Табиғи және мұнайға серік газдар


Көмірсутектердің ең маңызды көздері— табши газдар мен мұнайға серік газдар, мұнай, тас көмір.
Табиғи газ. Табиғй газдар жөнінде көптеті мәліметтерді
білеміз, өйткені метанмен толық таныстык. ал мпан — бұл газ-
дардын, негізгі кұрам бөлігі. Табиғи газда метаннан өзге оның
ең жақын гомологтары — этан, пропан, бутан болады. Қөмірсу-
тектердің молекулалық массасы үлкен болпш сайын, табиғи
газда оның мөлшері кеми береді.
Әр түрлі кен орындарындағы табиғи газдардың құрамы бірдей
емес. Орта есеппен олардың құралы мынадай (киімі бойынша
процент есебінен): Қатты және сұйык отындар « газ тәрізді отын ретіндегі табиғи газдың үлісіне артыкшылығы бар. Оның жану кезіндегі кызуы анағұрлым шығары , жану кезінде одан күл қалмайды, жану нәтижесі бөлісін өнімдер экологиялык тұрғыдан айтарлықтай таза болады.
Табиғи газ жылу электр станцияларында, заводтағы казан қондырғыларында, өнеркасіптік әр түрлі пештерде домна, мартен, шыны балқытатын т. с. с. көп колданылады. Табиғи газдарды домна пештерінде жағу кокс шығының азайтуға, шойындағы күкірт мөлшерін кемітуге және
пештерден онімділігін арттыруға мүмкінкіндік береді. Табиғи газды ұй шаруашылығында пайдаланудын маңызы каншалыкты зор екені белгілі. Қазіргі кезде ол автотранспортта колданыла бастады (үлкен қысыммен баллондарға кұйылған күйінде), ол жағдай бензинді үнемдеуге, двига-тельді ұзак пайдалануға мүмкіндік береді және оның түгелдей толық жапым котуіне байланысты ауа бассейні де таза болады.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ТАБИҒИ ЖӘНЕ МУНАЙҒА СЕРІК ГАЗДАР
Көмірсутектердің ең маңызды көздері— табши газдар мен мұнайға
серік газдар, мұнай, тас көмір.
Табиғи газ. Табиғй газдар жөнінде көптеті мәліметтерді
білеміз, өйткені метанмен толық таныстык. ал мпан — бұл газ-
дардын, негізгі кұрам бөлігі. Табиғи газда метаннан өзге оның
ең жақын гомологтары — этан, пропан, бутан болады. Қөмірсу-
тектердің молекулалық массасы үлкен болпш сайын, табиғи
газда оның мөлшері кеми береді.
Әр түрлі кен орындарындағы табиғи газдардың құрамы бірдей
емес. Орта есеппен олардың құралы мынадай (киімі бойынша
процент есебінен): Қатты және сұйык отындар газ тәрізді отын
ретіндегі табиғи газдың үлісіне артыкшылығы бар. Оның жану кезіндегі кызуы
анағұрлым шығары , жану кезінде одан күл қалмайды, жану нәтижесі бөлісін
өнімдер экологиялык тұрғыдан айтарлықтай таза болады.
Табиғи газ жылу электр станцияларында, заводтағы казан
қондырғыларында, өнеркасіптік әр түрлі пештерде домна, мартен, шыны
балқытатын т. с. с. көп колданылады. Табиғи газдарды домна пештерінде жағу
кокс шығының азайтуға, шойындағы күкірт мөлшерін кемітуге және
пештерден онімділігін арттыруға мүмкінкіндік береді. Табиғи газды ұй
шаруашылығында пайдаланудын маңызы каншалыкты зор екені белгілі. Қазіргі
кезде ол автотранспортта колданыла бастады (үлкен қысыммен баллондарға
кұйылған күйінде), ол жағдай бензинді үнемдеуге, двига-тельді ұзак
пайдалануға мүмкіндік береді және оның түгелдей толық жапым котуіне
байланысты ауа бассейні де таза болады.
Табиғи газ — химия өнеркәсібі үшін аса маңызды шикізат, және осыған
катысты оның маңызы барған сайын1 арта береді. Метаннан сутегі, ацетилен,
күйе алынатынын сендер білесіндер. Этанды дегидрлеп этилен алады, сол
этилен негізінде көптеген әр түрлі синтездер іске асырылады. Табиғи газ
құрамында кез-десетін басқа көмірсутектер де колданылады.
Мұнайға серік газдар. Мұнайға еерік газдар пайда болуы жөнінен
табиғигаздарға жатады. Олардың бұлай ерекше аталуы мұнай кенімен бірге
кездесуіне байланысты —, олар мұнайда еріген күйде болады немесе мұнай
кенінің үстін бүркеп жатады. Мұнйй жоғары көтерілгенде, қысым кенет
төмендейді газдар сұйық мұнайдан оңай бөлініп шығады.
Ертерек кезде мұнайға серік газдар пайдаланылмайтын, мұнай өндіретін
жерде оны жағып жіберетін. Қазір ондай газ-дарды жинап алады, өйткені олар,
табиғи газ сиякты жақсы отын және бағалы химиялык шикізат болып табылады.
Құрамында метанмен бірге баска да көмірсутектер: этан, пропан, б.утан,
пентаңның едәуір мөлшері болатындыктан, серік газды пайдалану мүмкіндігі-
табиғи газға Карағанда тіпті едәуір кең. Сондыктан табиғи газға карағанда
химиялық өндеу жолымен серік газдан заттарды көп мөлшерде алуға болады.
Серік газдарды тиімді пайдалану үшін оларды қүрамдары жакын қоспаларға
бөледі.
Пентан, гексан және баска көмірсутектердің калыпты жағдайда сұйық
күйде болатын қоспалары газды бензин тузеді (олар мұнайдан ішінара газбен
бірге үшып шығады). Одан кейін пропан мен бутанның қоспасы бөлінеді. Газды
бензин мен пропан-бутан коспасын бөліп алғаннан кейін құрғащ газ қалады,
оның басым көпшілігі метан мен этан коспасынан кұралады.
Газды бензин құрамында өте ұшқыш сұйық көмірсутектер бар, сондықтан
оны Двигательдерді от алдырған кезде тез түтандыру үшін бензинге косады.
Пропан мен бутан сүйылтылған газ түрінде жанармай ретінде тұрмыста және
автомобильдік транспортта пайдаланылады. Құрамы жөнінде табиғи газға үқсас
күрғак газ ацетилен, сутегі және баска да заттар алу үшін, сол сииқты отын
ретінде вайдаланылады

МҰНАЙ, МҰНАЙ ӨНІМДЕРІ
Мұнайдың физикалык. қасиеттері және қурамы. Мұнай май тәрізді
сұйықтык, жанғыш, әдетте қара қоңыр түсті және өзіне тән иісі бар; ол
судан жеңіл және суда ерімейді.
Мұнайдын, негізінде көмірсутектер коспасы екеніне тәжірибе жасап Көз
жеткізу қиын емес. Егер мұнайды 26-суретте көрсетілген приборда қыздырсақ,
мынаңы байқауға болады: ол белгІЛІ бір затқа тән накты бір температура
кезінде айдалмайды, мұнай айдалатын температура шегі өте кен, болады. Ен.
алдымен аздап .қыздырған кезде көбінесе молекулалық массасы шағын және
кайнау температурасы төмен заттар айдалады, ал одан соң жоғары температура
кезінде молекулалык массасы үлкен, т. б. заттар айдала бастайды.
Мұнайлардьщ құрамы бірдей емес. Бірақ олардың бәрінде де
көмірсутектін, үш түрі — парафиндер (көбінесе қалыпты құрылысты),
циклопарафиндер (нафтендер) және аромат косылыстар болады, бұл аталған
көмірсутектердін, мөлшері әр мұнай кендерінде әр түрлі болуы да мүмкін.
Мысалы, Мацк.ыстау мұнайы каныққан көмірсутектерге, Баку аймағындағы мұнай
циклопара-финдерге бай келеді. Мұнай құрамында көмірсутектерден баска аз
мөлшерде органикалык косылыстар болады, ол қосылыстардын, құрамыһа оттегі,
азот, күкірт және баска элементтер кіреді. Смола және асфальт заттары
сияқты үлкен молекулалы косылыстар да бар. Мұнай құрамында жүздеген әр
түрлі косылыстар болады.
Мұнай өнімдері және олардың қолданылуы. Мұнай — молекулалық массалары
әр түрлі, қайнау температуралары да бірдей емес көмірсутектердін қоспасы
болғаңдыктан, айдау арқылы оны жеке фракцияларға (дистиляттарға) бөледі,
мұнайдың күрамында С5—Сгі көмірсутектері бар және 40—200°С аралығында
қайнайтын бензин кұрамында ,С— См көмірсутектері болатын жәңе 150—250° С
аралығында қайнайтын лигроин, құрамында С іг—Сів көмірсутектері болатын
және 180—300°С аралығында кайнайтын керосин алады, бұлардан кейін газойль
алына-ды. Бұның бәрі — ашык, түсті мұнай өнімдері деп аталады.
Бензин самолет пен автомобильдің поршенді двигательдері үшін жанармай
ретінде қолданылады. Сол сияқты бензин майды, каучукты еріткіш ретінде,
матаны тазартуға, т. б. қолданылады. Лигроин трактор үшін жанармай болады.
Керосин — трактор, реактивті самолеттер мен ракеталардың жанармайы. Ал
газойльден дизель жанармайы өндіріледі.
Мұнайдан ашык түсті өнімдерді бөліп алғаннан кейін қара түсті тұтқыр
да қоймалжың сұйықтык. калады, ол — мазут. Қосымша айдау арқылы мазуттан
автотрактор майы, авиация майы, дизель майы, т. б. жағармайлар алады.
Мазутты өңдеп жағармай алумен қатар оны химиялык әдіспен
өңдеу аркылы бензинге айналдыруға болады (кейінгі такырып-
тардан қара), бу қазаны қондырғыларында сұйык отын ретінде
пайдаланылады.
Мұнайдың кейбір сорттарынан катты көмірсутектер коспасы — парафиндер
алынады; катты және сұйық көмірсутектерді араластырып вазелиң алады.
Парафиннін, және вазелиннін. өздеріңе белгілі колданылатын жерлерін
естеріңе түсіріңдер.
Бензиннің детонацияға төзімділігі. Қандай бензиннің болсын сұйық
жанармай ретіндегі аса бағалы касиеттерінін. бірі — онын. детонацияға
төзімділігі.
Детонация кұбылысын дұрыс түсіну үшін іштен жанатын пнтомобиль
двигателінің калай жұмыс істейтінін еске түсірейік.

Двигатель цилиндріне бензин буы мен ауа коспасын сору аркылы Лирады,
коспаны поршень сығып, қатты кысады да электр ұшқыны аркылы от алдырылады.
Көмірсутектер жанғанда пайда болатын газдардың көлемі ұлғаяды, поршеньді
кері итеріп жұмыс істейді. Бензин буы мен ауа қоспасы қаншалыкты қатты
кысылса двигательдің құаты соншалықты күшті болады және жанармайды да аз
жұмсайды. Бірақ бензиннін кейбір сорттары катты кысымды көтере алмайды.
Қейбір көмірсутектер кысым кезінде өте тез жанып, копарылыс сияқты белгі
береді. Қопарылыс толқынынын поршеньді соғуынан цилиндрде дүрсілдеген
қатты дыбыс шығады, осыдан детальдар уақытынан бұрын тозады, двигательдің
қуаты кемиді. Бензиннің копарылыс түрінде жануы детонация деп аталады.
Құрылысы қалыпты парафиндер детонацияға өте төзімсіз келеді.
Тармақталған көмірсутектер, сол сиякты канықпаған және аромат
көмірсутектер детонацияға төзімдірек келеді; олар жанғыш коспаны көбірек
сығады, демек әлдеқайда куатты двигательдер жасауға мүмкіндік туғызады.
Бензиндердің детонацияға төзімділігін есептеу үшін октан шкаласы
пайдаланылады. Әрбір көмірсутек және әрбір сорты белгілі бір октан санымен
сипатталады. Детонацияға төзімділігі өте жоғары изооктаннық 2, 2, 4
триметилпентанның октан саны 100-ге тең деп алынады. Өте онай
детонацияланатын н-гептаннын, октан саны — 0. Гептан мен изооктан
коспасының октан саны олардың күрамындағы изооктаннык (проценттік)
мөлшеріне тең болады. Осындай шкаланы пайдаланып, бензиндердін октан санын
анықтайды. Егер бензиннін, октан саны 76 болса, ондай бензин цилиндрде 76%
изооктан мен 24% гептан коспасындай детонациясыз кысым туғыза алады.
Мұнайдан бөлініп алынатын бензиннің, әсіресе оның кұрамында парафин
көп болса, октан саны біршама төмен болады. Өңдеудің ерекше әдістерін
қолданып (ондай әдістермен кейінірек танысамыз), октан саны едәуіо жоғаоы
бензиндер алады.
Мұнайды айдау. Мұнай өнімдерінін бір фракциясынан кейін екінші
фракциясын лабораторияда алғандай етіп айдап бөліп алу (,26-сурет) әдісі,
өнеркәсіп үшін жарамайды. Бұл әдістің өнімділігі өте төмен, шығыны көп
болады және көмірсутектердің молекулалык. массаларына сәйкес фракцияларға
дәл белінуін қамтамасыз етпейді. Ал үздіксіз жұмыс істейтін түтікті
қондырғылармен мұнай айдағанда жоғарыдағы кемістіктер болмайды.
Қондырғы негізгі екі аппараттан құралады: түтікті пеште мұнай
кыздырылады және ректификациялық колонна, мұнда мұнай
фракцияларға (дистиллятарға) өздерінің кайнау температураларына
сәйкес көмірсутектер коспаларыңа — бензинге, лигроинге, керосинге
және т.б. бөлінеді.
Түтікті пештің ішкі жағына жыланша ирелендетілген кұбыр
орналастырылған. Пеш мазут немесе газ жағу аркылы кыздырылады. Түтікті
құбырмен үздіксіз мұнай келіп тұрады, ондағы мұнай 320 -350° С,-ге дейін
қызады және сұйыктық пен бу коспа ретінде ректификациялық колоннаға
түседі. Ректификициялык коллонна –биіктігі 40 метрдей болат цилиндр
аппарат. Оның ішінде горизонталь орналасқан тәрелке деп аталатын тесіктері
бар бірнеше ондаған қалқалардан тұрады. Мұнай булары колоннаға барғаннан
кейін оның бойымен жоғары көтерілген сайын өздерінің қайнау
температураларына байланысты біртіндеп суынып, сұйық күйге айналады да
белгілі бір тәрелкеге жиналып, газойль фракциясына айналады, алодан
күштірек буланатын көмірсутектер жоғарырак жиналып, керосин фракциясын
құрайды, одан жоғарырақ лигроин фракциясы жиналады, әсіресе күшті буланатын
ұшқыш көмірсутектер бу түрінде колоннадан шығады да бензинге айналады.
Алынған фракциялар белгілі бір декгейдс колоіимллм шы ғарылады.
Олар бұдан кейін күкірт кышкылының сілтініп кммсі мен және басқа да
әдістермен косымшалардан тазартылады, Мұнай өңдеп айдайтын қондырғыларда
лигроин мен керосипді жеке бөліп алмайды, екеуін бірге лигроин-керосин
фракциясы реактивті отын фракциясы ретінде бөледі.
Мұнайды өндеп айдағаннан кейін қалатын мазут көптеген ауыр
көмірсутектердің бағалы қоспасы болып табылады. Ол жоғарыда айтылғандай,
қосымша өңделіп, одан жағармай алынады. Өңдеп айдау процесі кезінде мазут
фракцияларға бөліну үшін, сірә, оны айдаған кездегідей 350° С шамасына
дейін ғана қыздырмай (ол кезде мазут сұйык күйіпде қалган), одан едәуір
жоғары температурада кыздыру керок болар. Бірақ, мазут кұрамына кіретін
көмірсутектердің молекуласы мұндай қатты қыздыруға шыдамай, ыдырай бастайды
екен. Сондықтан процесті төмен қысым кезінде вакуум қондырғыларында
жүргізеді. Мұндай жағдайларда мазуттың көмірсутектері біршама төмен
температура кезінде ыдырамастан, бу тәрізді күйге ауысады.
Вакуум-кондырғының сыртқы пішіні мұнай айдайтын қондырғыға ұксас. Ең
алдымсн мазут түтікті пеште қыздырылады, ал соңынан ректификяциялы барады.
Жоғаруда қарастырылған процестерге үкеле процестер нәтижесінде мазут буы
колоннада фракцияларына болады, тазартылғаннан кейін олардан белгілі бір
жағармалшылар табылды. Мазуттың айдалмайтын бөлігі — гудрон колонна
түбінгіі шығарылады.
Мұнай мен мазут айдайғанда қондырғыны әдеттс атмосфералық вакуумдық
кондырғы түрімде бірге салады. Оның атмосфераның бөлігінде мұнай,
вакуумдык өнлігінде мазут айдаладі. колоіш.-і - биіктігі 40 метрдей болат
цилиндр аппарат. Онын. ішіндс горизонталь орналасқан тәрелке деп аталатын
тесіктері бар бірінчпе ондаган ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Табиғи, ілеспе газдар және оларды өңдеу мен тазалау әдістері
Мұнайға ілеспе газдарының қабатқа шығаруға дайындау процесі
Идеалды газдар
Нақты газдар
Сан қырлы Серік Қирабаев
ЕЛ ӘДЕБИЕТІ ЖӘНЕ АКАДЕМИК СЕРІК ҚИРАБАЕВ
Мұнай және табиғи газдардың ірі шикізат базалары
Табиғи мұнай көздері
"Табиғи, ілеспе газдар, оларды тазалау тәсілдері және қолданылуы" пәні бойынша лабораториялық жұмыстар
Табиғи резервуарлар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь