Тұрғын үй нарығының құрылымы мен қызмет ету механизмы

КІРІСПЕ


1 ТҰРҒЫН ҮЙ НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ҚЫЗМЕТ ЕТУ МЕХАНИЗМІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ
1.1 Тұрғын үй нарығының ұйымдастырылуы және нарық қатысушылары
1.2 Тұрғын үй нарығы қызметін дамытудың шетелдік тәжірибесі
1.3 Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының қалыптасуы мен даму көрсеткіштері




ҚОРЫТЫНДЫ


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Тұрғын үйлер халық байлығын құрайды, тұрғындарға қызмет ете отырып, басты қажеттіліктерін қанағаттандырады, сонымен қатар жылжымайтын мүлікке салық салу объектісі ретінде өз құнының белгілі пайызын бюджетке түсіреді және тұрғын үй операцияларының әр қайсысынан алынған пайыз да бюджетке салық ретінде төленеді. Бұл тұрғын үйдің әлеуметтік-экономикалық маңыздылығын көрсетеді, тұрғын үй саласы ел экономикасының мүддесіне бағытталған, экономиканың көптеген басқа салаларының тиімді қызмет етуіне әсер ететін және әлеуметтік жағдайларды қарастыратын сала болып табылады. Қазіргі таңда қазақстандықтардың тұрғын үй жөніндегі талғамы өзгеріп, жоғарылап келеді, тұрғындар сапалы үйлерде тұруға ұмтылады, сонымен қатар халық санының артуымен тұрғын үй тапшылығы да басты мәселеге айналған.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі қоғамның барлық салаларына өз әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, қызмет ету бағыттары мен көптеген тұрмыстық мәселелерді туындатты, сонымен қатар тұрғын үй саласы мен шаруашылығы қызметтері де көптеген өзгерістерге ұшырады, бұл Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының дамуына әкеліп, халықтың тұрмыс тіршілігін нарықтық бағытқа бұрды. Нарық инфрақұрылымының кеңеюі тұрғын үй құрылысының көлемі мен сапасына тікелей әсер етіп қана қоймай, тұрғындардың қолайлы жағдайда тұрмыс кешуіне себепші болады. Сондықтан тұрғын үй нарығын дамыту бағыттарын анықтау және ұтымды ұйымдастыру қоғам үшін аса маңызды. Тұрғын үй ерекше тауар, оның құны мен оған деген сұраныс пен ұсыныс арасында көптеген келеңсіздіктер соңғы кездері жиі кездесуде, мұны мемлекет тарапынан реттеу жағдайларын қарастыру аса маңызды орынға ие болды және Қазақстанда Мемлекеттік тұрғын үй бағдарламалары қабылданып, іске асырылуда. Тұрғын үй нарығын дамытуға мемлекеттік, жергілікті органдар, банктік қаржы ұйымдары, ірі кәсіпорындар және т.б. мекемелер өз үлестерін қосуда, ал олардың қызметінің нарықта ұтымды жүргізілуі экономикалық дамуға оң әсер береді және экономиканың басқа да салаларына өз ықпалын тигізеді.
Тұрғын үй саласын дамыту мемлекеттің саяси маңызды міндеттерінің бірі, бұл Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Даму стратегиясының басым бағыттарында көрініс тапқан. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауларында да тұрғындардың баспана жағдайы, тұрғын үймен қамтамасыз ету басты міндеттердің бірі болып қарастырылады.
Н.Ә. Назарбаевтың 19 наурыздағы 2004 жылғы Қазақстан халқына жолдауында тұрғын үй мәселесі ең маңыздылардың бірі болды [1]. 2005 жылғы жолдауында тұрғын үй құрылысы экономиканың көшбасшысы ретінде қарастырылды [2].
1 Назарбаев Н.А. Три критерия успеха. К конкурентоспособному Казахстану, конкурентоспособной экономике, конкурентоспособной нации. Послание Президента РК народу Казахстана // Казахстанская правда. - 2004, 20 март.
2 Назарбаев Н.А. Казахстан на пути ускоренной экономической, социальной и политической модернизации. Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана // Казахстанская правда. - 2005, 19 февраль.
3 Государственная программа жилищного строительства в Республике Казахстан на 2008-2010 годы. Указ Президента Республики Казахстан. Астана. Акорда. 20 августа 2007, -№ 383. Справочная правовая система: ЮРИСТ. 2007, 13 ноябрь. 17:09:31.
4 Архитектура гражданских и промышленных зданий // Под. ред. К.К. Шевцова. – М.: Стройиздательство, 1983. 287с.
5 Шеденов У.К., Базиков А.А. Эффективность и качество услуг в условиях интенсификации общественного производства. Алма-Ата.: Наука, 1987. С.76.
6 Корнай Я. Дефицит. - М.: Наука, 1990.  С.105.
7 Илашева С.А. Формирование и развитие рынка жилья (на примере г. Шымкент): автореф. ... канд. экон. наук. - Караганда, 2001.  27 с.
8 Мусанова А.К. Экономико-математическое моделирование Жилищно- коммунального хозяйства (на примере Карагандинской области): автореф. ... канд. экон. наук. - Караганда, 2005. 28 с.
9 Шыныбеков Н.С. Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіруді жетілдіру жолдары (Қазақстан материалдарында): экон. ғыл. канд. ... автор. - Алматы, 2006,  24 б.
10 Баяхметов Т.Б. Стратегия развития и механизм регулирования хозяйственной деятельности в строительном комплексе Республики Казахстан: автореф. ... канд. экон. наук. - Алматы, 1998.  38 с.
11 Раскина Н.Я. Рынок жилья в системе воспроизводства рабочей силы [Электронный ресурс]: дис. … канд. экон. наук. - Кострома, 1999.  126 с.
12 Ламперт Х. Социальная рыночная экономика. - Москва, 1993. – 74 с.
13 Вишневская М.В. Рынок жилья: теория и практика регулирования. [Электронный ресурс]: дис. …канд. экон. наук. - Москва, 2004. – С. 10.
14 Аксенов А.А. Рынок жилья и формирование социальной защиты населения. [Электронный ресурс]: дис. … канд. экон. наук. - Ростов-на-Дону, 2004. – 193 с.
        
        МАЗМҰНЫ
| | ... | |
| | |
| | |
|1 ... ҮЙ ... ... МЕН ... ЕТУ ... ТЕОРИЯЛЫҚ | |
|НЕГІЗДЕМЕСІ | ... ... үй ... ... және ... қатысушылары | ... ... үй ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі | ... ... ... ... үй ... қалыптасуы мен | |
|даму көрсеткіштері | |
| | |
| | |
| | |
| | ... | |
| | |
| | ... ... ... | |
| | |
| | |
| | ... тақырыбының өзектілігі. Тұрғын үйлер халық ... ... ... ете ... басты қажеттіліктерін қанағаттандырады,
сонымен қатар ... ... ... салу объектісі ретінде өз құнының
белгілі пайызын бюджетке ... және ... үй ... ... ... ... да ... салық ретінде төленеді. Бұл тұрғын
үйдің әлеуметтік-экономикалық маңыздылығын көрсетеді, ... үй ... ... мүддесіне бағытталған, экономиканың көптеген басқа
салаларының ... ... ... әсер ететін және әлеуметтік жағдайларды
қарастыратын сала болып табылады. Қазіргі таңда ... ... ... талғамы өзгеріп, жоғарылап келеді, тұрғындар сапалы үйлерде
тұруға ұмтылады, сонымен қатар ... ... ... ... үй ... ... ... айналған.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі қоғамның барлық салаларына өз
әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, ... ету ... мен ... ... ... сонымен қатар тұрғын үй ... ... ... де ... ... ... бұл Қазақстан
Республикасындағы тұрғын үй нарығының дамуына әкеліп, халықтың тұрмыс
тіршілігін ... ... ... ... ... кеңеюі тұрғын үй
құрылысының көлемі мен ... ... әсер етіп қана ... ... ... тұрмыс кешуіне себепші болады. Сондықтан тұрғын үй нарығын
дамыту ... ... және ... ... ... үшін аса ... үй ерекше тауар, оның құны мен оған деген сұраныс пен ... ... ... ... ... жиі ... мұны мемлекет
тарапынан реттеу жағдайларын қарастыру аса маңызды орынға ие болды және
Қазақстанда Мемлекеттік ... үй ... ... ... Тұрғын үй нарығын дамытуға ... ... ... ... ... ірі ... және т.б. ... өз үлестерін
қосуда, ал олардың қызметінің нарықта ұтымды жүргізілуі экономикалық дамуға
оң әсер береді және ... ... да ... өз ... ... үй ... дамыту мемлекеттің саяси маңызды міндеттерінің бірі,
бұл Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Даму стратегиясының басым бағыттарында
көрініс ... ... ... ... ... ... халқына арналған жыл ... ... ... ... ... ... үймен қамтамасыз ету басты
міндеттердің бірі болып қарастырылады.
Н.Ә. Назарбаевтың 19 ... 2004 ... ... халқына жолдауында
тұрғын үй мәселесі ең маңыздылардың бірі болды [1]. 2005 жылғы жолдауында
тұрғын үй құрылысы экономиканың көшбасшысы ... ... ... ... ҮЙ ... ... МЕН ҚЫЗМЕТ ЕТУ МЕХАНИЗМІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕМЕСІ
1.1 ... үй ... ... және ... ... өмір ... үшін ... материалдық жағдайының белгісі
тұрғын үйі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... және киінуі, саясатпен, ғылыммен, өнермен,
дінмен айналысуы үшін бастапқы кезекте тұрады» деп қарастырған [4].
Бұл қажеттіліктердің ішінде ... ... орны ... ... ... оған ... сұраныс пен сапалық талап, талғам қоғамның дамуымен күн
санап артып отыруда. Тұрғын үй ( ... ... ... ... елдің
әлеуметтік-экономикалық жағдайының белгісі. ... ... ... жағдайында тұрғын үй ... ең бір ... ... ... ... ... сондықтан елдегі тұрғын үй нарығын
дамыту мемлекеттің басты назарында. Елімізде үй-жайы тамаша тұрғындар да,
баспанасы жоқ, ... оны ... ... ... ... кездеседі. Тұрғын
үй саласы ел экономикасының мүддесіне бағытталған, экономиканың көптеген
саласының тиімді қызмет етуіне әсер ... және ... ... ететін сала болып табылады. Тұрғын үй саласының шаруашылығы
нарығының ... мен ... ... ... өз ... жан-жақты
қарастыруда.
У.К. Шеденов еңбектерінде тұрғын үй шаруашылығының қызметі жоғары
маңызға ие бола отырып, ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үйге деген қажеттілігі мүмкіндіктеріне байланысты үнемі
өзгеріп отырады, бұл тұрғын үйдің орналасуынан ... ... мен ... ... ... ... ... де тәуелді, ал
қажеттіліктердің үнемі артып отыруы ... үй ... ... әсер ... ... ... ... барлығы екі бөлмелі пәтерде тұрса,
олардың көпшілігі үш ... ... ... ал үйлі адам тағы ... ... ... пікірі жоғарыдағы тұжырымымызды нақтылай
түседі [6].
С.А. Илашеваның ... үй ... ... мен ... (Шымкент
қаласы мысалында) атты ғылыми зерттеу жұмысында тұрғын үй нарығы ( тұрғын
үй қоры және ... үй ... ... ... ... олардың
арасындағы қатынастар қарастырылады және тұрғын үй нарығының ... ... ... де, ... үй ... тұрғын үй қоры және тұрғын үй қызметінің
нарығынан тұрады деп қарастыра келе, нарықты бастапқы және ... ... ... ... үй ... ... ... үлгілеу (Қарағанды облысы мысалында)» атты еңбегінде ... ... ... үй коммуналдық шаруашылығына талдау жүргізіледі және
инвестициялық ресурстардың тапшылығы жағдайында нарықтағы тұрғын ... ... мен ... ... ... ... сол ... шешім қабылдау барысы зерттеледі [8].
Н.С. Шыныбековтың «Қазақстандағы тұрғын үйді ... ... ... ... атты ... ипотекалық несиелендіру жүйесі, негізгі құрылымдық элементтері,
несиелендіру ... ... ... ... үлгілерге назар
аударылып, оларды Қазақстандық тұрғын үй нарығын ... ... мен ... ... ... ... ... бағытталуы мен жетілдірілуін нарықта
қажетті деп ... және ҚР ... үй ... ... ... ... ... үлгісін, несиелік қарызды қайтару жолдарын
жетілдіру бойынша ... ... ... ... Республикасы құрылыс кешеніндегі
шаруашылық ... ... ... және ... ... ... автор 1991-1997 жылдар аралығында экономикалық ... ... ... ... ... салып, аяқтау нарықта
қаражаттың жедел қайтарымын ... және ... ... ... саясатты жүргізу арқылы стратегиялық мақсатқа жету жолдарын үш
этапқа бөліп қарастырады [10].
Бұл кезең ... ... ... ... объектілердің көпшілігі
тұрғын үйлер болды, ол төлемқабілеттіліктің төмендігі, бюджет тапшылығымен
байланыстырылды, сондықтан автор тұрғын үй құрылысының жаңа ... ... ... ... аз ... үйлердің салынуын
қажет деп санады. Біз де, оларды қарастыра келе, тұрғын үй ... ... ... өнімдерін өндірушілерді мемлекеттік қолдаудың және
аймақтардағы құрылыс саласы өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде тұрғын үйдің тауар ретіндегі ... ... оны екі ... ... біріншісі – айырбас құнының
болуы, екіншісі – тұтыну құндылығына байланысты [11].
Біз мұны қарастыра келе, ... ... ... ... ... қанағаттандыратындығына байланысты тауар ретіндегі тұрғын
үйдің ерекше белгілерін зерттеулер ... ... ... ... ... үй ... кәсіпкерлердің ерекше
қасиеті қарастырылады, себебі олар ... ... ... ... ... мұның арқасында техникалық прогресс дамып, арзан,
жаңа технологиялар нарыққа әкелініп, жаңа ... ... ... ... Вишневскаяның «Тұрғын үй нарығы: басқарудың теориясы ... атты ... ... үй ... тұрғын үй қорлары мен тұрғын үй
қызметі жүйесіне байланысты қалыптаса отырып, экономикалық ... ... ... ... ... үй ... ... нарықтармен тығыз байланыста
екендігін анықтай келе, әлеуметтік маңыздылығын және күрделілігін көрсете
отырып, тұрғын үй ... ... ... ... [14].
Т.М. Утиннің «Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығы: қызмет ету
спецификасы мен даму ... ... ... ... еңбегінде тұрғын үй нарығындағы сұраныс, бағаға сұраныстың
әсері, тұрғын үйді отбасының таңдау жағдайлары мен оған табыстың ... ... ... Алматы қаласы бойынша тұрғын үйлер қорын бағалық
аудандарға ... ... ... мен тұрғын үй ипотекасы ... және ақша ... ... ... ... Утин ... ... үй нарығы ұлттық нарықтық экономиканың
секторы ретінде тұрғын үй қоры ... ... ... қызмет ету процесінен, яғни ... ... ... ... ... (пайдаланудан) және тұрғын үй объектілері айырбасынан,
нарықты басқару мен ... ету ... ... ... ... бұл ... ... келе, мынадай тұжырымға келеміз: тұрғын үй
нарығы тұрғын үй ... және ... үй ... ... ... сатып алу,
айырбастау, тұрғын үй құрылысы, инфрақұрылымы, тұрғын үйді жалға ... қою, ... үйге ... ... көрсетілетін қызметтердің
жиынтығы мен нарықтағы субъектілер, басқа да қатысушылар арасында ... және ... ... ... қатынастар мен ... ... ... Ал ... үй ... дамуы осы
байланыстардың қалыптасу бағытын ... ... үй ... ... бір бөлім ретінде қарастырыла отырып, екі түрлі
бағытта жіктелді: біріншіден, тұрғын үй ... ... және ... үй қорымен болатын тұрғын үй қызметтерінің нарығы.
Тұрғын үй қорының нарығы елдегі ... бір ... ... ... ... талапқа сай келетін тұрғын ... және ... ... ... алу, ... ... тұратындығы анықталады.
Тұрғын үй қорының нарығын зерттеулерде қазіргі нарықтағы тұрғын үйлердің
салынуындағы сапалық ... ... ... ... элит ... ... бөлінеді.
Тұрғын үй қызметінің нарығы тұрғын үй қоры шеңберінде пайда болған
барлық ... ... ... ... бойынша қалыптасқан
операциялар жиынтығы ретінде анықталады. Ол ... ... ... ... ... ... түрлеріне қарай
жіктеледі.
Зерттеулер бойынша автордың тұрғын үй нарығына байланысты түсінігі
нақтылана ... ... ... үй қоры және олармен болатын
операциялардың бағытына, ... ... ... екінші нарығының
қызметіне қарай анықталғандар негізінде тұрғын үй нарығының жалпы жіктемесі
төмендегі суретте бейнеленді (сурет ... ... ... 1- ... үй ... ... ... тұрғын үй нарығының жіктемесі тұрғын үй нарығын
талдау және тұрғын үй нарығы ... ... ... ... ... ... тауар ретіндегі ерекшелігі. Тұрғын үйлердің адам өмірі
және адамның басты қажеттіліктерін қанағаттандырудағы орны ... ... ... пен ... ... ... ... дамуымен күн санап
өзгерістерге ұшырап, ... ... Бір ... ... үй ... ... ... түседі, бірақ басқа тауарлардан ерекшелігі табысқа
қарағанда жоғары бағаланатындықтан, тез арада сатып алу ... ... ... ... ... ... агенттіктер, қаржы
компаниялары, леэндлордтар, делдалдар қызметтері ... ... ... нарық дереу сатып алыну мүмкіншілігін ұсынады. Нарықта ұзақ
мерзімде өнім саны ... баға ... ... мерзімде баға
өзгеріске бейім, бұл тауар нарығына кері жағдай. Тұрғын үй ... ... ... оны ... үшін ... пен ... көлемде капитал қажет
етіледі, қалыпты экономикада ... ... ... ... ... өсім әсер ... [16].
Тұрғын үйлердің әрқайсысы бір-бірінен құрылыс материалына, ... ... ... ... және өзге де ... болуымен
байланысты ерекшеленеді. Тұрғын үйлердің көпшілігі салынған жеріне ... ... ... ... ... ... көп ... бола
бермейді. Сонымен қатар тұрғын үйдің бағасы жоғары болғандықтан, оны ... ... ... оның ... ... қарағанда жоғары
бағаға ие болуынан туындайды. ... ... ... ... ... қызмет
етеді. Соңғы кездері банк жүйесі қызметтерінің дамуына қарай тұрғын үйлер
кепілдік ... ... ... үй ... секілді әртүрлілігіне байланысты ерекше және қалыпты
тауарларға қарағанда бірегейлі еместігіне, біртұтастығына, ұзақ мерзімге
қызмет ... ... ... ... ерекшеленеді. Тұрғын үй
қорына жүргізілген зерттеулер нәтижесінде тұрғын ... ... ... ... ... ... ұсынамыз (сурет 2).
Нарықта тұрғын үйлерді тез арада тұрғызып сатудың қиыншылықтары ... ... ... тауарлардан ерекшелігі ( уақытқа тәуелді
болуында. ... ... ... ... ... басты ерекшелігі ( тұрған
орнына тәуелділігі, соған ... оның ... ғана тән ... қарастырамыз, олар:
- тұрғын үй бойынша көрсетілетін коммуналдық қызметтердің болуы;
- сыртқы орта мен орналасқан ауданының беделділігі;
- ... ... мен ... ... ... ... салық салу жағдайы мен оның деңгейі;
- үйді ... қол ... ... ... және т.б.
Тұрғын үйлер адамзат өмірінің материалдық қажеттіліктерінің бастысы
болып табылады. Оның түрлері мен сапасының ... ... ... ... ... ... ... қоршаған географиялық
ортамен және т.б. анықталады.
Ескертпе: А.Л. Борисов, Э.Я. Бубес, Н.Г. Ревунова тұжырымдары ... ... ... 2 - ... ... тұрғын үйдің ерекше белгілері
Тұрғын үй нарығына зерттеулер жүргізу үшін диссертациялық жұмыста
нарық категориялары нарықтағы сұраныс, ... ... ... ... және ... ... ... бойынша қарастырылады.
Тұрғын үй нарығындағы сұраныс. Экономикалық ғылыми зерттеулерде
нарықтағы сұраныс ... ... ... ... [18]. Біз
де, осы тұжырымдарға негізделе отырып, тұрғын үй ... ... ... ... ... деп ... ... инвесторлар мүддесіне қарай үйге деген сұраныс пайда болып,
тұрғын ... ... ... мен ... ... ... ... қанағаттандырылады.
Тұрғын үй нарығындағы сұраныс өзгерісі. Төлемқабілетті, ... және ... бір ... ... үйге ... ... алушының
жеке мүддесіне және әр аймақтың әлеуметтік, экономикалық, табиғи,
демографиялық ... ... ... үйге ... ... отбасы табысы
мен бағаға тәуелді болғандықтан, отбасының ұзақ уақыт аралығындағы жоспарлы
табысы тұрғын үйге ... ... ... әсер ... ... ... сұраныс икемділігінің мінездемелік көрсеткіші табысқа, бағаға
байланысты ... мұны біз ... ... ... (сурет 3, А).
Pn
ТҮSARS
P2
P1
ТҮAD2
ТҮAD1
Q1 ... ... үйге ... ... сұраныс, ұсыныс
Pn
P1 ... ... Q2 ... ... А.А. тұжырымдары негізінде автормен құрастырылды
Б) тұрғын үйге ұзақ мерзімдегі сұраныс, ұсыныс
Сурет 3 - Тұрғын үйге қысқа, ұзақ ... ... және ... ТҮAD2 ( ... сұраныс қисығының өзгерісі;
ТҮSARS, ТҮLARS ( қысқа, ұзақ мерзім кезеңіндегі тұрғын үй ... ( ... ... ... ... ... ... ( нарықтағы тұрғын үйдің бағасының өзгерісі.
Тұрғын үй нарығындағы ұсыныс. Бекітілген бағадағы, сол ... ... ... ... мен ... ... көлемі ретінде болады.
Нарықтағы ұсыныс бағасының деңгейіне жалпы нарықтағы жұмсалған шығындар мен
бәсекелестік орта тікелей әсер етеді [19].
1.2 Тұғын үй ... ... ... шетелдік тәжірибесі
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде тұрғын үй саласын дамыту, тұрғын
үй мәселесін шешудің тәжірибесі кең түрде қарастырылады, ... үй ... ... ... ... ... үлесі мен жеке тұлғалар
жинағының да белгілі бір көлемі жұмсалады, ал төмен табысты отбасылар үшін
мемлекеттік ... ... ... үйді ... ... ... тұрғын үй
құрылысы қажеттілігін қанағаттандыруда берілетін ... ... ... ... ... және ... үшін ресурстарды қайта бөлу
қарастырылған. ... ... ... үй ... ... ... ... араласады, дотация, құрылыс мәселесі, жөндеу, пайдалануға
беру, жалға беру, банктің пайыз ... ... ... ... мемлекет көмек көрсетеді, аз табысты отбасыларға көмек көрсету жүйесі
барлық елдерде бар, субсидия бөлу ... де ... ... ... ... ... және оны ... жағдайларда пәтер
жалдаушының басқа мақсаттарға ... ... ... ал ... ... ... ... алушы шотына ақша түседі де, ол дер ... ... ... аударылады, қаражаттар федералдық үкімет
арқылы ... ... ... Мемлекеттің нарықтағы орны:
бақылау, басқару, әлеуметтік саясатты жүргізу ... ... ... ... ортақ басқару үлгісі де бар, олар: депозиттік
механизм (жинақ жүйесі), банктік несиелендіру, ... ... ... және ... қатар шетелдік нарықта жалгерлік нарықтың қызметі де оң ... ... ... ... ... ... үшін ... көмек беру,
субсидиялар қарастырылған [24]. Жалға берілетін пәтер ... ... ... 57%, ... 55%, ... 44%, АҚШ-та 34%-ды құрайды. Пәтерді
жалға беру сонымен қатар ... ... ... ... және ... ең ... ... табылады және ол табыстылықтың жылдық мөлшерде
10-15%-ын көрсететіндігін ... ... ... үй ... ... ... қызметі де қарқынды
дамыған, олар нарыққа белсенді қатыса отырып, ... ... ... етеді және өз қызметі арқасында пайда табады. Ал қазақстандық
кәсіби нарықтағы іс ... ... ... ... ... ... ... олар: қала құрылысын, жерді пайдалануды бақылаушы
және бөлуші, аймақтық жер ... ... ... жүргізуші, жер
кадастрын жасаушы, аумақтарды ... ... ... ... ... үй ... бойынша тіркеуші, заңдық, нотариустық
қызмет көрсетушілер және т.б. Экономикасы дамыған ... ... үй ... ... мынадай сипаттамасы болады:
- қалалық тұрғын үй қоры жеке ... ... ... ... қор өте аз ... ... ... (10-15%);
- тұрғындар меншігіндегі үйлерде тұрады, ал қалған бөлігі жеке
меншіктік немесе муниципалдық үй ... ... ... ... ... жөндеу, қалпына келтіру жұмыстарын өздері
жүргізеді, ... ... ... ... жеке үйлердегі жалға алу шығындары үй иесінің барлық шығындарымен
табысын, ал муниципалитетте ... ... ... барлық меншік түріндегі тұрғын үйді жалдау ақысының ... ... ... жағдайлар арқылы реттейді;
- субсидиялар жекелеген тұлғалар үшін, яғни ... өте ... ғана ... ... үй алу ұзақ ... бойынша, төмен пайызда несиеге
беріледі, кейбірінде жинақ жүйесі қарастырылады;
- жөндеу, қалпына келтіру, реконструкциялау шаралары сол тұрғылықты
қаланың немесе ... ... ... ... ... ... мүлікті басқару компаниялары ... ... үй ... ... ... ... ... жүйесінде ... ... ... ... ... ... ( ... саясаты мен жеке сектордың нарықтағы беделдігі. Жалпы шетелдік
тұрғын үй нарығы қызметіне тән ерекшеліктерді ... ... біз ... кестеде ұсынамыз (кесте 1).
Кесте 1- Шетелдік тәжірибеде тұрғын үй нарығын дамытуда қалыптасқан негізгі
ерекшеліктер
|№ ... ... ... ... |
| | | ... ... |2 |3 |4 |
|2 |АҚШ |Fannie Mae, Ginnie Mae, Friddie Mae ... |
| | ... қызметтерінің кезекті|Ең арзан үйлерге |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... үй ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... | |
| | ... | |
|3 ... ... ... кассалары қызметінің |Мемлекет. |
| | ... ... ... ... ... ... | | ... |
| | | ... ... |
|4 ... ... үй құрылысында |Мемлекет. |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... қарастырылады | |
|5 ... ... ... бойынша ұзақ мерзімдік |Мемлекеттік |
| | ... ... ... |
| | | ... |
|6 ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... 32% ... | |
| | ... | |
|7 ... ... үй корпорациялары қызмет етеді|Мемлекет. Нарықты |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
|8 ... ... үй ... ... кәсіпорындар|Мемлекет. Тікелей |
| | |мен ... ... ... |нарыққа араласады |
| | ... | |
|9 ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... | |
| | ... екі деңгейлі банктік | |
| | ... ... | ... ... ... ... құрылыс |Мемлекет. |
| | ... ... ... қызмет |Мақсатты салымдар |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... үй нарығы жекешелендіруден |Мемлекет. |
| | ... ... |
| | ... елде ... тұрғын |процестерге аз |
| | ... ... ... ... |қорғалған |
| | ... және ... ... ... ... |
| | ... ... ... табылады |бағытында белсенді |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ақпараттары негізінде автормен құрастырылды ... ... ... ... ... ... ... басымдылығын және әр елде нарық қызметін дамыту мақсатына қарай
әртүрлі даму жүйесі алынғандығын ... ... ... ... ... ... ... зерттей келе, нәтижесін төмендегілер
бойынша ұсынамыз:
1 мемлекеттің тұрғын үй ... ... ... ... ... үй ... ... елдерде айырмашылықтар, банк
қызметі бойынша басымдылықтар бар;
3 тұрғындарға субсидиялар, көмек ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысын жүргізу механизмі мен ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... ... бағыттарда
ұсынамыз:
Швециялық нарықтағы ерекшелік пайыз ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік займдар ұсынылады,
салаға ... ... ... нарықтық мәселелер шешіледі. Швецияда
нарықтағы баға ... ... ... ... аса ... ... ... мемлекеттік органдар жүргізеді және шекті баға
қойылады, бағаның ... ... ... оны ... ала ескерту
міндетті болып табылады. Бағаның жоғарылауына байланысты мемлекет тұрғын ... оның ... жас ... ... үй субсидиялары мен
жеңілдетілген тәртіппен ұзақ мерзімді займдар беруді ... ... ... үй ... ... ... мен ұйымдарды
нарықта құрылыс жүргізуге шақырып, ол тұрғын үйлердің сатылуы тұрғындар
арасында жеңілдіктер ... ... ... Қытай нарығының өзіндік
даму сипаты бар және ол төмендегі ... ... ... жаңа ... ... қайтарымдылығы, ескі тұрғын үй қорларын
жөндеу және қолдануды реттеу;
- ... үйге ... ... пен ... ... қолданудың рационалды емес жүруі.
Қытайдағы тұрғын үй мәселесін шешу толығымен мемлекеттің бақылауында,
сонымен қатар ұжымдық және ... ... ... үй ... ... ... [27]. Сонымен қатар Қытайда тұрғын үй
нарығына байланысты ... ... деп ... бұл тұрғын
үйдің нақты бағалауына байланысты болып отыр, ... ... бір ... ... үй ... ... 200 АҚШ долл. бірақ ең қымбат үйдің бағасы ... 10-15 мың ... ... ... ... ерекшелігі бойынша банктік несиелендірудің пайыз
мөлшерлемесі бекітіледі және тұлғалар үшін ... ... 3% ... ... ... ... сараптама
бойынша, 2 деңгейлі банктік үлгі ... ... ... ... ... ... ... бұл үлгі
қарастырылмайды. Беларуссияда соңғы ... баға ... ... жоғарылап,
тұрғын үй тапшылығы өте жоғары екендігін көрсетті, ал үлестік құрылыс
жүргізу мұнда ... ... ... [29].
Нидерландтық нарықта тұрғын үй корпорациялары қызметін үкімет ... ... ... ... ... ... салудағы үлесі өте
жоғары, алынған табысын қайтадан толықтай тұрғын үйге инвестициялайды, ... ... ... ... қаржыландыруға жұмсалса, лицензия
қайтарылып ... ... ... ... ... ... ... саясатына тәуелді құрылып, ... ... ... ... ... ... салуда ерекшеліктер болады,
салықтық ... ... ... ... ... ... [31].
Бұл тұрғын үй ... ... ... ... тұрғын үй ... ... ... ... ... қолданылып, сонымен қатар моргидж жүйесі де
қарастырылған (біздегі ипотекалық несие бойынша), ипотекалық ... ... ... ... ... ... ондағы әр тұрғын 4-5 жыл сайын өз ... ... ... ... бар отбасылар үлесі 68 пайызды құрайды [32].
АҚШ-тағы тұрғын үй қорлары жалға берілетін (rental ... ... ... арналған болып бөлінеді (residential property) [33]. Яғни
нарық жеке ... және ... ... ... ... ... белсенді дамуы ипотекалық несиелендіру жүйесімен байланысты,
ипотекаландырумен жылжымайтын мүліктегі 80% ... ... ... ... АҚШ та ... 30 ... әр жыл сайын нарыққа 40 млрд ... ... ... ... ... ... – Fannie Mae ... Mortgage Association), Ginnie Mae (Government Federal Nasional
Mortgage ... Friddie Mae (Federal Home Loan ... ... ... ... [34].
Тұрғын үйді несиелендіру тұрғын үй бағасы бойынша қарастырылады және
тұрғын үй ... үш ... ... ... ... ... ... үйлер.
Бірінші топтағы үйлерге ... ... ... ... жеке
ипотекалық институттармен жүргізіледі [35]. ... ... ... ... ... үй нарығының дамуын тежеп қана қоймай, басқа
елдерге өз әсерін тигізген [36]. Атап ... ... ... ... ... және ... да ... үлкен әсері болды [37].
Жалпы шетелдерде ипотекалық несиелендіру ... ... үй ... ... ... ... яғни ... (Рузвельттің жаңа бағыты),
Германияда (Эрхардтың соғыстан кейінгі реформалары), Аргентинада (Кавальо
жоспары), ... ... ... және т.б. ... ... ішкі нарыққа инвестициялау сұраныс бойынша
баланстанған және ... ... да ... ол ... ... Бұл ... қол ... құрылыс объектілерінің болуына,
инвестициялық қаражаттың қайтарымдылығы мен ұдайы өндіріс процессіне және
елдегі ... ... ... ... шетел тәжірибесін, оның ішінде Ресей тәжірибесін қарастырсақ.
Ресей Федерациясының тұрғын үйлері сапасы жағынан бір-бірінен өзгешеленеді.
Кеңестік дәуірден ... үй қоры екі ...... және ... ... бастап бұларға үшінші бір түр – элиталық ... ... ... тұрғын үй мәселесін шешуге аса септігін тигізбеді. Мамандар елдегі ... жыл ... ... ... көлемін анықтап, оларға күрделі жөндеу,
жаңартуды жүргізуді жоспарлы түрде қарастырудың қажеттілігін ... ... ... ... ... ... саны ... жылдары 4,5 млн. адамға
жеткен, көптеген Ресейліктер үшін үй алу мүмкіншілігі 15-20 жылды ... ... ... ... 10 ... соң үй ... мүмкіншілігі бар. Құрылыс
саласы оң бағытқа ие болған, бірақ енгізілетін алаң көлемі әлі де ... ... үш ... ... үй бағасының шамасы біраз жоғарылап,
қазір ... ... ... ... ... «мемлекеттік
тұрғын үй сертификаттарын ... ... ... 1998 ... ... ... ... ол қорғаныс қызметінен босатылғандарға,
Әділет Министрлігі, Ішкі істер органдары ... үшін ... ... ... 6 ... ... 108 мың ... үй сертификаттары
шығарылып, құны 43 млрд. руб. бағаланған. ... ... ... ... бюджет есебінен қаражаттар тұрғын үй салуға бөлініп
келеді. Қазіргі ... ... үй ... реформалары эксплуатациялаудан
құрылыс саласына біртіндеп ауыса бастаған. Қолжетімді тұрғын үй нарығын
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... және ол аз қорғалған тұрғындарға арналады. Тұрғындар
мәселесін біртіндеп шешу мақсатында ... ... ... ... іске асырылуда [39].
Бұл бағдарлама ресейліктердің жағдайын, әл-ауқатын арттыру мақсатында
қызмет етіп, жалпы тұрғын үй ... оң ... ... ... ... ... де ... соның ішінде Қазақстанда да, ... ... ... ... үй ... саласын зерттей келе, нарықтың
ұтымды ұйымдастырылуы үшін салада ... ... ... бірлескенін және
оның құрылыс шамасына әсер еткендігін байқаймыз. Шетелдік ... ... ... ... ... алынған мүмкіндіктер мен
жобалық ... ... ... 80% ... ... салаға қатысушылар қызметін қайта ұйымдастыруда ескеру
қажеттілігі анықталған [40].
Нарықта өзара қызметтес болу барысында ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде бірлесу
картель құру арқылы жобалық, ғылыми, құрылыс пен ... ... ... ... ... АҚШ, ... ... Жапония, Канада және т.б.
тәрізді елдерде құрылыс құны ... ... ... ... ... ... ... бағаны реттеу шараларын жүргізеді. Құрылыс
жұмыстарын жүргізу барысында пайда нормасы шығындардың ... ... ... Егер пайда нормасы одан асып түсетін болса,
мемлекет мәжбүрлі ... оны ... ... ... нарықта
мемлекеттің рөлі басым екендігін байқауға ... ... ... ... ... ... қатар кең түрде ... ... де ... ... ... берушілер қызметінде де
ерекшеліктер бар ... ... ... ... ... ... өкілі сәулетші болып табылады. Олар құрылысқа қажетті мамандарды
таңдайды және олармен құрылыстың құны ... ... да ... жинақталады, бірлесе отырып келісімшарт ... ... ... Ал ... ... алушының өзі құрылысқа
қатысушыларды тартады, оның құрамына ... ... ... ... ... және т.б. ... одан соң ... мен құрылыс процесінің сызбасы дайындалады, ... ... ... де ... тартылу мүмкіндігі бар. Алынған ақпараттар
негізінде келісімшарт бойынша мердігерлік ... ... ... ... ... ... ... арттыру үшін кеңес беруші
фирмалар қызметі де қарастырылуы мүмкін. Тапсырыс алушы девелопер болады,
ол ... мен бас ... ... тартуы да мүмкін. Жапонияда
салада оң қадам жасалған, құрылыс фирмалары жанынан ірі ... ... ... ... Германияда құрылысқа тапсырысты
бас мердігер шарт ... ... ол өз ... ... ... ... ұсынады және оның уақытында, сапалы, өз мерзімінде,
бекітілген бағада ... ... ... [42]. ... ... мен ... ... ұйымдастырылуының үлгісін төмендегі
кесте түрінде ұсынамыз (кесте 2).
Тапсырыс берушінің құрылыс фирмасын таңдауда да еркіндігі бар, олар ... ... кең ... қызметтерінің түрлерін қарастыра отырып таңдай
алады. Нарықтағы ірі, орта фирмалармен қатар көптеген шағын ... де ... ... бар ... ... 67 ... ... кооперативтік түрде жоғары мамандана отырып қызмет етеді.
Кесте 2- Шетелдік тұрғын үй ... ... ... ұйымдастырылу
үлгісі
|Басты белгілері |АҚШ |
| ... ... ... және т.б. ... ... ... және ... бірігіп қызмет етушілер ... | |
| ... ... ... |Бас құрылысшы және т.б. |
|мемлекет | | | |
| ... ... ... ... |* |* ... ... |шығындардың 10-12% |
| ... ... ... ... нарық әртүрлі сала бағытында кең дамығандығымен
1.3 Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының қалыптасуы мен даму
көрсеткіштері
Қазақстанда тұрғын үй саласында ірі ... ... ... ... ... ... үй құрылысының артуы, тұрғын үй жағдайының жақсаруы,
өндірістің дамуымен және қала тұрғындары санының өсуімен бірге жүрді. Кеңес
өкіметі тұрғын үй ... ... ... орындардың бірін иеленіп,
жалғызбастылар мен ... жаңа ... ... ... 1/3 ... тең келетін көрсеткішке ие болды, тұрғызылған мұндай көлемдегі
құрылыс қалалық тұрғын үй ... 2,3 ... ... ал орташа қамтамасыз
етілгендік көрсеткішінің жалпы алаңы 1,5 есе ... ... ... тұрғын үй
саласындағы мәселелер тұтастай шешіле қойған жоқ. ... ... ... бойы ... үй ... ... ... мәжбүр болды, бұл кезең
аралығындағы тұрғын үй қорларын енгізудің деңгейін келесі кестеде ... ... 3 – ... ... ... үй ... енгізудің деңгейі
(мың шаршы метр)
|Жылдар ... ... ... ... |
| ... аудандары |салынғаны ... |6627 |528 ... |6758 |538 ... |8303 |804 ... |8779 |1161 ... |8618 |1199 ... |7869 |1164 ... ... ... ... Агенттігі // Жедел ақпарат |
|көрсеткіштері негізінде автормен құрастырылды ... ... ... үй ... ... шамасының 1990 жылға
дейін жоғары болғанын көреміз, жалпы салынған ... ... ... ... ... дейін артқан, жеке құрылысшылар салған аудандар бойынша ... ... Бұл ... үй ... жүргізуде және ... ... ... ... ... ... шамасы
ауылдарда 74%, ал қалаларда 85% өсті. Мұндай жаппай тұрғын үй құрылысын
салу жаңа үлгідегі пәтерлерге ... ... ... 50-ші ... ... ... ... тұруы 25-30%, ал 1961-80 жылдары 90-
95% болды, 1981 жылы оның саны 20% ... ... ... ... 2/3 ... жеке пәтерлерде тұрды.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі тұсында тұрғын үй саласы
көптеген өзгерістерге ... ... ... бойынша тұрғын
үйлерді бөлу және жаңадан үй ... сату ... дами ... тұрғын үй
нарығы құрылымының бастапқы нарығы және қайталама ... үй ... ... қалыптасуы қаржы ресурстарының келуімен, ... үй ... ... ... ... байланысты жүрді. Осыдан
жекешелендіру кезінде ақылы, ақысыз бағыттар бойынша ... ... ... ... жатқан мекендері бойынша купондық тәртіппен меншіктік иелікке
өткізілді. Одан соң жекешелендірілген пәтерлер мен жаңа ... ... ... ... және ... ... үй нарықтары, сонымен қатар
өтпелі кезең және қазіргі тұрғын үй ... ... ... ... үй ... ... ... отырып, нарықтың дамуын
Қазақстанның жалпы тұрғын үй кешенінің ... ... ... ... ... ... ұсынамыз:
Бірінші кезең (1991-1995 жж.) ( елдегі, аймақтардағы қалыптасқан тұрғын
үй шаруашылық байланыстарының бұзылуы мен ұлғаймалы ... ... ... ... ... ... ... үй
коммуналдық реформалары тұрғын үй нарығының қалыптасуына ... ... ... үй ... ... ... тәуелсіздігін алып,
нарықтық экономикаға өту тұсында 1991 ... 13 ... ... ... ... ... ... қалыптасты. «КСРО-дағы
мемлекеттік меншікті купондық жекешелендіру механизмі» заңына сәйкес нарық
категориялары, үй қорына меншік иесі ... ... ... ... ... айналымы тұрғындарға мүлікті жеке меншікке алу
мүмкіндігін берді. Жекешелендіру тұжырымдамасының ... ... ... ... тәртіппен сату болды, ал тұрғын үй қызметінің шаруашылығы
мен басқару жағдайлары аса көп ... ... жоқ. ... ... ... төлемақылары екі бағытта: жекешелендірілген немесе
әлі жекешелендіріле қоймаған үйлерде де бірдей қарастырылды.
1992 жылы мемлекеттік тұрғын үй қорын ... ... ... ... бұл ... ... үй қорын жекешелендіруде
құқықтық негіз бола отырып, жекешелендірудің ... ... ... ... ... ведомствалық меншіктегі ... ... ... жеке ... ... өткізілді [54].
Нәтижесінде 95 пайыздай мемлекеттік үйлер жекешелендірілді. Тұрғын ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару мен
монополия, материалдық, қаржы ресурстарының артық ... ... ... ... сала толық қаржыландырылмай, апаттық жағдайлар
көптеп ... ... ... ақталмайтындығы анықталды. Тұрғындар
үшін бекітілген төмен тарифтер, өнеркәсіптік салалар, ұйымдардан ... алу ... ... ... салдарынан тұрғын үй қызметі
бағалары жалпы республика ... ... ... үшін жылу, су, ыстық су,
газбен қамтамасыз ету ... ... есе ... ... үйді ... ... ... реттеуші негізгі құқықтық база 1992 жылы
қабылданған ... ... ... Үй ... ... ... көптеген тұрғындардың тұрмыс жағдайын жақсартуға деген
бетбұрысы тұрғын үй құрылымының ... ... үйді ... өз ... оң құбылыс болды, бірақ нарықта
тұрғын үй құнын анықтауда бағаның оқыс ... ... ... ... ... мол ... ... келді, елден
көптеген тұрғындар қоныс аударды. Олардың көпшілігі ... ... ... өте ... ... сатып кетті, нәтижесінде нарықтағы үй ... ... ... үй ... ... ... ... Бұл жағдай барлық облыстарда жүрді, пәтерлер өзінің өндірісінде
жұмсалған шығындарды ақтамайтын бағалармен ... ... ... ... ... Тұрғын үй нарығында тұрғын ... ... ... үйге баға ... экономиканың қалыптасуына байланысты
жалпы сұраныс пен ұсыныс бойынша жүрді. Қазқстанның сол кездегі астанасы
Алматының ... екі ... ... 500-600 АҚШ долларына, жалпы алаңы
шамамен 54 шаршы метр үйдің бір шаршы ... 10 АҚШ ... ... үй ... іске ... ... үй ... жеке кәсіпкерлердің
пайда болуымен 1991 жылдан басталып тұрғын үйлерді ... ... ... ... ... және т.б. ... ... Тұрғын үй
коммуналдық реформасы тұрғындарға үйді ... Үй ... ... ... мүмкіншілігін берді және ... үй ... ... ... ... ... ... үй иелерінің кооперативі
кәсіпкерлік қызмет жүргізу ... ... ... үйді ... ... ... еш ... алмай, өздігінен қымбат жөндеулер
жүргізуге, үй ... ... ... пайдалану арқылы табыс табу
мүмкіндігін қолдану және т.б. жүргізуге қабілетті болды.
Қазақстан нарығының ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономиканың қағидасына сәйкес, сұраныс пен
ұсыныс бойынша жүрді, бастапқыда тұрғын үйдің ... ... ... ... шығынға ұшыратты. Қазақстанда 1991-2008 жылдары аралығында
тұрғызылған ... ... ... іске қосу нарықтық ... ... ... ... ... ... ие ... төмендегі
кестеден байқауымызға болады (кесте 4).
Кесте 4 - 1991-2008 жылдары аралығында ... ... ... енгізу
| |Тұрғызылған ... ... ... ... ... жеке |
| ... ... ... | | |
| |мың ... ... |мың ... ... |
| ... |жылға, |саны, ... ... ... |
| | |% |мың ... |% |мың ... |6130 |77,9 |84,5 |1133 |97,3 |11,2 ... |5046 |82,3 |67,0 |1122 |99,0 |10,5 ... |3856 |76,4 |48,4 |1057 |94,2 |9,4 ... |2322 |60,2 |28,8 |764 |72,3 |6,7 ... |1663 |71,6 |20,4 |628 |82,2 |5,2 ... |1407 |84,6 |15,7 |699 |111,3 |6,1 ... |1344 |95,5 |13,9 |851 |121,7 |7,0 ... |1132 |84,2 |10,5 |803 |94,4 |6,7 ... |1105 |97,6 |9,6 |843 |105,0 |6,6 ... |1218 |110,2 |10,9 |910 |107,9 |7,4 ... |1506 |123,7 |12,5 |1094 |120,2 |8,5 ... |1552 |103,1 |12,6 |1159 |105,9 |8,8 ... |2111 |136,0 |18,2 |1432 |123,6 |11,3 ... |2591 |122,7 |21,9 |1781 |124,3 |13,5 ... |4992 |182,4 |43,8 |2505 |145,2 |19,3 ... |6245 |125,1 |54,5 |3680 |146,9 |29,6 ... |6679 |107,0 |57,5 |3856 |104,8 |31,3 ... |6848 |102,5 |58,8 |3527 |91,5 |27,7 ... Қазақстан Республикасы статистика Агенттігі//Жедел ақпарат |
|көрсеткіштері негізінде автордың құрастыруы ... ... ... ... ... ... ... 2000
жылдан бастап өсе бастағандығын байқаймыз, 2003 жылы жеке ... ... арта ... Олар салған тұрғын үйлердің жалпы алаңы
өсімге ие болып, 123,6% пайызды құрады, жерге деген ... ... ... ... үміткерлер саны барлық аймақтарда өсті де, жерге кезек қойылды.
Тұрғын үй жеке меншік ... ... ғана ... оны ... беру арқылы
табыс табу, болашаққа инвестициялау үшін де ... ... ... ... жеке ... үй ... ... бойынша заңнамалық база 1994 жылғы
«ҚР Жеке тұрғын үй ... ... Заңы ... ... ... тұрғын үй салушылардың саны артып, елді ... ... ... ... пайда бола бастады.
1994 жылы тұрғын үй шаруашылығын мемлекет тарапынан ... бұл ... ... ... ... де, баға ... жоғарылап, ақылы қызмет түрлерінің 25,2 ... ... ... ... 38,3 пайызға өсуі бірқатар әлеуметтік ... ... жылу ... ... 1997 жылы 1,5 есеге артты.
1995 жылы 23 желтоқсанда Қазақстан Республикасының № 2723 «Жылжымайтын
мүлікті ... ... ... ... ... қаражатымен
қамтамасыз ету үшін қарыз ... ... ... ... ... шетелдер тәжірибелерін қолдануды қажет етті. Қазақстандық
ипотекалық нарық қызметі екі деңгейде ... ... ... ... ... емес ... екінші деңгейде Қазақстан ипотекалық компаниясы ... ... ... ... ... ... ... Бұл
бастапқы жарнаны төмендету арқылы төлемқабілеттілікті кеңейтуге әкеліп, қол
жетімділікті арттырды.
Нарықтық экономикаға өтудің бірінші кезеңінде ... үй ... ... ... ... ... түрде талаптарға сай бөлініп, одан
әрі жеке тұрғын үй жайларын жақсарту, тұрғын үй ... ... іске ... ... Сонымен қатар бұл кезең ұлттық
риэлтерлік кәсіпшілік ... ... ... Олар ... ... тұрғын үй пәтерлерін іздестіру бойынша қызмет
көрсетті.
Екінші кезең (1996-1999 жж.) ( ... аса ... ... ... ... ... ие ... 1996 жылы нақты түрде тұрғын үй
коммуналдық ... ... ... ... тұрғын үйлер қорын басқарудың қоғамдық формасы ... үй ... ... ... емес ... ... етуді
қалыптастыру көзделді. Мұның нәтижесінде тұрғындар барлық қызмет ... ... ... бет ... ... емес ... тәртібі
қалыптасты. Тұрғындар үшін тарифтің өсіміне байланысты жеке көмек түрінде
жәрдемақылар беру қарастырылды, ал жалпы ... ... ... ... қызметінің құны кейбір ТМД елдерімен салыстырғанда екі ... жылы ... ... ... үй коммуналдық ... ... оның ... ... көрсететін коммуналдық
мекеме өтей алатындай шамаға арттыруға шешім қабылдады. Бұдан тұрғын үй
қызметі саласының ... ... ... үй ... ресурстары бойынша
бірнеше есеге өсті, тұрғындардың шаруашылық ... ... ... ... да, ... төмен отбасылар үшін тұрғын үй демеуқаржылары берілді.
Сонымен ... ... ... ... әлеуметтік қорғау да көзделді. Осы
шешімге сәйкес коммуналдық қызмет ақысы әрбір отбасының ... ... ... ... 30 пайызынан аспауы тиіс болуы қарастырылды.
Халықтың күн көрісінің төмендеуін ... үшін ... үй ... ... ... жұмыс істеуге көшіруде пәтер
төлемақысына жұмсалатын шығынның ең ... ... ... ... ... ... қажет болатындығы қарастырылды,
өйткені республика халқының қолда бар кірісінің көпшілік бөлігі ... ... ... ... ... ... дейін отбасы жалпы табысының
56 пайызы жұмсалған еді. 1997 жылдан бастап ... үй ... ... ... ... 1999 жылдан бастап жеке тұрғын үй құрылысының жандануы
болды да, салаға инвестициялау қарқыны жоғарылады. Жеке мүлік иелері жоғары
табыс ... ... ... үй ... ... беру кеңселері, қайта сату
мақсатында тұрғын үй тұрғызу мекемелері және т.б. қызметтер көлемі ... арта ... ... ... үй құрылысы қызметтерінің негізгі
көрсеткіштер серпінін төмендегі кестеде ұсынамыз (кесте 5).
Кесте 5 – 1990-2008 жылдардағы Қазақстан Республикасы құрылыс ... ... ... ... ... ... салушылар салған тұрғын |
|Жылдар |көлемі ... ... ... |
| |млн. ... ... жылы ... шаршы метр |өткен жылы %-бен ... |11 |92,2 |1164 |- ... |18 |76,7 |1133 |97,3 ... |261 |44,2 |1122 |99,0 ... |3058 |69,8 |1057 |94,2 ... |61965 |63,1 |699 |111,3 ... |65454 |103,3 |851 |121,7 ... |74803 |105,1 |803 |94,4 ... |71250 |88,8 |843 |105,0 ... |150677 |178,5 |910 |107,9 ... |253690 |159,6 |1094 |120,2 ... |388977 |141,2 |1159 |105,9 ... |424994 |104,0 |1432 |123,6 ... |527793 |117,9 |1781 |124,3 ... |817821 |147,4 |2505 |145,2 ... |1441236 |128,6 |3680 |146,9 ... |1617464 |105,7 |3856 |104,8 ... |1783419 |101,8 |3527 |91,5 ... ҚР ... ... ... автордың құрастыруы |
Кестеде мердігерлік жұмыстардың көлемі 2000 жылы өте ... ... 159,6 ... құраса, жеке салушылармен салынған тұрғын үйлердің
жалпы алаңының деңгейі өсіп 120,2 пайызға ... 2006 жылы жеке ... ... ... өте ... деңгейге жетіп, өсім 146,9 пайызды құрады. Бұл
жағдай Қазақстанның барлық облыстарында байқалып, ... үй ... ... ... экономикаға өтуінің екінші кезеңінде құрылыс
өндірісін басқару жаңа талаптарды қажет етті. Бұл әлеуметтік ... ... ... ... байланысты болды.
Құрылыстың материалдық-техникалық қамтамасыз етілу мәселесі де маңызды
орынға ие болды. ... ... ... ... ... ... ... тигізбеді. Сондықтан құрылыс саласын ... ... ... ... деп ... кезең (2000-2005 жж.) – жалпы аймақтарда тапсырыс беру қызметі
бойынша шағын, орта, ірі құрылыс ... ... ... ... енгізілді. Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі құрылыс
өндірісін басқаруда жаңа талаптарды ... ... бұл ... ... ... ... ... байланысты болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қарастырылған мәселелер негізінде төмендегідей қорытындылар мен
ұсыныстар жасалды:
1. ... ... ... үй ... түсініктерін нақтылау қажет
және ол тұрғын үй саласы ... ... ... ... ... ... ... ескерілуі тиіс.
Автордың түсінігінде:
- тұрғын үй нарығы – бұл тұрғын үй қоры және ... үй ... ... ... алу, ... ... үй ... тұрғын үйді жалға беру, кепілге қою, тұрғын үйге
инвестициялау бойынша көрсетілетін ... ... ... ... ... ... да қатысушылар арасында болатын
бастапқы және екінші нарықтағы экономикалық қатынастар мен
олардың қалыптасуымен;
- тұрғын үйдің ... ... ... ... - бұл ... бір-біріне ұқсамауы, табысқа қарағанда жоғары
бағалануы, ұзақ ... ... ... ... ретінде
жүруі, орнынан қозғаудың мүмкін еместігі және уақыт факторына
тәуелділігімен байланыстырылды.
2. ... ... үй ... ... ... ... ... пен сату стадиясының ұйымдастырылу ... ... да ... ... Бұл ... ... ... пен бақылауды күшейтеді және құрылыс компанияларының
монополист болуын тежейді.
3. Тұрғын үй нарығының қызметі елдегі жекешелендіру ... ... ... мен ... ... дами ... бұлардың
негізінде отандық нарықтағы болып жатқан өзгерістерге байланысты тұрғын үй
нарығының дамуының 4 периоды ... ... ... ( ... ... ... үй ... байланыстарының бұзылып, тұрғын үй
саясатының ... ... үй ... ... ... ... үй қоры жекешелендірілді, нарықты қаржыландыру бағыттары, тұрғын үй
шаруашылығы ... ... ... ... екінші кезең ( 1996-1999
жылдары экономика аса жоғары емес, бірақ тұрақты түрдегі көрсеткіштерге ие
болды, ... үй ... ... ... ... инвестициялау
қарқыны жоғарылады, аймақтарда жекешелендіру процесі аяқталды; ... ... ... ... Мемлекеттік бағдарламалар қабылданды, тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... алуда, қаржы
нарығында өзгерістер ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... нарықтағы тұрғын үйлерді
несиеге сатудың тұрақты нарығы қалыптасты, ... ... ... ... ... бастады; төртінші кезең ( 2006 жыл және одан бері
қарай - бағаның өте жоғары өсу темпі болып, кейін ... ... ... ... үй нарығында да құлдырау байқалды, мемлекет саясаты банк
механизміне бағытталды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Назарбаев Н.А. Три ... ... К ... ... экономике, конкурентоспособной нации.
Послание Президента РК народу Казахстана // Казахстанская ... - ... ... ... Н.А. ... на пути ... экономической, социальной
и политической модернизации. Послание Президента Республики Казахстан
народу Казахстана // ... ... - 2005, 19 ... ... ... жилищного строительства в Республике
Казахстан на ... ... Указ ... ... ... ... 20 августа 2007, -№ 383. Справочная правовая система: ЮРИСТ. 2007,
13 ноябрь. 17:09:31.
4 ... ... и ... ... // Под. ... ... – М.: Стройиздательство, 1983. (287с.
5 Шеденов У.К., Базиков А.А. ... и ... ... в ... ... ... ... Наука, 1987. (С.76.
6 Корнай Я. Дефицит. - М.: Наука, 1990. ( С.105.
7 ... С.А. ... и ... ... жилья (на примере
г. Шымкент): ... ... ... ... наук. - Караганда,
2001. ( 27 с.
8 ... А.К. ... ... ... хозяйства (на примере Карагандинской области): автореф. ...
канд. экон. наук. - Караганда, 2005. (28 ... ... Н.С. ... ... үйді ... ... (Қазақстан материалдарында): экон. ғыл. канд. ... автор. - Алматы,
2006, ( 24 ... ... Т.Б. ... ... и ... ... деятельности в строительном комплексе Республики Казахстан:
автореф. ... ... ... ... - ... 1998. ( 38 ... ... Н.Я. Рынок жилья в системе воспроизводства рабочей силы
[Электронный ресурс]: дис. … ... ... ... - Кострома, 1999. ( 126 с.
12 Ламперт Х. Социальная рыночная ... - ... 1993. – 74 ... ... М.В. ... ... теория и практика регулирования.
[Электронный ресурс]: дис. …канд. экон. наук. - Москва, 2004. – С. ... ... А.А. ... ... и ... социальной защиты населения.
[Электронный ресурс]: дис. … канд. экон. ... - ... 2004. ... ... мен ... ... желілерін, лифтілерді жөндеу
Қоқыстан тазарту
Байланыс желілерін жөндеу (телефон, ұтқыр және т.б байланыстар)
Сумен, кәрізбен, газбен, лифтпен және т.б. ... ... ... сыныбындағы тұрғын үйлер
Бизнес сыныбындағы тұрғын үйлер
Элит сыныбындағы ... ... үй ... ... үй нарығын құраушылар
Тұрғын үй қызметінің нарығы
Тұрғын үйдің I-ші нарығы
(Жаңа тұрғызылған үйлер)
Жалға беру қызметі
Тұрғын үйдің II-ші нарығы
(Бұрын қолдануда ... ... ... қызмет көрсету
Сақтандыру қызметі
Тұрғын үйді бағалау қызметі
Заңгерлік, нотариустық қызмет
Тұрғын үйді жобалау ... үй ... ... ... ... ... ... үйдің басқа тауарларға қарағанда ерекше белгілері
Әр қайсысының бір-біріне ұқсамауы мен ... ... ... ... ... ... ... жоқ болуы
Ұзақ мерзімде қолданылуы мен
сақталуы
Уақыт факторына тәуелділігі
(тез арада тұрғызылудың төмендігі)
Кепілдік объектісі ... ... ... ... бағаға ие болуы
26
-----------------------
7
7

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баға және баға жасау13 бет
Биогеохимияның негізгі концепциялары27 бет
Биогеохимияның негізгі концепциялары (сұрақ-жауап түрінде)78 бет
Еліміздегі сақтандыру ісінің құқықтық қамтамасыз етілуін жетілдіру бойынша ұсыныстар86 бет
Кәсіпорынның инвестициялық қызметін қаржыландырудағы тартылған ресурстардың рөлі57 бет
Макроэкономикадағы тепе-теңдік6 бет
Антисептика7 бет
Ағзаның қорғасынмен улану жағдайындағы иммунокоррекциялық препараттардың әсері8 бет
Банктік қызметтегі несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз ету92 бет
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің түсінігі және оның кызмет ету механизімі30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь