Мектеп оқушыларын рухани құндылықтар арқылы тәрбиелеу жолдары

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.11

2.1 Мектеп оқушыларын рухани құндылықтар арқылы тәрбиелеу
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12.28

2.2 Мектеп оқушыларын дамытуға жаңаша көзқарас ... ... ... ... ... ... ..29.40

2.3 Жетілген тұлғаның сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41.52

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53.56

IV. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57.58
Бүгінгі танда білімнің мемлекеттік стандартына сәйкес республика мектептерінде білім беру мен тәрбиенің мазмұнын түбегейлі жаңарту қажеттілігі туындауда. Оның басты себебі республика өзінің тәуелсіздігіне ие болған жағдайда экономикалық, экологиялық, этномәдени ерекшеліктерін ескере отырып, жастарды оқыту мен тәрбиелеу ісін қайта құрудың аса қажеттігі пайда болды. Оның үстіне, өтпелі кезеңдегі нарық қыспағынан жұмыссыздықтың етек алуы, рухани жұтаңшылыққа ұшыраған әрбір отбасының экономикалық ауыр хал-ахуалы тәрбие мәселесіне кері әсерін тигізіп отырғанын да ескермеуге болмайды. Ата-аналар күн көріс қамымен базар жағалап немесе жұмыс іздеп, бала тәрбиесіне көңіл бөлмеуде, ал ол оқушы жастардың қараусыз қалуын туғызды. Бұл 10—13 жасар жеткіншектерді шылым шегуге, ішімдікпен, нашақорлықпен, жезөкшелікпен айналысуға, ұрлық істеуге, т.б. қылмыстық әрекеттерге топтасуға, қатігездікке итермелеуде.
Сонымен бірге мектепте қоғамға пайдалы істердің бәсеңдеуі оқушылардың білімге, өнерге деген қызығушылығын төмендетті, сондай-ақ мектептердегі оқу-тәрбие ісінде етек алған формалистік көзқарас, тәрбие жұмысын бір мерзімде жүргізілетін науқанға айналдыру, оқу бағдарламасының, жоспарының және оқулықтардың бір сарындылығы, оқыту мен тәрбиелеу әдістерін қолдануда жыныстық және жеке басқа тән дербестік ерекшеліктерге көңіл аудармау, балаларға тек бедел арқылы ықпал етуге негізделген әкімшілік, әмір етушілік сияқты келеңсіз жағдайлар тұлғаны еркіндігінен айырды. Ол оқушылардың бойында тәрбие мәселесіне кері көзқарас туғызды. Сондықтан оқушылардың көпшілігі жеке басының ерекшеліктері мен икемділіктерін дамытуға мектеп мүмкіндік бермейді деп санайды.
1. Әл-Фараби. Философиялық трактаттар. А. Ғылым, 1973
2. Амоношвили Ш. Трактат «Школа жизни». М., 1998
3. Абай Кұнанбаев. Шығармаларының екі томдық толық жинағы
1-2 т. Алматы: Ғылым, 1977.
4. Ананьев Б. Г. Человек как предмет познания. Л.: Изд-во ЛГУ, 1968.
5. Ашайұлы А. Ұлттық педагогика негізінде оқу-тәрбие ісін ұйымдастыру. Автореферат. 1995
6. Бәдуиззаман Саид Нурси. Кіші. "Рисале-и Hұp" шығармалар
жинағынан. Ыстамбул: Сөздер, 1994 (қазакша басылымы),
7. Битинас Б. П. Введение в философию воспитания. М. Фонд
духовного и нравственного образования, 1996.
8. Безрукова В. С. Педагогика. Проективная педагогика.
Екатеринбург: Деловая книга, 1996.
9. Выготский Л.С. Воображение и творчесво в детском возрасте. М. Просв.1967-90
10. Гегель Г.В. Наука логики. М. Мысль 1970
11. Гусьев Л.и др. Жоғарға класс оқушыларының клубы. А. Маектеп 1964.
12. Жалайыр Қ. Шежірелер жинағы А. Қазақстан 1977
13. Иманбаева С. Ерлік тағылымы. Қазақстан мектебі 1997
14. Гуманистические воспитательные системы вчера и сегодня.
Под общей ред. Селивановой Н. Л. М. Пед. общество России, 1998.
15. Гершунский Б. С. Философия образования XXI века. М, 1998.
16. Денисенко Ю Сын человеческий. Путь. Алматы, 1992.
17. Аймауытов Ж. Тәрбиеге жетекші..
18. Қазақстан Республикасының Білім заңы
19. Есімов Қ. Сана болмысы 2 баслымы А. Қалам 1998
20. Омаров Д. Абайтану курсы А. Рауан 1998
21. Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология А. Мектеп 1982
22. Канке В. А. Философия. Исторический и систематический
курс. М: "Логос", 1996,
23. Қожахметова К.Ж. Халықтың педагогикалық зерттеудің кейбір ғылыми және теориялық мәселелері. А. РБК 1998.
24. Қыраубайқызы А. Жас ұрпақ бүгін және ертең немесе тәрбиенің
жаңаша моделі жайлы ұсыныс //Егемен Қазақстан. 30 желтоқсан,1997.
25. Кыраубайқызы А, Әлем және Мен (бастауыш буынға арналған
бағдарлама). Адамгершілік сабақтары кітабынан. Алматы: "Мен -
Адаммын" қоғамдық қоры. 2001.
26. Майғаранова Ш. Рухани — адамгершілік тәрбиесі//Бастауыш
мектеп, № 11-12, 1997.
27. Майғаранова Ш . Мектеп оқушыларын рухани дамыту мәселелері. А. Ғылым, 2002.
28. Муртаза Жүнісұлы Бұлытай. Ата баба діні. Түркілер неге мұ-
сылман болды? Алматы: Білім, 2000.
29. Нысанбаев Ә. Қожа Ахмет Иассауи дүниетанымының әлеумет-
тік және философиялық астарлары //Акиқат, № 6-7. 1998.
30. Таубаева Ш. Исследовательская культура учителя: методология,
теория и практика формирования. Алматы: Алем, 2000.
31. Төрениязова С.М. Бастауыш мектеп оқушыларын сабақтан тыс жұмыстар арқылы дамыту.А., Школа ХХІвек 2002
32. Шәкәрім Құдайбердіұлы. Үш анық. Алматы: Қазақстан,1991.
33. Щуркова Н. Е. Программа воспитания школьников. М., 1998.
        
        МАЗМҰНЫ
І.
КІРІСПЕ.....................................................................
....................................7-11
1. Мектеп оқушыларын рухани құндылықтар арқылы тәрбиелеу
жолдары.....................................................................
...........................12-28
2. ... ... ... жаңаша
көзқарас..........................29-40
3. ... ... ... ... ... ... ... сәйкес республика
мектептерінде білім беру мен ... ... ... ... туындауда. Оның басты себебі республика өзінің тәуелсіздігіне
ие болған ... ... ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу ісін ... ... ... ... ... Оның үстіне, өтпелі кезеңдегі нарық қыспағынан
жұмыссыздықтың етек ... ... ... ... ... отбасының
экономикалық ауыр хал-ахуалы тәрбие мәселесіне кері ... ... да ... болмайды. Ата-аналар күн көріс қамымен базар
жағалап немесе жұмыс іздеп, бала ... ... ... ал ол ... қараусыз қалуын туғызды. Бұл 10—13 ... ... ... ... ... ... айналысуға, ұрлық істеуге,
т.б. қылмыстық әрекеттерге топтасуға, қатігездікке итермелеуде.
Сонымен бірге мектепте ... ... ... ... білімге, өнерге деген қызығушылығын төмендетті, ... ... ... етек ... ... ... тәрбие
жұмысын бір мерзімде жүргізілетін науқанға айналдыру, оқу бағдарламасының,
жоспарының және оқулықтардың бір сарындылығы, оқыту мен ... ... ... және жеке ... тән ... ... ... балаларға тек бедел арқылы ықпал етуге негізделген әкімшілік,
әмір етушілік сияқты келеңсіз жағдайлар тұлғаны ... ... ... ... ... мәселесіне кері көзқарас туғызды. Сондықтан
оқушылардың көпшілігі жеке басының ... мен ... ... мүмкіндік бермейді деп санайды.
Әр оқушының қызығушылығын білмегендіктен және олардың психологиялық
ерекшелігін ескеріп ... көп ... ... ... мен
мұғалімдер арасында түсініспеушілік жағдайлар жиі кездеседі. Осының бәрі
тәрбие жұмысының үстірт жүргізілуіне ... ... Оған жол ... ... ... қалай болса солай қараудан, оқушылардың
өзін-өзі тәрбиелеудегі ішкі ... ... ... ... жағдаймен байланыстырмау салдарынан туындап отыр.
Соңғы жылдары оқыту мен тәрбие мәселесіне қатар жарыспалы үрдіс ... ... ... деп ... ... ... ... ескермеу,
жалпы білімнің базалық сыңарларын дұрыс таңдай ... ... ... ... ... ... ... мәдени
білімнің дүниежүзілік мәдениетпен байланыста қарастырылмауы ... ... ... ... ... отбасымен, балабақшамен, бастауыш және
орта мектептермен, кәсіптік-техникалық ... ... ... ... ... Оқу орындарындағы, мектепке дейінгі және
мектептен тыс мекемелердегі, ... ... ... және
қоғамдық ұйымдардағы тәрбие жұмысын орталықтандырудың жеткіліксіз ... ... ... ... тағы бір себебі — олардың ғылыми
негіздері дәрежесінің төмендігінен болып отыр. Педагогика ... көп ... ... ... ... сәйкессіз тұрғыда қарастырып келді. Кейде ол
өлшемдік ұсыныстар мен нұсқаулар шығарумен ғана айналысты. Ғылыми зерттеу
жұмысындағы ... ... адам ... ... ... ... ... психологияның жетістіктерін ескермеудің
салдарынан тәрбиеге бір жақты қараушылық мектеп ... орын ... ... ... кезеңдегі жасөспірімдер
тәрбиесінің мақсаттары мен міндеттерін қайта қарайтын,
оның орнын айқындайтын уақыт келді. Бүгінде
стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... халықтары арасында бейбітшілік пен
татулықты орнатуға қабілетті, қоғамды ізгілікті адамгершілік тұрғыдан
жаңартудың ... ... ... асыруга жәрдемін
тигізетін жаңа тұрпатты азамат тәрбиелеудің ғылыми ... ... ... негізде жасаудың қажеттігі алға қойылып отыр.
Осындай мақсаттағы стратегиялық ... ... ... ... Білім академиясынын этнопедагогика және тәрбие
лабораториясында ... ... ... ... ... Республикасы
азаматынының жаңа әлеуметтік-экономикалық мінез-құлқын қалыптастыру
тұжырымдамасына» (1995), ... ... ... ... (1996), «Қазақстан Республикасындағы этникалық мәдени
білім тұжырымдамасына» (1996), «Қазақстан ... орта ... ... ... (1997), ... ... ... (1999), «Ресей ... ... ... ... (1991), ... ... үздіксіз білім беру
жүйесіндегі кешенді тәрбие бағдарламасы» (2000), сондай-ақ зерттеушілердің
ғылыми ... ... ... ... ... ... (М.,
1990), В.М.Гинецинскийдің «Педагогика теориясының негіздері» (М., 1994),
Е.Бондаревскаяның «Воспитание — как ... ... ... и ... (1993), ... ... мектептің моделі»
(1994), Л.М.Фридман мен Г.А.Пушкинаның «Оқушылар ұжымында олардың ... ... (М., 1988), ... ... образования XXI
века» (1998), Г.К.Нұрғалиеваның «Тұлғаның кұндылық бағытын ... ... ... ... 1994), П. И. ... шыққан «Педагогика» (М., 1996), ... ... ... ... ... ... пен Ж.Алтаевтын «Қазақ философиясының тарихына кіріспе»
(Алматы, 1995), ... ... ... ... ... «Халықтық педагогиканы
зерттеудің кейбір ғылыми және ... ... пен ... ... ... мен философиясы»
(Алматы, 1995) сияқты оқулықтары мсн оқу құралдарына сүйеніп, басқа ... ... ала ... ... ... ... мен
әдістемесі жасалды.
Жоғарыда аталған еңбектердің бәрінде қазіргі білім мен тәрбие берудің
даму әсеріне қойылатын негізгі талаптар ... үш ... ... ... 1) Еркін тұлғаны тәрбиелеу; 2) Рухани ... 3) ... ... мол ... ... ... ... адамзат ғылыми-техникалық жетістіктерді өз игілігіне
пайдалануда бұрын-сонды болмаған биіктерге көтеріле бастады. Алайда, бұл
осы ... ... ... ... тепе-теңдігінің
сақталуына нұқсан келтіріп, айналадағы ортаға, адам ... мен ... ... ... Оған қоса белең алған әлеуметтік-экономикалық
дағдарыстар мен содан туындаған қыспақтың салдарынан адамдардың бір-біріне
деген ... ... ... атап ... ... ... рухани құндылықтардың төмендеуі жас ұрпақ тәрбиесін ... ... ... ... күн ... ... Осыған орай, оқушылардың
тұлғалық, рухани қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ... алатын ерікті тұлға тәрбиелеу көзделуде.
Қазіргі кезеңде рухани танымның ... ... пен ... қара ... ... ... тек ... құндыдықтарға ие болу
шырмауында қалуға ықпалын тигізуде. Олай болса, бүгінгі әлеуметтік-нарықтық
қыспақ кезінде мектеп оқушыларын ... ... ... ... ... ... ... айналды, оны тәрбие ісінде басшылыққа алу
көзделді.
- Осы уақытқа дейін бала ... ... ... материалистік
көзқарас тұрғысынан қарап келдік, Рухани таным ... күн ... ... Ғасырлар тоғысында әлемде, қоғамда, жеке тұлғалар бойында
күрделі өзгерістер жүріп жатқаны, жаңа ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде көрініс табуда. Өз
арамыздағы адамдардың рухани жетілуі, жаратылыс ... ... ... жасөспірімдердің ақыл-ойының, көңіл-күйінің, сезімінің дамуы осының
айғағы десек, бұл ата-аналар мен мұғалімдердің назарын ... ... ... Осыған орай, "Адамның жан дүниесі деген не?", "Рухты ... ... ... ... ... ... ... неде?" деген
сұрақтар төңірегінде толғаныс қажеттілігі туындайды.
"Қазақстан — 2030" ... мен ел ... ... халқына
жолдауында Қазақстан азаматтарының денсаулығын, білімі мен ... ... ... ... ерскше мән берілген еді. Демек,
жас ұрпақтың ... ... ... ... ... тың ... қажеттілігі туындауда. Осыған орай мектеп
оқушыларын рухани дамытудың педагогикалык қырлары, оған ... ... ... тануы, дүниені танудың философиялық, ғылыми және діни
қырларын біртұтас қарастыру жолдары ... және ... ... аясында өрбиді. Осы диплом жұмысында мектеп оқушыларын рухани
дамытудың жолдары көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін жаттығулар, сұрау-
тапсырмалар, сұхбаттасу олардың пікірлерін түйіндеуге ықпал етеді, ... ... ... ... қолданылады.
2.1.Мектеп оқушыларын рухани құндылықтар арқылы тәрбиелеу жолдары.
Қоғамдық қатынастардың өзгеруіне байланысты білім беру жүйесінде де
әр ... ... ... ... ... белгілі. Қазіргі
кезеңдегі тәрбиенің ... ...... ... ... ... дамыту. Гуманизм (адамшылық) жалпы алғанда ... ... адам ... ... ... ... ... қабілетіне деген сенімі мен ерік бостандығын және абыройын қорғау,
адамның бақытқа жету жолындағы ... мен оның ... ... ету — ... түпкілікті мақсаты.
Педагогикалық және психологиялық тұрғыдан қарастырсақ, ... ... ... ... ... ... ... құрметтеу, адамгершілік, парасаттылық тұрғыда қамқорлық
жасау, адамды сүйе білу, қадірлеу де гуманизмге жатады.
Сонымен, гуманизмді ... тән ... ... ... ... ... ... қарастырып, адамды еркін ойлаудың,
адамшылықтың шынайы иесі деп қабылдауға болады.
Қазіргі ... ... ... ... — мектеп оқушыларын рухани
дамыту. Рухани даму дегеніміз - өзінің өмірдегі орнын, ... ... және ... ... алдындағы жауапкершілігін, дүниенің күрделі
құрылымын түсіну және ... ... ... ... ... физиологиялық, психикалық және әлеуметтік дамуын рухани ... ... ... ... ... даму ... ... өзегі
болып табылады. Даму дегеніміз — адамның ... ... және ... ... ... өрбуі, яғни дүниедегі адам болмысының
көздеген басты мақсаты. Егер әр түрлі ғылым салалары, мәселен, ... ... ... адам ... ... оның ... ... дамудың қалай, қандай жағдайда, не арқылы жүзеге
асырылатынын сипаттап, көрсетеді. Даму ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі өзара сабақтасады.
Тәрбие бір ұрпақтың тәжірибесін екінші ұрпаққа жалғастырушы үрдіс, ... ... ... ... ... ... ... басшылық жасалады,
оны тәрбие арқылы жеделдетуге немесе өзгертуге ... ... ... ... беру — ... адамды дамыту жағдайын арнайы ұйымдастыратын жүйе.
Оқыту — мұғалім мен оқушы арасындағы ... ... ... ... және қабылдайтын үрдіс.
Сонымен "тәрбие", "білім беру" "оқыту" адамға сырттан ықпал ететін
жағдайлар, олар ... ... ғана ... ... ... де, ... ... қабілетті болады. Оның бойында дамуға ықпал ететін
құдыретті күш бар, оны рух деп ... Рух ... ... ... Адамды
дамытудағы оған ықпал ететін сыртқы жағдайлардың нәтижелі ... ... ... жан ... ... ... ... тиіс. Жан — субстанция (ақыл-ой,
сезім, ерік), ол - адамға тән құбылыс, ол -адамды ... және ... ... жаны — оның ... күші, ол оның дамуын бағыттап,
тәндік мәнінен жоғары тұрады. Адамның жан ... ... ... ... ... қабілет бар. Осыған сәйкес адам өзін дамытатын
сыртқы жағдай арқылы ішкі жан дүниесін бейнелейді. Адам өзін ... ... ... жасап қалыптастырған. Соңғы жылдары педагогакада адамның
ішкі жандүниесі мен іс-әрекетін білдіретін атаулар жиі ... ... ... ... ... алу, өздігінен қалыптасу,
өздігінен реттелу. Дамудың жандық негізін сипаттайтын жағдайларды: өзін-өзі
тәрбиелеу, өздігінен ... алу, ... оқу ... ... ... Осы ұғымдарды педагогикада адамның ішкі дүниесін бейнелеу үшін
колданады .
Тәрбие, білім беру, ... - ішкі ... ... болатын, жағдай
жасайтын, оларды іске асыратын сыртқы ... ... да ... ... ... ... ... күші бар екенін
көрсетеді. Тәрбиелеу мен өзін-өзі тәрбиелеу ара қатынасынан "тәрбиелік
қарым-қатынас" өрбиді. ... ... ... ... бір ... ... тәрбие, білім беру, оқыту арқылы дамытуға бағыттайды.
Тәрбиелік қатынас арқылы тәжірибе алмасу, оны ... ... білу ... ... ... ... түрлі құралдар қолданылады.
Тәрбиелік қатынас "субьект-субьектілік", ... ... ... ... ... ... (тәрбие, білім беру, оқыту)
ішкі дүниемен (өзін-өзі ... ... ... алу, ... ... ... ... адам дамиды, яғни тұлға жетіледі.
Тұлғаның руханилығы — оның гуманистік бағыттағы дүниелік катынастарға
енуі. Рухани дамыған ... - ... ... ... дүниелік
құндылықтарды бойына жинақтап, сол аркылы дүниеге тұлғалық мәндегі объект
деп қарайды. Өмірге осындай ... ... ... ... ізденіске түсіп, өзін-өзі дамытады. Өмірдегі ... ... ... ... руханилықтың өлшемі болып табылады.
Рухани дамыған тұлғаның көрсеткіштері мыналар: басқаларға жанашырлық
білдіру; өзге адамға жақсылық тілеу; адамдарға ... ... ... жақсартуға ұмтылу, оны жүзеге асыру; өмір туралы мәселелер жайында
толғану; өмірдің мәнін іздеу; өзін-өзі дамыту, ... ... ... дүниені
жетілдіру.
Айналадағы құбылыстарға адами сипат беру, оларды "жандандыру" арқылы
қабылдау тұлғаны рухани дамытудың психологиялық ... ... ... ... ... құру үшін оны ... Сұлулық, Ақиқатқа
негіздей білу керек. Өмір туралы, өмірлік құндылықтар ... ... ... ... ... деп ... ... оны құндылық -
бағдарлы қызмет деп белгілейді, ол тұлғаны қалыптастыру ... ... ... болып саналады.
Гуманитарлық танымға бағытталған тәрбиеде баланың жас ерекшелігіне,
оның рухани дүниесіне, оқушының құндылық бағдарына, оның ... ... ... ... ... ... негіздеу қажет.
Гуманитарлық білімнің негізі — адам болмысын кұндылық-мәндік ... оның ... ... екенін түсініп, ескеру.
Гуманитарлық танымдық жүйедегі білімдік бағдар төмендегідей болады:
• адамның өзін-өзі тануы, өз мүмкіндіктерін іске асыруы, өздігінен
даму ... ең ... ... деп тануы;
• өзін-өзі басқаруға, өзінің ішкі мүмкіндікгерін, ... ... ... философияның мәнін іздеудің жағдайын жасау .
Соңғы кезде гуманистік педагогикада ... ... ... ... ... Қоғамдағы өзінің орны мен міндетін саналы
сезінетін, өзінің даралық ... сай ... ... ... ... дейміз. Тұлғаның психологиялық ерекшелігіне өзіндік сана, ... ... ... ... даму ... ... қатынастар жүйесіне
енуі және өзін-өзі реттеуі жатады.
Б. Г. Ананьевтің пікірінше тұлға үш бағытта қарастырылады:
* тұлға тарихи ... ... ... қоғамдық-экономикалық қатынастың нәтижесі;
* тұлғаның даралық сипатының қалыптасуы (4.52) .
Тұлғалық-бағдарлы ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымдық ... ... ... яғни ... ... жалпы адамзаттық және халықтық мәдениетті игеру;
* әлеуметтендіру, қоғамдық тәжірибені ... ... ... тәжірибесін дамыту;
* тұлғалық бағдарын (тұлғаның өзін-өзі тану, өзін-өзі реттеу,
өзін-өзі бақылау, өз өмірін ұйымдастыру қабілетін) дамыту;
— тұлғаның денсаулығы мен тән ... ... ... ... тұлғалық-бағдарлы педагогикада тұлғаны мәдениетке ендіріп, жеке
басқа тән қасиеттерін дамыту, адамның ішкі жан-дүниесіне ... ... ... іске ... өзін-өзі ізгілендіруі, "жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесіндегі
маңызды орында болуы тиіс.
Тұлғалық-бағдарлы тәрбиені ... ... ... ... Н. Е. Щуркова . Оның бағдарламасындағы басты талаптар мыналар:
* тәрбиеге жалпы адамзаттық ... ... ... ... ... ... барысында жалпы адамзаттық мәдениетке енуді
педагогикалық түсінік негізінде игеріп, қолдану;
* тәрбие ... ... ... ... ... ... лайықты
құндылықтар жүйесін белгілеу, ал білім мен біліктілікті адамның дүниеге
қатынасын анықтайтын құрал деп ... ... ... ... ... ... айналдыру;
* баланың даму деңгейіне лайықты өмірлік мәселелерді сатылы түрде анықтап,
баланы өз өмірінің субьектісіне айналдыру;
* өмір ... ... және ... мазмұнын
үздіксіз шешуге, сонымен қатар оны іске асыру ... ... ... әркімнің лайықты өмір ... жету ... ... өмір ... өз ... ... ... (33. 86-87)
Дүниетанымдық қатынас бағдарламаның негізгі желісі етіліп ... ... ... ... айналадан ортаны таниды, онымен қарым-қатынас
орнатады, сол дүниені сүюге ... ... ... ... мәдени
жетістіктердің негізінде шешім қабылдауға үйренеді, ... ... түсу ... ... өз ... ... құра ... Адамға лайықты
өмір сүруді тек осылай ғана тәрбиелеуге болады.
Қазақстан Республикасында A. M. ... ... ... ... және Мен" атты ... жасап, культурология
бағытындағы пәндерді тереңдете оқытуды белгіледі. Ол ... және ... ... ... ... жеке ... қатысты қасиетін
дамытуға жағдай жасау, ойлай білу мен өзіндік пікір айту қабілетін ... ... ... ... Жан ... ... өзіндік
"Мен"-ін анықтауына көмектесу, қарым-қатынас мәдениетін үйрету, кісілікке,
парасаттылыққа, жан-жақтылыққа, салауатгы өмірге, имандылыққа тәрбиелеумен
бірге, дене мәдениеті жан тәрбиесімен бірлікте ... ... жолы ... ұлт ... ... ... мен менталитетін
айқындау, яғни дәстүрлі түркілік өркениет пен қазақ әлемі қалыптастырылып,
әлемдік өркениетпен ... ... болу ... ... ... өзегі — адамшылдықты, халықтық тәрбиені, дәстүрді
дінмен тұжырымдай отырып, адамды ... ... ... ... ашу мәселесіне тоқталды. Бала тілінің қалыптасуы үшін ана
тілінің мәйек болып табылатынын, рухани ... ... қай тіл ... ... ... ... тәрізді түйінді пікірлерді өз ... етіп ... ... ... ... ... мектептерге
енгізді.(26)
Қорыта келе айтар болсақ, тұлғалық-бағдарлы педагогиканың
тұжырымдамасы, ... ... ... ... ... іс-
әрекет мәселелері гуманистік және ... ... ... ... тұлғаның өзіндік ... ... ... дағдыларын анықтап, оны өмірде қолдана білуге,
адамгершілік касиеттерін ақтаута, нарықтық ... жаңа ... ... ... мақсатында оның ішкі "Мен"-ін әлеуметтік ортамен
сәйкестеңдіре алуын негізгі ... ... ... бірге гуманды-тұлғалық
қатынас немесе Ш. Амоношвилидің "Өмір мектебі" атты трактатта педагогикада
ерекше мәнге ие болады. (2. 34-40)
Онда ол бастауыш ... ... ... ... ... ... Бұл ... басты мақсаты:
* білім үрдісінің барлық құрамында гуманды-педагогика принциптерін қолдану;
* ... және ... ... ... шығармашылықпен қоса игеруге мүмкіндіктер беру
- гуманды-тұлғалық ... ... ... ... ... арқылы
тәрбиелеуді мектеп өмірінен бірте-бірте ығыстыру.
Осы мақсатты іске асыру ... ... ... бастауыш сынып оқушылары
арасында қалай жүзеге асыруға болатынын көрсету;
осы жүйенің түсініктеме ақпаратын айқындап, баланың табиғатына лайықты оның
тұжырымдамасын ұсыну;
білімнің базалық ... ... оны ... ... ... ... негізін ұстану;
-мұғалім мен оқушы қарым-қатынасында оқушы өмірінің
мәнін ашуға сипаттама беру;
* гуманды-тұлғалык, педагогикамен ... ... ... ... мектеп пен отбасы байланыстарының нысандарын анықтау;
- гуманды-тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... баланың рухани, адамгершілік, тұлғалық ... ... ... ... ... заңдарын, дүниені, психиканы меңгеріп, игеру үшін
адамды рухани тұрғыда ... ... ... ... трактатында балаға
өмірді таныту, одан тәжірибе алуына ықпал ету, өмірдің ... ... "Мен не үшін өмір ... ... ізденіс барысында
"Дүниені тану, өзін-өзі жетілдіру, рахымдылықты ұлғайту, адам эволюциясын
дамыту" талаптарын ... алу ... ... ... ... ... — баланы өмір арқылы дамытып тәрбиелеу.
Жалпы адамзаттық және қоғамдық ой тұрғысынан ... ... ... ... да оның дәлелді негіздері болуы керек. Ал
тәжірибеде мұғалімдер ... ... ... ... ... және ... бойы ... даналыққа
сүйенеді. Осыған орай, әр мұғалімнің бойында педагогикалық сенім болуы
тиіс.
"Өмір мектебі" трактаты іргелі аксиомалық ... ... ... ... ... ... сүйенеді. (2.113-118)
Олардын түйіні:
* жан - дүниеде бар субстанция;
* ол мәнгі жетіліп, өрлеуде;
* бұл ... өмір ... ... бір ... ... үш ... ... де, ол мұғалімнің Сеніміне арқау болады.
1 Бұл өмірде бала кездейсоқ ... ... оның бұл ... келуі
қажеттіліктен туған. Оны осы өмірге шақырған ... бар, олар ... ... ... ... ... ... - осы өмірде қызмет етуі тиіс, ол алыс-жақынға,
таныс-бөтенге, бүкіл планетарлық эволюцияға қызмет етуі тиіс. Мысалға, ... ... олар ... ... ету ... ... келгендер.
3. Бала рух иесі, оның бойында рухтың ұлы қуаты бар. Ол Кіші ... ... ... ... ... ... ... Ол жетілуі ... ... ... келеді, Баланың бойындағы қуат қоры ... оның ... да ... ... ... ... ... мұғалім Баланы жоғары әлемнен келген құбылыс ретінде бағалап,
оның осы өмірде атқаратын белгілі қызметімен бірге үлкен қуатқа ие ... ... ... ... ... жетілдіріп, баланы
құрметтеуі, оның ... ... ... ... ... ... ... жауапты болуы шарт. Сенім- дегеніміз білімді сезіну, ал оның
қағидалары ғылыми дәлелдеуге сай келе ... Тек ішкі ... ой ... ... де, ол іс- ... ... білім үрдісі.- баланың жеке ... ... ... ... негізделуі тиіс. Ол табиғат зандылығы
арқылы дамиды, соның күнтізбесіне бағынады, Табиғат дара жолмен ... бала ... дара ... дамытады. Гуманды-тұлғалық педагогика
бала бойындағы ішкі от-жігерін, яғни табиғат арқылы ... ...... үш ... ... ... аударады: олар ... ... жеңу ... табиғи заңдылықпен жүреді; есеюге құмарлық;
еркіндік.
Трактатта- Сенім, Үміт, Махаббат мәселелері қаралады. Гумандық-тұлғалық
педагогиканың негізгі бастауы - ... ... ... ... мәңгілігіне, бұл дүниедегі өмір сынақ пен жетілу жолы екеніне сену
және өзін осылардың негізінде ... ... ... ... ... яғни ... ... атқаруға келген Рух иесі деп таныған ... Рух ... ... Бала ... ... субстанция
дамиды.
Баланың тәні — тектік ақпаратты және ... ... ... ... ... ... ... барлық потенциялды
мүмкіндіктер дамып, сол арқылы рухани сапалар бейнеленеді, баланың біртұтас
тұлғасы өз ... ... ... бойында табиғат үш стихиялы құмарлықтан тұрады да: ... ... ... қозғалады. Осы арқылы мұғалім баланың табиғи байлығын,
тұлғалық қасиетін аша алады. Түйіндей келе ... бала ... ... ... күш бар, ол — Көк пен ... жан мен ... ... Бала-кіші
ғарыш әлемі, ол үлкен ғарыш әлемінің бейнесі, бүтіннің қайталанбас бөлігі,
ерекшенің ерекшесі.
Гумандық-педагогикалық үрдістің мәні, гуманды-тұлғалық ... ... ... осы ... ... ол ... ... құмарлығына
сүйенеді; оның көпқырлы күш қабілетін дамытуды, тұлғалық қасиетін анықтап
бекітуді, адами қалыптың озық үлгілерін ... ... өмір ... ... ... ... ... Баланы табиғи қалпында қабылдап, оның
өмірін шығармашылық махаббатқа кенелтуі; махаббат, сүйіспеншілік арқылы әр
затты тануына жол ... әр ... ... ... күшімен жеңуге
болатынын оның санасында қалыптастыруы тиіс.
Жалпы айтар болсақ, білім үрдісінің мақсаты - Бала ... ішкі ... ... болашақ тұлғалық сапасын және осы өмірдегі өз
міндетін анықтау ізденісіне ... ... Адам ... ... ... ... және оны ... қиындықтарға қарамастан іске асыра
білсе, сонда ғана ол тұлға бола алады. Ш. Амоношвилидің "Өмір ... - ... тар ... ... ... ... мазмұны
ғана емес, тәрбие тұлғаның жан-рух дүниесінің ... ішкі ... адам ... ... ... ... бастауы. Тәрбие ең маңызды
нәрсе, ол бұған дейін оқу ... ... ... ... ... ... оқу ... баланы тар ауқымда білім, білік, дағды, білім негізін
игеpyre бағыттайды. "Білім негізі" тар ... ... ... саяси-
идеологиялық танымды көздеп, жан, рух, жүрек, нұр, руханилық ... ... ада ... ... ... ... ... руханилықты
құрайды деген теріс ұғым қалыптасқан. Осыдан барып, оқытудың тәрбиелік мәні
төмендеп, ол нәтиже бере ... ... ... ... ... ... табиғат заңдылықтарының ... ... ... ойы ... айтып жеткізуге болмайды.(2.47)
Жас ұрпақты тәрбиелеуді көздейтін дүние ... ... ... ... ... ... олардың жүрегін оятады.
Рухтың ұясы - жүрек. Ақыл жүрекпен ... ... ... толы ... адам да ... ... тек ... қабылданған білім адамның өзіне де, қоғамға
да, болашаққа да ... ... ... даму кезеңдерінде адамның рухани өзегін көректендіруші ретінде
тәрбие, ... ... ... ... ... яғни ... ... және
рахымдылық сипат беріліп, ақылды жүрек жылуымен ... ... ... ... тәрбиелеу мәселесінде адамның ішкі ... ... ... ... ... ... бағытында үлкен ізденістер
қолға алынып жатыр. Ондағы ... ... ... — Адамның кісілік келбеті
мен адам деген атқа лайықты бола білуін қалыптастыру, адамның табиғатпен,
әлеммен ... ... ... ... ... негізінде болашақ
ұрпақтың рухани-адамгершілік тәрбиесін жаңа сатыға көтеру ... ... ... ... ... өзгерістер
жас ұрпақты өмірге белсенді түрде араластыру ... мен ... ... сусындатуды көздейді. Капиталистік даму
сатысындағы алдыңғы қатарлы, өркениетті елдердің ... ... ... ... жеке ... ... қасиеттерді дамыту бүгінгі
күннің өзекті ... ... ... ... дәстүрлі
мәдениетін жалғастыра отырып, басқа мәдениет үлгілерін де күнделікті өмірде
пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... православиялық дінді күнделікті оқу-тәрбие үрдісіне өзек етуі ... ой ... ... ... ... ... ... қажет
етеді.
Сонымсн мектеп оқушыларын рухани дамыту мәселесінде айқыңдалған негізгі
бағдар — ... ... және ... мән ... ... аясында
тәрбиедегі құндылық-бағдарлы қызмет пен тұлғалық-құндылық қатынас негізінде
тәрбиеде сыртқы ортаның ... мен ішкі ... ... ... ... болса, гумандық-тулғалық педагогика іргелі
аксиомалық бастамаға, ақиқатқа ... ... ... ... ... ... ... қазіргі педагогикада адам
болмысының түрлі қырларын, яғни ... ... ... ... сақтай отырып, тұлғаның табиғи болмысын дамытып
жетілдіруге болатынын көрсетеді.
Гуманистік педагогаканың негізіне алынатын басты ... ... ол - адам ... жаратылысынан ерікті, ол Жаратқаннан басқаға
тәуелсіз, тек дүниедегі мақсатын ... ... іске ... үшін Жаратқанға
ұмтылу арқылы ғана өзін бақытты сезіне алады. Жаратқанның идеясына сөйкес
келмейтін нәрсенің бәрі ... ... ... ... ... оны өзге ... ... ерекшелендіретін Жаратқаннан дарыған
құдыретті күш бар.
Идеалдар (ең биік үлгі, жоғарғы мұрат) ақыл-ойға ең биік ... өзін ... ... ... жоғары деңгейге ұмтылуды қамтамасыз
етеді, жақсылық пен жамандықты ажыратуға көмектеседі,
Идеялдар аса жетілген тұлғалардың өмірімен тығыз байланысты. Мысалы ... ... ... Олар ең биік ... тұлғалар, ең жоғары
идеалдар. Әр адам олардай бола алмайды, ... ... ... ... ... ... ойын іске асырумен тығыз ... ... беру ... идеялар тек тұлғаның мүмкіндігін іске
асырады.
Құндылықтар — ... мен ... ... ... ... ... қайырымдылық, тұлға, пайда, бостандық, ... т.б, ... ...... ... ... ... арқылы айқындалып, ақыл-ой сана арқылы ... ... ... ... ... ... ... — сезім мен ақыл-ойдың ұштасуын және сол ... ... ... белгілейді.
Құндылықтар тек объективті, яғни шынайы ғана болады, ол адамға тәуелді
емес, солай бола ... ... ... ол адам санасында орын алады.
Құндылықтар сезім ... ... ал сана ... оны ... ... ... тұлға құндылықты игереді де, іс-әрекет етеді.
Өмір тәжірибелерін қорыта келе айтарымыз, білім берудегі ... ... мен ... тең дәрежеде сүйенуі қажет. Осы тепе-тендіктің
болмауынан білім жүйесінде сыңаржақты педагогакалық көзқарастар орын алып
келгені ... ... да, ... ... ... ұстанып,оны
өмірге ендіру - көкейтесті мәселслердің бірі бодып табылады.
Тұлғалық-бағдарлы тәрбиеде мынандай талаптар басшылыққа алынады:
- ... ... ... ... ... педагогикалық
көзқарасты қалыптастыру;
* педагогикалық үрдіс барысында жалпы адамзаттық ... ... ... ... игеру;
* тәрбие үрдісінің мазмұнын анықтауда адам болуға лайықты
кұндылықтар жүйесін белгілеу, ал білім мен білікке — адамның
дүниеге қатынасын анықтайтын құрал деп ... ... ... ... ... үрдіске айналдыру;- баланың даму деңгейіне
лайықты өмірлік мәселедерді сатылы түрде анықтап, баланы өз ... ... ... ... — балалардың тұлға аралық қатынасын дамыту, яғни
өз құрбы-құрдастарымен, отбасы мүшелерімен ... ... ... ... өзге ... түсінуі, қабылдауы, әр адамның құндылығын және даралық
ерекшелігін жасына, ұлтына қарамастан саналы түрде түсіне білуі және ... ... ... ... ... атқарған іс-әрекетінің себебін
түсініп, істеген ісінің нәтижесіне өзіндік баға ... ... ... ... ... үшін олардың өз артықшылығы мен
кемшілігін көре ... және ... жеке ... ... ... ... сезінуге тәрбиелеу қажет.
Мектептердің бастауыш сыныптарында білімді игеруге ... ... ... ... ... бірге оқушыларды өз қабілеттері мен
мүмкіндіктерін саналы сезінуге бағытау ... ... ... ... — оқушыларды ұлттық және жаллы
адамзатгық құндылықтар арқылы дамытуға, мәдени дағдыларды игеруге, өзіне
және ... ... ... ... назар аудару.
Құндылық-бағдарлы тәрбиеде рухани адамгершілік ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... құндылықтарды
игеруіне, өзін-өзі дамыту дағдыларына, өмір сүре ... ... ... ... дағдыларды игеруіне, өзіне және өзгеге
жауапкершілікпен қарауына көмектесу ... ... ... ... ... ... түрлі әңгіме еткізу, рөлдік ... ... ... ... істей білуге үйрету, өмірлік жағдайлар
туралы түрлі әңгімелер құрастыру, сурет арқылы бейнелеу, әңгіме оқу, ... және ... ... ... ... іске ... ... Тәрбие
сағаттарында ертегі кейіпкерлерін, сондай-ақ түрлі ... ... ... ... ... ... мәселеде баланың назарын үнемі өз
өміріндегі елеулі өзгерістерге бұрып, оны саналы түсінуіне ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне қарай, олардың көңіл-
күйлерін көтеріңкі ұстау үш әуен, саз-күй, гүл, ... ... ... әр түрлі суреттерді сабақ үрдісінде, тәрбиеде орынды қолдана білу
қажет.
Сонымен қатар бастауыш сынып балаларының ішкі жан ... әсер ... ... тәрбиесін дамытудың жолдарын да қарастырған жөн. Ол үшін
баланың мінез-құлқын және отбасы мүшелерінің көңіл-күйін ... ... ала ... ... мектептің бірінші сыныбында балаларды ... ... ... ... ... ... және төртінші сыныптарда өзін-
өзі құрметтей және бағалай білуге бaулудың мәні зор. Өйткені олар ... өзін ... ... ... ... Ал бұл ... балалар өсе келе түрлі қиыншылықтарға кездеседі.
Рухани-адамгершілік тәрбиесіндегі басты нысана баланы құрметтеу. Оның рух
иесі, бойында ... ұлы ... бары кіші ... әлем, ғарыштың
тіршілік иесі екенін және дүние мен, әлем мен ... ... ... оған бой ... оны мұғалім солай қабылдауы шарт. Баланың қуат
қоры мол ... оның ... ... ... ұмтылысы зор екеінін
мойындап, соған орай баланың сезімін тәрбиелеуге, ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиетті бойына сіңіруі, оның
өзін-өзі танып, өз ... ... ... ... ... қатынас құра білуі, яғни оны әлеуметтендірудің маңыздылығы
ескеріледі. Осыған орай оқу-тәрбие үрдісінде бастауыш сынып ... ... ... ... ... өзін ... ... оны ата-
аналардың көмегімен отбасында жалғастырған жөн.
Рухани адамгершілік тәрбиесін мұғалім қалай іске ... тиіс ... ... туады. Мұғалімнің шеберлігі — баланың талап тілегіне қолдау
көрсету дәрежесіне байланысты. Балалар үнемі өздерін ... және ... ... ... ... ... ... бір-бірімен түсіністік, достық,
танымдық ізденістер болуы әр баланың дамуына ыкпал етеді.
Бастауыш сыныптарда табиғатқа ... ... ... ... табиғатпен байланысы, «табиғат ... ... деп ... адам ... дауа ... түсінуі қалыптасады. Сондықтан,
адамның табиғатты көре "ести алу" ... ... ... ... ... ... ... үйлесімділігін көру
тәрізді тақырыптарды тәрбие үрдісінде қолданудың ... ... ... ... ... мен ... тіршіліктің
арасындағы байланысты және содан туындайтын экологиялық мәселелерді
балаларға ... ... ... ... ... ... өз
үлесін қосуға оқушыларды тәрбиелеу көзделеді. Әр адамның табиғатты аялауы,
оны сақтай ... ... ... ... екенін, табиғат байлығын
арттырудың маңыздылығын оқушылар санасына сіңіру ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Өмірдегі мәдени
қалыптарға құндылық қатынас орнату — оқушының өзін-өзі ... ... ... еңбек ету, экономикалық, құқықтық, руханилық және
адамгершілік мәдениетін тәрбиелеу ... іске ... ... ... ... және руханилық қажеттіліктерінің маңызы түсіндіріледі.
Руханилық дегеніміз — ... ... ... деп ... оны ... ... ... іздеу, өзін-өзі тану. Адам — ең жоғары құндылық, ол ... ... ... оқушы санасында қалыптастыру шарт. Адамның
материалдық мұқтаждығын (таным, еңбек, қоғамдық еңбек , ... ... ... ... қанағаттандыратын іс-әрекет түрлері, өмірдің
мәнін түсіну үшін атқарылатын қызмет ... ... ... ... ... мен ... үндестігі мен үйлесімділігін көрсетуге келсек,
табиғатты "жандандыру" арқылы оны аялау сезімін ... ... ... ... ету ... ... оның әлеуметтік ролі.
Отбасындағы туыстық қатынастар, қазақ отбасындағы дәстүрлер ... ... ... ... ... рахымдылыққа,
мейірімділікке тәрбиелеу. Адам өміріндегі әлеуметтік қатынасқа ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатынастар
игеруге, ондағы адамдармен ... ... ... ... ... ... дәстүрді сақтауға, оны құрметтеуге тәрбиелеуді,
қоғамдық қызмет түрлерін түсіндіруді,қоғамдық еңбектің адамдарға ... ... ... іс ... баланы бағыттау әдістерін де ұмытпаған
жөн. Оқушыны саналы, салиқалы өмірге лайықты етіп тәрбиелеу мәселесіне
келсек, ол — ... ... оған ... ... іс-әрекеті,
жүрек жылуы жұмсалған еңбек нәтижесі деп қарауға, оны аялап, қастерлеуге,
адами көзбен карап, ... ... ... ... қолайлы жағдайлар жасау, ізгілікті іс тындыру және соған
қанағаттану ... ... осы ... ... ... ... асады.
Адам өмірінің ізденісі — танымдық қызмет. Кітап — ақыл-ойдың туындысы,
адамның шығармашылық еркіндігі. .Осы ... ... ... ... ... ... сүю құдірет , табиғат сұлулығы, адам сұлулығы.
Оқушының бойына сұлулықты көре білу, сезіну және оны ... білу ... ... ... ... ... Бұл — ... өз өмір жолын
таңдай білу ... ... ... ... ... білуге,
шығармашылық қабілетке баулу, дүниені біртұтас қабылдай білуге тәрбиелу, әр
адам өмірінің өзгеге ... ... ер бала мен қыз ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне сәйкес түсіндіру, адам
және оның ... ... ... өз ... ойлы ... қарауға
дағдыландыру.
Мектеп оқушыларын дамытуға жаңаша көзқарас.
Болашаққа өркениетті ел болып енуіміз үшін ... ... ... Мәдениет туралы сөз қозғағанда біз оның тек материалдық
жағын ғана емес, рухын, мазмұнын айтып отырмыз. ... ... ... ... ал ... ... ... әлем-ғаламға
деген көзқарасты, қарым-қатынастың мәнін білдіретін рухани мәдениет қайта
қалпына келтіру, жаңғырту өте қиын. Мысалы, рухани мәдениет ... ... ... онын өмір ... ... айналасына да
байланысты. Егер айналадағы орта дұрыс болса, мәдениет те орынды сақталады.
Бұл ... ашық ... ... ... келісім және адамның ұлы болмыс
бітіміне ... ... ғана ... ... ... мәдениетті біздер өзге
халықтармен тарихи және бір ... ... ... ... ... ғана ... аламыз. Біздің рухани құндылықтарымыздың бүкіл
адамзат биігінен табылуы аса маңызды.
Халқымыз ашық қарым-қатынас, өзара ... және ... биік ... қадірлеу идеясын жоғары қоя алғандықтан, мәдени құндылықтардың әр
түрлі нұсқаларын өз ... ... ... жинақтай білді.
Оқушы жастарды тәрбиелеуде оларды рухани дамытуға баса назар аударған
жөн. Ұзақ жылдар бойы мектептегі оқу-тәрбие ісі тек ... ... ... ... дамытуды ұрпак тәрбиесінде ескермей келді.
Оқушының тұлғалық қасиетін ... үшін ... ісін ... ... яғни "дүниенің" материалистік және идеалистік екі ... ... ... қажет. Дуалистік дүниетаным тұлғаны адамгершілік
қағидаларға негіздеп, оқушының рухани-адамгершілік сапасының жетілуіне
шындықтың бір ... ... ... ... ... ... даму тарихы арқылы қалыптасып, әрбір
дәуірдің өзіндік қайшылықтарымен біте ... ... ... ... ... ... ... байланысты көптеген категориялар —
жомарттық, батылдық, шыншылдық, сыпайыгершілік, әділдік пен достық, ар мен
намыс, тағы басқалары сонау көне ... ... күні ... ... ... жоқ. ... ... әрбір адамның ішкі рухани
адамгершілік дүниесінің негізгі нысандары — үміт, сенім және ... ... ... ... ... ... көп ... және көп конфессиялы
мемлекет болып саналады. Осыған орай ұрпақ ... ... ... ... ... ... тең ... қарастырылуы
тиіс. Адамзат дамуындағы жалпы гуманистік бағытпен қоса әр ... ... ... мен ... жақтары зерделеніп, талдануы тиіс, Бұл
Діннің, рухани-адамгершіліктің бастауы екенін оқушылардың түсінуіне жол
ашып, ... ... ... кең мағыналы көзқарасын дамытады. Дін
- қоғамдық сана ... өте ... ... Қоғам-сананың басқа да
нысандары: мәселен, мораль, өнер, философия, ... ... дін де ... ... ... ... материалдық болмысының адам санасында
бейнеленуі.Философиялық идеализм дінді қорғайды, ол — дін ... ... діни ... ... жаратылысына тән, оны Құдай әр пенденің жанына
серік етіп берген дейді. Дін мен ... ... ... ... ... шешуде бір- біріне ... дін ... де ... ... дін мен ... дүниені екіге бөледі:
материалдық дүние және оның үстінен қарайтын табиғаттан тысқары идеалық
дүние. ... жан мен ... ... ... жан меңгереді, ал жан ... ... деп ... ... идеализм өзін дүниежүзілік
ілім деп жариялап, өз ... ... ... ... ... ғылым рухани сана ретінде қоғамның әлеумеггік дамуына
және жеке адамның рухани жетілуіне ... ... ... біртұтас
таным жүйесін құрайды. Осы аталған қоғамдық сана құрамдарының біртұтастығы
неде, олардың ішкі қисынын қандай тұжырымдар ... біз ... ... ... ... ... біртұтас рухани байлықтарды
бірінен-бірін алшақтатып, ... ... ... құндылығын неге
жоғалтып аламыз, деген сұрақтар төңірегінде әлі де болса ой ... ... ... келе ... ... ... ... назарымыздан
тысқары қалған діннің маңызын мынадай тұжырымдарда көрсетуге болады:
Қазақ балаларын ислам дінімен және ... ... ... ... ... таныстыру арқылы түрлі құндылықтарды айыра
білуге баулуға болады. Ондай құндылықтарға тұлға аралық қатынасқа ... ... мен оның ... ... ... ... ... Осындай адамгершілік категориялар әр түрлі этикалық
ілімдерде нақтыланып, жалпы ... ... ... қазынасына енеді.
Сөйтіп, құндылықтар пікірталасы тұлғаны дамытуға өз үлесін қосады.
Оқушыларды түрлі діндермен ... ... ... бір ... ... ашады, әр түрлі рухани діндермен танысу, дүниенің бірлігін, адамдардың
бірін-бірі ... ... ... ... басқа көзқарастардағы
адамның орнында бола ... ... ... бір ... ... діни тарихын түсінбей халық мәдениетін
түсіну мүмкін емес. Осы орайда, ... ... ... "Ата ... ... неге ... ... атты еңбегі назар аударуға тұрарлық
дүние. Діни тақырыпқа негізделген шығармашылық ... әр ... ... ... мұра қалдырды. Сондай-ақ дін негізін қалаушы дара ... ... ... ... ... мұра қалдырып, өз ізбасарларына
өнеге болып келеді. Осы орайдағы оның тәрбиелік мәні өте ... ... ... ... ... түсінуге көмектеседі. (4.84-90)
Діндерді зерделейтін болсақ, олардың негізінде басты адамгершілік және
этикалық құндылықтардың орын алатыны айқындалғанын көреміз. Дін ... ... ... ... ... ... ... Сол себепті, рухани ілімдерден бас тарту арқылы біз адамзаттың
ұжымдық даналығынан бас тартамыз. Діннің ... ... ... ... оның ... тұстары да бар. Бұлар жөнінде жеке әңгіме
қозғауды жөн ... "Мен ... ... ... не?", "Мен ... ... деген
маңызды сұрақтар жиі туындайды. Осы сұрақтарға жауап іздеу өмірдің мәнін
түсінуте жол ашады. Өмір жолындағы ... ... ... ... ... ... түсінудің маңызы зор. Бұл сұрақтар төңірегінде ой толғанбаған
адамға ... ... ... мен ... жеңу өте қиынға
түседі. Ал мұндай сұрақтарды шеше білген жағдайда өмірдің мәнін ... ... өз ... дұрыс жауап ізденуіне, өзін-өзі танып білуіне ыкпал
етеді.
Соңғы жылдарда педагогикада адамның өзін-өзі дамыту идеясына ерекше көңіл
белінуде. ... ... ... ... дараландыратын басты ерекшелік.
Дүниені өзінше түсіну, сезіну адамдарды өзгелерден ерекшелендіреді. Осыдан
туындайтын ... ... ... өзінің даралық сипатын дамытып,
бойындағы ерекшелігін өзгеге көрсетуі және оны ... ... ... ... ... өз даралығына сенуге баулуы, оның қайталанбас
даралық сипатына құрмет білдіруі, ... осы ... ... санасында
орнықтыруы ұстаздың бірден-бір мақсаты болуы тиіс. Сонда ол өз міндетін
біршама ... ... ... ... ... ... ... арқылы өзін-
өзі танып білуге, өзін-өзі дамытуға, шығармашылыққа, жағымды қарым-қатынас
орнатуға жол ... Ол ... өз ... ... туралы естіп білуі
тиіс. Осыдан оқушы бойында өз қадір-қасиетін сақтай білу ... ... ... ... оқушыларды рухани құндылықтар негізінде тәрбиелеу арқылы біз өз
мәдениетімізді де саралап, бағалаймыз. Мектеп қабырғасында жоғары ... ... ... курсын ұсынып, оқушыларды танымдық және
тәрбиелік жағынан жетілдіруді іске асыруға ... Ол үшін ... ... ... іске асыратын, оқушылардың ... ... ... адамгершілік, парасатылық ой толғаныстарын
қуаттайтын, жеткіншекті ... ... ... ... ... ... ... құра білетін, ішкі сезімін дамытатын, өз іс-
әрекетіне сындарлы ... ... ... ... ... ... үрдісін философиялық тұрғыдан түсінуге міндетті. Тәрбиедегі басты
мәселе — оқушының жеке ... ... ... ... ... ғана ... жауапкерішілігін арттыру жүзеге асады. Ал қоғамға
қызмет ететін тұлға тәрбиелеу мақсаты көзделсе, онда өз пікірі арқылы ... ... ... ... мүмкіндігі біршама шектеледі. ... ... ... ... ... үшін ... тұрғыдан
ойлауы тиіс.
Тәрбие философиясы тұлғаның өздігінен ... ... ... ... тұрғыда қарастырады. ... мен ... ...... ... талдап, тәрбиелік болмысты
жалпы адамзаттық болмыспен тұтастыра қарастыру. Бұл мынандай жағдайлармен
сипатталады:
тәрбие ... ... ... ... ... анықтап,
тәжірибеге енгізу;
* қоғам мен тәрбие арасындағы үйлесімділікті сақтап, тәрбиені ... ... ... ... ойды ... ... байланыстырып, диалектикалық
тұрғыдан қарастыру;
- тәрбиедегі негізгі ... ... ... ... ... байланыстырып салыстыру;
- философиялық-педагогикалық ... ... ... ... оның ... мәнін іздеу;
-педагогика ғылымының болашағын дамыту үшін жаңа ... ... ... ... пайдалану.
Жалпы қорыта келе айтарымыз, тәрбие философиясы тәрбиешінің өз ісін
шығармашылықпен жүргізуіне көмектеседі. Бұл ... ... ... ... ... ... біртұтас көзқарасын
дамытады, оның ... ... ... ... сыңаржақтылықтан
сақтандырады, ғалымдарды ғылыми ақиқат іздеуге бағыттайды.
Қазақстан Республикасына қазіргі таңда болашақ ... ... іске ... тың ... ... ... ... мәдениетінің типологиясына көңіл
бөлсек, онда оның архаикалық, мәңгүрттік және ... тип ... ... Еуроазиялық мәдени тип "айырылған санаға
жатады, ол ... пен ... ... ауытқып тұрады. Еуроазялық: екі супер
өркениеттің жай қарым-қатынасы емес, ... ... тану ... ... XXI ... ... ... жаңа өрлеудің
басталатыны күмәнсіз. Еуроазиялық мәдени типтің менталитетін айқындау үшін
шығыстық, ... және ... ... мен ... қатынастардың
ерекшеліктерін ескеруді көздеген шарт. Сонымен қатар, Еуроазиялық мәдени
тип өз мүмкіндіктерін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... дүниетанымы біртұтас, ол діни, философиялық, ғылыми салалардан
құралады. Осы үш саланың біртұтастығын түсініп, оны ... ... ... және ... тануға даңғыл жол ашылады, яғни болашақ
ұрпақты тәрбиелеудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... екені
көрсетілген. Дегенмен де, дін ұлттық мәдениеттің бір ... ... ... ... құрамында ұлттық және әлемдік діндер ... ... іске ... ... ... ... — экономикалық
жағдайдын тоқырау кезеңінде республикаға сырттан келіп, ... ... ... діни ... ... халқының менталитетінің тамырына балта
шауып, оны ұлттық тұтастықтан ажыратуға, тілі мен ... ... ... ... жасыруға болмайды. Оған өз халқының ... ... ... білмейтін, өзінің ұлттық болмыс-бітімінен
айырылған оқушы жастар топ-тобымен ... өз ... ... ... ... ... ... сипатын қалыптастыру мақсатында
отбасында, мектепте өзінің төл ... ... ... жаратылысын
түсіндірудің маңызды екені белгілі. Осы тұрғыдан оқушының жас ерекшелігіне
лайық "Адам ... "Ол ... ...... ... тану ... уақыт келді. Адамның дүниеге келуі, өсіп-есеюі, толысып-қартаюы,
яғни адам ... ... ... сабақтас. Біз дін деген ... оның ... ... ... туындысы екенін естен шығармауға
тиіспіз, философияның негізі — ... ... ... ... практикалық жүйе арқылы қабылдау десек, оның ... мен ... ... мұраттар, әлеуметтік қимыл-әрекеттер, саяси
бағыт, психологиялық және ... ... ... ... ... сезіну,
түсіну, оны өз-нәтижесінде дүниетаным қалыптасады. Жеке адам ... ... ... өзіндік санасының нысанасы, дүниені саналы
қабылдау ... ... ... ... ... ... ... ең жоғары теориялық дүниетаным адамдық
тіршіліктің негізі, дүниедегі тәртіптің жалпылық байланысын бөліп алу,
болмысының ... ... ... ... ... ... мен ... адам дүниені көріп,
сезеді. Дүниетаным тек танымдык, қана емес сонымен бірге ... ... ... ... ... де іске ... ... қарым-қатынас
құру, мәдени контексте түсіне білу).
Тәрбие мақсатын қоғам белгілейді. Оған ... ... ... ... бастысы — адамның мәні жөніндегі философиялық түсінік. ... ...... ... мен ... ... ... міне,
осыдан туындайтын мақсат — тұлғаның өздігінен дамуы. Тәрбие мен ... ... ... ... ... мен әлеуметтендіруді
біртұтас жүйе ретінде қарастырады.
Ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... ... Бұл ... жан-жақты зерттеліп тиянакталған, онда
саяси бағыт басым болғандықтан, ол ... ... ... ... ... еді. ... теория мәселені ... ... ол ... мәселенің ақиқаттығын немесе терістігін
абсолютті түрде дәлелдей ... ... бола ... да, тәрбие жүйесіндегі
теориялар қоғамның белгілі кезеңіне қызмет ... ол ... ... оның тигізетін нәтижесі арқылы сипатталады. Теорияның ... ... ... ... ... да әр ... ... кезеңдерде іске асады. Сол себепті тәрбие тұжырымдамаларын даярлау
шаруа болып табылады. ... келе ... ... ... ... ғылым, философия, дін салаларын пайдалана білу ... ... ... ол ... ... ... ... тәрбиесінде тұлғаның өзін-өзі тану ... ... ... "Мен ... Мен ... неге ... Менің өмірім қандай
болуы керек?" деген сұрақтарға жауап беру үшін адам алдымен өзі-өзі тануы
арқылы, өзгеге және өмір ... ... ... Адам ... ... бәрі оның ... қызмет атқарса ғана құндылығын сақтайды. адамның
құндылығы неде? Оның қабілеті мен өмірде көздеген мақсаты қалай анықталады?
Әр адам ... ... ... ... ... ... ие ... Оның ерекшелігі, құндылығы –оның қайталанбас
даралық сипатында. Тіпті өмірде егіз туған балалар бірдей ... ... ... оның ... ... ... ... құндылық сапасын білу үшін өзінің даралық сипатын сақтап-оны
жетілдіруі керек. ... ... ... оның ... сипатын
көрсетеді, сол даралық қасиеті өзгелердің қолына ілініп, ... оны сол ... үшін ... ... ... ... үшін ата-ана, мұғалім ... ... және ... ... ... бірдей ескеруі тиіс. Отбасында баланың
денсаулығына тән түзілісін қамтамасыз ету үшін оның ... яғни ... ... ас, т.б. қамтамасыз етілуі керек. Сонымен
қатар баланың жандық сипаты, яғни ішкі "Мен"- інің кажеттілігін қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... бейнесі — тән, ал оның ... ... — оның ішкі ... ... ... ... ... ету үшін оның тәндік және жандық сипатын бірдей дамытуды
көздеген жөн. Кейбір адамдар ... ... ... ... көп көңіл
бөледі де, оның ішкі дүниесін ... ... Ал ... өз ... ... дұрыс қарым-қатынас орната білу үшін біз оның жандық сипатын, яғни
даралық ерекшелігін көре білуіміз керек. Рухани сана ... ... ... Адам ... үш ... қызмет атқарады, олар — ақыл-ой, ерік,
сезім. Рухани сананың мақсаты — өмірдің құндылығын түсіну, ... ... ... ақиқатты іздеу; сезім арқылы сұлулықты сезініп, түсіну;
ерік арқылы мейірімділікке, рахымдылыққа ұмтылу.
Адамның қиялы, өзіндік санасы, ар-ұяты, ... ... бәрі ... ... ... Осындай рухани қасиеттер болмаса, біз кісілік
қабілетімізді мүлде жоғалтар едік.
Дүниедегі құндылықтардың ең маңыздысы — адамның өмірі мен ... ... ... ... ... ол ... болмысты қабылдап,
білімді игереді де сол түйіндегендерін іздеуге бағыттайды. ... де ... ... ... ... ... ... қайғы-қасіретті,
мұнды, сұлулықты сезінуге бағыттайды. Сол ... ерік те ... ... кіреді, ол ақыл-ой арқылы адамның іс-әрекетін, сезімін
мейірімділікке ... ... ... сана ... болса, оның ақыл~ойы,
сезімі, еркі бірімен бірі тығыз үйлесімділіке түседі. ... ...... ол ... ... қозғаушы күші, рухани
қабілетіміздің қайнар көзі адамгершіліктің негізі.
Өтпелі кезеңде ұлттың қаймағы бұзылмай ... үшін оның ... ... салт-дәстүрі өзгелерден даралап көрсететін ұлттық
ерекшеліктеріміз қоғамды өтіп ... ... сай, ... ... өз ... өз ... ... қалмауы керек. Кез-келген
халықты мындаған жылдар бойы дара ұлт ретінде ... ... ... ... ... ең ... фактор — оның ... ... ... яғни ... мәдени кұндылықтары. Сондықтан нарық талаптарына
бейімделеміз деп жүріп, ұлттық дүниетанымымызды, ұлттық сананы жоғалтып
алмауды бір ... ... ... ... ... ... жалпы адамзаттық құндылықтарды (руханилык бостандық,
жауапкершілік және т.б.) сіңіру -тәрбиенің ... ... ... ізгілік мұраттардың ең құндысы руханилық. Өзін-өзі жетілдіретін
тұлға ... ... ... өз бойында шындап жетілдіруге ұмтылады.
Педагогикада жан-жақты зерттелген, ... ... ... ықпал ететін
қозғаушы факторлар - білім беру, ... ... Ал адам ... ... кім ... саналы игеруге ықпал ететін ішкі факторлар —
жан мен рухтың маңызы мүлде ескерілмей ... ... ... оны ... тыс ... ... ... ғалымдар адам дауының-
ішкі қозғаушы күші жан мен рух екеніне күмән келтірмейді.
Б. С. ... ... ... XXI ... атты еңбегінде
"...адамгершілік, рухани құндылықтық сапалык, деңгейінің төмендеуі,
өркениет пен дүниетанымның ... ... XXI ғ. ... және үш
мыңыншы жылдықтағы жүйелі тоқырау, қоғамдық өмірдің үш ... ... ... ... ... ... білім беру арқылы Білім ... ... ... ... ... және ... аркылы
материалдық және рухани әлемді тану қабілетініне " тоқталады. (15. 30-32)
Шәкәрім Құдайбердіұлының ... ... ... ... ... ... Ол ... ұзақ жылдар ізденіп, зерделеген ой түйінін "Үш
анық" атты ... ... ... Онда ... ... ... терең зерттеліп, материализм жолындағы таным — бірінші ал ... ... ... — екінші анық деп ара жігі ажыратылады. Қазақ
философтарының ішінде бірінші болып- ... жан, рух ... ... ... әдімі, санадан тысқары таным туралы ... ... ... ... — жан мен рух ... ... Ол өзінің
көрегендігінен тек логикалық ойлау жүйесі арқылы ... тану ... көз ... Тән мен ... үйлесімділігін, жанның санадан
толысуын түсініп, ар-ұжданның өмірге таяныш ... ... ... таза ... ... арқылы жаратушыны танып, өмірдің
мәнін, өзінің өмірге не үшін келгенін саналы түрде ұғынып, жарқын болашаққа
жететіндігінің ... ... ... Ш. ... "жан, рух"
жайындағы ой тұжырымдарының ұрпақ ... ... үшін ... екені
күмәнсіз . Оның ғибраттары бүгінгі жастар арасында кеңінен етек алып ... ... ... ... ... дамыту мәселесіне арналғандай
сезіледі.(32-67)
Тұлғаның руханилық санасы — өмірдің мәнін, өзінің ... ... ... халықтың тағдырымен ортақ деп түсіну ... ... ... ... ... ... өзінің жеке басына тән
азаматтық және ... ... ... ... ... ... білім беру адам дамуының ... ... ... ... деп ... өзін ... табиғатпен
үйлесімділікте ұстай білуін, тіршілікті сақтау үшін өзінің қажеттігін
түсінуді қамтамасыз етеді. ... ... ... ізгілік, имандылық
ұстанымдарымен тәрбиелейді, адамның ақыл-ойы мен іс-әрекеттерін жүрек
арқылы ... ... ... ... күрделілігін түсіну рухани
көзқарас қалыптастырады. Әр адам өзін-өзі рухани жетілдіру үшін ... ... ... алуға, өздігінен оқуға ұмтылуы тиіс ... ...... ... ... ... үрдісі
Кез-келген тәрбие жүйесінде адам өзін әлеуметтік тұлға ретінде ... ... және ... ... ... ... ... тұлға қалыптаспайды. Өзін-өзі тәрбиелеу барысында адам өз ... ... ... алу ... ... ... ... жүйесін
жасау, өзін дамытушы жүйе құру. ... ... алу ... ... күш ... ... ... оқу -адамзат тәжірибесін
өзінің
ынтасымен, өзі таңдаған әдіспен игеру үрдісі. Осы өздігінен ... ... оқу ... ішкі ... ... ... өздігінен
дамуға, өзін-өзі жетілдіруге тұлғаны бағыттайды.
2.3. Жетілген ... ... ... ... азаматтарын тәрбиелеуде, ой-санасы
жоғары, көзі ашық, рухани жетілген тұлғалардың осы ... ... ... зор. ... жетілгсн тұлғалардың айналасында ізгі ... ... ... ... топтасуы, көпшілктің сана — сезіміне, іс-
әрекетіне ізгі әсер ... ... да ... ... ... діні ... ... ол үшін өзін-өзі жетілдіре білуге баулу
қажет.
Тәрбие мәселесінде XXI ғасырдағы гуманистік этиканың халықтық және жалпы
адамзаттық мәдениетті озық технологиямен ... ... ... ... адамның планетарлық мақсаты — әрбір оқушының өзінің кім екенін,
дүниеге қандай мақсатпен келгенін, бүкіл адамзат ... әр ... ... ... санасымен де, көкірек көзімен де түсінуіне жол ашып, осыған
бағыттау. Әлемдік үйлесімділік қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... онда ... адам тәрбиелеу мәселесіндегі ақыл-ой, жүрек,
ұждан тазалығы назардан тыс қалмауы тиіс. Себебі осы үш қасиет ... - ... ... - сөз, сөз ...... ... ... қалайтын жаңа
санада қалыптасқан алдындағы мұрат — мақсаттары да биік ... өмір бойы ... ... ... ... да, қазақ халқы жетілген
тұлғаның сипатын: "Сегіз қырлы, бір сырлы" ... бір ауыз ... ... ...... сезімін, еркін үйлесімділікте ұстай
білетін, өнегелі мінез қалыптастырып, адамгершілік ... ... Оның ... ... мен ... түп-төркінінде адамды құрметтеу,
жақсы көру, сүю,өз махаббатын адамдарға арнау ұмтылысы басым ... ... ... ... ... негізделуі
және оның бойындағы әдептілік сипатnар төмендегідей болуы ... ... өз ... жоғары қою, кеңпейіл
болу,тәккапарлыққа жол ... ... ... ... ... оларды құрметтеу, ата-анаға адал
болу, оларды сүю;
_ достарынын, отбасының, Отанының сенімін ақтау;
-өз ісін ... ... ... - ... мүддесіне қызмет ету және
маңызды істің шешіміне жету үшін ... ... ... ... ... құқын, жеке меншігін құрметтеу;
-өзгелердің пікірін сабырлылықпен қабыл алу, ... ... ... ... ... ... ... сала
білу;
- демократиялық ұстанымды сақтау, яғни өзге адамдарды ... ... ... ... ... ... ... ортақ мақсатқа
жету үшін көпшілікпен бірге жұмыс жасай білу;
* жанашырлық таныту, өзгелердің қайғы-қасіретіне, мұң-мұқ-
таждығына ортақтаса білу, ... ... ... ... болу, ренішке, өшпенділікке жол бермеу, ол үшін
жамандық ойлап, кек алудан аулақ болу;
* қайшылықтарды, түрлі көзқарастарды, ой-пікірлерді ... ... ... ... іздестіру;
* рақымды, мейірімді болу, адамның көңіл-күйін алдын-ала
сезе білу.
- көмектесу, көмек күткен адамға көмек көрсетуге әзір тұру.
Рухани тұрғыда ... ... ... ... ... өзінің қадір-қасиетін сақтау, яғни кісінің кісілігін сақтап,
өзіне-өзі сенімді болу;
* жауапкершілік таныту, адал болу, ақиқатты ... ... ... ,кек алудан аулақ болу;
* ержүрек болу, қорқынышты, үрейді жеңе білу;
* өзін-өзі бірқалыпты ұстау, өз ойын, сезімін, талап-тілегін,
іс-қылықтарын үйлесімділікте ... ... ... іс ... да ... ... ... ете білу;
* сергектік іскерлік таныту, яғни көздеген мақсатқа өз ... ... жете ... ... — алға ... ... ... нәтижесін алдын-ала
көре білу;
- тән және жан сұлулығын қалыптастыру, өмірдің құндылығын ... ... ... ... ... ... өрісі мен саналылық сипаттар тән
болуы қажет:
- ... ... - ... ... ... ... ... барып қабылдау;
- шығармашылық іске бейімділік - не істесе де атқарған ... ... ... ... ... білу — ... қайшы пікірлерді ескеріп,дұрыс шешім
қабылдау;
* білгірлік таныту — не нәрсені болса да білуге ұмтылу, өз
тарапынан ... ой ... ... ... ... — не ... ... деген ішкі қажеттілікті жүзеге
асыру;
- баға беру қабілеті — ... ... ... ... ... қабілетін бағалай білу.
Адам өмірінің мақсаты. Адамның ... ... ... зат және рухани парасат түрінде дүниеге келеді.
Адам неге шығармашылыққа ұмтылады ... адам өз ... ... ... іске ... содан ләззат алып, қуанышқа бөленеді.
Шығармашылық іс ... ... ... ... ... Сондықтан
адамдар спортпен, өнер түрлерімен, экономикамен, ғылыммен және техниканы
жетілдіріп, ... ... ... қалыптастырып жетілдіру де
шығармашылық іс болып ... Адам ... ... ... жетілдіру үшін
алдына қойған мақсатына орай өз мұратын іске асырады. ... жеке ... ... оның ... ... ... ... жетуіне
үлкен ықпал етеді.
Қорыта келе айтарымыз, адам ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру. Демек, ... ... ... ... ... мен оқу ... үрдісінде осы
мәселелер кеңінен орын алуы тиіс.
Адамның қалыптасуына әлеуметтік ортадағы қарым-қатынастар да әсер етеді.
Отбасы, туыстар, ... ... ... ... ... ... әсері орасан зор. Қарым-қатынас арқылы тұлға өзінің де,
өзгенің де тұлғалық қасиетін ... ... ... отбасының бақыты ... ... ... ... ... отбасы қоғамдағы
адамдардың үйлесімді дамуын қамтамасыз етеді. Адамның өмірлік ... бір қыры - ... ... құру.
Отбасы мүшелерінің қарым-қатынас мәдениетін дамыту. Адамның өмірлік
мақсатының үшінші бір қыры - ... ... ... ... ... оны ... қолдана білу. Адам өзін-өзі танудан бастап,
бүкіл жаратылыс сырын түсінуге талпынады.
Әлеуметтік ортамен, ... ... түсу ... ... Біз табиғат сұлулығын қабылдап қана қоймаймыз, өзімізде сұлулықты
жасаймыз, әр түрлі өнермен шұғылданамыз. Адамның шығармашылығында үш ... орын ... ... ... ... қарым-қатынасы;
* тұлғаның басқалармен қарым-қатынасы;
* тұлғаның табиғатпен қарым-қатынасы.
Осы ... ... адам ... ... Жоғарыда аталған өмірлік
мақсаттың үш түрі бізге адамгершіліктің үлгісін көрсетеді, тек адам ... ... ... ... оған ... ... ешқандай күмән
келтіруге болмайды.
Біз қандай тұлға қалыптастыруымыз керек? ... ... ... ... бола ... Біз қандай достарды қалаймыз?
Адам бойындага ең маңызды қасиет — сенімді ақтау, адалдық, ... тұра ... ... ... қасиеттері бар адамдарды біз
құрметтейміз, оларды дос ... оның ... ... қателіктерін
кешіреміз, егер де ол біздің сенімімізді ақтамаса, онда достығымызға күмән
туады.
Бізге ... ... ... ... бар, ... адам ... да ... ой-пікірі арқылы қоғамда сенімге ие болған тұлғалар
халықтың ... ... ... ... ... ... ... жандық жаратылысының үйлесімділікте ... ... ... мінез бен жанның бірлігін сипаттайды. Жеке тұлға өз мінезін
қалыптастыру үшін өзінің және ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезең - болашақ өміріміздің бір бөлігі ғана. Мысалы белгілі
мамандықты игеру, ортақ мүддеге қызмет ету, ... ... ... ... ... ... білу, туыстармен тіл табысу ... ... мәні бар ... түсінесіз. Осының бәрі жүрек жылуы,
махаббат арқылы іске асуы тиіс. Адамдармен ... құра білу ... ... мәселе, оны біз игеруге міндеттіміз. Қарым-қатынас ... біз көп ... ... айналамыздағы адам жанын
жаралаймыз.
Адамдар арасындағы қарым-қатынас адамды сүю мен ... ... ... ... ... ... шаңырағы берік
болады. Өзін-өзі жетілдірген, бойында махаббат қабілетін дамыта білген адам
сөзсіз ... ... ... ... ... тұрғыда жетілген қыз бен
жігіт отбасын махаббат негізінде ... ... онда ... ... ... ... танып болған соң, екіншісінің даралығын
ерекшелігін тануы тиіс.
Тек рухани тұрғыда жетілген тұлғалар ғана ... ... ... ... ... ... бағалай алады Мұндай отбасында бір-
бірінің бақытын аялап, сақтау жүзеге асады
Қыз бен жігіттің шынайы махаббатқа ... ... не ... ... сұраққа жауап іздейтін болсақ, жас жұбайлар махаббаты дүниеге
жаңа өмір туындысын — нәрестені өмірге әкеледі. Махаббат ұялаған отбасында
дүниеге ... бала ... ... даралығымен құнды. Жас бала өзінің
даралық сипатын біліп ... ... ғана ... ... ... ... ... негізінде қалыптасқан карым-қатынас басқа
қатынас түрлеріне әсер етіп, қоғамдық қатынасты дамытады.
Ғасырлар бойы қазақ ... ... ... дейін сақталған
тәлімдік дәстүрлер аса мол. Сол ... ... ... ... ... табуда.. Отбасында халықтың ... ... ... ... рухани ұлттық сипаттағы
мінезді қалыптастыруды көздеу өмір ... ... ... ... ... түрлері мен қалыптарына сәйкес баланың
тұлғалық қасиеттері қаланады. Бала қашан болмасын ата-анадан ... ... ... ... ата-ананы өмірдің тірегі санайды. Бала ... ... ... ... және ... ... ... отбасы тәрбиесіндегі басты нысана екі арадағы рухани үйлесімділікті
қалыптастыруға ұмтылу,халықтық ... ... ... ... тәлімдік мұрасын бүгінгі күнмен сабақтастыру.
Отбасылық қарым-қатынас ... ... ... ... ... көрсетіп
отырған жөн. Оның ... ... ... ... ... ойы
мен көмегі ата-аналарына, ересектерге қажет ... ... ... ... байлық, дүниетаным, түсінік, ... рух ... Егер жас бала осы ... ... ана ... ... мол ... қазынасы арқылы сусындаса, онда дәстүрлі ... ... ... ... ... игеріп, оны
терең меңгере алады да, дербес ел ... ... ... ... етеді.
Адамзат өзінің рухани жаратылысын ұмыту ... тек ... ... ... ... талпынуынан Ғаламшарға үлкен зиян
әкелуде. Табиғат байлықтарын талан-таражға салып, ... ... ... ... ... ... адамзат өзі жіберген
қателіктерінен өзі сабақ ... ... ... ... жүзеге асыра білуі тиіс. Сондықтан да біз табиғатпен,
айналамен үйлесімді қарым-қатынасты қамтамасыз етуге ... әр адам ... ... ... үш қырын іске асыру арқылы
өзінің шынайы менін таба ... және ... ... Жеке ... ... жету үшін осы өмірлік мақсаттарды іске асыра білуі тиіс.
Біздің өміріміздің мақсаты ... ... оны сүю ... ... дамыту, тұлғаны жан-жақты дамыту, тұлғалық қасиеттерін ... ... ... ... ... бақытты ету
тұлғаның өзін-өзі жетілдіруіне байланысты. Үйлесім тапқан өнегелі азаматтар
мәдениетінен өркениетті қоғам құрылады.
Адамдар тұлга болып, ... жеке бас ... ... ... Әрбір жеке тұлғаны қалыптастыру, тәрбиелеп жетілдіру қажет. Өзіне
немқұрайды қарайтын кейбір ... ... ... ... өмір сүрсе, мен де
солай өмір сүремін деген принципті ... шын ... ... ... ... ерекшелігі дегеніміз — ол оның өзіне тән мінез-құлқындағы,
іс-әрекетіндегі, көзқарасындағы ерекшелігімен ... ... ... ... ... ... болуына
қарамастан, қоршаған орта жөнінде әр адамның қалыптасқан өзіндік ой-
пікірінің, көзқарасының болуы, ... өзі ... ... ... деген
'көзқарасын, ой-пікірін білдіруі заңды құбылыс. Мәселен, біреулер
айналасындағы ... ... ... ... енді біреулер сын
көзімен қарап, ой қорытуы, сын-пікірлер айтуы мүмкін.
Адамдардың қоршаған ортадағы құбылыстарды түсініп
қабылдауы да әр түрлі, Ол әр ... жеке ... ... ... ... ... ... біреулердің бір нәрсені жасауға іскерлік қабілеті болса, екінші
адамда оның болмауы, біреудің ... ... ... ... ... ... ... ісіне қабілетсіз болуы, біреуі білімді тез
қабылдаса, екінші адамның білімді сылбыр, баяу ... ... ... ... ... келсе, екінші адамның абстракциялык, ойлау қабілетінің
баяу дамуы, біреулердің сурет салуға немесе ән ... ... ... Жеке ... бұл ... ... басқалармен ұжымдық қарым-
қатынасында байқалады.
Сонымен бірге, адамның ... ... ... ... ... игерген білім, білік, дағдылары біртіндеп көмескіленіп, оның орнына
жаңа білім, білік, дағдыларды меңгерумен шұғылданатынын ... де ... Жеке ... ... білім көлемінің толысуына байланысты
оның өмірге көзқарасы, белгілі кұбылыстарға баға ... де ... ... ... ... заңды құбылыс. Бұған қоса, әлеуметтік
ортаның, отбасы мүшелерінің, ... ... мен ... ... ... әсер ... ... жеке тұлғаның ерекшелігінің
басым болуына оның да ... зор ... ... ... осы
жағдайлардың бәрін ескере келіп, К. Маркс жеке ... ... ... жеке тұлға ретінде қалыптасуын оның өзінің мінез-құлқы жағынан
белсенді әрекетіне және әр ... ... ... саяси-
экономикалық, идеологиялық, адамгершілік-эстетикалық, діни т.б. қоғамдык,
қатынастардың бірлігінде қарастыру керек» ~ деген қорытындыға келді. ... ол ... ... ... ... ... қоғамдық ортада
біркелкі болмайды да, ол адамдарға әр түрлі дәрежеде есер етеді, ... ... ... ... қабылдау дәрежесі де түрліше
болады.
Өмірде бір анадан туган егіз балалардың түр ... ... ... ... Ал олардың мінез-құлқы, іс-әрекеті, өмірге деген
икемдік, ... ... ... әр ... өзінше
жаралған жеке тұлға деп қараймыз. Бір ... өмір ... ... ... ... ортақтығына қарамастан, жеке
тұлғалардың әлеуметтік ... айна ... ... ... ... емес. Олай болса, «жеке тұлға» деген түсінікке не ... ... ... ... ... ... жеке ... анықтай
алады дегенге, ол сана мен ... ... ... ... ... Сана ... ... Адамның ... ... ... ... ... бағалауда
қателіктер жіберуі де ... Олар ... ... жеке ... ... ... ... Абайдың өмірде «Көре алмас іші тар,
несі артық менен» деушілердің көп болатынын дөп ... ... да осы ... ... ... жеке ... ... бағалауға да, өзінің іс-әрекетін,
оның нәтижелерін басқалардың бойындағы қасиеттермен салыстырып көре, тани
білуге, ... ... ... болсам екен деп ұмтылыс, іс-әрекет
жасауга да ... ... тән ...... ес, яғки ... ... ... қарап бағалауға бейім тұруы. Соңдықтан өмірді танып білу
дегеніміз — ... жеке ... ... ... ... ... еске ... өзге адамдардың тәжірибесін жинақтауға да
негізделеді. Әрбір тұлға оларды оқып, көріп, оқығанын, естігенін, көргенін
өз ойына тоқып, ... ... алу ... да өзінің іс-әрекетін, мінез-кұлқын,
сана-сезімін байытады, толықтырады.
Адам өмірде өзі жіберген қателіктерден де, басқалардың қателіктерінен де
сабақ алады. Оны қайталамауға тырысады. Мұны ... ... ... деп ... ... өнегелі іс-әрекетінен үйрену, оны өз
бойының жақсы қасиетіне айналдыру өмір заңы. Осы қасиетгі көре білген Абай:
«Болмасаң да ... ... ... ... ... ... ... ғылым сүйсеңіз», — дсп текке айтпаса керек. Адамның есі оның ішкі
ой-сезімімен тығыз байланысты. Сезімінің сыртқа шықпас әлі бар ... ... ... сана ... - ... Абай сөзі де осыны растайды.
Мысалы, суретші алдымен өз ойында қорытылған ішкі сезімді жинақтап,қыл
қаламмен, бояу ... ... ... ... ... береді
немесе ақын, жазушы өз замандастары туралы эссе жазу арқылы олардың жақсы,
я жаман қасиеттерін оқырмандарға білдіреді.
Тұлға — жеке ... ... ... ғана ... оның ерік-жігерінің
іске асуы, яғни өзі жөніндегі ойын, еркін іске асырудың дайындығы және оны
іске асыруының нәтижесі ... ... ... ... — адамның
өзіне тән жеке басы қасиеттерін іскс асыруы. Адам ойына келген іс-әрекетті
іске асыруда ерікке жол береді. Бірақ адам бір ... ... ... ақыл-парасат таразасына салып, осы істі іске асыру жөн бе, ... ... ... екен? - деген ойға қалады. Олай болса, ерік-жігердің іске
асырылуы ақыл мен ... ... әлді ... әлсіз, сылбыр немесе қайратты, сақ немесс ... ... ... ... адамдар бір іс-әрекетті іске асырарда өте
байыппен қарап, осының ... ... ... екен ... «мың ... жүз
толғанып» іске кіріседі, ал кейбіреулер бірден ойына алғанын апыр-топыр
іске асырып,кейін опық жеп жатады. Осынын бәрі ... ... ... ... ... ... ... - сезімнің, әсердің, ішкі ... ... ... ... ... ... футбол жарысына
қатысушылар қызбалылығынан осыны байқаймыз. ... ... ... ... ... ... ... ішегі қатып күлуі әрбір жеке
тұлғаның ішкі сезімінің сыртқа шығуы.
Алайда әр тұлғаның эмоциялық ... ... әр ... ... ... ... ... ішкі сезімінің сыртқа шығуына еркіндік берсе,
екінші біреу іштей булығып, көгеріп-сазарып, ... ... ... ... әр ... ... ... ұстай алу еркіне байланысты құбылыс.
-Сонымен, жеке тұлғаның ерекшеліктеріне тән қасиеттер оның санасына,
өзіне-өзінің сын көзімен ... адам ... ... әсер ... ішкі
және сыртқы түсінік, түйсіктердің әсеріне және оның ... күші ... ... ... байланысты кұбылыс демекпіз.
Әрине, бұл қасиеттер жеке адамның тұлғалық бейнесін айқындай алмайды.
Жеке тұлғаны анықтауда ... ... ... ... тура ... Бұл
қасиеттер бір-бірімен тығыз байланысты, бірінсіз-бірі жоқ деп ... әр ... тән ... ... ... ... Әр адамның тұлға
ретінде қалыптасуы адам ... ... ... - ... және
әлеуметтік жағдайлардың әсерімен, ішкі күштердің бірлігінде ғана іске
асырылады.
-Біз әр ... ... өмір жолы бар деп ... оған туған-туысқандары
мен жора-жолдастарының да, мектептес, сыныптас достарының да, ауыл-аймақтың
да әсерінің болатынын естен шығаруға ... ... яғни жеке ... қалыптастыру ісінің қоғамдық ортадан тысқары болуы мүмкін емес.Ж.
Аймауытов 1918 ж. өзінің «Абай» ... ... ... ... ... әсер беретін нәрсе өскен орта, ... ... ... ... бара-бара әсерлер ... ... ... не түрлі жаман мінезді жұқтыратыны белгілі.
Тәрбиеге туған жұрттың тілі, мінезі, тұрмысы да әсер ... ... ... ... жабыңқы елдің баласы да сондай
болмақ.Ашық көңілді, сауықшыл ел-жұрттың баласы да ... ... ... баласы діндар келеді. Тәрбиеге үлкен әсер беретін шартгың бірі -
медресе. Баланың ақылын ... ... ... сипатты, табанды,
өмірлік азық беретін жақсы медресе болу керек» - дейді.(17. 40-41)
-Ұлы ойшыл Абайдың «Әркімді ... ... кім ... ... оның
замандастарының бәрі виноват.» деуі де адам тәрбиесінің қоғамдық
ортамен тығыз ... ... (3 ... ... дамыту мәселесі көпқырлы, күрделі үрдіс.
Сонымен тұлғаны рухани ... ... ... негізгі бағдар —
тәрбиеге гуманистік және гуманитарлық мән беру, соның аясында ... ... ... ... ... қарау.
Тұлғаны гуманистік-тұлғалық ... ... ... ... оның ... ... күрделі өзгеріс жасаудың қажет екені
анықталды. Құндылық-бағдарлы қызмет, тұлғалық-құндылық қатынас негізіндегі
тәрбиеде сыртқы ... ... мен ішкі ... ... ... ... ... болса, гуманитарлық-тұлғалық
педагогика іргелі аксиомалық бастамаға, Ақиқатқа негізделген әлемдік ... ... ... ... ... педагогикада адам
болмысының түрлі қырларын, яғни ғылыми, ... ... ... ... ... ... табиғи болмысын дамытып
жетілдіруге болатыны айқындалды.
Тұлғаның руханилық санасы — өмірдің ... ... ... ... өз
тағдырын халықтың тағдырымен ортақ деп түсіну қабілетін дамыту, ... ... ... ... ... жеке ... тән
азаматтық және адамгершілік парызын орындаудың түрлі жолдары ұсынылды.
Жас ұрпаққа ... ... ... беру адам ... ... ... үйлесімділігін, өмірді құндылық деп түсінуін, өзін Жаратқанмен,
табиғатпен үйлесімділікте бола ... ... ... ... қажеттігін
түсінуді қамтамасыз ету, адамның ізгілік, имандылық ұстанымдарын тәрбиелеу,
адамның ... мен ... ... ... ... ... өмірдің күрделілігін түсінуге рухани көзқарас қалыптастыру
жолдары көрсетілді. Адам өзін-өзі ... ... үшін ... ... ... ... өздігінсн оқуға ұмтылуы дәлелді
түйінделді.
Өздігінен білім алу білімді дамытушы ... күш ... ... ... ... ... ... қалыптасу процесі бірнешс
кезендер арқылы жүзеге асады. Адамгершілік нышандарының соңғы нәтижесі
адамгершілік тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... сезім (тұрақты ... ... ... ... ... сана ... принциптерді, әлеумсттік
ортада өзінің адамгершілік нормасын сезінуі);
* адамгерішлікпен ойлау (адамгершілік ... ... ... ... ситуацияларды білу, оларға талдау жасау, баға беру, шешім
қабылдау, жауапты тандай білу және оны ... ... ... ерік ... адамгершілік сенімін ... ... ... мен ... шешімшің бірлігі): —
адамгершілік тәртібінің нысандары.
Оқу процесі барысында ғылым негіздерін оқу арқылы әдебиет пен ... ... ... ... процестсрді, ғылым негіздерінің
өзара байланыстарын сезіну және ойша қорыту, ал әдеп этикасы негіздерін оқу
арқылы адамгершілік сезім, адамгершілік сана, ... ... ... тыс ... ...... жағдай туғызу, ұжымдық
шығармашылық істер сыртқа саяхатқа, экскурсияға, ... ... ... ЕТЛ (еңбек-тынығу лагерлері), пәндік лагерлер, сыныптағы,
мектептегі бірлескен еңбек ... ... т.б. ... ... көмек көрсету жағдайлары, адамгершілік сезімнің оянуына қажеттілік
туғызатын оқиғаға талдау жасайтын ситуациялар өте маңызды орын ... ... де оқу - ... ... ... өз бетімен шығармашылық
жұмыстар жасай отырып, өздігінен ... ... ... ... керек.
Өздігінен оқу — адамзат тәжірибесін өзінің ынтасымен, өзі ... ... ... Осы өздігінен білім, тәрбие алу, оқу адамның ішкі жан
дүниесінін қажеттігінен туындап, өздігінен дaмытуғa, өзін-өзі жетілдіруте
тұлғаны бағыттайтыны ... ... ... жеке ... нарықтык қатынастар жүйесінің
кіріктірушісі ретінде ... оның ... бір ... ... мен ... түсінуімен, екінші жағынан, өзінің жеке бас
мүддесін басқалардың мүдделерімен кіріктіруімен, сондай-ақ ... ... ... ... ... логикалык бірлікте ... ... ... қарым-қатынас ауқымын кеңейте отырып,
оқушының бүкіл өмірін ... ... ... ... ... ... ... игеруді ішкі қажеттіліктен туғызу қажет
болып ... Ол ... өз ... ... ... ... тілін, мәдениетін игеруші болып терең сезінуін және оларды
насихаттаушы, іске ... ... ... ... көрінуін көздейді.
Еңбектің жоғарыда айтылған маңызды бағытгарымен байланысты жалпы білім
беретін мектептің тәрбиесін жаңарту төмендегідей болады:
- біріншіден, ... ... ... ... ... сәйкес келтіру;
- екінішіден, бүгінгі күн талаптарына сәйкес оқушылар тәрбиесіндегі
ауыртпалықты шығармашылықпен ... ... ... ... ... ... ... жағынан дамуын туғызу (оқуға араласу, еңбек,
ойын, өнер, түрлі мүдделер мен ... ... ... ... ... мүмкіндігінің өсуі мен баюы
қамтамасыз ету ұлттық рухани ... ... ... ... халықтардың
тарихымен мәдениетінмен және тұтастай адамзаттың тарихы мен мәдениетінің
кірігуі өзара байланысы негізінде іске асырылады;
-төртіншіден, ... ... ... ... шығармашылық
қызметтің жақсы нәтижелері бүгінгі күнгі білімнін талаптарына сәйкес
келетіндей болуы ... ... ... ... мен ... даярлығының кіріктірілуі негізінде іске асырылады.
Тәрбие — әлеумегтік үрдіс. Ол жеке ... ... және ... ... ... ... өлшемдерді, құндылықтарды, тәжірибені
қабылдау. Оған қатысушылардың саналы жәнс мақсатты кызметінің нәтижесінде
біртіндеп және ... ... ... ... ... қоғамдық игілікке
айналдырушы үрдіс. Тәрбие бірлескен кызмет үрдісі ретінде нақты (міндет)
«тең емес» (әр ... оған ... ... ... ... жасалатын процесс деп қарауға тура келеді.
Тәрбие бірлескен кызмет үрдісі. Олардың міндеті ... ... ... ... ... ... ... жағынан оған қатысушылардың
біркелкілігі сақталмайтын (оқушы және ... ... ... ... күрделі процесс. Тәрбиелік міндеттерді шешуде
педагогтар жалпы педагогикалық заңдылықтарды басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... жатады: тәрбие
мақсаттарының реалистік (шындығының) идеясы; тәрбиенің қоғамдық бағытылып
оқушылар мен үлкендер қызметінің бірлестіктегі идеясы; ... ... ... ... онды ... ... тәрбиенің ізгілендірілуі;
тәрбиенің тұлғалық бағыттылығы; тәрбиелік әрекеттердін бірлігі; тәрбиедегі
еркіндік және ұжымдық бағыттылық идеясы. Оқушыларды бастауыш ... өз ... ... ... ... жасауға баули отырып,
рухани жағынан біртіндеп дамуына жағдай жасауымыз ... Жас ... ... беру білім арқылы, қарым-қатынас, қоршаған орта арқылы жүзеге
асырылып, өзінен-өзі жалғасын таба білуі шарт.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... А. ... 1973
2. Амоношвили Ш. Трактат «Школа жизни». М., 1998
3. Абай Кұнанбаев. Шығармаларының екі томдық толық жинағы
1-2 т. ... ... ... ... Б. Г. Человек как предмет познания. Л.: Изд-во ЛГУ, 1968.
5. Ашайұлы А. Ұлттық педагогика негізінде оқу-тәрбие ісін ұйымдастыру.
Автореферат. ... ... Саид ... ... ... Hұp" ... ... Сөздер, 1994 (қазакша басылымы),
7. Битинас Б. П. Введение в философию воспитания. М. Фонд
духовного и нравственного ... ... ... В. С. Педагогика. ... ... ... книга, 1996.
9. Выготский Л.С. Воображение и творчесво в детском возрасте. М.
Просв.1967-90
10. Гегель Г.В. Наука логики. М. ... ... ... Л.и др. ... ... ... ... А. Маектеп 1964.
12. Жалайыр Қ. Шежірелер жинағы А. Қазақстан 1977
13. Иманбаева С. Ерлік тағылымы. Қазақстан ... ... ... ... ... ... и сегодня.
Под общей ред. Селивановой Н. Л. М. Пед. общество России, ... ... Б. С. ... ... XXI ... М, ... ... Ю Сын человеческий. Путь. Алматы, 1992.
17. ... Ж. ... ... ... Республикасының Білім заңы
19. Есімов Қ. Сана болмысы 2 баслымы А. Қалам 1998
20. Омаров Д. Абайтану курсы А. Рауан 1998
21. ... М. Жас және ... ... А. Мектеп 1982
22. Канке В. А. ... ... и ... М: "Логос", 1996,
23. Қожахметова К.Ж. Халықтың педагогикалық зерттеудің ... ... ... ... А. РБК ... ... А. Жас ... бүгін және ертең немесе тәрбиенің
жаңаша моделі жайлы ұсыныс //Егемен Қазақстан. 30 желтоқсан,1997.
25. ... А, Әлем және Мен ... ... ... ... ... кітабынан. Алматы: "Мен -
Адаммын" қоғамдық қоры. 2001.
26. Майғаранова Ш. Рухани — адамгершілік тәрбиесі//Бастауыш
мектеп, № 11-12, ... ... Ш . ... ... ... ... ... А.
Ғылым, 2002.
28. Муртаза Жүнісұлы Бұлытай. Ата баба діні. Түркілер неге мұ-
сылман ... ... ... ... Нысанбаев Ә. Қожа Ахмет Иассауи дүниетанымының әлеумет-
тік және философиялық астарлары //Акиқат, № 6-7. ... ... Ш. ... ... ... ... и практика формирования. Алматы: Алем, 2000.
31. Төрениязова С.М. ... ... ... ... тыс ... ... ... ХХІвек 2002
32. Шәкәрім Құдайбердіұлы. Үш анық. Алматы: ... ... Н. Е. ... ... ... М., 1998.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру52 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Қиын оқушыға психологиялық мінездеме6 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
Баланың сөйлеу тілінің дамуында жаңылпаш пен жұмбақ қолдану24 бет
Бастауыш мектеп оқушыларын оқыту процесінде бағалауды психологиялық ерекшеліктері63 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын экспериментальды зерттеу45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь