Таным процестер және олардың жас маманның жетілдірудегі рөлі

КІРІСПЕ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1. Сезім мен эмоция туралы жалпы түсінік ... ... ... 6
2 Сезім мен эмоцияның ерекшеліктері және сапалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 14
3. Кәсіби этика және жоғары
деңгейдегі сезімдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 17
4. Инженердін сезім күйлерін меңгеруі.
Стресс мен дистресс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 20
ҚОРЫТЫНДЫ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 23
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ: ... ... ... ... ... ... ... ... . 25
Жер бетінде келешек ұрпаққа үміт артпайтың халық жоқ. Өйткені техникалық университетінің бүгінгі студенті ертенгі жас маман, қоғамда жұмыс істейтін, басқару ісін атқаратын инженерлік іс әрекетін қыр сырын педагогикалық және психологиялық зандылығы арқылы шеше білетін жоғары білімді маман. Сондықтан инженерлік мамандықтын жолын таңдаған адам «Тәрбиеші алдымен өзі тәрбиелі болу керек» деген принципті мықтап ұстағаны дұрыс ден есептеймін.
Жоғары техникалық оқу орындарында жас маманды педагогика және психология тұрғыдан тәрбиелеп жетілдіруі қажет. Өйткені ертен жұмыста осыны оқытпайды, онда қатаң бәсекеде басқалар «ол осыны білмесін деп» үміттенеді. Сол үшін біз қазіргі заманнан бері осы пәнді жақсылап ұғып оның барлық сырларын меңгеріп алуымыз керек. Тек ғана білуімен шектелмей оны жана дәуір, жана ғасыр, жана мың жылдыққа аяқ басып отырған бүгінгі студент, ертеңгі инженер үзбей техникалық іс-әрекетінде пайдалануы керек.
Тақырыптың өзектілігі. «Таным процестері». Таным процестерінен (техникалық ойлау, зейін, ес, қабылдау........ ) мен өз жұмысымда сезім мен эмоцияны қарастырдым. Олардың басқа таным процестертер сияқты инженер іс әрекетінде маңызы зор. Неге? десеніз. Инженер өзін ұстап, өз ойын басқаларға дұрыс жеткізіп, басқалармен қарым-қатынаста болу керек, ал ойы бұрыс, өзін ұстай алмай басқалармен қарым-қатынасына түсе алмай, біздін тез өзгеретін өмірімізге сай тез бір мәселеден екіншіге секіре алмаса, ол инженер тұрғыдан қалыптаспаған деп шешімді шығаруға болады. Айталған мысалда инженер туралы, ал жалпы адамды(тұлғаны) алсақ ол басқалармен қарым-қатынасына түсе алмауымен, өз балаларды тәрбиеле алмайды, өйткені ол өзі осыдан алыс. Осындай тұлғада осылай деуге болса қағамда өзінді қоршаған адамдар арасында беделі болмайды.
«Жалпы психология» Адаммұратова Алматы 1996
«Жалпы психология» Жарыбаев Қ. (оқулық) Алмыты 2004
«Ұлттық психология» Елікбаев Н.
«Жалпы психология» Тәжібаев Т.
«Инженер қызметінің педагогикасы мен психологиясы» оқу әдістемелік құралы Ғ.И. Әбдиева алматы 2003
«Психология» Немов Р.С. М 1996
«Психология» под ред. Дружинина В.Н. С-Петербург 2001
        
        Қ.И СӘТБАЕВ атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Қоғамдық пәндер кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
«Таным процестер және олардың жас маманның ... ... ... Ш.
Студент:Канафин Р.А. .
Тобы: НДб-04-3к
АЛМАТЫ 2005
ЖОСПАР
КІРІСПЕ:..................................................................
. 3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ:..................................................... 6
1. ... мен ... ... ... ... 6
2 Сезім мен эмоцияның ерекшеліктері және
сапалары..................................................................
... 14
3. Кәсіби ... және ... ... ... ... күйлерін меңгеруі.
Стресс мен дистресс.....................................................
20
ҚОРЫТЫНДЫ:......................................................... 23
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ:................................. 25
КІРІСПЕ
Жер бетінде келешек ұрпаққа үміт ... ... жоқ. ... университетінің бүгінгі студенті ертенгі жас маман, ... ... ... ісін ... ... іс әрекетін қыр сырын
педагогикалық және психологиялық зандылығы арқылы шеше білетін жоғары
білімді маман. Сондықтан инженерлік мамандықтын ... ... ... ... өзі ... болу ... деген принципті мықтап ұстағаны
дұрыс ден есептеймін.
Жоғары техникалық оқу орындарында жас ... ... ... тұрғыдан тәрбиелеп жетілдіруі қажет. Өйткені ертен жұмыста осыны
оқытпайды, онда қатаң бәсекеде басқалар «ол осыны білмесін деп» үміттенеді.
Сол үшін біз ... ... бері осы ... ... ұғып оның ... ... алуымыз керек. Тек ғана білуімен шектелмей оны жана
дәуір, жана ғасыр, жана мың жылдыққа аяқ басып отырған бүгінгі студент,
ертеңгі инженер үзбей ... ... ... ... ... «Таным процестері». Таным процестерінен
(техникалық ойлау, зейін, ес, қабылдау........ ) мен өз ... ... ... ... ... ... таным процестертер сияқты инженер іс
әрекетінде маңызы зор. Неге? десеніз. Инженер өзін ... өз ... ... жеткізіп, басқалармен қарым-қатынаста болу керек, ал ойы
бұрыс, өзін ұстай алмай ... ... түсе ... ... ... ... сай тез бір ... екіншіге секіре алмаса, ол
инженер тұрғыдан қалыптаспаған деп ... ... ... ... инженер туралы, ал жалпы адамды(тұлғаны) алсақ ол басқалармен қарым-
қатынасына түсе алмауымен, өз балаларды тәрбиеле алмайды, өйткені ол өзі
осыдан алыс. ... ... ... ... ... қағамда өзінді қоршаған
адамдар арасында беделі болмайды. Осыдан біз танып процестердін жетеліп
тәрбиелеудін маңызын көре аламыз. Кейінгі беттерде осы тақырыптын білуін
керектілігін ... ... ... мен ... жалпы түсінігін,
олар қалай ерекшеленеді, оларды тәрбиелеу жолдарын түсіндіремін кетемін.
Сезім деп ... ұғым ... ... жиі қолданылып, түрлі
мағынада айтылады. сезім түйсіну, қыбылдау, елес, ойлау, қиял, ес сияқты
жеке процестермен байланысты.Өйткені, адам бойынан түрі мен келетінен ... ... ... және ... осы сезімдер арқылы түгелей көрініс
береді.
Адам сезімнін қайнар бұлағы-бізді қоршаған болмыс,объективті
шындық.Сезім адамның табиғи және әлеуметтік қажеттілектерінің қанағаттырылу
не ... ... ... отырады.
«Сұлулық сезімдер адамның дұрыс, сұлу, ләззат іздеуіне, сұлу нәрсені
сүйіне, көріксіз нәрседен жиреуіне, хатта жақсылыққа ұмытылып, жауыздықтан
құтылуына көп көмек ... ... ... ... орын ... Олар ... ... беріп, оның әрекеттін жылжытып көрік беріп отырады.»
Т.Тәжібаев
«Адамның жан дүниесінің ... ... ... ... ... ... Сезімнің қораш, солғын болуы –адамның өмірін де
күнгірт, ... етіп ... ... ұлы ... айтқан ойлардан біз сезімдер мен эмоциялардың
манызың аңғара аламыз. Сезімдер арқылы адаммен қоршаған орта арасындағы
байланысты сезіп, оларды сыртқа ... ... ... Олар ... ... ... да ... Адам күрделі сезімдер арқылы хайуанаттардан
ерекшелінеді, бірақ та біз ақыл-ой иесіміз болғанымен осы ... ... ... ... мен ... туралы жалпы түсінік
Адам сезімнін қайнар бұлағы бізді қоршаған болмыс,объективті
шындық.Сезім адамның табиғи және әлеуметтік қажеттілектерінің қанағаттырылу
не қанағаттандырылмауы салдарынан туындан отырады. Қазіргі ... ... мен ... өмір тәжірибесінде сезім мен эмоция
ұғымдары бір мағынада қолданып жүр. Егер бұл ұғымдaрдың мәнін жеккелеп
талдап көретін болсақ, онда екеуінін арасында ... ... ... ... ... дегеніміз не? Инженер іс-әрекетіне қандай ықпал жасайды?
Сезім- адамнын ... өзге ... ... ... мен құбылыстарға
көніл-күй қатынасын білдіретін және оларды бейнелейтін психикалық процес.
Сезімнің психикалық процес екендігін тағы бір ерешелігі- оңын адам
көніл-күйіне байланысты әрбір процеске ... бір ... реңк ... құбылыстар адамға түрленше әсер етіп, қуантады, шаттық
сезімге бөлейді. Ал кейпір ренжітіп ... ... ... ... ... ... қайғы, таңдану, наразылық көрсету, ызалану, кектену,
қарқылдап, көзінен жас аққанша күлу т.б. көніл- күйдің сипаттық
ерекшеліктерін сыртқа шығарады. ... сан ... ... мен олардың
пайда болуы әлеуметтік-қоғамдық жағдайларға, әсіресе, материалдық рухани-
мәдени қажеттілектерді қанағаттандырудың мақсат-мүдделеріне байланысты.
Сезім ұғымының кен мағынада қолданылуы жалпы ... ал ... ... ... бір ... қатты әсерленуін білдіретін қысқа
мерзімді уақытша көрініс.
«Эмоция» ұғымы ...... ... ... ... ... ... сөзінен шыққан. Қазақша – тітіркену, толқу. Бұл –жан дүниесінің
сыртқы және ішкі әсерлер салдарынан ызалану, қаһарлану, ... және ... ... ... ... мен ... дүниесінде
көрініс беретін кейіп.Эмоциялық күй адамды іс-әрекеттерге шабыттандырып,
тиісті нәтежеге ... ... ... ... ... ұшыратады.Сезім мен эмоцияның адам іс-әрекеті мен көніл-
күйіне ұнамды ісер етуі стеникалық –күшті сезім тудырса, ал ұнамсыз не
теріс әсер етуі астеникалық ... ... ... ... ... ... ... қозуды күшейтсе, астеникалық сезім жүйкеге тежелеу
жасап, адамның әрекетшілдігін әлсіретедеді. Сөйтіп, адамның сезім күй ... ... ... айқын көрінісі –эмоция –жан дүниесінін жандану мен
тіршілік ағамында айтарлықтай маңызы бар ... ... ... ... ... органикалық мұқтаждықтарын қанағаттандыру не
қанағаттандырылмау байланысты туандайтын психикалық күйлер.
Сезімдерді эмоциялардан дұрыс айыра білмеушілік, бұл ... ... деп ұғу, ... қате ... ... Мәселен, осындай
айырмашылық жануарлар мен адам психикасын арасындағы айырашылықтарды
бүркемелеу мүмкін. ... ... ... биологиялық сипаттағы құбылыс,
бұл жануарлардың сыртқы ортаға бейімделу көрісінен, әр түрлі шартсыз
рефлекстердің тізбегінен немесе инстинктерінен байқалады.
Сезімдер мен эмоциялаодың ... ... ... бар. ... көрсететін осындай ерекшеліктерінін бірін –қарама-қарсы, полярлық
сапалықтар деп аталады. ... ... ... ... ... ... т.б. осы ... сапалар өзара екі полюске ажырасып, біріне-
бірі қарама-қарсы мағынада болад.
Сезімдердің ... ... ... ... және ... ... ... көрінеді. Адамдарға күш беріп,әрекетке
ұмылтыдыратын көрнекті сезімдер мен эмоцияларды стеникалық, ал бұлардың
бояу, солғын түрлерін ... деп ... ... жауапкершілік,
жолдастық, достық айбаттылық т.б. жатса екіншісіне: уайым, енжарлық,
көнілсіздік т.б. ... ... Бұл ... ... бір ... есте ... ... жағдайлардың ретіне қарай адамдарда бір сезімнің өзі ... ... ... ... ... Мәселен, қорқыныш сезімі бір адамның
буының босатып, пәрментсіз етсе, енді бірде қауіп-қатерге қарсы тұрғызтын
айбатталыққа ауысу мүмкін.
Сезімдердің үшінші ерекшелігі – жігерлену және ... ... ... Бұл да ... ... сапаларының бірі. Мәселен,
студенттердін емтиханнан өтуі, спортпен айналасатын адамның мәреге жетуі,
инженердін дұрыс шешім табуға шешуші кезеңдер болып табылады. Мәреге
тақалғанда адам ... ... ... Осы кезен кеткен соң басқа
бір күйге түседі. Мұны кернеуден босану сезімі дейді.
Сезімнің өзіндік психикалық процесс ретіндегі ерекшеліктерін,
негізінен, қарама-қарсы ... ... ... ... ... бұл қарама-қарсылық ерекшелігініз эмоциялардың да болуы да
мүмкін емес. Сүйсіну не сүйсінбеу, ұнату не жек көру сезімі –мұның бәрі ... ... ... ... ... ... талаптарымен байланысты адамның қылықтары мен әрекетінде
ұнамды не ұнамсыз қатынастарды ... деп ... ... ... қарама-қарсы сапалықтар деп атайды. Мәселен, көнілдін
күйлері –наразылық пен ... ... пен ... көнілдену пен қамығу,
махаббат пен өшпенділік т.б. –қарама-қарсы сезімдер. Адамның сүйсіну не
сүйсінбеу сезімі тек сыртқы әсерлерге ғана ... ... ... ... де ... ... уақыт бойы адамның көңілін билеп, мінез–құлқына әсер
ететін эмоциялық күй. Өмір тіршілігінде адамның сезімі бір объектіге
бағытталып, оған ... не ... ... ыза ... сүйеді, бір нәрседен шошиды.Сонымен, кейіп дегеніміз – адамның
белгілі объектіге бағытталмай–ақ, ұзақа созылған көтеріңкі, не жабырқау
қалыптағы көніл–күйі. Адам кейіпінің ... ... бір ... ... болады.Мәселен, ұнамсыз хабар естіген адамның көнілі
түсіңкі болып, оның бойын қобалжу, уайым билейді. Жұмысы сәтті болып
реттеле бастаса, оның ... ... ... ... тасиды. Мұнадай,
шаттықтың лебі бірнеше күнге созылады. Ал біреудің дауыс ... ... ... ... жек ... ... ... ұнатпаған жымиюы
сияқты болмашы себебтер адамның көнілің жабырқатыды оның шарпуы, салдары
көнілде дақ болып қала береді.
Адам кейпі тіршілік жағдайына байланысты құбылмалы ... Егер ... ... ... оның ... ... ... Ал дені сау,
ұйқысы қанып, көнілі көтерінкі болса, адам мәз болып, жадыра түсед. Адамның
кейпіне табиғат көрінісі, жыл маусымдары, ауа райы ... ... әсер ... Рухани байлығы мол, мықсат-міндеті айқын адам ауыр
жағдайларға мойынұсынбай, өмір ... ... ... ... өз ... оған ... ... адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынас бар
ерекшелігі –эмпатия. Эмпатия –адамның өзгелер қайғы-қасіретті жағдайлар ... ... ... жанашырлық білдіріп, олардың ауыр халінің
өз басына түскендей ... ... ... ... мән-жайда
психологияда ашып көрсеткен –американдық психолог Э.Титченер. Ол
философиядағы ұнату сезімінің теориялық негіздеріне сүйене отырып,
жанашырлық сезімінің эмоциялық, салыстыру мен ... ... ... және адам ... ... ... болу себептерін алдың ала сезе білу сияқты түрлері
болатыңдығын да ... ... ... ... ... ... ... түсініп, оған жанашырлық білдіру олардың өмір
тәжірибесіне, мінез–құлқындағы адамгершілік қасиеттеріне де ... ... ... ... ... ... мен ... жағдайларға
байланысты және ол тарихи дамуы жағдайына тәуелді. Ал хайуанаттар
дүниесінің эмоциясы ... ... ... ету жағдайына ғана
бейімделеді. Дегенмен, эмоциянын адам мен ... ... тән ... ... ... ... ... бірдей болады.Адам өмірінін
сан қилы салалар және қоғамдық-әлеуметтік өмірінің күрделігі сезім сана
жағынан жаңа түрлерінің пайда болуына ... ... осы ... ... ... мен ... түрлерін пайда болуын эволюциялық
даму тұрғысынан дәйектей отырып, сезімнің тек ақыл иесі –адамдарға тән ар
мен ұят, ождан сияқты түрлерін әлеуметтік өмір ... ... мен ... ... ... ... ... сезімдердін де табиғаты сырттан мен іштен келетін
тітіркендіргіштерге жауап беретін
рефлекторлық ... ... ... негізі басқа
психикалық процестермен салыстырғанда әлдеқайда күрделі.Сезімнің сыртқа
тебуінде мидың жоғарғы қабатында туып жататын процестер жетекші болғанымен,
сезімдер мен эмоциялардын физиологиялық негізі бұл ... ... да ... пайда болған оның астынғы қабатының
орталықтарында және вегетативтік жүйке жүйесіндегі процестер де ... ... Ми ... ... қабында сыртқы және ішкі
әсерлерге байланысты жүйекелік қозулар иррадиация заңы бойынша ми ... ... ... және ... ... жүйесіне жайылы бастайды
және олады қоздырады. Соның әсері қан тамырларының қимыл реакция күшейеді,
беті қызарып, бозарады, қаны сыртқа ... ішкі ... ... бөліп шығарады. Ми қабығының астынғы қабаты мен вегетативтік
жүйке жүйесінде өтіп жататың физиологиялық процестер шартсыз рефлекстердін
жүйкелік механизміне жатады. ... ... ... үшін ... астынғы қабаттары мен көру, төменгі және вегативтік жүйке жүйесінің
орталықтары ерекше қызмет атқарады.
Ішкі, сыртқы рецепторлардан келетін ... ... көру ... ... ... ... мидың проекцияларына жетіп жатады. Ал
организымде жоғары сезімдер болмай, төменгі қарапайым қорқу,долдану, қарын
ашу,төнген қауыппен қорғану сезімдер болса ... ... ... ... ... ... ... ұштасады. Эмоцияның мұңдай
физиологиялық негізі жүйке жүйесінің арнаый қызметі, ең алдымен
ретикулярлық ... ... ... ми ... жандандырады.ал
екіншіден, ми төмпегінде(гипоталамуста), әсіресе көру төмпегінің астынғы
гипоталамуста және ми өте ерте ... ... ... және ... ... ... қалыптасқан қабығы лимбикалық жүиесінде
орналасқан орталықтар арқылы белсенді ... ... ... Сондай-ақ
сезім мен эмоцияның дамуына елеулі әсер ететін фактор ... ... ... ... ... ... сезімдер мен эмоциялар жануарлар
тіршілігіндегі биологиялық қалыптан шығып, адамның санасымен байланысады.
Сөйтіп, адам ... ... ... оның ... дүниесінен ерекше
ақыл-ой адамгершілік, эстетикалық сезімдер жетіледі, олар қоғамдық-
әлеуметтік сипатқа ие ... ... ... ... ... ... басқаларға беруге мүмкіндік туып, сезім мен эмоцияларды
тәрбиелеп отыруға кең жол ... мен ... ... қазақ ақыны С.Торайғыров
тіршілік әрекетінің өзгеруіне орай, адам сезімінің әлпеті түрленіп
отыратындығын айтып, оның сыртқа тебуін, яғни эмоция күшін былай бенелеген
болатын «Сезімнің ... ... түрі бар ма? Оны ... адамның күші бар
ма?» Ең алдымен, тыныс алу мүшелері мен қан тамырларының жұмысына елеулі
өзгерістер еңгізеді. Мұны сипаттау үшін М.Әуезовтың «Абай ... ... ... ... ... ... тапсырған шаруасымен келген жас
Абайды көрген сұлу Тоғжанды ... ... ... ... ... ... пішіні қызара түсіп, қайта сұрланды. Толқып қайтып тұрған
ұяндық па, басқа ма? Әйтеуір, өзінше өзгеше тыныс алып, лүпіл қағып ... сеім ... ... Ал Тоғжанға ғашық болған Абай әлдеқандай өзгеше
«таңды» сезеді. «Күйік те, үміт те, қуаныш та, азап та бар жүрек таңы.
Кеуде ... ... ... өзгеше жұмбақ, мол сезім.... не сипатта бұл
сезім? Не боп барам? Тақат, сабырым қайда? Бойына тоңазығандай бір діріл
пайда ... ... ... ... де ... кеп, ... қысылып
шаншып кеткендей».
Адамның басында жүйкелік әрекеттің қозуына байланысты көңіл ... ... ... жиілеп кетеді, адам демігеді. Қорыққан кісі сұп-
сұр болып, бозарады. Ұялған кісінің беті қызарып кетеді. Оның ... ... ... ... ... да аңғарылады. Әсіресе,
дауыстың құбылмалы болуы неше түрлі күрделі эмоциялар –кекену, еркелету,
мысқыл, келекелеу, табандылық, ... ... мен ... , ... ... ... мен қайғыны да өзге адамға ұқтыра алады.Осы ... ... ... процес екендігі, оның қарама-қарсы жағдайда
болып отыратындығы көрінеді. Мәселен, қуану –ренжу ,күлу –жылау, шаттану
–қайғылау, т.б.
Сезім мен ... ... ... айқын көрінісі –күлу мен жылау. Әйгілі
ғалым Ч.Дарвин(1809-1881) мәнерлі қозғалыс әлпеті адамның артқы ... үшін ... ... ... қалдығы екенін дәлелдейді. Қатты
ашу кернеген адам жұдырығын түйеді, ... ... ... қайрайды,
бұлығады. Әрине, қазіргі адамдарына мұндай кейіптер мен дөрекі қимылдар
көрсетудін қажеті жоқ. Дегенмен, адамдардың мәнерлі ... ... ... ... дауысын өзгеру оның көніл кұйінің қандай
екенінен хабардар етіп, кісінің ішкі сезім мен эмоциясы көз нұрынан, бет
ажарынан ... ... ... ... күйлері
пнеймограф аспабымен зерттеледі.
Бұл аспап адамның көніл күйін зерттеуге арналған. ... ... ... ... да, оған ... басынан кешірген қайаы-
қасыретінді есіне түсір», -дейді. Егер дайындалған адам басынан кешірген
қайғысын есіне түсіре алса, онда оның жүрегі соғуы жиілеп, ол ... ... ... онда ... ... ... ирек сызығымен салуға болады.
2.Сезім мен эмоцияның ерекшеліктері және сапалары
Сезімнің өзіндік психикалық процесс ретіндегі ерекшеліктерін,
негізінен, қарама-қарсы сипатта болатынын айқын ... ... бұл ... ... эмоциялардың да болуы да
мүмкін емес. Сүйсіну не сүйсінбеу, ұнату не жек көру сезімі –мұның бәрі де
адамның
күнделік мұқтаждығын, ... ... не ... ... ... қылықтары мен әрекетінде ұнамды не ұнамсыз
қатынастарды білдіруі деп танылуы керек.Психологияда мұндай сапасын қарама-
қарсы сапалықтар деп атайды. Мәселен, көнілдін ... ... ... ... пен ... ... пен ... махаббат пен өшпенділік
т.б. –қарама-қарсы сезімдер. Адамның сүйсіну не сүйсінбеу сезімі тек сыртқы
әсерлерге ғана емес, кісінің даралық психологиялық ерекшеліктеріне де
байланысты.
Кейіп ... ... бойы ... ... ... ... әсер
ететін эмоциялық күй. Өмір тіршілігінде адамның сезімі бір объектіге
бағытталып, оған қуанады не күйзеледі,ашуланады, бойын ыза кернейді,
біреуді сүйеді, бір ... ... ... ...... объектіге бағытталмай–ақ, ұзақа созылған көтеріңкі, не жабырқау
қалыптағы көніл–күйі. Адам кейіпінің көрінісі белгілі бір сезімге,
себебтерге байлансты болады.Мәселен, ... ... ... ... көнілі
түсіңкі болып, оның бойын қобалжу, уайым билейді. Жұмысы сәтті болып
реттеле бастаса, оның бойын қуаныш кернеп, көнілі тасиды. Мұнадай,
шаттықтың лебі ... ... ... Ал ... дауыс көтеріп, қаттырақ
айтқан сөзі, түксиюі, жек көрген интонациямен күлуі, ұнатпаған жымиюы
сияқты болмашы себебтер адамның көнілің жабырқатыды оның шарпуы, ... дақ ... қала ... ... тіршілік жағдайына байланысты құбылмалы болады. Егер адам
шаршап-шалдығып, ауырып жүрсе, оның ... ... ... Ал дені сау,
ұйқысы қанып, көнілі көтерінкі болса, адам мәз болып, жадыра түсед. Адамның
кейпіне табиғат көрінісі, жыл ... ауа райы ... ... әсер ... ... байлығы мол, мықсат-міндеті айқын адам ауыр
жағдайларға мойынұсынбай, өмір сүріп, жұмыс істей алады, өз кейпін
меңгеріп, оған иелік ... . ... ... адам бойында әр алуан себептерге байланысты
пайда болып, олардың сырқа шығуы да
түрліше сатыда көрініс береді.Мысалы, қорқу кезінде адам басынан неше ... ... ... ... ... –тынышсызданып, сескену. Содан кейін
қорқу пайда болып ол күшейе түссе, аффек туады. Адамның ... ... тууы ... қозу мен ... ... өте күшті
болуымен байланысты. Мұңдай өте екпінді сезімдердін сыртқа ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне
көтерілген кезде, адам көп жағдайларды байқамай қалуы мүмкін. Аффектілер
лепірме сөз, дөренкі ... ... ... ... ... ... болып ашуланады. Алайда, мұның бәрін сау адамды аффект сезімі
билеп кетудің, оның ... ... ... деп ... ... ... адам есінен айырылып, не ауыр жарақаттанып қансыраған кезде
мұңдай хал ... ... Дені сау адам ойын ... ... ... ... танбайды. Аффект дегеніміз –кісіні аз уақыт ішінде болса да
булықтыра билеп, бұлқ етіп сыртқа шығатын ... күй. Адам ... ... ... оны оны ... сатысына жеткізбей,
аффектіні ауыздықтап, ерік күшіне бағандыруына болады. Осы жағдайда, халық
даналығыңдағы «Ашу –дұшпан, ақыл –дос, ақылына ақыл қос» ... ... ... ... ... күйінің кейпін білдіретін жайттын білімі психология да
фрустрация деп аталады . «Фрустрация» латыншадан аударғанда –көнілдін
бұзылуы, межелі істің жүзеге аспай қалуы ... ... ... мен ... ... ... ... мен кедергілерге шашырап, адам оған
ренжиді, көңілі құлазып, бойын ашу-ыза қайғырып күйзелейді.
Қанағаттанбаушылық сезіммен жан дүниесі қиналады. Мұның бәрі ... ... ... бір қыры екендігін көрсетеді. Адамның сезім
мен эмоциялар жағымсыз күйге ұшырайды. Фрустрациялық жағдайды көңіл күй
өшпенділік, кейіс пен ... ... адам ... жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынас бар
ерекшелігі –эмпатия. Эмпатия –адамның өзгелер қайғы-қасіретті жағдайлар ... ... ... ... білдіріп, олардың ауыр халінің
өз басына түскендей көңіл-күйде болуы. Жанашырлық сезім(эмпатия) мән-жайда
психологияда ашып ... ... ... ... Ол
философиядағы ұнату сезімінің теориялық негіздеріне сүйене отырып,
жанашырлық сезімінің эмоциялық, ... мен ... ... ... және адам ... ... душар болу себептерін алдың ала сезе білу сияқты түрлері
болатыңдығын да ... ... ... ... ... ұшырауын терең түсініп, оған жанашырлық білдіру олардың өмір
тәжірибесіне, мінез–құлқындағы ... ... де ... ... сезімі. Құмарлық көрнекті түрде сыртқа шығып, ұзақ уақытқа
созылады. Ол әрқашан белгілі бір объектіге бағытталады. Құмарлық –адамның
белсенді ... ... ... сезім. Оның ұнамды және ұнамсыз жақтары
да бар. Мысалы, оқып білім алуға деген құмарлық адам қабілетін тәрбиелейді,
мәдениетін дамытып, өмірдегі мақсат–мүддесіне жеткізеді. Бұл – ... Ал ... ... ... ... ... жан ... бей–берекеттікке ұшыраттады. Мәселен, маскүнемдікке салыну т.б.
Бұл адамның өзіне де, өзгелерге де ... ... ... түрімен
күрес жүргізіп, жексұрын қылықтарға жол бермеу керек.
3.Кәсіби этика және жоғары ... ... жан ... сыры қоршаған ортаға әсерленіп қана қоймай,оның
құпия сырларын танып білуге ұмтылады. ... ... ... ... ... педагогикалық этика және т.б. Кәсіби этиканың әр
түрі еңбек ету өзгешеліктермен, ... ... ... ететін кәсіби
ерекшеліктермен туыңдайды.
Мысалы, инженерге келтіретін моральдік талаптар: әділеттілігі, ... ... ... десеніз, егер инженер жаңа бір өндейтін зауытты
жасаса ол паттриоттық және ... ... сол ... ... ластанбасың деп оны жасайды, ал осы сезімдер болмаса ол тек ... ... ... сол зауытты тез құрастырып оны экологиялық заңдарды
ескермей жасау мүмкін. Осындай адамдардың ... біз Арал ... ... ... ... көре аламыз. Келешек инженерлер
осы қателіктерді қайталамау үшін кәсіби мораль ... ... ... ... ... ... этиканың әр-түрлі кәсіби іс-әрекетіндегі
реттеуші рөлі өсіп ... ... ... ... әрқашан
жетілдірумен байланысты.
Әр ұрпақ өзіңің моральдық этикалық нормаларды шешу керек, бырақ та ... ... ... ... сүйену керек.
Мәдени аспектер техникалық аспектерден арта қалғаның ... ... ... ... үшін ... сезімдердің манызы зор.
Мұңдай әрекет адам сезімінің жоғары деңгейдегі саналы әрекетін,
эстетикалық талғамы мен ... ... ... ... ... ... деңгейдегі сезімдердің ақыл–ой
(интеллектік), эстетикалық және моральдық–адамгершілік дейтін түрлері бар.
Ақыл–ой (интелектік) сезімі ... ... ... ... бұл түрі ... оқып білім алуға, ересектерінің өз
қызметіне, шығармашылық пен өнерге деген көңіл–күй қатынасы. Адамның
шындықты тануғы деген ... ... ең ... ... басталады.
Таңдану кісіні әрбір нәрсенің, құбылыстық, оқиғаның мән–жайын жан–жағынан
танып, оларды тереңірек түсінуге жетелейді. Оның ... ... ... ... адам ... ... бастап, теориялық
тұжырымдар жасайды. Күмәнді жайттарды тәжіребе жетістіктерімен салыстыра
отырып тексереді. Ақиққатығы аңықталған ойды ... ... ... ... ... ... адамда ақиқатқа қалайда қол
жететігіне деген сенім сезімі пайда болады. ... оған ... ... көтереді. Ақыл–ой сезімі –адамның кез–келген іс–әрекетіндегі
рухтандырушылық маңызы зор көңіл–күй.
Эстетикалық сезім –объетивтік ... ... оның ... ... ... мен ... ... оған әсерленудегі
көніл–күй. әсемдікті қабылдап,оған сүйсіну, ләззаттанып, рухани күшін
арттыру сезімі адамның өмір тіршілігінде ... ... ... ... туа ... ... Әсемдік әлемі адамға өзінің
сұлулығымен, табиғи жарасымдылығымен және шыңайы көркемділігінен әсер етіп,
адамның мақсаты–мүддесіне, қажеттілігіне лайықты түрде дамиды.
Эстетикалық сезім – ... мен ... және ... ... кең ... Психология эстетикалық сезімді табиғат пен адамның
қоғамдағы әсемдіктің ... жан ... ... оның ... ... ... отыратың жанымдық құбылыс, сонымен қатар
көніл–күйін шалқытып, әрекеттерін өрістеуші фактор ретінде қарастырады.
Өнер мен музыка, ... мен ... ... жан ... ... ... неғұрлым мазмұнды болуына әсер
етеді,оны шабаттандыра түседі. Мектеп пен оқу ... ... өз ... дамытып отыруға тәрбиелеу эстетика пәні арқылы
жүзеге асады.
Адамгершілік–моральдық сезімдер қоғамның қойған талабына адамның өз
мінезі лайық не лайық есеместігін сезінген көніл–күйін білдіреді.
Адамгершілік ... ... ... деп те ... «Мораль –адамгершілік
француз тілінен аударғанда. » Адмгершілік сезім қоғамның дамуы тарихына
байланысты. Қағамның ... ... ... ... ... мен ... әлеуметтік жағдайы –мұның бәрі адамгершілік сезім
көрісінен байланысты болады. Аталмыш ... ... ... да ... сезімінің принципі мен жалпы негізі –белгілі бір
қоғамдық–экономикалық формацияларда қалыптасып ... ... ... және демократия үстемдік ететін қоғамдағы
адамгершілік сезімдер – борыш сезімі, әркімнің өз халқы алдындағы азаматтық
қасиеттерін құрмет тұтуы, әрбір ... ... ... сыйлау,
үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық, отбасындағы өзара сыйластық және әртүрлі
ұлтар мен ... ... ... ... ... гумунистік қарым-
қатынас.
Адамгершілік сезім адамның өткен өміріндегі елестеріне, мақсат-
міндеттерін жүзеге асыру мен идеяларына және дүниетанымдық көзқарасы мен
қоғамдық іс-әрекет түрлеріне ... ... ... ... деңгейдегі сезімдерінің қалыптасып, дамып отыруы ең
алдымен өзінің жеке басына ... ... ... ... ол ... ... мектеп пен қоғамдық ұйымдардың
қамқорлығына орай өрістейді.
4. Инженердін сезім күйлерін меңгеруі.
Адам көңіл-күйінің көріністері –сезім мен эмоцияны ақыл-ой және ... Сана ... ... ең ... ... сатысы. Кез келген
психикалық процесті (түйсік, қабылдау, ес, ойлау, қиял т.б.) адам санасының
жемісі ... ... ... ... мен ... күйлердің бәрі де сана
арқылы реттеліп отырады.
Стресс мен дистресс.Адам көңіл-күйінің ерекше көріністері стресс ... ... ... ... сөзі ... ... ... –зорлану,
қысым жасау деген мағынаны білдіреді. Стрестік күй –соңғы 30-35 жыл ішінде
ғылым мен техниканың, өнер мен білім ... ... орай ... жағдайдың қолайсыздығына сәйкес адамда пайда болған эмоция мен
сезімнің көрініс, дене еңбегі мен ақыл-ой арқылы атқарылатын іс-әрекетінің
шиеленісті әр қауыпты жағдайында өте ... және ... ... ... ... эмоция тудырады. Адамның осыңдай стрестік күйдің
психологиялық ерекшеліктерін біліп, оған бейімделу қажет. Бұл күй ғарышкер,
ұшқыш, түрлі электр, жылу қуаттарың өндіретің станция ... ... ... ... ғана ... ... заң ... мекеме, ұжым басшыларының, оқушылардаң
сыңақ-емтихан қабылдаушы ұстаздардың да күнделікті қызметінде жиі кездесіп
отырады.
Стрестің физиологиялық негізі –американдық ... ... ... ... (бұл терминнің ішкі организым қызметінің бір қалыпты
жағдайы дегенді білдіреді ) туралы ілімі мен Канада ... ... ... ... ... өздігінен икеделіп қорғануы
жөніндегі зерртеуді. Мұңдай тітіркендіргіштердің организімге әсерінің
күштілігі соңдай, олар ... ... ... ... психикисыны да
күшті әсер етіп, сезімдік-эмоциялық жағдайың шиеленістіреді. Стрестік
жағдай адамның ... да ... әсер ... ... ... ... ол бей-берекет қимыл-қозғалыстар жасайды. Адамның
психикалық процестері –қабылдау мен ес, зейін әдеттен тыс қателіктер
жібереді. Адам ... ... ... ... ... ... ... аталыды. Дистрестік күй адамның күш-қуатын, ақыл-ойын қожыратып оған
теріс ықпал етеді.
Осы жағдадайларға инженерлер басқа мамандарға қарағанда жиі түседі.
Мысалы, телефон-операторлар олар күнде ... ... олып және ... ... оларға көмектесуге тырысады, ал егер ол жедел
жәрменде, не милицияда жүмыс істесе, ол бір күн ішінде ... ... ... өтеді, және біздің мамандығымызда теніздің ортасында
шлейфте жұмыс істейтін мұнайшыларды алсақ, ... өзің қиын ... ... ... тек шағын топ жүріп, ұзын уақыт бойы тек өздерімен қырым-
қатынасқа түседі, ... ... үшін адам ... тәрбиелеп шыдамды болу
керек.
Стрестік күйді жеңу үшін адам өзінің бойындағы ерік-жігерін ... пен ... өмір ... ... ... қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Осы жұмыста біз сезімдер мен эмоциялардың жалпы түсінігін, олар қалай
ерекшеленеді, оларды тәрбиелеу жолдарын көрсеттік.
Егер осы жұмысты дұрыстап зерттейтін болсақ онда біз ... мен ... ... ойын ... көре ... Олар ... ... солай
ұнамсыз да болады. Сол үшін оларды меңгеріп, тәрбиелеуге тырысуымыз керек.
Адам көңіл-күйінің көріністері –сезім мен эмоцияны ақыл-ой және сана
билейді. Сана ... ... ең ... ... ... Кез ... процесті (түйсік, қабылдау, ес, ойлау, қиял т.б.) адам санасының
жемісі дейміз. Солай болғандықтан, сезім мен эмоция күйлердің бәрі де ... ... ... Инженер өз жұмыс орында әр-түрлі жағдайлармен
кездесе алады, соларды ... ... ... қажет етеді. Мысалы, маман
бір жобамен айнылысып оны уақытында тапсыруға үлгермей жатса, онда
зорлану сезім пайда болады. Осындай жағдайда адам ... түсе ... ... көп уақытта қалса ол депрессияға кіру мүмкін.Депрессиядан көбісі
шыға алмайды, шыға алса да бұрынғыдай ... ... ... ... да ... күйлері бар. Аффектілер лепірме сөз, дөренкі қимыл-
қозғалыстар ... ... ... ... Кісі ... ... ... адам есінен айырылып, не ауыр жарақаттанып қансыраған
кезде ... хал ... ... Егер адам ... күйге түссе, ол есінен
айырылып өзіне не басқаларға зарар келтіре алады. Аффект дегеніміз –кісіні
аз ... ... ... да ... билеп, бұлқ етіп сыртқа шығатын
эмоциялық күй.
Сезімдер мен эмоциялардың жағымды жақтар ... ... ... ... ... ... адамгершілік–моральдық,
эстетикалық, эмпатия, стеникалық сезімдер.
Сезімдер мен эмоциялардың басқа түрлері бар олар ұнамды ... да ... ... ... ... ... мен ... тәрбиелеу керек, өйткені қандай адам
ұстанымды болмаса ол өмір қиындықтардан тез және қатты өзгере алады.
Мысалы, құмарлық сезімді дұрыс бағыттау керек, ... ... әр ... ... ... ... ... және көптеген білімді бірақ әлі ерік
қалыптаспаған адамдар тайып ондай жерлерде барлық мал-мүлікті ... ... ... ... кетіреді және осы жағдайға түскендер ұрлыққа да бару
мүмкін. Осы ... ... ... және өз ... ... ... Оқуға
құмарлық болса онда оны жетілдіру керек, осы сезім ... ... ... ... ... ... ... орта арасындағы байланысты
сезіп, оларды сыртқа шығару психикалық процестер. Олар қалайша ұнамды ... да ... Адам ... сезімдер арқылы хайуанаттардан
ерекшелінеді, бірақ та біз ақыл-ой иесіміз болғанымен осы сезім мен
эмоцяларды бақылауымыз керек. ... біз сол ... еш ... ... психология» Адаммұратова Алматы 1996
«Жалпы психология» Жарыбаев Қ. (оқулық) Алмыты 2004
«Ұлттық психология» Елікбаев Н.
«Жалпы психология» Тәжібаев Т.
«Инженер қызметінің педагогикасы мен ... оқу ... Ғ.И. ... ... ... ... Р.С. М ... под ред. Дружинина В.Н. С-Петербург 2001

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Арзан» оптомаркетіндегі маркетингтік іс-әрекеттерді жетілдіру жолдары37 бет
Адам туралы ғылымдар жүйесіндегі педагогиканың ролі7 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет
Ауыл мектептеріндегі педагог-психолог қызметі71 бет
Бастапқы мәліметтер сапасын реттеу3 бет
Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық-психологиялық негіздері56 бет
Жоғарғы оқу орындарындағы оқу процесiнде әлеуметтiк педагог тұлғасын қалыптастыру мәселелерi4 бет
Кредиттік оқу жүиесінепзінде оқу-әдістемелік кешен түзу ерекшеліктері3 бет
Кәсіптік білімнің электрондық оқулықтарын құрастырудың функционалдық – модульдік технологиясы45 бет
Суицид және жасөспірім5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь