Ұлттық суретшілердің рухани әлемі

Қазақстан Республикасы мемлекеттік саясатының әлеуметтік-мәдени дамуы жөніндегі тұғырнамасында Республикада тұратын барлық халықтар мәдениетінің өзіндік ерекшелігіне тиісті көңіл бөлінетіндігі және кез келген мәдениет қайталанбас, теңдесі жоқ қазына екендігі, сондай-ақ, белгілі бір халықтың өзін дүние жүзіне сол арқылы толық танытатыны айтылған. Сонымен қатар, бұрынғы өткен өзіндік мәденидәстүрлерін еске түсіру, есте ұстануына, одан рухани қуат алып, өзіндік жасампаздық үрдісін тыныту үшін оған басқа мәдениеттердің белгілерін шеберлікпен өз бойына дарытуға мүмкіндік беретіні көрсетілген. Халықтық мәдениеттердің өзіндік ерекшеліктерін мойындай келіп, Қазақстан халықтары мәдени қазыналарының бірлігі қалыптасатынын ескеріп, мемлекет барлық халықтардың мәдени мұраларын сақтап, қорғайтыны, мәдениеттердің теңдігін және әрбір халықтың өз мәдени ерекшелігін орнықтыру, сақтау және дамыту құқығынқамтамасыз ететіндігі тұжырымдалған.
Әдебиет пен мәдениеттің, өнер мен ғылымның белгілі қайраткерлеріне музей ашу біздің республикамыздың мәдени-әлеуметтік өмірінде орныққан дәстүрге айналды. Атын атап, түсін түстеп, санамалап жатпай-ақ қояйық, музейлердің қарасы еліміз тәуелсіздік алғаннан бергі онжылдықта біршама өсті. Мұның сыры неде? Әрине, экономикалық дағдарыстар, жұмыссыздық, мәдени ошақтардың басына бұлт үйірілуі – мүның бәрі де нарықтық экономиканы нақты даму жолы ретінде таңдаған елдердің әуелде тұмсық соққан тығырықты өткелдері екені анық. Тәуелсіздікке қолымыз жеткен алғашқы жылдарда қаншама қиындықпен ашылған ауылдағы қазақ мектептері қайта жабылып, кітапханалар, мәдениет үйлері мен клубтар жұмысын тоқтатып жатқан кездерде экономикалық дағдарыстар енді рухани дағдарыстарға ұшыратын болды ғой деп уайым шеккенбіз. Мәдениет ошақтарының басындағы мүшкіл хал музейлерді де айналып өткен. Театрлар мен музейлер көрермендері мен келушілердің қатары күрт сиреп, қалт-құлт күй кешті. Дегенмен, музейлер
        
        Ұлттық суретшілердің рухани әлемі
Қазақстан Республикасы мемлекеттік саясатының әлеуметтік-мәдени дамуы
жөніндегі тұғырнамасында Республикада тұратын барлық халықтар мәдениетінің
өзіндік ерекшелігіне тиісті көңіл ... және кез ... ... ... жоқ ... ... ... белгілі бір халықтың
өзін дүние жүзіне сол арқылы ... ... ... ... қатар,
бұрынғы өткен өзіндік мәденидәстүрлерін еске түсіру, есте ұстануына, одан
рухани қуат алып, өзіндік ... ... ... үшін оған ... ... ... өз бойына дарытуға мүмкіндік беретіні
көрсетілген. Халықтық мәдениеттердің өзіндік ерекшеліктерін мойындай келіп,
Қазақстан халықтары мәдени ... ... ... ескеріп,
мемлекет барлық халықтардың мәдени ... ... ... теңдігін және әрбір халықтың өз мәдени ерекшелігін
орнықтыру, сақтау және ... ... ... тұжырымдалған.
Әдебиет пен мәдениеттің, өнер мен ғылымның белгілі қайраткерлеріне
музей ашу біздің ... ... ... ... ... Атын атап, түсін түстеп, санамалап жатпай-ақ қояйық,
музейлердің қарасы еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... сыры неде? Әрине, экономикалық дағдарыстар, жұмыссыздық, мәдени
ошақтардың басына бұлт үйірілуі – мүның бәрі де нарықтық экономиканы нақты
даму жолы ... ... ... ... тұмсық соққан тығырықты
өткелдері екені ... ... ... ... ... ... қаншама
қиындықпен ашылған ауылдағы қазақ мектептері қайта жабылып, кітапханалар,
мәдениет үйлері мен клубтар жұмысын тоқтатып жатқан ... ... енді ... ... ... ... ғой деп уайым
шеккенбіз. ... ... ... ... хал ... де ... Театрлар мен музейлер көрермендері мен ... ... ... ... күй ... ... ... мүлде жабылып қалмады. Қайта
ұлттық сананың, тарихи жадымыздың ... ... ... ... ... пен ... жету ... арпалысты күресіне
қайта үңілуге, тарихымыздағы ақтаңдақтар мен ... ... ... ... ... ... ... ұстаздардың өмір жолын,
шығармашылық мұраларын қайта зерделеуге жетеледі.
Музейлерден тоқтап тұрған сағаттарды ... ... ... сағаты
ма, қол сағаты ма – мейлі, бәрібір, ... бір ... бір күні ... сол ... ... ... тоқтаған сәтін көрсетіп тұруы да мүмкін.
Тек сағат ... сол ... ... зат, ... ... ... бір уақыт
бөлшегінде қозғалыссыз, қимылсыз тұрып қалғандай әсер ... /5/. Ал ... ... ... тіл ... ... мінбесінен сөйлету,
шежіре шерткізу, бұл экспонаттарды бүлінуден, қолды болудан қорғау, сақтау,
келер ... ... ... еткізу – оңай шаруа емес. Музей қызметкерлері
әрбір экспонатқа жай бір көненің көзі, ескінің ескерткіш-белгісі деп ... оның ... ... ... тылсымды түсініп, тереңнен сыр
тарта алса ғана мақсат орындалмақ.
Музейдің мәдени, ғылыми-ағарту мекемесі ретіндегі қызметі де ... ... ... ... сәтімен аялдатып, ұстап тұра алғандығына
байланысты. Кеше ғана ғасыр ауысты, мыңжылдықтар шекарасынан ... ... ... ... қоғам өзгерді. Ой санамызда күрделі ... ... ... ... ... өзгерді. Жоғарыда
айтқанымыздай, ұлттық тәрбие құралының бірі ... ... ... ... ... ... өркениетімізді бір сәтте биік
шыңға көтерген бейнелеу өнеріндегі көрме еді. «Қазақстанның ХХ ... ... ... ... ... ... біздің
замандастарымыздың келбетіне тура қарауға мүмкіндік бкрді. ... ... ... ... Өз модельдерінің бейнелерін, сипаттарын бір ... ... ... ... мен ... бізге қалай
қарады екен? Бәрінен бұрын олар ... ... ... бағалады?
Олар шеберхана мен уақыт, мольберт пен орындық аралығындағы кеңістікке,
сыртқы ... ... не ... ұн ... ... ... ... суретшінің жеке не типтік бейнедегі моделіне үңіле қараған адамда
бәрінен бұрын ненімаңызды деп санады екен?
Георг ... ... ... ... прогресі жетілмеген
тәжірибелерден бастай отырып, портретке жетумен ... деп ... ... ... «тегінде, өнер ерекше жәйттерге тоқталғанды сүйеді».
Адамдардың ерекше бейнесі мен әрқайсымыздың ... не ... ... тек ... мен статистіктер ғана жалпы мен жалқыны, сан мен
салмақты көре ... ... мен ... ... анықтаймыз.
Шығармалар Қазақстанда туып-өскендердің ғана емес, сонымен бірге ... ... не ұзақ ... ... ... жерімізге біржола келген
суретшілер тарапынан да ... ... ... ... өзара дос суретшілердің портреттері мен автопортреттері де ... ... ... ... ... байланыс адам болмысының
маңызынадәл әрі терең бойлануына, мінезіне, көңіл-күйіне және ... ... ... ... ... ... Өзге секілді қарауға
үйретеді.
Көрмеде 150-дей портрет болды. Оның біраз бөлігі өткен жүзжылдықта
жасалған. ... ... ... ... ... ... үшін және ... портреттік ақпарат ағынының астында қалып
қоймауы үшін өздерін өте қатты ... тура ... Бұл ... ... портреттерді тағы да шектеу қажеттігі туды. Олар «ғасыр сырын»
айқын да ... етіп ... ... ... пен өзіңді түсінуге үмітпен қарау
үшін ерекше айна ... ... ... ... ... не? ... ... қызығушылығы. Тең дәрежедегі
әңгіме. Портрет дегеніміз – модельдің ... ... ал ... жеке ... ... ... Осылайша ерекше жағдай тумақ: екі
тұлға шынайы қарым-қатынас жасайды. Бұл ... ... ... ... да бар /7/. ... – ерте ... ... жанр. Бұл адам баласының
өзін көруге құмартқандығынан шығар. Әр түрлі ұғымдар да болды. Египттіктер
адам жаны бейнеленген ... ... деп ... ... ... ... ... портреттен сол адамның өмірден көрген азабын,
қайғы қасіреті мен ... ... ... өмірін көруге болады.
Портреттің ерекше басты сипаты оның түпнұсқамен ұқсастығы.
Адамның сырт бейнесімен қатар, оның ішкі жан ... де ... ... ... сартқы болмыс-бейнесіне қоса, ішкі жан сарайын,
мінез-құлқын аша білгенде ғана көрермен ... ... ұзақ ... ... ... сезімге бөленіп, қиялға беріледі.
Портреттер өзінің сипаты жағынан әр ... ... ... портреттер
– адамның сұлулығын, әдемілігін, дәріптеу, оны ... пен ... ... ... ... көрсету. Ол интимдік, психологиялық
портреттер деп аталады.
Ұқсастықты ... ... ... ... Тек табиғат берген дене
пішініне ғана ма? Немесе бізді қоғамнан, ... пен ... ... адам ... ... бе? Адам қашан шынайы, өзіне-өзі тең
болады? Ең ... ... ... көңіл-күймен, ондағы кескіннің игілігімен
және ақылдың ұлылығымен ғана емес, натураның, табиғаттың көп ... ... ... ... ... ... әсерден
көркемсурет ғарышын, өмір ырғағын бейнелеуге тырысады. ... ... ... ... өзіңді түсінетін бейнемен сәйкес келе ме? ... ... ... ... ... ... ме? Әрқашан «Адам
бейнесі – ол әрдайым әлем ... және ... бір ... ... деп ... ... ... негізгі және басты міндеті – бояуды, қалам ізін, мәрмәр
мен қоланы ... ... ... ... ... картина, оның ішінде
портрет те бар, суретшінің ... ... ... қосылуындағы
образдардан туындайды, бояуға да, не мәрмәрға да еш ... ... ішкі ... ... ... ... ... айналысады. Интуицияны
қосқанда барлық бес сезімге әсер ететін мөлдір де, езгелек ... ... қола ... ... ... ... Әр ... бейнелеу өнерінің әр
түрлі жүйесі жасалынды. Әлемдік ... ... ... ... біздің
суретшілер оларды ХХ ғасырда ғана дайын күйінде пайдаланды. ... ... ... тура келгенімен бұл олардың ... ... тіл оны ... сөйлеу үшін қызмет етеді. Ол үшін дарын
мен мектеп қажет. Халық айтқандай: «Өнерлінің қолы ... ... ... Николай Хлудов 1901 жылы салған «Жас қазақ әйелінің
портреті» ашты. Хлудовтың Қазақстанға ХІХ ... 70 ... ... ... ... ... осы ... табиғатын,
жанрлық сахналар мен жергілікті адамдар бейнеленген ... ... ... ... ... ... 1921 жылдан ... ... ... ... ... Оның ... жұмысын
модельге деген ізгі қарым-қатынасымен ерекшеленбек. Бұл ... жас ... әйел ... қарап отыр. Суретші оның жүзінеғанғ зер салып қоймай,
айналадағы бүкіл әлемді де зор ... ... оның ... ... көңіл аударады. Бұдан суретшінің шүбәсіз көркем де эстетикалық
талғамға ие екендігін ... ... ... мен ... жасалған түрлі-түсті гамма модельдің жастығы мен әсемдігін жан-
тәнімен суреттейді. Хлудов әсерлі сәтті бергісі ... ... ... Сол ... ... ұшқындай түңліктің шеті, алды мен ... ... ... бұл – ... ... ... ... суретшіге имене
қарағандай.
Кескіндеме – бейнелеу өнерінің ең ... ... Онда ... ... Әр ... ... бейімі таңдаған жолы бар.
Біреулері натюрморт жазуға, ... ... ... пейзаж жазуға,
төртіншісі әр түрлі тарихи ... ... ... т.б. ... Суретші өзі қалаған, сүйген тақырыптарды қалап алады. Бейнелеу
өнерінде ... ... жанр деп ... ... ... пейзаж,
портрет, жанрлық кертиналар болып бөлінеді ... ХVІІ ... ... ... ... ... көзқарасын ашып береді. Суретші әр түрлі тақырыпта жұмыс ... ... сан ... тағамдар: нан, жеміс, т.б. бейнеленуі мүмкін.
Болмаса тұрмыстық жағдайда пайдаланылатын заттар қойылып, салынады.
Кейде бір ... салу ... ... бір ... ... ашуға
болады. Суретшінің қиялынан туған, табиғаттың әр түрлі образдары берілуі
мүмкін.
Пейзаж – табиғатқа қарап отырып, ... ... салу ... ... ашу, ... ... ... көңіл күйін беру. Табиғат еш
уақытта ... ... ... жылдар бойы сол бейнесінде қалып отырады.
Тек суретші оны уақытына қарай бейнелеуі мүмкін. Әр ғасырда әр суретші ... ... өмір ... уақытына қарай, сол уақыттың ... ... ... ... жасалу жолдары жақын және Хлудов портреттерінен ... ... ... бар ... Гайдукевичтің (1928)
«Дунганин» деген графикалық туындысы болды. Жұмыс аралас техникамен әртүрлі
фактураларға әуестікпен орындалғандықтан бір ғана ... ... ... ... ... ірі ... ... жүз, шығыңқы жақ сүйектері, үлкен
ауыздағы қалың еріндері, қиғаш көздері мен қою қара ... ... « ... ... ... пұттың маскасын бейнелеп
қойғандай. Бірақ, ... жалт ... ... мен ... ... стол
төрінде шәй ішетін шынысымен отырған ... ... ... ... ... мұндай кескін орыс суретшілерінің ориенталистік
қиялында сомдалған.
Гайдукевич ... ... ... ... ... ашық та,
қарқынды дамыған тіршілігі бар қалада ол ... ... ... ... ... ... әлем мен ... міндетке деген көзқарасы
Қазақстанға ертеректе келген, ХХ ғасырдың алғашқы он жылында Ресейдің өнер
жайлы ілімінен шет ... ... ... ... ... басқа еді. 1928
жылы Гайдукевич ... ... ... ... және ... ... шақыру алады. Мәскеуге қайта кеткенше, 1931 ... ... ол ... ... ... мен табиғатына арналған жұмыстардың
сериясы жасап қалдырды /11/.
Қазақтың алғашқы суретшісі Әбілхан Қастеев Алматыдағы 1929 ... ... де ... ... түседі /12/. Тарих шарты райды
білмейтін ақиқат. Дегенмен, Қастеев Гайдукевичте оқи алуымүмкін бе? ... ... ... ... ... қою ... ... Қазақстанға ертелеу
келгенімен одан бұрын ... ... ... ... ... ... еді ғой, неге кәсіби суретшілер тек ХХ ғасырдың 20-30-шы жылдар
межесінде пайда болды. ... ... ... ... ... өмір
сүру салты негізінен сақталды және сөз, ... ... ... болды. Кеңестік дәуірдің орнауымен бәрі өзгеріп сала берді:
көшпелі ... жаңа ... ... ... деп күштеп басып
тоқтатты. Бірден отырықшылық салты енгізілді. ... ... ... Халық бытырай қоныс теуіп жатты. Кімде-кім аман қалса, тек өзіне
ғана сенуіне, үміт артуына тура ... ... ... ... ... ... жұбанышы бола алмады. Дәстүрдің жақын даусы
... ... ... ... ... ала ... Өз ... жағдайды басынан өткізді. Сондықтан да болар, ... ... ... Оның ... ... да, ... пен қайғыны да –
туысқандарың мен достарының бет-әлпетін, ... ... ... көріністер
мен заттарды жүрегіңде сақтауға болады. Тағы бір сұрақ: ... ... ... не ... еді? Мүмкін, станокты өнерге араласу біраз ... ... еді. Дана ... супрематикалық компазициялары ою-
өрнектегі абстракция тілін түсінетін жергілікті таланттарға тек түсініксіз
әуесқойлық ғана болып көрінер еді. ... ... ... үшін,
онда менің ойымша, геометриялық фигуралар ... бір ... қара ... ... ... еді. ... ... үзіп-жұлып алғандай, оларға өзінше мазмұн берудің қаншалықты
маңызы бар. Көне тұрғындарды фигуралық кескіндемелермен қызықтыру деген ... емес деп те ... ... Және ... діни ... ... ... «тұрмыстық»: ауыл өмірінің келбеті, пейзаждар мен ... ... ... Ал ... ... еді? Оның ... ... субъективті картиналары уақытқа сәйкес келмейтін. Бірінші планға
объективті шындық шығарылатын және ол ... ... ... ... ... ... Хлудовтың жағында еді. Оған сыртқы әлемге
абайлап қарау сипаты жақын ... жылы ... ... ... ... ... ... акварелі
өзінің терең образдылығымен таң қалдырады. Суретші сараң да, ... ... ... мен ... ... /13/. ... ... ер
адамның кеудесіне дейін салынған қырын қараған бейнесі сурет бетін толтырып
тұр. Профиль – толыққанды тұлғаның және суретшінің ... мен ... ... магияның белгісі. Басын сәл иіп, иығын аз ғана ... ... ... және ... қасы ... ... өмір қиындықтарын көп
көрген, ауыр ойға шомғандығын көрсетеді. Кескіндемешінің шеберлігі мен
нәзік ... сол – ... ... ... түсіндірудің шексіз
алаңына айналдырады. Ашық және күрең ... ... ... бас ... мен ... ... айшықты ізі қалған бейнесі өте ұтымды
кескінделген. Ашық түстегі ... басы қара ... мен ... ... ... ... да, оның терісінің түсі бозғылт және ашықтау сияқты
көрінеді. Бет–жүзі мен ... ... ... ... ... ... ... білінер-білінбес жолағы мен камзолындағы ашық әдіптер әсерлі
көрінеді. Қалпағындағы қара ... пен қара ... ... ... ... ... Жүзі ... әлемді қарсы алғандай болғанымен, көңілдір
түстің жақындай түсуі бұл қозғалысты тоқтата ... ... ... ... өмір үшін ... ... ... мен тағдыр өткен
өмір іздері.
«Автопортрет» те (1931) ... ... ала ... ... да
аурушаң жүзді ер адам. Суретші жалпақтау ат жақты кескінге ... ... ... ... екі ... ... жарқыраған көздер, үлкен де
жапырайған мұрын, тарс жабылған еріндер, ... мен ауыз ... ... ... ... ... маңдайдағы әжімдер. Міне, ... ... ... ... осы. Енді мұның артында не
тұрғанын және қалай атау ... ... ... ... бірінің үстіне бірінжапқан пальто. Мойны-жағы ақ-қара жолақтағы
жібек шарфпен оралған. Киіммен ... адам ... бұл әсем ... ... ... ... айрылмаған көркем натура қасиетіне
ие. Бір жағына қисайта, сол жағына қарағанда оң самайы ашықтау ... ... ... ... ... ... де ақ ... икемсіз түр
көрсетіп тұрған модельдегі қиғаштықты әрең ... Тым ... ... ... шарф ... ... ... сезімталдылыққа берілмей, дәл,
нақты, тіпті аямай суреттелген. Онда сол жақ ... ... ... ... Егер ... жылды және салынған күнін көрсетпесе бұл күн несімен
ерекшеленбек? Оны 1931 ... ... ... жылы ... ... Ауру ма, ... күтпеген жерден суытуы ма, әлдегі ... ма? ... ... ... оның ... неліктен
мұңды? Және не себепті бір деген санның орнына басқа сан шығады? ... ... ... Ол ... ... көп мән береді және сырттан
басып ... ... ... ... ... ... ... орындары қоршаған әлемнен модельді қайта бөліп тұратын бейтарап жерге
айналады. Шарфы мен бас киімі интуицияны, мүмкін ... ... ... ал ... ... ... ... білдіреді. Мұнымен
қоса рамка ... ... де ... Бұл әшекейленген
бұрыштары бар тікбұрыш бейнеленген әдемі сурет ... ... ... ... овал ... ... Мүмкін ол
магиялық шебер шығар. Салынған суреттің ... ... ... ... ... бұл ... болуы стол үстіндегі фотосуреттің
әсерін, екінші жағынан сырмақтар мен текеметтердегі ою-өрнектер дәстүрлі
рамкалар мен жиектерді ... ... ... ... ... киім екендігін ажырату қиын емес. Тек шарфты ғана ... ... ... жылдар аралығында Алматыда Валерий Каптерев жұмыс істейді.
Ол ... ... ... оқитын жерінен осында келеді. Оның
«Құсы бар қыз» деген ... ... ... бар. ... ... ... ... графикалық бейнені тудырады. Алдымен кенептің бетін
қағаздай ақтайды. Содан соң қысқа қара сызықтармен қолында құс бар ... ... ... ... ... ... ... байқалады:
көйлегіндегі сары нәзік бояулар, алқызыл еріндер мен құстың ... ... мен құс ... Бұл қыз да ... ... ... сияқты. Бұл
образды поэзия рухы байқалады. Суреттегі қыз бейнесі байқаған, таныған ... атау ... осы ... және ... ... ... «Шал» (1937) деген де портреті бар. Мұнда суретті мүлде басқа
құралдармен сөйлетеді. Біз тек бейнелеу ... ... ... ... ... ауладағы уақыт немесе модельдің биографиясы /14/.
Бейсенбай Сәрсенбаевтің «Абай» (1934) еңбегі ... ... Ұлы ... ... жасауға деген шын көңілі портретте көрініс
берген, нанымды суреттелген. Бұл ақын әрі ... ең ... ... бірі ... ... сезаннизмі» /15/ стилінде жазылған Сергей Богдановтың
«Ұлттық киімдегі қазақ әйелінің портреті» (1935) картинасы да ... ... ... ... ... ... ... керек, керісінше
бояулар шынайы өмірден гөрі өзгеше сөйлеуі, ... ... ... ... ... түрлер мен қатынастарға көңіл бөлуі тиіс деп
есептейді. Бұл жұмысында Богданов ақ және ... ... ... ... жүзді әйелдің үлкен көздері мен жұқа мұрны, ... ... және әсем ... ... ... ... Мұнда ақ түс көгілдір
және көк ... ... ... арт ... ... ... тұр.
Алаша қара көлеңкелі қыртыстары бар қызыл перде ... ... ... үшін ... ... ... ... бейнесін салғызуға әдетке
айналмаған. Басқа да ... бар: ... ... нәзік кескіні,
айтылмаған уайм-қайғы, сонымен қатар – ... ... ... бекзаттық, ұстамдылық сезімдерімен қатар қарапайым түрде бір қолына
салып отырған түрі. Көріксіз қолдар бұл ... ... ... ... көрсетеді.
Богдановтың, сол сияқты Гайдукевич, Каптерев және ... да ... ... ... 1937) ...... ... мен Ленинградтағы көркемсурет формасы ... ... ... еді. Олар ... ... ... екі
жыл оқығанда Қожа-Ахмет Ходжиков шығармашылығында да ... ... ... «Ер адамның портреті» (1937) ... ... ... ... және мазмұндаудың өзге ... ... ... ... ... ... бірақ адамның сипаты
мен оның әлеммен байланысында айтарлықтай ... бар. ... анық ... ... ашық ... ... білген Ходжиков өзінің
зерттеп жүрген формасындағы әдіс ... ... ... ... ... ... заттың түсі, маңызы мен қылқалам қозғалысының
ізі өмір процесінің ... және ... ... ... береді.
Қастеев портретіндегі адам «бар» болса, Ходжиковта уақыттың әр сәті ... Оған өмір ... ... ... үшін өз ... ... күш-жігер қажет. Ходжиков сөзсіз бейнелеудің субъективті еркіндігі
жағына алғашқы ... ... ... оның ... ... ... ... дейінгі жұмыстардан екі бастауды көруге болады: біріншіден,
портреттерде адам туралы айтқанда оған ... ... ... ... ... ... ... тек модельдің өзі
бейнеленеді. Дегенмен, қарапайым ... ... (бас ... ... бәрібір
модельді белгілі уақытқа және кеңістікке орналастырады. Хлудов пен Богданов
адам бейнесін ашық белгіленген мәдени ... ... ... ... ... ... әлдебір дауысын» естиді.
Қырқыншы жылдардың басында соғыс жүріп жатқан жерлерден ... ... ... Олар жергілікті өнерді кескіндеме мен графика
құралдарынан ... ... ... ... Осы ... Татьяне Глебованың
«Қымыз сатушы» (1942-1945) суретін ерекше атауға болады. ... ... ... ... ... ... ... бағаның ойын
кеңістігін құрады. Суретші әйел үшін қыз қылығы ерекше. Оның мүсін ... ... ... ... орта ... Иранның
кітаптарындағыдай, мысалы, тізесіне дейінгі жалаңаш аяғы мен ... ... бар ауыр ... ... ... Өз ... ... жалаңаяқ Ләйлі өтіп бара жатқандарға шипалы сусынды ұсынуда. Мұнда,
әрине, нақты адам қатыспаған, бірақ, шығыстың ... ... ... ... елдердің бейнелеу өнеріндегі стилистика қажет болған.
Павел Зальцманның «Сақшы» (1932-1971) аквареліндегі формальді шешімі
де жергілікті өнер үшін мүлде жаңа ... ... ... 1943 ... ... ... ... киностудиясында) жұмыс ... ... ... Ол ... өнер ... (МАИ) ... негізін
қалаушы Павел Филоновтың мектебінен өткен. Оның ... ... ... ... ... салуды еңсеру. Жасап бітіруге дәлме-дәл
техниканың арқасында қол жеткізді. Бұл принципке ірі заттық ... ... ... ... ... ... ... оны мазмұнды
құрылымын құруға емес, тек оны бейнелеуге болады /16/. ... ... ... ... ... Бұл ... ... әлемнен сыртқа
бөліп қарауға болмайды. Аса мән беріп қарағанда адамның жүзінің киімі мен
фонының кескінделу әдісінің ... ... ... ... ... ... дәрежеде нақты кескінделген. Фонының кристалдың
тізілуі түсті бояулардың ірі түрлерінен ... ... ... ... ... төменгі қабаттағы штрихтарды ұқыпсыз
пайдаланғандай. Бұл – гимнастеркада қаттылық пен жұмсақтықтың үйлесім ... ... Өте ... ... ... салынған бет-әлпет
анық кескінделген бет ... ... ... ... бір уақытта
берілген ерекше субстанцияда жапсырылған болып ... ... ... тұтастығын сақтауға сезімнің өзгеруін бақылауға мүмкіндік
береді. Берілген сюжетке қарамастан ... тек ... ... ғана
хабарламайды. Штык пен гимнастерка адамның басты қасиеттерін жасыра алмайды
– ой мен ерікті бір ... ... ... ... ... сезім кеңістігі
тұлғаның ғарыш әлеміне айналады.
Бұл туындының шығармашылық тағдыры қызық. Зальцман оған үлкен уақыт
аралығын белгілейді: 1932-1971 жылдары. ... ... ... ... ... Орта ... жиі ... тұрды, оның халқымен, мәдениетімен
терең айналысты. Бұл оның көптеген шығармаларында көрініс тапты; «Командир»
(1932-1934), «Дала әні» (1934), «Застава» (1932-1951). Ол өз ... ... ... ... да ... ... шешімнің басқасынан
айтарлықтай ... бар. Оны ... жаңа ... жасалынған
«тәжірибе учаскесі» болды деп айтуға болады. ... өзі ... ... ... ... ... әсер болғандығын бірнеше рет атап
көрсеткен болатын. Ою-өрнек әшекейінің ... ... ... ... шешімнің декоративті тұтастығын іздеу Зальцманды қызықтырды.
Оқтын-оқтын ол өз ... ... ... ... ... ... ... көрмелерге де қатысты. «Қазақ КСР-нің бейнелеу өнері» ... ол ... ... ... деп көрсетілген. Суретші оны 1971 жылы
аяқталған деп есептейді. Бұл уақыт аралығында нелер болмады? Фигура мен ... ... ... қалыптасты, формалар тегістеле түсті, түстік
полифония мен образдық сипаттаманың ... ... ... ... ... ... алып ... Осылайша, тек сырттан
келген суретшілер біздің өнерімізді байытып қана қойған жоқ, ... ... үшін жаңа ... ... ... ... құндылықтар алды. Ол
қазіргі кезде қалаларда мұражайлық сипат алды /17/.
Картиналық жазықтықтағы ... ... ... ... соғыстан
кейінгі портреттерден байқауға болады. Соғыстың кей жылдарындағы барлық
халықтың басынан ... ... ... ... мен ... ... ... шақырғандығы белгілі. Онда енді өзгелермен араласа білу, қоршаған
әлеммен ашық сырласу бағаланады. Түстік шешім жөніндегі ... ... ... ... «Ольга Кужеленконың портретінде» (1945) киімінде ... жылы да ... ... және ... ... ... (1946)
бояуында ұстамдылық танытқанымен образ сипатында қайратты көрінуін ... ... ... ... көңілді, жарқын «Көркемсурет
училищесінің ... ... ... ... (1948). Әсерлі
бейнеленген Сергей Калмыковтың «Автопортретінде» (1949) ... ... ... ... фонында суреттелген. Бұл өмір ... ... Және ... ... ... Регина Великановнаның
«Шеше» (1950) суреті де ғажап. Онда ақшаңқан түңлік пен кимешек ... ... ... ... ... ... әрбір адам мен бүкіл
халық үшін туған қазақ ... ... мен өмір сүру ... ... ... ... Абрам Черкасскийдің «Сәбит Мұқановтың
портреті» (1952) де ... ... ... Алматыда Үлкейген шағына
келеді. Ол әлемді тануда жанды түстер мен әсем ... ... ... ... көре ... және өз ... ... түсін қылқалам
ұшындағы бояумен сездіруге үйретті. Оның жұмысындағы түс пен бояу ... ... ... ғана ... ... ... жеке ... куәсі. Ол
түстің мазмұндылығына, ашық техникалық әдістердің эстетикасына көп мән
берді. Оған шешімді бояу мен ... ... ... тән. ... қазақ жазушысының портретінде суретші айтылған әдістерді
пайдалануда ұстамдылық танытады. ... ... ... маңыздағы адамды
көрсету еді. Бұл өз болмысында нәзік психологиялық сипаттамамен байытылған
көрнекті портрет. Біздің ... ... ... ... билікке
үйренген маңғаз адам тұрады. Байбатшалық бітім, аппақ қардай ... ... ... ... қара ... үлкен де етженді келген бет-әлпет,
жайнаған, бірақ қуланған көзқарас, мейірімді ... пен ... ... ... Егер оның қң ... жоғарғы жағында модельдің жанама түрде
өнер саласына қатысы барын білдіретін биші әйелдің мүсіні ... ... ... ... ... ... шыққан болар еді.
Мүсінші Исаак Иткидің бейнелеген портреттік этюд қайратты қимылмен
жазылған. Экспрессиясымен берілген ойшылдың ... тік және ... ... ... ақ ... киімдері – көйлегі, кеудешігі мен плащында
үш түрлі сәулелі ақ бояумен жасаған ... ... ... ... жетелейді: тағдыры бөлек жаратылған адамның романтик бейнесін
көрсетеді.
Владимир ... ... (1954) ... ... да
қызықты. Басын бірден көрермендер жаққа бұрған. ... бауы ... ... ... ішінен мазасыздана және сынай қараған,
мойнындағы кәрілік белгісі - әжімдерін жасырмаған күйі шарфты еркін ... екі ... ... болуы, түрме мұнараларының арасында
қалғандай – бәрі трагедиялық ... ... ... және ... болып
мойымаған адамның жаны сірі екендігін көрсетеді. Сонымен соғыстан кейінгі
жылдардағы портреттік жанрдаадамның әлеммен байланысы ... орын ... ... жанрлық толықтырумен өсе түседі: композитор ... ... ... бар ... ... екі ауыз сөз айту үшін бір
сәтке отырғаны. Бұдан біраз кейінірек, 1960 жылы жазылған Мария Лизогубтың
«Шораяқтың роліндегі ... ... де ... болады. Сондай-
ақ, Гүлфайруз Исмаилованың қылқаламынан шыққан театрландырылған ... ... бар: ... ... ... ... ... Жандарбекованың лирико-драмалық портреті», лирико-романдық стильдегі
«Қыз Жібек роліндегі Күләш Байсейітованың портреті», жапон кескіндемесі
стиліндегі «Чио-Чио-сан ... Роза ... ... Соғысқа
дейінгі жылдардағы қарсы алдынан және қырынан салынған портреттердің басым
көпшілік статикасы кеңістікте фигуралардың бұрылу ... ... ... ... ... ... аксессуарларға көңіл аударылады
/19/.
50-ші жылдарда ұлттық суретшілерімізде де ... жаңа ... ... ... ... ... ... келтірілген
оның екі портретінде образды жасауға қатысты форманы, түс пен жарықты батыл
бедерлейді.
«Терезе алдындағы қыз» (1958) ... екі ... дуал ... ... ... қыздың образы келтірілген. Ашық
түсті дақтар иықтарына, мойны мен сол жағына құлап түсуде және ... ... ... жіңішке жолақпен оң жағына қарай сырғуда. Ол
бірлесе ... ... ... ... ... ... ... бірге, сезімнің әрең байқалған серпілісі туындайды. ... ... және ... ... ... ... сенімдірек етіп
көрсетіліп, жарық пен көлеңкедегі дақтар араласып кеткендей әсерге бөлейді.
Ақыр аяғы түс заттың батінде ... ... оның ... сіңісіп кетеді. Бояу
жағудың ашық әдісімен суретші бейнеленген ... ... ... ... қыз ... ... отырып оған ынтасымен қарайды.
Қара көздердің ... ... оның ... ... әсер ... білуге
құштарлығын көрсетеді. Бар болмысы сезім дірілін бүркемелеуге ұмтылатындай.
Ал суретші өз кезегінде қыз жүзіне қадалап, бетіндегі әдеміліктің сыры ... ... ... Ішкі жан ... ғана ... бермей, нәзіктік пен
бақыттылықтың осынау тәндік үлгісінің ... ... орта ... ... ... алдындағы вазадағы гладиолус жарыққа қарай ұмтылып, ал
бақтағы көк ... ... ... ... ... басты тақырып
болады да, ол да өзінше бір ырғақ табады. Бұл образды кейбір көз бояушылық
та бар: ... мен ... ... бет-жүзі субъектінің жүзіне
өзгешелігі жоқ жұқа маска сияқты көрінеді /20/.
«М.Лизогуб» (1959) ... ... ... ... ... шаттығының
орнына – мұң, тіпті драматизм көрініс тапқан. Фигура ... ... ... ... көмкеріледі. Бастың көмескі
силуэті, көздің қара ... ... екі ... ... ... ... кеңістігінде өмірдің қиыншылығы мен жалғыздығын көрсетеді. Терезе
бөлшектері арасындағы жазылған модель Сабыр ... ... ... ... ... ... ... терезелердің әртүрлі
көлемдегі фрагменттері, кеңістіктегі фигуралардың қалып-күйі – мұның бәрі
суретшіге формалардың ... ... ... ... өз ... күрделі сипатын енгізуге және оны әлеммен байланыстыруға мүмкіндік
береді. Қыздың фигурасы бірінші ... ... ол ... бірақ бұл оның бет-жүзі бұлдырлықтан ада кескінделген. Көрермен
мен модельбің жүзі арасындағы көк ... ... ... мен ұзын ... ... ... аралығы бар. Түстік-жарықтық композиция материя мен
түрлі-түстің қою ... бар сол ... ... ... оң жақтағы жоғары
қарай белгілердің әлсірей түскен диагоналымен ... ... ... дәл ... ... онша ... Суретші көркемдік шындықтың
сезімділігі үшін предметтік әлем логикасын біршама ... Оң ... ... сол ... ... әрірек орналасқан. Сондықтан да,
фигура жылжитын сияқты әсер қалдырады. Ал модельдің жаны оны ... ма деп ... ғой. ... ... тек ... материясы ғана
толғандыратын секілді көрінуі ... көк пен ... ... ... ... Шын мәнінде, суретші адамды шексіз процесс, формулаға
түспейтін деп әдеппен айттады. Ол өз функциясын адамға бастапқы ... ... да бір ... не ... мағына беретін түстің
стихиясымен қарым-қатынасынан көреді. Модельмен түс арқылы, белгілі бір
жарық жағдайы ... тіл ... ... ол тек ... бағасына үміт
артады, бірақ та салмақты талаптанудан құпия секілді көрінген адам бейнесі
туындайды. Адам өзге біреу ... ... ... ... ... ... және көп қырлы образды өнердің магиялық кристалында ... ... ғана ... пен ... ... ... де декоративті тұтастыққа,
сыртқы бет-пішініне қатысты бір ұқсастық бар. ... ... ... ... өз әлемі бар. Бұрынырақтағы ... ... ... ... үзе ... деп ... ... Филоновтың жүйесінен
шыққан Зальцман ... ... ... таныс болды. Мәмбеев – ұмтылыстан ұлттық бейнелеу өнерінің
формуласын – метафорасын табуға ... Оның ... ... үйде», 1958) суретші натураға тиісті көріністермен ... ... ... алды. Сондықтан да кеңістік пен формалардың көлемінің түсі
үлкен массаға жиналады, ... ... ... пен ... түседі. Бірақ портреттерде нақты модельдердің қатысуы кескіндемешіге
формулалармен ... ... ... ... ... ... ... олардың қозғалысын түрлі-түсті реңктердің динамикалық ара қатысымен
беру мүмкіндігінен бас ... ... оның ... биік ... ... қалай беруге болады? /21/
Сонда бетті жайлаған әжімдердің орнына ашық және ... ... ... ... пе? Я, кеңістіктегі дистанцияның орнына көлеңкеге
тығыла түсу керек пе? Метафораның өмірі үшін үш өлшемнің болуы ... ... ... ... ... байланысты. Сондықтан да «Лизогуб
портретінде» кеңістік пен көлемді ғана көрсетуге ... Одан үш ... ... ... ... ... ... керек. Сөйтіп, ардақты
мақсаттарға ... ... ... ... мен ой ... ... ... орынды.
Алексей Степановтың «Великанованың портреті» (1959) Қазақстандағы
портреттік жанрдың классикасы ... Көз ... жасы ... парасатты,
маңғаздылығымен салмақты әйел тұр. Жабық қара көйлекте, ... ... ... затты түйрегіш, омырауындағы қалтада ... ... ... ... ... ... тартқан ұлпа шаш, қыралығын
жоғалта бастаған көздері өктем де ... ... ... ... ... арқылы кейіпкердің тағдырын әрбір бояуда, жарық пен ... пен ... ... ... ... ... Великановадан 9 жыл
бұрын салынған «Шеше» образы еріксіз еске түседі. Таңғалдыратыны, әртүрлі
мінезге ие және ... өзге ... ... ... бұл ... тағдыры қалайша ұқсас.
Анна Мартованың («Қазақ КСР-ның еңбек сіңірген әртісі Х.Бөкееваның
портреті»,1957), Нағымбек Нұрмұхамедовтің («Биші ... 1959, ... ... Петр ... ... ... ... бастығы»,1959)
портреттеріндегі кейіпкерлер бақытты және алаңсыз секілді. Жастық ... – бұл ... ... мазмұны. Өмірдің арпалысы, өмірбаяндары
бұларға әлі жанасқан жоқ ... ХХ ... ... ... 3-ші ... және ... толысқан түрде аяқ ... Онда ... ... ... тамырлары мәнін тапқан және түсіндірілген.
Сол ... ... сай ... ... ... ... ... суретшілері дүниежүзі өнеріндегі әдептер және ... ... ХХ ... ... мен мәдениетіндегі ірі ағымдары
арқылы өз шығармаларында ашып көрсетеді. Соның ... ... ... бір ... ... пайда болған бүгінгі қазақ өнері
рухани ерекшеліктерін ... мен ... ... сай ... өнер ... қалыптастырды. Мүмкін сол себепті ... ... сан ... ... ие ... бірге, Қазақстан өнері танымал
қасиеттерімен де ерекшеленеді. Олар: тұрмыстың экзистенциалдық мәселелерін
қатысты мүдделер; ... адам мен ... ... өмір ... творчестволық көзқарастардың кең ауқымды болуы; ұлттық мәдени ... ... ... ... ... кеңістікке ерікті
түрде енуі. ХХ ғасырдың соңғы онжылдығындағы және ХХІ ... ... ... ... мен ... күнделікті өмірдің табиғатпен
үйлесімділігі туралы асықпай айтылатын әңгіме, адам мен ... ... ... ... көркемсуреттік таңбаға
айналуы деп түсінуге болады. Бүгінгі күн, суретшілерінің шығармаларында
жұмбақтық ... және мән мен ... және сол ... адам ... ... ... ... күндегі адам ой –
санасының жаңа ... ... ... мен мазмұндар пайда
болады, суретшінің өмірге деген махаббаты, оны ... ... ... да ... түрде өмірге қайта келеді.
Классикалық академиялық халықтың көпғасырлық тарихының өзіндік
жылнамасын жасайды және ... ... ... ... ең ... ... ... Тарих пен мифологиялық сюжеттер, көшпенділердің өмірінен алынған
фрагменнтер, далалық және таулы ... ... есті ... ... болмыстың мызғымас категорияларын ұғынуға мүмкіндік береді.
Бейнелердің байлығы, олардың мифологиялық мәні, ғасырлар бойы ... мен ... ... ... ... ... жауап береді және бейнелеу өнер ... ашып ... ... ... дегеніміз? Әрине, мәдениеттігінің бәрі тұтастай
алғанда адам ... ... ... ... реализмдық әлемі рухани көзге,
естуге, түйсінуге арналған баршылық қана емес, сонымен қатар ішкі әлемімен
игерілетін, адамның ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қорыта айтқанда, суретші өзінің ойы мен ... ... ... тек қана ... ... екшеп алуда, яки толық қанды тұтас
образдарды жасау жолында ұзақ дайындықтан өтті. Ол ... ... әдіс ... жете ... ... ... немесе ақ қағазға салған әрбір
бояудың түрін жігерлендіруші қуатты күшті айналдыра білді. Ол бір ... ...... ... ... бәрін жазып ала бермей, ең
алдымен – шындықты ... және ... ... зат пен ... ... жете ... сыртқы жалған көрініске құр еліктемей, оның ішкі
әлемі, сезімін, ойын көре білу және оны ... ... әр ... түспейтін, әрқашанда құлапта сақтайтын құралдармен дәл жеткізу
қажеттігін жүрегімен ұғынды. ... ... ... бояу жаққаннан-ақ,
одан кейінгілерінде де салған суреттерін үнемі шындыққа жанаса ма және оған
өзінің ... ... ме ... ... дара ... тауып алғанға дейін
кедергілергекездесе береді ғой. Әрине, бояу жағылған сайын ... ... ... да ... ... ... ойы мен сезімі заттың
мәнісіне терең үңілген сайын, оның жеткен ... сырт ... тура ... Ал, егер ... ... көңілі толмай одан
әрі іздене түссе, ілгері қарай жетілдіре берсе, тіпті жақсы, себебі ... ... ... машықтанады. Ал, болмысты ... ... ... ... де шегі жоқ қой. Басқалардың ... ... және ... ... ... ... ... және өз еңбегіне
сырт көзбен қарай білуіне көмектеседі. Сондай-ақ, ... өз ... ... ... ... оны ... қоғамдық
міндетімен, мән-мағына туралы жалпы ұғыммен байланыстыра ... алуы ... ... ... ... ... ... еркін қалыптап
жүрген Қазақстан өнерінің санқырлығын айқын танытатын осы ерекшеліктер 3-ші
мыңжылдықтың басындағы ... ... ... шарықтауы туралы
менің сенімімді қуаттайды. Бүгінгі танда Қазақстан ... ... ... ... қазақ мәдениетініңсақталуы мен дамуындағы ұлы ... ... және ... ... ... енуіне жол ашады.
Мемлекеттің негізгі мақсаты – ұлттық қауіпсіздікті сақтау ... ... ...... ... ... ел ішіне енген
арам пиғылды адамдарды аңду ғана ... ел ... ... ... ... өз ... барлық асыл қазынасы мен асыл ... ... ... өз ... мен ... өзгеге айырбастамайтын саналы
азаматтарды тәрбиелеп, қалыптастыру /39/. Оның бірден-бір төте де ... ... ол – жас ... мәдениет арқылы тәрбиелеу. Мәдениет –
көптеген ... ... ... мен дискотекалар ғана емес,
мәдениет – тіл, ... ... ... ... ... т.б. Біз көп айта
беретін ұлттық идеология дегеніміздің өзі негізінен ... ... біз ... ... ... мәдениетті де солай қорғауға
тиіспіз. Қоғам мүшелерінің ... ... мен ... биіктігі жоғары
болған сайын мемлекет негізінің іргетасы да ... ... ... ... анық ... кейін мемлекеттің алдынан мәдени
дамудың бағытын таңдау, оны таңдағаннан соң сол ... ... ... ... ... идеология туралы ойлаудың өзі жалаң
идея, сөз жүзіндегі игі қана боп ... ... ... ... және
өнертану ғылыми-зерттеу институты осы концепцияны жүзеге асыру үшін арнайы
бөлім ... іске ... ...... ... және ... жағынан өзге
мемлекеттерге ұқсамайтын бірден-бір ... ... Оны ... ... ... ... құрылымдары мүлдем әр
басқа. Бұған келіп, республиканың өз ішіндегі әр ... ... ... ... және ... әр ... қоссақ, мәдени дамудың
жалпы мемлекеттік стратегиясын жасап шығу оңайға соқпасы белгілі. Ол ... ... ... ... және ... ерекшеліктерді мен заң ғылымының
өкілдері де белсене араласуы қажет /40/.
Қазақстан мәдениеті деген ... ... ... ... ... Қазақ
мәдениеті ертең қай бағытта дамуы ... ... па, ... па,
түркілік пе, әлде мұсылмандық ... ме? ... ... ... ... ... ... саяси жағдайында бір
ғана ұлттық шеңберде дамуды мақсат етіп қоюдың өзі ... ... ... ... реалды жағдайды ескермегендік боп табылар еді.
Ұлттық мәдени ... ... ... ала ... біз ... басқа да озық үлгідегі мәдени дәстүрлер мен ағымдарды есепке алуға
тиіспіз.
Мәдениет ұлтты қорғайды, сол ұлттың басын құрып ... ... Бұл – ... ... ... аксиома. Демек, мемлекет те ... ... ... оның ... ... ... отыруына баса
көңіл бөлуі қажет. Мәдениетті ... ... ... ... көтерер факт
ретінде қабылдамай, ұлттың негізі, ... ... деп ... ... Олай ... жағдайда ұлт мәдениетінің босаған орнын басқа елдің
жат өнері жайлап алады. Ол – жаңғар шапқыншылығынан ... ... ... ... ... сияқты адам жайында айтудың осындай көне
тәсілі қажет бола ма? Жердегі жаңа ... ... ... ... ... ... тапқанға дейін тапжылмай ... ... мен ... жете ме? Өмір сүре ... ... ... ... текке кетпейді дегенге сенгің келеді және екі адам өмір мен ... ... ... ... ... өздеріне сын көзбен қарауға
мүмкіндік беретін де күндер туады: суретші ерекше түс белгісін табуды қажет
ететін ... ... ... суретші үшін шығармашылық пен өнердің мәнін
түсіндірудің құралы.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Ә.Х.Тұрғынбаев. «Философия». Алматы. «Білім» 2001; 67-бет.
2. Р.Қарғабекова, ... ... ... ... Алматы-
2004ж; 125-бет.
3. А.Т.Құлсариева. «Эстетика». Алматы-2003; 22-бет.
4. «Қазақстан ... ... ... ... ... ... қайдан табуға болады». Қаз.әдебиеті; 1999-2 шілде,
18-бет.
6. Г.В.Ф.Гегель. 4 ... ... ... «Искусство», 1968-1973, 3-
том, 1971, 255-бет.
7. Б.Р.Виппер. «Введение в историческое изучение искусства». Москва,
«Изобразительное искусство», 1985, ... ... ... ... ... полотна». Москва, Слово, 1995, 82-бет.
9. О.Жаңбыршиев. «Кескіндеменің техникасы мен технологиясы». Алматы-2004,
31-бет.
10. ... ... ... ... ... ... ... «Русская живопись конца 1900-х – начала 1910-х
годов». Москва, «Искусство», 1971,105-бет.
12. Е.Б.Вандравская. «Абылхан Қастеев». Москва, «Советский художник»,
1955, 11-бет.
13. А.Қастеев. ... ... ... ... Алматы.
«Өнер». 1986, 115-бет.
14. «Искусства Казахстана». Алматы. 1982, 75-бет.
15. «Искусства Казахстана». ... 1987, ... ... ... ... ... каталогы. Караганда, 1983,
58-бет.
17. Ергалиева. «Этнокультура традиции в современной искусстве
Казахстана». Алматы, 1969, 62-бет.
18. ... ... ... ... 2002, ... Jan Kriz. Pavel Nikolayevich Filonov. Praha. 1966, 114-бет.
20. «Қазақстан мен Орталық Азияның дәстүрлі және қазіргі өнері». Алматы,
2003, ... ... ... Р.Т.Көпбасынов, қазақ тіліне аударған
Д.Т.Базарбаев. «Қазақстандағы бейнелеу өнері. ХХғасыр =
Изобразительное искусства Казахстана». Алматы, «Атамұра», 2001, 331-
бет.
22. Валентин Антощенко – Оленев. ... ... 1983, ... «История искусств Казахстана». Очерки – 2 том. Алматы. 2004, 92-бет.
24. А.С.Шипанов. «Әуесқой жас ... мен ... ... 1989, 170-бет.
25. Үкі Әжиев. Алматы. «Өнер». 1984, 38-бет.
26. «Современное искусство Казахстана: проблема и поиски». Алматы.
«Мектеп». 1989, ... ... ... ... Мұхаметқали. «Бейнелеу өнерінің
негіздері». Алматы. «Рауан». 1995, 46-бет.
28. ... А.Б. ... Д.Т. ... Д.А. Ли К.В. ... ... ХХғ. бейнелеу өнері». Алматы. «Рауан». 1996, 46-
бет.
29. «Приоритеты развития на современном ... ... 2001, ... Өмірбекова Маргарита Шаяхыновна. «Традиционная культура казахов».
Алматы. «Алматы кітап». 2004, 87-бет.
31. Жарықбаев. «Афоризмы об искусстве». Алматы. 1991, 115-бет.
32. ... ... ... ... Алматы. «Қазақстан». 1969, 62-
бет.
33. Есмаханов А. Ли К. «Қазақстанның қазіргі бейнелеу өнері: кескіндеме,
мүсіндеме, графика». Алматы. «Дидар». 1998, 80-бет.
34. ... ... «Сен де бір ... дүниеге». С поддержки Фонда
Сорос-Казахтан. Алматы. 2002, 2-бет.
35. ... ... ... ... ... өнері». «ОЮ»
көркем галереясы. Каталог. Алматы. 2000, 18-бет.
36. Искакова Гүлсым Келимбетова. «Литература и искусства ... ... 1996, ... ... ... каталогынан. Алматы. 1998, 19-бет.
38. Г.К.Шалабаева, А.Н.Рипинский. ... ... ... ... ... ... (на рус, каз, англ. яз.).2004, 23-бет.
39. Андреев С.С. Информационность – критерий содержателности духовных
ценностей // Социально-политический ... 1999. №3. ... ... Р.К. ... политической системы Казахстана:
проблема и перспективы. Алматы. Институт философии и политологии МОН
РК, 1999, 166-бет.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласы туралы3 бет
Бейнелеу өнерінің әмбебап тақырыбы, идеясы, мазмұны мен қыр-сыры14 бет
Ұлттық киімдердің қоғамдағы маңызы7 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Іnternet әлемі22 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың ақиқат әлемі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь