолдану ерекшеліктері теориялық
тұрғыдан қомақты ізденісте дәйектелді.
Осы ... ... ... таза ... ... ... зерттеліп келді.
Яғни топонимдік зерттеулер негізінен аймақтық ... ... Ал ... ... ... ... ... негіздері
көбіне ортақ, ұқсас жүйемен беріліп келді. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... ол аймақ, облыстық ... ... ... тұрмыс-тіршілігі, салт-дәстүрі,
этникалық болмысы мен дүниетанымы негізгі фактор ... ... ... ... ... аударыла бастады.
Бұлай болуы орынды да, өйткені ... ... ... ... ... қызметімен қатар мемлекеттің халықаралық қауымдастық
алдындағы ұлттық мүддесін ... мәні зор ... бірі ... ... ... ... ... әлемдік аренаға
шығысымен, еліміздің кейбір географиялық атаулары төрткүл әлемге ... ... жыл ... ... ... оң ... әкелді
десек, біріншіден, мыңдаған тарихи атауларымыз қалпына келтірілді, көптеген
бұрмаланып жазылатын жер-су атаулары біршама ... ... ... ... ... ... қалауынша, ұлттық дәстүрге сай
жазылған төлқұжаттарына ие болды.
Тіл білімі институтының жетекші ... ... Ә. ... ... Т. ... ... «Республикадағы ономастикалық
жұмыстардың концепциясы» жасалды.
Болашақта қазақ ономастикасы қандай ... алға ... ... ... ... ... ... түсетін жұмыстар қандай сипатта болмақ
дегенге келсек, әлемдік, отандық лингвистиканың, ономастикасының негізгі
даму үрдістерін ескермеуге болмайды.
XX ғасыр ... жаңа ... ... да ... ... ... саяси өзгерістерге сай күрделі технологиялардың дамуына
байланысты жаңа ғылыми ... ... ... ... тың
категориялар пайда болып, статусын анықтауды талап етіп ... ... сөз жоқ, ... ... қатар болашақта
жалпы тіл біліміне, оның ... ... да тән ... ... жедел дамымақ.
Себебі осыған дейінгі зерттеулерде ономастика тек өзіндік ... сай, ... ... ... сам в себе» деген принциппен
зерттелсе, енді адамның болмысы, табиғаты, оның қоршаған дүниені қабылдауын
негізге алатын ... орын ... яғни ... ... ... ... ... сөз. Кез келген тілдік сала, оның ішінде ономастика ... ... ... ... та ... лингвистикасында жаңа бой көрсетіп келе жатқан жаңа ... ... ... яғни ... прагматикалық аспектіге ден
қоюы.
Осы бағытқа байланысты ономастикада көптеген ... мен ... ... ... ... тис ... бағыттар-олар ономастикалық
ностратика, тарихи-салыстырмалы, этимологиялық, жалпы ... ... ... эволюциялық дамуы ауқымды еуразиялық,
Орталық Азия ономастика кеңістігімен байланыстыра зерттейтін типологиялық,
жалпы түркологиялық шеңбердегі ізденістерді талап етеді.
Қазақ этнонимиясы ... ... ... ... салыстыру арқылы
тарих, этнография, география,т.б. салалардың деректері негізінде кешендді
сипаттағы зерттеуді қажет ... Азия ... ... ... түрікмен, т.б. елдердің ғалымдары
ынтымақтаса отырып, географиялық терминдерге, этнонимдерге ортақ зерттеулер
жүргізіп, монографиялар жазып, сөздіктер ... ... ... кеңістігінің жалпы зерттелу жағдайы
қалау, қандай мәселелерді шешу қажет, ... мен ... ... дегенге тоқталар болсақ, олардың негізгілері төмендегідей.
Проблемалар. Республика бойынша сан ... ... ... ... ... сөздіктер жоқтың қасы.Осы себепті
ауқымды лексикогрфиялық жұмыстар жүгізуі керек.
Он ... бері үш ... ... ... шығарылған да, бірде бір
кісі есімдеріне арналған сөздік шықпаған. Ал көрші Ресейде ... ... ... ... жарық көруде. ... ... Тіл ... ... шығарып отырған, ономастика саласында
лексикография жұмыстарды қарқындап ... ... ... ... ... ... бұл салада мамандар жетіспейді. Ең бастысы-
экспедициялық жолмен өте құнды материял жинақтауға қосымша ... ... ... ... ... ... 13 жыл бұрын ол да өзіміздің Телағаның
(Т. ... ... ... ал оған ... көпшілік сұранысы
өте жоғары. Қазіргі өмір ағымына сай ... ... ... ... ... ... ... болар еді. Осыған байланысты
«Хабар» агенттігінің «Тілашар» ағарту бағдарламасы Интернетте өз сайтын
ашып, онда ... ... ... бере бастаған еді, қаржы
тапшылығынан тоқтап қалды. Қазақстан ономастикасының өркенді арналары:
- ... ... ... ... ономастикадан зерттеулер
жүргізілу керек;
- ... және ... сана ... ... ... ... ... жөн;
- осыған байланысты Қазақстанның агиоонимдері мен агиотопонимдер жүйесі
кешенді ... ... ... оралмандар мен шет елдегі қазақ диаспорасының ... ... ... ... ... ... да халықтардың (ұйғыр, кәріс, неміс, т.б.)
антропонимдер жүйесін зерттеуді қолға алған абзал.
- қазіргі қазақ антропонимиконы: ат ... ... ... ... ... некедегі отбасылардың антропонимиконының қалыптасу
ерекшеліктері;
- қазақ атауларын транслитерациялау, басқа ... ... ... әлі де дау ... ... – шетел атауларын қазақ тіліне аудару мәселесі қолға алынбай
отыр. Бұл мәселе әсіресе ... ... ... ... көп ... ... ономастиканың норма, орфография мәселелері зерттелуі тиіс;
- болашақтағы ономастикалық зерттеулерде мәтіндегі онимдерді лингвомәдени
бірлік ретінде қарастыру жағын ... ... ... деп білеміз;
- осыған байланысты ұлттық ономастика ... ... ... ... ... теориялық әдістемелік негіз
ретінде антропоцентристік когнитивтік лингвистиканың «Ғаламның тілдік
бейнесі» теориясының қағидасы басшылыққа алынбақ.
- Келешекте ұлттық ономастика ... ... күн ... ... ... ... ... (периферийный) салалары жеделдеп
дамып келеді. Нарықтық экономика, саяси-әлеуметтік дамуға байланысты қазір
республикамыздың ... ... ... жаңа номинациялар
хрематоним, эргонимдер жүйесі, дәлірек айтқанда: мекеме, фирма, компания,
дүкендер мен ... ... ... ... ... т.б. ... ... дамып келеді. Бұл саламен төңіректес
сауда-саттық белгілері (товарные, фирменные знаки), ... ... ... ... ... ... алмасақ кешігеміз.
Оларды зерттеп жинақтаудың мәні – БАҚ, жарнама тілімен қатар әр ... ... ... ... этикалық санасына, жалпы
культурологиялық қор, ... ... ... ... ... өте күшті фактор болуында. Жаңадан туындап, бой көтеріп келе жатқан
осы ономастикалық саланы реттеу, ғаламдастыру, ... бой ... ... ... Осы ... ... ... зерттеу жүргізбей-ақ кез келгеніміз осы аталған ... ... ... ... ... мен ... ғана алсақ,
олардың эргонимдік сипаты қандай дегенге келсек, ежелгі ... ... – орыс ... ... ішінара қазақ атаулары да кездеседі, ал
сан жағынан бәрінен де асып ... ол ... ... ... Бұл да
ғаламдастырудың (глобализация) бір түрі шығар.
Қазақ ... ... ... мен ... ... ... ... ал әсем де алпауыт супермаркет, казино, түнгі
клубтардың аты Stars Club, ... ... т.б. ... этимологиясы
әліге дейін көне атаудан бетер жұмбақ. Мәселен дунган мейрамханасы ЩиВонХа
мен Сент-Джош мексикандық тағамдар кафесінің, ал ... ... ... ... ... америкалық ковбойлармен үш қайнаса ... жоқ. Мың бір ... ... ... на ... Адмирал
Нельсон қазақтың Жерұйығымен ... ... ... ... ... тұр. Бір ... қала ... өрнек құрған
түрлі мәдениеттер мен тілдердің табысып жатқандығы да дұрыс ... ... ... ... ... ... жамаудай осындай сан
қилы атаулардың бейберекет ... өсіп келе ... ... ... санасының дұрыс қалыптасуына әсері қалай болмақ дегіміз келеді.
Елбасының Астанадағы «Синема сити», «Конгресс-холл», т.б. атауларға
қатысты: «Бұл өзі қай ... ... – деп ... ... ... ... өзі жеткілікті сияқты.
Екі астанада да жаңа ықшам аудандар қарқындап өсіп келеді, ... кім ... оны ... ... ... бұл ... ... район,
элитный клуб, ресторан деген ... т.б. ... ... сол
элитный деген қалай аударылады екен? Алматыда әл-Фарабиден ... ... көп ... ... ... дей ... Осыған байланысты нақты
ұсыныс айтқым келеді, ... ... зор, ірі ... ... сауда
кешендерге, жаңа ықшамаудандарға ат беріп, айдар ... ... ... ... ... ... баға ... қаланың жалпы
тілдік, мәдени концепциясымен үндесуін реттеп отыратын ... ... ... ... мамандар, сарапшылар, тілшілер белсене атсалысулары
қажет.
Атаулар көбінесе бейне ... ... ... ... ... ... жүйелілік сипаты бар, белгілі мақсатқа сай, қоғамның
әрбір мүшесі саналы түрде қолдана ... ... қана емес ... ... та ... атқара алатын, шындық өмірдің қорытылған
бейнесін жинақтай алатын құрал ... ... ... заттың немесе құбылыстың атаулары өзара сабақтасып жатқан
«таңбалаушы – таңбаланушы – таңба» үштігінің нәтижесінде ... ... ... ... яғни ... ұжым өз ... ... яғни ... өзіндік белгісіне, ерекшелігіне сай таңба,
яғни атау береді.
Номинациялық акт ... ... ... ... өзін ... қоғамдық
ортаның, тілдік ұжымның өмір тәжірибесінен алынатындығы белгілі. Сол
себепті, тілдік ... ... ... ... ... болмысының
тілдегі бейнесі ретінде танылады. Таңбаны беруші ... ... яғни ... ... ... ... тұратын белгісін
негізге алып таңбалайды. Мұндай белгілер әртүрлі болады: көлемі, реңі,
қызметі, ... ... бір ... ... ... ғалым К. Ахановтың айтуынша: «зат немесе құбылыс тілде сөзбен
айтылғанда өз ... бар, я ... ... ... бір белгісі бойынша
аталады. Ол белгі күңгірттеніп кетеді де, элгі сөздің этимологиясы мен шығу
тегі арнайы зерттеу нәтижесінде ғана ... ... өне ... ... ... әртүрлі жолмен дамиды. Бірде ол
бірыңғай фонетикалық ... ... ... ... ... келмейді. Немесе бұған керісінше күй кешеді, мағынасы ауысып кетеді
де, сыртқы пішіні сол қалпында ... ... ... ... ... да, ... да ... тілдік элементтер өте көп.
Атау ат беру қызметінен ... сөз ... ... де ... Тілдік
белгінің ассиметриялығына байланысты сөздің «заттың белгісін ... ... ... ... өте келе жоғалуы мүмкін. Заттың ... ... ... себеп болады. Тілде уәжсіз сөздердің ... ... ... ... ... ... сөз фонетикалық және семантикалық ... ... ... ... ... түрлерін
ажыратамыз, ал қаладағы жасанды ат қоюда бейберекеттік етек алып отыр. Енді
назарларыңызды мынаған аударғым ... ... тап ... ... Абай даңғылындағы Орталық стадион алдында үлкен алқапқа «Променад»
сауда орталығы бой көтерді. Бұл ... ... да сөзі ... ... енген «серуен құру», «сейілге шығу» дегенді білдіреді.Оның егесіне
осы ат жақын болар.
Таяуда ... ... жай ... ... жат «Silk Wey» ... сарайындай сауда үйі бой көтерді. Айтайын дегеніміз, мәдениет
алуандылығы болмасын деген сөз ... ... ... ... ... ... байланысы, рухани негіздері жоқ сөздер мен атауларды жөн-жоқсыз қоя
беру тілімізді ... қана ... ... ... ... ... бұл жайт ... тілін білдіретіндерге, шетелдік
қонақтарға жағыну сияқты болып ... ... ... ... ... ... шағай жатқан провинцияларда қазақтың Сарыарқасы мен ... ме ... ... ... ... экономиканың қарқындап
дамуына байланысты, ғаламдастыру процестерінің қанат жайып бара жатқандығын
ескере отырып, ... ... ... жаңа ... ... осы үрдістерді реттеп отыратын жпңа ономастикалық концепция әзірлеу
кезі келді. Жаңа концепция-ономастикамыздың ұлттық қалпын ... ... ... ... ... қорғайтын құрал болмақ.
2 ҚАЛА ОНАМАСТИКАСЫ
2.1 Ойын-сауық кешендерінің атаулары
Тіл негізінен қарым-қатынас құралы. Оны сан ... ... ... Қазіргі тіл білімінде тілдің қолдану аясын,
сонымен қатар жан-жақты қырларын ашып ... ... кең ... ... ... Дегенмен де тілді зерттеудің кейбір ... мен ... ... та ... ... ... ... тарапынан
көзден таса қалып жатыр деуге болмайды. ... бірі ... ... сөздерді семантикалық тұрғыдан талдау болып табылады.
Қазақ ат қойғыш халық. Өзі ... ... кең ... оның ... ... ... бағып жүрген төрт түлік ... ... сан мың ... былай қойғанда адамның өзіне қатысты атаулардың
саны қаншама көп (29(.
Атау заттарға ... мен ... ... ... беріледі.
Адам психологиясының жалпы ерекшелігі де осында. Сондықтан әрбір ... сөз ат ... ... ... ... Одан соң сөздің
оны тудырған түбірмен мағыналық байланысы үзіледі де, ... ... жаңа атау ... ... ... ... тілдік
элементтерден тұрады. Бұл ішкі тілдік бірізділік адам игерген білімдердің
нысандық реттілігін ... Бір ... ... ... түрлі
уәждердің арасындағы қатынастарды тауып, суреттейді. Сөз, номинациялық атау
– зат пен құбылыстың ... ... ... ... ... жасалады. Кез келген заттың қасиеті мен белгісі ... ... ... бермейді.
Әлем бейнесін тануда адам түйсігіне әсер ететін негізгі белгілер ... ... т.б. Одан ... тану ... ... ішкі ... ... қырлары ашылады.
Адамның өзіне қатысты атаулардың өзі өте мол. Оған ... ... ... дене ... ... ... ... ұйқысы, денсаулығы,
түрлі қажеттіліктері т.б. атауларының бәрі жатады. ... бір ... ... ... емес.
Бұрынғы кеңестік республикалардың қазіргі қоғамдық өміріндегі
экзогендік процестердің әсерінен ... ... күрт ... онамастикалық
кеңістікке де әсер етуде. өзін-өзі тануға, өзінің тарихи-мәдени мұрасын
білуге деген ... ... ... көздерге оралу ономастикадағы жаңа
кезеңнің дамуына себеп ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың,
оқу орындарының, қоғамдардың, дүкендердің (яғни эргонимдердің), көше,
сквер, бульвар, алаң, жеке ... ... және т.б. ... ... қала ... құратын атаулар жиынтығы. Олар
адамның өмір сүру шеңберіне ... ... ... ... алуға көмектеседі,
номинативтік қызметтен басқа идентификация, дифференциация, ... беру және т.б. ... ... ... ... ... те атьқарады. Олар қала ақпараттық кеңістігінің өзіндік белгісі,
бағдары болып табылады.
Урбаноним, эргонимдердің ... ... ... олар ... туындап отыр. Өйткені көшелерді, кәсіпорындарды және т.б.
атаудың негізгі себебі обьектілердің өзімен де, ... де ... ... ... оқу ... тармақтарының өсуімен және оларға
түрлі әлеуметтік мәртебелердің берілуіне ... ... ... ... ... ... ... университеті – әл-Фараби
атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті – әл-Фараби ... ... ... жаңа оқу ... пайда болуымен жаңа атаулар
пайда болуда ... ... ... ... ... ... Арай
мектептері) (31, 58-62(.
Мектепке дейінгі мекемелер де жеке атауларға ие ... 2000 ... ... ... ... 180 балабақшасы реттік нөмірімен
аталады, ал қалғандары жеке атауларға ие (Айгөлек, Ер Тарғын, Ер ... ... бір ... ... ... ... идеологиялық және
эстетикалық түсінігін көрсетсе, екінші жағынан жеке адамның ... ... ... ... үрдістер жеке кәсіпкерлік
тармақтардың кеңеюінен, сонымен қатар ... ... ... ... мен урбанонимдер белгілі бір кезеңнің ... ... ... ... ... ... әсеріне бейім
болғандықтан, ономастикалық лексиканың ең динамикалық, қозғалмалы ... ... ... ... және басқа да халықтардың ... ... ... әлем ... ... орын ... ал қала
ономастикасы олардың тарихының, мәдениетінің, тілінің бір бөлігін құрайды.
Эргонимдер мен ...... ... ұлттық-мәдени,
әлеуметтік-экономикалық дамуының ерекше индикаторы, екеуі бірге ... ... тіл ... ... ... ... көрінісін білдіреді.
Жоғалтылған құндылықтарға қайта оралу төл атауларды жоспарлы және
жүйелі түрде қалпына ... ... ... атауларды дұрыс
транскрипциялауға себебін тигізеуде. Мысалы, Алматының өзінде ғана ... көше ... ... мен ... әкімшілік жүйесінің жемісі болып табылады
және қала іші топографиялық обьектілерге жергілікті басқару ... ... мен ... ... шешімін ескере отырып беріледі.
Жеке меншік секторының атаулары әкімшілік ... ... ... ... олар да белгілі бір қаланың қайталанбас топонимикалық бейнесін
жасауға ... ... ... ... ... ... қазақша атауларды орысша және ... ... ... дұрыс беруге байланысты белсенді жұмыстар атқарылуда.
Осыған орай 1971 жылы Мәскеуде шыққан «Қазақ ССР-і ... ... және ... атауларды қазақша берудің нұсқаулығы» шығарылды.
Бірыңғайлау мен стандарттау, қазақ және орыс атауларын транскрипциялау
және транслитерациялауда қателерді ... – жаңа ... ... ... Оны ... ... тілде берілетін кез келген
әлеуметтік обьектінің атын стандарттауда, ... ... ... Нұсқаулықта қазіргі қазақ және орыс әдеби тілдерінде (орфографиялық
нормаларды сақтай отырып) ... ... ... және ... ... ... ережелері берілген.
Қазіргі уақытта атауларды шет тілдерінде берудің ... ... ... ... ... де ... ... Әсіресе,
латиница мен ағылшын тілі арқылы берілетін қазақша және ... ... және ... ... ... ... ... өйткені қазіргі
уақытта көптеген жеке ... ... ... атауларды осы тілдерде
береді.
Фирмалар, дүкендер мен бірлескен кәсіпорындардың иелері қай ... ... ... ... қай ... ... ... атаулар беруге әуес. Олар тек атаудың экзотикалығын, көзге тез
түсетіндігін, өзгешелігін, кейде тіпті ... ... ... ... ... ... тән ... құқралдарды, яғни
прагматикалық сипатқа ие түрлі обьектілердің атауларынан көрінеді. Мұндайда
республикамыздың «Қазақстан ... Тіл ... ... ... ... ретке келтіретін нормативтік актілерге ... ... ... ... (32(.
Атаулардың нормасы мен варианттылығы проблемасы, тіларалық корреляттар
мен тіларалық эквиваленттіліктерді белгілеу, ... ... ... ... ... сұрақтар оларды теориялық тұрғыдан тану ... ... ... талап етеді. Мұндай сұрақтардың туындауы
Қазақстандағы тіл жағдайына және ұзақ ... бойы ... ... ... орыс) бірге тығыз қызмет етуіне де ... ... ... ... атаулары болып табылады.
Құмар ойындар мен ойын-сауықтар барлық ... де бар ... ... туа ... ... ... ... атауы пайда болады.
Дегенмен, көптеген ойын-сауық атаулары шет тіл ... ... ... ... бір ... құмар ойындардың шет елдерден келгендігінен болып
табылар деген жорамал да айтуға болады. Бұл ... осы ... ... ... Мысалы, Алматы қаласында және Қазақстанның басқа да
қалаларында орналасқан ... ... ... болып келеді.
«Petrolеоum», «Admiral Nelson», «7 оборотов», «Saihan», «Қиял әлемі»,
«World ... «Мир ... ... ... ... «Vegasclub»,
«Detroit», «Piramidus», «Mouline Rouge», «Plaza», «Palace», ... «777», ... ... т.б.
Келтірілген мысалдардан атауы ағылшынша аталған жалқы есімдер жоғарыда
айтылған тұжырымдардың ... ... ... ... Сонымен қатар
жоғарыда біз жалқы есімдердің варианттылығы да сөз еткен ... ... ... ... өзі ... бола ... ... әлемі» атауы орыс,
ағылшын тілдерінде де қоса ... жүр. ... орыс ... атауын
барша қала тұрғындары біледі десек, қателеспеген болар едік.
Ал ағылшынша ... ... ... ... ... ... өздеріне тартуға және де белгілі, атақты атауларға байланысты
атағандығы айтпасақ та ... ... ... үшін «Mouline Rouge» ойын-
сауық атауы осының дәлелі. Бұл атауды білмейтін жан кемде-кем шығар, ... ... ... ... ... ... Ал осы ... атауларының
ішінде барлығы да еліктеушіліктен және шет ел сөздерінен алынған десек,
қателескен болар ... ... ... «777» ... атау ... ... таным-
түсінігіне, дүниетанымына жақынырақ келеді. Себебі неде ... ... ... салт-дәстүрінде 7 саны киелі, қасиетті садардың біріне
жатады. Яғни 7 ... ... ... ... да ... Қысқасы, «Осы
ойын-сауық отауы Сізге бақыт ...... ... ... болса керек.
Ал «Миллионер» деген атау ойынхананың атауы. Ол ойын-сауық атауының ... ... ... байланысты.
Негізінен, көптеген ойын-сауық атаулары шет тілдерінде, яғни латынша
әрптермен жазылған ... ... ... атауларының қазақша атпен
жазылғанын көру кемде-кем ... ... ... саналады.
Көрсетілген уақыт ішінде Қазақстан ономастикалық кеңістігінің белгілі
бір ... ... ... қаланың ішінде көше, мекеме, мемлекеттік
ұйым атауларын реттеу процесі қарқынды түрле жүргізілді. Әлеуметтік мақсат,
қоғамдық ... ... бұл ... қала ... ... ... бар ... болып табылады.
Жаңа мемлекеттің құрылуы, Қазақстандағы экономикалық өзгерістер жеке
кәсіпкерлік пен дүкен желілерінің, қоғамдық ... ... ... ... саласындағы салондардың, түрлі фирмалардың,
іскерлік бірлестіктердің ашылуына ... ... ... ... Алматыдағы
тіркелген коммерциялық мекемелердің саны 10 мыңнан асады және күн ... ... (33, ...... және ресми – орыс тілдері қатар өмір сүретін
Қазақстанның билингвальдық жағдайында атаулар көбінесе екі ... ... ... есім ... ... ... ортасында көрсетіледі.
Мемлекеттік тілді бірінші орынға қою ... ... ... түрде беріліп те жатады. Мысалы, казиносы «Mouline Rouge» казино.
Негізінен, қазақ тілінде –сы, -сі, -ы, -і ... ... ... ... сөз салып барып қолданылады. Яғни сөз тіркесінің екінші
компонентінде жазылуы ... Оның ... ілік ... сөз ... ... формада да бола береді немесе атау септігінде де ... ... ... ... сөз де ... мүмкін. Осылай мемлекеттік талапты
орындадық деп қателесіп жататын мекеме, ойын-сауық қожайындары да ... ... ... ... ... ... 1600-ден аса ірілі-ұсақты ойын-сауық отауы бар,
олардың ішінде Алматы, тіпті Қазақстан тарихына қатысы жоқ атаулар өте көп
кездеседі. ... ... ... ... ... ... сұраныстарына орай ие болуын қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... құрылып, жұмыс істей бастағанына біраз жыл
болды.
Осы жылдар арасында онамастардың тарапынан ... ... ... атқа ие ... Олар ... ... мектеп, жоғары оқу орындары мен
тау, өзен атауларының еншісінде. Ал қалада орналасқан ... ... де ... шет ... ... сөйлеп келеді. Бұған ешкім де тосқауыл бола
алмағаны ма? Осы ... ... ... ... ... саласында
да жетерлік.
Оның қарастыратын мәселелері мен атқаратын қызметтері көбеймесе, азая
қойған жоқ. Көптеген атаулар ... даңқ ... ... ... ... отыр. Бұнда, яғни ат қою барысында тек қана өз ... ... ... ... ... ... ... атаулары қазақша мағынаға
ие болса, халық тарапынан өзіне лайықты ... алып ... ... ... театр, парк, стадион, цирк атаулары
Қазіргі таңда ат қою, атау ... ... ... ... ... сияқты көп ұлтты мемлекет үшін аса маңызды мәселе болып
табылады. Себебі әр ұлт ... ... жеке ... ... ат ... өз еркінде болып саналады. Сол себептен де өзекті мәселенің ... ... 25 ... ... ... І Республикалық ономастикалық
конференцияның баяндамалары мен ... ... ... мен ... ... тіл ... ... Заңына сәйкес барлық визуалды ақпаратты ... ... алу ... ... ... ... мен елді ... ақпаратты-
визуалды өмірі бұл бағыттағы жұмыстардың жүргізіліп жатқандығын көрсетіп
отыр (34, 23(.
Б. Бектасова, ... ... — М. ... Қарағанды облысы —
А. Жартыбаева, Қызылорда облысы — К. Сембиева т. б.) А. ... ... Е. ... В.Н. ... О.А. Султаняев т.б.
жазған еңбектеріндегі ... ... ... — сөз ... ... сол ... үлгіге алған деуге
болады. «Дала уалаяты газеті» текстеріндегі топонимдердіц ... және ... — сөз ... ... ... ... ... аталған ғалымдардың еңбектерінде түзілгеи классификзцияларды
пайдаланамыз.
Егер газет тілі — коғамдык катынастар тілі ... және ... ... ... ... (функция) информативтік, экспрессивтік
дирсктивалы, жалпы окырманға арнаулы жүзеге асыруға құрылған ... ... ... ... дсп карасақ, онда они-микалык.
лексиканын. (антропонимдер, топонимдер, зоонимдер, мифонимдер, теонимдер,
хрононимдер, хрематонимдер, ... ... т.б.) ... ... ... ... тілі емес және ... беттсрінде әр түрлі дәрежеде
беріліп, әркелкі ... ... ... да ... ... ... беггерінде жалқы есімдердің ... ... ... мен
түрлеріиің кызмет ететінін айкындап алған дүрыс шығар.
Қазақ тілінің ... ... ... ... ұмтылыс
Е.А. Керімбаевтың «Этнокультурные основы номинаиии и функииони-рования
казахских собственных имен" атты ... ... ... ... айтуынша, қазак, тідінің ономастика-лык кеңістігінің барлық
бөлімшелері бірдей жеткілікті дәрежеде зерттел-меген: зерттелмеген немесе
дәрежесіне жете ......... ...... ... атаулары; урононимдер — рулардың әскери
үрыстағы жасырын атгары ... ...... ... поэтонимдер — поэтикалық есімдер, әдеби-көркем шығармалардағы
есімдер, космонимдер, зоонимдер, ... ... ... — жер асты ... ... ... ...
ұрпақ, ру, ру тармактары-нық атаулары; дроманимдер — жол, көш, ... ... ... — жел ... некронимдер — қабыр, мүрде
атаулары, ...... ... ... және ... кана емес хронологиялык. классификаиялар да жалпы
нобайы бойынша барлық авторларда негізінен сәйкес ... ... ... Жанұзаков казақ жалкы есімдерінің мынадай ... ... мен ... ... 1. ... негізінен
түсіндірілуі киын және шығуы жағынан түрлі тайпалар тілдері диалектілеріне
к.атысты болады; 2. көне — ... ... және таза ... ... 3. ... ... олар: а) арабтық жалкы есімдер, б) монғолдык., ... ... ... 4. ... ... жана ... жүйені
қүрайтын жаңа қабат.
Қазақ жалкы есімдерінің осы ... ... ... пен Е. ... ... Қазақстан
топонимдерінің ... ... ... ... ... ... топонимикалық сүлбелердің
үшеуінде де негізінен ұқсас ... ... ... ... бойынша жазылған диссертациялық жұмыстарында (Қостанай облысы
топонимикасы бойынша) (35, 23(
Қазақстан Республикасында географиялық елді ... жер ... ... ... ... ... ... әрекеті қызу
жүргізілуде. Әрине, бұл әрекет – тәуелсіздіктің белгісі. ... ... біз ... ... елеулі түрде жол беріп алдық.
Бұл қателік түбінде бір түзетілер, бірақ ол ... ... ... ... ... ... түрде тезірек арылудың жолы қоғамдық
санаға қозғау салу қажеттігі туындап отыр.
Топонимикалық сауатсыздықтағы басты қателігіміз – географиялық ... жер ... ... ... бойы ... ... ... аса берік халықтық ұмытудан немесе социалистік негіздегі қоғамның
жасанды менталитетінен арыла алмаудан туындап ... ... ... ... ... ... ... проблемалар шеңберінде
жатыр. Оларды бас басына атап өтер ... ... ... ата-баба
дәстүрі бойынша ешуақытта макротопонимдер адам атына қойылған емес, бірақ
микротопонимдерге кісі аттарының қойылатыны болатын-ды.
Георафиялық елді мекен, жер ... ... біз осы ... ... ... ... қалыпқа түсіп, тіпті облыс, аудан аттарын да жеке
кісі атына қоюға дәнігіп алдық. Мысалы, ... ... ... ауыл ... уақытта кісі аттарымен аталады.
Сонымен қатар көптеген ойын-сауық ... да кісі ... жиі ... Бұл ... емес ... ... ... болады. Ойын-сауық отауларын белгілі
бір кісі аттарымен атағаннан гөрі, сол ойын-сауық отауының мағынасы мен
мазмұнын ... ат ... ... ... ... ... халықтық дәстүрдің табиғи қалпы
бұзылып, бізді бодандыққа айналдырған жат ... ... ... ... ... ... түпкі себебі қайда жатыр? Бұл сұрақтың
шешімін табу қиындыққа соғады. Ол үшін ... ... ... ... ... елді мекен, жер атауларына қазақта тірі кісінің атына
бадырайтып қою салты болмаған. Көбінесе ... ... ... кеңінен
таныс қоғам қайраткерлері мен ақын-жазушылар, батырлардың есімдері
қойылатын еді.
Ал қазіргі ... ... өмір ... ... ... өнер иелері мен
қоғам қайраткерлеріне өздері тіршілік етіп жүргеніне қарамай баса ... ... ... өз ... қою ... ... етек ... Тіпті тіршілік етіп жүрген өнер иелері бұл әрекетке қарсылық етуіне
қарамай қойылып жатқан атаулар да бар. Бұл ... ... ... ... хақ.
Ұлттық санамыздың көрбілте төмендігін айғақтайтын құбылыстың бірі –
топонимикалық атауларға ру атын ... ... ... де ... кездесіп
жатады.
Төменде мысалға келтіріліп отырған саябақ атаулары біздің пікірімізше,
орынды қойылған. Жоғарыда айтып өткеніміздей, адам ... тірі ... ... ... ... ... көз жүгіртетін болсақ,
бұрынғы кезден бастап қала, ауыл немесе ойын-сауық атауларына ... кісі ... ... ... болған. Бұл, біріншіден, аруаққа,
есіл ерлерге деген құрмет пен ізетті білдірсе, екіншіден, ... ... ... ... Ал қазіргі уақытта о дүниелік пен бұ дүниелік
адамдардың аттарын ... ... ... қойған атауларды ... ... ... (Шу), «Қ. ... (Тараз), «Жеңіс аллеясы» (Шу),
«Жастар» (Шу), ... ... ... ... ... ... Панфиловшылар паркі» (Алматы), «Ерке» (Алматы),
«М. Мақатаев атындағы саябақ», «Индира Ганди ... ... ... ... ... атаулар Алматы қаласынан орын тепкен ойын-сауық,
демалыс орындарының атаулары. Бұлар негізінен, орынды қойылған ... ... ... ... ... болады десек, қателеспейміз.
Алматы қаласында кинотеатрлар көптеп орналасқан. Олардың көбісінің
атауы қазақ ... ... ... ... ... ... кейбіреулері
адам атын, ал енді біреулері белгілі бір құбылыс атауында жмсалған.
Мысалы үшін, «Целинный» ... ... ... ... Тың ... білдіреді. Бұл деген бұрынғы кеңестік дәуірдің ... ... шолу ... ... кеңес дәуірінің 40-50-ші жылдары
Қазақстанға Ресей жерінен тың игеруге көптеген ... ... де сол ... орыс ... дәурені жүріп тұрған кез ... ... де бұл атау сол ... сақталып қалған.
Ендігі бір атау орналасқан жерінен мағлұмат ... ... ...... ... ... ірі кинотеатрлардың бірі. Алматыда
Алатаудың бар екендігі баршаға аян. Сол себепті де атау мен ... ... ... ...... ... Республикасындағы ғарыш айлағының аты
екендігі белгілі. Егер ... көз ... ... кинотеатрларда тек
қана комедия, трагедия, драмалар ғана емес, сонымен қатар ғарышқа ... ... толы ... ... шындық. Бұл атаудың соған
тікелей қатысы бар деп тұжырым жасасақ, қателеспеген болар ... елді ... ... ... ... ... «Қазақстан» сынды атаулар да кездеседі.
«Арман», «Родина», «Достық» (Көкшетау), «Шаған», ... ... ... ... белгілі бір ұғымдық мағынаны білдіретін атау.
«Балуан Шолақ» екі компоненттен құралған атау. Бірінші атауы сын есімді
компонент ... ... ... ... ... ... Яғни адам ... кинотеатр.
«Cinema Alem» бұл атау да екі ... ... ... ... ... алынған сөз, ал екінші компоненті қазақ тілінен
алынған сөз болып табылады. Бірінші ... ... кино ... ... Ал ... ... ... әлемі» деген мағынада болар
еді. Қазіргі ... ... ... туындап жатқан атаулар көптеп
кездеседі. Бұл, негізінен, Қазақстан Республикасы ... ... ... және алыс шет ... байланыстарының нығаюы және ондағы өнер,
мәдениет сындылардың біздің елге кең таралуынан болып ... Бұл ... ... ... ... еріксіз тартады деген ниетпен қойса
керек. Бір ... ... ... ... ... Ағылшынша ат
қойылса, кереметтің кереметі болатын ... ... ... ... ... де айта кеткен жөн. Қаншама ат қойып, ... ... ... кері ... де ... жатады.
«Caesar» деген атау да жоғарыда саралап өткен ой-қорытындымызға нақты
мысал бола алады.
Қалада ... ... ... мыналарды мысалға келтіруге болады:
М.О. ... ... ... ... ... театры,
Ғ. Мүсірепов атындағы балалар және ... ... А. Сац ... балалар және жасөспірімдер театры т.б. барлығы атаулар да нақты әрі
дәл ойластырылып қойылған. Себебі, М. ... өз ... ... ... ... ... ... сонымен қатар драмалық шығармалар да жазған. Сол
себепті де театр мен атау арасында ... бар. ... ... ... ... іспеттес.
Омонимдер үшін сөздердің өр түрлі лексико-семантикалық ... ... ... ... үшін ... ... ...
профессионалдық қалыптастырушы лексикалық қабатқа жататын "талас тудырушы"
сөздердің ... ... ... ... ... Синонимдік
үлестіру заңына сөйкес екі синоним бір ... ... ... өмір суре алмайды. Совдықтан да ... ... ... ... ... отыр. Уақыт ағымына байланысты сөз негізі
көптеген вариант туғызады. Жалқы есімдер ... ... өте ... есімдер мен жалпы есімдер омонимиясы да эргонимдерде кездеседі.
Мысалы, ерке және «Ерке» демалыс бағы
метро және «Метро» клубы т.б.
Бұл ... ғана ... есім ... ... ... ... жалпы есім қызметін атқаруы әбден мүмкін.
Синонимия мен ... ... ... ... ... ... ... сауда үйі; "Рамстор ойын-сауық отауы") болуына әр
қайсысы келіседі, ал толық синонимдердің болуы қандай да ... ... ... ... бәсеке тудырады. Бір жағынан, синонимияда
кездесетін бір жағдай: синонимия қүраушы сөздердің біреуі ... ... ... ... ал ... ... кішкене мағынасы бар
түсінікпен қатыстылығы бар атаулар кездеседі.
"Бір-біріне ... ... бір ... ... ... ... дублеті ретінде саналады. Номенклатуралық ... ... ... өте көп. ... ағымына қарай олардың мағынасы
соншалық алшақтап кету мүмкіндігі бар, ... тек ғана ... Саша ... ... ... есіміне қатыстылығымен біріктіруге болады", – деп
жазады В.А. Суперанская.
Көптеген атаулардың ағылшын тілінде пайда ... ... ... ... болады. Саясаттың дұрыс жүргізілмеуіне байланысты да шет
тілдік атаулар қаптап бара жатыр ... ... Тіл ... ... ... сала мамандары тосқауыл бола ... ... ... еді ... ой ... ... Дегенмен де бұлардың
барлығы, осы сияқты мәселелер келешектің еншісінде деп үміт ... ... ... ... ... ХХІ ... басы қазақстанда жаңа мемлекеттің құрылу
кезеңі болып табылады. Тез ... ... ... ... және ... қоғамдық тамақтану орындары, тұрмыстық қызмет
салондарының, әртүрлі фирмалардың, ... ... ... ... ... жылғы тіркелген коммерциялық мекемелер тек Алматы қаласында 10
мыңнан ... ... саны ... ... ... ... ... дамуына байланысты олардың атаулар ... ... ... ... қажет етеді. Обьектілер атау тағу үдерісінде
бірнеше басым бағыттық принциптерді бөліп шығаруға болады:
– аталмыш обьект ерекшеліктерін ... ... ... дүкен, кафе,
мейрамхана, институт т.б. классификаторлар жатады);
– автор ... ... ... У ... ... ... бағыттау (Престиж, Шығыс тағамдары т.б.);
– тауар және қызмет көрсету ерекшеліктері (Балық, Саяхат, дивандар
әлемі т.б.);
... ... ... ... ... ... ... әлемі, Шай іш т.б.);
– кәсіптік бағыт (На Мира, На Никольский ) т.б.
Бір қарағанда өздігінен қалыптасқан сауда және өндіріс ... ... ... ... ... ... бір жүйе болып
табылады, себебі, олар қаланың белгілі бір топообьектісін атайды. ... ... бір ... обьектілердің атауларына тән құрылымы мен
семантикалық толық ... ... ... ... ... жарнамалық және жекелеуіштік қызметтеріне байланысты, сонымен
қатар Ата заңмен қорғалатын болғандықтан жекеменшіктің күшеюіне байланысты
өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... өз ... немесе
туыстарының есімдерін бере алады, яғни жекеменшікті өз ... ... ... ... бекітеді. Бұған ойынхана атаулары да ... ... ... атау ... ... ... жақсы мысал бола алады.
Нұрхан ойынханасы жеке адамның есімімен ... ... ... өз ... ... ... қалай атаса да, өз еркінде. Сол себепті
де ... атын кісі ... ... ... ... «Zodiak», «Aztec», «Vegacclub», «Mouline Rouge»,
«Crand Victoria», «Viva», «Paradise», «Алма», «Золотое Руно», «Миллионер»
деген сынды ... бар. ... ... ... ... ... жеміс-жидек аттарына байланыстырылып қойылса, енді біреулері
шет елдік белгілі кинофильмдерге, айтулы оқиғаларға, тарихта ... ... ... ... ... атауларының ішінен де бір
компонентті атау мен екі компонентті атауды кездестіруге болады.
Бір ... ... ... «Aztec», «Vegacclub», «Viva»,
«Paradise», «Алма» сынды ойынхана атауларын жатқызсақ, екі ... ... ... ... ... Rouge», «Crand Victoria»
секілділерді жатқызуға болады.
Тек қана өз ұлттың тіліндегі ... бар ... аз ... ... ... ... өзі кірген тіліне тез сіңіп, сол тілде ... Кез ... атау өзі ... ... ... бір уәждік белгілері
арқылы жасалады. Кірме ... ... ... ... және
тарихи шығу тегін зерттеу керек.
Кірме сөздердің ену ...... ... болған затты немесе
құбылысты атау қажеттілігі. Олар жеке ... ... ... толық
номинативті мағына беріп, дербес жұмсала алатын форма ретінде енеді. Яғни
төл тілінде сөзжасамдық ... ... атау ... тілге номинативті
бірлік ретінде қабылданады. Тілге енген кірме ... сол ... ... ... тудыруы заңды қүбылыс. Олар уәждеуші де, уәжделуші де
тұлға бола алады.
Ойынхана атуларынан да жоғарыда айтып өткеніміздей шет ... ... ... ... Бұдан қаламызда шет тілдік атпен аталатын ойын-
сауық, демалыс ... ... ... ... шығаруға болады. Бұл тайға
таңба басқандай-ақ көрініп тұр. Бұған ешкім де күмән келтіре алмайды да.
Жалқы есімдер жиынтығы – мекемелер, ... ... ... ... ... ... дүкен атаулары, сонымен қатар урбанонимдер –
жалпы алғанда қаланың ономастикалық кеңістігін құрайды. Олар қалада ... ... ... себебі олар атау қызметінен басқа адам қызметінде бұл
обьектілерді мүмкіндігіне қарай идиентификациялау, ... ... беру т.б. ... ... ... қатар атаулар танымдық
қызметті де атқара алады. Олар ... ... ... бір ерекше
белгі, бағыт болып табылады.
Соңғы он жыл ішінде ономастикалық морфология, ономастикалық сөзжасам,
ономастикалық лексикография, ономастикалық ... т.б. ... өз ... ... ... есім ... типология,
психолингвистика, мәдениеттану, этнология, әлеуметтік лингвистика,
контрастивті лингвистика т.б. ... ... ... ... ... есім тіл ... ... анықталады.
Эргонимдерді лексико-семантикалық талдау жасағанда кейбір синонимиялық
қатар ... ... ... ... ... ... атаулар өз табиғи қалыптасу хағынан тиянақты жөне бір
мағыналы ... ... ... ... ... өр түрлі
атау беру, мағыналық жақындығы болса да ... ... үшін ... ... ... бір синонимдік қатар түзеуге бейімдейді.
Белгілі бір қызметі бар ұқсас объектілерді белгілейтін бір түсінікпен
байланысты көріністі жалқы есімдер ... деп ... ... Бүл ... бір айқындалушы атауға қатыстылығымен есімдердің кездейсоқтығы. Бір
есімнің бір есім орнына қолдануы ортамен, деуірмен, белгілі бір жағдаймен,
адавдардың мінезімен ... ... ... бір-бірімен шығу тегімен байланысқан
атаулар бар, яғни лингвистикалық зандылыққа сүйенеді.
Осы тектес атаулар таңдау арқылы ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты обьектінің де,
атаудың да атқаратын қоғамдық рөлінде. Мәселен, оқу орындарының өсуімен
және ... ... ... ... ... ... бұрынғы атаулары
ауысуда. Ал ойынханаларда ондай ат ауысулар жоқ. ... жаңа ... болу ... – тіл ... ... ... негізгі зерттеу объектісінң бірі
болып саналады. Бірақ тіл білімінң әр саласы сөздің бір қырын өз ... алад да, өз ... ... сөз ... Сөз ... ... қағидалар тек тіл теориясының ғана дамуына ғана ... ... ... үшін де ... зор. Сөз ... тек ... ... ғана арқау болып қоймастан, ол ... ... ... да ... азық ... жүр. ... сөз семантикасы философияның
кей категорияларымен байланысты екендігін ғалымдар ерте кезден-ақ айтқан
болатын.
Мәдениет халықтың рухани дәстүрі, тілінің тірегі және ... ... ... ұрпаққа ауысып келе жатқан мәдениеттің желісін үзбей
халқымыздың асыл мұрасы ретінде ... оны ... ... ... дамытып отыру өркенді де өнегелі іс.
Дыбыстық тілдің ... мол. Ол ... ... құралы ретінде
қолданылғанда сол қасиеттерінің кейбіреулері ғана жарыққа ... не ... ... ... сөз қолдану шеберлігіне байланысты
олардың құбылып, түрленіп отыратыны мәлім.
Тілдің бұл қасиетін ғалымдар ерте ... ... ... осы тәрізді
қолданылу жағын көп зерттеген. Дегенмен, сонау көне үнді, грек тіл білімі
өкілдерінен бастап күні ... ... ... көп мәселелері талданып, өз
шешімдерін тапқандай ... да тіл ... әлі де ... ... мәселелер орасан көп. Заттарға, құбылыстарға ең қарапайым көрінетін
ат берудің өзі тек грек тіл білімі өкілдері ... ғана ... ... тілшілері арасындағы пікір алысуға себепші болып жүргені ... ... өте ... ... Ол бірнеше элементтерден тұрады,
оның құрамында грамматикалық мағыналармен қатар сыртқы ортамен байланысып
жатқан мағыналық элементтер де бар. ... ... ... ... ... атаулары адамның санасында белгілі бір тәртіппен, жүйелі
түрде орналасқан. Ендеше, лексиканы жүйелі құбылыс деп тану қажет.
Тіл – бірнеше ... ... ... ... құбылыс. Оның
жүйелілігі оның құрамына енетін элементтердің бір-бірімен байланысып, бір-
бірімен тығыз қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... сипаты тілдің ішкі заңдылықтарын, мүмкіндіктерін
ашып сипаттауды тіл ғылымында көптеген жетістіктерге қол ... ... кіші ... өз ... ... ... де байланысты.
Сондай кіші жүйелердің біріне тілдің лексикалық қабаты ... ... ... ... ... сөз ... сайып келгенде, сол
тілді жаратушы, сол тілде сөйлеуші халықтың тарихымен тікелей байланысты,
сол ... ... ... ... ... ұзақ ... жемісі, ұрпақтан-
ұрпаққа ауысып, толығып, кемелденіп, жетіліп, жаңарып ... асыл ... ... сол ... ... рухани өмірінің айнасы болып саналады.
Дүниені қабылдаудың тілдік моделі ең алдымен тіл иесінің адамдық дене
құрылысы ... ... ... ұғым ... ... тіл өкілінің өзінің
ішкі әлем мен өзін қоршаған дүние әлемді тануын, сезінуін, ... ... ... ... ... ат беру ... ... процесс. Бір нәрсеге ат беру әр халықтың мәдениетінің, ... ... ... ... ... потенциялы айқын,
кейбіреулерінікі солғын болады. Бірақ әр халықтың мәдениетімен, тарихымен
байланыссыз қойылған атаулар болуы ... ... ... ат қою үшін ... ... ... айқындалуы керек. Сол уәж затқа ат болуға жарап ... ... ... ... ... ... ... тануымыздағы
танымдық талдауымызбен тығыз байланысты.
Тіл білімінде бұл байланыс сөздің ішкі формасы немесе тілдік ... ... ... ... ... ... ... ғылымының негізін
қалаушылар және осы сала бойынша ... ... ... ... шолу ... олардың онамастика саласына қосқан үлесі жайлы да
сөз болады. Сонымен қатар ономастика ... ... ... қай ... қай ... ... Жәе де оның осы ғылым саласына
қосқаны қаншалық деген сынды ... ... ... сөз ... ... ... онамастикасына кеңінен көз жүргіттік. Онда атау
мағынасының шығу тарихына, атаулардың құпиясына, тууына себеп пен ... ... ... ... тырыстық.
Диплом жұмысының екінші тарауында қала онамастикасына тоқталып өттік.
Осы тарауда қаладағы ... ... ... ... стадион, ойынхана
сынды кешендердің, сонымен бірге ойын-сауық ... ... және ... ... ... ... ... басында онамастика туралы жалпылама сипаттама беріліп, аталған
тақырыптар төңірегінде нақтылы және тұжырымды ой-пікірлер ... ... ... ... ... ... ... көбінесе латын
әрпімен жазылған күйде болады екен.
Қазіргі уақытта заманның ілгерілеуіне және де жақын, алыс ... ... ... ... ... ... ... пайда
болып жатыр. Бұған бұлтартпас айғақ ретінде көшеде маңдайшасына ... ... ... ... сауық отауларының атауларын мысал
ретінде келтіруге болады.
Екінші тараудың екінші және үшінші ... ... ... ... ... ... талдау жүргізілді. Және осыған байланысты
ой-қорытындылар, ғылыми тұжырымдар да айтылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Агеева Р.А. Происхождение имен рек и ... – М.: ... ... ... Н.Ф. Спорные проблемы семантики. – ... ... – 233 ... ... А.С. ... атаулар. – Алматы: Пионер. – №3. – 1941.
4. Алиев У.Ж. Общай дисциплинарная модель науки. – ... ...... ... ... А.С. Түркі филологиясы және жазу тарихы. – Алматы: Санат,
1996.
6. Аронов Қ.Ғ. ... ... ... ... ... ... // Хабаршы. Тіл, әдебиет сериясы №5. –
1992. 3-13 бб.
7. Подольская Н.В. ... ... ... ...... – 189 с.
8. Ахметжанова Ф.Р., Әлімхан А. Шығыс Қазақстан жер-су ... ... 2000. – 103 ... ... Б. ... ... көне топонимдері. Қазақ
онамастикасының мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1986. – 55-56 бб.
10. Абдрахманов А. ... ... ...... 1959.
11. Әбдірахманова А. Топонимика және этимология. – Алматы: Ғылым, 1979.
12. Баскаков Н.А. Русские ... ... ... – М.: ... ... ... ... Вопросы географии. – Вып. 81. – М.:
Мысль, 1970. – С. 223.
14. Жанұзақов Т. Қазақ тіліндегі жалқы ...... ... ... В.Д. ... ... топонимики. – М., 1977. ... ... ... М.М. Основы этнолингвистики. – Алматы: Евразия, 1995. – ... ... В.У. ... ... ... ... ... и
особенности функционроваия древнетюркской ономастики. – Алматы, 1997.
– С. 120.
18. Белецкий А.А. Лексикология и теория языкознания ...... ... университета, 1972. – С. 210.
19. Топонимика ... – М., 1962. – 239 ... ... Н.В. Словарь русской ономастической терминологии. – М.,
1978. – С. ... ... У.Ж. ... ... ... ... – Алматы, 2000.
22. ... Н.В. ... ... топоосновы. –
Словообразовательный анализ. – М.: Наука, 1983. – С. 189.
23. Бондалетов В.Д. ... ... – М.: ... 1983. – ... ... А.В., ... А.В. ... русские фамилии.
– М.: Наука, 1984.
25. Конкашпаев Г.К. Казахские народные географические ... ... ... ... ...... 1949.
26. Койчубаев Е. Основны этнолингвистики. – Фрунзе, 1980.
27. ... А. ... имен рек и ... – М.: ... ... Жанұзақов Т. Қала онамастикасының мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1986.
– 133 б.
29. ... М. ... ... ... (жыл айлары, мүшел және
болжамдар). – Алматы, 1993. – 17 б.
30. Ономастика: ... мен ... // ... ... материалдары. – Астана, 2002.
31. Мәдиева Г.Б. Қала ... ... ... // ... конференцияның материалдары. – Астана, 2002. – 58-
64 бб.
32. Рысбергенова Қ. Қазақстан Республикасының ономастикалық кеңістігі:
бүгіні мен ... // ... ... ...... 2002. – 44-52 ... ... Г.Б., Иманбердиева С.Қ. Ономастика: зерттеу мәселелері. –
Астана, 2004.
34. Жанузаков Т. ... ... ...... ... ... О.А. Топонимика Кокчетавской области. (Лингвистический
анализ)// Автореф- ... ... ...... 1963.
36. Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік. – ... 1998. – 304 ... Тіл ... ... / ... ред. ... ... Сүлейменова Э.Д.
– Алматы: Ғылым, 1998. – 544 б.
38. ... ... ... сөздігі / Жалпы ред. басқарған Ысқақов А.Ы.
– Алматы: Ғылым, ... ... ... ... ... ... ... лингвистика мамандығының 5-курс студенті
Қызбалаева Шолпанның
«Ойын-сауық объектілері атауларының ерекшеліктері»
атты диплом жұмысына
ПІКІР
Қазіргі қазақ тіл ... ... ... тыс ... келе жатқан
өзекті мәселелер көп. Солардың бірі және бірегейі ... ... ... Ойын-сауықты білдіретін атаулар басқа қырларынан ... ... ... ... зерттеу нысанына алынбаған. Ойын-
сауық атауын білдіретін ... ... ... ... туындаған
атауларды, олардың мағыналарын топтап көрсетуге, оны танып-білуге мүмкіндік
береді.
Осыған байланысты Ш. Қызбалаева ... ... ... ... білген. Ол бітіру жұмысында ... ... ... ... толықтай қол жеткізе алған.
Бірінші бөлім «Қазақ ономастикасы» деп аталады. Осы тарауда бітіруші
қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... сынды мәселелерге тоқталып, маңызды да мазмұнды
тұжырым жасай білген. Ономастика ... ... ... ... ... ... нақты әрі айшықты мысалдармен және осыған қатысты
қолданылатын атауларға талдау ... ... өз ... ... ... ... ... ономастикасы» деп аталады. Аталмыш бөлімде
Ш. Қызбалаева қалалық жерде ... ... ... ... ... атауларын жіктеп көрсеткен. Атап айтар болсақ, бітіруші ойын-сауық
атауларын лингвистикалық жақтан топтастырып, ... ... ... ... де ... тыс ... ... «Ойын-сауық объектілері атауларының ерекшеліктері»
атты бітіру жұмысы толық аяқталған, мазмұны ... ... ... ... ... ... болады.
Ғылыми жетекші:
филология ғылымдарының
докторы, ... ... ... ... ұлттық университеті филология факультеті
Қолданбалы лингвистика мамандығының 5-курс студенті
Қызбалаева Шолпанның
«Ойын-сауық объектілері атауларының ерекшеліктері»
атты ... ...... ... ... ... ... бірі. Оның қыр-сырын
зерттеу қазіргі тіл білімінің өзекті бір мәселесі іспеттес. Осы сияқты ... ... ... де ... ... отыр ... ... тарихи және де басқа атаулар бұрынғы ата-
бабаларымыздың кейінгі ... ... ... деп ... ... Осы
тұрғыдан Ш. Қызбалаева ойын-сауық объектілерінің ... ... ... ... ... ... бірінші бөлімінде ономастика ғылымының
зерттелу тарихын, қандай ғалымдардың осы ... қай ... ... қандай ұстанымдарды жазғандығын сөз ... ... ... ономастикалық атаулардың жасалу жолы, яғни ономастикалық атауларды
семантикалық тұрғыдан талдап көрсеткен.
Бітіру жұмысының екніші бөлімінде Ш. ... ... ... ... жіктеп, топтастыра көрсете білген. Осы тараудың бірінші
тараушасында ... ... ... ... ... ... ... айшықты мысалдар келтіріп отырған. Ал екінші бөлімнің екінші
тараушасында ... ... парк т.б. ... ... ... ... жазу ... бітіруші өзі жинаған тілдік бірліктерді ... ... ... ... ... қолдана отырып, оң нәтижеге
қол жеткізе алған.
Бітіру жұмысын жоғары ... ... ... сұрақ қойғанды жөн
санадық:
1. Ойын-сауық атауларының ... ... ... неде ... келе, Ш. Қызбалаеваның «Ойын-сауық ... ... атты ... жұмысын «өте жақсы» деңгейде жазылған, қорғауға
әбден болатын бітіру жұмысы ретінде тануға болады.
Пікір ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты47 бет
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет
Алматы көшелері8 бет
Аспан денелері атауларының концептуалды өрістері50 бет
Детерминизм4 бет
Ескі қазақ жазба ескерткіштеріндегі сөзжасам164 бет
Жылқы емдеу12 бет
Морфологиялық сипаттары5 бет
Ономастика66 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы топономиясының физикалық-географиялық астарлары65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь