Жалпы несие туралы түсінік және оның формалары

Кіріспе 3

І Жалпы несие туралы түсінік және оның формалары 4

1.1 Несие туралы ұғым, оның пайда болуы 4

1.2 Несиенің қажеттілігі мен мәні 7

ІІ Ломбард несие туралы жалпы түсінік 9

2.1 Ломбард несие түрі 9

2.2 Ломбардтар шаруашылық серіктестік формасында 24


Қорытынды 29

Қолданылған әдебиеттер 30
Нарықтық экономикада несие банк жүйесінде маңызды рөл атқарады. Несиенің экономикадағы алатын орны елеулі екендігіне ешбір күмән жоқ. Олай болса, бұл тақырыптың өзекті екеніне көз жеткізуге болады. Жұмыстың мақсаты капиталдың, яғни қарызға берілген ақша капиталының жүру формасын несие, ақша капиталының ақша айналуын және несие берушінің қарыз алушы арасындағы қатынастарды көрсетеді. Оның көмегі арқылы жеке және заңды тұлғалардың мемлекеттің бос ақша қаражаттарын шоғырландырып, қарыз капиталына айналуы және белгілі уақытқа қолдануға ақылы түрде беріледі.
Несиенің маңызы, сонымен бірге оны қолдау аясы елдің экономикалық жағдайына байланысты үнемі өзгеріп тұрады. Айталық, экономиканы орталықтанған жоспарлы түрде басқарудан нарықтық экономикаға өтуге байланысты біздің елімізде коммерциялық және ипотекалық, лизингтік, трастылық қаржылық банктік операцияларды пайдалану жаңғыртылады, сонымен бірге несие қатынастары мен несиенің көлемі, несие ставкасы да өзгереді.
Сонымен қатар, несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің формалары мен түрлері сипаттайды. Несиенің негізгі екі формасы: коммерциялық және банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, құрамы, қарыз объектісі, динамикасы, пайыз мөлшері және қызмет ету аясы бойынша ажыратылады. Несиенің түрлері бұл белгілі бір түрдегі экономикалық қатынас ретіндегі несиеден келіп шығатын белгілі бір қасиеттерге ие.
Қазақстан Республикасының қазіргі уақыттағы экономикалық жағдайы, оның ішінде несиелі ақша жүйесінде үлкен өзгерістер болып отыр. Несие толығымен экономикамен және оның жеке секторларымен тығыз байланысты. Сондықтан да бүгінгі таңда Қазақстанда күрделі өзгерістер болуда, яғни елдің экономикасының дамуы мемлекеттің несие саясатымен тікелей байланысты. Осы жерден байқайтынымыз несие қазіргі уақыттағы экономиканың тірегі болып табылады. “Несие” деген сөздің өзі, латын тілінен аударғанда “сенім” деген мағынада, ол белгілі - бір тұлғаның мойнына алған міндетін орындауға сенім көрсетуге дегенді білдірсе, екінші жағынан, несие, банктердің филиалдарымен несиелік мекемелердің қанат жаюымен ұштасып, сол арқылы қазақ даласының қойнауының капиталын кеңейтуге мүмкіндік береді.
Осы жұмысымда несиенің мәні мен қажеттілігін, формалары мен түрлерін, жеке және заңды тұлғалар үшін несиенің өте қажеттігін, олардың
төлем қабілеттілігін, қайтарымдылығын, тиімділігін қарастырамын. Сондай-ақ ауыл шаруашылығына берілетін несиенің мемлекет үшін қажеттілігі, мәні мен маңызы және шет ел тәжірибелері салыстырылып ұсынылып қарастырылған.
1. « Ақша, несие, банктер »: оқу құралы/ Сейтқасымов Г.С. – екінші басылым.- Алматы: « Экономика », 1999.- 432 бет.

2. Бикеева Н.Ж., Бектұрғанова Қ.И. « Кәсіби экономика тілі », оқулық./ - Астана: « Таным », 2003.- 272 бет.

3. « Жас қазақ » ақпаратты – сараптамалық апталық газеті, № 17 (17) 26 – ақпан 2004 ж. 7 - бет, таратылымы - 10000 дана.

4. Қазақстанның « Өмір » атты қоғамдық журналы, № 4 (5), сәуір 2004 , 6 – бет, 2.1., таратылымы 12000 дана.

5. Көшенова Б.А. « Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары »: оқу құралы./ - Алматы: « Экономика », 2000. – 328 бет.

6. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» : оқу құралы./ - Алматы: « Экономика », 2004.- 268 бет.

7. Саниев М.С. «Ақша, несие, банктер» : оқу құралы./ - Алматы, 2001.-324 бет.
        
        Мазмұны
| | ... |3 |
| | ... ... ... ... түсінік және оның формалары |4 |
| | ... ... ... ұғым, оның пайда болуы |4 |
| | ... ... мен мәні |7 |
| | ... Ломбард несие туралы жалпы түсінік |9 |
| | ... ... ... түрі |9 |
| | ... ... шаруашылық серіктестік формасында |24 |
| | |
| | ... |29 |
| | ... ... |30 ... экономикада несие банк жүйесінде маңызды рөл ... ... ... орны ... ... ... ... жоқ. Олай
болса, бұл тақырыптың өзекті ... көз ... ... ... ... яғни ... ... ақша капиталының жүру формасын несие,
ақша капиталының ақша айналуын және несие ... ... ... арасындағы
қатынастарды көрсетеді. Оның көмегі арқылы жеке және заңды тұлғалардың
мемлекеттің бос ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... қолдануға ақылы түрде беріледі.
Несиенің маңызы, сонымен бірге оны қолдау аясы елдің ... ... ... өзгеріп тұрады. Айталық, экономиканы
орталықтанған жоспарлы түрде ... ... ... ... ... ... ... және ипотекалық, лизингтік,
трастылық ... ... ... ... жаңғыртылады, сонымен
бірге несие қатынастары мен несиенің көлемі, несие ставкасы да өзгереді.
Сонымен қатар, несие қатынастарының нақты ... ... ... ... ... ... негізгі екі формасы: коммерциялық және
банктік несие ... Бұл екі ... ... ... ... ... ... динамикасы, пайыз мөлшері және қызмет ету аясы бойынша
ажыратылады. Несиенің түрлері бұл белгілі бір түрдегі ... ... ... ... ... белгілі бір қасиеттерге ие.
Қазақстан Республикасының қазіргі уақыттағы экономикалық ... ... ... ақша ... ... ... ... отыр. Несие толығымен
экономикамен және оның жеке секторларымен тығыз байланысты. Сондықтан да
бүгінгі ... ... ... ... ... яғни ... дамуы мемлекеттің несие саясатымен тікелей байланысты. Осы
жерден байқайтынымыз несие қазіргі ... ... ... ... ... ... сөздің өзі, латын тілінен аударғанда “сенім” ... ол ... - бір ... ... ... ... орындауға сенім
көрсетуге дегенді білдірсе, екінші жағынан, несие, банктердің филиалдарымен
несиелік мекемелердің қанат жаюымен ұштасып, сол ... ... ... ... ... ... береді.
Осы жұмысымда несиенің мәні мен қажеттілігін, формалары мен ... және ... ... үшін ... өте ... ... қабілеттілігін, қайтарымдылығын, тиімділігін қарастырамын. Сондай-ақ
ауыл шаруашылығына берілетін несиенің мемлекет үшін қажеттілігі, мәні ... және шет ел ... ... ... ... ... ... туралы түсінік және оның формалары
1.1 Несие туралы ұғым, оның пайда болуы
Тарихтың қай ... ... да, ... ... ... ... және
қоғамдық ойшылдардың назарын аудартатын. Экономика ғылымы, ... ... ... бастап несиенің проблемасымен шұғылданып келеді. Ал, қазіргі
нарық кезіңде несиеге, экономикалық санат ретінде, аса көп ... ... ... ... кезінде несиелік қарым – қатынас ең жоғарғы
рәсімделуіне ... ... ... төңірегіндегі алуан түрлі практикалық
және теориялық сауалдардың ... ... ... ... ... ... өндірістің пайда болған кезінде жатыр.
Содан кейінгі экономикалық даму сатыларының ... да ... ... ... ... ... дәуірлерінің бәрінде де дамытпалы несие, барлық
қоғамдық ...... ... және ... ... күші болды. Ол жеке тауар ... ... ... ... ... олардың мүдделерін қосып бекітті және қоғамдық ... ... ... ... ... ... байланысты болашақ экономисттерге несиенің арғы ... ... оны ... ... неде ... ... ... Оның
үстіне, әр түрлі деректерде несиенің экономикадағы маңызы әр түрлі
түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... көбейтіп
( әңгіме төленетін процент жөнінде ), өндіргіш күштердің дамуына ... ... ... тән қарама – қайшылықтарды ... ... ... ... ... ... ... оған тікелей себепші болады деген пікір айтады. Басқалары,
керісінше, несие экономиканың ... ... ... мүмкіншілік береді
дейді. Осындай қарама – қайшы пікірлер орын ... ... ... ... үшін ... несиенің қажеттілігі қайдан шығады деген сауалға жауап
беру қажет.[1] Бұл сауалдың ... ... ... ... ... ... ... ойлап шығару – адамзаттың данышпандық табысы.
Себебі несиені пайдаланудың нәтижесінде шаруашылық ... және ... өтеу ... қысқарады. Қарыз алушы кәсіпорынның несие алу
арқылы өз өндірісін кеңейтуге, ал жеке ... өз ісін ... ... ... ... ... емес, қазір алуға мүмкіндік туады. Мен
осы пікірмен толығымен келісемін. Себебі, қол жеткізе алмай ... ... ... да ... ... ... алуға немесе ісіңді алға басуда,
қазіргі таңда банктер ... ... ... ... ... ... бәрі бірдей несие алып оны өтеуге қол жеткізе
алмайды. Бірақ, жұмыс ... ... әр адам ... көмегімен қажеттіліктерін
қанағаттандыратын уақыт та көп кешікпей келетін болады деген сенімдемін.
Несие қатынастары ... ... ... ... ... нәтижесінде бір қауымның бай ... және ... ... болып
бөлініп, біреуінде артық қалған өнімнен оны кейін қайтарып беруге келісіп,
екіншісі өз мұқтажын өтеуге алуынан ... ... Бұл ... ... деп ... ... тән белгілер: несие берушілер – көпестер,
саудагерлер, салық жинаушылар, шіркеу иелері мен ... діни ... ... – ұсақ өнім өндірушілер, құл иеленушілер мен феодалдар. Шаруалар
мен кәсіпкенрер несиені ағымдағы тұтыну мұқтажын өтеуге ғана ... ... ... ... іс - ... ... Бұл несие үшін өсім
ақының деңгеінің өте жоғарылығы ұсақ өнім өндірушілер мен кәсіпкерлерді өз
шаруашылығын ... ... ... ... ... ... әр түрлі қалаларында
өсімқорлық ... үшін ... ... ... 21 %- дан 43 %- ға ... ал кей ... 100 - 200 % -ға жеткізуге рұқсат етілді. Ескі
өндіріс ... ... жаңа ... ... ... ... ... несинің нышандары алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы кезінде
пайда болып, капиталисттік ... ... ... ... жоғары сатысына
жетті. [2] Сонымен,
Несие – нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың
ажырамас элементі.
Оны барлық шаруашылық ... ... ... те, ... ... – ақ жеке ... да ... пайда болуын өнімдерді өндіру сферасынан емес, олардың
айырбас ... ... ... ... – бұл ... бір ... екінші қолға өтуін
білдіреді десе, шынымен де осындай ... ... ... ... ... қозғалысы – бұл несиенің қозғалысының кіндігін сипаттайды.
Несиелік қатынастардың пайда ... ... ... ... жатқызуға болады.
Көбіне несиені ақша ретінде түсінеді. Бір жағынан қарағанда бұған да
негіз бар сияқты. ... ... ... ... ... ақшалай түрде
берілуде. Бірақ бұл жерде ақша мен несиенің әр түрлі ұғымды ... ... ... ... ... ... ... қатар, несие
мен қаржы категорияларын бір санайтындар да аз емес, несие – бұл ... екі ... ... яғни ... ... ... ... өткен соң қайтарылуын баяндаса, ал қаржы – сол қаражаттың бір жақты
қозғалысын бейнелейді, яғни ... ... ... ... ... олар қайтарымсыз сипатқа ие.
Несие – бұл пайыз төлеу және қайтару шартында уақытша ... ... ... ... капитал қозғалысы.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ... ... ... мен ... алушылар арасындағы несиелік қатынасты
бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке ... ... ... мен ... ... жүйе ... ... отырып,
уақытша және ақылы негізде пайдалануға берілетін ссудалық капиталға
айналады. Несие мен ... ... да ... ... ... – бұл ... қаражатын құрайтын көзі ретінде барлық ... ... әр ... формаларының болуын және сондай – ақ
олардың жұмсалымдарының бір формасын білдіретін кең ... ... – бұл ... шот ... ... ... ... ұйымдастырудың бір ғана формасын білдіреді.
Экономикалық категория ретінде, несие – ... ... ... ... – ақ ... ... несие қорын құру және оларды
қайтарылу, пайыз төлеу шартында белгілі – бір мерзімге ... ... ... ... өндірістік қатынастар жиынтығы.
Зерттеу заты сияқты несие құрылымы бір – ... ... ... ... ... элементтерге ең алдымен несиелік қатынастар
субъектілері жатады. ... ... ... несиелік қатынастар
субъектісіне қарыз беруші және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші – қарызды беретін несиелік ... бір ... ... – бұл ... ... қарыз беруші субъектілер болып табылады.
Қарыз берушілерге: банктер, банктік емес ... ... ... және де ... жатады.
Қарыз алушы – бұл несиені алушы және оны қайтаруға ... ... ... ... және қарыз алушы бір – бірімен жақын сөздер ... ... ... екі ... ... ... ... жеке азаматтардың
коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. байланысты төлемдері кешігуі мүмкін,
бірақ бұл жерде ешқандай да ... ... ... ... тек ... ... ... сондай – ақ адамзаттық қатынастар ... ... – бұл тек ... ... Ал қарыз алушы – бұл қосымша
қаражатқа деген сұранысы бар ... ... және ... алушымен қатар несиенің құрылымының элементіне
берілетін объекті де жатады. Беру объектісі – бұл құнның ерекше ... ... ... құнды білдіреді. [3]
1.2 Несиенің қажеттілігі және мәні
Жоғарыда айтылғандай, несиенің түбірін тауарлы өндірістің пайда болған
кезінен іздеу керек. ... ... ... ... оның бір ... ... ... несиелік қатынастың дәл шыққан жері деуге болады.
Қоғам дамуының кейінгі кезеңдерінде, несиелік қатынастың пайда болып
және өркендетілуінің, нақты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... – жабдықтары, құндық тұлғасында дәл бір уақытта ... ... және ... ... бола ... ... пен ... олар бір нысанна екінші нысанға ауысып отырады, яғни үзбей
ауыспалы айналымда жүреді. Осы ауыспалы айналым 3 ... ...... ... ... ... өндіргіш күші нысанына ауысады, яғни
ақшаға өндіріс құрал – жабдықтары сатылып алынады.
ІІ – ... ... ... құрал – жабдықтарды пайдаланып істеген
әрекеттерінің нәтижесінде дайын өнім ... ... Енді ... ... құн ... ... ауысады. Осы сатыда өндіргіш құралдарының
құнына, адам еңбегінің құны, яғни жаңадан пайда болған құн қосылады.
ІІІ – ... ... өнім ... сатылады. Сөйтіп, құнның тауарлық
нысаны қайтадан, өзінің бастапқы нысаны – ақша нысанына ауысады, ... ... ... ( ... таза ... ... ).
Сонымен қатар, өндіру мен ... ... ... да, айналымды
жеңілдететін немесе бәсеңдететін, кездейсоқ ... ... ... ... шикізаттар мен материалдардың түсуінің бір қалыпты болмауы;
- тасымалдау жағдайының қиындылығынан дайын өнімді ... ... өнім үшін ... ... қызмет үшін, уақытында
төленбеушілік т.с.с.
осы сияқты күштердің салдарынан пайда болатын, өндіру мен өткізу процесінің
әр ... бір ... ... бір кезде аяқталмайтындығынан олардың
кебіреуінде уақытша бос ... ... ... ал ... ... ... үшін, қосымша қаржы керек болады.
Дәлірек айтқанда, уақытша бос ақша мынадай жағдайлардан шығады:
- әрбір шаруашылық, жұмысшы – ... ... ... екі ... 15(30) ... төлейді, ал жұмысшы – қызметкерлер
материалды құндылықты күн сайын жасайды. Сондықтан да ... ақы ... ... ... ... ... ... дейін
шаруашылықта 15(30) күн ішінде күн сайын өсіп ... ... ... ... ... өткізген өнімнен түскен таза пайдасын бір сәтте
жұмсап ... Ол ... ... ... уақытша бос қаржы
болады;
- өткізілген өнімнен түскен түсімнің ішінде ... ...... ... орнын толықтыру үшін жұмсауға
арналған ақша бар – ... Сол ақша да ... ... ... кезге дейін бос қаржы болып,
шаруашылықтың есеп шотында қалады;
Сонымен, ... ... ... айтылған себептерге байланысты
уақытша бос ақшаның пайда болу кезі мен оны ... мен ... ... ... ... жұмсау кезінің арасында салыстырмалы қарама –
қайшылықтар туып ... ... ... – қайшылықты реттеу үшін
пайдаланатын бірден – бір экономикалық құрал осы ... ... ... ... ... өндірістің сөзсіз атрибутына айналды. Кез – келген
қоғам біріншіден, босаған ақшаның бекер, пайда түсірмей « өлі ... ... ... ... ... екінші жақтан, экономикалық ... ... ... ... ... Ломбард несие туралы жалпы түсінік
2.1 Ломбард несие түрі
Несие экономикалық категория ретінде формаларға ие. Форма әр ... да бір ... тән ... қажетті байланыстардың жиынтығын
білдіреді. Несиеге қажетті ... ... ... Несиеге
қатысты оның формасы бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың әр ... және ішкі ... ... ... ... қасиеттерінің
көрінісі. Қарызға берілген құнға қатысты кредитор мен ... ... ... ... өзгерсе де, несиенің формасы оның бүтін ретіндегі
мазмұнын білдіреді.
Несиенің формалары, оның құрылымымен және белгілі-бір ... ... ... ... ... ... берушілер мен қарыз
алушылар арасындағы байланыстар қалай өзгергенімен де, ... ... ... ... ... ... ... несиенің формалары мен түрлері
сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі диалектикалық бірлікте ... ... ... ... ... мен оның ... өзгертеді.
Несиенің формасы- бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... несиенің негізгі екі
формасы қарастырылады: коммерциялық және банктік. Тауар түрінде ...... ал ақша ... ... ... деп атайды. Бұл
екі несие бір – ... ... ... ... қарыз объектісі,
динамикасы, процент мөлшері және ... ету аясы ... ... ... ... жарияланымдарда несие формаларына: тұтыну,
мемлекеттік, халықаралық, үкіметаралық, ... және т.б. ... ... екі ... ... қолдануынан туады. Слайд 1-2
Коммерциялық несиенің банктік несиеден айырмашылығы:
- қарыз беруші рөлінде банктік мекемелер емес, яғни тауар ... ... ... кез – ... ... тұлға бола
алады
- коммерциялық несие тек қана тауар формасында беріледі
- қарыз капиталы өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... қүны сол кезеңдегі банктік пайыз
мөлшерімен салыстырғанда төмен ... ... ... мен ... ... ... ... мәміленің
заңдық түрде рәсімделуі барысында, бұл несие үшін төленетін ақы
тауар бағасының құнына қосылады.
Несие ... ... ... - ... ... , тұтынушылық несиелер
Тұтыну несиесі
Несие қатынасы банктер мен кәсіпорындардың, ұйымдардың арасында ғана
болмайды. Ол, сондай-ақ бір ... ... ... және екінші жағынан,
халықтың арасында да пайда болады. Несие алушыға халық, ал, несие ... ... ... тұтыну несиесінің мазмұны құрайды. Айрықша жағдай-
ларда банк пен халықтың арасында делдалдық ететін үшінші тарап та ... ... ... ... ... яғни ... ұзартып төлеумен
тауарды несиеге беретін сауда ұйымдарын айтуға болады. Тұтыну несиесі
халыққа оның ... ... ... ... ... Оның ... жеке шаруашылықтағы өндірісті дамытуға, құрылыс
салуда тұрғын үйді жөндеуден өткізуге, ұзақ ... ... ... ... ... беріледі.
Халықты несиелеу халыктың өмір деңгейін арттыруға ба-ғытталған
мемлекеттік несие саясатының ... ... ... ... Өнеркәсібі
дамыған елдерде тұрғындар (халық) өзінің жыл сайынғы табысының 10-12%-ын
тұтыну несиесін өтеуге жұмсайды. Қазақстанда несиенің бұл ... ... ... десе де болады. Халық борышқор болудан қорқады, оның үстіне,
тұтыну несиесінің пайыздық мөлшерлсмесі айтарлықтай жоғары, ... ... ... ... ... ... және ақшалай формада берілуі ... ... ... ... оның төлем мерзімін ұзартумен сатуда
қолданылады, яғни, бұл коммерциялық несие болып ... ... ... ... ... ... тікелей немесе сауда желісі арқылы жанама
түрде беріледі.
Тұтыну несиесінің косарлы қызметі бар: бір ... ... ... ... ... мөлшері де өседі, өйткені, тауар сұра-нысы несие
сұранысын тудырады, екінші жағынан, ... ... ... ... ... бар ... арттырады.
Несиелеу объектісі бойынша Қазақстанда тұтыну несиесі ... ... ... ... мұктаж) несиесіне, құрылыс салу және түрғын
үй сатып алу несиесіне, ұзак ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдастырып, жүргізуге арналған несиеге
бөлі-неді.
Тұтыну несиесі белгілі бір дәрежеде табыстары біркелкі емес тұрғындардың
өмір деңгейін салыстырмалы ... ... әр ... ... ... деңгейі мен құрылымының арасындағы айырмашылықты жояды.
Ол ұзақ пайдалануға жарамды тауарлардың салыстырмалы түрде жоғары ... ... ... табысы арасын-дағы жэне халыктың бір тобындағы акша
корланымы мен оны ... ... ... кажеттілігі арасындағы екі қарама-
қай-шылықты шешіп береді.
Тұтыну несиесі банк операцияларымен тығыз араласып кеткен. Мәселен, ... ұзақ ... ... ... ... ... ... алу үшін пайдаланады. Тұтынушыларға несие банктен тікелей берілетін
болса, сауда ... мен ... ... - ... ... ... буыны
жойылады.
Несиеге сатып алынған тауарларды сауда ұйымдары олардың ссудасын
қамтамасыз ... ... ... да соңғы жарна төленгенше тауардың меншік ... ... ... ... ... тұтыну несиесінің бірнеше түрі пайдаланылады.
Алайда, олардың арасында тауарларды ... ... ... ... үлес
салмағы басым.
Тауарларды несиеге сатып алуда сатып алушы тауардың ... ай ... ... ... ... ... ол несиені пайдаланғаны үшін пайыз
төлейді. Көптеген жағдайларда төлем мерзімін ұзартумен ... ... ... ... ұйымының мөлшеріне несие үшін алынатын пайыздан
жоғары көтеріледі.
Тұтыну несиесі көптеген елдерде маңызды роль атқарады. Осыған орай, ... ... ... отыратын болады. Ол қадағаланады әрі банктік
және коммерциялық несиелерге бақылау қойылады.
Экономика құлдыраған ... ... ... халық-тың іскерлік
белсенділігін арттыруға оларды ынталандыруға бағытталады. Бүл үшін ... ... атап ... ... ... ... ... бағасын
арзандату, несие мерзімін ұзарту, оның құнын кеміту секілді жеңілдікті
шарттары енгізілді.
Инфляция жағдайында, керісінше, ... ... ... ... ... пайдаланудың мерзімі ... және ... ... ... ... ... деген сұранысын ынталандырады әрі
олардың өндірілуі мен сатылуын арттырады.
Қазақстанда тұрғын үй ... ... және оны ... ... ... ... ... беру үшін мамандандырылған мемлекеттік құрылыс-
жинақ ақша банкісі құрылады. 2004 ... ... ... тұтыну несиесінің
мөлшерІ 122,1 млрд теңгені ... 2003 ... ... ... ... бұл ... ... алушыға ұсынған тауары
немесе көрсетілген қызметі үшін ... ... ... қарыз алушы да және оны берушілер ретінде кәсіпкерлер мен бизнеспен
айналысатындар бола алады. ... ... ... тауарды сатып алушыда
нақты ақшаның болмай қалуы барысында туындайды. Мұндай жағдайда ... ... ... ... көрсетілген қарызын уақытында төлейтіндігін
куәландыратын арнайы ... ... яғни ... ... Ол ... белгілі – бір уақыт өткенне кейін, борышқордан векселде көрсетілген
ақшалай соманы талап етуге ... бар. ... бұл ... объектісі
ретінде тауарлық капитал қызмет атқарады.
Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: қарыз капиталы ... ... ал оның ...... ... ... ... тауарларды өндіру және өткізу әртүрлі ... ... ... – бір ... сәйкестендіруді талап етеді. Қандай да бір тауар
өндіруші, өз тауарларын нарыққа ұсынған ... осы ... ... етіп ... ... ... ақшалай қаражаты болмауы мүмкін. Нәтижесінде
тауарларды несиеге сату қажеттілігі ... ... ... деңгейі бар. Біріншіден, ол жұмыс істеп тұрған капиталисттердің
резервтік капиталдарының ... ... ... ... ... өзінің бағыты бойынша шектелген:
оны өндіріс құралдарын шығаратын салалар осы құрал – жабдықтарды ... ... ... ... ... Мысалы, машина құрылыс
кәсіпорнының иесі тоқыма станоктарын несиеге тоқыма ... сата ... ... ... ... ... ... коммерциялық несие бере
алмайды, өйткені ... ... ... ... құрал – жабдығы бола
алмайды.
Монополияға дейінгі капитализм кезеңінде ... ... ... және ... ... ... ... ете отырып,
несиелік жүйенің негізі болды.
Қазіргі уақытта фирмалар өз өнімдерін ... бұл ... ... ... отырып, сатуды белсенді қолданады. Бұл ұсақ және ... ... ... ... тауарлар құнының өсуімен,
банктік қарыз алуды қиындататын несиелік шектеулермен түсіндіріледі.
Коммерциялық несие ... және ... кең ... ... ... ... ... коммерциялық талаптар ... ... орта ... 30 % -ға жетеді, француз фирмаларынікі
20-25 %. Олардан кейінгі орында ағылшындық, американдық және ... ... ... ... тек ... ... ... фирмалар ғана пайдаланбайды, сонымен қатаркредитор және қарыз ... бола ... ... ... және ... ... ала ... ірі
компаниялар да пайдаланады.
Коммерциялық несиенің сақталуының себептерінің бірі – тауарлардың
ұдайы жеткізілуін талп ететін кәсіпорындардың ... ... ... және жетілдірілуі болып табылады.
Басқа да несие формаларының жедел өсуіне байланысты коммерциялық несиенің
рөлі мен оның ... ... ... ... ... ... экономикалық әдебиеттерінде “коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... Жұмыс
істеп жатқан капиталисттердің бір – біріне таурларды төлемді кейінге
қардыру шарттарымен ... ... ... ... деп ... К.
Маркстің айтуы бойынша, әрбір жұмыс істеп тұрған капиталист “ бір ... ... және ... ... ... алады”. Сондықтан жекелеген
кәсіпорын тұрғысынан алғанда, коммерциялық ... ... ... қалдыру
шартымен, сатып алушыларға қоылған тауарлар және ... ... ... ... арасындағы айырмашылық ретінде анықтауға
болады. Кейбір экономисттер несие көлемін анағұрлым анықтау үшін таурларды
жеткізу кезінде ... ... ... де ... керек деп
есептейді.
Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: қарыз келісімі – аясы тар ... ол ... алу – сату ... ... ... Қарыз келісімі
тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді. Төлемді ... ... ... мен ... алушы арасындағы сауда келісімі жасалған уақытта
анықталады. Әдетте төлеуді кейінге ... ең ... ... 90 ... Төлемді кейінге қалдыру тауарлардың түріне және басқа
факторларға ( мысалы, азық – ... ... ... ... ... ... ... ) байланысты. Төлемді кейінге қалдыру кезеңін ұзарту сатып
алушы мүддесіне сай келеді, оны ... ... ... ... ... бұл ... ... басқа факторы бәсекелестік кезінде
мәнді рөл атқаратын оның құны болып ... ... ... ... ақша ... мөлшерлемелеріне ілесіп отырады, бірақ анағұрлым
жоғары ... ... ... ... ... ... несиенің
басқа формаларынан жеке өмір сүрмейді. Несиенің негізгі екі ... ... ... ... ... ... ... Тауар
өткізуді мақсат еткен алғашқы мәміле вексель арқылы банкте басқа сападағы
несиелік мәмілеге айналады, оның ... ... ... ... ... вексельдерді есептеу мүмкіндігі коммерциялық несиенің
көмегімен ұлғайтылады, ... ... ... оның ... ... дейін қиындықсыз есептете алатынын біле отырып, өз ... ... ... ... ... ... яғни вексельді есептеу
механизмі кәсіпорындардың сатып алушыларға төлемді кейінге ... ... ... ... он ... несиенің екі формасының арасындағы өзара байланыс
нығайып келеді. Банктік несиені коммерциялық несиемен ... ... ... ... ... ... бағынышты рөл атқаруда,
өйткені онда банктік ... ... ету ... ... ... артықшылықтарымен қатар, кемшіліктері де бар.
Уақыт шектеулігі, өлшемдер, қозғалыс бағыты ... ... ... ... ... – бір ... кейінге қалдыру мәжбүрлік сипатына ие
болады; тауарларды төлеу ... жиі ... ... ... ... ... ... әр уақытта жақсы хабардар болмайды, ал
бұл олардың шаруашылық қызметі үшін ... – бір ... ... ... қалдыру – банктік сфераның ықпалынан күшті әсер ... ... ... ол жабдықтаушы оңай түрде ... ... ... ... ... ). ... кемшіліктер коммерциялық
несиенің рөлін төмендетеді.
Коммерциялық банктер өздерінің клиенттеріне әр ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушылар категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
- мақсатты қорларға
- банктерге
- ...... ... ... емес ... ... ... өнеркәсіп салаларына
- ауыл шаруашылығына
- саудаға
- дайындау ұйымдарына
- жабдықтау – сату ұйымдарына
- кооперативтерге
- жеке кәсіпкерлерге
3. Тұтыну ... ... ... Мерзіміне қарай:
- ... ... ( 1 ... ... )
- орта ... ( 1 ... 3-5 ... дейін )
- ұзақ мерзімді ( 3-5 жылдан жоғары ... ... және ... сипатына қарай
- негізгі қорға жұмсалатын
- айналым қаражатына жұмсалатын
IV. Қамтамасыз дәрежесіне қарай:
1. Стандартты несие – ... ... ... ... ... күмән жоқ несиелер
2. Күмәнді несиелер - ... ... ... ... және банк үшін ... ... несиелер. Соңғы
қабылданған активтердің ... ... ... ... ... ... 1 – ... күмәнді, 2 – санатты
күмәнді, 3 – санатты күмәнді, 4 – санатты күмәнді, 5 – ... ... ...... ... кешіктірілген, мерзімі өткен
ссудалар шотына жазылған несиелер.
V. Валютамен берілуіне қарай:
- ұлттық валютамен
- шетел валютасымен
VI. ... ... ... ... ... ... кепілдікпен
Сақтандырылған.
VII. Берілу шартына қарай:
1. Тұтыну несиесі – бұл жеке тұлғаларға ... ... ... үшін және ... ... ... берілетін несие.
2. Ипотекалық несие – бұл қозғалмайтын мүліктерді кепілге ала
отырып, ұзақ мерзімге ... ... ... ... – клиенттің шотынан қаражатты шегеру,
дебеттік қалдық бойынша берілетін қысқа мерзімді несие ... ... ... - ... қолдау мақсатында бір түнге
берілетін банкаралық несие түрі.
5. Онкольдық несие – кредитордың ... ... ... ... ... ... ... несие – банктердің бір – біріне беретін ... ... ... – тз іске ... ... ... ... қағаздарды кепілге алып, берілетін несие.
8. Лизингтік несие – құрал – жабдықтарды жалға алумен байланысты
берілетін ... ... ...... ішке алып кіру және ... пен дайын өнімдерді сыртқа шығару тәжірибесінде
пайдаланылатын несие.
10. Сенім несиесі – банктің ... ... ... ... ... ... ... Маусымдық несие – жабдықтаушының қаржыландыру ... ... алу ... ... ... ... ... жабуға
арналған несие.
Ипотекалық несие
Ипотекалық несие – жылжымайтын мүліктерді : жерді, тұрғын үй ... ... ... ала ... ... ... ... беру – тұрғын үй саласына инвестициялар тартудың ең
тиімді тәсілдерінің бірі. Дәл осы ... ... ... үй ... банктердің тиімді және пайдалы жұмыс істеу, құрылыс кешенінің
өндірісті ырғақты жұмыспен жүктеу және ... ... ... ... кең
қолдануға жәрдемдесетін экономикалық өсуге ынталы мемлекеттің ... ... ... ипотекалық несиелер беруді екінші деңгейдегі банктер 1998
жылдан бастап жүзеге асыруда. Ипотекалық несиелер ... ... ... жылына 20 %, бастапқы жарна мөлшері 40 - 50 %- ға ... ... 5 – 10 ... аспайтын мерзімге берілді.
Алайда, ипотекалық несие беру жүйесінің осындай дамуы кезінің өзінде
қызметтер ... бұл түрі ҚР ... аз ... ғана ... ... ... ... бірі халықта сыйақы төлеу мен ... үшін ... ... ... ... ... Осыған байланысты
« Қазақстандық Ипотекалық Компания » ЖАҚ ( ... әрі – ҚИК ) ... ... ... ... ... 2,5 ... теңгені құрайды.[7]
Екінші деңгейдегі банктердің ипотекалық несие беру көлемін ұлғайту
үшін ипотекалық несие бойынша талап ету ... ... алу ... ... ... ... қаржыландыру ҚИК қызметінің мақсаты болып
табылады.
ҚИК – тің қатысуымен ипотекалық несие беру ... 8 банк ... ... ... ... жүзеге асыратын 2 ұйым ... ҚИК – тің ... ... ... несие беру жөніндегі өз
қызметін жүзеге ... « ... », « ... – Қаржы » банкі, « Центр ... » ... « АСҚ », « БТА – ... » ... « Нұрбанк », «
Қазақстанның Наурыз банкі », « Техака банк », « ... ... », « ... » ... екінші деңгейдегі банктер мен қаржы ұйымдары ҚИК – ... ... ... ... ... ... ... банктердің
бірқатары тұрғын үй ... ... ... ... дербес жүзеге
асырады.
2008 жылғы 1 – наурыздағы жағдай бойынша ҚИК екінші ... 10 ... ... ... сомаға ипотекалық несиелер бойынша талап
ету құқықтарын сатып алды.
Ипотекалық несиелерге кепілдік беру ( ... ) ... ... ... атап ... жөн. ... несиелерге кепілдік беру (
сақтандыру ) жүйесі екінші ... ... мен ... ... ұйымдар арасындағы несие бойынша несиелік тәуекелдерді бөлу
жолымен ... ... ... ... үшін ... жасауға бағытталған.
Осыған байланысты ҚР – да 2003 жылы Қазақстандық ипотекалық несиелерге
кепілдік беру қоры ( ҚИНБҚ ) құрылды. Ипотекалық несиелерге ... ... ... ) ... құру ҚР – на ипотекалық несиелер рыногын
оңтайландыруға және кеңейтуге ... ... үй ... ... ... ... қазіргі таңда халық
арасындағы ең өзекті проблемалардың бірі болып отырғаны баршамызға мәлім.
Республикамыздың елбасы да ... ... ... көп ... ... өзінің халыққа жолдауында ... ... ... атап ... Мен осы ... ... ипотекалық несие
мәселесін жалғастыра отырып, президенттің 19 – ... 2004 жылы ... ... жолдауындағы 2.1. « Тұрғын үй құрылысының жаңа саясаты »
бөлімін жеке атап кеткенді жөн көрдім.
Мемлекеттік ...... және ... ... ... қарыз
алушы немесе қарыз беруші ретінде мемлекет және жергілікті билік органдары
болатын ... ... ... ... ... ...... займдар, сонымен
қатар қысқа ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қысқа мерзімді қазыналық міндеттемеле
( вексельдер және де т.б. несиелік міндеттемелер ) ... ... ... ... ... жабу ... ... іс жүзінде бюджет тапшылығына
байланысты шығарылады. Қазақстанда 1994 жылдың ... ... ... ... ... ... ... несие – валюталық және тауарлық ресурстарды қайтарымдылық
және ... ... ... беру ... ... ... ... аумағындағы қарыз капиталының қозғалыс формасы.
Кредиторлар және қарыз алушылар ретінде ... жеке ... ... ... ... ... ... және
аймақтық ұйымдар қатынасады.
ҚР – ң жетекші халықаралық қаржылық ұымдарға мүше болуы, ... ... үшін ... ... ... қол ... ... валюта қорымен 185,6 млн. СДР ( арнайы қарыз құқығы )
сомасын « стенд - бай » ... ... қол ... ... – бай » - ... ...... қажет болған жағдайда
және көрсетілген талаптар орындалған кезде ( бұл жағдайда сөз ... ... ... бойынша ХВК – мен келісімнің шарттары
орындалуы туралы болып отыр ) ... ... ... – бір ... ... ... несиеге берілетіні туралы келісім.
Келісімнің әрект етуінің барлық кезеңі бойында ХВҚ миссиясымен « стенд
- бай » ... ... ... ... талдау жасалынды және
кредитор зайымның кезекті траншын бөлу туралы шешім қабылданды.
Қысқа мерзімді ... ... ... ХВҚ – ның 1996 –
1997 жылдары орта ... ... ... ... ... ... жылы Халықаралық қайта құру және даму банкімен 1993 жылғы
құрылымдық реформалардың үкіметтік бағдарламасын ... ... ... АҚШ ... ... ... займ бөлу ... және Қазақстанның
экономикалық қаржылық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... техникалық көмек көрсетуге бағытталған 38
млн. АҚШ доллары сомасында тезникалық көмек қарызын бөлу ... ... ... ... ... құру және даму банкі « Қазақстанғда ... орта ... ... » ... 100 млн. ЭКЮ сомасында
несие бөлді. Бұл ... ... ... ... ... ... үй шаруашылығы, алтыны бар рудаларды қайта өңдеу,
диірмен құрылысы, косметика өндірісі, құрылыс және ... ... ...... ... ХҚДБ – мен қатар қоса қаржыландыруға
заем бөлді.
Азияның даму банкі мен ҚР ... 1994 жылы 40 млн. АҚШ ... ... ... ... ... келісімге қол қойылды.
Халықаралық займдарды пайдалануды екінші деңгейдегі банктер ... ... ... – бұл ... арнайы несие – қаржылық мекемелерінің
қарыз алушыларға ақшалай қарыз түрінде беретін несие. ... ... ... ... жояды. Бос ақшалай капиталдар кез –
келген ... ... ... және ... несие арқылы кез – келген
бағытта ... ... ... ... иесі ... бос ақшалай
капиталын банкке орналастыра алады, ал банк бұл капиталды машина ... ... ... ... ... ... ... қарағанда қолдану өрісі кең.
Коммерциялық несие тек тауар айналысына ... ... ал ... ... ... ... ақшалай табыстарынан және жинақтарын капиталға
айналдыра отырып, капиталдың қорлануына қызмет етеді.
Банктік және ... ... ... әр ... Коммерциялық
несиенің көлемі өндіріс пен тауар айналымының ... ... ... ... қысқарады. Өнеркәсіптің дамуы кезеңінде оған ұсыныс және
сұраныс жоғарлайды, ал дағдарыстар кезінде азаяды. ... ... ... ... мен ... де ... ал ... үшін банктік несиеге деген сұраныс ... ... ... ... нағыз капиталдың көлемі өседі өндірістік мақсаттар үшін
банктік қарыздарға деген ... ... ... ... ұдайы
өндірілуі тұрғысынан банктік несие қарыз капиталына ( қарыз алушылар
қаражаттарды жұмыс ... ... ... ... ... ... ) және ... қарызға ( қарыз алушылар қаражатты ... ... өтеу үшін ... ) ... Жеке ... ... ... алғанда бұл бөліну қарыздың ... ... және ... алушы капиталының шамасына несиенің әр түрлі әсерін
көрсетеді. Несие алу кезінде тауарларды, бағалы қағаздарды ... ... ... ... қосымша капитал алмайды. Оның көзқарасы тұрғысынан
бұл – ақша қарызы. Банктік ... ... ... ... ... банк ... бөлінген қарыз капиталы ... ... ... Бұл ... оның ... даму ... ... атқарады. Қарыз
мәмілесінің дербес сипаты бар, онда ақшалай ... ... ... ... ...... ... табыс алу. Қарыз алушыға
қайтарымдылық, мерзімділік және пайыз төлеу ... ... ... ... ... кредитор ретінде көрінеді.
Банктік несие өзінің маңызды ерекшеліктерін сақтай отырып, едәуір ... ... ... ... ... біреуі қарыз мәмілесінің
қатысушыларымен байланысты. ... ... ол ... ... ... және ... істеп жүрген капиталисттермен шектеліп
қалмайды. Бір жағынан, қарыз капиталын беруді банктерден басқа
әр ... ... ( ... ... ... ... ... ) жүзеге
асырады. Қарыз капиталымен мәміле жасаушы жаңа ... ... ... ... емес ” деген атқа ие, ал бұл ... ... ... ... (
мысалы, Ұлыбританиядағы құрылыс қоғамы, олардың қызметі тұрғын үй несисін
берумен ... ). ... ... ... ... ... өзгереді.
Жұмыс істеп тұрған капиталисттерден басқа ( акционерлік компаниялар және
жеке кәсіпорындар ) қарыз ...... - ... мекемелер,
тұрғындар, үкімет және жергілікті үкімет органдары болып табылады. Банктік
мекемелерде қарыз ... ... ... ... әр түрлі
мүмкіндіктері бар.
Несиелік мүмкіндіктер ғана емес, сонымен ... ... ... де ... Несиелік операциялардың көлеміне ішкі және сыртқы
факторлар әсер ... ... ... ... бар ... ... ... өсуіне сәйкес оның несиелік мүмкіндіктеріне әсер етеді
және активтік операциялардың ұлғаюына жағдай жасайды.
Банктің белгілі – бір шетке капитал шығару және оны ... ... ... бар. ... ... ... ... ресурстардың бірден –
бір көзі болып табылмайды. Несиелік мекемелер ақшалай ... ... ... ... ... қатар көрсетілген мақсатқа
облигациялық қарыздарды да белсенді пайдаланады.
Банктік несиенің шамасына ақшалай – чектік ... ... ... ... ғана ... оған өнеркәсіптік компаниялар, жеке тұлғалар
және мемлекеттік мекемелер тарапынан қарыз қаражаттарына деген ... әсер ... ... ... ... кезінде қарыз капиталы
нарығының коньюнктурасын айқындаушы ... ... ... ... ... ... ... әлсіз сұраныс болып табылады.
Несиелік жүйе мемлекет тарапынан ... ... ... ... және ... ... ұдайы қолданылатын несиелік шектеулер,
активтік операциялардың жасанды түрде қысқарылуын тудырады. ... ... ғана ... оның ... те шектері бар.
Банктер өз саясатын қайта ... ... және ... ... ... ... ... арасындағы қолайлы ара – қатынасты табуға тырысады.
Мысалы, қаржылық инженеринг жүйесі - әр ... ... ... ... ... ... ... көрсетулердің толық кешенін ұсынады.
Қарыз беруші ретінде банктердің рөлі біршама ... ... ... шамада, қысқаруы мүмкін деп есептеуге негіз жоқ. өйткені ... ... ... ... ... бірінші кезекте,
банктік несие есебінен ... ... ол ... үшін, жеке тұлғалар үшін де қарыз қаражаттарын алудың
анағұрлым ыңғайлы формасы болып келеді. ... ... ... ... ... ... ал ... несие өзінің ... ... ... – бұл ... – бір ... ... ... несиеден келіп шығатын белгілі – бір қасиеттерге ие оның бір түрі.
Түрдің формадан айырмашылығы – түр диалектика категориясы болып ... ... ... ... экономикалық қатынастар ретінде ... ... ... ... ... несие түрлері төмендегідей жіктеледі:
1. мерзімдері бойынша:
а) қысқа мерзімді ( 1 ... ... ... орта мерзімді ( 1 жылдан 3-5 жылға дейін );
б) ұзақ мерзімді ( 3-5 жылдан жоғары ... ... ... ... ... ... берілетін несие;
ә) айналым қорларына берілетін несие;
3. несиелеу әдістері бойынша:
а) қалдық бойынша несиелеу;
ә) айналым бойынша несиелеу;
Айналым бойынша ... және ... - ... ... несиеленеді, ал
қалғандарында айналым бойынша да, қалдық бойынша да несиелеудің элементтері
бар.
Мысалы, тұтыну несиесінің түрлері ... және ... ... ... ... ... ... жіктеуге болады:
1) несиелеу объектісі бойынша: тауарлы және қаржылық несиелер;
2) экономикалық мазмұны ... ... ... операцияларымен
байланысты коммерциялық және қаржылық, кез – келген мақсат үшін
пайдаланылады ( қарызды өтеуге, бағалы қағаздарға ... ... ... субъектілері бойынша: жеке, үкіметтік және халықаралық
қаржылық ұйымдар беретін;
4) мерзімдері бойынша: ... ... орта ... ұзақ ... ... несиелердің келесі жіктеулері кездеседі:
Несиелердің категориялары:
а) қарызалушының типі бойынша:
• тұтыну
• бөлшек ( ... ... ауыл ... ... ( өнеркәсіптік )
• қозғалмайтын мүлік
• энергия
• үкімет - федералдық
ә) мақсаты бойынша:
• тұтыну ( мысалы, тұтыну тауарлары, ... ... ... ... ... ... ... лизингтік қаржыландыру
б) әрекет ету мерзімі бойынша:
• қысқа мерзімді ( 1 жылға дейін )
• орта мерзімді ( 1 жылдан 4 жылға ... ... ұзақ ... ( 5 жылдан жоғары )
в) өтелу кестесі бойынша:
• бірдей төлемдермен ( тұтыну ... үшін ай ... ... кезеңді төлемдермен ( тоқсан сайын, жарты жыл сайын, жеңілдікті
кезеңді немесе жеңілдіксіз кезеңді, модификацияланған несие – «
шар », яғни ... ... ... ... ... ... көп ... талап ететін несие )
• бір рет төлемді ( қысқа, орта және ұзақ мерзімді ... – « ... ... етілуі бойынша:
• қамтамасыз етілмеген
• кепілмен қамтамасыз етілген ( қолма – қол бағалы ... ... ... ... жерлер мен ғимараттар )
• кепілдендірілген
• басқа да қамтамасыз етілулер ( ... ... ... хат ... ... ... ... дамыған:
1) Ұлттық банктің несиелері:
- аукциондық - Ұлттық банктің ақша – ... ... ... ... ... және ... деңгейдегі банктерге
аукциондық негізде, республика банктерінің 1 айдан 3 ... ... ... несиелерге деген қажеттіліктерін
қанағаттандыру мақсатындағы берілетін несие
- ломбардтық - Ұлттық банктің мемлекеттік бағалы ... ала ... ... ... қысқа мерзімге беретін
несиесі
- бюджеттік - Ұлттық банк Қазақстан ... ... ... ( ... ) ... ... банктің республикалық бюджетті несиелеуі қысқарып және бұл 1998
жылдан бастап бюджет тапшылығын инфляциялық емес жабуға көшумен байланысты
тоқтатылады.
2) Екінші ... ... ... өз ... ... ... уақытша
толықтыруға
- күрделі жұмсалымдарды қаржыландыруға
- импорттық ... ... ... үшін ... ... ... желі негізінде – қарыз алушының бірінші талап етуі
бойынша және белгілі – бір кезең бойында келісілген лимит
шегінде оған несие беру ... ... ... ... ...... кепілдік немесе басқа да банктік
операцияларды бірігіп жүзеге асыру үшін қандай да бір ірі
банктің қамқорлығымен уақытша бірлескен екі ... одан ... ... беретін несие, бұл кезде бір ... ... да бір ... ... ... ... жүргізуге жетпеуі мүмкін
- тұтыну мақсаттарына
- банкаралық
Банкаралық ... ... ... ... банкаралық
нарықта аукциондық сату арқылы ұсынылады. Негізгі кредиторлар ретінде ірі
банктер ( Халықтық банк, ... ) ... ... ... ... және екінші деңгейдегі банктердің несиелік
қызметінен келетін шығындарды жабу үшін резервтер ( провизиялар ) құру
тәртібі туралы ... ... ... банк ... ... ... келесі бөлінулерін белгіледі: стандартты, стандартты емес,
қанағаттанарлықсыз, күдікті, шығынды. [12]
1. Тұтыну несиесі – бұл жеке ... ... ... ... алу ... ... ... өтеуге берілетін несие.
2. Ипотекалық несие – бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді , ... ... және ... ... ала ... , ұзақ ... несиені білдіреді.
3. Овердрафт несиесі – клиенттің шотынан қаражатты шегеру , дебеттік ... ... ... несиенің формасы.
4. Овернайт несиесі - өтімділікті қолдау мақсатында бір ... ... ... ... ... ... – кредитордың алғашқы талабы бойынша өтелетін қысқа
мерзімді несие.
6. Банкаралық несие – банктердің ... ... ... ... ... – тез іске ... ... заттарды немесе бағалы
қағаздарды кепілге алып, берілетін несие .
8. Лизингтік несие – құрал-жабдықтарды ... ... ... ... ... ...... ішке алып кіру және жартылай фабрикат
пен дайын өнімдерді сыртқа ... ... ... ... ... несие – банктің сеніміне кірген , ... ... ... ... ... Маусымдық несие – жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен түсімді алу
мерзімі арасындағы уақыт ... ... ... ... ... ... несие – ірі жобаларды ... ... ... қосылып беретін несиелері.
Ломбарттық кредит
Ломбарттар немесе банктер вексельдерді, бағалы қағаздарды, ... ... ... ... ... ... ... ала отырып беретін несие. Екі жақтың келісімі бойынша мұндай
кредиттің ақшалай ... ... ... бір ... ... ... (50-
75пайызын), мұның өзі несие мерзімінде қайтарылмаған жағдайда өткізілген
кепіл есебінен ... тек ... ... ... сомасын өтеп
қана қоймай, сонымен бірге кредит үшін кем ... ... ... ... ... шығындардың да орнын толтыруына мүмкіндік
береді. Ломбарттық несие операцияларын ұйымбастырудың ... ... ... ... ... ... 2005ж. ... 75 ломбарт есептелінген болатын.
2.2 Ломбардтар шаруашылық серіктестік формасында
Экономиканың әр ... ... ... ... ... ... ... ломбардтар, қаржы компаниялары жатады.
Несиелік серіктестіктер, қоғамдар, одақтар ... хх ... ... ... ... рет хх ... ... пайда болды. Ххғ аяғында
олар әлемнің 90 елінде жұмыс істеп, 95 млн адамды біріктірді.
Сонымен 55 мың ... ... ... ... ... 4,3 трлн ... артып отыр. Канада, АҚШ, Ирландия, Австралия, Оңтүстік Корея мен
Тайванда ... ... ... кең ... ... несиелік ұйымдар 6 наурыз 2003 ж. ҚР ... ... ... байланысты қатысушы-мүшелердің жарналары және өзінің
капиталы есебінен несиелендіруді жүзеге асырады.
Осындай ұйымдарға несиелік кооперативтерді жатқызуға ... және ... ... ҚР ... ... ... заңымен іске асырылады.
Бұл ұйымдардың клиенттері негізінен тек қана ұсақ кәсіпкерлер,
фермерлер мен кооперативтер ... ... ... ... қарыз ақша беретін несиелік мекеме
болып саналады. Тарихи тұрғыдағы ломбардтар өсімқорлардың ... ... ... ... ... ... ... уақыттарда мемлекет пен
жекеменшік капиталдың ломбардтар қызметіне қатысу дәрежесіне ... ... және жеке ... ломбардтар мен аралас үлгідегі
ломбардтар бөлініп шыға бастады.
Мен Ақтөбе облысындағы шағын және орта кәсіпкерлікке зерттеу ... ... ... ... ... шағын несиелік ұйымдар жайлы
мағлұмат алуымыз керек.
Несиелік серіктестік туралы ең ... ... ... іс ... ... ... ... заң бар:
- Өзара көмек көрсету үшін бірігетін несиелік серіктестіктердің,
коммерциялық емес ұйым ... ... ... мүдделерін
қорғау;
- Несиелік одақтарды бақылау және жол берілген қызмет ... ... ... ... ... жарнашыларының өз мүдделерін
қорғау;
1994 ж. Несие серіктестігі, қоғам одақтарының қызметтерінің негізгі
принциптерін бекіткен Дүниежүзілік ... ... Олар ... ... ... демократиялық институттар болып саналады;
- Мүшеліктің еріктілігі мен ... НС ... ... ... ... ... пайдалануға келісімі мен өзіне
тиісті міндеттемені қабылдауға әзір екендігі.
- Бизнестің немесе жинақ ақшаның салынған мөлшеріне қарамастан ... ... ... ... ... құқықты пайдаланады.
Несиелік серіктестігі (НС) - ... ... ... ... мақсатымен құрылған банк болып табылмайтын заңды
тұлға.
Несиелік серіктестік коммерциялық ұйым болып саналады, құрылады
және ... ... ... ... ұйымдастыру-құқықты
формасында қызметін жүзеге асырады.
Несиелік серіктестігінің қатысушылары өкілдік, атқарушы және сот
билігі ... ... ... мен ... ... ... ... 50 пайыздан астамы, сонымен ... ... ... ... ... офшорлық аймақта тіркелген
компанияның мәртебесі бар заңды тұлғаны қоспағанда үш заңды және ... аз ... ... ... ҚР ... және одан сыртқары жерде
филиалдар, өкілдіктер мен ... ... ... құқы ... ... ... асыру мыналарды алады:
Кассалық операциялар – қабылдау, қайта санау, ... ... мен ... ... мен ... ... ... серіктестігінің қатысушыларына ақшалай түрдегі
несиелер ұсыну;
Аудару операциялары, ақша аудару бойынша несие ... ... ... ... сенімгердің тапсырмасы бойынша (Несие
серіктестігінің қатысушы) және ақшанымүддеге сай басқару;
Несие ... ... үшін ... ... тексеру, сұрыптау мен дәлелденген ... ... ... ... ... ... және клиринг қатысушылары позициясын анықтау
(Несие серіктестігі);
Сейфтік операциялар – бағалы ... ... ... ... ... ... үшін қызмет көрсету, үй-жай мен шкафтарды, сейф
жәшіктерін жалға ... және жеке ... ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша олардың банкідегі
шотымен есеп ... ... ... ... ... қатар, ҰБ лицензиясы болған жағдайда
несие серіктестігі келесі операцияларды жүзеге ... ... ...... төлемді тәуекелдікке барумен
қабылдаудың тауар ... ... ... ... ... сатып алу
(қызмет көрсету, жұмыс);
форфейтинг операциялары - сатушыға айналымсыз ... ... ... жолымен тауарларды сатып алушы борышқорлық міндеттемесін өтеу (төлеу)
(қызмет көрсету, жұмыс);
Жалға берілген ... ... ... ... ... ... жалға берілген мүлкіне меншіктік құқығының сақталуы (лизинг).
НС кәсіпкерлік қызметпен айналысуына тыйым салынады. Қолданылып
жүрген ... ... ... ... және өзге де
операцияларды несие серіктестігі ҚР ... ...... ғана
жүзеге асырылады. Несие серіктестігі Ұлттық Банкіден немесе екінші
деңгейдегі ... оның ... ... шот ашуы ... ... жалпы жиналысында ... ішкі ... ... ... НС ... ... жүзеге асырады.
НС қатысушыларға берілетін несиенің ... ... ... ... ... жабу мен оның жағдайын қамтамасыз етуі мен оның
мерзімі баяндалуы керек. ... тек қана НС ... ... ... ... ... етіліп немесе қамтамасыз етілмей
берілуі мүмкін.Несиенің қайтарымын кепіл мен кепілдеме беруші қамтамасыз
етуі мүмкін.
Несие комитетінің қорытындысы бойынша несие ... (НС ... ... ... ... ... ... ұсынылатын жалпы мүдделерді
қорғау, бірлескен жобаларды жүзеге асыру мен өзге де ... ... НС ... ... ... ... сонымен қатар бірлескен қызмет туралы келісімшарттың
негізінде, консорциум құра ... ж. ... ... ... Қазақстанда 80 астам несие
серіктестігі ... ... ... ... ... 10 млрд ... ... 5 млрд астам, баланс бойынша меншік капиталы 5 млрд
теңгеден астам.
НС 2005 ж. ... ... ... ... стандарт
несие үлесі 84 пайыз, күмәнді несиелер 15,9 пайыз, үмітсіздер 0,1 пайызды
құрайды.
НС алуан түрлілігінің бірі ауыл шаруашылық несие серіктестігі болып
табылады ... ... ... ... – ауыл ... шаруа қожалықтары және т.б. Басты бағыттары ... ... ... ... үшін ... ... мал ... шығындарына, тұқым, тыңайтқыш, себу мен жинау жұмыстарына т.б. несие
беруге жәрдемдесу. Негізгі ... - ... және орта ... ... және ... ... сонымен қатар делдалдық
қызметті де атқарады.
Несие серіктестігі, ломбардтармен, ипотекалық компаниялар және өзге
ұйымдармен жекелеген банкілік операция ... ... ... ... ... ... деңгейдегі болып саналады. Сонымен
оның борышқорлығы болып ... және орта ... ... ... ... шыға алады.
Шағын несие - шағын несиелік ұйымдардың осы заңның шартында қарыз
алушыға ... ... ... және көлемі мен тәртібі
белгіленген ақшалар.
Шағын ... ұйым ... ... адамға бір айлық есептік
көрсеткішінің мың ... ... ... ... ШНҰ ... ... пайыз мөлшерінен көп емес шағын несиелер ұсынады.
Шағын несиенің құқы бар:
-Қамтамасыз етілген немесе қамтамасыз етілмеген түрде шағын ... ... ... ... ... ... ... кепілге қабылдауға;
-Берілген шағын несие туралы келісімшарт бойынша міндетті орындау үшін
қарыз алушыдан мәлімет сұрауға.
Коммерциялық шағын несиелік ұйым шаруашылық ... ... ал ... емес ШН-қоғамдық қор нысаны ... ... емес ШНҰ ... кәсіпкерліктің субъектісі болып
табылатын және оларға қаржылай қолдау көрсететін, ... және ... ... ынталандыруға бағытталған міндеттерін айрықша
қамтамасыз етудің мақсатымен құрылады.
Осы мақсатқа жету үшін ... ШНҰ ... ... беру ... ... ... асыруға , сонымен қатар қосымша қызмет
түрлерін де жүзеге асыруға құқылы. Оның тапқан ... оның ... ... тиіс ... ол табыс өзінің активін көбейту үшін
бағытталады.
ШНҰ құнды ... ... ... ... ШНҰ құруға қатысушылардың
барлығының салымдары мен жарғылық капиталының ең аз ... ... ... ... мың ... ... кем болмауы керек.
Ломбард – банк болып саналмайтын заңды тұлға (коммерциялық ұйым),
ҚР ҰБ лицензиясы негізінде басқадай және банкілік ... ... ... ... ... жылжымалы мүліктер мен құнды қағаздардың оңай
депозитке салынуын іске асуының кепіліне ... ... ... беру;
-Сейфтік операциялар: бағалы қағаздарды сақтау бойынша, құжаттар мен
клиенттердің бағалы ... ... ... сейф ... және ... ... беру;
-Лизинг қызметін жүзеге асыру;
-Зергерлік бұйымдар, бағалы металдар және тастарды сату мен сақтау,
сатып алу, кепілге алу мен ... ... ... ... ... өз ... асыра алады.
Ломбардтар бағалы металдар және ... ... ... ... ... түріндегі кепілінің қамтамасыз етілуіне
маманданады. Қарыздар, негізінде салынатын мүлік құнына қарай, ... (3 айға ... оның 50-80 ... ... мөлшерінде беріледі.
Қарыз берумен қатар кепілге клиенттердің бағалы заттарын ... ... да ... ... ... ... арнайы дүкендерде
сату тәжірибесі де бар.
Ломбард - банк болып саналмайтын заңды тұлға (коммерциялык ұйым), ҚР
Ұлттык ... ... ... ... жэне банкілік
операциялардың келесі түрін атқарған кұкылы:
* ломбардтык операциялар: жылжымалы ... мен ... ... оңай ... ... іске ... кыска мерзімді несиелер береді;
* сейфтік операциялар: бағалы кағаздарды сақтау бойынша,
қүжаттар мен ... ... ... ... ... сейф жәшіктерін, шкафтарын жэне бөлмелерін жай-
ға берген
* лизинг кызметін жүзеге асырлды
-зергелік бүйымдар. бағалы металдар және тастарды саты
мен ... алу ... ... мен есептеледі
- ломбардтар шаруашылык серіктестік формасында құры-
лып өз көмегін жүзеге асыра алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ұлы адамдар өз дәуірінің алдында, ... ... ... ... сол ... ... мүмкіндікті пайдаланып қалғысы ... ... ... кесе ... ... алады екен. Елбасымыз Нұрсұлтан
Назарбаевтың “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты Жолдауындағы жалпы тұжырым
есіме осы даналықты түсірді. ... ... ... “Қазақстан-
2030” Стратегиялық бағдарламасы қабылданған тұста көптеген сарапшылар мен
саясаткерлердің ... ... бас ... көп болған. Міне, ұлы уақыт
кімнің кім екенін анық ... ... Шеті мен шегі жоқ ... асуы ... ... ... ... алғашқы он жылдық межесін де бағындырып
үлгеріппіз. Енді ... он ... ... ... ... ... ... басталып та кетті деуге болады. Демек, ел мүддесі үшін ... ... ... өміршеңдігі арқылы Елбасымыздың үнемі уақыт
көшінің алдында жүретінін анық көрсетіп отыр.
Еліміздегі әрбір бағдарламаның ... ... ... ... ... ... әлеуметтік салаларда заманауи үлкен
жетістіктерге қол жеткізу сынды ... ... ... Бұл ақиқат.
Сондықтан, Қазақстан дамуындағы жаңа кезеңнің 10 ... мен ішкі ... ... аса маңызды 30 бағытының жан-жақты белгіленуі халықты ... ... ... ел үшін ... ... ... да соны ... Осы мақсаттағы резервтер мен ресурстар ой елегінен өткізіліп,
барлық ... ... ... ... ... ... жылдың және
үстіміздегі жылдың ... ... ... ... ... бола алады.
Елбасының “кәсіпкерлерге сауын сиыр ретінде қарауды қою керек” деген
тұрғыда өте орынды сөзі бар. ... ... ... жасау қажет.
Өйткені, істі ұйымдастыру айтуға ғана жеңіл. ... ... ... оңай ... Бұл ретте жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... тарту арқылы кәсіпкерліктің дамуына жан-
жақты қолдау көрсету. Сондықтан олардың жай-күйіне мұқият құрылымдық талдау
жасау қажеттігі ескеріліп, бұл жұмысқа кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ... және ... басқа
да қоғамдық бірлестіктері белсенді ... ... ... ... саласындағы құрылымдардың саны 31 мыңнан асты. Онда 141 ... адам ... ... Өткен жылы банктер мен басқа да ... ... ... субъектілерін 15,0 ... ... Бұл ... ... салыстырғанда 1,5 есеге артық деген сөз.
Қолданылған әдебиеттер:
1. « Ақша, несие, ... »: оқу ... ... Г.С. – ... ... « ... », 1999.- 432 бет.
2. Бикеева Н.Ж., Бектұрғанова Қ.И. « Кәсіби экономика тілі », оқулық./ -
Астана: « ... », 2003.- 272 ... « Жас ... » ...... ... газеті, № 17 (17) 26 –
ақпан 2004 ж. 7 - бет, таратылымы - 10000 дана.
4. ... « Өмір » атты ... ... № 4 (5), ... 2004 , 6 ... 2.1., ... 12000 ... Көшенова Б.А. « Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары »: оқу
құралы./ - Алматы: « Экономика », 2000. – 328 ... ... С.Б. ... ... және ... : оқу құралы./ - Алматы: «
Экономика », 2004.- 268 бет.
7. Саниев М.С. «Ақша, ... ... : оқу ... - ... ... Бикеева Н.Ж., Бектұрғанова Қ.И. « Кәсіби экономика тілі », оқулық./ -
Астана: « Таным », 2003.- 272 ... ... Б.А. « ... ... ... ... ... »: оқу
құралы./ - Алматы: « Экономика », 2000. – 328 бет.[98-99]
[3] Саниев М.С. «Ақша, несие, банктер» : оқу ... - ... ... Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» : оқу құралы./ - Алматы: ... », 2004.- 268 ... « ... несие, банктер »: оқу құралы/ Сейтқасымов Г.С. – екінші
басылым.- Алматы: « Экономика », 1999.- 332 бет.[132-135]
[6] ... мен ... ... ... және ... күмәнді және
үмітсіздер қатарына жатқыза отырып, провизия (резерв) құру ережесі. ҚР
Ұлттық банктің № 465 қаулысы, 16.11.2002 ж.
[7] Бикеева Н.Ж., ... Қ.И. « ... ... тілі », ... ... « ... », 2003.- 272 бет.[75-79]
[8] « Жас қазақ » ақпаратты – ... ... ... № 17 (17) ... ... 2004 ж. 7 - бет, ... - 10000 ... Бикеева Н.Ж., Бектұрғанова Қ.И. « Кәсіби экономика тілі », ... ... « ... », 2003.- 272 ... Бикеева Н.Ж., Бектұрғанова Қ.И. « Кәсіби экономика тілі », ... ... « ... », 2003.- 272 ... « ... ... банктер »: оқу құралы/ Сейтқасымов Г.С. – екінші
басылым.- Алматы: « Экономика », 1999.- 332 бет.[152-154]
[12] ... М.С. ... ... ... : оқу ... - ... 2001.-324
бет.
« Ақша, несие, банктер »: оқу құралы/ ... Г.С. – ... ... « ... », 1999.- 432 бет.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КәсIпкерлIк туралы жалпы түсIнIк және оның ұйымдық - құқықтық формалары33 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi 7 ортасы24 бет
Delphi ортасында процедурала функцияларды қолдану23 бет
Delphi программалау ортасы жайлы24 бет
Delphi программасының базалық компоненттері7 бет
Delphi-дің графикалық мүмкіндіктерін қолдана отырып қозғалатын бағдарлама құру20 бет
Delphі ортасында жұмыс істеу технологиясы80 бет
Delphі тіліндегі бағдарламаның құрылымы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь