Халықаралық валютаның жүйесінің және бағамының іс-әрекет механизмдерін зерттеп талқылау

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

II.Негізгі бөлім:

1.Халықаралық валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1.Дүниежүзілік валюта жүйесінің даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2.Халықаралық валюта жүйесін ұйымдастыру механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2.Валюта бағамының (курсының) мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.1.Валюта бағамы, оның экономикаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.2.Валюта бағамының қалыптасуына әсер етуші факторлар ... ... ... ... ... ... ..21

3.Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің түсінігі мен белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
3.1.Қазақстанда валюталық операцияларды жүргізетін ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
3.2.Қазақстан Республикасындағы валюталық бақылаудың негізгі принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

III.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
IV.Пайдаланған әбебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Қазақстан Республикасы – егеменді, тәуелсіз демократиялық мемлекет. Оның өз Ата Заңы, мемлекеттік рәміздері, ұлттық валютасы бар. Тәуелсіздік алған елдің ең бірінші айрықша белгісі – ұлттық валюта. Ол – Қазақстан Республикасы көлемінде пайдаланылатын заңды төлем құралы. Ақша – асыл қазына, халық байлығы. Халқымыз теңгені бұрын да пайдаланған. Ерте замандарда теңгелерді Түркістан, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда жасаған. Ұлттық валютамыз Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 12 қарашадағы жарлығымен 1993 жылы 15 қараша күні таңертеңгі сағат 8:00-ден бастап енгізілді. Қазақ теңгесі Англияда басылды. Ұлттық теңгеміздің шеттері қазақтың ою-өрнектермен безендірілген. Бірінші бетінде қазақ халқының әйгілі ұлы тұлғаларының бейнелері басылды. Екінші бетінде ою-өрнектер, табиғат көріністері бейнеленіп, елтаңбамыз салынған. Теңгенің 16-ға жуық құпия қорғанысы, белгісі бар. Ұлттық валютамыздың дизайнын жасаушы авторлық топтың жетекшісі Тимур Сүлейменов болды. Теңге – біздің дербес ел болғанымыздың белгісі. Басқаның валютасына тәуелді болу – барлық байлығыңды біреудің билігіне беру. Ұлттық валюта – еліміздің даму көзі, әлемдік деңгейге теңелудің алғашқы факторларының бірі. Ол барлық уақытта тәуелсіздігімізді қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасы егеменді ел атанып, өз алдына жеке мемлекет болғалы бері дүниежүзіндегі көптеген мемлекеттермен тығыз қарым-қатынас орнатты. Бұл өз кезегінде экономикамызға, валюта бағамдарына әсер етті. Қазіргі кезде Қазақстанда халықаралық валюталардың барлығы қолданылады.
Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюта Қорына (ХВҚ), Халықаралық Қайта Құру және Даму банкіне (ХҚДБ), Еуропалық қаржылық-кредиттік ұйымдарға мүше болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық деңгейде орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез келген мемлекет үшін объективті қажеттілік болып табылады. Мұның өзі әр бір ел экономикасын халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіне кеңінен қатыстырып мұқтаж салаларға капитал келтірудің тиімді жол екендігі даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың объективті заңдылықтары, капиталдар қозғалысының халықаралық тәжірибесі көрсетіп отырғандай Қазақстан бұл процестен шеттеп қала алмайды. Аталған үрдіс қазіргі дүниежүзілік экономикамен халықаралық қатынастармен ерекше белгісі ретінде қарастырылады.
Қазақстанға шетелдік капитал ағынының көптеп келуі үшін, оған қолайлы инвестициялық ахуал жасау қажет. Бұл мақсатқа жету барысында бір қатар заңдарда, нормативік-құқықтық келісімдерді (актілерді) айқандап, шетелдік инвесторлармен жұмыс істеу жүйесін толық қалыптастыру керек. Инвестициялық жобалар жолындағы кедергілерді алып тастап, олармен мүмкіндігінше тіл табысуға алғышарттар жасайтын жеңілдіктермен артықшылардың икемді жүйесін қалыптастырып, орнықтыру қажет.
1. Международные валютно-кредитные и финансвые отношения/ Под ред. Л.Н.Красавиной. М:Финансы и статистика 2000.

2. Основа международных валютно-финансовых и кредитных отношений/ Под. Ред. В.В. Круглова М..,

3. http://www.krugosvet.ru/articles/63/1006379/1006379a1.htm

4. Байгісиев Майдан-Әли «Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық»: Оқу құралы-Алматы: 2004

5. Б.А. Көшенова «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» 2000

6. Киреев А. П. Международная экономика. В 2-х ч. – ч II. Международная макроэкономика: открытая экономика и макроэкономикое программирование. Учебное пособие для вузов. – М.: Международные отношения, 1999. – 488с.

7. www.konpax.net

8. Халықаралық экономикалық қатынастар: Оқу құралы / Жалпы редакциясын басқарған Р. Е. Елемесов. – Алматы: Қазақ университеті, 2002. – 389 б.

9. http: // www.sakhorov.ru

10. http://www.aikyn.kz/site.php?lan=kaz&id=151&pub=3932

11. http: // www.top.rbc ru/index./2007/

12. http://usinfo.state.gov/russian

10. Темиргалиев Б. Б. Основы внешнеэкономической деятельности Республики Казахстан (Издание 2-е, переработанное и дополненное) – Алматы, 2003 г. – 504 с.

11. http://www.rucbr.ru/bank1

12. http://rusref.nm.ru/indexpubpakhomov.htm

13. http://www.almaty.marketcenter.ru/News/News.asp?NewsID=3972&View;
        
        Жоспар
I.Кіріспе...................................................................
...............................................2
II.Негізгі бөлім:
1.Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... оның ... ... ... әсер ... ... валюталық жүйесінің түсінігі ... ... ... ... ... валюталық бақылаудың негізгі
принциптері.................................................................
...........................................28
III.Қорытынды……………………………………………………………….....31
IV.Пайдаланған әбебиеттер ... ...... ... ... ... өз Ата Заңы, мемлекеттік рәміздері, ұлттық валютасы бар. Тәуелсіздік
алған елдің ең ... ... ... – ұлттық валюта. Ол – Қазақстан
Республикасы көлемінде пайдаланылатын ... ... ... Ақша – асыл
қазына, халық байлығы. ... ... ... да ... ... теңгелерді Түркістан, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда
жасаған. Ұлттық валютамыз Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы
12 қарашадағы ... 1993 жылы 15 ... күні ... ... ... ... ... теңгесі Англияда басылды. Ұлттық теңгеміздің
шеттері қазақтың ... ... ... ... ... ... ұлы ... бейнелері басылды. Екінші бетінде ою-
өрнектер, табиғат көріністері бейнеленіп, елтаңбамыз салынған. Теңгенің ... жуық ... ... ... бар. ... валютамыздың дизайнын жасаушы
авторлық топтың жетекшісі Тимур Сүлейменов болды. Теңге – біздің дербес ... ... ... ... ... болу – барлық байлығыңды
біреудің билігіне беру. Ұлттық валюта – ... даму ... ... ... ... факторларының бірі. Ол барлық уақытта
тәуелсіздігімізді қамтамасыз ... ... ... ел атанып, өз алдына жеке ... бері ... ... ... ... қарым-қатынас
орнатты. Бұл өз кезегінде экономикамызға, валюта ... әсер ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюта Қорына (ХВҚ), Халықаралық
Қайта Құру және Даму ... ... ... ... ... болып кіруі ел экономикасы ынтымақтастығын халықаралық деңгейде
орнықтыруға көмектесті.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану кез ... ... үшін ... ... ... Мұның өзі әр бір ел экономикасын халықаралық
еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... капитал
келтірудің тиімді жол екендігі даусыз.
Дүниежүзілік шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан бұл
процестен шеттеп қала алмайды. ... ... ... ... ... ... ерекше белгісі ретінде
қарастырылады.
Қазақстанға шетелдік капитал ағынының ... ... ... оған қолайлы
инвестициялық ахуал жасау қажет. Бұл ... жету ... бір ... ... ... ... айқандап, шетелдік
инвесторлармен жұмыс істеу жүйесін ... ... ... ... ... кедергілерді алып тастап, олармен мүмкіндігінше тіл
табысуға алғышарттар жасайтын жеңілдіктермен ... ... ... орнықтыру қажет.
Халықаралық валюта қатынастары рыноктық шаруашылық сферасының құрамдас
және күрделі бөлігі болып ... ... оның ... ... ... ... құбылыстарын, қолданатын әдіс-амалдарын
оқып, үйрену бүгінгі ... ... ... ... Біз ... ... ... мен міндеттерін, оның құрылымын, сондай-ақ жүзеге
асыру механизімімен ... ... ... үрдістері мен
өзгешеліктерін қарастырдым.
Курстық жұмыста ... ... ... ... жоқ болу ... Қазақстанмен ынтымақтастық қарым-
қатынастағы Халықаралық валюталық қызмет аясы мен жалпы мақсаттары жайында
әңгіме қозғалған.
Курстық ... ... ... ... жүйесінің және
бағамының іс-әрекет механизмдерін зерттеп талқылау.
Жоғарыда аталып ... ... мен ... ... беру ... бірінші тарауында Халықаралық валюта жүйесінің мақсаттары,
міндеттері, механизмі, ... ... ету ... ... ... әрі ... ... бағамының мәні, оның экономикаға әсері ... ... ... үшінші бөлімінде Қазақстан Республикасының
валюталық жүйусінің түсінігі, белгілері, принциптері туралы ... ... ... көз ... ең ... халықаралық нормаларға сәйкес ұлттық
заңнамамен бекітілген ұлттық валюта жүйелері пайда болған. ... ... ... ақша ... құрамдас бөлігі болып табылады, дегенмен ол
салыстырмалы дербес және ұлттық шеңберден шыға береді. Оның ... ... және ... ... ... ... деңгейімен
анықталады. Ұлттық валюта жүйесі дүниежүзілік валюта жүйесімен тығыз
байланысты болып ... ... ... жүйесі-мемлекетаралық
келісімдерімен бекітілген халықаралық ... ... ... ... ... ... жүйесі XIX ғасырдың орта тұсында
қалыптасты. Дүниежүзілік валюта ... ... ... ... оның ... ... ... принциптеріне сәйкестігі
деңгейімен, жетекші ... ... ... және мүдделерімен
өлшенеді.
Аталған шарттар өзгерген жағдайларда дүниежүзілік валюта жүйесі
кезеңдік дағдарыстарға ... да, оның ... ескі ... ... ... валюта жүйесінің жасалуына әкеледі.
Дүниежүзілік валюта жүйесінің ғаламдық шаруашылықтағы мақсаттары және
қызметі мен реттелуі ... ... бола тұра оның ... ... ... ... ... болады. Бұл байланыс сыртқы
экономикалық әркеттерге қызмет көрсететін елдердің валюталық ... ... мен ... аясында көрініс табады.
Ұлттық және дүниежүзілік валюта жүйелерінің өзара байланысы олардың
ұқсастығын көрсетпейді, себебі олардың мақсаттары мен ... ... ... жекелеген елдердің ... және ... ... әртүрлі.
Ұлттық валюта жүйесінің негізгі элементтеріне мыналар жатады:
-Ұлттық валюта;
-Ұлтық валютаның айырбасталу, аударылу (конвертациялау) мүмкіндіктері;
-Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... режимі;
-Валюталық шектеулердің бар немесе жоғы, валюталық бақылау;
-Ел валютасының халықаралық өтімділігін ұлттық реттеу;
-Халықаралық кредиттік ... ... ... ... ... ... ережелері;
-Ұлттық валюталық рынок пен алтын рыногының режимі (тәртібі);
-Елдің валюталық қатынастарын басқарушы және реттеуші ұлттық органдар.
Ал, ... ... ... ... ... ... ... саналады:
-Резервтік валюталар, халықаралық есептесуге арналған ... ... ... ... паритеттердің үйлестірілген тәртібі;
-Валютаны бағамдау тәртібінің ережелері;
-Валюталық шектеулерді мемлекетаралық реттеу;
-Халықаралық валюта өтімділігін мемлекетаралық реттеу;
-Валютаны бағамдау тәртібінің ережелері;
-Валюталық ... ... ... ... ... ... реттеу;
-Халықаралық кредитік құралдар айналымын пайдалану ережелерін
үйлестіру;
-Халықаралық есептеулердің негізгі факторларын ... ... ... мен ... рыноктарының режимы;
-Мемлекетаралық валюталық реттеуді жүзеге асырушы халықаралық ұйымдар;
Ұлттық валюта жүйесінің ... осы ... ... ... валюта-ақша бірлігі құрайды. Халықаралық экономикалық қатынастарда
пайдаланатын ақшалар валюта болып есептеледі. ... ... ... ... басқа елдердің ақша бірлігі пайдаланылады. Шетелдік
валютадағы кез келген төлем құралы-девиз түсінігінің ... ... ... валюталық рыноктардағы сатып алу-сату обьектісі болып
табылады, халықаралық есептеулерде пайдаланылады, банктік есепшоттарда
сақталады, бірақ осы ... ... ... ... ... бола ... ... үйде күшті инфляция мен дағдарыстық жағдай орын алғанда ұлттық
валютаны одан гөрі тұрақты ... ... ... ... ... ... доллар жатады. Еуроодақ елдерінің ортақ валютасы еуро да соңғы
уақыттарда доллармен тайталаса алу мүмкіндіктерін көрсетіп ... ... ... және ... ... ... ... мен
байланысын қамтамасыз етеді.
Дүниежүзілік ақша деп халықаралық экономикалық, саяси, мәдени
қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... ұлттық ақшалар түрін ... ... ... ... ... қайталайды. Нәтижесінде XX ғасырдың
валюта жүйесі бір немесе брінші ұлттық валютаға ... ... ... 1999 ... ... еуро).
Айырбасталу мүмкіндігі бар ұлттық валютаның ерекше категориясына
резервтік (негізгі) валюта жатады. ... ... ... ... ... ... ... басқа елдер үшін валюталық паритет пен валюталық
бағам рөлін атқарады, сондай-ақ ... ... ... қатысушы
елдердің валюталары бағамын реттеу мақсатында валюталық ... ... ... ... ... Қазіргі кезде резервтік валюта ретінде
АҚШ-тың доллары, Еуроодақтың еуросы пайдаланылып отыр.
Резервтік ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік өндірістегі, тауарлер мен капиталдар экспортындағы,
алтын-валюта резервтеріндегі жетекші ... ... ... ... қарыз капиталдарының ұйымдастырылған және
сыйымдылығы жоғары рыногы; басқа елдердің сұранысын қамтамасыз ететін еркін
валюталық ... ... ... мен ... ... ... қарастырылады.
Валюта жүйесінің келесі элементі оның шетел валютасына айырбасталу
(конвертациялау) ... ... ... ... сақталған
жартылай айырбасталатын және айырбасталмайтын (тұйықталған) ... ... ... ... жүйесінің даму кезеңдері
Бірінші дүниежүзілік валюта жүйесі алтын монеталы стандарт негізінде
құрылып, 1867жылы басшы ... ... ... ... ... ... ... түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең тараған
валюта дағдарысы ... ... ... ... ... ... ... Ол 1922 ж. Генйя халықаралық экономикалық ... ... ... ... Бұл ... ... ... келісімге келуші 30 елдің ақша жүйесі тәрізді алтын дивизді
стандартқа негізделіп ... Ол ... ... бойынша банкноталар
алтынға емес вексельге және чекке, яғни дивиздерге айырбасталды. ... кез ... ... ... ... ... стерлинг, доллар жіне т.б.)
Екі дүниежүзілік ... ... (I және II) ... ... ... валюта статусы (айырбасталатын ерекше атағы
) ресми ешбір валютаға бекітілген жоқ. Ал ... фунт ... ... ... осы ... ... ... болып алуға өзара
шиеленіскен бәсекелесте таласып жатты.
Үшінші дүниежүзілік валюта жүйесі. 1944 жылы 22 ... АҚШ ... ... ... түрде резервтік валюта статусы
бекітілді. Онда алтын девиз стандартына негізделіп, девиздік ... ... ... мен фунт ... ... ... бірге алғашқы рет
резервтік валюта статусы заңды түрде осы ... ... Бұл АҚШ ... ... ... өз ... валютасымен өтеулеріне
мүмкіндік туғызды. 1949 жылы ... ... ... өндіріснің 54,6%-
ын, тауар экспортының 33%-ын, ресми алтын резервінің 75%-ын ... ... ... және оның бәсекелестері екінші дүниежүзілік
соғыстың нәтижесінде әлсіреуі доллардың үстемдігін қамтамасыз етті. Батыс
Еуропаның және Жапонияның аса ауыр ... ... ... ... ... ... гегемония (басымдық) олардағы
доллардың өткір жетіспеушілігінде, яғни «долларлық аштықта» көрініс тапты.
Бреттен-Вудс жүйесінің құрылымдық принциптері төмендегідей:
• Доллар мен фунт ... ... ... ... ... ... ХВҚ-ға мүше елдердің барлығы өз валютасын басқа валюталарға алтын арқылы
айырбастайды, онда валютаның басқа валюталарға алтын ... және ... ... ... ... ... ... паритетінен ±1%-ке
, Еуропа елдерінде ±0.75 ауытқуы мүмкін.
• Шетел орталық банктерінің долларлық резервтері ... ... ... мекемесі арқылы ресми бағамен айырбасталады;
• Алтынның ... ... ... (35 АҚШ ... ... 31.1 ... алтыны бар 1 тройск унциясына теңгерілді)
• Мемлекетаралық валюта қатынастарын реттейтін орган -Халықаралық валюта
қоры (ХВҚ) ... ... ... ... ... мүше ... валюта
паритетін, бағамдарын және басқа валюталарға еркін айрбасталуын қамтамасыз
ету. Бреттен-Вудс жүйесі ширек ғасырдан астам ... ... ... бөлінісінің тереңдеуіне және әлемдік нарықтың қарқындап өсуіне ықпал
етті.
Дегенмен бұл жүйе оған мүше елдердің барлығына бірдей тең ... ... ... ... ... принциптерді АҚШ басқа ... ... өз ... ... күшейтуге пайдаланды. Бреттен-Вудс
валюта жүйесінің қайшылығы, ең алдымен доллар мен фунт ... ... және ... ... төлем құралдары ретінде қолданылуы,
біртіндеп жүйені әлсірете бастады. Осы кезде ... ... мен ... күшейді. 1971-1973 ж.ж. валюта дағдарысы Бреттен-Вудс жүйесінің
іс жүзінде күйреуін жеделдетті.
Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік валюта жүйесі 1976 ... ... мүше ... ... (Ямайка) қол қойған келісімімен
дүниеге келіп, Ямайка валюта жүйесі деп аталды. Бұл жүйе енді ... ... ... негізделмей, тек заң ... ... ... сүйенеді. Онда доллар ерекше орында болғанмен ол бұрынғыдай
роль атқармайды. Жаңа жүйе ... ... ... ... ... Ямайка валюта жүйесі бұрынғы жүйемен саластырғанда
өзінің ... ... ... мен ... ... және әлемдегі күштердің жаңадан орналасуына тез ... ... ол ... қиындықтарды: мысалы, СДР стандартының тиімсіздігіне
байланысты; алтынды заңды түрде демонитизациялаумен оның іс жүзінде әлемдік
төтенше ақша ... ... ... ... өзгермелі
валюталық бағам ережесінің жетіспестігі және с.с. мәселелерді туғызады.
Қазіргі кезде осы ... шешу ... ... үш орталықтың валюта-
экономикалық саясатын үйлестіруді күшейту үшін Ямайка ... ... ... ... ж. Еуропалық экономикалық одақтың (ЕО) шеңберінде Батыс Еуропа
елдерінің интеграциялық процестерін дамытуға көмектесу мақсатында ... ... ... ... аймақтық валюта жүйесі құралды. Бұл жүйеге
кіретін мемлекеттер ХВҚ-ның мүшелері ... ... ... ... құрылымдық бір бөлігі ретінде қарастыруға болады. Солай болғанмен
оны Ямайка жүйесінен ажырататын бірсыпыра ерекшеліктері бар.
Екі валюта ... ... ... валюта бағамы сиректеу
ауытқиды. Ол жетістікке ... ... ... болады: экономикалық және
валюталық интеграцияның үдемелі дамуы; ұлттық органдардың дербес ... ... ... ... ... ... ... валюта
қатынастарының бағытын және әдісін таңдаудағы икемділік; қаулы қабылдау
және оны ... ... ... ЕВЖ-ге мүше елдердің өзара қарама-қайшылығынан біраз
қиыншылықтарды басынан ... Олар сол ... ... жұмыссыздықтың, төлем балансы жағдайының, алтынвалюта
резервтерінің әр түрлі ... мен ... ... ... кезең-саяси, экономикалық және валюталық одақ
(ВО) құру жөнінде 1994 ж. Қарашада қол қойылған. Мастрит шарты. ... ... ... 1990 ж. ... ... (бұл шарт алдыңғы «Делор
жоспары» негізінде жасалған), мүше елдерге 1992 ж. ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттердің экономикалық
дамуынын деңгейін жақындастыруға, инфляция қарқынын төмендетуге, бюджет
кемшілігін қысқартуға зор көңіл бөлінген.
Екінші кезеңде ... ... ... ... орнына) құрылып,
оның құрамына он екі орталық банктердің басқармалары ... Оның ... ... ... ... ... ... ЕО-ың министрлер
Кеңесінің директивалары негізінде экономикалық үйлестікке және оған мүше-
елдердің Еуропапарламентке ... ... ... басты назар
аудырылады. Экономикалық (әсіресе ... ... ... ... ... (ЕИБ) ... ... айыппұл төлеу ... ... ... ЕО-ның процентсіз депозитін шектеу
формасында жазалаушаралары қолданылады. ... ... ... ... және ЕИБ несиесінен ЕО-ның көмегі қарастырылған.
Үшінші кезең ЕО-ның бірнеше мемлекеті несие-ақша жүйесінің біріңғай
үлгі шеңберінде бір жақты ... ... ... ... келген XX
ғасырдың аяғында басталды. Жоғарыда айтылғандай, ЕО-ға ... 15 ... ... 1999 ж. ... ... ...... колма-қол ақшасыз
есеп айырысу үшін банктік шотқа жазу формасында енгізілді, ал 2002 жылдан
ол ұлттық ақша ... ... ... ақша ... ... ... еуро ... қосылатын елдер саны ұлғаяды деп күтілуде.
Ақша-несие және валюталық реттеу үшін 1998ж. 1 ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру механизмі
Қазіргі халықаралық валюта-кредиттік қатынастардың ... ... бар. Бұл ... ... ... ... және ... (несиелік) ұйымдар болып табылады. Олар
өздерінің қызмет сипатымен де, ... ... ... ... Олардың бір бөлігі тек қана валюта-қаржылық немесе кредиттік
мәселелерді кеңейтілген контексте қарастырылады.
Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінде халықаралық валюта қоры және ... банк тобы ... ... ... ... ... олар БҰҰ-
ның мамандандырылған мекемелері болып есептелгенімен өздерінің іс-қимылы
мен әрекеттерінде толық дербестікке қол жеткізген.
Валюта ... ... ... ... ... тығыз
байланыста екендігін ескерсек, онда БҰҰ-ның ... және ... ... 1964 жылы ... 3-4 жылда бір рет шақырылады)
валюта-кредиттік проблемаларды талқылауға ... ... жөні жоқ. ... ЮНКТАД-тың мысалы, Халықаралық валюта қоры
сияқты нақты шешімдер қабылдайтын функциялар жоқ. 80-ші ... ... ... ... ... қайшылықтардың күшеюіне байланысты ЮНКТАД
қызметі өзіне халықаралық қоғамдастықтың назарын аударып, жіті бақылауға
алынды. Кейінірек ... ... ... ... ... ... мен
қызмет көрсетулердің халықаралық айырбасын кешенді ... ... ... ... ... және ... ... қозғалысы мәселелерін зерттеуге ауысты. Бұл ... бірі ... ... елдердің сыртқы берешектерін реттеу
жолдары мен әдістеріне ... ... ... ... ... БҰҰ
шеңберіндегі үйлестіруші орган ролі соңғы онжылдықта ЮНКТАД ... ... және ... ... ... оның өкілеттігі БҰҰ-
ның Бас ассамблеясының шешімімен бекітілді.
Валюта кредиттік ... ... ... және әлеуметтік
кеңесі шеңберінде құралған ... ... ... де ... ... отыр.
1995 жылдан бері ГАТТ-ың орнын басып, ісін жалғастырушы ... ... ... ... ... Бұл ұйымның халықаралық сауда
қатынастары еркіндігін өрістетуге қосар үлесі мол болары сөзсіз. ... ... ... ... да зор ... ... дүниежүзілік банк тобы бұл топтың бел ... ... құру және даму ... ... тұр. ... банк өзінің қызметін 1946
жылы бастаған еді. Ол ең ірі мемлекетаралық инвестициялық институт ... ... даму ... (МАР, ... ... ... бөлек МБРР-дың тағы екі филиалы бар. Олар: Халықаралық қаржы
корпорациясы (МФК) және ... ... ... (МИГА,
1998 жылы құрылған). Міне осылар –МБРР, сондай-ақ МАР, МФК және МИГА ... банк ... ... ... құрылған шағында банктің капиталы 10млрд. доллар мөлшерінде
болса, 90-шы жылдарының басында ол 140 ... ... ... ... жылдың орта шенінде 176 млрд. доллардан асып ... ... ... ортақ капиталдағы үлестері бірдей емес, мұның өзі дауыс берудегі
теңдік түсініктерінен алшақ айырмашылықтарға бастайды.
МВФ-те ... ... 90-шы ... ... Бүкіл дүниежүзілік
банк тобында да қайталанып, АҚШ-тың дауыс саны артық болды (шамамен 17%).
Сондықтан да, дәстүрге сай банк ... орны ... ... ... даусыз еді. Дауыс санына сәйкес екінші орында жапондықтар
(6.24%). Ал, Канада, Сауд ... ... ... ... сондай-ақ
Ресейдің әрқайсысы 2.99% дауысты иемденіп отыр.
МБРР-ді туралы ... ... ... ... ... болып
басқарушылар Кеңесі есептелді. Оның құрамында Банктің мүшелігіндегі әрбір
елдің бір-бірден бақарушысы бар. Басқарушылар Кеңесі өз ... ... ... ... ... 22 директор бар) берген.
Директорлардың бесеуі банк капиталында ... көп ... бар ... ГФР, ... ... ... тағайындалады да, қалғандары
басқа басқарушылар ортасынан сайланады.
МБРР-ды құрудың ... ... ... ... ... Бұл ... ұзақ мерзімді займдар мен кредиттер, сондай-
ақ жекеменшік инвестицияларға кепілдіктер беру арқылы жүзеге асырылады.
Банктің мүшелігіне тек қана ... ... кіре ... ... ... бірі ... ... құрылымын қайта
қарауға жол бермеу мәселесі. Айта керек банк тәжірибесінде ... ... ... кезі ... емес. 1948 жылдан бастап жыл сайын
банк таза табысқа жетіп келеді.
90- ... ... ... ... ... мен ... мен ... 14-16млрд. доллар деңгейінде болып келеді. Ал, 1995
қаржылық жылында МБРР өз клиенттеріне 16.9 млрд. доллар ... ... ... береді.
Қызметтің басталған шағында МБРР өзінің назарын көбінесе Батыс
Еуропа елдеріндегі жекеменшік инвестицияларды ынталандыруға күш ... 50-ші ... ... қарай оны тәуелсіздікке қол жеткізген
елдер қызықтыра бастайды. Банктің бұл елдермен ... ... ... ... ... ... ... МБРР мүшелігіне Ресей және басқа да бұрынғы
КСРО-ның республикалары қабылданған соң Банк шын ... ... ... ... айналды.
80-ші жылдардың соңы 90-шы жылдардың бірінші жартысында Банктің назары
негізінен дамушы елдер проблемалары ... ... ... мамандары кедейшілікпен күресу стратегиясын анықтап, қоршаған
ортаны қорғау шараларын белгілеумен ... ... ... және ... ... ... ... болған мемлекеттердің мүше болып кіруі
Бүкіл дүниежүзілік банкті аталған мемлекеттерге қатысты ... ... ... кезек күттірмес мәселеге айналды
Бүкіл дүниежүзілік банктің 50 жылдық ... ... ... ... ... ... 80-ші жылдары оны экспортер, ... ... ... іс ... ең ... ... банк
институты деп бағалады. Ал, 90-шы жылдары МБРР-дың ... ... және ... ... ... қала ... ... оның кредитор ретіндегі
ролі кәдімгідей кеми түсті. Мұның негізгі себептерінің бірі ... ... ... ... күшейе түскен бәсеке деп есептеледі.
Бүкіл дүниежүзілік банктің қызметі, оның ... ... ... емес ... ұйғарыммен жиі-жиі сынға алына бастады. Қоршаған
ортаны қорғаушылар да бұл ұйғарымға өз ... ... ... ... ... ... ортаға зиянды жобаларға кредит бере бастауы ұнамады
(мысал ретінде Индиядағы перамида плотинасын салу үшін бөлінген кредитті
атайды). ... ... ... ... Банктің экономикада құрылымдық
өзгерістер жасау бағытындағы талаптары мен нұсқаулары бірқатар африкалық
елдердің экономикасын ... ... ... деп айтушылар да бар.
Ал, өнеркәсіп дамыған елдерде Банк жекеменшік сектордың ... ... ... деген пікір қалыптасты. МБРР ... ... бой алып бара ... ... ... шығындары едәуір
көлем алып деген де әңгімелер туындап ... жаңа ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік банктің құрылымын реформалау ... ... ... ... Банк ... үкіметтері тарапынан
толығымен қолдау тапты. Д.Вулфенсонның ... 2 жыл ... ... ... ... ... есеп беру мен ... (ынталандыру)
талаптарын өзгерту, МБРР-дың жекеменшік ... және ... ... ... мәселелері қарастырылған.
1960 жылы Халықаралық даму ассоцияция (МАР) құрылды. Бұл ассоцияция
дамуы кенжелеп қалған, сондықтан ... ... ... ... алмайтын
елдердің экономикалық өсуіне жәрдемдесу ниетінде өмірге келді. Ең ... ... ішкі ... ... жан ... шаққанда 700 доллардан кем
келетін елдер жатқызылады (1993 жылғы есептеулерге сәйкес). Қазіргі кезде
мұндай елдердің саны 60-қа ... ... ... үлес ... ... ... үштен бірін құрайды деген сөз.
МБРР-ға мүше әрбір ... ... да ... бола алады. Қазір МАР-
дың мүшелігінде 158 мемлекет бар.
МАР-дың ресурстары дамыған,бай елдердің жарнасынан және ... ... бір ... құралады. Дамушы елдердің ішіндегі экономикалық
қуаты арта бастаған елдер де МАР-ға өз үлестерін қосты. ... ... ... ... ... қамтамасыз ету өткір күйінде қалып отыр, ... ... ... ... ... тап ... себебі
бірқатар донор-мемлекеттер бюджетке қаражат жинау мәселесінде қолайсыз,
қиын ... ... ... ... ... бар. МБРР ... МАР-дың ресурстарын 11-ші рет толықтыру үшін 23 ... ... ... ... Оның ... ... 40%-ін ... дүниежүзілік банк, ал
қалған бөлігін донор-мемлекеттер өтеуі қажет. ... ... ... онда АҚШ 2.75 ... доллар қаражат бөлуі керек. Бірақ,
АҚШ-тың бюджеттік проблемалары аталған соманы босату мәселесін қиындатып-ақ
отыр. Мәселен, АҚШ ... ... ... ... АҚШ-тың
МАР-ға беретін жарнасының көлемін қысқарту қажеттігін алға тартады.
МАР өзінің кредиттерін тек үміттерге ғана ... ... ... ... ... және ол ... үшін проценттер алынады.
Алынатын проценттер көлемі аса үлкен емес, алынған кредиттің 0.5%-ін ... жылы ... ... ... ... жандандыру үшін және
ішкі сыртқы капитал көздерін ... ... ... ол елдердегі
экономикалық прогреске жәрдемдесу бағытында халықаралық қаржы корпорациясы
(МФК) құрылған болатын. Қазіргі ... МВК ... 165 мүше ... ... жылдардың бірінші жартысында МФК қаражаты есебінен жыл сайынғы
қаржыландыру 16%-ке өсіп отырды. 1995 қаржы ... ... ... ... 212 жоба ... (1994 ... ... сомасы
шамамен 2.5 млрд. доллар құрайтын 231 жоба мақұлданған болатын). Шамамен
осыншама көлемдегі ресурстарды МФК халықаралық ... ... ... ... ... МФК жобаларының жалпы инвестициялық көлемі
19млрд. АҚШ долларына жетеқабыл болды. Сонымен МФК инвестицияларының ... ... ... мен ... -5.5 ... ... ... ресурстарына сұраныстың едәуір ұлғаюы бірқатар елдерде жүргізілген
жекешелендіру бағдарламасына, сөйтіп ... ... ... өсе
түсуіне байланысты болды. 90-шы жылдары МФК өз қызметін 70-ке жуық ... ... Осы ... ... МФК ... құны 3.6 ... ... оның табыстылығы 5.5%-ке тең болды.
1988 жылы Көржақты ... ... ... ... ... бастады. Агенттіктің негізгі қаржылық күш-қуаты мүше-елдерге
(олардың саны 1995 жылы 128-ге жеткен) инвестициялар келуін ... ... Бұл үшін ... ... ... ... тәуелділіктен пайда болатын ысыраптарға қарсы кепілділіктер бере
бастады. ... ... ... ... ... ... ... оларға консультативтік қызмет көресуті де өз ... ... ... ... қызмет көрсетуді де өз мойнына ... ... ... ... ... 160-қа тарта жобаға кепілдік
беруге қол қойды, сөйтіп 9млрд. доллардай шетелдік инвестициялар жинауға
мүмкіншілік алды.
МИГА ... ... ... ... беру арқылы олардың жекеменшік
инвесторларының мүмкіндіктерін кеңейту, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ішінде Интернет арқылы да)
инвестицияларды ... үшін ... құру ... ... ... ... шақыру сияқты нысандар да кеңінен қолдау
тауып келеді. 90-шы жылдардың ортасында, дәлірек айтсақ 1995 ... Таяу ... ... ... және ... ... ... кен
өндіру өнеркәсібін өркендету жөніндегі конференциялар шақырылды.
1.3Халықаралық валюта қоры
Халықаралық валюта қоры (International Monetary Found, IMF, ... ... ең ... ... ... ұйым болып
есептеледі. өзінің анықтамасына ... ол ... ... ... Халықаралық валюта қорының мүшелігіне тек қана
мемлекеттер кіре алады. 1994 жылы ... ... ... өз ... 1997 ... 1-ші ... ... Қор
дүниежүзілік валюта жүйесінің қызметі мәселелерімен ... ... ... ... ... ... ... мүше елдердің ұлттық валюталарының тұрақтануына, олардың төлем
балансы мәселелерін қысқа мерзімді несиелер арқылы шешуіне көмектесу.
Қазақстан ... 1992 жылы мүше ... ... ... ... ... болу ... Қазақстанда 1992 жылдың маусымында «Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... құру және даму
банкіне, Халықаралық қаржы корпорациясына, Халықаралық даму ассоциациясына
Инвестицияларға ... беру ... көп ... ... ... ... реттеуші халықаралық орталыққа мүшелігі туралы»
арнайы заң қабылданды.
МВФ өзін кооперативтік ұйым деп атауына қарамастан оны акционерлік
қоғам ... ... ... еді, ... ... ... ... үлесі қор
капиталындағы квоталары мөлшеріне тәуелді.
Қор мүшелерінің квотасын (үлесін) анықтау өте маңызды мәселе, себебі
оның мөлшеріне елдің Қор ... ... ... ... ... ... саны мен ... алатын қаржысының ең жоғарғы сомасы
тікелей тәуелді, сондай-ақ елдің қарыз алудың ... ... ... Қор ... халықаралық резервтік активтегі үлестері де осы квоталарға
байланыстыра белгіленеді.
СДР бірлігінің құны оның ... ... бес ... ... ... ... құнының қосындысынан тұрады. Корзинаның
құрамы әрбір бес жылда қайта қаралады.
Айта кетейік, ... ... ... ... валютаның
орташа бағамын басқа валюталардың белгілі жиынтығына ... ... ... ... ... 1996 жылғы 1-ші қаңтардағы көрсеткіштері
келтірілген (процент есебімен, ... ... ... 1996 ... ... доллары |39(40) ... ... |21(21) ... иенасы |18(17) ... ... |11(11) ... ... |11(11) ... көлемді СДР-мен белгіленеді. Төменде жекелеген елдердің МВФ-
тағы ... ... ... |% ... ... ... |100,00 ... ... | | ... |26526,8 |18,31 ... |8241,5 |5,69 ... |8241,5 |5,69 ... |7414,6 |5,12 ... |7414,6 |5,12 ... ... |5130,6 |3,54 ... |4590,7 |3,17 ... |4320,3 |2,98 ... |4313,2 |2,98 ... ... ... әрбір мүшесінің иемденетін дауыстары ... ... 250 ... 10000 СДР ... бір ... ... ... млн. СДР: 10000 СДР=1493340. Сонда АҚШ-тың үлесі 17,78 %
-ке тең болады.
Елдің қордағы дауыс санының ... екі ... ... ең ... шешімдер мысалы квоталарды қайта қарау мен ... ... ... ... ... ... кем емес) қабылданады.
Сондықтан, АҚШ теория ... Фонд ... ... ... қабылдата
алмаса да, қандай бір шешім болмасын оның қабылдануына едәуір кедергі жасай
алады, себебі жоғарыда көрсеткендей бір шешімге келу үшін ... кем ... ... еді ғой. ... ... ... ең мол алғашқы ... ... ... ... директорын тағайындауға құқылы. Басқа
атқарушы директорлар бір топ ... ... ... ... қордың жаңа мүшесінің квотасын есептеу әдісі берілмеген, сондай-
ақ тұрақты түрде қайта ... ... ... да ... ... Квоталарды соңғы уақыттардағы қайта қарау ... ... онда ... ішкі ... ... ... ... түсімдердің тербелісі мен мемлекеттік резервтердің көрсеткіштері
пайдаланылғанын көрер едік.
Әрбір ел өзінің квотасын мынадай ... ... 25%-ін ... ... келісуімен СДР және еркін ауысатын валюта түрінде) ал
қалған 75%-ін ұлттық ... ... ... ... ... ... қасы. Тәжірибе көрсетіп отырғанындай рынокта тек жиырма шақты ұлттық
валюталар ғана тұрақты сұранысқа ие болып отыр.
90-шы жылдардың ... ... Қор ... ... ... түрде орындамайтын елдерге МВФ тарапынан ... ... үшін ... құқықтық ережелер бекітілді. Бұл шаралар
«келісім-шарт баптарына үшінші өзгерту» деп ... ол өз ... ... ... ... ... Қорға берілген бұл құқықтық шаралары алғаш рет
Судан ... ... ... ... оның ... Заир ... де
басынан кешірді.
1995 жылдың соңына қарай МВФ жаңа бастама көтерді. Ол, Қорға мүше-
елдерді ... ... ... ... ... 12
көрсеткіш) жедел, оперативті түрде беріп отыруын міндеттеген шаралар еді.
Егер талап етілген ... ... ... ... болса,
ондай елдер Қор көмегінен қол өзетін жағдайға душар болатын болды.
Жалпы алғанда, 90-шы жылдардың, бірінші жартысы МВФ-тың ... ... ... ... ... алып ... Мұны Қор ... әлемдік
экономиканың қажеттіктеріне дер кезінде шұғыл құлақ асу деп ... ... қоры ... ... ... тығыз
қатынастар орнатқан, айталық өзіне қызметі жақын ... ... ... ... қатынастары ойдағыдай даму үстінде. Бүкіл
дүниежүзілік банк тобының өзі де ... аян ... ... ... ... ... бағамының (курсының) мәні
Халықаралық қатынастар жүйесіндегі экономикалық операцияларды ұлттық
валюталардың бір-біріне ... ... ... емес. Халықаралық
сауданың дамуына байланысты ұлттық валюталардың айырбас құны пайда болады
және мұның өзі дүниежүзілік ... ... ... ... ... айналып отыр.
Сонымен қатар, ұлттық ... ... ... ... ... қоса ... ... өзіне де бірде қолайлы, бірде
тіпті қолайсыз жағдайлар туындататын кездері болады. Мұның ... ... ... ... ұлттық экономика салалары тығыз байланысты
екендігіне; отандық экономикадағы дағдарыстық ... ... ... ... шайқалуына әкеліп соғады.
Валютаның бағамы (курсы) дегеніміз- жекелеген елдердің валюталарының
ара қатысы ... ... ... ... арқылы көрсетілетін жеке бір ел
валютасының «бағасы». Қазақстандағы ... ... ... ... ... теңгенің санымен анықталады.
Валюта бағамы өте құбылмалы, ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, елдегі инфляция деңгейі еркін ауысатын
валюталарға деген сұраныс пен ... ара ... ... елдер
тауарларының дүниежүзілік рыноктағы бәсекелестігі, саяси және әскери
факторлар, сондай-ақ ... ... да ... ... әсер ... ... бағамының динамикасына әсері уақытша немесе тұрақты түрде болуы
мүмкін. Ал, ... ... ... валюталық құндылықтар
қозғалысымен тікелей байланысты.
Валюталардың айырбас курсы валюталық рыноктағы қажетті валютаға деген
сұраныс пен ... ара ... ... ... ... пен ... негізінде шетелдік
валютаны ұлттық валюта бағамы (курсы) бойынша сатып алу мен сатуды жүзеге
асыратын орталықтар.
Шетел валюталарының, ... ... ... ... ... ... практикада орныққан заңдық нормалар арқылы баға
белгілеу (котировка) түрінде жүзеге асады.
Дүниежүзілік тәжірибеде баға ... екі ... ... баға ... ... ... шетелдік валюта бірлігі ұлттық
валютаның белгілі санына теңестіріледі. Мысалы, Қазақстанда ... ... ... ... ... ... Баға кесудің бұл әдісі
дүниежүзілік қауымдастықтың көптеген елдерінде қолданылып отыр.
Жанама баға ... ... ... ... ... бірлігі шетелдік
валютаның белгілі санына теңестіріледі. Мысалы, Ұлыбританияның 1 ... АҚШ ... ... ... теңестіріледі. Бұл жүйе аз ... ... ... ... ... сауда тәжәрибесінде кейбір көздерде қажетті валютаны
тікелей сатып алу қиыншылықтарға тап болады немесе ... ... ... ... болып кетеді. Мұндай жағдайларда кросс-курс әдісі қолданылады.
Кросс-курс де екі валюта арақатынасын олардың ... бір ... ... ... ... ... ең ... үшініш жақтың
(көбінесе АҚШ доллары) валютасы сатып алынады. Содан кейін ... ... ... айырбасталады.
Көріп отырғанымыздай, кросс-курс әдісін қолдану біраз еңбектенуді
қажет етеді, оған қоса ... де ... ... әдіс ... ... ... әдісін қолдану ең кем дегенде екі ... және ... ... ... бар сатушылардың сіздің валютаға деген
сұранысы жоқ (мысалы, француз франкін ... ... ... ... ... валютаны кросс-курс әдісімен сатып алуды
пайдалы етеді. Мысалы, теңгеге қатысты курсы ... ... ... алып,
содан кейін оны долларға айырбастау мүмкіндігі аз да болса ... ... ... ... ... сатып алу-сату келісім-шарттарын жасауда валютаның
төмендегідей курстарын пайдаланады:
Стоп-курс-мәмілені ... ... ... шетелдік валюта бірлігінің
қатысты бағасы.
Форвард курс-келешектегі бір дата жеткізілуі ... ... ... ... қатысты сату-сатып алу бағасы. Форвардтық ... ... ... ... оның келешектегі айырбас бағасын болжап,
білуге күш ... ... ... ... ... ... ауытқуынан
бір жақ қосымша пайда түсірсе, екінші жақ зиян шегіп жатады.
Халықаралық операциялар жүргізуде оған тікелей қатысушылар арасындағы
есептесулер ... ... ... ... ... табудың көзіне
айналдырған банктер арқылы жүзеге асады. Сондықтан баға кесу (котировка)
кезінде ондай банктер екі валюталық бағам ... ... ... бағамы-бұл курс бойынша банк валютаны сатып алады;
2)сатушының бағамы- бұл курспен банк ... ... ... ... екі ... айрмасынан банкке пайда
түседі. Бұл айырмашылықтан табылған пайда маржа деп аталады.
Валютаның өте ... ... бірі оның ... ... ... ... табылады.
Өздерінің ауысу деңгейі бойынша валюталардың сипаттамасы мынадай болып
табылады:
-еркін ауысатын валюта;
-жарым-жартылай, шамалы ауысатын ... ... ... ... ... ауысатын валюта дегеніміз басқа елдердің валютасына
еркін және шектеусіз ауысатын валюта. Бұл ... ... ішкі және ... ... бар. ... валюталардың еркін (толық) ауысу
мүмкіндіктеріне Австрия, ... ... ... ... ... ... Жаңа ... Біріккен Араб Эмираттары, Оман, Сеймень
аралдары, Сингапур, АҚШ, ФРГ, Жапония елдерінің валюталары ие болып отыр.
Валютаның ... ... ... ... ... ... даму
бағытындағы елдердің валюталарына тән. Сондықтан, ұлттық валютаның еркін
ауысу мүмкіндігіне декларативтік (жариялау) жолымен жетуге болмайды.
Еркін ... ... бір ... ... ... деп аталады. Олар
халықаралық есептесулерде қамтамасыз ететін қаражат нысанында құрылады да,
басқа ... ... ... ... Қазіргі кезде резервтік
валюталарға АҚШ-тың доллары, ағылшынның фунт ... ... ... ... немістің маркасы жатады. Аталған бес ... ... ... ... дейінгі сомасын құрап отыр.
Дүниежүзілік қаржы орталықтары дегеніміз-банктердің маманданған қаржы-
несие институттарының топтасқан жері. Бұл ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздармен, алтынмен
байланысты келісімдер жасалады.
Дүниежүзілік қаржы орталықтарының ішінде ең ірілері-Лондон, Нью-Йорк,
Майнадағы-Франкфург, ... ... ... ... ... ... 90-шы жылдарында халықаралық валюта келісімдерінің 50%-ға жуығы
дүниежүзілік валюта ... ... үш ... ... ... ... ... рыногы-күніне 187 млрд доллар, Нью-Йорк - күніне
129 млрд. доллар, ... ... ... ... ... ... асырып келеді. Халықаралық валюта операцияларының бір
тәуліктегі жалпы көлемі 90-шы ... ... ... ... млрд.
долларға жетті.
2.1.Валюта бағамы, оның экономикаға әсері
Халықаралық экономикалық опрацияларды жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... процесі белгілі бір
арақатынаспен жүргізіледі. Әр түрлі мемлекеттердің ақша өлшемдерінің
арақатынасы, яғни ... ... ... ... ақша ... ақша
өлшемімен көрсетілген бір елдің ақша өлшемінің бағасы валюта бағамы деп
аталады.
Валюта бағамы ... ... есеп ... ... ... үшін ... Мысалы, экспортшы шетел валютасымен
түскен түсімді ... ... ... себебі басқа елдің валютасы
бұл мемлекеттің жерінде күнбе-күнгі ... ақша ... ... түсетін құқы жоқ. Ал импорттаушы шетелден сатып алған тауарларға
төлеу үшін шетел валютасын сатып алады.
Валюта бағамы қайта ... ... ... ол ... ... халықаралық валюталық өлшемдермен (СДР, ЭКЮ) көрсетілген ... ақша ... ... ... ... валюталық нарығындағы
сұраныс пен ұсыныс механизмі ... ... ... ... ... ... ... Валюта бағамын қалыптастырудың
негізі не? Тауардың бағасы оның құны (шығыны) негізінде құралатын сияқты,
ақша өлшемінің бағасы оның ... алу ... ... қалыптасады.
Валюта бағамының қалыптасуы-көп факторлы процесс. Валютаға сұраныс
пен ұсынысқа әсер ететін фаторлар мыналар;
• Инфляция ... ... ... деңгейі;
• Бағалы қағаздардың табыстылық деңгейі;
• Төлем балансының жағдайы;
Бұл факторлар ... ... ... ... ... ... басқа факторлар кері әсер етпесе, басқа елдермен салыстарғанда ... ... ... ... ... оның ... бағамы соғұрлым
төмен болады.Елдегі ақшаның инфляциялық ... оның ... ... ... және ... ... құдырау тенденциясын
тудырады.
Мемлекеттің активтік төлем ... оның ... ... ... ... сол кезде оның бағамы көтерілуі мүмкін.
Егер басқа мемлекеттерге қарағанда елде процент мөлшері жоғары ... ол ... ... құйылуына, валютаға сұраныстың көтерілуіне, оның
бағамының жоғарлауына әсер етуі мүмкін. Мысалы, ... ... АҚШ ... ... ... ... ... да факторлармен
қатар) Батыс Еуропа мен ... 500 ... ... ... ... құйылуына жағдай жасады. ... ... ... ал осы ... ... ... валютасының
бағамы төмендеді (22: 266)
Сонымен қатар валюта бағамына әртүрлі ... ... ... да әсер етуі ... ... валюта бағамын реттеу әдістерінің әр түрін қолданады.
Ол әдістердің негізгілері мыналар:
• Валюталық интервенция (орталық банктің ... ... ... ... ... ... банктің ашық нарықтағы операциялары (бағалы қағаздарды сатып
салып-сатуы);
• Орталық банктің проценттік мөлшер деңгейін және ... ... ... бағамын белгілеу, яғни валюталарды айырбастау пропорциясын
(қатынасын) анықтауды валюталық котировка ... ... деп ... нарығында валюта бағасын белгілеудің екі әдісі бар: тікелей және
жанама. ... ... деп ... ... бағамын ұлттық валютамен
көрсетуді айтады. Бұл әдіс көптеген мемлекеттерде қолданылады. Ал ... ... ... валютаның бағамын шетел валютасының бегілі бір
санының (мөлшері) көрсетуі. ... ... ... Ұлыбритания, ал 1987
жылдан бастап бірен-саран АҚШ ... ... ... ... ұлттық валюталардыАҚШ
долларына қарап бағалау басымырақ, бұл доллардың халықаралық төлем және
резевтік құрал ... ... ... ... сауда-өнеркәсіп
клиенттеріне валюта бағамын белгілегенде әдетте ... ... ... ... екі ... бағамдарының үшініші валютаға (әдетте АҚШ
долларына) қатысты арақатысы. Мысалы, егер Швейцария банкі ... ГФР ... ... ... анықтағысы келсе, онда оны марка
мен франк бағамдарын долларға салыстырумен шағарып алады. ... ГФР ... АҚШ ... ... Фр.= 1 АҚШ ... ... ГФР маркасы= 1,4940:1,6790=0,8898 швейц. Фр.
Банктер сатушы және сатып алушы бағамдарын ... ... ... ... ... бағаммен сатуға дайындығы, ал сатып алушы
бағамы ... ... сол ... ... алуға дайын болуы. Тікелей
котировка бойынша сатып алушы бағамынан ... ... ... ... ... ... ... пайдасын құрайды.
Сондай-ақ ресми, банкаралық, биржалық валюта котировкалары болады.
Ресми валюталық ... ... банк ... Ол есеп ... ... төлемдерде, төлем балансын құрастырғанда қолданылады.
Өнеркәсібі дамыған елдерде валюталық операциялардың негізгі болігі биржадан
тыс ... ... ... ... бұл елдердің ішкі нарықтағы
қолданатын негізгі бағамы банкаралық ... ... ... ... ... ... ... басқа қатысушылар банкаралық бағамға бейімделеді. Ол
банк клиенттері үшін баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ... Биржалық котировка валютаны сатып алу-сату
үшін биржаға түскен арыздарды жүйелі ... ... ... ... ... ... ел экономикасына екі жақты әсер етеді.
Ұлттық валюта бағамының төмендеуі, әдетте, экспортшыға ... ... ... ... ... ... доллармен) түскен түсімді арзандаған
ұлттық валютаға (егер 1 долларға теңгенің бағамы 20 теңгеден 25-ке ... онда 1 ... ... үстеме 5 теңгеге дейін) айырбастаған
кезде экспорттық сыйақы (үстеме) алады. Демек, экспортшылар бағасы ... ... ... ... алып кетуді кеңейту жолымен өзіне түсетін
пайданы ұлғайту үшін ұмтылады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... алу қамбатқа түседі (жоғарыдағы мысалда доллар 20 теңге емес 25 теңге
тұрады). Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... ... ... бірақ сатып алуы ... ... ... ... сыртқы қарыз өседі.
Шетел ақша өлшемдерімен салыстырғандағы ұлттық валютаның ... ... ... ... ... кері ... ... бағамының ауытқу салдары елдің валюта-экономикалық және
экспорттық потенциялына, оның әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... қалыптасуына әсер етуші факторлар
Валюта бағамының өлшемі төмендегі жағдайлар үшін қажет;
1. Тауарлар мен қызмет ... ... ... өзара айырбастау,
капиталдар мен кредиттер қозғалысын реттеу ... ... ... ... ... валютаға айырбастайды, себебі басқа елдердің
валютасы осы мемлекет аумағында заңды сатып алу мен төлем құралы ... жүре ... Ал, ... ... ... сатып алған тауар
бағасын өтеу үшін шетелдік валютаны алуға мүдделі.
2. Дүниежүзілік және ... ... ... ... ... ... ... салыстыру үшін:
3. Фирмалар мен банктердің шетелдік валютадағы ... ... ... ... ... ... дегеніміз шетелдік ақша бірлігімен немесе халықаралық валюта
бірлігімен (1999 ... ... ... анықталатын жекелеген елдің ақша
бірлігінің «бағасы». Сырттай қарағанда айырбасқа ... үшін ... ... ... ... пен ... арақатысымен анықталатын
бір валютаның екінші валютаға ... ... ... ... ... ... ... негізін валюталардың сатып алу
қабілеті құрайды. Сатып алу қабілеті, өз ... ... ... ... деген бағалардың ұлттық деңгейін көрсетеді.
Бұл экономикалық (құндық) категория ... ... ... ... және ... ... мен дүниежүзілік рынок ... ... ... Құн тауарлы өндірістің ... ... ... ... ... ақша ... өндіріс пен айырбас процесінде қалыптасатын құндық қатынастарға
негізделген. Тауарлар мен ... ... ... мен ... ... бағамының көмегімен ұлттық ... ... ... ... ... Нәтижесінде қандай бір болмасын
өндірісті осы елдің өзіне ... ... пе, жоқ әлде ... ... ... ... пайдалы ма? –деген сұраққа жауап алады. Құн заңы
әрекеті қалай бұрмаланса да валюта бағамы ... ... ... ... ... ... сөйтіп ұлттық және дүниежүзілік экономикалардың
өзара байланысын валюталар бағамы арақатысы арқылы көрсетіп ... ... баға ... валюта бағамы да өзінің ... ... ... алу ... ... ... сұраныс пен ұсыныс
әсерінен ауытқиды. Бұндай сұраныс пен ... ... ... ... ... келеді. Валюта бағамының көпфакторлылығы оның
басқа да ... ...... ... ... ... ... т.с.с. тығыз байланысты екендігін көрсетеді.
Бұлардың өзі күрделі арақатыста болып ... бір ... , ... ... ... ... ... айтқан жөн. Осы факторлардың
ішінен мыналарды бөліп қарастыру қажет.
Инфляция қарқыны валюталар арақатысына және ... ... ... ... құн ... ... ... сөйтіп валюта бағамының
өзіне тән және одан аса алшақтамайтын шеңберін анықтайды. ... ... ... ... ... әсер ... Елдегі инфляция қарқыны
жоғарылаған сайын, сол елдің валютасының бағамы ... ... ... ... олардың сатып алу қабілетін төмендетеді ... ... ... ... ... ... қатысты бұл ақша бағамының
құлдырауына әкеліп соғады. Бұндай үрдіс, ... орта және ұзақ ... ... қамтиды. Валюта бағамын қалпына келтіру (түзету), оны сатып
алу қабілеті паритетіне сәйкестендіре орта есеппен екі жыл ... ... ... ... ... бағамының күн сайын деңгейі оның сатып алу
қабілетінен тәуелсіз, дербес жүретін ... ... ... және ... ... орнықтырушы факторлар әрекет етеді.
Валюта саясатына тоқтала келетін ... онда ... ... ... ... ... ... оның жоғары-төмен қозғалысына өз әсерін
тигізбей қоймайды. Валютлық рыноктардағы валюта бағамын оған деген сұраныс
пен ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... тербелістерін туындатады. Нәтижесінде валюта бағамының
рыноктағы айқын, шынайы бағамы көрініс табады. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... және белгілі бір валютаға
сенім деңгейі анықтауышы болып табылады. Валюталық-экономикалық ... ... ... ... мемлекеттік реттеу оны не жоғарылатуға
немесе төмендетуге бағытталады. Осы мақсатта ... бір ... ... ... ... қалыптастыру ұлттық және әлемдік экономика
мен саясаттың өзара байланыстары ... ... ... ... ... көпфакторлы процесс. Сондықтан валюта бағамын болжау кезінде ескеретін
факторлар жиынтығы бар және ... ... ... арақатысына нақты
жағдайларға байланысты әсер етеді.
Валюта бағамының қатты шайқалуы хылықаралық ... ... ... және ... қатынастардың тұрақсыздығын күшейтіп,
жағымсыз әлеуметтік-экономикалық салдарға ұшыратыды.
3.Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің ... ... ... ... жүйесі қазіргі кезде өзінің қалыптасу және
даму дәуірін бастан кешіп отыр. Дегенмен оның ... ... ... ... анықтады деп айтуға толық болады. Біздің ... ... ... ... ... 1992жылдың 15
шілдесінде Халықаралық валюта қорына (МВФ) мүше болып кірді.
Ұлттық валюта жүйесі дүниежізілік ... ... ... ... қалыптасты. Қазақстан Республикасының ... ... мен оның ... ... (белгілерін) мұқият
қарастырып көруге мүмкіндіктер жеткілікті деп есептейміз.
Ұлттық валюта жүйесі дегеніміз-ұлттық заңдармен немесе ... ... ... қатынастарды ұйымдастыру мен реттеу
нысаны (формасы). ... ... ... ... ... валюталық жүйелердің мақсаты мен атқаратын рөліне ... ... ... алып ... ең ... ... заңдармен
бекітілген, халықаралық құқық нормаларына сәйкестендірілген ... ... ... ... ... валюта жүйесі елдің ақша жүйесінің ... ... ... ... оның ... ... ... және
ұлт шекерасынан шығу мүмкіндіктері бар екендігі де ... ... ... ... ... ашып, анықтайды.
Ұлттық валюта жүйесінің дүниежүзілік ваюта жүйесімен байланысы сыртқы
экономикалық ... ... ... ... банктер арқылы жүзеге
асады.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелердің ... ... ... ... ... ... ... паш етеді. Олардың
мақсаты, қызмет ету жағдайлары мен ... ... ... ... ... шаруашылыққа әсері әртүрлі деңгейлі екендігін күнделікте
практикада көрсетіп ... және ... ... ... мен ... олардың элементтерін қарастырған шақта бегілі
болады.
Қазақстан Республикасы ұлттық валюта жүйесінің негізгі элементтеріне
мынаар жатады:
1. ... ... ... ... ... ... ауысуы, айырбасталу мүмкіндігі;
3. ұлттық ваютаның паритеті. Паритет-валюталардың алтын мөлшеріне ... ... ... ... ... ... ... деңгейі және валюталық бақылау;
5. валюта өтімділігін ұлтық тұрғыдан реттеу;
6. халықаралық кредит қаражаттары ... ... ... халықаралық есептеулерін реттеу;
8. ұлттық валюта рыногы мен бағалы металдар рыногының тіртібін қадағалау;
9. елдің ... ... ... және ... органдары
Ұлттық валюта жүйесінің негізін осы мемлекеттің ... ... ... құрайды. Қазақстанның ұлттық валютасы Елбасының 1993 ... ... ... ... ... енгізу туралы» жарлығы негізінде
1993 жылғы 15 қарашасынан бастап айналымға енгізілді. Сөйтіп, Қазақстанның
ұлттық ақшасы мен валюталық ... ... КСРО ... ... ... ... дараланды.
Қазақстан Республикасы ақша бірлігі (ұлттық валюта) ... ... Ол 100 ... ... Қазақстанның айналымдағы ақша белгілері
банкноттар мен монеталардан құралады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... шығарған банкноттар
мен монеталары Республиканың бүкіл аумағында ... ... ... салу ... ... үшін, аудару үшін, аккредитивтерге айналдыру
үшін ешбір шектеусіз қабылданады.
Қазақстанның валюталық жүйесінің тағы бір элементі халықаралық валюта
өтімділігін ... ... ... ... өтімділігі дегеніміз- бір елдің халықаралық
міндеттемелерін кридиторға ұнамды төлем қаражаттары ... дер ... ... ... валюта өтімділігі, қысқаша айтқанда елдің
төлем қабілетінің көрсеткіші.
Халықаралық валюта ... төрт ... ... ... ... ... СДР мен ЭКЮ-дегі есепшоттары, МВФтегі резервтік
позициясы (мүше-елдің автоматты түрде шетелдік ... өз ... 25%-ін ... ... алу ... ... алтын, валюта
резевтерінің тауар импортының жылдағы сомасына қатынасы.
1993 жылдың 27 ... ... ... Президентінің
«Мемлекеттің валюталық резервтерін қалыптастырудың кезек күттірмейтін
шаралары және валюталық шығындарды тәртіптеу ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің алтын, валюта
резервтерін қалыптастыру және пайдаланудың тәртібі туралы » ... ... Онда ... Республикасы Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... ... Қазақстан теңгесінің ауысу
қабілетін тұрақтандыратын және өтімді валюта ... ... ... ішкі және ... теңге құнын қамтамасыз ететін
ең басты құралдарының бірі екендігі ... ... ... ... ... ... құралады:
• Монета түріндегі алтын, күміс, платина және платина тобына жататын
басқа металдар;
• Еркін ауысатын шетелдік валюталар;
... ... ... ... ... Ұлттық банк алдыңдағы
міндеттемелері
Ұлттық банктің алтын-валюта ... ... ... жинақталады.:
• Монета түріндегі алтынды, күмісті, платиналық топқа жататын металдарды
сатып алу;
• Қазақстан Республикасы резиденттері мен ... ... ... ... ... алу ;
• Ұлттық банк берген несиелерден, депозиттік, дилигтік операциялардан
проценттер ... ... банк ... ... ... ... және басқа да монета
түріндегі алтын, күміс операциялары және т.б.
• Халықаралық қаржы ұйымдарынан, ... ... ... ... ... консультациялық, ақпаратты-баспагерлік т.с.с.
қызметтері үшін алынған төлемдер.
Ұлттық банк алтын, валюта резервтерді мынадай ... ... ... ... ... айырбас курсы саясатын жүргізу үшін,
ішкі валюталық рыноктағы шетел валютасына сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ету ... шетел валютасын сату. Бұл операцияны
валюталық ... деп те ... ... ... рыногы Қазақстан Республикасы Президентінің
1995жылғы 20 шілдедегі заң күші бар ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік реттеу туралы» Жарлығына
сәйкес әрекет етуде. Бұл Жарлық қымбат ... ... ... ... ... ... ... заңдастырды.
3.1.Валюталық операцияларды жүргізетін ұйымдар
Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес валюталық операцияларды
Жүргізетін субьектілер қатарына уәкілетті банктер ... ... ... ... есеп ... Қазақстан Республикасының
валюталық заңнамасында белгіленген ... ... және ... заңнамасында тыйым салынбаған операцияларды ... ... ... ... шектеусіз есепке алынады.
Тауар (жұмыс, қызмет) экспорты үшін ақы төлеу ретінде резидент-заңды
тұлғалар алған валюта, егер Ұлттық Банктік нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... тиісті лиценезиясында
басқаша көзделмесе, тауар (жұмыс, қызмет) ... ... ... ... ... уәкілетті банктегі олардың банктік есепшотына міндетті түрде
аударуға тиіс.
Жарғылық қызметі сынға ... ... ... және өзге ... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталған
резидент-заңды тұлғалардың пайдасынан түскен шетел валютасы қолма-қол, ... ... ... төлем тәртібін де, олардың уәкілетті банктегі
есепшоттарына ... ... ... Басқа да резидент-заңды
тұлғалардың пайдасына сынға тарту, ... ... және өзге ... ретінде қолма-қол жасалмайтын төлем тәртібімен ... ... да, сол ... ... уәкілетті банктегі есепшоттарына міндетті
түрде есептелуі тиіс. Резидент- заңды тұлғалар уәкілетті банктегі ... ... ... ... ... ... ... келмейтін мақсаттарға пайдаланыла алады. Уәкілетті банк
ақша төлеу мен аударуды резидент заңды ... ... ... рәсімделген
құжаттарды (шарттарды, келісім-шарттарды, инвойстарды, коносаменттерді және
басқаларын) ұсынған жағдайда ғана ... ... ... ... Республикасының валюталық заңнаманың
сақталуын тексеру мақсатында жүргізілетін валюта операцияларына қатысты
қажетті ақпараттар мен ... ... ... құқылы.
Резидент-заңды тұлғалардың банктік еспшоттарынан ... ... ... емес ... жалақы төлеу үшін ... шет ... ... іссапарға баруына байланысты
шығыстарға арнап алынуы мүмкін. Резидент-заңды ... ... ... алу үшін ... банкке тиісті түрде рәсімделген құжаттарды
ұсынуға тиіс.
Ұлттық Банктің қолма-қол шетел ... ... ... берген лецензиясы бар резидент-заңды тұлғалар уәкілетті
банктердегі өздерінің банктік ... ... ... ... ... шетел валютасын алуына болады.
Резидент-заңды тұлғалар ішкі валюта рыногында тек мына ... ... ... төлем жасауға және ақша аударуға;
-уәкілетті банктерден шетел ... ... ... ... ... ... тыс ... іссапар және өкілдік шығыстарына;
-Ұлттық Банктік осы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық актілерінде
көзделген ... ... ... ... ... ... ... валютасымен салымдары (депозиттері) бойынша
өтемдерді төлеуге;
-қолма-қол шетел валютасымен айырбас операцияларын ... ... ... ... ... өзге де ... ... валютасын алуына болады.
Резидент-заңды тұлғалар шетел валютасын сатып алуға тапсырыс рәсімдеу
кезінде сатып алу ... ... ... ... шетел валютасын сатып
алынатын операцияларды жасау қажеттігін ... ... қоса ... ... осы валютаны оны сатып алған күннен бастап, отыз күнтізбелік
күн ішінде белгіленген мақсат ... ... ... ішкі валюта
рыногында ағымдағы рыноктық бағам бойынша сатуға уәкілетті етуі тиіс.
Резидент-заңды тұлға ішкі ... ... ... ... ... шетел
валютасын резидент еместің ... ... өз ... не резидент төлем тапсырмасында қате деректемелер көрсетуіне
байланысты қайтарған жағдайда , ол ... ... ... ... ... ... он ... күн өткенде ішкі
валюта рыногында міндетті түрде сатылуы тиіс.
Резидент ... ... ... ... ... ... банктерде банктік есепшоттар ашуға құқылы. Дипломатиялық
өкілдіктердің, ... ... ... ... ... ... Республикасының Сыртқы істер министрлігінде ... ... ... ... ... ұйымдардың банктік есепшоттарының режимі халықаралық шарттар
мен келісімдерге ... ... ... тұлғалардың уәкілетті ... ... ... ... валюталық заңнамасында белгіленген
тәртіппен түсетін және ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған ұлттық және шетел
валютасы шектеусіз есепке алынады.
Резидент емес-заңды ... ... ... ... ... және ... валютасын Қазақстан Республикасының
валюта заңнамасына қайшы келмейтін мақсаттарға пайдалана алады. Резидент
емес-заңды тұлғалардың ... ... ... шетел валютасы өзінің
қызметкерлеріне жалақы төлеуге және ... ... ... ... ғана
алынады. Уәкілетті банктер резидент емес-заңды ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды ұсынған кезде
ғана береді.
Резидент емес-заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... уәкілетті банктердегі банктік есепшоттарға
міндетті түрде есептелуі тиіс. Бұрын алынған қолма-қол шетел ... ... ... ... ... ... осы валютаны
алған резидент емес-заңды тұлғаға жүктеледі. Резидент емес-заңды ... ... ... ... ішкі ... ... ... алуға
құқылы. Уәкілетті банктер резидент емес-заңды тұлғаларға шетел және ұлттық
валютамен кредиттер беруге құқылы. ... 120 ... ... ... ... ... Банктің тиісті лицензиясы болуы қажет. Шетел валютасымен және
ұлттық валютамен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға ішкі валюта рыногында шетел
валютасын сатып алу үшін ұлттық валютамен ... ... ... ... ... ... мен резиден еместері валюта
операцияларын жүргізген кезде Қазақстан Республикасының заңнамасын сақтауды
қамтамасыз ету валюталық бақылаудың мақсаты ... ... ... ... бағыттары мыналар:
• Клиенттердің тапсырмасы бойынша, сол сияқты өздері жүргізетін валюта
операцияларының Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес ... ... ... ... ... құжаттардың болуын анықтау;
• Валюта операциялары бойынша төлемдердің заңдылығын және негізділігін
тексеру;
• Валюта операциялары ... ... алу мен есеп ... ... болуын
және обьективтілігін тексеру;
Валюталық бақылау органдары мен агенттері валюталық бақылауды жасаған кезде
Қазақстан Республикасында валюта операцияларын жүзеге ... ... ... ... валюталық бақылау органдары жүргізген тексерулердің
нәтижелері ... ... және ... ... негізінде
жасалған жөнсіздіктер туралы хаттамалармен танысуға, белгіленген ... ... ... ... ... көзделген басқа да
құқықтарды жүзеге асыруға құқылы.
3.2.Қазақстан Республикасындағы валюталық бақылаудың негізгі
принциптері
Валюталық бақылау дегеніміз ... ... ... ... ... басқа валюталарға айырбастау бағамын реттеу. Егер валюталық құқық
пәніне сәйкестендіре анықтайтын болсақ, онда ... ... ... ... ... ... жөніндегі заңдарын мұқият
орындау мақсатындағы ұйымдық-құқықтық шаралар жүйесі.
1996 жылдың 24 ... ... ... реттеу туралы»
Қазақстан Республикасының заңының 6-шы бабында «Қазақстан Республикасындағы
валюталық бақылауды валюталық бақылау органдары мен ... ... ... ... сәйкес валюталық реттеу қызметін жүзеге асыруға
құқылы мемлекеттік органдар Қазақстан Республикасындағы валюталық органдар
болып табылады. Алған ... ... ... ... ... ... ... бақылау міндеті жүктелген өкілеттік берілген банктер
мен өкілеттік берілген, бірақ ... емес ... ... ... ... ... табылады. Валюталық бақылау органдары ... ... ... үшін ... ... ... ... және
оларды міндетті түрде орындау үшін жекелеген ... ... ... ... 20 ... ... ... Республикасында экспорт-
импорт валюта бақылауын ұйымдастыру туралы» нұсқауының ҚР-да ... ... ... және ... ... ... және уақытылы
түсуін, сондай-ақ шетел валютасымен және ... ... ... ... ... ... ... заңдылығы мен негізділігін экспорт-
импорт валюта бақылауын жүзеге асыру тәртібін белгілейді.
Экспорт-импорт валюта бақылауының мақсаты мен бағыттарына ... ... ... ... ... ... толық және уақытылы
түсуін, сондай-ақ шетел валютасымен және теңгемен ... ... ... ... және негізділігін қамтамасыз ету
болып табылады.
2. Валюта бақылауының негізгі бағыттары:
а) жүргізілетін ... ... ... ... ... ... қажет болған жағдайда ҚР-сы Ұлттық банкінің тиісті лецензияларын
немесе тіркеу куәліктерінің болуын анықтау;
б) төлемдердің ... ... ... валюта операциялар жөніндегі есептің толық және ... ... Егер ... ... ... ... өзге мерзім белгіленбеген
болса, экспортер экспорт түсімін тауар ... ... ... ... ... аспайтын мерзімде ҚР-ның уәкілетті банктеріндегі өзінің
есепшоттарына аударуға, ал экспорт түсімін алу мүмкін ... ... ... ... ... ... Импортер ҚР-на құны тауарға төленген ақша сомасына тең келетін
тауарды әкелуге ... ... ... ... ал ол тауар
әкелінбеген жағдайда ҚР-сы Ұлттық банкі ... ... ... ... бұрын аударылған ақшаны ... ... ... ... ... ... 120 күнтізбелік күннен кешіктірмей
уәкілетті банктегі өзінің есепшотына қайтарылуы керек
5.Резидент пен резидент емес ... ... ... және ... ... бойынша жасалған төлемдер ақша аударымы тек
олардың ... ... ... ... ... экономикалық келісім шарттың әрқайсысы бойынша резиденттің
есепшотын жүргізіп отыратын бір банк қол ... бір ... ... оған ... ... ... ... отыруға, не импорт бойынша
төлем жасалып отыруға тиіс.
7.Резидент-субъектілерін экспорт-импорт операциялары бойынша ... ... ... заңдарына сәйкес салық және кеден органдары, ҚР-
сының Ұлттық банкі тексеріп отырады.
Валюталық бақылау органдары мен ... ... ... ... бабымен шектерінде валюталық операцияларға ... ... ... резиденттері мен резидент еместері жүргізіп жатқан валюталық
операцияларының ... ... ... ... және тіркеу
куәліктеріне сәйкестігін тексеру валюталық бақылау ... ... бірі ... ... реттеу туралы заңның алдында жеке және заңды тұлғалар
әкімшілік, азаматтық-құқықтық және ... ... ... ... ... туралы» заңының 14-ші бабына сәйкес-заңды
тұлғалар:
осы заң нормаларын бұзатын валюталық ... ... ... ... ... сомманың 10 пайызы мөлшерінде, бірақ 1 миллион
теңгеден аспайтын айыппұл төлеу ... ... ... ... ... көрсетілмеген валюталық
операциялар жүргізгені үшін – сол есепке ... ... ... ... ... ... және есеп берудің тәртібі мен белгіленген нысандарын бұзу
арқылы валюталық операциялардың бухгалтерлік есебін жүргізу үшін – ... ... ... сомманың 5 пайызы мөлшерінде айыппұл төлеу түрінде
жауапты ... ... ... ... ... ... ... соның
ішінде валюталық бақылау агенттерінің ұсынысы бойынша сот тәртібімен
жүргізіледі.
Республикамыздағы банк ... ... ... ... өтіп
кетті. Қазіргі қызмет көрсету қарқыны әлемдік аренаға көтерілу шегіндегі іс-
шаралар ... ... ... өмір сүру ... Халықаралық валюта халықаралық қаржылық-
валюталық қатынастарды реттейтін негізгі ұлттық орган ретінде кең көлемдегі
қолдауға ие болды, ... ... ... ... ... Қоры (ХВҚ) ... ... несиелік ағындардың бағыттаушысына, және
заем алушы мемлекеттердің төлем қабілетінің кепіліне айналды. Сонымен
қатар, ол ... ең ... ... ... іске асыруда басты
орынға ие бола бастады, ... келе ... ... ... ... ... координацияда, ұлттық макроэкономикалық саясаттарды
үйлестірудің кілтті бөлігіне айналуда. Қор өзін ... ... ... ... ... өте ... және көп мөлшердегі
тәжірибе жинастырды.
Бірінші тарауда валютаның жүйесінің мақсаттары, міндеттері, құрылымы,
қызмет ету бағыттары туралы баяндалды. Одан әрі ... ... ... мен ... ... ... Валютанық Қордың негізгі төрт қызметі бар. Олар: бақылау,
қаржылық көмек, техникалық көмек, арнайы қарыздану құқықтарын шығару.
ХВҚ саясаты ... ... ... ... одан ... мен маргиналдануына және теңсіздіктің жоғарлауына 4 ... ... ... ... қиратылады. Сауда мен қаржы ... ... ... жұмысшылар мен еңбеккерлерді
жұмыстан шығарады.
2) Ауыл шаруашылығы, сауда және өндіруші ... ... ... ... ... нашарлауы/жоғалуына
әкеледі. Сонымен қатар бұл реформалар тамақтанудың қауіпсіздігі
мен сапасын нашарлатады, әсіресе ауылды жерде.
3) Кәсіпорындарды ... мен ... ... қысқарту
алдағы уақытта мемлекеттік кәсіпорындарда және қоғамдық салада
жұмыс істеген көптеген адамдардың ... ... ... ... ... ... нарығында да реформалар
жүргізіледі. Бұл үш фактор (жекешелендіру, бюджеттік шығындарды
қысқарту, ... ... ... ... ... аз сақталған, аз еңбек ақысы бар типін орнатып,
еңбек шарты бойынша жұмыскерлердің ... ... ... ... мүмкіндігінің (профсоюздар, ұйымдар мен
стачкаларға құқық) жоғалуына әкеледі.[11]
4) Төртіншіден, кедейшілік ... ... ... бағдарламаларының, бұрын тегін болған ... ... ... және ... да ... ... қол ... қамтамасыз ету мен кепілдік беруде
мемлекеттің рөлін ... ... ... ... әр бір ... ұйым сияқты ХВҚ ұлттық, экономикалық және
саяси қызығушылықтардың ынтымақтастығы ғана емес, бәсекелестігі де ... АҚШ ... ... монопольді түрде анықтау мүмкіндігінен
айрылды. Олар өз іс-әрекет бағытын Батыс Европа ... және ... ... ... ... ХВҚ өз ... қорғап отырған Азия, Африка
және Латын Америка дамушы ... ... өсіп ... Осыдан бүкіл әлемдік
қауымдастық үшін ХВҚ шеңберінде салыстыру, есепке алу және ... ... ... ... ... ... құрылымдарымен қатар ол іске асыратын бағдарламалық саяси
бағдардың қажеттігі туындайды.
Жаһандану ХВҚ-дың, ... да ... және ... ... ... мемлекеттердің қатысуымен, ... пен оның ... ... жаңа шындықтарға жауап
беретін стандарттар мен ... ... ... ... ... ... Батыс ХВҚ өкілеттілігінде ... ... ... ... ... ... Бірақ
жоғары дамыған және даму жолына жаңа ... келе ... ... ... ... болуы мүмкін? Әрине, ... ... ... ... ... ... әлсіз, қорғалмағанын
ескеру керек.
Бүгін әлемдік қаржы саласындағы жаңа мәселелерді шешуге бірде-бір
халықаралық ұйым әлі ... Жаңа ... ... ... ... жаңа архитектураны» қалыптастыру.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... и ... ... Под ред.
Л.Н.Красавиной. М:Финансы и статистика 2000.
2. Основа международных ... и ... ... ... В.В. ... М..,
3. http://www.krugosvet.ru/articles/63/1006379/1006379a1.htm
4. Байгісиев Майдан-Әли «Халықаралық валюта қатынастары және валюталық
құқық»: Оқу құралы-Алматы: 2004
5. Б.А. Көшенова «Ақша, ... ... ... ... ... ... А. П. ... экономика. В 2-х ч. – ч II. Международная
макроэкономика: открытая экономика и макроэкономикое программирование.
Учебное пособие для ... – М.: ... ... 1999. –
488с.
7. www.konpax.net
8. Халықаралық экономикалық қатынастар: Оқу құралы / Жалпы редакциясын
басқарған Р. Е. ...... ... ... 2002. – 389 ... http: // ... http://www.aikyn.kz/site.php?lan=kaz&id=151&pub=3932
11. http: // www.top.rbc ru/index./2007/
12. http://usinfo.state.gov/russian
10. Темиргалиев Б. Б. Основы внешнеэкономической деятельности ... ... 2-е, ... и ...... 2003 г.
– 504 с.
11. http://www.rucbr.ru/bank1
12. http://rusref.nm.ru/indexpubpakhomov.htm
13. http://www.almaty.marketcenter.ru/News/News.asp?NewsID=3972&View

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында валюталық режимді ырықтандыру тұжырымдамасы13 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие жүйесінің қазіргі жағдайы және оның ерекшеліктері21 бет
Қазақстан Республикасының валюта нарығының қалыптасу кезеңдері7 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Ұлттық валюталар13 бет
Ұлттық валюталардың айырбас бағамы26 бет
Ес жайындағы теориялар10 бет
Психиканың рефлекторлық сипаты6 бет
Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь