Мемлекеттiң құрылымдық - инвестициялық саясатын қалыптастыру негiздерi

Жоспар:

Кiрiспе

Мемлекеттiң инвестициялық қызметiн жүзеге асыру және оның маңызды мәселелерi
Құрылыс кешенi және оның дамуын мемлекеттiк реттеу.
Кiрiспе
Ең маңызды аса маңызды екi мәселеге ерекше көңiл бөлу керек: бiрiншiден, халық шаруашылығының құрылымдық өзгерiстерiне нарықтық механизм әсер ете алмайды, сондықтан бұл өзгерiстерд мемлекет тарапынан реттеу қажет; екiншiден, өзгерiстердi инвестициялық процестермен және шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң инвестициялық белсендiлiгiн ынталандырумен тығыз байланыста қарастырмасақ өндiрiстiң әлеуметтiк – экономикалық тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында құрылымдық реттеу мәселесiн шешу мүмкiн емес. Сондай-ақ, болашақтағы ғылыми негiзделген құрылымдық өзгерiстердiң қажеттiлiгi - әсiресе экономиканы басқарудың жоғарғы деңгейiнде инвестициялық шешiмдер қабылдауға қатысты мақсатты сипатта болады.
Экономикадағы құрылымдық өзгерiстердi сипаттайтын көрсеткiштер жүйесi мен деңгейi көбiнесе мемлекеттiң экономикалық саясатын жүзеге асыру мен болашақтағы кезеңдерге белгiленген мақсаттарға қол жеткiзу жөнiндегi нақтылы макроэкономикалық шараларға байланысты. Басқаша айтқанда, жалпы мемелекеттiк экономикалық саясат - макроэкономикалық, салық және аймақтық деңгейлерде құрылымдық саясатты қалыптастыру негiзгi болып табылады.
Макроэкономикалық тұрғыдан алғанда құрылымдық саясатты қалыптастыру негiзiне өзара тиiмдi қатынастарды қамтамасыз ету жөнiндегi бiрқатар мәселелер жатады. Олар: қоғамдық өнiм өндiру бөлiмшелерi арасындағы, аралық және дайын өнiм, өнеркәсiптегi өндiрiс құралдарының өндiрiсi (“А” тобы), ұлттық табыстағы тұтыну қоры мен қор жинау, өндiрiстiк және өндiрiстiк емес күрделi қаржы жұмсау, құрылыс- монтаж жұмыстары мен өндiрiс жабдықтарына шығын жұмсау араларындағы қатынастар. Олардың негiзiнде тиiмдiлiкке қол жеткiзу дегенiмiз – қоғамның табиғи-шикiзат, материалдық - техникалық және интеллектуалдық қорларын қолдана отырып, халықтың материалдық және мәдени қажеттiлiктерiн, жақсы тұрмыс жағдайын қамтамасыз ету. Мұнда аталған мәселенi шешудi тездетудiң негiзi әрдайым аз шығын жұмсап көп нәтижеге қол жеткiзуге бағыттайтын шаруашылық жүргiзудiң нарықтық моделi.
Макроэкономикалық салада оңтайландыру iсi халық шаруашылығының салалық құрылымына да әсер етедi. Өйткенi мұнда өзгерiстердi жүзеге асырудың маңызды тетiгi –макроэкономикалық жағдайға айтарлықтай әсер ететiн салалық басымдықтарды ғылыми негiздеу болып табылады. Республикамыздың жағдайында салалық құрылымның тиiмдi жағдайын анықтау – экономиканың шикiзаттық бағытын жою және өнеркәсiптi дамыту мәселелерiмен тығыз байланысты.
Болашақтағы салалық өзгерiстердi негiздеуде ескерiлетiн маңызды фактор – жиынтық сұраныс құрылымы жайлы болжамды мәлiметтер. Олар iшкi қорлар мен импортты алмастыратын өндiрiстi ұйымдастыру есебiнен тиiстi жиынтық ұсыныс құрылымын қажет етедi. Әлемдiк тәжiрибе, басқа елдерден алынатын ресурстар экономикалық егемендiктi нығайтуға септiгiн тигiзбейтiндiгiн дәлелдеп отыр. Ал, егерде мәселе азық-түлiк өнiмдерiне деген сұранысты өтеу жөнiнде болса, онда импортқа бағытталу елдiң азық-түлiк ьойынша қауiпсiздiгiн айтарлықтай нашарлатады.
Дағдырысты жағдайдан шығу және экономиканы дамыту – ұлттық табыстағы өндiрiстiк қор жинау үлесiн арттыруға байланысты. Ал бұл, өз кезегiнде, әсiресе барынша жетiлдiрiлген өндiрiс құралдарын шығаратын салаларда өндiрiстiң өсу қарқынын арттыруды қажет етедi. Мұнда да шетелдiк технологиялық инвестицияларға бағытталуға болады және бағытталу керек деген жаңсақ пiкiрлер бар. Шетелдiк технологиялық инвестицияларға толықтай бағытталу, бiрiншiден, отандық машина жасау және өндiрiс процесiн механизацияландыру мен автоматтандыруды қамтамасыз ететiн салалардың мүддесiне шек келтiруi мүмкiн; екiншiден, елде техникалық процестiң негiзгi бағыттары бойынша күрделi және қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргiзуге қажеттiлiк төмендеуi мүмкiн. Бұл екi жағдайда да өндiрiсте интеллектуалдық ұтылыс анық байқалады, ал оны болдырмау үшiн мемлекеттiң құрылымдық саясатын қалыптастыруда халық шаруашылығының инфрақұрылымдық және әлеуметтiк салаларының өндiрiстiк негiзiн жаңарту мен пайдалану тиiмдiлiгiн арттыру мүдделерi көзделуi тиiс.
Мұндай саясатты қалыптастыру қалдықсыз технологияларды кеңiнен ендiре отырып, елдiң табиғи байлықтарын тиiмдi игеру мүдделерiне де негiзделедi. Бұл, республиканың экспорттық әулиетiн арттыру -шетелдерге барлық жағынан әлемдiк стандарттарға сәйкес келетiн дайын өнiм шығаруға мүмкiндiк беруi қажет. Сол арқылы экономиканың, оның iшiнде өнеркәсiптiң шикiзаттық бағытын жою мүмкiн болар едi.
Егер әлемдiк шаруашылық байланыстарда өз орнымызды таппасақ, сондай – ақ халықаралық еңбек бөлiнiсiне қатысу мәселесi назарға алынбаса, онда құрылымдық саясат ғылыми негiзделген болмайды. Аталған жағдайда “өз орнымызды табу” дегенiмiз экспорттық бағытталған салаларды дамыту, ал “еңбек бөлiнiсiне қатысу” – маманданған салалардың пайда болуы мен дамуын бiлдiредi.
Бұл жерде бiз халық шаруашылығы салалық құрылымының тиiмдiлiгiн арттыру саласындағы мемлекеттiк саясатты қалыптастырудың негiзгi факторларына ғана тоқталдық. Сондай-ақ, ең алдымен елдiң өндiргiш күштерiн орналастыруды оңтайландыру мәселесiн қамтитын халық шаруашылығының аймақтық құрылымын тиiмдi ету iсi де маңызды екендiгiн атап өту керек. Бұл тұста, экономиканың салалық және аймақтық құрылымдарын оңтайландыруда шешушi рөл атқаратын екi факторды бөлiп қарастыруға болады. Мәселе табиғи қорларды тиiмдi игеруде және қоғамдық өндiрiс пен халықтың өмiр сүру деңгейiнiң тиiмдiлiгiн арттыруға қол жеткiзуде болып отыр.
Алайда, халық шаруашылығының аймақтық құрылымын ғылыми негiздеуде ерекше сипаттағы факторлар да ескерiледi. Атап айтқанда, әр түрлi аймақтардағы халықтың өмiр сүру деңгейiн теңестiру қажеттiгi жөнiнде, өйткенi, егерде аймақаралық ауытқулар деңгейi жоғары болса, әлеуметтiк шиеленiсу мәселелерi күшейе түседi.
Аталған жағдайдан аймақтық құрылымды қалыптастырудың келесi факторы – жергiлiктi халықтың жұмыспен қамтылу коэффициентiнiң мөлшерiн арттыру арқылы экономикалық және әлеуметтiк тиiмдiлiкке қол жеткiзудiң жалпы мемлекеттiк мүдделiлiгi туындайды. Аймақтық жұмыспен қамтылудың әртүрлiлiгiн талдау және есепке алу әрқашанда мемлекеттiң аймақтық саясатын қалыптастыруда бастапқы негiз болуы шарт. Бұл мәселе бiздiң республикамыздың жағдайында өте өзектi болып отыр. Себебi, материалдық өндiрiстiң аса маңызды салаларында аймақтық ерекшелiктердi ескерместен әкiмшiлiк әдiстермен Жекешелендiру шараларын жүзеге асыру түптеп келгенде жұмыссыздықтың өсуiне, халықтың ауылдан қалаға көшуiн күшейтiп, экономиканың аграрлық секторының материалдық – техникалық және ғылыми- интеллектуалдық базасының құлдырауына алып келдi.
Халық шаруашылығы аймақтық құрылымның өзгерiсi көбiнесе республиканың әкiмшiлiк аумақтары мен iрiлендiрiлген аудандарының әлеуметтiк – экономикалық дамуының кешендiлiк қағидасына байланысты. Аталған қағида аймақтық құрылымды қалыптастырудың маңызды факторларының бiрi.
Жоғарыда, мемлекеттiң құрылымдық саясаты, ең алдымен макроэкономикалық деңгейде инвестициялық шешiмдер қабылдап, жүзеге асыру арқылы, яғни құрылымдық және инвестициялық саясаттарды тығыз байланыстырғанда ғана шынайы болатындығы айтылды.
Инвестициялық саясат маңызды үш бағытта жүргiзiледi:
- мемлекеттiк бюджеттiк қорларды пайдалану арқылы;
- iшкi несие қорлары мен жеке заңды тұлғалардың өзiндiк қаражаттарын тиiмдi қолдануды ынталандыру арқылы;
- шетелдiк инвестициялар тарту мен тиiмдi пайдалану механизмi арқылы.
Осы бағыттар iшiнен басымдысын таңдап алу және халық шаруашылығының барынша тиiмдi аймақтық – салалық құрылымын қолдау мақсатында олардың үйлесiмiн қамтамасыз ету- мемлекеттiң инвестициялық саясатының негiзiн құрайды. Оны қалыптастыру барысында ҚР Президентi бектетiн күрделi ұлттық бағдарламаларды iске асыру қажеттiгi де ескерiледi.
Iс жүзiнде, белгiлi мақсатқа қол жеткiзудi қөздейтiн мемлекеттiң құрылымдық – инвестициялық саясатының бағыттары мен көрсеткiштерi сандық жағынан айқындалып, атқарылатын мерзiмi бойынша анықталуы тиiс.
Ал бұл, өз кезегiнде, мүдделер, ресурстық база, механизмдер, объектi мен осы саясатты жүзеге асыру процесiнiң өзi де салалардың, аймақтар мен тұтастай халық шаруашылығының орта және ұзақ мерзiмдiк даму жоспарларында көрiнiс табатындығын бiлдiредi. Мысалға, нарықтық қатынастар саласы дамыған елдердiң мемелекет қызметiнде келесiдей өзара байланыс анық байқалады (6 сурет).
        
        Мемлекеттiң құрылымдық – инвестициялық саясатын қалыптастыру негiздерi
Жоспар:
Кiрiспе
Мемлекеттiң инвестициялық қызметiн жүзеге ... және оның ... ... және оның ... мемлекеттiк реттеу.
Кiрiспе
Ең маңызды аса маңызды екi мәселеге ерекше көңiл бөлу ... ... ... ... ... ... механизм
әсер ете алмайды, сондықтан бұл өзгерiстерд мемлекет ... ... ... ... ... процестермен және шаруашылық
жүргiзушi субъектiлердiң инвестициялық белсендiлiгiн ынталандырумен ... ... ... әлеуметтiк – экономикалық тиiмдiлiгiн
арттыру мақсатында құрылымдық реттеу мәселесiн шешу мүмкiн емес. Сондай-ақ,
болашақтағы ғылыми ... ... ... қажеттiлiгi -
әсiресе экономиканы басқарудың жоғарғы деңгейiнде инвестициялық шешiмдер
қабылдауға ... ... ... ... ... ... ... көрсеткiштер жүйесi
мен деңгейi көбiнесе мемлекеттiң экономикалық саясатын ... ... ... ... ... мақсаттарға қол жеткiзу жөнiндегi
нақтылы макроэкономикалық шараларға байланысты. ... ... ... ... ... - ... салық және аймақтық
деңгейлерде құрылымдық саясатты қалыптастыру негiзгi болып ... ... ... ... саясатты қалыптастыру
негiзiне өзара тиiмдi ... ... ету ... ... ... Олар: қоғамдық өнiм өндiру бөлiмшелерi арасындағы,
аралық және дайын өнiм, ... ... ... ... ... ... ... тұтыну қоры мен қор жинау, өндiрiстiк және
өндiрiстiк емес ... ... ... ... ... жұмыстары мен өндiрiс
жабдықтарына шығын жұмсау араларындағы ... ... ... қол ... ...... табиғи-шикiзат, материалдық -
техникалық және интеллектуалдық қорларын қолдана ... ... және ... ... жақсы тұрмыс жағдайын қамтамасыз
ету. Мұнда аталған мәселенi шешудi тездетудiң негiзi әрдайым аз ... көп ... қол ... ... ... ... ... салада оңтайландыру iсi халық шаруашылығының
салалық құрылымына да әсер етедi. ... ... ... ... ... тетiгi –макроэкономикалық жағдайға айтарлықтай әсер ететiн
салалық басымдықтарды ғылыми ... ... ... Республикамыздың
жағдайында салалық құрылымның тиiмдi ... ...... ... жою және ... ... мәселелерiмен тығыз
байланысты.
Болашақтағы салалық өзгерiстердi негiздеуде ескерiлетiн ...... ... құрылымы жайлы болжамды мәлiметтер. Олар ... мен ... ... өндiрiстi ұйымдастыру есебiнен тиiстi
жиынтық ұсыныс құрылымын қажет етедi. Әлемдiк тәжiрибе, басқа ... ... ... ... ... ... ... отыр. Ал, егерде мәселе ... ... ... өтеу жөнiнде болса, онда импортқа бағытталу елдiң азық-
түлiк ьойынша ... ... ... ... шығу және ... ...... табыстағы
өндiрiстiк қор жинау үлесiн арттыруға байланысты. Ал бұл, өз кезегiнде,
әсiресе ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын арттыруды қажет етедi. ... да ... ... бағытталуға болады және бағытталу керек деген
жаңсақ пiкiрлер бар. Шетелдiк технологиялық инвестицияларға ... ... ... ... жасау және өндiрiс процесiн
механизацияландыру мен автоматтандыруды ... ... ... шек ... ... екiншiден, елде техникалық процестiң негiзгi
бағыттары бойынша күрделi және қолданбалы ... ... ... төмендеуi мүмкiн. Бұл екi жағдайда да өндiрiсте интеллектуалдық
ұтылыс анық байқалады, ал оны болдырмау үшiн ... ... ... ... ... ... ... салаларының өндiрiстiк негiзiн жаңарту мен пайдалану тиiмдiлiгiн
арттыру ... ... ... ... ... ... технологияларды кеңiнен ендiре
отырып, елдiң табиғи байлықтарын тиiмдi ... ... де ... ... ... әулиетiн арттыру -шетелдерге барлық жағынан
әлемдiк стандарттарға сәйкес келетiн дайын өнiм ... ... ... Сол ... ... оның ... өнеркәсiптiң шикiзаттық бағытын
жою мүмкiн болар едi.
Егер ... ... ... өз ... ... сондай –
ақ халықаралық еңбек бөлiнiсiне қатысу мәселесi ... ... ... ... ғылыми негiзделген болмайды. Аталған жағдайда “өз
орнымызды табу” дегенiмiз ... ... ... ... ... ... ... – маманданған салалардың пайда болуы мен дамуын
бiлдiредi.
Бұл жерде бiз ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк саясатты ... ... ғана ... ... ең ... ... өндiргiш күштерiн
орналастыруды оңтайландыру мәселесiн қамтитын халық шаруашылығының аймақтық
құрылымын тиiмдi ету iсi де маңызды екендiгiн атап өту ... Бұл ... ... және ... ... ... ... рөл
атқаратын екi факторды бөлiп қарастыруға ... ... ... қорларды
тиiмдi игеруде және қоғамдық өндiрiс пен халықтың өмiр сүру ... ... қол ... ... ... ... ... аймақтық құрылымын ғылыми негiздеуде
ерекше ... ... да ... Атап ... әр ... халықтың өмiр сүру ... ... ... жөнiнде,
өйткенi, егерде аймақаралық ауытқулар деңгейi жоғары ... ... ... күшейе түседi.
Аталған жағдайдан аймақтық құрылымды қалыптастырудың келесi факторы
– жергiлiктi ... ... ... коэффициентiнiң мөлшерiн арттыру
арқылы экономикалық және ... ... қол ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылудың
әртүрлiлiгiн талдау және есепке алу әрқашанда мемлекеттiң аймақтық саясатын
қалыптастыруда ... ... ... ... Бұл мәселе бiздiң
республикамыздың жағдайында өте ... ... ... ... ... аса ... ... аймақтық ерекшелiктердi ескерместен
әкiмшiлiк әдiстермен Жекешелендiру шараларын ... ... ... ... ... ... ... қалаға көшуiн ... ... ... ...... және ғылыми-
интеллектуалдық базасының құлдырауына алып келдi.
Халық шаруашылығы аймақтық құрылымның өзгерiсi көбiнесе республиканың
әкiмшiлiк аумақтары мен ... ... ...
экономикалық дамуының кешендiлiк қағидасына байланысты. Аталған қағида
аймақтық құрылымды қалыптастырудың ... ... ... ... ... саясаты, ең ... ... ... ... ... ... ... яғни құрылымдық және ... ... ... ғана шынайы болатындығы айтылды.
Инвестициялық саясат маңызды үш бағытта жүргiзiледi:
- мемлекеттiк бюджеттiк қорларды ... ... iшкi ... ... мен жеке ... ... ... қаражаттарын
тиiмдi қолдануды ынталандыру арқылы;
- шетелдiк инвестициялар тарту мен тиiмдi пайдалану механизмi арқылы.
Осы бағыттар iшiнен ... ... алу және ... ... тиiмдi аймақтық – салалық құрылымын қолдау ... ... ... ету- ... ... ... ... Оны қалыптастыру барысында ҚР Президентi бектетiн күрделi
ұлттық бағдарламаларды iске ... ... де ... ... ... мақсатқа қол жеткiзудi қөздейтiн мемлекеттiң
құрылымдық – инвестициялық саясатының бағыттары мен көрсеткiштерi сандық
жағынан айқындалып, ... ... ... ... ... бұл, өз ... ... ресурстық база, механизмдер,
объектi мен осы саясатты жүзеге асыру процесiнiң өзi де ... мен ... ... шаруашылығының орта және ұзақ мерзiмдiк даму
жоспарларында көрiнiс табатындығын ... ... ... ... ... елдердiң мемелекет қызметiнде келесiдей өзара
байланыс анық байқалады (6 сурет).
6-сурет. Экономиканы реттеу ... ... ... ... ... ... матрицалық модель түрiнде көрсетуге болады.
Онда оның баланстық нәтижелерiн анықтап, экономикалық – ... ... және ... бiр ... ... ... Оны
қарапайым кесте түрiнде, бухгалтерлiк қосарланған жазу әдiсi арқылы
толтыруға болады.
| ... ... ... ... елдер|Ұлттық |
| | | ... | ... |
| | | ... | ... ... | | | | | ... | | | | | ... қаржы | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... мақсаттары мен әдiстерiн ескере отырып ... ... ... ... ... ... мәлiметтерiн
талдау – халық шаруашылығының тиiмдi құрылымы мәселелерiн жоспарлы түрде
шешудiң негiзiн ... Осы ... ғана ... ... және
аймақтық құрылымдарын мемлекеттiк реттеу механизмдерiн қолдау мәселелерiн
қарастыруға болады. Өз ... өзге ... ... жүзеге асыру тәжiрибесiн талдау, мұндай жағдайда механизмдер
құрамы мен басымдығы көбiнесе ... ... ... ... тәуелдi екенiн байқатты. Егерде бұл бағыттар мақсатты мiндеттерге
сәйкес болып, құрылымдық өзгерiстердiң ... және ... ... үшiн ... ... ғана ... ... ететiн болса
жақсы. Мұндай жағдайда халық ... ... ... ... ынталандыру механизмi басымды болар едi.
Ал егер, ел экономикасында құрылымдық дағдарыс орын ... ... ... ... ... ... – бұл мүлдем басқа
жағдай. ... ... екi ... ... да орын алып отыр. Ол жөнiнде 1-
кестедегi келтiрiлген ... ... ... ... дәлелдейдi.
Осылайша, қазiргi кезеңде республика экономикасындағы құрылымдық
дағдарысты жою үшiн тұтастай ... ...... ... ... ... ... және оны ауыл шаруашылығы мен
аграрлық өнеркәсiптiк ... ... ... ... ... бағыттау керек. Құрылыс кешенiне де ... ... ... ... ... ... өзгерiстердi реттеудiң
механизмдерi арасында бюджеттiк қаржыландыру, несие бөлу және ... ... ... ... ... ҚР ... құрылымдық саясаты бiздiң ойымызша
келесiдей ... ... ... ... өнiм шығару арқылы экспорттық әулиеттi арттыратын салалар дамуына
басымдық беру;
- iшкi нарық талаптарын ... және ... ... ... ... ... ... өндiрiс есебiнен халық шаруашылығы барлық салаларының
өндiрiстiк аппаратын ... ... ... ... ... салалар дамуын
қамтамасыз ету;
- халық қажеттiлiктерiн қанағаттандыруға бағытталған ... ... ... ... аграрлық секторының дамуын тездетуге бағытталған қаржы және
несие қорларын арттыру және т.б.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе ... ... ... ... ... құрылымдық – инвестициялық саясатын алдын
ала ғылыми негiздемейiнше және салалық, аймақтық деңгейлерде оны жүзеге
асырудың механизмдерiн ... ... ... өзгерiстердi
қажеттi бағытта қамтамасыз ету мүмкiн емес. ... пен ... ... заңы ... ... түрде капитал мен өзге
де қорлардың бiр саладан екiншiсiне ауысуы ешқашанда бiрiншi ... ... ... және ... ... ... ... бермейтiндiгiн түпкiлiктi ұғыну қажет. Ал, олардың
шешiмi – тұтастай алғанда мемлекеттiң жалпы экономикалық ... ... ... ... ... ... мақсаты. Ендi осы
саясатты iске асырудың негiзгi механизмдерi қандай? – ... ... ... ... ... оны ... ... шешушi механизмi
–басымды салалар дамуының мақсатты бағдарламалары. Онда ... ... ... ... – құқықтық сипаттағы шаралар
жеткiлiктi түрде нақтыланды. Сондай-ақ, iшкi және ... ... орын алу ... осы ... ... өнiм сапасы мен
техникалық деңгейiн арттыруға ... ... ... ... ... ... мен ... барынша қарқынды дамуы үшiн
тиiстi жағдайлар жасау жөнiндегi барлық шараларды қормен қамтамасыз ... да ... Бұл ... ... ең ... ... ресурстары туралы
болып отыр, өйткенi оларды анықтау кезiнде сала ... ... ...... ... ... ... маңызды
мезханизмдерiнiң бiрi – басымды салаларда жеделдетiлген өтелiм нормасын
белгiлеу –бұл жоғарыда аталған резервтердi арттыруды қамтамасыз ... iсте ... ... ... ... ... салықты азайту ... ... ... ... ... әсiресе жаңа ғылыми- техникалық жетiстiктердi
ендiруге бағытталған пайда бөлiгiн тұтастай салықтан босату маңызды ... ... ... несие беру механизмi мен салықтық несие
бөлу арқылы да ... ... ... бұл ... егер де басымды
салалар бойынша таңдап алынған инвестициялық жобаларға ... ... ғана ... нәтиже бередi. Осыған байланысты, қарастырылған
инвестициялық жобаларды жеңiлдiкпен несиелеу қызметiн атқаратын ... ... ... ... және ... ... ... жасалса – бұл аса маңызды шара болар едi.
Егер отандық және шетелдiк ... ... ... көңiл бөлсе ғана салықтық жеңiлдiктер жасалуы керек.
Бiрiншi кезекте iшкi ... ... ... ... ... ... өйткенi шетелдiк несиелер, жоғарыда атап ... ... 2-3 есе ... ... Ерекше атап өтетiн тағы
да бiр мәселе, жеңiлдiкпен салық салу – қалдықсыз және ... ... ... ... ... инвестициялық
жобаларды қаржы ресурстармен қамтамасыз ететiн инвесторларға қолданылуы
тиiс.
Егер кәсiпорындар мен ... ... ... ... және т.б. импорт есебiнен қамтамасыз ету
көзделген ... онда ... ... (аймақтар) барынша қарқынды
дамуы үшiн жеңiлдiкпен кедендiк алымдар алуды ұйымдастырудың да ... ... ... ... ... өнiм өндiрiсi көп жағдайда өте
тиiмдi екенiн тағы да атап өткен жөн. ... осы ... ... мен ... жүйесiнде кәсiпкерлiктiң, шағын және орта
бизнестiң ... ... ... ... батыл түрде қолдану
керек.
Қорыта келе, айтарымыз, жоғарыда аталған механизмдер ұзақ мерзiмге
бағытталған тиiстi заңды-құқықтық негiзiн жасаған жағдайда ғана ... ете ... Осы ... ... ... ... ... инвестициялық процесстердiң баяндалуына және
құрылымды құрайтын салалар инвестициялық жобаларының iске аспауына ... өмiр ... ... Бұл ... әрiптестерiмен шаруашылық
мәселелерiн шешу кезiгдегшi өте сақтықпен қару ... ... ... ... ... тұрақсыздығы-күрделi,
құрылымды құраушы ... ... ... ... ... да ... ... бұл жерде тәуекелге баруға тура
келедi.
Мемлекеттiң инвестициялық қызметiн жүзеге асыру және оның ... ... ... түсiнiгiне анықтама беру жөнiнде
көп талас жоқ. Қалыптасқан пiкiр бойынша оның құрамына пайда, табыс және
әлеуметтiк эффект алу ... ... ... ... ... қызметтi дамытуға жұмсалатын меншiк және
иттелектуалдық ... ... түрi ... ... ... ақша
қаражаттарынан, мақсатты банк несиелерiнен, үлестiк жарналардан,
акциялар мен басқа да бағалы қағаздардан, ... және ... ... ... ... т.б.) жердi пайдалану
құқығынан, табиғи қорлардан т.б. тұрады. Инвестициялық қызметтiң негiзгi
нысаны инвестициялық жобаларды жүзеге асыру болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... алған жөн. Егер
инвестициялау қорларды көрсетiлген жобалар бойынша орналастыру болса,
онда қаржыландыру осы қорлардың көздерiн ... ... ... ... ... қаржы ретiнде
қарастырады. Мұндай қателiктiң себебi, инвестициялық қорларды нақты
пайдалану ... ... Егер ... ... ... ... және ... өндiруге бағытталатын болса, онда инвестициялар
құрылыс-монтаждау жұмыстарының, керектi қондырғылардың және ... ... ... ... инвестиция түсiнiгi күрделi қаржы
түсiнiгiнен ... кең. ... ... ... ... ... азаматтардың және мемлекеттiң инвестицияларды жүзеге
асыру жөнiндегi практикалық iс-әрекеттерiнiң ... ... ... ... ... ... ... асырылады: а) күрделi
құрылыс; ә) инновациялық сфера; б) қаржы капиталын пайдалану сферасы; в)
қозғалатын және ... ... ... ... ... ... сферасында (кепiлдiк құқық пен ... ... ... ... ... тағы бiр ... ... емес активтердi (жер бөлiктерiн пайдалану құқығы мен
табиғатты пайдалану ... ... ... құқықтар, тауарлық
белгiлер, сауда маркалары, лицензиялар және т.б.) ... үшiн ... ... емес ... құру және ... үшiн ... ... көздерге амортизациялық
төлемдер, таза пайда, коммерциялық және ... да ... ... ... түсiмдер және т.б. жатады.
Инвестициялар әр түрлi меншiк түрлерiндегi кәсiпорындардың айналым
активтерiне де ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндiрiс, келешек кезеңдер
шығындары ж.б.), айналым сферасындағы ( ... өнiм, ақша ... ... ... ... жөнiнде шешiм қабылдаудағы негiзгi мәселе –
инвестициялық жобаларды объективтi ... ... ... оңай шаруа
емес, себебi сөз жалпы экономикалық мақсаттарға қол жеткiзу ... ... ... ... ... ... ... жобалардың тиiмдiлiгiн бағалауда таза ағымдағы құн,
рентабелдiлiк, iшкi ... ... ... ... ... ... ақшаның қазiргi және келешек ... ... да ... ... ... не үшiн ... Өйткенi, ақшаның қазiргi кездегi
құны бойынша есептелген шығындарды табыспен салыстыру мүмкiндiгiн туғызу
керек. Сол себептi, жобаны жүзеге асыру ... ақша құны ... ... ... жөнiнде шешiм қабылданған кезеңдегi
ақша құнымен қайта есептелуi тиiс.
Бұл есептеудiң дисконттау деп аталатыны белгiлi, және ол ... ... ... ... Sd – ... ... немесе ақшаның қазiргi кездегi
құны;
mt – ақшаның келешектегi құны;
α – пайданың талапты нормасы немесе ақшаның уақытша құны;
n – ақша ... өсуi ... ... ... ... ... ... жобалардың таза
қазiргi құнын анықтаймыз. ... ... ... ... көлемiне бөлу арқылы жобаның рентабелдiлiк деңгейiн
есептеп шығаруға ... ... ... инвестициялық жоба бойынша
шешiм қабылдау үшiн оның iшкi ... ... ... ... ... жүзеге асыру кезеңiндегi инфляция деңгейiнiң ықпалын
көрсетедi. Яғни, инвестициялық жобаны жүзеге асырудың зиянсыз ... болу үшiн, ... ... ... деңгейi қандай болуы керек
деген сұраққа ... ... ... ... ... шешiмдердi қабылдау және
жүзеге асыру, осы iс-әрекеттi ұйымдастырудың логикалық моделiн алдын ала
дайындауды талап етедi.
Бiздiң ойымызша, кәсiпорындардың ... ... ... ... ... ... ... деңгейде
де қолдануға болады. Түптеп келгенде, бұл модель төмендегiдей (7 сурет).
|Стратегиялық жоспарлау ... ... ... ... ... және |
|iздестiру |анықтау және |талдау және |жүзеге |Инвестициялық |
| ... ... ... |бақылау |
| ... ... | | ... ... ... |
7 - ... ... үрдiс моделi
Кестеде көрсетiлгендей, стратегиялық ... және ... ... ету, қабылданатын инвестициялық шешiмдердiң
сыртқы жағдайлары және сонымен қатар “шектеушiлерi” түрiнде көрiнiп тұр.
Мемлекеттiк деңгейде бұл ... ... ... ... ... жүргiзiледi, ал олардың көлемi жылдан жылға
азаюда. Азайған көлемнiң орны ... ... мен ... ... ... өз ... есебiнен толтырылады. Осы
көрсеткiштердiң динамикасын Қазақстан ... ... ... арқылы байқауға болады (10-кесте).
10 - кесте
Күрделi құрылысқа жұмсалған инвестициялар
нақты бағамен, млн теңге
|Жылдар ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| | | |
| | ... ... |Тұрғандарға |
| | ... ... ... меншiктi |
| | |мен ... ... ... мен |
| | | |мен ... |
| | | | ... |
| |Млн ... |% |Млн ... |
|Күрделi құрылысқа инвестициялар, | | | ... |100,0 |100,0 |100,0 ... ... |38,9 |5,0 |10,0 ... ... | | | ... бюджеттiң |... |3,5 |3,2 ... ... |... |1,1 |6,8 ... тыс ... ... |... |0,4 |- ... мен ... өз | | | ... |59,4 |92,3 |49,4 ... ... ... |1,7 |1,2 |2,0 ... ел ... |- |1,5 |38,6 |
* ... мәлiметтер.
Күрделi құрылысқа жұмсалған инвестициялардың көлемiнде бюджеттiк
қаржыландың үлесi ... ... Егер бұл ... 1990 ... ... тең ... 1995 жылы – 5,0 ... ал 2000 жылы – 10,0
пайызға тең. Кәсiпорындар мен ұйымдардың қаржыларының үлесi, тиiсiнше,
59,4 %, 92,3 %, 49,4% ... ... Он жыл ... жеке ... ... үлесi айтарлықтай өзгере қойған жоқ.
Мемлекеттiң инвестициялық қызметiн реттеуде шетел инвестицияларын
тарту мен ... ... ... рөл атқарады. Кестедегi
көрсеткiштерге жүгiнсек, ... ... 1995 ... 1,5 ... ... 38,6 ... ... өскен.
Шетел инвестицияларында жетекшi орындарды ... ... ... ... т.б. алып ... Айта кететiн бiр жайт,
инвестициялық белсендiлiктi жоғарылатуға ...... ... ... жиi өзгерiстер, халық шаруашылығының салалық
және аумақтық басқару жүйесiндегi айқынсыздық т.б. ... ... және ... ... үшiн ... ... ... шетелдiк инвестицияларды тартудың негiзгi қағидаларының
тұрақты ... өте ... ... ... ... ... және әлеуметтiк қағидасы негiзгi болып саналады. Осы
қағиданы ... алу – ... ... ... ... ... ... мен инвестициялық кредит
берудiң қолайлы ... ... ... ... ... тартудың тағы бiр негiзгi қағидасы – ... iстiң екi ... да ... ... ... ... бiржақты табыс алуды қуалау тек елдер арасындағы
инвестициялық ... ... ... екi ... ... ... жағдайымызда, шетелдiк инвестициялық қорларды пайдаланудың
маңызды қағидасы ... ... ... және ... ... және нығайту болып табылады. Осыған ... ... ... ... кәсiпорындарды шетелдiк
инвесторларға сату арқылы бiздiң елде ... ... ... ... ... болмас. Практика көрсеткендей, олардың барлығы
дерлiк инвестициялау жағдайларын сақтап және бiздiң мүдделерiмiздi,
әсiресе экологиялық қауiпсiздiктi ... ... жоқ. Және де, ... ... ... ... ... көңiл бөлуде, ол
республика халық шаруашылығы ... ... ... ... ... басқа елдер алдында ауыл шаруашылық өнiмдерiне
тәуелдiлiгiн ... ... ... ... ... асырылатын инвестициялық жобалар, тұтынуға дайын
сапалы өнiмдер ... ... ... экспорттық мүмкiндiктерiн
жоғарылату және импортты алмастыру өндiрiсiн дамыту тұрғысынан бағалануы
тиiс. Түптеп келгенде, республика ... ... ... ... ұйымдастыруға қажеттi шикiзат өнiмдерiн беретiн салалардың
даму ... ... ... ... бiрi – ... инвестициялық келiсiмдерi
мен инвестициялық жобалардың ... ... ... ... ... негiзгi көрсеткiштерi және жүзеге ... ... ... ... ала ... болуы шарт. Және де
қоғамдық ақпарат құралдарында жариялануы тиiс. Бұл жерде сөз мемлекеттiк
құпияны құрайтын нысандар туралы ... ... ... қағидалар инвестициялық қызметтi дұрыс басқару үшiн қажеттi
болса, шетелдiк ... ... ... ... ... ескере
отырып, олардың қолайлысын таңдап алу үшiн қажет. Тiкелей ... ... ... ... ... және нәтижелi түрi болып
есептеледi. Ол адрестiлiгiмен және өндiрiстiк сфераға ... Ол ... ... және ғылыми-техникалық
интеграция үрдiсiн жеделдетуге мүмкiндiк бередi, бiрiккен ... ... екi ... интеллектуалдық потенциалын өзара байытады.
Қабылдаушы елдерде жаңа құрылыс, болмаса жекешелендiру (жұмыс iстеп
тұрған ... ... алу) ... ... кәсiпорын құру – осы
форманың бiр түрi. Бiрақ, шетелдiк инвестицияларды тартудың бұл формасы
халық шаруашылығының ... ... ... тиiмдi өзгерту, оның
шикiзаттық бағытын жою және экономика мен ... ... ... ... ... үшiн қолданылуы тиiс.
Соңғы кездерi, өндiргiш қондырғыларды және экологиялық таза
технологияларды ... алу ... ... ... ... ... келiсiм жасау сияқты халықаралық экономикалық
қатынастардың аса күрделi емес формасы да ... ... ... ... жақ үшiн экономикалық және әлеуметтiк пайда ғана
емес, сонымен қатар ғылыми-техникалық ... ... ... мен ... да ... ... тартудың формасы
болып табылады, бiрақ олар келешек кезеңнiң қарыздарын ұлғайтады. Түптеп
келгенде, шетелдiк инвестициялық ... ... өз ... ... 2-3 есе қымбатқа түсуi мүмкiн.
Шетелдiк инвестицияларды тартудың келесi бiр ...... Бұл ... жалға алу төлемдерiнiң ретi мен ... ... ... ... ... ортаны қорғау және
табиғи ресурстарды пайдалану ... ... ... ... ... ... және т.б. көрсетiледi. Егер концессияға алушы
келiсiм-шарттарын бұзуға ... ... ... онда ... ... тәуелсiздiгiнен айрылу қаупi туындайды.
Жоғарыда келтiрiлген кестеде көрсетiлгендей, ... ... ... ғана ... сонымен бiрге, шетелдiк
инвестицияларды тарту формаларын таңдауы да статегиялық мақсаттар мен
жоспарлардың шеңберiнде жатыр.
Бұл ... ... ... ... мен ... – ұзақ ... ... мақсаттар жүзеге асырудың
тактикалық жолдары екендiгiн көрсетедi. Осы стратегияға ... ... ... ... шетел инвестициялары көбiнесе екi ... тиiс: а) ...... содан кейiн – еңбектi, ...... көп ... ... ... ... дамыту; ... ... ... ... жеке меншiк секторына
бағдарлау.
Шетелдiк инвесторлардың қызметi мен ... ... ... ... ұйымдық- құқықтық, ... ... iшкi ... ... т.б. жағдайлар жасағанда
ғана, мемлекет жоғарыда айтылған мәселелердi дұрыс шеше алады. Әзiрге,
осы жағдайлардың ... ... ... ... ... қорларды пайдалану үрдiсiнiң жариялы
болмауына, экономикалық басқару органдарының тiзiмi мен ... ... ... ... ... жемқорлығына т.б. байланысты
шетелдiк инвесторлар сақтық танытуға немесе бекiтiлген келiсiм-
шарттардан бiржақты ... ... ... ... бiздiң ойымызша, мемлекеттiң инвестициялық қызметiнiң
негiзгi бағыттары төмендегiдей болғаны жөн:
- шетел инвесторларына ... ... ... ... т.б. ... ... олардың инвестициялық келiсiмдерде көрсетiлген мiндеттемелерiн толық
орындауын бақылау;
- ... ... мен ... ... ... үшiн ... әр түрлi әдiстерi мен жолдарын кеңiнен қолдану;
- отандық және шетелдiк инвесторлардың импортты ауыстыратын ... ... ... ... ... қаржы жұмсауын
ынталандыратын механизмдердi әзiрлеу және iс жүзiнде қолдану;
- ... ... ... және ... ... артта қалған
аудандардың (қалалардың) дамуына ... ... ... салық тәртiбiн орнату, несие беру;
- экономиканың аграрлық және инфрақұрылымдық салаларына ... ... және жеке ... ... ... ... несиелiк т.б. қолдау жасау.
Жоғарыда айтылған мемлекеттiң инвестициялық қызметiнiң бағыттары ... ... ... ... ... құрамы экономика дамуының тиiстi
кезеңiне сәйкес ... ... ... ... ... кешенi және оның дамуын мемлекеттiк реттеу
Мемлекеттiң құрылымдық саясатын iске асырудың негiзiн инвестициялық
–құрылыс кешенi ... Осы ... ... ... ... ... ... онда төмендегiдей заңдылықтардың қалыптасқанын
байқаймыз:
- мемлекеттiк күрделi қаржы көлемiнiң, ... ... ... ... ... және бағаның қарқына жiберiлуiне байланысты, жалпы күрделi
қаржы көлемiнде өтелiмдiк төлемдер үлесiнiң азаю;
- ... ... ... ... ... ... ... қаржы
жетiспеушiлiгi салдарынан, олардың тозу деңгейiнiң жоғыралауы;
- экономиканы нарықтық қатынастарға бейiмдеу реформалары зертеусiз, ... ... ... ... ... алған құрылыс
объектiлерiнде аяқталмаған өндiрiс көлемiнiң өте ... ... ... шаруашылығының материалдық, ғылыми-техникалық және технологиялық
негiздерiн ... ... ... инвестицияларды тарту мен
ынталандырудың нормативтiк –құқықтық негiздерiнiң ... және ... ... ... жою үшiн, ... ... саясатын қалыптастыру мен жүзеге асыру үрдiсiне жаңа
көзқарастар керек. Сөз, ... ... ... тек ... ... ... ғана ... сонымен қатар
республиканың экономикалық тәуелсiздiгiнiң негiзi болып саналатын ... ... ... дамытуға жұмылдыруда болып отыр.
Екiншiден, осы саясатты ... ... ... ... ... жүйесi сан-салалы, әрi кәсiпорындардың өз қаржыларын
пайдалануды ыниаландыру ... ... ... ... ... дұрыс. Осындай механизм шетелдiк технологиялық
инвестицияларды тартудың ынталандыру үшiн де қажет.
Үшiншiден, халық шаруашылығы салаларының өндiрiстiк ... ... ... ... ... ... ...
жүзiнде, нақты жүзеге асыру керек.
Төртiншiден, басыңқы ... мен ... ... ... потенциалының көлемi мен тиiмдiлiгiн жоғарылату
мақсатында жүргiзiлуi тиiс.
Жоғарыда көрсетiлген шаралар әлеуметтiк- экономикалық дамудың орта
және ұзақ мерзiмдiк кезеңдерiн қамтитын ... ... ... ... тиiс. Осы ... ... ... және аймақтық
басыңқылар бойынша жасалатын бағдарламалармен тығыз байланысқан, арнаулы
мемлекеттiк инвестициялық бағдарламалар жасалынады.
Осы бағдарламаларды жүзеге асыру – ... ... ... бiрi – ... саласының арқасында ғана мүмкiн болады. Бұл
саланың индустриалдық негiзiн ... ... ... ... ... ұйымдары құрайды.
Қазiргi кезде бұл ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға, нарықтық инфрақұрылым
институттарын құруға, құрылыс өндiрiсiнiң көлемiнiң ... ... ... мен ... ... енгiзiлуiне байланысты
түпкiлiктi өзгерiстер жүрiп жатыр.
Инвестициялық – құрылыс үрдiсiне мемлекеттiң реттеушiлiк ықпалдары
басқару- ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... шаралар жатады:
- құрылыс кешенiн қаржыландыру орталықсыздандыру;
- құрылыс ұйымдарының ...... ... ... ... пайдалануды қамтамасыз ету;
- құрылыс жұмыстарына тапсырыс берушiлер мен оны жүргiзушi мердiгерлердiң
өзара байланыстарына әкiмшiлiк араласу шараларын қолдануды жою;
- ... ... ... жүйесiн қалыптастыру;
- құрылыс өндiрiсiн басқаруды орталықсыздандыру арқылы құрылыс ұйымдарына
меншiк түрлерiн таңдау мен ... түрi ... ... ... ... қазiргi кездегi осы саланың дамуын зерттеулер нәтижесi
көрсеткендей, жүргiзiлiп отырған монополияны жою, жекешелендiру, саланы
реформалау үрдiстерi кедергiсiз, ... және ... ... отыр.
Әсiресе, төменгi құрылыс ұйымдары өздерiнiң материалдық – техникалық
базасы, ұйымдық құрылымы, мамандандырылуы, қаржылық ... ... ... Сол ... ... ... ... осы ерекшелiктердi
ескере отырып жүргiзiлуi тиiс.
Құрылыс кешенiнiң дамуын ... ... ... рөлi – ... ... ... ... базасын құру. Бұл жұмыс,
негiзiнен, екi бағытта жүргiзiледi: а) заңдар, жарлықтар, ... ... да ... тық ... ... Олар ... өндiрiсiнде шаруашылық
жүргiзушi субъектiлердiң өзара байланыстарын, қарым- қатынастарын реттейдi,
ойын тәртiбiн " бұзған ... ... ... ... анықтайды; ә) экономикалық индикаторлар бұзған жағдайда
қолданылатын ... ... ... ... ... индикаторлар құрамын, мемлекеттiк реттеу механизмдерiн (салық
жiне несие мөлшерлемесiнiң деңгейiн, бағаны т.б.) белгiлеу.
Сонымен ... ... ... iшкi ... ... қорғау
шараларын жүзеге асырады. Олардың қатарына шетелдiк фирмалармен қатар,
қазақстандық құрылыс-монтаж ... ... ... түрде
қатысуымен өткiзiлетiн құрылыс тендерлерiн жүйелi түрде ұйымдастыру,
жекелеген құрылыс ... ... ... ... кедендiк реттеулердi қолдану, республика аумағында құрылыс
жұмыстарын жүргiзу жөнiнде шетелдiк фирмалармен жасалған ... ... ... қазақстандық мамандандырылған жұмысшы кадрларды
пайдалануды белгiлеу т.б. ... ... ... тендерлердi ұйымдастырудың негiзгi қағидалары ретiнде
төмендегiлердi атауға болады:
- мердiгерлiк конкурс пен сауда –тендердiң таңдап алынған түрi инвестордың
инвестициялық – құрылыс қызметiне және ... сай ... ...... ... түрi мен шаруашылық жүргiзу нысандарына,
қайда орналасқанына қарамастан, оларға тең құқық беру;
- ... ... ... ... –мердiгерге өзiнiң монополиялық
мүмкiндiктерiн пайдалануына жол бермеу;
- мердiгерлiк конкурстың ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, т.б.
Нарық қатынастарының кеңеюi жағдайында инвестициялық – ... ... ... ... ... ... рыс бағалауға
мүмкiндiк беретiн барлық факторларды ескеретiн болса, ал ... ... ... үшiн ... ... және ... ... осы ұсыныстар жобасының үстiнен бақылау жүргiзедi.
Дегенмен, мемлекеттiк сараптаудан ... ... ... ... ... де ... рөл ... Егер олардың
алғашқысы конкурстар мен мердiгерлiк ... ... ... ... ... ... жатқан объектiлер саны әлi де көп. Құрылыс
жүрiп жатқан ... ... ... ... бұзу ... ... жағдайлар, орталықта және жергiлiктi дерлерде ... ... ... ...... ... ... жұмыстарын жүргiзуге құқық беретiн ... ... ... қажеттiлiк туғызады.
Сонымен қатар мемлекет венчурлық бизнестiң нормативтiк – құқықтық ... ... ... ... ... мақсаты –жаңа
технологиялар мен венчурлық (тәуекелдiлiк) капитал негiзiнде өнiмнiң жаңа
түрлерiн ... құру мен ... ... ... жеделдетiлген өтелiм
мен жабдықтарды (қондырғыларды) жылдам жаңарту қағидасын жүзеге асыру,
шығарылатын өнiмнiң жоғары бәсекелестiгiнiң арқасында ... ... ... болып табылады.
Дегенмен, инвестициялық –құрылыс кешенiнде экономиканы ... ... ... ... макрокөрсеткiштер саналады. Олардың
қатарына күрделi қаржы ... мен ... ... өндiрiстiк,
технологиялық, салалық, аумақтық), ... ... ... құрылыс –монтаж жұмыстарының көлемiн т.б. жатқызуға болады.
Соңғы кездерi ... ... ... өтелiмдiк төлемдердiң үлесi
төмендеуде, себебi оны есептеу базасы әлсiз (негiзгi ... ... ... және де ... бiр ... инфляция “жеп” қойып
отыр. Осыған байланысты, үкiмет халық ... ... ... қарапайым және ұдайы өндiрiлуiн қаржыландыруды ұлғайту шараларын
iздестiруге мәжбүр болып отыр.
Әрине, бұл ... ең ... ... жеке ... ... өз қаржыларының рөлiн жоғарылату.
Күрделi қаржы көлемiн қалыптастыру көздерiнде экономиканың
мемлекеттiк және жеке ... ... ... ... және де ... тапқан қаржыларының да рөллi жоғарылауы тиiс. Бұл жағдайда,
үкiмет үшi өндiрiстiк сфера салаларын ... ... ... саясат
ұстауына мүмкiндiк туар едi. Егер ... ... мен ... ... ... көтеру үшiн шаралар қолданатын болса,
онда үкiмет ... ... ... күрделi қаржының салалық
құрылымы әлеуметтiк салалар пайдасына өзгертiледi деп ... ... ... ... ... рөлi республикалық және
жергiлiктi бюджеттердiң шығындарын қай ... ... ... ... Ал, егер ... ... қаржының салалық құрылымын қарайтын
болсақ, онда, соңғы ... ... ... үлесiнiң жоғарлағанын
көремiз. Сөз отын –энергетикалық және металургиялық кешендер салалары
туралы ... ... ... аймақтық құрылымын талдауда үш нәрсеге көңiл бөлу
қажет – ... ... ... ... аудандық) кiрiстер мен
маңызының жоғарылауы, әлеуметтiк- шаруашылық жағынан ... ... ... мен ... ... дамыту бағдарламаларын
жүзеге асыру және жекелеген ... ... ... әлуетiн толық
пайдалану.
Ғылыми- технологиялық және индустриалдық жағынан жоғары дамыған
аймақтарда мемлекет нарықтық ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң
иновациялық ... ... ... ... кәсiпорындар құруға жағдай
жасауға тырысады.
Табиғи байлығымен және экспорттық әлуетiмен ерекшелiнетiн аймақтардың
дамуын мемлекет алдыңғы ... ... ... және ... ... ... механизмдерiн қалыптастыру арқылы реттеушiлiк
әсер етедi. Бұл жерде мемлекет екi мақсатты көздейдi: а) ... ... ... мен ... ... өңделген өнiмнiң әлем нарығындағы бәсекелестiгiн жоғарылату. Ауыл
шаруашылығы дамыған ... ... ... ... ... ... ... ауылда кiшi индустриаландыруды
ынталандыру шараларының жүйесiн енгiзу тұрады. Бұл шара ауыл шаруашылығы
өндiрiсiнiң тауарлылығын арттырып қана ... ... ... жергiлiктi
еңбек ресурстарының жұмыс бастылығы деңгейiн жоғарылатады.
Күрделi ... ... ... ... оның ... ... көрсеткiштер динамикасын талдау маңызды орын алады.
Ол төменде көрсетiлген шығындардың көлемдерiнiң өзара қатынасын ... ... ... ... жұмыстары , олар негiзгi қорлардың ынжық бөлiмiн
құрайды;
- жабдықтарды (техника түрлерi, ... ... т.б.) ... алу ... олар ... ... ... бөлiмiн құрайды;,,,
- басқа жұмыс түрлерi (жобалау – iзденiс қызметi, қосалқы және уақытша
қондырғылардың ... ... ... соңғы 30-35 жыл аралығында, ... ... ... ... жұмсалған шығындардың үлесi өскенi байқалады (37-
39%), дегенмен, күрделi қаржының өте ... ... ... 50 %),
аяқталмаған құрылыс көлемiнiң жоғары болуына байланысты, құрылыс- монтаж
жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... күрделi қаржыны ертеректе ... ... ... ... аяқтауға жұмсау, қазiргi кезде күрделi қаржыны орынды
пайдалану бағыттарының бiрi ... ... ... ... ... көрсеткiштерiн, тиiмдiлiк
деңгейiн нақтылауда баға саясатының алатын орны зор. ... ... ... ... ... сферасында мемлекеттiк билiк органдары
тағайындайтын, сондықтан барлық инвесторлар мен құрылыс ... үшiн ... ... ... ... ... бағаларды
қолдану шеңберi болғаны жөн. Мемлекет осы бағалар ... ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк қуаттар мен
әлеуметтiк сфера нысандарын iске ... ... ... ынталандыруға бағытталған өзiнiң бақылаушылық функциясын
жүзеге асырады.
Ал, ... ... ... ... ... ... үрдiсi осы
бағалардың жоғарғы және төменгi деңгейiн белгiлеумен ... ... ... заңына сәйкес, мердiгерлiк жұмыстар бойынша сауда-
тендерлерге қатысушылардың бәсекелестiгiнен, осы жұмыстарға ... ... ... ... қатынасынан туындайтын еркiн бағалар қолданылады.
Инвестициялық –құрылыс кешенiнiң ... ... ... ... реттеудiң несиелiк, салықтық тетiктерiнiң де бар екенiн естен
шығармау керек, әсiресе олардың ынталандыру ... ... ... бөлiнуi тиiс.
Жоғарыда аталған механизмдердiң барлығын бiр мақсатқа қол ... ... ... ... инвестициялық –құрылыс кешенiнiң
дамуын мемлекеттiк реттеудiң ең басты, ... ... ... ... болады.
Нарық жағдайында орталық жалпы экономикалық мемлекеттiк ... осы ... ... дамуын қамтамасыз етудегi негiзгi
мiндеттерi төмендегiлер болып саналады:
- ұзақ және ... ... ...... ... жөнiнде тиiстi басқару органдарына ұсыныстарды әзiрлеу;
- кешенi бағдарламаларды дайындау және жүзеге асыру;
- күрделi қаржының ... ... мен ... және ... көлемiн анықтау;
- мемлекеттiк және муниципалдық маңызы бар ... ... және ... инвестициялық – құрылыс қызметiн көрсетушi
субъектiлердiң арасына конкурстық негiзгi орналастыру;
- инвестициялық ... ... ... және оның ... ... инвестициялық қызметтiң ағымдағы
жағдайын және нәтижелерiн талдау.
Жоғарыда жазылған жайттар инвестициялық – құрылыс кешенiнiң дамуын
жоспарлауға жалпы методологиялық ... ... ... ... ... ... ... нақтылау әдiстемесiн де бiлген
жөн. Күрделi құрылыстың өндiрiстiк қызметiн сипаттаушы негiзгi көрсеткiштер
қатарына төмендегiлердi ... ... ... ... және мердiгерлiк жұмыстар көлемдерi;
2) өндiрiстiк қуаттар мен ... ... iске ... ... ... өнiмi (құрылыс –монтаж ұйымдары үшiн).
Өндiрiстiк бағдарламаны негiздеу үшiн, жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... және оның
тиiмдiлiгi, т.б. көрсеткiштер қолданылады.
Күрделi құрылыс жоспарының жобасын әзiрлеуде, алдымен ... ... ... ... ... ... ... көлемi
(салалар мен облыстар бойынша бөлiнген) ... ... ... ... үшiн ... және ... ... есептеулер әдiстерi қолданылады. Олардың негiзгiлерi болып
төмендегiлер саналады:
- негiзгi қорлар, қондырғылар, өндiрiстiк қуаттар және ... ... ... ... ... ... техникалық қайта жарақтандыру,
реконструкциялау және кеңейту жоспарлары;
- құрылыс материалдарының ... ... ... ... ... ... құрылымының есептерi;
- сыбағалы күрделi қаржы нормативтерi және басқа да ... ... мен ... ... ... мен заделiнiң нормалары
(мөлшерлерi).
Күрделi қаржы көлемi мен оны пайдалану бағыттарына бөлу жоспары
өнiм және ... ... ... ... ... ету ... жасалады. Материалдық өндiрiс салаларын дамытуға жұмсалатын күрделi
қаржыларға жұмыс ... ... ... ... ... ... және жаңа кәсiпорындар мен объектiлердi
салуға кететiн шығындар жатады.
Жоспарда көзделген күрделi ... ... ... ... ... ... ... етуi тиiс:
а) жұмыс iстеп тұрған, жалпымемлекеттiк маңызы бар кәсiпорындарды қолдау;
ә) жаңа қуаттар мен объектiлердi iске ... ... ... ... ... ... ... құру;
в) құрылыс сметасына енгiзiлмеген машиналар мен қондырғыларды сатып алу.
Егер, жұмыс ... ... ... оларды қайта техникалық
жарақтандыру мен реконструкциялау шараларын ... ... да ... түрi бойынша жоспарда көрсетiлген өсiм көлемiн өндiрудi қамтамасыз ете
алмаса және қаржыландыру ... ... ... ғана жаңа ... ... бөлiнуi тиiс. Ол үшiн өнiмнiң өсiм көлемiнiң және iске
қосылатын қуаттардың бiрлiктерiне жұмсалатын ... ... ... ... ... ... қолдау, қор қайтарымы сияқты көрсеткiштер мен
нормативтер қолданылады. Жоспарлы кезеңге арналған сыбағалық күрделi ... ... ... , ... ... қажеттiлiк көлемi
экстраполитивтiк әдiспен есептелуi мүмкiн, яғни осы көрсеткiштiң өткен
мерзiмдерде қалыптасқан ... және ... ... негiзiнде (iшкi салалық
құрылымның өзгеруiн ескере отырып). ... ... ... ... ... қор қайтару немесе қор сыйымдылығы көрсеткiштерi
негiзiнде, оларға ... ... әсер ... факторларды ескере отырып,
iрiлей есептеуге де болады.
Күрделi қаржыға жалпы қажеттiлiк өндiрiстiк және ... ... ... ... жұмсалынатын күрделi қаржылардың қосындысы
ретiнде анықталады.
Күрделi қаржының технологиялық құрылымын жоспарлауда есептелетiн
құрылыс-монтаж ... ... ... ... жұмыстары жоспарын
дайындауға негiз болып табылады. Қондырғылар мен басқа да белсендi қорларға
күрделi қаржы бөлу – ... ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi. Жаңадан басталатын
құрылыстар ... ... ... технологиялық құрылымын есептеуде
жобалық-сметалық құжаттар, техникалық – ... ... ... ... ... ... ... ретiнде
өндiрiстiк қуаттар мен негiзгi қорларды iске қосу көлемiн айтуға болады. Ол
құрылыс ... ... ... ... Жоспарлы кезеңде өндiрiс
қуаттарының қажеттi iске қосу көлемi өндiрiс ... ... ... ... және ... емес мақсаттағы негiзгi қорларды iске қосу
жоспары құндық және натуралдық өлшемде жасалынады. Негiзгi қорларды ... ... ... көлемi iске қосылатын объектiлерiң (кәсiпорын, цех
т.б.) сметалық құны негiзiнде анықталынады. Негiзгi қорлардың ... ... ... iске қосу ... ... негiзiнде негiзгi қорлардың балансы жасалады (4 – үлгi).
4-үлгi. Толық алғашқы құны бойынша негiзгi ... ... |Жыл |Iске ... |Жыл |Орташа |Негiзгi |
| ... ... ... |ағы | |луы |ы ... |дық құны |ң өсiмi |
| ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... Өндiрiстiк қорлар | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... емес | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... бойынша меншiк| | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... ... ... келтiру құны бойынша негiзгi
қорлардың балансының да маңызы зор. Осы баланстың мәлiметтерi ... ... ... ... ... ... Мемлекеттiк тұрғыдан
қарағанда, берiлген күрделi қаржы көлемi өндiрiстiк қорлардың белгiлi өсiм
көлемiн қамтамасыз етуi тиiс және ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк қорлар динамикасын өнiм өндiру динамикасымен
салыстыру –оларды пайдалану тиiмдiлiгiн талдау үшiн де қажет.
Сонымен қатар, күрделә қаржы ... да ... зор ... Күрделi қаржы балансы
| ... ... ... ... ... ... қосу ... |
| ... |i ... |ың ... ... ... | ... |ы |
| ... ... | ... ... | | ... |ған |
| | | | ... ... |
| | | | ... | |
| | | | ... iшiнде | | |
| | | ... | | |
| | | |-ғы | | | |
| | | | ... | |
| | | | ... |iстiк | | |
| | | | | ... | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... үшiн, ... ... ... бойынша
күрделi қаржының құрылымын дұрыс белгiлеу қажет. ... ... ... ... дер кезiнде iске қосуға мүмкiндiк бередi.
Сондықтан, күрделi қаржы балансын ... ... ... дайындық деңгейiн анықтауды талап етедi. Кейбiр жағдайларда,
қаржылардың ... ... ... ... ... құрылыс
көлемiнiң қысқаруы байқалады. Ал, кейбiр жағдайларда аяқталмаған құрылыс
көлемiнiң ұлғаюы заделдiң ұлғаюымен ... ... ол ... ... ... әр ... кемшiлiктерге байланысты ... ... ... ... анықтау ғана емес, сонымен бiрге, задел
құрамы мен оның ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған құрылыс көлемдерiнiң қатынасын деңгейiн талдауға да
мүмкiндiк бередi.
Инвестициялық – құрылыс ... ... мен ... ... ... түптеп келгенде, инвестициялық қызмет пен құрылыс
өндiрiсiнiң тиiмдiлiгiн жоғарылатуды қамтамасыз етуi тиiс. ... ... ... ... ... ... тоқталып өтейiк.
Күрделi қаржының тиiмдiлiгiн есептеу халық шаруашылығы, оның ... ... ... ... кәсiпорындар және құрылыс
объектiлерi бойынша жүргiзiледi.
Стратегиялық жоспарлау шеңберiнде бұл есептеулер халық шаруашылығының,
оның салаларының даму болжамдарына, ұзақ ... ... ... ... тиiс. Олар, кешендi мақсатты бағдарламалар
әзiрлеген кезде және өндiргiш ... ... және ... жөнiнде
жекелеген техникалық – экономикалық нақтылаулар жасалғанда да жүргiзiледi.
... ... ... арқылы күрделi қаржының жалпы
(абсолюттi) тиiмдiлiгi (Э) анықталады:
- халық шаруашылығы бойынша – жоспарлы кезеңдегi ... ... ... ... (Д) осы өсiмдi қамтамасыз еткен күрделi қаржы ... ... ... жеке ... ... ... шаруашылық жүргiзушi
бiрлестiктер, кәсiпорындар бойынша – таза пайданың (П), ... ... (ЧП) ... өсiмiнiң осы өсiмдi тудырған күрделi қаржының
көлемiне қатынасы ретiнде:
; ;
- ... ... ... ... жобаланушы (құрылыс
жүргiзiлушi) кәсiпорындар, объектiлер бойынша - жобалық ... ... құны мен ... өнiм ... ... құнының (С) айырмасының
құрылыстың (объектiнiң) сметалық құнына немесе сол шараны жүзеге асыруға
жұмсалған шығындар көлемiне (К) ... ... ... ... ... және бiр көрсеткiш ретiнде,
жұмсалған күрделi қаржы көлемiнiң табыстың өсiмiне немесе өзiндiк құнның
төмендеуi салдарынан алынған ... ... ... ... ... ... мерзiмi (Т) көрсеткiшiн атауға болады:
; ; ... ... ... күрделi қаржының тиiмдiлiгне
төмендегi ... әсер ... ... ... ... ... ... қор шығындылығы мен материал шығындылығының
өзгеруi және тиiстi ... ... ... ... ... ұдайы өндiрiстiк, технологиялық құрылымындағы
қозғалыстар;
- құрылыстың сметалық құнының өзгеруi;
- құрылыс жүргiзу мерзiмi мен ... iске ... ... ... ... өнiмнiң сапасының жоғарылауы.
Кешендi бағдарламаларды жүзеге асыру, құрылысты жүргiзу вариантын және
құрылыс жобаларының тиiмдiмсiн таңдау үшiн күрделi қаржының ... ... ... есептейдi. Бұл көрсеткiштiң негiзiне
келтiрiлген шығындардың минимумы алынған. Әр вариант бойынша келтiрiлген
шығындар ... ... ... (Ен = 0,12) ... ... ... келтiрiлген ағымдағы шығындар (өзiндiк құн) (С)
мен күрделi қаржының (К) қосындысы арқылы анықталады:
С+Ен . К ... ... ...... көрсеткiштерiн анықтау және
экономикалық тиiмдiлiгiн нақтылау үшiн ... ... ... кезеңде олардың тиiмдi пайдаланылуын қамтамасыз
ететiн, жалпы ... ... ... ... табылуы тиiс.
Жалпы алғанда, инвестициялық- құрылыс кешенiнiң дамуының тиiмдiлiгi
әрқашан ... ... ... ... ... керек, өйткенi
ұлттық табысты бөлу, қайта бөлу ... ... ... ... ... ... байланысты.
-----------------------
Мемлекет және оның қаржы жүйесi
Басқа елдермен салыстыру үшiн
Жоспарлау
Бюджет саясаты
Бақылау
Статистика
Тексеру
Ұлттық санақ ... ... ... елдер

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің құрылымдық-инвестициялық саясатын қалыптастыру негіздері23 бет
Мемлекеттің құрылымдық-инвестициялық саясатын қалыптастыру негіздері туралы20 бет
Банктердің инвестициялық портфелін қалыптастыру және басқару әдістерін зерттеп, оның жетілдіру жолдарын іздеу73 бет
Компанияның инвестициялық портфелін қалыптастыру тетігі28 бет
Кәсiпорынның инвестициялық iс-әрекетiн жүргiзу126 бет
Қаржылық инвестициялар портфелін қалыптастыру көздерінің негізі49 бет
Альянс Банк33 бет
Банктiң инвестициялық қызметтерінiң жалпы сипаттамасы және ерекшелiктерi68 бет
Бағалы қағаздар портфельдік инвестицияның объектісі ретінде35 бет
Зейнетақы қорларының инвестициялық қызметі52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь