Топырақ ресурстары. Қазақстан топырақтарын қорғау мәселесі

Кіріспе
1. Топырақ ресурстарының маңызы.
2. Топырақтың ластануы.
3. Қазақстан топырақтарын қорғау мәселесі
Қортынды.
Қолданған әдебиеттер.
Қазақстанда өзге елдерде кездесетін топырақ түрлерінің түгелдей дерлігі тараған. Мұнда тайга, тундра топырағына дейін бар, тек ылғалды субтропик беддемі-не тән топырақ қана жоқ. Солт. Қазақстандағы Батыс Сібір ойпатынан оңт-тегі Алатау еңірлеріне дейінгі аралық 1500 — 1600 км, Батыстағы Атырау алқабынан Алтай тауларына дейінгі 3000 км-ге жуық өңірлерді әр түрлі топырақтар жамылғысы басқан. Бұл топырақ жамылғы-сының өр аймақтарда түзіліп, орналасуы геогр. белдемділік заңына байланысты. Мыс, Қазақстанның 86% жерін алып жатқан жазық алқапта-рында климаттың, топырақ-Қазақстан
Қазақстанның 14% жерін алып жаткан оңт., оңт.-шығыс таулы алқаптарында — тік белдемдік (биіктік белдеулік) заңына сәйкес болады. Жазық алқап топырағы. Ауд. 235 млн. га. Қазақстанның жазық аймақ-тарында солт-тен оңт-ке қарай мынадай топырақ, белдемдері кездеседі: республиканың қиыр солт-н орманды дала белдемі алып жатыр. Негізінен бұл жерлер Батыс Сібір ойпатында ор-наласкандықтан жер беті жа-зық, ойпатты, сондықтан орманның шайылған сүр то-пырағы мен шайылған сілті-сізденген қара топырағы тән. 272 Бұл аймақтың топырақтары қүнарлы, негізінен жаздық бидай егіледі. Қалған жерле-рін орман, шабындық пен жайылымдар алып жатыр. Ауд. 400 мың га; осы бел-демнен оңт-ке қарай даланың қара топырақты белдемі (Жалпы Сырттан Ертіс өңірі жазықтығына дейін 2000 км-ге созылған) жалғасып жа-тыр. Аум. 25,7 млн. га, оның 15 млн. га-сы жыртылған жерлер, негізінен астық да-қылдары егіледі.
1. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Асқарова Ұ.Б.
2. « Эклогияны тану мен білу» Усабаева Г.Е.
3. « Экология ресурстары» Бахтаева А.А.
        
        Жоспар:
Кіріспе
1. Топырақ ресурстарының маңызы.
2. Топырақтың ластануы.
3. Қазақстан топырақтарын қорғау мәселесі
Қортынды.
Қолданған ... өзге ... ... ... түрлерінің түгелдей
дерлігі тараған. Мұнда тайга, тундра топырағына дейін бар, тек ... ... тән ... қана жоқ. ... ... ... ... оңт-тегі Алатау еңірлеріне дейінгі аралық 1500 — 1600 ... ... ... ... тауларына дейінгі 3000 км-ге ... әр ... ... жамылғысы басқан. Бұл топырақ жамылғы-сының
өр ... ... ... ... белдемділік заңына байланысты. Мыс,
Қазақстанның 86% жерін алып ... ... ... климаттың, топырақ-
Қазақстан
Қазақстанның 14% жерін алып жаткан оңт., оңт.-шығыс таулы алқаптарында
— тік ... ... ... ... ... ... Жазық алқап
топырағы. Ауд. 235 млн. га. Қазақстанның жазық аймақ-тарында солт-тен оңт-
ке қарай мынадай ... ... ... ... қиыр ... дала ... алып жатыр. Негізінен бұл жерлер Батыс Сібір ойпатында
ор-наласкандықтан жер беті ... ... ... ... шайылған сүр
то-пырағы мен шайылған сілті-сізденген қара ... тән. 272 Бұл ... ... ... ... ... егіледі. Қалған жерле-рін
орман, шабындық пен жайылымдар алып жатыр. Ауд. 400 мың га; осы ... ... ... қара ... ... (Жалпы Сырттан Ертіс өңірі
жазықтығына дейін 2000 км-ге созылған) жалғасып ... Аум. 25,7 млн. ... 15 млн. ... ... жерлер, негізінен астық да-қылдары егіледі.
1 Топырақ ресурстарының маңызы
Литосфера-(грекше – lithos-тас ... ... ... ... ... 30-80 км ... жер ... сыртқы қатты тас
қабықшасы. Литосферада тірі организмдер 3 км ... ... ... Жер ... ... ... заттардың екі айналымын: су
айналымы мен ... ... ... ... немесе геологиялық
және заттардың топырақ, өсімдіктер, микроорганизмдер мен ... ... кіші ... ... ... ... Екі айналым
да бір-бірімен тығыз байланысты.
Топырақтың табиғи ландшафттар мен экожүйедегі маңызы зор, оны ... деп ... ... ... негізін салушылардың бірі В.В.Докучаев
XX ғасырдың басында топырақты өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету
заңдылықтары мен ... ... ... ... дене деп
қарастырады, топырақтың планетаның тарихымен, тау жыныстарымен, климатымен,
өсімдіктерімен, ... және ... ... ... болатынын
атап көрсеткен.
Тау жыныстарының топыраққа айналу процесінің аса бір маңызды және жалпы
құбылысы құрлықтың ... ... ... ... ... ... ... Бұл қабат топырақтың ең бір белсенді бөлігі ... ... ең ... рет М.В.Ломоносов ғылыми анықтама берді, ол: топырақ
түзілу процесі құнарлылық түзіле жүретін ... мен тау ... ұзақ ... ... деп ... ... Жер бетіндегі тіршілікке қажетті ең маңызды ... бірі ... ... ... оның шын ... ... мен ... өз
дәрежесінде бағалай алмай келеміз. Топырақ биосфераның компоненттерінің
бірі ретінде ... ... мен ... ... ... ... мен адамдар арасындағы тікелей және жанама әсерлерді тепе-теңдікте
сақтап тұра ... ... ... процестерінің механизмдерінің аса
маңызды резерві ... ... ... азық-түлік пен жануарларға
қоректі өндіру үшін қажетті жағдайлар тек топырақ арқылы ғана жасалынады.
Топырақтың ... дене ... ... ... ... ... ... мен су балансын реттеу, өсімдіктерге ... ... ... жер асты ... ... ... қамтамасыз ету,
ластаушы заттарды тасымалдау.
Топырақ – ... орта ... ... су, ауа, ... мен
жануарлар, микроорганизмдердің біріккен әсерінен қалыптасқан жердің беткі
құнарлы қабаты. Топырақ ... ... сол ... ... пен ... ... де жатады. Тірі организмдер топырақтың негізгі қасиеті ... ... ... ... құнарлылығы дегеніміз – оның өсімдіктерді оларға қажетті
қоректік элементтермен, сумен және ... ... ету ... ... ... ... барысында және адамның топыраққа әсер етуі
нәтижесінде ... Ол ... адам ... тіршілігінің көзі болып
табылатын аса маңызды байлық, ауылшаруашылық дақылдарының ... ... ... ... – барлық элементтердің аккумуляторы: ол оларды өзінде жинақтап,
сумен шайылып кетуден сақтайды. Өзінің қалыптасқан зат ... ... ... ... жүйе ... топырақ табиғи факторлар ( су
тасқыны, ... ... т.б.) ... ... тұра алады. Бірақ топырақ
көптеген антропогендік факторлардың (жер ... мал жаю, ... ... ұзақ уақытқа созылатын әсеріне сезімтал ... ... адам ... де ...... ... ... көзі. Ол азық-түлік, малға жем,
киім үшін талшық, құрылыс материалдарын ... ... ең ... ... айта ... К.Маркс, еңбек – байлықтың әкесі болса, топырақ
– анасы деген.
Топырақ ешнәрсеге ... ... ... ... таңда, ғылым
әлі күнге дейін табиғи топырақтың орнын баса ... ... ... ... жоқ. ... ... өсірудің кез келген әдісі (гидропонды,
пластопонды, аэропонды) топырақтың ролін дәл өз ... ... ... адамзат қоғамы алдында тұрған және әлі де маңызды болып қала
беретін аса ... ... ... ... ... процесіндегі
өздігінен қалпына келу қабілетін сақтап қалуға барынша жағдай жасау.
Топырақ – биосфераның басқа элементтерімен үздіксіз абмасып ... ... ... және биосфераның кейбір ... ауа, жер ... және жер ... ... өзі де әсер ете
алатын өте күрделі ашық ... ... ... ... пен ауа райы
компоненттері, флора мен фауна, әсіресе соңғы кезде ... ... ... ... ... ... ... процестер көбейіп,
өздігінен тазару қабілеті нашарлап, құнарлылығы кемуде.
Топырақтың деградациялануының негізгі факторлары: эрозия, ... мен ... ... тыс көп ... ... ... мен ... обьектісі ретінде қоршаған ортаның басқа
обьектілерімен ... ... өз ... бар. Ең ... атмосфералық ауа мен соған ... ... ... тән ... ... өздігінен тазару қасиеті жоқ. Топыраққа түскен антропогендік
ластаушылар онда жинақталып, көбейе береді.
2 Топырақтың ластануы
Табиғатты ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттері қоршаған ортаның, соның ішінде топырақтың да
ластануына әкеп ... ... ... ... ... жылу электр станцияларының күлімен, пайдалы қазбалар мен
құрылыс материалдарын өндіру кезіндегі ... ... ... ... ... болып үйілген, мұнай өнімдері жиналған, т.б. ... ... ... ... ... ... өспейді. Бұның себебі,
ластаушы заттардың құрамында табиғи ... ... өте аз ... ... ... ... Олар ... күкірт, молибден,
мыс, кадмий, мырыш, алфминий, никель, вольфрам, натрий, ... ... ... барий, фтор. Бұндай жағдайда химиялақ ... ... ... ... ... бір жай, ... ластануы тек қана адамның индустриялық
қызметтерінен емес, ... ... ... ... нәтижесінде де
жүреді.
Топырақты (сол сияқты ауа мен суды да) едәуір ... ... ... ... ... сұйық көң дұрыс сақталмаған жағдайда
суларды ... ... 100 мың бас ... ... ... ... 35
мың бас ірі қара өсіретін комплекстің қоршаған ортаны ластау дәрежесі 400-
500 мың халқы бар үлкен ... ... ... ... ... фермаларда тазартқыш қондырғыларды салу өте қажетті шаралардың
бірі.
Сонымен қатар көп жағдайда жанар-жағар майларды ... мен ... ... сай ... Олар ... ... топырақтың
биологиялық белсенділігін нашарлатады. Сол сияқты минералдық тыңайтқыштарды
жолдардың, не егістіктердің жиегінде ашық тастауға болмайды.
Мұнай өндіру және барлау ... ... ... жуғыш заттармен
ластануына себеп болады. Нәтижесінде мұнай төгіліп, топырақтың бетінде
битумды заттардың ... әкеп ... ... ... ... ... ... (каустикалық сода, натрий хлориді, дизель майы,
битум) топырақтың тұздануына себеп болады. ... ... ... өспейді.
Көптеген жерлер тұрмыстық және өндірістік қалдықтар жиналған қалдық
үйінділерімен ластанады. Бұл үйінділерде тұрғын ... ... ... ... синтетикалық материалдардан жасалған тұрмысқа қажетті
заттардың қалдықтары, моншалар мен кір ... ... ... ... ... мен қар ... т.б. ... жатқан қалдықтардың барлығы
топырақты қатты лстайды.
Топырақ бұлардан басқа пестицидтерді дұрыс ... ... ... ... Олардың химиялық тұрақты түрлері топырақта ... ... ... ... ... ... Ал ... жинақталуы және ондағы организмдердің жойылуы топырақ түзілу
процестеріне әсер ... оның ... ... ... ... пайдаланудың ережелерін қатаң
сақтаулары қажет. Ал тыңайтқыштарды ... ... ... ... алу ... ... аймақты, топырақтың
түрі мен типін, тыңайтқыш берілетін ... ... ... ... не ... ... ... элементтердің
антогонизмін туғызады, олардың топырақ ерітіндісіне шығып қалуына жағдай
жасайды.
Топырақта ... ... ... ... ... ластаушылар фекалды массалар, ... ... ... су, не ... ... т.б. болуы мүмкін.
Топырақтың гельминттермен өте ... ... ... ... жиі ... ... топырақтарын қорғау мәселесі
Республиканың оңт. болі-гіндегі шөлді белдемге дейінгі орт. аймақты
құр-ғақ-далалы ... ... ... алып ... 90,5 млн. га, яғни республика жерінің 33,2%-ы. Мұнда солт-тен ... 3 ... ... ... ... ... ... белдем
аралығы — қоңыржай куаң дала, мұнда жыл сайын ... ... өнім ... ... қара ... мөлш. 3 — 4%-дай. Аум. 27,7 млн. га. Топырақ
құнары ... ... ... ... 3 — 4 жылда бір қайталанып
болып түрады. Соңғы 10 жыл-да бұл белдем аралығындағы жыртылған жер ... ... ... ... 10 млн. ... 3 — 4 млн. ... жай ... топырақ орын алған алқ-аптың аум. 24,4 млн. га.
Топырақтың беткі кабатындағы қарашірік мөлш. 2 — 3%. ... ... ... ... 2 ... бір рет ... соңдықтан суа-рылмайтын
егіншілікпен айналысу тиімсіз, ал суару үшін тұрақты су ... жок, ... ... ... сілтеу-шілікпен бұл белдем аралығында ... ... 4 — 5 млн. га ... ... 10 — 12 ... егіс ... ... аз ғана малазықтық жем-шөп егілетін жерлер ... ... ... тек мал өсіріледі; ашық қара-қоңыр топырақты белдем аралығы — өте
куаң шөл (шөлейт) дала, негізінен мал ш-на жарамды. Аум. 38,4 млн. га. ... дала ... аум. 119,4 млн. га, ... ... аумағының 44%-ы.
Мұнда 2 беддем аралығы бар. Қоңыр топырақты белдем аралы-ғы — ... ... ... мол, ... ... ... Аум. 57,4 млн. га. Жылдық жауын-
шашын мөлш. 120 — 150 мм. ... ... ... қара ... ... 1 ... Сұр ... топырақты бел-дем аралығы шөлді аймақ, жусан мен эфемерлі
өсімдіктер басым. Аум. 61,8 млн. га. Жылына түсетін жауын-шашын мөлш. 80 ... мм. ... ... ... ... ... ... тақыр, cop жерлер
жиі кез-деседі. Бұл жерлерде мал ш. дамыған, егіншілік суармалы жерлерде
ғана шоғырланған. Биік ... ... ы ң т о п ы р a f ы ... алып жатыр. Аум. 37 млн. га, рес-публика жерінің 14%-ын кү-
райды. Кдзақстанда топырағы мен климаты жағынан ... 4 ... бар: 1)тау ... шөлді-далалы белдеу теңіз деңгейінен 450 — 750
м (кейбір аймақтарда 300 — 1000 м) ... ... ... ... негізінен сүр, Батыс Тянь-Шань тау етегінде сүр-қоңыр, Солт.
Тянь-Шань мен Алтай таулары етектерін-де ашық қара-қоңыр топы-рақ ... ... ... және төлімі егік-шілік және мал ш. дамыған. ... дала ... — әр ... ... ... 600 — 2200 м ... ... ... мен ... ... ... ... қара-қоңыр
және қара топырағы таралған. Ал Бат. Тянь-Шаньда (Оңт. Қа-зақстанда) ... және ... ... ... ... Қарашірік мелш. 10 — 15%-дай.
Жайылымы — шүйгін, ағашы калың алқап, мал ш. ... ... 3) О р т a ... ... және ... ... әр ... таулы
аймақтарды 1000 — 2500 м-ге ... ... ... ... ... сілтісіз қара топырақтары мен орманның сүр топырақтары және таулы-
шалғынды топырақ тараған. Бат. Тянь-Шаньда таудың ... ... ... ... Жайылымы — шүйгін, орман жақсы дамыған. 4)Биік таулы
альпілік, субальпілік ... және ... ... Батыс Тянь-Шань
мен Алтай аралығындағы биік таулы аумақтардың 1800 — 3800 м кей-де одан да
биік деңгейлерді алып ... ... ... ... ... ... жері топырақсыз тасты шыңдар мен мәңгі мүз, кдр ... ... ... ... Шал- / ... ... — жазғы жайлау ретінде
пайдаланылады.
Қазақстан жер көлемі жағынан ірі ел, Англиядан 11 есе ... Оның ... ... ... ... ... 1600 км, шығысынан
батысына қарай 3000 км жерге созылып ... ... алып ... ТМД ... ... ... ... екінші орынды иемденеді. Бұл
— оның жері бұрынғы Ресейден басқа 13 одақтас республиканың жер ... ... сөз. ... ... ... ... ... сияқты 90
республика еркін сыйып кетеді ... ... саны ... ... ... жер көле-мі жөнінен кең-байтақ 10 елдің бірі. Дәлірек айтсак, Ресей,
Қытай, АҚШ, Канада, ... ... ... ... ... ... ... орынға Судан мемлекеті ие.
Мұндай кеқ алқапта жазықтар мен ойпатты жерлер, биіктігі әр ... ... Қең ... жерлер-дің табиғи, климат, топырақ жағдайлары
әр түрлі, ол ... ... ... ... ... жазық алқаптарында климаттың, топырақтыд терістіктен
оңтустікке қарай ... ... ... ... ... бағынса, таулы
алқаптар-дағы топырақ, климат жағдайларының тау ... ... ... ... ... ... тік зоналық заңына бағынады. Енді ... ... ... ... топырақтардың қысқаша сипапама-
сына және бұл топырақтарды ауыл ... ... ... ... ... ... қиыр терістігіндегі біраз ... ... ... ... алып ... Бұл ... ... ылғал-.дың мөлшері жерден буланатын ылғалдың мелшерімен
шамалас, ... ... ... ... Жер беті ... ойпатты келеді,
сондықтан бұл аймақта ыл-ғалды-шалғынды топырақтар көп таралған. Негізінен,
шайылған ... сұр ... мен ... қара ... ... қара ... ... Зонаша, негізінен, Батыс Сібір
ойпатында орналаскан. Мұнда суарылмайтын егіншілік дамыған, ... ... ... ... ... ... жарамды жерлер-.дің бәрі түгелдей
игерілген. Қалған жерлері орман, ша-бындық пен жайылым үшін ... ... бұл ... 0,4 млн гектарға жуык жерді ... 3). Осы ... ... ... байтак қара топырақты далалы
зона басталады. Өзінің топырағы мен климаттық жағдайына ... бұл ... ... а) ... жеткілікті дала; б) ылғалы жеткіліксіз дала.
Бұл аймақтың да біразы Батыс Сібір ойпатын-да жатыр. ... ... ... ... ... ... ... Қостанай, Павлодар
облыстарының терістік ... ... ... ... ... ... облыстарынын солтүстік шеттері осы зонада орналасқан. ... күз ... қыс ... ... ал ... мен шілде айлары біршама
құрғак болады. Егістік өніміне әсер ететін катты қурғақшылық бұл аймақта
8—10 ... бір рет ... Оның ... ... ... кездесетін кәдімгі қара топырақ (ылғалдылыты жеткілікті
далада) және оңтүстіктің қара топырағы (ылғалы жеткіліксіз далада).
Егістікке жарамды жерлердің бәрі ... Бұл ... ... астық егіледі. Дегенмен кебірленген, сорланған топырақтар және
кешенді учаскелер күрделі мелиорациялауды, ал ліыртылған жерлер фосфорлы
тыңайтқыштарды керек ... Бұл ... ... 25,4 млн ... ... ... 9%-не жуық. Бұл алқаптың көп жері 1954—1956 жылдары тың
игеру кезінде астықты дақылдар үшін жыртылды.
,(4, 5, 6). Қара ... ... ... ... ... шығысыка қарай — Семей, Шығыс Қазақстан облыстарына дейін
созылып, құрғақ және ... ... ... коңыр топы-рақты зона жатыр.
Оның келемі 90,4 млн гектардай,. яғни ... ... ... ... 70%
жерін қамтиды. Бұл аймақта Павлодар облысының кеп жері. ... ... ... ... бөлігі. Қос-танай, Ақмола облыстарының көпшілік жері,
Ақтөбе, Орал, Торғай, Семей, ... ... ... көп ... Бұл кең зонаның сол-түстік бөлігінің топырағы оңтүстіктіц қара
топырағына өте үқсас. ... ... ... ... (4). ... ... ... байланысты есімдік-тердің есуі де сирексіп,
топырақтың қарашірігі азаяды, топырақтың түсі жай ... ... (5). Ал ... ... шөлді далада топырақ." түсі тіпті
ашық қызғылт-қара қоңырға ауысады (6).
Қорытынды
Қорыта келгенде ауадан түсетін ылғал мөлшері ете ... ... ... ... күңгірт-қызғылт-қара қоңыр, онда суарылмайтын
жаздық бидай егіледі. Бірақ ... ... өнім ... ауа райына
тәуелді. Орта есеппен мұнда құрғақшылық төрт жылда бір рет ... ... ... 27,7 млн гектардай. Ал зонанық орталық белігінде қүрғақшылық
жиі болатындықтан, суарылмайтын егін енімі мұнда ... Бұл ... екі ... ... өнім ... ... ... көлемі — 24,3 млн гектар жер.
Бұл зонашаларда да астықты шаруашылықтар, әсі-ресе, күңгірт қызғылт-
қара қоңыр зонашада ... ... Онда ... ... ... үшуға
бейім, оның өзі топырақтың жел эрозиясына ... ... ... ... етеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... қажет. Бұл екі зонашадағы негізгі
егістік жерлер тың ... ... ... Ескеретін жаййылып
кеткен, топырақ қабатында марганец, темір, алюминий тотықтары мол. ... ... ашық ... түс ... ... Бұл топырақтарды қызыл
топырақтар немесе латериттер деп ... ... ... ... ... ... қарашірік, то-пырақ құрамындағы темірмен
қосылып, берік қосылыс ... да ... ... топырақта ұсталынып
қалады, сондықтан да қарашірік мөлшері бұ топырақ-тарда едәуір, ... да ... ... және ... ... ... ... Ұ.Б.
« Эклогияны тану мен білу» Усабаева Г.Е.
« Экология ресурстары» Бахтаева А.А.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы суармалы егіншілік және оның тиімділігі51 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Кен орынды игеру жүйесі65 бет
Кен орынды игеру жүйесі. Кен орнының геологиялық құрылымының сипаттамасы81 бет
Кен орынды игеру жүйесі. Мұнай және газ өндіру техникасы мен технологиясы95 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Октябрьск мұнай кен орны89 бет
Т12М3Б – 240 турбобұрғысы60 бет
ШТСҚ жабдықталған ұңғылардың тиімді технологиялық жұмыс режимін орнату және негізгі көрсеткіштерін анықтау100 бет
Қарашығанақ кен орнында ұңғының оптималды режимін орнату мен жабдығын таңдау97 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь