Сыртқы экономикалық қатынастардың валюталы – қаржылық механизмі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1 Сыртқы экономикалық қатынастар және валюта.қаржылық жүйесінің
мазмұны мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1.1 Сыртқы экономикалық қызмет түсінігі мен оны реттеу ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Валюта.қаржылық жүйесі: түсінігі, мазмұны,эволюциясы ... ... ... ... ... 12
1.3 Валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат ... ... ... ... ... ... ... 20

2 ҚР.да валюта.қаржы механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
29
2.1 ҚР.да валюта.қаржы жүйесінің даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2 Валюта.қаржы жүйесіндегі төлем балансының орны ... ... ... ... ... ... ... 31
2.3 ҚР.да валюта ресурстарын қалыптастыру және пайдалану ... ... ... ... .. 33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 37

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
40
Тақырыптың өзектілігі. «Сыртқы экономикалық қатынастардың валюталы – қаржылық механизмі». Бұл тақырыпқа жазу мақсатым: дүниежүзілік валюта қатынастарының даму тарихын ҚР- да валюта жүйесі және оның қазіргі жағдайы, банктерде жүргізілетін валюталық операциялар туралы мағлұмат алу.
Халықаралық валюта қатынастарының қалыптасуы және дамуы деп аталады. Бұл тарауда мен мынадай мәселерді талдадым.
Валюта дегеніміз – 1- ден сол елдің ақша бірлігін, 2-ден шетелдік мемлекеттің ақша белгілерін, 3-ден халықаралық есептесу бірліктері және төлем құралын айтамыз. Валюта қатынастары - әлемдік шаруашылықта валюта айналымын қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы, олар ұлттық шаруашылықтың нәтижесінің өзара айырбасталуына қызмет етеді. Валюта қатынастарының кейбір элементтері көне дәуірде ( ежелгі Египетте, Римде) вексель және айырбастау істері ретінде пайда болды. Валюта қатынастарының туындауына ұдайы өндіріске байланысты болғанымен оған, өз кезегінде, өндірістің тұрақтылығы дәрежесіне қарай керісінше әсер етеді. Валюта қатынастары құқықытық нормалармен және ережелермен реттеледі. Валюталық қатынастардың жағдайы ұлттық және әлемдік экономиканың дамуына саяси тұрақтылыққа, елдер арасындағы күштердің шекті қатынасына тәуелді болып келеді. Сыртқы экономикалық байланыстардың дамуына қарай валюта жүйесі пайда болды.
Қызметтің сыртқы экономикалық сферасы мемлекеттің, оның жеке және заңды тұлғаларының ұқсас шетелдік қатысушылармен және халықаралық қаржы-несие институттарымен сауда, кредит, инвестициялық, борыш, есеп-қисап, трансферт және өзге де операциялар кезінде қатысуымен байланысты қатынастардың кең шеңберін қамтиды. Басқаша айтқанда, бұл валюталық есеп-қисап жүйесі ортақтастыратын резиденттердің резидент еместермен, елдің экономикалық агенттерінің «басқа дүниемен» қатынастары. Бұл қатынастарда және сыртқы экономикалық қатынастар жүйесінде қаржы үлкен роль атқарады. Ол шаруашылық жүргізудің экономикалық құрал ретінде Қазақстанды дүниежүзілік экономикаға ықпалдасуды жүзеге асыру үшін пайдаланылады. Халықаралық экономикалық қатынастар сферасында қалыптасып отырған қаржы механизмі Қазақстан Республикасының халықаралық ынтымақтастығы саласында мемлекеттік қаржы саясатын іске асырудың құралы болып табылады.
Курстың жұмыстың мақсаты: сыртқы экономикалық қатынастардағы валюта-қаржылық механизмін анықтау, сыртқы экономикалық қызметін түсінігін қарастыру, Қазақстан Республикасындағы валюта қаржы механизмін талдау.
Курстық жұмыс кіріспеден, 2 негізгі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
1.Айдарханова.К.Н. Становление и развитие валютного законодательство в РК. Вестник КазНУ. Сер.юрид. Алматы 2005
2. Авдокушин Е. Ф. Международные экономические отношения М., 2001 3.Байгісиев. М. К. Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық. 2004.
4. Бертаева. К. Валютная политика Казахстана положительные тенденций и противоречие, Транзитная экономика 2003.
5. Бұхарбаев. Ш. М.Валюта-бюджет 2004. Банки Казахстана. 2003.
6.Ваймнова. Ж.К. Валютный рынок Банки Казахстана 2003.
7. Вернер. ФҒ Эбке. Международное валютное право. М., 1997.
8. Жас алаш “ Халықаралық Валюта Қоры”. Мәлік.А 12.06.2004
9. Ерешов.М. Валютная политка в условиях глобализаций. Финансист. 2002.
10.Международные валютно-кредитные и
финансовые отношения/ Под ред. Л.Н. Красавиной. М. Финансы и стсатитика.2000.
11. Международные экономические отношения / Под ред. Р. И. Хасбулатова. М., 1991.
12.МобиусМ. Руководство для инвестора по развивающимся рынкам. М., 1995.
13.Международные финансовые организаций сокращают кредитование Казахстана. Финансист. 2002.
14. Мировая экономика и междунардные отношения. Доронини. “ировой финансовый рынок на попрге ХХІ “
15. Мамыров. Н. Қ. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
16. Носкова И.Я:, Максимова Л.М. Международные экономические отношения., 1997.
17. Линдерт. П. Х. Экономика мирохозяйсивенных связей. М., 1992.
18. Основы международных валютно-финансовых и кредитных отношений/ Под ред. В.В. Круглова.М., 1998.
19.Основы внешнеэкоомическихзнаний/ Под ред. И.П. Фамилинского. М.,1994
20. Пебро М. Международные экономические, валютные и финансовые отношения.М.,1994.
21. Петров. С. И. Международные финансовые рынки и финансовый менеджмент. 2001.
22.Рубков Б.Б. Зарубежные фондовые рынки.
23. Смыслов. Д. В. Международный валютный фондғ на рубеже столетий/ Деньги кредит 1994.
24. Темниченко. М. И. Междунарлдные финансовые рынки и финансовый менеджмент. 2001.
25. Халықаралық экономикалық қатынастар Р. Е. Елемесов. Алматы. “ Қазақ Университеті”
        
        Мазмұны
| | ... ... | |
| | |
|1 ... ... ... және ... ... | ... мен |5 ... ... | ... ... ... ... түсінігі мен оны |5 ... | ... ... ... ... |12 ... | ... Валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық |20 ... | |
| | |
|2 ... ... |29 ... ... | ... ... валюта-қаржы жүйесінің даму |29 ... | ... ... ... ... ... |31 ... | ... ... ... ресурстарын қалыптастыру және |33 ... | |
| | ... ... | |
| | ... |38 ... ... | |
| | ... ... | ... ... ... ... ... ... ... механизмі». Бұл тақырыпқа жазу мақсатым: дүниежүзілік ... даму ... ҚР- да ... жүйесі және оның қазіргі жағдайы,
банктерде жүргізілетін валюталық операциялар туралы мағлұмат ... ... ... ... және дамуы деп аталады.
Бұл ... мен ... ... ... ... – 1- ден сол ... ақша ... 2-ден шетелдік
мемлекеттің ақша белгілерін, 3-ден халықаралық есептесу ... ... ... ... ... қатынастары - әлемдік шаруашылықта ... ... ... ... ... олар ұлттық
шаруашылықтың нәтижесінің өзара айырбасталуына қызмет ... ... ... ... көне ... ( ежелгі Египетте, Римде)
вексель және айырбастау істері ретінде пайда болды. Валюта қатынастарының
туындауына ... ... ... ... ... өз кезегінде,
өндірістің тұрақтылығы дәрежесіне қарай керісінше әсер ... ... ... ... және ... реттеледі. Валюталық
қатынастардың жағдайы ұлттық және ... ... ... ... ... арасындағы күштердің шекті қатынасына тәуелді ... ... ... ... дамуына қарай валюта ... ... ... ... ... мемлекеттің, оның жеке және заңды
тұлғаларының ұқсас шетелдік қатысушылармен және халықаралық қаржы-несие
институттарымен сауда, кредит, инвестициялық, борыш, ... ... өзге де ... ... ... ... қатынастардың кең
шеңберін қамтиды. Басқаша айтқанда, бұл валюталық есеп-қисап ... ... ... еместермен, елдің экономикалық
агенттерінің «басқа ... ... Бұл ... және ... ... ... ... үлкен роль атқарады. Ол шаруашылық
жүргізудің экономикалық құрал ретінде Қазақстанды дүниежүзілік экономикаға
ықпалдасуды ... ... үшін ... ... ... ... ... отырған қаржы механизмі Қазақстан
Республикасының халықаралық ынтымақтастығы саласында мемлекеттік ... іске ... ... ... ... жұмыстың мақсаты: сыртқы экономикалық қатынастардағы валюта-
қаржылық механизмін анықтау, сыртқы ... ... ... Қазақстан Республикасындағы валюта қаржы механизмін талдау.
Курстық жұмыс ... 2 ... ... қорытындыдан, пайдаланған
әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
I. Сыртқы экономикалық ... және ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар қызметі түсінігі мен оны реттеу.
Нарыққа көшу ... ... және ... ... ... ашық ... ... бірге дүние жүзінің
көптеген ... ... ... ... кеңейтуді қажет етеді.
Қызметтің сыртқы экономикалық сферасы мемлекеттің, оның жеке және ... ... ... ... және ... қаржы-несие
институттарымен сауда, кредит, инвестициялық, борыш, есеп-қисап, ... өзге де ... ... ... ... ... ... қамтиды. Басқаша айтқанда, бұл валюталық есеп-қисап жүйесі
ортақтастыратын резиденттердің ... ... ... экономикалық
агенттерінің «басқа дүниемен» қатынастары[1]. Бұл қатынастарда және сыртқы
экономикалық қатынастар жүйесінде ... ... роль ... Ол ... ... ... ... Қазақстанды дүниежүзілік экономикаға
ықпалдасуды жүзеге асыру үшін пайдаланылады. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастығы саласында мемлекеттік қаржы
саясатын іске асырудың ... ... ... ... ... сауда |Шетелдік |Дамуға |Халықаралық|Мәдениет, |Елшілік|
| ... ... ... |
| | ... ... |, туризм, |консуль|
| | | | ... және |дық- |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | |ғы ... | | | ... ... | | | |қ ... | | | | |гі |
| | | | | ... | | | | ... ... |
|мен|
|қыз|
|мет|
|- |
|тер|
|дің|
|экс|
|пор|
|- |
|ты |
| ... | |
| ... ... |
|кап|
|ита|
|лын|
|а |
| |
|пай|
|ыз-|
|дық|
|мөл|
|- |
|шер|
|ле |
|мел|
|ер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Н.Қ.,Мадиярова Д.М.”Халықаралық экономикалық қатынас-тар”
Алматы,1998 стр.55
Іс-әрекет етудің айрықша нысаны ретіндегі сыртқы экономикалық қызметтің
қаржысы ... ... ие[2]. Ол тек ... ... ғана ... сондай-
ақ шетелдік валютада да қалыптасатын ресурстарда нақты ... ... ... ... ... ... шығып кетеді және
халықаралық ықпалдастық процестің дамуы мен тереңдей түсуіне жәрдемдесе
отырып, оны ... ... ... ... ... ... үш ... бойынша көрінеді:
1.Қаржы көздерін іздестіру және халықаралық ынтымақтастықтың ... ... үшін ... қаржы ресурстарын жұмылдыру;
2.Халықаралық ықпалдастық процестерді реттеу;
3.Халықаралық қатынастардың әрбір түрін және бұл қатынастардың тікелей
қатысушыларын ... ... ... ... ... ... мыналар
жатады:
1.сыртқы сауда;
2.шетелдік инвестициялау: бірлескен кәсіпкерлік, соның ішінде заңды
тұлғалардың ... ... және ... ... ... ... ... елдің аумағында шаруашылық және өзге қызметті жүзеге
асыру үшін мемлекет меншігіндегі табиғи ресурстарды, ... ... ... ... алу, меншікті жалдау;
4.Қазақстан Республикасының халықаралық қаржы-кредит ұйымдарына
қатысуы: ... ... ... бұл ... ... кредиттер мен
қарыздар-
ды беру байланысты және халықаралық қаржы және ... ... ... ... ... туризм салаларындағы ынтымақтастық;
6.шет елдерде еншіліктерді, консулдықтарды және ... ... ... ... ... ... сонымен қатар шетелдік активтерге: бағалы
қағаздарға, шетелде өнеркәсіп және ... ... ... ... ... ... ... жатады; алайда қызметтің бұл ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық аймақтарды
қалыптастыру- қызметтің ерекше түрі ... ... олар ... ... ... үшін шет-елдік ... ... ... мен ... ... ... ... Олар республиканың шетелдермен валюта-қаржы, есеп-
қисап және ... ... ... ... ... қараңыз)
Сыртқы экономикалық қызметті мемлекеттік реттеу әртүрлі нысандар мен
әдіс-терін қамтиды.Реттеудің негізгі нысандары мыналар:
1.Сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... әдістері көрсетілген нысандарға сай келеді және ... ... ... ... ... ... нысандары: лицензиялар мен квоталар
жатады. Экспорт пен ... ... мен ... ... ... ... ... шектеулігі жағдайында ішкі рынокты ... ... ... ... ... ... ... немесе экономикалық әдістері неғұрлым пәрменді және
дамыған сыртқы экономикалық ... сай ... ... Бұларға
салықтар, соның ішінде кеден баждары, валюта бағамы, дүниежүзілік ... ... ... ... ... облигациялардың, басқа
бағалы қағаздар мен төлем қаражаттарының бағамы жатады.
Валюта бағамы немесе ... ... ... ақша ... ұлттық ақша бірлігінің бағасы барлық ішкі бағаларды ... ... ... ... ... ... үшін басқа елдің тауарларының бағасын өзгертеді және керісінше,
отандық ... ... ... елдің тұтынушылары үшін өзгереді. Бұл
өзгерістер экспорт пен ... ... әсер ... ... валюта
бағамының басқа елдің салыстырмалы валютасынан азаюы ... ... ... кері ... ... дамиды.
Валюта бағамы экспорт пен импорттың көлеміне әсер етеді, яғни қаржы
құралдары- экспорт пен ... ... ... ... ... ... және ... қаржы ресурстарының мөлшеріне және мемлекеттің де,
сондай-ақ экспорттық өнімді, тауарды, қызметтерді өндірушілердің де немесе
оларды ... да ... ... ... ... ... ... қатынастарының маңызды реттегіші болып
табылады. Көптеген ... ... пен ... кедендік тарифтік
реттеу жүргізіледі.
Кеден тарифі ішкі рыноктағы шетелдік ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып табылады, оны республи
-каның кеден аумағына әкелетін және бұл аумақ шағынан әкетілетін тауар мен
қыз-
меттерге салынады.
Валюта ... ... ... ерте ... және ... де ... ... пайда болды. Келесі даму кезеңіне Лиондағы және
Батыс Еуропа ... ... да ... ... ... ... ... Бұл кезде аудармалы вексель бойынша (тратта)
бойынша есепайырысу жүр-гізілген. Феодализм қарсаңында және ... ... ... ... банктер арқылы халықаралық
есепайырысу жүйелері дами түсті. Валю-ның дамуы саяси ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сыртқы
экономикалық қатынастарда, оның ішінде валюта-лық байланыстарда саясат пен
экономика, дипломатия мен коммерция, өнеркәсіптік өндіріс пен ... ... ... валюталық қатынастардың ұлттық және әлемдік
шаруашылықтағы орнының ерекшелігін көрсетеді.
Сыртқы экономикалық ... ... ... әр ... ... ... ... Реттеудің негізгі нысандары мыналар болып табылады:
1) сыртқы экономикалық қызметті қаржыландыру;
2) салық салу;
3) ... ... ... ... ... ... экспортты қаражаттандыру
Реттеу өдістері көрсетілген нысандарға сай келеді және тура, сондай-ақ
жанама өдістерді кіріктіреді.
Тура әдістерге ... ... ... лицензиялар мен квоталар
жатады. Экспорт пен импортты лицензиялау мен ... ... ... ... ... ... ... ішкі рынокты толтырып,
түрақтандыру мақсатымен уақытша шаралар ... ... ... ... қызметке (сыртқы саудаға, валюталық операция-ларға және
басқаларға) мемлекеттік монополия қойылуы мүмкін.
Реттеменің ... ... ... ... ... пөрменді және
дамыған сыртқы экономикалық қатынастарға сай болып табылады. Бүларға
салықтар, соның ішінде ... ... ... ... дүниежүзілік бага,
сыртқы кредиттер бойын-ша пайыздық ... ... ... ... мен ... қаражаттарының багамы жатады.
Валюта багамы немесе ... ... ... ақша ... ... ақша ... бағасы барлық ішкі бағаларды басқа
елдің бағаларымен байланыстырады. Ва-люта ... ... ... үшін ... ... ... ... өзгертеді және,
керісінше, отандық тау-арлардың бағасы ... ... ... ... Сөйтіп, бүл өзгерістер экспорт пен импорттың тартымдылығына әсер
етеді; үлттық ... ... ... ... ... ... ... экспорт дами бастайды, кері жағдайда импорт дамиды, өйткені
бірінші ... ... ... ... үшін ... жөне ... ... тарапынан сүраным үлгая түседі; екінші жағдайда импорт-
тық тауарлар арзандайды және өздерінің елінде бүл тауарларға сүраным үлгая
түседі; ... ... ... ... ... жөне ... бүл ... сүраным артады.
Мемлекеттің валюта бағамдарының жүйесі икемді (қүбыл-малы) немесе
тіркелген валюта бағамдары түрінде үйымдастырылуы мүмкін.
Икемді багамдар жүйесі ... ... ... сүра-нымы мен
үсынымы негізінде жүзеге ... ... ... ... ... валютаның алтынға немесе басқа тұрлаулы валютаға белгілі ... ... ... ... ... бүл ара ... реттеп
отырады, сөйтіп еддің төлем балансының теңгерімділігіне жету мақсатында
валюта ры-ногының қызметіне араласады. Бұл ... ... ... бағамының
кемуі экспорт кезінде қүнның импорт кезінде өтелінетін ... ... ... бүл ... ... кезінде ысыраптар импорт кезінде
пайда болады, бүл ... ... ... тиіс (1 кестені, А ... ... ... ... ... экспорт пен импорттың көлеміне
әсері (шетелдік ақша өлшемдерінде —шетелдік ақша өлш. және ұлттық ... — ұлт. Ақша ... ... ... |
| ... ... |
| | ... |котеріңкі |
|1 |2 |3 |4 ... ... (шет. ақша ... |1:140 |1:180 ... ақша олш.) |10000 |100 |100 ... бастапқы сомасы (мың ұлт. олш.) |100 1500 |1400 -100 |1600 100 |
|А. Тіркелген ... ... |66,7 |71,4 |62,5 ... экспорттық түсім-ақша (мың шет. |10000 |10710 |93,75 ... олш.) |100 |710 |-625 ... ... ... ... | |100 |100 ... ... ... (мың | | | ... ақша олш.) | | | ... қалыпты бағамының | | | ... ... (мың үлт. олш.) | | | ... | | | ... ... ... үшін: Шетелдік | | | ... ... ... ... ... | | | ... ... мың шет. ақша олш.) | | | ... ... ... колемі (рыноктық | | | ... ... мың үлт. олш. 1:150) | | | ... қалыпты бағамының | | | ... ... (мың. үлт. олш.) | | | ... Шетелдік импортшы үшін: Жеткізілім | | | ... (мың. шет. олш.) | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... (мың үлт. өлш.) |1500 |1500 |15000 ... ... ... ... |100 |107,1 7,1|93,7 -6,3 ... ... табыс (мың үлт. өлш.) | | | ... ... үшін ... (мың шет. | | | ... | | | ... ... багамдар Экспорт |10000 |10000 |10000 ... ... (мың үлт. олш.) | | | ... рыноктарында сату (мың үлт. олш.) |66,7 10000|71,4 |62,5 1000 ... ... ... үлт. олш. қайта | |10000 | ... ... ... ... (мың | | | ... олш.) | | | ... |66,7 |71,4 |62,5 ... Отандық импортшы үшін: Валютаға қайта| | | ... ... ... жоне | | | ... алу ... (мың шет. олш.) | | | ... рыноктағы сатудың колемі (мың үлт. |10000 |10000 |1000 ... | | | ... ... импортшы үшін: Шетелдік |100 |100 |100 ... ... ... (мың шет. | | | ... | | | ... алынған табыс (мың шет. олш.) |1500 |1400 |1600 ... ... ... ... |100 |100 |100 ... түсім-ақша (мың шет. олш.) | | | ... ... ... ... экономикалық қатынас-
тар” Алматы,1998 стр.65
Импорт кезінде (шетелдік импортшы үшін) шетел валютасы бағамының
жергілікті ... ... ... ... рынокта
мүмкіндіктердің кеңейгендігін білдіреді (2-нүсқа) және керісінше, бүл
бағамның артуы импортталатын тау-арларға ... ... ... ... ... ... импортшылар үшін бағамдардың ауытқулары ше-тел тауарларын
сатып алу ... ... ... ... ... бағамы экспорт пен импорттың келеміне әсер етеді,ол, өз
кезегінде, қаржы қүралдары — экспорт мен ... ... ... ... ... ... және бөлінген қаржы ресурстарының мөлшеріне
және мемлекеттің де, сондай-ақ экспорттық ... ... ... де ... оларды түтынушылардың да қаржы жағдай-ына ықпал
жасайды.
Дағдарысты ахуалдар ... ... ... ... ... сүраным тудырған инфляция кезінде сырт-қы экономикалық тепе-
теңдікті айқындайтын микроэкономи-калық үйлесімдер мен ... ... ... Бүл ... ... ... ... бағдарлаумен,
өске-лең импортты жабу үшін ... ... ... ... ... түрлаулы валютаға қара-ғанда бірден
қүнсыздануымен қосарлана жүреді. Орталық банк валюта ... ... ... ... ... ... қолдауды өтіне отырып, өзінің
ақша ... ... ... ... үшін ... ... ... болады. Дағдарыстың одан өрі дамуы ... ... ... ... қажет болып отырғ-ан импортты да шектеуге мәжбүр
етеді, ... оны ... ... жоқ. ... ... бағдарланып
отырған елдерде үзаққа созылған дағдарыстар экспорттың бірден-бір көзі
болып отырған табиғи ресурстардың ... ... ... саяси
тәуелсіздікті болуы мүмкін жоғалтуға жеткізеді.
Салықтар сыртқы экономикалық қатынастардың маңызды реттегіші ... бүл ... ... ... ... сондай-ақ арнаулы —
бірлескен кәсіпорындардың пай-дасына салынатын салықтар, кеден ... пен ... ... ... жөнінде болып отыр.
Көптеген мемлекеттерде экспорт пен импортты кедендік-тарифтік реттеу
жүргізіледі.
Кеден кодексі кеден аумағының, кеден баждарының және ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мен өзге де
заттардың кеден шекарасы арқы-лы өту тәртібін, ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырудың басқа қүралдарын)
белгілейді.
Кеден тарифі ішкі рыноктағы шетелдік бәсекені реттейді. Кеден тарифі
кеден баждары мөлшерлемелерінің ... ... ... ... ... ... ... әкелінетін және бүл аумақ шегінен өкетілетін
тауарлар мен өзге де ... ... ісін ... ... ... ... ... алатын, заңнамада
белгіленген және мөлшерлемелерін Үкімет белгілейтін кеден төлемдерінің
басты түрлерінің бірі ... ...... ... арқылы тасылатын
тауардан кеден тарифінде қарастырылған мөлшерлемелер бойынша мемлекет
алатын ... (21.2 ... ... ... ... баж ... ... және қүрамдастырылған мөлшерлемелері кең тараған:
адвалорлық - салық салынатын тауарлардың қүнына ... ... ... ... ... ... ... немесе заттардың
елшеміне, ал қүрамдасты-рылган мөлшерлемелер — салық салудың екі ... ... ... ... Әкелім, өкетілім, транзиттік,
маусымдық, арнаулы, демпингке ... ... ... ... ... ... ... болып
ажыратылады. Қазақстанда импорттық(әкелімдік), ... ... ... ... ... ... жылға дейін Қазақстанда экспорттық баждар жүмыс істеді.
Экспорттық кеден баждары ... ... ... бой-ынша тауарлардың жеке
түрлеріне салынды. Экспорттық баждар меншік нысанына жөне тіркеу ... ... ... ... ... ... шығаратын
жеке түлға-лардан өндіріп алынды. Экспорттық баждарды ... ... ... жөне ... мен ... көрсетудің кеден қүнына
есептеледі. Бартерлік (тауар айырбасы) операция-лары бойынша тауарлардың
әкетілімі ... ... ... ... ... кеден баждары
көптеген мемлекеттерде қолданылады және сыртқы ... ... ... тауарлар бағасының, ... ... ... ... болып қалуда жөне жалпы бүл ... өсер ... ... ... ... ... ... (итальян сөзі, сөзбе-сөз – құн) – елдің ақша ... ... ... ... ... ... айналымының каналдары арқылы
ұлттық ақшала-рды қолданудың ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және әлемдік еңбек бөліні-сін
интенсивтендіру ... ... ... ... ... ... ... дамуы мен ішкі нарықтағы өркендеген салалардың ... ... ... тауарлар тасымалы жағдайларын жетілдіру- міне
осылардың бәрі әлемдік сауда-саттық байланыстарының кеңеюіне әсер ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы, тамақ
өнеркә
сібі салаларының өнімдерін сатудың ұлғаюына байланысты болды.
Халықаралық экономикалық қатынастарда ... пен ... ... ішкі ... ... ... азайтуды, оның жолындағы
кедергілерді жоюды, яғни ішкі сауда-саттықты ... ... ... ... ... нарықта кедергісіз қозғалыста жүруіне
транскорпорациялардың ... ... ... ... дамушы
мемлекеттердің тауарларын нарыққа түсуін жеңілдетуі, ... ... ... ... ішкі ... ... ұлғаюы ресурстарды толық және тұрақты ... ... ... шаруашылық байланыстағы өнеркәсібі дамыған мемлекеттердің
өзара қарым-қатынастарының тереңдеуі және кеңуі осы ... ... ... ... ... - ... пен әлемдік
айырбастың,жалақы мен ... өсу ... зор әсер ... ... ... қарым-қатынастарына тауарлар, қызмет, капитал және
несие легі жылдан-жылға ұлғая түсуде. Ұлттық ... ... ... ... ... айналымы тұрақты түрде әлемдік нарыққа ұласады
және де әрбір егемен мемлекеттің заңды төлем ... ... оның ... ... ... тауар айналымында, әдетте, шетел валютасы
қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... танылған халықаралық несие ақшасының әзірше жоқтығынан[5].
Елдердің әлемдік шаруашылыққа интеграциялануы (экономикалық одаққа
кіруі) ақша капиталының бір ... ... ... шетел валютасына және
керісінше айналуын туындатады. Ол халықаралық валюта, есепайырысу ... ... ... ... ... - әлемдік шаруашылықта валюта айналымынан
қалыптасатын ... ... ... олар ... ... (тауарының, қызметінің) өзара айырбасталуына ... ... ... ... ұдайы өндіріске байланысты болғанымен оған,
өз кезегінде, өндірістің тұрақтылығы дәрежесіне қарай керісінше де ... ... ... ... ... және ... ... экономикалық байланыстарының дамуына қарай валюта жүйесі ... ... ... – ол экономикалық көзқарас тұрғысынан – шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру ... ... ... ... қатынастар жиынтығы; ал ұйымдық-заңдылық тұрғысынан – ол
белгілі бір қоғамдық-экономикалық формация ... ... ... валюта-экономикалық қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, ... және ... ... ... ... ... ... елдің ақша жүйесінің құрамдас
бөлігі ретінде ұлттық валюта жүйесі пайда болды.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ... ... ... ... ... ... етуге қажетті валюта ресурстарын
пайдаланатын экономикалық қатынастар жиынтығы. Ұлттық валюта жүйесі ... ... ... ... алюта – елдің ақша бірлігі. ол қолма-
қол формада (банкнота монета) және ... емес ... ... ақша ... ... оның ... ұлттық орталық банк және
коммерциялық банктер. ... ... ... ... ... ұлттық валюта;
• ұлттық валютаның шетел валютасына ... ... ... екі түрлі болуы: а) шетел валютасына шектеусіз еркін
айырбасталатын валюта. 1978 жылдан Халықаралық ... ... ... ... ... валюта» деген ұғым енгізілген. Оған
американдық доллар, ... ... ... ... ... ... фунт стерлинг; ә) жарым-жартылай айырбасталатын валюта; б)
айырбасталмайтын (тұйық) валюта;
• валюталық паритеттің бірдейлік ережесі – валюталардың алтын ... ... ... Ақша өлшемінің алтын мазмұнына негізделген
ондағы ... ... ... ... ... ... валюта
паритеті тек СДР – арнаулы ақша өлшемімен немесе басқа халықаралық
валютамен, бірақ алтынмен ... ... ... 70-жылдардың орта
шенінен бастап паритеттер валюта қоржыны негізінде анықталады. Валюта
қоржыны деп ... ... ... бір ... ... ... нарықтық бағамына көбейтіп, оларды АҚШ долларына бөлумен
анықталатын бір валютаның орташа өлшенген бағамын айтады;
... ... ... ... ... бір ... ... валюта бағамының өзгеретін шегі заңмен
бекітілмеген;
• валюталық шектеудің ... ... ... төрт ... ... (елдің ресми алтын және валюта резервтері, СДР
есепшоттары, еуро), ХВҚ резервтік позициясы және елдің ... ... ... ... ... ... валютак
өтімділігін реттеу;
• халықаралық несиелік айналым ... мен ... ... ... ... ... ... нарығы мен ... ... ... валюта қатынастарын реттейтін ұлттық органдардың статусы.
Әлемдік шаруашылық қатынастарының дамуына байланысты әр елдің ... ... ... ... және ... ... ... бастады. Олардың негізгі принциптері мемлекетаралық ... ... ... ... ... деген халықаралық валюта қатынастарының
ұйымдастыру ... яғни ол – ... ... ... – шарт және мемлекеттік құқық нормасы кешендерін біріктіретін
жүйе. Бұл ереже – шарттардың негізгі міндеті – ... ... ... саудаға қатысушы фирмалардың іс-әрекеттерінің
тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы ... ... ... ... ... ... ұзақ ... жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет.
Басқа жағынан, оның мақсаты – кейбір мемлекет пен үкіметтер жағынан ... ... ... шектеуді және тамыр-таныстық әрекеттерді түп-
тамырымен құруға мүмкіндік жасау.
Валюта жүйесі әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль ... ... даму ... ... ... ... баға саясаты
мен жалақыға әсер етеді. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... қатынастарын, сондай-ақ қатысушы елдердің әрқайсысының ішкі ақша
айналымын қамтиды. «Дүниежүзілік валюта жүйесі» деген ұғымға ... ... ... ... ... өзара байланысты, себебі екуін біріктіретін
түйін - ... ақша ... ... ... бірден-бір түрі болып алтын, кейін құйма
формасындағы алтын есептелді. Алтын монетаны ... ... ... ... ... ... содан соң басқа елдің монетасын соғу қажет болды.
Біртіндеп ... ... ... мақсатында халықаралық есеп айырысуда
ұлттық алтын монета және несие айналым құралдары қолданныла ... ... ... нәтижесінде дүние жүзілік валюта жүйесінің негізгі
элементтері қалыптасты. Олар:
• әлемдік ақшаның міндетті формасы (алтын, резервтік валюта, халықаралық
өлшем);
• валюталардың ... ... ... ... ... пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру;
• валюталық шектеу көлемін тәртіптеу;
• халықаралық валюта өтімділігінің ... ... ... ... ... ... ... қолдану тәртібін үйлестіру;
• әлемдік валюта нарығы мен алтын нарығының ережесі;
• мемлекетаралық реттеу институтының статусы – 1944 жылдан ... қоры ... ... жүйесі (ЕВЖ)-дүниежүзілік валюта жүйесінің шеңберінде
батыс Еуропаның өнеркәсібі дамыған мемлекеттерін біріктіретін ... Ол ... Рим ... ... ... ... нарық» одағындағы мемлекеттердің
экономикалық және валюталық ынтымағының дамуынан бастау алып, 1979 ... Оның ...... ... ынталандыру, еуропалық
саяси, экономикалық және валюта одағын – Еуропалық одақ (ЕО) ... ... ... ... Еуропа валюта жүйесінің дүниежүзілік валюта
жүйесінің элементтеріне дәл келеді.
Дүниежүзілік ... ... ... мен ... ... ... ... шаруашылықтың құрылымы принциптеріне,
әлемдік тұрғыда күштердің ... және ... ... ... ... байланысты өзгереді. Бұл принциптер ... ... ... ... ... ... ұшырап, оның ыдырауымен
және жаңа валюта ... ... ... ... ... даму кезеңдері.
Бірінші дүниежүзілік валюта жүйесі алтын монеталы стандарт негізінде
құрылып, 1867 жылы ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең ... ... ... ... ... жүйесінің пайда болуына әкеп
соқтырды. Ол 1922 ж. ... ... ... ... ... ... ... Бұл Генуэз валюта жүйесі
конференцияда келісімге келуші 30 елдің ақша жүйесі ... ... ... ... ... Ол ... принципі бойынша банкноталар
алтынға емес вексельге және чекке, яғни ... ... ... кез ... формадағы шетел валютасы. Екі дүниежүзілік соғыстар
аралығында ... ... ... ... ... ... ешбір валютаға бекітілген жоқ. Ал ... фунт ... ... ... осы ... ... болып алуға өзара шиеленіскен
бәсекелесте таласып ... ... ... ... 1944 жылы 22 ... АҚШ ... ... заңды түрде резервтік валюта статусы
бекітілді. Онда ... ... ... ... ... ... ... доллар мен фунт стерлинг қабылданды.Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... осы ... бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ... ... ... ... 1949 жылы ... ... өнеркәсіп өндірісінің 54,6%-
ін, тауар экспортының 33%-ін, ресми алтын резервінің 75%-ін шоғырландырған
АҚШ-тың экономикалық басымдығы және оның ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етті. Батыс
Еуропаның және Жапонияның аса ауыр валюта-экономикалық жағдайы , сондай-ақ
бұл ... ... ... ... ... ... ... өткір жетіспеушілігінде, яғни «долларлық аштықта»
көрініс тапты.
Бреттон-Вудс жүйесінің құрылымдық принциптері төмендегідей:
• доллар мен фунт ... ... ... ретіндегі статусы
бекітілді;
• ХВҚ-ға мүше елдердің барлығы өз валютасын басқа валюталарға алтын
арқылы айырбастайды, онда валютаның алтын паритеті және ... ... ... ... ... ... резервтері алтынға американдық
қазынашылық мекемесі арқылы ресми бағамен айырбасталады;
• алтынның төмендетілген ресми бағасы бекітілді;
• мемлекетаралық валюта ... ... ...... қоры (ХВҚ) ... ... ... – осы мемлекетаралық қорға мүше елдердің
валюта паритетін, ... және ... ... еркін айырбасталуын
бақылауды қамтамасыз ету. Бреттон-Вудс жүйесі ширек ғасырдан астам уақыт
аралығында ... ... ... ... және әлемдік нарықтың
қарқынды өсуіне ықпал етті.
Дегенмен бұл жүйе оған мүше елдердің барлығына бірдей тең ... ... ... ... бекіткен принциптерді АҚШ басқа елдер есебінен
әлемде өз үстемдік позициясын ... ... ... ... қайшылығы ең алдымен доллар мен фунт стерлингтің ұлттық сипаты
және оларды халықаралық ... ... ... ... ... ... бастады. Осы кезде Батыс Еуропа мен Жапонияның позициясы күшейді.
1971-1973 жж. ... ... ... ... іс ... күйреуін
жеделдетті[8].
Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік валюта жүйесі 1976 ... ... ... Кингстонда (Ямайка) қол қойған келісіммен
дүниеге келіп, ... ... ... деп ... Бұл жүйе енді ... ... жүйесіне негізделмей, тек заң жүзінде ... ... ... Онда ... ... ... болғанымен, ол бұрынғыдай
роль атқармайды. Жаңа жүйе көпвалюталы стандарт болып табылады.
Ямайка ... ... ... ... ... алтын өзінің монетарлық қызмет атқаруын тоқтатты, яғни енді бірде-
бір валютаның ... ... жоқ: ... ... ... ... құн ... ретінде және валюта бағамын есетеуге де
қолданбауы тиіс. Сөйтіп алтын ... ... ... ... ... ... ... орындары үшін
американдық қазынашылықтың долларлық резевтерді алтынға айырбастауы
жоғалғандығы заңмен бекітілді. Дегенмен, Ямайка ... ... ... ... металл ретінде заң жүзінде ығыстырғанға
қарамастан, іс жүзінде оның ақша ... ... ... ... жоқ. ... нақты бағасы болғандықтан ол
бұрынғыдай төтенше халықаралық ақша және аса ... ... ... ... ... кезде мемлекеттердің орталық
банктері және тезавраторлар шамамен 60 мың тонна алтын сақтауда.
... ... ... ... жаңа халықаралық есеп айырысу
құралы – СДР енгізілді. Ол валюталық париететпен ... ... деп ... ... СДР эмиссияланған 30 жыл ішінде ол
құн эталонына, не басты халықаралық төлем және резерв ... жоқ. Ол ... ақша ... орындаудан тым алыс болды.
Бағамы СДР-мен анықталатын валюталар саны жылдан-жылға азайды. СДР
стандартының ... жоқ, оның ... аясы ... ... ... Доллардың Бреттон-Вудс жүйесіндегі ресми
резервтік валюта статусы алынып тасталса да, іс жүзінде долларлық
стандарт сақталуда. Әлемде 21 валюта ... ... ... төлем және резерв құралы ретінде алда келеді. ... көп ... ... ауысты. Ол – үш әлемдік валюталық
орталықтың валюталарына, яғни американдық долларға, неміс маркасына
(1999 жылдан еуромен алмастырылған), жапондық иенге негізделген.
... ... ... ... ... кез ... ... тәртібін пайдалануға құқық алды. Сөйтіп өзгермелі валюта
бағамының ережесі бекітіліп, оған ... ... 1973 ... ... ... ... бекітілген валюта бағамына
қарағанда бұл тәртіп икемді болғанымен ... ... ... ... ... ... ... банктің валюта нарығындағы ... ... ... ... ... шығындары
көбейді.
• Бреттон-Вудс жүйесінен ауысқан ХВҚ-ның міндеті – мемлекетаралық
валюталық ... ... ... ... тығыз қарым-
қатынастығын қамтамасыз ету, ... ... ... ... үшін әр ... ... ... жою.
Қорыта айтқанда, Ямайка валюта жүйесі бұрынғы жүйемен салыстырғанда
өзінің ... ... ... мен ... ... және ... ... жаңадан орналасуына тез лайықтанды.
Сонымен қатар ол біраз қиындықтарды: СДР стандартының ... ... ды ... ... ... оның іс ... ... ақша статусын сақтауы арасындағы қарама-қайшылық; өзгермелі
валюталық бағам ... ... және с.с. ... шешу үшін,
әлемдік үш орталықтың валюта-экономикалық саясатын үйлестіруді күшейту үшін
және әлемдік валюта механизмін ... үшін ... ... ... жолдар іздестірілуде.
1979 ж. Еуропалық экономикалық одақтың (ЕО) ... ... ... ... ... ... көмектесу мақсатында Еуропа
валюта жүйесі (ЕВЖ) деп аталатын аймақтық валюта жүйесі құрылды. Бұл жүйеге
кіретін мемлекеттер ХВҚ-ның ... ... ... ... ... ... бір ... ретінде қарастыруға болады. Солай болғанмен
оны Ямайка жүйесінен ажырататын бірсыпыра ерекшеліктері бар[9].
Екі валюта жүйесін салыстырғанда ЕВЖ-ге валюта бағамы ... ... ... ... ... ... болды: экономикалық және валюталық
интеграцияның үдемелі дамуы; ... ... ... құқының бір бөлігін
басқаға беру; нақты ... ... ... ... ... ... таңдаудағы икемділік; қаулы қабылдау және оны ... ... ... мүше-елдердің өзара қарама-қайшылығын біраз қиыншылық-
тарды басынан көшіруде. Олар сол ... ... ... ... ... ... алтынвалюта резервтерінің әртүрлі
деңгейлілігі мен қарқындылығынан туындайды.
ЕВЖ-нің дамуындағы маңызды кезең – саяси, экономикалық және ... (во) құру ... 1994 жылы ... қол қойылған Маастрихт шарты. ЕО-
ны құрудың бірінші кезеңі 1990 ж. шілдеде басталып (бұл шарт алдыңғы ... ... ... ... 1992 ж. ... валюталық
шектеуді мүлдем жоюды қарастырған. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... қарқынын төмендетуге, бюджет
кемшілігін қысқартуға зор көңіл бөлінген.
Екінші кезеңде Еуропа валюталық институты (ЕВЫҚ-ның орнына) құрылып, оның
құрамына он екі ... ... ... ... Оның ...
орталық банктердің Еуропалық жүйесін эмиссиялау. Бұнда ЕО-ның министрлер
Кеңесінің ... ... ... ... және оған ... ... берген есебінің орындалуына басты ... ... ... ... ... ... ... шектеу, айыппұл төлеу, бюджет кемшілігін төмендеткенге
дейін ... ... ... ... ... ... шаралары
қолданылады. Экономиканы сауықтыруға бірлескен ... ... және ... ... ... ... кезең ЕО-ның бірнеше мемлекеті ... ... ... ... ... өзгерістер енгізуге қажетті келісімге келген 20-
ғасырдың аяғында басталды. Жоғарыда ... ... ... 15 ... ... жылдың қаңтарынан ұжымдық валюта – еуроны – алғашында қолма-қол
ақшасыз есеп айырысу үшін ... ... жазу ... ... ал ... ол ... ақша ... орнына қолма-қол ақша формасында
енгізілген болатын. Ақша-несиелік және ... ... үшін 1998 ж. ... ... ... ... құрылды.
3. Валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткендей, нарықтық ... ... ... ... ... екi түрде жүзеге асырылады(
- нарықтық реттеу.
- Мемлекет тарапынан реттеу.
Валюталық нарықта валюталарға деген ... және ... ...
ақ олардың бағамдық шектi қатынастары қалыптасады. Нарықтық реттеу
құн ... ... ... ... ... ... жағдайында жұмыс жасауы, валюталар ... ... ... ... ... ... ... байланысты әлемдiк шаруашылықтың қажеттiлiгiне валюталардың
халықаралық ... ... ... ... ... ... және нарықтағы валюталық бағам динамикасының ... ... ... ... сатып алушылардың сұранысы
мен ... ... ... ... бiле ... ... ... валюталық операциялардың жағдайы туралы ... ... ... та ... ... берi ... қатынастарға араласып
келген, бастапқысында ол жанама ... ... оның ... ... ... ... ... араласа бастады.
30- жылдардағы ХХ ғ. алтын стандарты ... ... ... ... ... ... алтын механизмi қызметiн тоқтытты.
Бағамдық ... ... аяқ асты ... мен валюталық
дағдарыстар ұлттық және әлемдiк экеономикаға ... әсер ете ... ...... ... ... және мемлекеттiк ... ... бiрiн – ... ... ... ... яғни ... ынталандыра
түссе, ал екiншiсi, валюталық ... ... ... ... ... бағытталған. Екi реттегiш арасындағы шекара
нақты ... ... және ... ... анықталады.
Сондықтан да олардың арасындағы шектi қатынас жиi ... ... ... және тағы басқа қиын жағдайларда қатаң ... ... ... ... ... – ақ ... ... жағдайдың жақсаруы барысында валюталық ... бұл ... ... орын алады. Бiрақ та мемлекет
бұл жағдайда да валюталық қатынастарды ... ... және ... ... бақылау жасайды.
Нарық экономикасын реттеу жүйесiнде валюталық саясат ... ... ... - бұл елдiң ағымдық және ... ... ... валюталық және басқа экономикалық қатынастар аумағында
жүзеге асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық саясат экономикалық саясаттың ең ... ... ... ... қамтамасыз етуге,жұмыссыздық ... ... ... ... ... ұстап отыруға
бағытталады.
Валюталық саясаттың басты бағыттары мен формалары ...... ... ... ... аренадағы күштеодiң орналасуына ... ... ... ... ... ... яғни елдегi және
одан тысқары жерлердегi ... ... ... ... ... ... құқықтың нормалар жиынтығымен, сондай-ақ екi
жақты көп жақты ... ... ... ... ... ... ... саясатты iске асырудың басты бiр құралы валюталық реттеу
болып ... ... ... ... ... және ... ... ету жолымен iске асса,ал ... ... ... ... ... ... экономикалық, валюталық және
несиелiк әдiстердi пайдалану арқылы әсер етедi.
Мемлекетаралық ... ... ...... Валюталық қор
(ХВҚ) болып табылады.
Валюталық саясатөзiнiң мақсаттарына және формаларына байланысты
екiге ... ... ... ... ... ... ... валюталық саясат – ... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталатын ұзақ мерзiмдi
шаралар ... ... ... ... ... iске ... ... ағымдық валюталық саясатқа әсер етедi.
Ағымдық валюталық саясат – ... ... ... ... пен алтын нарығының қызметтерiн күнделiктi
оперативтi түрде реттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... валюталық интервенция
Ә. валюталық резервтердi диверсификациялау
Б. валюталық шектеу
В. валюталық бағам режимi
Г. ... ... ... алу) ... – бір жағынан, валюталық бағам
мен төлем балансын ... ... ... ... ... ... ... реттеуге бағытталатын ... ... алу ... өзгертуі.
Мысалға: пассивтік төлем балансы кезінде капиталдың ... ... ... ... алу ... ... төменгі пайыз
мөлшерлемесі бар елдерден,капиталдың келуін ынталандырып,төлем балансының
жағдайын ... және ... ... ... ... Ал егер
орталық банк есепке алу ... ... ... ... ... ... ... сыртқа ағылып, төлем балансының активтік
қалдығы азаяды және ... ... ... ... ... саясаттың ... де ... ... ... ... ... ... арттыратын болса, оның экономика үшін теріс әсері болады. Ал оның
төмендеуі төлем балансына кері әсер ... яғни ... ... жол ... ... - мемлекеттік ұйымдардың немесе орталық банктің
шетел валюталық сату және ... алу ... ... ... ... ... ... валюталық бағамын көтеру мақсатында орталық банк ... ... ... түсіру үшін, шетел валютасын ұлттық
валютаға ... ... ... ... ... көбіне валюталық интервенция формасында жүзеге
асырылады.Валюталық интервенция ХIX ... ... ... Алтын монометеллизмі алынып ... ... ... кеңінен қанат жайды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін,жаңа құбылыс ... ... ... ... - ... – ақ ... валюталық институт құрылды ( 1994 ж.).
Валюталық резервтерді ... - бұл ... ... ... ... ... жүргізу және валюталық
шығындардан сақтау мақсатында әр түрлі ... ... ... ... ... ... мемлекеттің және банктердің
саясаты.
Бұл саясат ... ... ... ... сату және
халықаралық есеп ... үшін ... ... ... ... ... ... асырылады.
Валюталық паритет және валюталық бағам режимі ... ... ... обьектісі болып табылады.
Девальвация мен ... - ... ... ... ... - ұлттық валютаның бағамын шетел валюталарына
қатынасы ... ... ... ... ... ... валюталарына қатынасы
бойынша жоғарлату.
Девальвация пайызын есептеу формуласы мынадай:
Д = Бе - Бж / Бе х ... : Б е – ескі ... - жаңа ... пайызын есептеу формуласы:
Р = Бж – Бе / Бе х ... фунт ... ... ... ... 2,8 ден 2,4 долларға
дейін төмендетілді.Мұндағы девальвациялау пайызын ... = 2,8 - 2,4 / 2,8 х 100 = 14,3 ... ... фунт ... 1 ... ... ... фунт ст. = 2,8 доллар.
Х = 1 доллар Х = 1 / 2,8 = ... ... ... фунт ... ... 1 ... =
0,35 фунт стерлинг тұрса, ал ... ... ол 0,41 ... ... Доллардың ревальвациялану мөлшері мынадай жағдайда
анықталады:
Р = 0,41 – 0,35 / 0,35 х 100 = 16,7 ... ... ... бір ... ... ... шектеу
үздіксіз пайдаланылады.
Валюталық шектеу - резиденттер мен ... ... ... ... құндылықтармен жасалатын операцияларына заңды түрде
немесе әкімшілік түрде тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық шектеу ... ... ... ... ... ... ... валюталық заңдылықтармен бекітіледі.
Валюталық шектеудің мақсаттары мынадай :
- төлем ... ... ... ... ... ағымдағы және стратегиялық міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... шектеу мынадай қағидаларға сүйенеді:
- валюталық ... ... және ... ... валюталық операция жасау үшін рұқсат қағазының ( лицензия ) берілуі.
- валюталық шоттарды толық немесе жартылай ... ... ... ... ... реттеу кезiнде негiзгi рольдi арнайы ... ... ... ... ... заң ... 2001 жылғы 30
қаңтарда қабылданған “Валюталық реттеу туралы” Заң табылады. Қазақстан
Республикасының валюталық заңнамасы ... ... ... ... да заң ... мен ... ... органдарының нормативтi
құқықтық актiлерiн негiзделген. Валюталық реттеу және бақылау механизмi
iшкi және ... ... ... жатқан өзгерiстер есебiнен, жаңа қаржы
құралдарының дамуы және ... ... мен ... ... ... ... реттеу сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының кейбiр
заң актiлерiне өзгертулер мен толықтырулар енгiзу туралы” Заңды қабылдау
капитал ... жолы ... ... икемдi механизмiн өңдеуге, норма
тiзiмiн көбейтуге ... ... ... ... ... банк және
сақтандыру қызметтерiнiң ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығыны күшейту және
тұтынушылардың құқықтарын қорғау мақсатында олардың қызметтерiне қойылатын
талаптарды өзгертуге мүмүкiндiк ... ... – бұл ... ... ... мен ұлттық валютаның
тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында, ... iшкi ... ... мен оны ... ... ету ... жүргiзiлiнетiн валюталық
операциялардың тәртiбiн белгiлеу бойынша өкiлеттi мемлекеттiк органдардың
атқаратын қызметi.
Еркiн қалқымалы айырбас бағамының ... өту ... ... ... жоғары болады.
Валюталық реттеудiң қарастыратын негiзгi ... ... ... ... Республикасының территориясында валюталық операцияларды жүргiзу
қағидалары мен ... ... ... ... ... ... ... мен мiндеттерiн, валюта
заңнамасын бұзғаны үшiн жауапкершiлiктерiн өңдеу;
• Валюта ... ... ... ... нарығы, жасалынатын валюталық ... ... ... ... ... ... Республикасында негiзгi валюталық реттеу ... ... Банк ... Ол ... ... ... ... сәйкес жүргiзедi. Үкiмет пен басқа мемлекеттiк ... ... ... берiлген өкiлеттiк шегiнде валюталық реттеудi
жүргiзедi. Валюталық реттеу бойынша негiзгi ... акт ... ... 30 қаңтарында қабылданған “Валюталық реттеу туралы”[12]
Заң табылады. Ол Қазақстан территориясында валюталық операцияларды
жүргiзу қағидалары мен ... ... ... ... мен ... валюталық заңнаманы бұзғаны үшiн жауапкершiлiктi
анықтайды. Сонымен Қазақстан Республикасының Елбасы ... ... ... және кенеттен болған жағдайларда кез-
келген валюталық операцияларды ... ... ... ... ... ... реттеу объектiсi болып валюталық құндылықтар мен олар
бойынша жүргiзiлiнетiн операциялар табылады.
Көзі: ИльясовҚ.Қ.,Құлыпбаев С. ... ... ... 2. ... ... ... құрылымы.
Валюта – бұл мемлекет белгiленген заңды түрдегi төлем қаражаты немесе
құны қолма-қол және қолма-қолсыз формадағы, банкнот түрiндегi, қазынашылық
билет пен ... оның ... ... ... ... ... шоттағы
қаражаттар, оның iшiнде халықаралық ақша және есеп айырысу ... ... ... ақша ... ... – Қазақстан Республикасының валютасы;
Шет ел валютасы – шет ел мемлекеттерiнiң валютасы;
Валюталық құндылықтар;
• Шет ел валютасы;
• Номиналы және құны шет ел ... ... ... ... ... құралдары;
• Аффинирленген алтын құймасы;
Валюталық операциялар болып келесiлер табылады:
... ... және ... да құқықтардың валюталық құндылықтарға
айналуымен байланысты операциялар;
• Қазақстан Республикасына валюталық құндылықтарды әртүрлi ... ... және ... ... ... ... құндылықтарды
әртүрлi әдiспен алып келу және жiберу.
Валюталық заңнамада валюталық қатынастардың екi субъектiлерiн
ажыратады – ... және ... ... ... ... ... тұратын жеке кәсiпкерлер, оның iшiнде уақытша
шетелдерде мемслекеттiк қызметте жүргендер;
• Қазақстан Республикасының заңдары бойынша құрылған заңды ... ... ... ... ... ... және одан тыс
жерлердегi өкiлдiктерi;
• Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегi дипломатиялық сауда және ... ... ... Республикасының “резидент еместерге” жоғарыда республика
“резиденттерi” түсiнiгiнде көрсетiлмеген заңды және жеке ... ... ... ... шешу үшiн Ұлттық Банк келесiдей негiзгi
әдiстердi қолданады:
• Валюталық операциялардың субъектiлерi мен ... ... ... ... ... ... операциялардың жiктелуiн,
валюталық құндылықтар бойынша жүргiзiлiнетiн айналым ережесi белгiлеудi
қарастыратын, валюталық операцияларды жүргiзу тәртiбiн белгiлеу;
• Валюталық ... ...... бiр ... операцияларға,
олардың жүргiзiлу сипатына, субъектiлерiне, объектiлерiне, операциялар
көлемiне байланысты шектеулер ... Шет ел ... ... ... қызметтердi лицензиялау;
• Валюталық операцияларды тiркеу;
• Валюталық операциялау туралы есеп ... ... және оған ... ... ... ... орындалуына бақылау жасау;
• Валюталық реттеу сұрақтары бойынша халықаралық келiсiмдер жүргiзу.
Валюталық шектеулер келесiдей мақсаттарға жету үшiн қолданылады:
• Төлем ... ... ... үшiн ... төлемдер мен капитал
аударымнан реттеу;
• Ұлттық ... ... ... ... ... резервiн жинақтау.
• Қазiргi таңда, Қазақстан Республикасында келесiдей валюталық шектеулер
қолданылады:
• Резиденттер арасында жүргiзiлiнетiн ... ... ... ... Республикасының валютасында жасалынуы қажет, тек
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкiнiң нормативтi-құқықтық актiлерiнде
және де салық пен ... ... ... ... ... ... ... мен өкiлеттi ұйымдардан басқа, сондай-ақ банктiк
операциялардың бөлек түрлерiмен айналысатын және ... ... ... ... сатуға, сатып алуға, сатып алуға айырбастауға
құқы жоқ;
• Резиденттердiң сатылған тауар және көрсетiлген қызмет үшiн ... шет ... ... ... ... шет ел ... мiндеттi түрде
өкiлеттi банктердiң шоттарында тiркелуiт ... егер ... ... ... ... ... ... және капитал қозғалысымен байланысты деп бөлу;
• импорттан және ... ... ... ... ... алуы қажет және мiндеттi түрде тауар экспортынан бастап 120
күн iшiнде серзiмде өкiлеттi банктердiң ... ... ... ... ... лицензиялау тәртiбiн қарастыратын шектеулер;
• Валюталық операциялардың тiркелу тәртiбiн қарастыратын ... ... ... ... шет ел ... ... ... шектеулер.
Ендi, валюталық операцияның ағымдағы операциялар және капитал
қозғалысымен байланысты ... деп ... ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес,
ағымдағы операцияларға келесiлердi жатқызамыз:
1. ... ... ... ... ... ... ... мәмiлелерi бойынша есеп-ай ырысуларды жүзеге асыру ... ... 120 ... ... ... ... алу және ... мерзiмi 120 күннен аспайтын аударымдар;
3. Салымдар, инвестициялар, қарыз және басқа да операциялар бойынша
алынатын дивиденттердi, сыйақыларды және ... да ... ... ... Саудалық емес сипаттағы аударымдар, оның iшiнде гранттар, мұраға
қалған сомаларды, жалақыны, зейнетақыны, алименттi аудару;
5. Капитал ... ... ... ... қоспағанда, барлық басқа валюталық операциялар[13].
Капитал қозғалысымен байланысты ... ... ... ... ... Қозғалмайтын мүлiкке алу үшiн төлемдердi аудару;
3. Төлем мерзiмiн кейiнге ... ... ... экспорт-
импорт мәмiлелерi бойынша есеп-айырысуларды жүзеге асыру үшiн
аударымдардың мерзiмi 120 күннен ... ... ... алу және ... ... 120 күннен жоғары аударымдар;
5. Өздерi тiркелген елдiң заңнамасына сәйкес, банктiк операцияларды
жүзеге асыруға құқы бар шет ел ... мен ... да ... ... ... ... ... аквтитерiнiң жинақталуымен байланысты мәмiлелер бойынша
халықаралық аударымдар;
7. Жинақтаушы сипатты қайта сақтандыру және сақтандыру шарты ... ... ... ... ... және ... ... түсiнiктерге анықтамалар берiлген:
Инвестиция – пайыздар мен дивиденттер алу үшiн, сонымен ... ... ... ... ... алу арқылы активтер
құны өседi деген үмiтпен қаражатты қаржылық активке орналастыру.
Экспорт-импортты мәмiле:
- ... ... ... ... ... ... емес өтуiн
қарастыратын мәмiлелер;
- ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкi Standard Poors агенттiгiң “А”
төмен емес рейтингi бар, ... шет ел ... ... ашық валюталық
позиция лимиттерiн белгiлейдi. Әрбiр жұмысы күш үшiн ... ... ... ... және ... ... есеп ... үшiншi күнi берiледi. Ұлттық Банк Басқармасы бекiткен кез-келген
валюта бойынша есептiк ... ашық ... ... ... ... асып кетуi кезiнде, келесi үш апта iшiнде Ұлттық ... ашық ... ... үшiн белгiленген лимиттен 5 %-ға төмен
анықталады.
Валюталық операцияларды жүргiзу ... ... ... ... бекiткен нормативтi-құқықтық актiлерге сәйкес жүргiзiлiнедi.
II. ҚР-да валюта – қаржы механизмі.
2.1. ҚР-да валюта-қаржы ... даму ... өту ... ... ... егеменді ел ретінде өзінің
тәуелсіз дамуы кезеңінде валюталық саясат ... ... ... шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен қатар ... ... ... оны ... ... ... мәселелерін бірге
шешу міндеттері тұрды.
Қазақстанның 1992 жылдың ... ... мүше ... ... ... ... қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары
мен қордың Жарғысына ... ... ... ... ... 1993 ... 14 ... «Валюталық реттеу туралы» алғашқы заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом ... ... шет ... ... ... ... қасында болатын. Сонымен қатар еліміз
өзінің ... ... ... ... ... жеке алтын валюта
резервтерін құру жұмыстарын жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң
бағаны ырқына ... ... ... ... келіп, кейбір
жағдайларда дамып келе жатқан валюта қатынастарына тіпті ... ... ... 24 ... ... ... ... жаңадан заң қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін валюталық
қатынастарының негізгі ... ... ... заңдарда
айқындалған. Олар жоғарыда айтылған заңға қоса, «Қазақстан ... ... ... ... 13 желтоқсандағы заң; «Қазақстан
Республикасының ұлттық банкі туралы» 1995 жылдың 30 наурызындағы заң; ... және ... ... ... ... қатынастарды мемлекеттік
реттеу туралы» 1995 ж. 20 шілдедегі заң; ... және банк ... ... 31 ... заң; сонымен қатар ҚР Президентінің Жарлықтары,
Үкімет қаулылары мен Ұлттық банк ... ... ... отырады[14].
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудің объектісі болып шетел
валютасы, шетел валютасындағы бағалы ... ... ... (тазартылған) алтын мен басқа да ... ... ... алып кету және ... ... ... болып табылады.
Валюталық қатынастардың субъектілері болып «резиденттер» және ... ... ... ... ... ... тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ... ... ... ... ... ... ... заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар,
сондай-ақ олардың Қазақстан территориясындағы ... және ... ... ... ... ... тыс ... дипломатиялық, сауда және
басқа ресми өкілдіктер, сондай-ақ шаруашылық немесе коммерциялық
іспен шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы «резидент еместерге» ... ... ... ... ... және жеке ... ... заңдарына сәйкес шетел валютасын сатып алу – сату мәмілелері
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер мен валюталық биржалар арқылы жүреді.
Қазақстан республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып Ұлттық
банк саналады.Ол:
... ... және ... ... ... қағаздар
айналымының аясы (сфера) мен тәртібін белгілейді, шетел валютасында
операциялар жүргізуге ... ... ... ондай шектеулерді
сыйақы (мүдде) көлеміне де енгізеді;
• резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел валютасымен
және шетел валютасындағы ... ... ... ... ... резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ... ... ... ... ... ... ... валютаның – теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын,
оның ішінде бухгалтерлік есеп ... ... және ... ... ... ... ... бағалы металдармен
жасалатын операциялар бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық баға
белгілеу жолымен реттейді;
• алтын валюта активтерін құрап, ... ... ... ... ... ұйымдастырып, шетелдермен қаржы-валюталық
несие-есепайырысу қатынастарын жетілдіреді;
• қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және ... ... ... ... валюталық бақылауды валюталық бақылау органдары ... ... ... ... ... ... болып Ұлтық банк
және ҚР-ның Үкіметі саналады. ... ... ... заң бойынша валюталық
бақылау қызметін жүргізетін ұйымдар, атап айтқанда валюталық операциялар
жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына ... ... ... ... ... ... ... анықтау және
оған қажетті лицензиялар мен рұқсаттың болуы;
... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ҚР-ның ішкі валюта нарығында шетел
валютасын сату ... ... ... ... жүргізілген төлемдердің дәлелділігі, ... ... есеп пен ... толықтылығы және
объективтілігі тексеріліп, сонымен бірге резидент ... ... ... ... ... жүргізеді.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға қызмет етіп, ол мемлекеттің төлем балансында көрініс табады.
2.2. Валюта-қаржы жүйесіндегі төлем ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыстары
оның төлем балансында қамтып көрсетіледі.
Төлем балансы ... ... ... бір ... бір ... ... ... елдерімен шаруашылық операцияларды жалпы қорытып
көрсететін көрсеткіштердің жүйесі. Ол елдің шетелде ... бір ... ... төлемдері мен осы кезең бойына елге түскен төлемдер
сомасының арасалмағын сипаттайды. Сауда балансы төлем ... бір ... ... ... ... ... шетелдегі шығындар мен төлемдерден
асып түсетін төлем балансы активтік баланс, ал қарама-қарсы ... ... деп ... ... ... ... бөлімдерді қамтиды:
ағымдағы шот (сауда балансы);
капитал мен және қаржылармен болатын ... шоты ... ... ... мен ... шот ... ... көрсетеді: тауарлармен жасалынатын
операцияларды – экспорт пен ... ... ... – жүк, ... ... ... техникалық көмек; қарыздардан, кредиттерден
длынатын табыстар; трансферттер; ізгілікті көмек; техникалық жәрдемдесу;
гранттар. Қызметтер көрсету ... және ... емес ... ... қызметтер көрсету өндіріс факторларын – еңбек пен ... ... ... тұрады, бұл қызметшілерге берілетін
өтемақылар, инвестициялар мен резервтерден түсетін ... ... ... ... ... ... табыстар түрінде болуы
мүмкін. Факторлық емес ... ... жүк және ... ... ... көрсететін консультациялық көмекті және ... ... ... және ... ... ... шоттары тура
шетелдік инвестицияларды тартуды немесе капиталдың шетелге ... ... ... ... ... қарыздарды, басқа инвестицияларды бейнелеп көрсетеді.
Ағымдағы операциялар шоты және ... ... шот ... ... ... ... құйылымы есебінен
жабылады; ағымдағы операциялардың актив шоты ... ... ... мен
кредиттер жылыстайды.
Резервтік актывтердің жайғасымы монетарлық алтынды, қарыз алудың ... ... ... ... ... ... ... шегергеннен кейін таза алтын резервтері жасалады.
Бұл жайғасым екі шотты – ... ... және ... ... ... ... мен ... «көлеңкелі бизнесті» қоса алғанда, резидент
еместермен жаслатын ресми есепке алынбаған операцияларды сипаттайды.
Төлем балансының ерекшелігі сол, онда ... ... мен ... ... ... олардың кезең ішіндегі өзгерісі ... ... ... ... операцияларды, соманы аударуды
құндық бағалау бірыңғай валютаға келтіріледі. Экономикалық құндылықтармен
жасалатын операцияларды тіркеу ... ... ... ... ... өтеу меншік иесінің ауысымы мезетінде жүргізіледі.
Операциялар қосарлы жазба жүйесі бойынша дебет және ... ... ... теңдігімен, бірақ қарама-қарсылық белгілерімен қамтып көрсетіледі.
Кредит жазбаларының сомасы дебет сомасына тең болуы ... ал таза ... тең ... ... ... оң сальдо тауарлар мен
қызметтерді көрсетудің ... ... мен ... ... ... ... ... мен қызметтер көрсетудің ... мен ... ... білдіреді. Күрделі шотта оң ... ... ... міндеттемелердің өсуін және резиденттер ... ... ... қысқартуды сипаттайды; теріс мөлшер резидент
еместер алдында елдің ... ... және ... ... ... білдіреді.
Төлем балансының жай күйі ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің іс-
қимылдарының аса маңызды мақсаты тауарлар экспорты мен ... ... емес ... көрсетуді ұлғайту есебінен төлем балансын
сауықтыру болып табылады. Мұндай ... шешу ... ... орнына «өндіруші түріндегі» экономика арнасына қайта бағдарлау
жөнінде едәуір күш жұмсауды және шикізат ... ... ... ғана ... ... ... өндірістің кейінгі технологиялық өзгертіп
жасау салаларының өнімі бойынша да ұлғайтуды талап етеді.
2.3. Валюта ... ... және ... – ның халықаралық экономикалық ... ... ... қорларын қалыптастыру және пайдалану арқылы
сыртқы ... ... ... ... ... ... Сыртқы экономикалық қызметтің ырықтануы жағдайында валюта
түсімдерінің негізгі көлемі ... ... ... ... қатынастарға мемлекеттің қатысуы және ... ... ... ... үшін ... ел ауқымында, сондай – ақ Қазақстан
Республикасы құрамындағы әкімшілік – ... ... ... ... валюта қорлары құрылады.
Мемлекеттің, мемлекеттік емес сектордың валюта ... ... ... кезде жасалынып, пайдаланылады. Валюталық
операциялар – бұл меншік құқығының және өзге ... ... ... ... ... ішінде шетел ... мен ... ... ... ... ... ретінде
пайдалануға байланысты мәмілелер, валюталық құндылықтарды кез келген
тәсілмен елге немесе ... ... және ... ... валютаға,
сондай - ақ номиналы мен құны ... ... ... бағалы
қағаздар мен төлем құралдарына меншік құқығы мен ... ... ... ... мен ... ... ... ағымдағы және капитал қозғалысына
байланысты ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге төлем мерзімі ұзартылмаған есеп ... ... үшін ақша ... ...... мәмілелері бойынша 180 күннен аспайтын мерзімге кредит
беруге байланысты есеп айырысуларды ... ... 180 ... ... ... ... беру және кредиттер алу.
- депозиттер, инвестициялар, қарыз және өзге де операциялар бойынша ақша
аудару және девиденттер , ... т.б. ... ... ... ... жатпайтын ақша аударымдары, оған қоса гранттар, мұрагерлік
сомалардың ... ... ... ... және өзге де ... ... байланысты операциялар мыналарды қамтиды:
- инвестициялар.
- жылжымайтын мүліктің мүліктік және басқа да құқықтарына төленетін ... 180 ... ... ... экспорттық – импорттық мәмілелер бойынша кредит
беру және алу.
Валюталық операциялар: экспорт, импорт, қызметтер ... ... ... мемлекеттік, және коммерциялық кредит,
экономикалық көмек көрсету, елдің алтын ... ... ... және ... ... ... ... іс сапарлар, туризм,
халықтың миграциясы, мемлекетаралық ... ... ... ... және ... ... қызметтің басқа
түрлері кезінде жасалады.
Елдегі пайдаланатын барлық валюталық ресурстардың түсу ... ... ... ... ... қызметтің аталған түрлерінің көбісі
валюталық ресурстардың орнын толтырады, одан қаржыланады.
Валюталық ресурстар ... ... ... бөлігі болып
табылады және ... ... ... ... ... ресурстарды) болып
бөлінеді.
Мемлекеттік валюта ресурстары мыналардың есебінен қалыптасады:
- тауарлар мен жүктердің кеден ... ... ... ... дайындау кезіндегі шетел валютасындағы кеден баждарынан,
басқа төлемдерден.
- келісім –шарттарды, ... ... ... ... ... ... роялтилерден түсетін түсімдер.
- валюталық заңды бұзғаны үшін шетелдік валютада төленген айып – пұлдар мен
өсімнен.
- Шетел ... және ... ... ұйымдарына депозиттерді орналастырудан
түсетін түсімдередн, сондай –ақ шетелдердегі ... пен ... ... ... ... ... ... халықаралық және мемлекетаралық қаржы
ұйымдарының кредиттері мен қарыздарынан.
- валютадағы гранттар мен тегін көмек түріндегі түсімдерден.
Валюталық ресурстар көбінесе мемлекеттің қарамағына шоғырланады. ... ... үшін ... ... ... ... бір ... органдарға берілуі мүмкін. Бұдан басқа, ... ... ... валюта рыногінде сатып ала алады. Мемлекеттің уәкілетті
органдары мен оның ... ... де ... биржадағы валютаны сатып
алушылар бола алады[16].
Мемлекеттің ... ... ... ... банк « ... ... » - елдегі тұрақты ақша
айналысын қамтамасыз ету ... ... ... анықталатын, реттелетін денгейде ұлттық валюта бағамын қолдап
отыру мақсатында валютаны сатуды жүзеге асыру ... ... ... ... келісімшарттарпен белгілеген
уақытта сыртқы берешекті өтеу графигі бойынша жабу ... ... ... үшін ... төлеу, елшіліктердің, консулдықтардың,
өкілдіктердің және басқа елдердегі осындай ... ... ... ... ... қажеттерді–тауарлар мен көпшілік қолды
бұйымдарды импорттау жөніндегі орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... өндірістік
емес сфераның қажеттіліктерін,аймақтардың жергілікті ... ... ... елеулі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін.
Меншіктің барлық нысандары ... ... ... ... негізгі көзі экспортталатын ... ... ... ... болып табылады. Бұрын валюталық түсім –
ақшаның бір бөлігін кәсіпорын ... мен ... ... төлегеннен кейін
Ұлттық банкке оның ... ... ... бір ... ... ... Ұлттық банк белгілейтін тәртіпке сәйкес ішкі валюта
рыногінде сатуға міндетті болады. ... ... заң ... белгіленген
салықтар мен баждарды төлегеннен кейін қалған валюта заңды тұлғалардың
қарамағында ... және ... ... ... қарап шешуі
бойынша жұмсалады.
Экспорттық өнім өндірмейтін ... ... ... және
валютаға мұқтаждары оны валюта рыноктерінде ұлттық валютаны айырбастау
жолымен сатып алады. ... ... ...... ... ... валюта қорларын көбейте алады.
Шаруашылық жүргізуші субьектілердің валюта русурстарын қалыптастырудың
келесі көзі банктердің валюта ... өнім ... ... ... айналысатын басымдық сипаты бар саланы жалпы аймақты жалпы
ұлттық шаруашылықты дамыту тұрғысынан ... ... ... ... ... асыруға қатысатын компаниялар, фирмалар үшін ... ... ... ... ... ... ... мұндай практика коммерциялық есеп ... ... және ... ... ... ... үшін жауаптылықтың
оларды пайдаланушыларға ауысуымен байланысты бірте – ... ... ... ... ... ... ... үшін валюта
қаражаттары компанияларға,фирмаларға үкімет шешімімен орталықтандырылған
валюта ... ... ... негіздерде әрекет ететін шаруашылық жүргізуші субьектілер ... ... ... ... ... ... шаруашылық құрылымдары қатысушыларының
валютадағы қосымша салымдары есебінен жетуге ... ... ... ... ... көзі келісім- шарттарды,
арбитраж органдары белгілеген контракттар бойынша міндеттемелерді, ... ... ... тарапынан болатын валютадағы сақтық ... үшін ... ... ... ... бөлу ... ... қаражаттары басқарудың жоғарғы буыны
тарапынан төменгі шаруашылық бірліктерге ... ... ... ... ... ... жиынтығында
шаруашылық жүргізуші субьектілердің валюта қорларын құрады, бұл қорлар
субьектілер ... ... және ... ... әр ... пайдаланылады.Валюта қорларын пайдаланудың мүмкін бағыттары
мыналар болып табылады:
1. дүниежүзілік рыноктерде жұмыс істейтін ... ... ... ... импортты алмастыратын өнім өндіруді ұйымдастыру немесе мұндай
өнімнің қолданыстағы ... ... ... ... және ... ... үшін пайыздар өтеу.
4. мамандандырылған сыртқы экономикалық ұйымдарға ... ... ... ... жөніндегі қызметтері үшін комиссиялық
сыйақылар төлеу.
5.капиталға қатысу ретінде шетелдік компаниялардың, фирмалардың қаржы
және кредит ... ... ... ... алуға жұмсау.
6. сыртқы экономикалық міндеттемелер бойынша ... ... үшін ... өтемақылар төлеу.
7. ішкі қажеттіліктерді қамтамасыз еті үшін ұлттық валютаны сатып алу.
8. ұйым ұжымдарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... тауарларын, дәрі – дәрмектерді,
медициналық жабдық пен саймандарды сатып алу.
Иегерлердің немесе ... ... ... ... ... ... ... да мүмкін. Заңды тұлғалар өздеріне қатысты
валюта қорларын дамытудың, өндірістік инфрақұрылымның, бірігп пайдаланудың
обьектілері құрылысының , ... ... ... ... арналған жобаларды, ақпараттық жүйелерді, ... ... және ... ... ... ... ... келгенде, валюта дегеніміз елдің ақша ... ... ... ... ... айналысын қалыптастыратын қоғамдық
қатынастардың жиынтығы. Валюта қатынастары ... ... ... ... ... ... ... және ережелермен
реттеледі. Сыртқы ... ... ... ... ... пайда
болған. Валюталық жүйе валюталық қатынастарды ұйымдастыру және ... ... ... Әр ... ... ... ... негізінде
дүниежүзілік, аймақтық валюта жүйелері қалыптасқан. ... ... ... дағдарыстарға ұшыраған. Соның нәтижесінде әр елдің өзінің
ұлттық валютасы қалыптасқан.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... да факторлары
лицензияларымен, ноу-хаумен, ғылыми-техникалық және өндірістік тәжірбиенің
басқа да ... ... ... ... ... ... сәйкес “қызмет көрсетулер” бөліміне инвистициялар
бойынша төлемдер мен ... және ... ... ... ... елдің көпқырлы, кешенді халықаралық экономикалық қатынастары
оның халықаралық опеацияларының баланстық есебінде көрініс табады.
Халықаралық валюта қатынастарының ... ... ... өсуімен, дүниежүзілік рыноктың қалыптасуымен, халықаралық ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Халықаралық валюта қатынастар халықаралық экономикалық
қатынастардың дамуына жалпылама ... ... оңды ... ... ... реттеуді Халықаралық валюта қоры жүзеге
асырады, ал Еуропада бұл мәселелермен Еуропа ... ... ... ... ... валюта-кредиттік және қаржылық қатынастары
қауіпсіз, дағдарыссыз дамыту режимін
талдау жасап, оның тұрақтылығын қамтамасыз етуге ұмтылады.
Халықаралық валюта қоры ... ... ... тығыз
қатынастар орнатқан, айталық өзіне қызметі жақын Бүкіл ... ... ... – қаражат қатынастары ойдағыдай даму үстінде.
Халықаралық валюта және ... ... ... ... ... ... ең ... буындарының
бірі.
Валюта рыноктары халықаралық есептесулерді жедел жүзеге асыруды,
дүниежүзілік валюта рыноктарының несие және ... ... ... нығайтуды қамтамасыз етеді. Валюта рыноктарының көмегімен
банктердің, кәсіпорындардың, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... құрылымы сол елдің
экономикасын мемлекеттік реттеу саясатының ... ... ... жәнем қаржы-қаражат қатынастарына ... ... ... болып келеді.
Өнеркәсібі дамыған мемлекеттерде экспортқа бақылаудың күшейюіне
капиталдар қозғалысының интернационалдануы ... ... ... ... интернационалдануы халықаралық деңгейде ... ... ... ... көріністі де қоса алып келді. Сондықтан,
қазіргі кезде экономикасы дамыған елдер ... және ... ... ... қатар өздерінің негізгі істерінің бірі ретінде ... ... ... ... ... ... ... тергеу және жолын кесу мәселелеріменде шұғылданады.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Рынок шеңберінде валютаға сұраныс пен
ұсыныс қалыптасып, оалрдың бағамдық арқатынасы анықталады. ... ... ... ... пен ... заңдары арқылы жүргізіледі.Валюта
рыноктарында орын ... ... ... бұл заңдар валюта
айырбастарының салыстырмалы эквиваленттігін, тауарлар, қызмет көрсетулер,
кпиталдар, ... ... ... ... ... ... шаруашылық қажеттіліктеріне сәйкестігін қамтамасыз етеді
Қазақстанның ұлттық валюта жүйесі қазіргі кезде өзінің қалыптасу
және даму дәуірін бастан ... ... ... оның ... ... ... ... түрде анықталды деп айтуға болады. Біздің мемлекет
дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялануға бағыт ... 1992 ... ... Халықаралық валюта қорына (МВФ) мүше болып кірді.
ҚР-сының Ұлттық банкі ресми ... ... ... ... ... ... есептеу уәкілетті банктің экспортерге-
импортерге хабарлайтын осы ... АҚШ ... ... ... бағамы
бойынша жүзеге асырылады. Мұнан кейін теңгемен қайта есептеу ... ... ... ... АҚШ ... ... ... бйынша жүзеге
асырылады.
Қолданылған әдебиеттер:
1.Айдарханова.К.Н. Становление и развитие валютного законодательство в РК.
Вестник КазНУ. ... ... ... Авдокушин Е. Ф. Международные экономические отношения М., ... М. К. ... ... ... және валюталық құқық.
2004.
4. Бертаева. К. ... ... ... положительные тенденций и
противоречие, Транзитная экономика 2003.
5. Бұхарбаев. Ш. М.Валюта-бюджет 2004. Банки Казахстана. 2003.
6.Ваймнова. Ж.К. ... ... ... ... ... ... ФҒ Эбке. Международное валютное право. М., 1997.
8. Жас алаш “ Халықаралық Валюта ... ... ... ... Валютная политка в условиях глобализаций. Финансист. 2002.
10.Международные валютно-кредитные и
финансовые отношения/ Под ред. Л.Н. ... М. ... ... ... ... отношения / Под ред. Р. И. Хасбулатова. М.,
1991.
12.МобиусМ. ... для ... по ... ... М., 1995.
13.Международные финансовые организаций сокращают кредитование Казахстана.
Финансист. ... ... ... и ... ... ... ... рынок на попрге ХХІ “
15. Мамыров. Н. Қ. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
16. Носкова И.Я:, Максимова Л.М. ... ... ... Линдерт. П. Х. Экономика мирохозяйсивенных связей. М., 1992.
18. Основы международных валютно-финансовых и кредитных отношений/ ... В.В. ... ... внешнеэкоомическихзнаний/ Под ред. И.П. Фамилинского. М.,1994
20. Пебро М. ... ... ... и ... Петров. С. И. Международные финансовые рынки и финансовый менеджмент.
2001.
22.Рубков Б.Б. Зарубежные фондовые рынки.
23. Смыслов. Д. В. Международный ... ... на ... ... Деньги
кредит 1994.
24. Темниченко. М. И. Междунарлдные финансовые рынки и ... ... ... ... қатынастар Р. Е. Елемесов. Алматы. “ Қазақ
Университеті”
Қосымша 1
-----------------------
[1] Мамыров ... ... ... ... ... С. “Қаржы” Алматы 2007
[3] Байгісиев М.Ә.”Халықаралық экономикалық ... ... ... в ... // ... Байгісиев М.Ә.”Халықаралық экономикалық қатынастар” Алматы 1998
Банки в Казахстане // 8/2006
[5] ИльясовҚ.Қ.,Құлыпбаев С. “Қаржы” Алматы 2007
[6] ... ... // 15 ... ... ... М.С.“Ақша, несие, банктер”Алматы, 2001
[8] Байгісиев М.Ә.”Халықаралық экономикалық қатынастар” Алматы 1998
Банки в Казахстане // 8/2006
[9] Мамыров Н.Қ.,Мадиярова Д.М.”Халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... ... ... С. “Қаржы” Алматы 2007
[12] Сейітқасымов Ғ.С.“Ақша, несие және ... ... ... ... // 15 ... ... ... М.Ә.”Халықаралық экономикалық қатынастар” Алматы 1998
Банки в Казахстане // 8/2006
[15] Қазақстан// 16 ... ... ... ... Д.М.”Халықаралық экономикалық қатынас-тар”
Алматы,1998
[17] Байгісиев М.Ә.”Халықаралық ... ... ... ... в ... // ... ... органдары
Қазақстан Республикасының Ұлттiқ Банкi – негiзгi валюталық реттеу органы
ҚР ... да ... ... ... ... агенттiгi, Қаржы
Министрлiгi)
Әлемдік экономика
Донор - елдер
Халықаралық қаржы-кредит ұйымдарының, ізгілікті ... ... ... капитал
Технология және ноу-хау
Жабдық
Менеджмент
Тааурлар, қызметтер көрсету
Реттеу
(+, -)
Төлем балансы
ІӨҰ өсімі ()азаюы
Реципиент ... ... ... ... ... ... Шарттар
Алтын ... ... ... ... ... бағамы
Табыстардағы үлестік қатысу
Преференциялар мен жеңілдіктер туралы шарт
Салықтардың мөлшерлемелері
Валюта бағамы
Дүниежүзілік бағалар
Төлемдер
Жарналар
Депозиттер
Шетелдегі салымдар
Экспорт
Концессиялар
Меншікті жаладу
Бюджет қаражаттары
Ресми резервтер
Жинақ ақша
Табиғи ресурстар
Тауарлар,
Қызметтер ... ... ... ... ... қызмет және қаржы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық қаржылық-несиелік қаржы институттарының даму жағдайы32 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Сыртқы экономикалық қатынастардағы валюта жүйесінің даму кезеңдері30 бет
Аграрлық құқықтық қатынастар7 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Азаматтық құқық пен сақтандыру құқығының арақатынасы21 бет
Азаматтық құқық қатынастары туралы32 бет
Азаматтық құқық қатынастарының объектілері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь