Қазақстан қорықтары - еліміздің ұлттық мұрасы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1.1 Қазақстан қорықтары . еліміздің ұлттық мұрасы
1.2 Барсакелмас қорығы
а) Тарихи деректер
б) Қазіргі таңдағы Барсакелмес
в)Ұйымдастырылып жатқан шаралар
III. Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Қорықты жерлерді арнайы ұйымдастыру- адамның өте ерте кезден басталған игілікті іс-әрекеттерінің бірі. Әрбір қоғамның өзіне тән ерекшеліктеріне сәйкес қорық ұйымдастырудың міндеттері мен ондағы істелінетін жұмыс шаралары да үнемі өзгеріп отырған. «Қорық» деген сөздің түбірі «қор», «қорғау» деген сөздерден алынып, белгілі бір өңірдегі табиғаттың адам өмірі үшін айырықша маңызы бар алқабын қорғау және сақтап қалу деген ұғымды білдіреді.
«Қорық» сөзіне алғаш анықтама берген деректерді біз орта азиялық ғұлама ғалым Махмуд Қашқаридің (1029-1039) XI ғасырда жазылған «Диуани луғат-ат-түрік» («Түрік сөздігі») атты энциклопедиялық еңбегінен көреміз. Онда «дәулетті адамдардың иелігіндегі ерекше қорғалатын жайылымдық жерлер және арнайы қорғауға алынып қоршауға алынып қорғалатын аумақтар» деп түсініктеме берілген.
Тарихи дәуірлерде Орта Азия мен Қазақстан аумағындағы қорықты жерлер негізінен аң-құс аулауға немесе шүйгінді жайылымдар мал жаюға арналған, жеке дәулетті адамдардың (көбіне хандардың) қарамағында болып, қатаң тәртіпте қорғалатын болған. Мұндай қорықты аумақтар көбіне орманды қойнауларда, кейбір өзені мен бұлақтары көп шырайлы өңірлерде немесе аң-құсы мол алқаптарда ұйымдастырылған. Мұндай қорықты аумақтар арнайы қатаң қорғалып, кез келген адамның аң аулауына рұқсат етілмеген. Тіпті мұндай қорық деп белгіленген алқаптарда руқсатсыз аң аулағандарды өлім жзасына дейін жазалау ережесі бекірілген. (Бартольд В.В.1996).
Қазақ халқының дәстүрлі мал шаруашлығының түрлі саласында табиғат байлықтарын әсіресе мал жайылымдарының жыл маусымдарына байланысты дұрыс әрі тиімді пайдаланған. Сондықтан да жазда жайлауға, қыста қыстауға, көктемде көктеуге, күзде күзеуге қарай қоныс аударып, бір алқаптың немесе аумақтың табиғатын тоздырмай дұрыс пайдалану қажеттігі қатаң ескерілмеген. Ақын Абайдың да «ерте барсам жерімді жеп қоямын деп, ықтырмамен күзеуде отырар бай» деген жыр жолдары да халқымыздың табиғат үйлесіміндегін бұзбай пайдалана білгендеріне нақты мысал бола алады.
        
        Жоспар
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Қазақстан қорықтары - еліміздің ұлттық мұрасы
2. Барсакелмас қорығы
а) Тарихи деректер
б) ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
1.1. Қазақстан қорықтары - еліміздің ұлттық мұрасы
Қорықты жерлерді арнайы ұйымдастыру- адамның өте ерте ... ... ... ... Әрбір қоғамның өзіне тән ерекшеліктеріне
сәйкес қорық ұйымдастырудың міндеттері мен ондағы ... ... да ... ... ... «Қорық» деген сөздің түбірі «қор»,
«қорғау» деген сөздерден алынып, ... бір ... ... ... үшін ... ... бар алқабын қорғау және сақтап қалу ... ... ... ... анықтама берген деректерді біз орта ... ... ... ... ... XI ғасырда жазылған «Диуани
луғат-ат-түрік» («Түрік сөздігі») атты энциклопедиялық ... ... ... адамдардың иелігіндегі ерекше қорғалатын жайылымдық
жерлер және арнайы қорғауға алынып ... ... ... аумақтар»
деп түсініктеме берілген.
Тарихи дәуірлерде Орта Азия мен ... ... ... ... ... аулауға немесе шүйгінді жайылымдар мал ... жеке ... ... (көбіне хандардың) қарамағында болып,
қатаң тәртіпте қорғалатын болған. Мұндай қорықты аумақтар ... ... ... өзені мен бұлақтары көп шырайлы өңірлерде немесе аң-
құсы мол ... ... ... ... ... ... ... кез келген адамның аң аулауына рұқсат ... ... ... деп ... ... руқсатсыз аң аулағандарды өлім
жзасына дейін жазалау ережесі ... ... ... ... ... мал шаруашлығының түрлі саласында табиғат
байлықтарын әсіресе мал ... жыл ... ... ... ... ... Сондықтан да жазда жайлауға, қыста ... ... ... ... ... ... аударып, бір алқаптың немесе
аумақтың табиғатын тоздырмай дұрыс пайдалану қажеттігі қатаң ескерілмеген.
Ақын Абайдың да ... ... ... жеп қоямын деп, ықтырмамен күзеуде
отырар бай» деген жыр жолдары да халқымыздың табиғат үйлесіміндегін ... ... ... ... бола ... Халқымыздың көрнекті
этногроф, археолог ғалымығалымы Халел Арғынбаев ... мал ... ... ... деген еңбегінде мал шаруашлығын табиғат
жағдайларымен ... ... ... ... саласындағы құнды
жақтарын атап көрсеткен. Ғалым бұл еңбегінде барлық ... ... тән ... әр мезгілдерінде қоныстанатын белгілі ... ... ... Ру ішіндегі ірі байлар мен ықпалды билер
жайылымдардың көбін меншіктеген. ... қар ... ... күні ... ... ... шөпті күнгейлерге олар бейсуат малдың аяғын
бастырмаған. Олар қорыған қара ... ... не ... ... ... ... көкорай шалғын мол шығатын кең алқаптар
болған. Мұндай жерлерді «қорық» деп ... ... ... «ҚОРЫҚ» сөзімен тіркесіп айтылатын
бұрыннан сақталып ... ... ... ... кездеседі. Осыған
байланысты белгілі шығыстанушы ғалым А.Н. ... ... Орта Азия ... көне ... қатысты әрі маңызды, әрі құнды
көп мәліметтер жинады. Осындай ... ... ... көне ... ... ... яғни б.з.б.2 ғ-дан бастап),
ХҮ ғ.дейінгі аралықта мекендеген тайпалардың ... ... ... қызықты деректер келтірген (А.Н.Бернштам. Историческая географияч
Тяны-Шаня Памиро-Алая-Изв,ВГО,1955т.87вып. 1с.42-43).Осы тарихшы ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстан аумағында
қоныстанған көшпенді ... ... ... ... ... бар
аймақтарында арнайы тыйым салынған қорықты жерлері болғаны және ... ... ... бір ... ғана ... ... келтірілген. Осындай «қорық» деп ... ... ... тайпалардың барлық мүшелерінің ... ... де атап ... А.Н. Бернштам ... ... ... ... ... ... ... көбіне Қаратаудың солтүстік ... ... жиі ... байқалатынын жазады. Ал осы ... ... ... ... ... деп бос қалдырылған. Мұнда арнайы
қорықты жерлер сол дәуірлерде ғалымның пікірінше Шу және Іле ... да ... ... атап ... қола дәуірінде арнайы қорықты жерлер ... ... үшін және мал ... үшін ... ... ... Бұл дәуірде мал шаруашлығы дамығанымен әлі де ... ... үшін ... ... да ... орын ... Көрнекті шығыстанушы Н.Я.Бичурин-Иакинф өз еңбектеріне б.з.б.
3-2 ғасырларда Жетісу өңірінде мал шаруашлығымен ... ... ... ... ... және ... ... дәулетті
адамдардың табиғаты бай, әрі көрікті жерлерді «қорық » деп ... ... ... ... мал жаюға және аң аулауға ... ... ... бір ... ... іс ... мүлде тыйым
салынатыны туралы деректерді келтірген ... Н.Я ... Азии в ... ... М-Л ... Оңтүстік Шығысы мен Оңтустік Өңіріне саяхат жасап , ... ... ... өмір ... және шаруашлығы туралы
ҮІІ ғ.еңбек жазған Қытай жиһанкезі Сюань Цзянь Жетісу алқабы ... ... ... ... ... ... ... Мыңбұлақ Қойнауында
орналасқан «Қорықты жер» туралы қызықты деректер жазып қалдырған. Оның
мәліметтері бойынша бұл ... ... ... ... ... ... көп ... және оларды ешкімнің ... ... ... ... ... ... «қорықты жерде»хандардың табиғат аясына ... емін ... ... көз ... ... көріп тамашалағаны айтылады.
Сондай-ақ Талас алқабында ерте ... ... ... бір ... көптеп кездесетіні туралы және олардың қорық ұйымдастырып
қорғалғандығы ... де ... ... бар. Бұл өңірде «Құланқорық » деп
аталатын жер атауының болуы да бұл ... ... ... ... тарихшы ғалым М.Е.Массонның ... де ... ... ... ... ... ғ-да арнайы аң аулауға арналған
қорықты алқаптың ... ... ... ... с. ... по ... геогрофических открытии исследований
Киргизии Фрунзе,1959).
Орта Азия мен Қазақстанда ... ... ... және ... ... жерлерде еркін жүріп тіршілік еткендігі туралы деректер
ертегі «Огузнаме» эпосында да кездеседі. (Шербак А.М. ... ... ... ... бас ... ... ... аңғарында түркі ханы Абу-
Мухазимнің қарамағына қарайтын ауқымды ... алып ... ... алқап пен
шабындық жер Қорық деп белгіленгені және ол жерде ешкім де аң ... ... ... ... ... ... ... шалғындары мен
шөбі шүйгін жайылымдары және ондағы қаптап жүрген аң-құстар ... ... қиын ... ғана ... ... ... болған.
Орталық Азия мен Қазақстанда арнайы бағалы ... ... ... жер деп ... тұралы да тарихи деректер көптеп
сақталған. Мысалы,ХҮ ғасырда Самарканд қаласының маңында ... ... ... ... қорғауға алынып «Бөденеқорық» деп атап кеткен. Өйткені
өзбек халқының бөдене ... ... ... ... ... танытатыны белгілі. Сондықтан да ... құсы ... ... ... ... ... ертедегі қорықтар негізінен суы мол, шөбі
шүйгін, Аң-құсы қой талаған Сырдария, Шу, ... Іле, ... ... ... ... ... мен Жайық алқабында болған.
Мысалы,Сыр ... ... ... , ... «Ханқорық», «Кйікті ... ... ... ... ... ... ... қорығы» деген
жер атаулары сол ... ... ... ... ... ... в.в О долине реки Талас и смеженых районах. Тр.ин-та кет.
Археол. и этнограф. Қаз.ССР,1960т-8,стр72-92)
Уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... аумағындағы ғылыми ... ... ... Атқару Комитеті мен
РСФСР Халық Комисарлар Кеңесінің №744\8 ... ... ... ... ... жүйесін бекіту туралы» қаулысы қабылданды.
А) Тарихи деректер
Барсакелмес мемлекеттік табиғи қорығы Арал теңізінің ... ... ... ... 1929 жылы ... ... ... болса, 1939 жылдың 10
желтоқсанынан бері өзіне лайық статусқа ие. Сол уақытта Қаз ССР ... ... №973 ... ... қаз ... бұл ... ... жері өте қолайлы мекен болатын. Оның ең биік бөлігі теңіз
деңгейінен 100 метрге дейін ... ... 60 ... ... ... және ... өзендері
арқылы Арал Теңізіне келіп құйатын судың мөлшері күрт азаюына байланысты
теңіздің бірте-бірте тартыла түсуі мұндағы ... да ... ... ... ... ... ... ХІХ ғ-дың орта
тұсына қарай басталады. Алғаш 1831 жылы орыс ғылымы ... Арал ... арал бар ... ... ... ... ... Патша үкіметі
1848 жылы арал теңізінің аумағын зерттеуге бірінші ... ... ... етіп ... ... Алексей Бутаковты тағайындайды. Сол
жылғы мамырдың ортасында Ор ... ... ... ... аса ... ... ... жетеді. Жаз ортасында теңізге бет ... ... ... ... ... соң оның арғы жағындағы
Барсакелмеске жүзіп барады. Осыдан кейін бұл ... ... ... тиеді. Міне, Барсакелместің ашылу тарихы осындай. Айдынды ... ... ... ... мен ... Оның табанын
түгел жасыл желек жапқан. Тұщы суы бар көлдер көп. Мұндағы өсімдіктердің
көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... 200 түрі бар екенін жазады. Жыландар мен кесірткелер, шаяндар
ман бүйілер өріп жүрген. ... ... ... мен ақбөкендер
тіпті адамнан үрікпейтін болған. Сол ... бұл жер ... ... ... ... ... 70 ... жуық уақыт болған ... ... ... осындай жаратқанның өзі жарқыратып жасап
берген жалпақ жайуаттан жай ... . ... ... де ... 165
түрі өседі. Олардың арасында бұйырғын , жусан, адыраспан, ... ... ... ... ... бар. ... ... құлан ақбөкен
қарақұйрық орқоян сынды арал ... ... ... түрлері
кездеседі. Заманында еліміздің жазық даласында зыр ... ... ... деп ... аң да ... Оның ең соңғы тұяғы 1936 жылы оспадар
оқтың ... ... ... 1953 ... қысында Түркіменстанның Бадхыз
мемлекеттік қорығынан 14 ... ... ... ... ... бірден жерсініп, ұрпақ жая бастады. Қорықта ұлы көш басталған ... ... ... саны 300-ге жақын екен. Өкінішке қарай, 1997-1999
жылдары Барсакелместің арал ... ... тұщы су ... ... ... ... ... басқа жаққа жөнелтүге мәжбүр етті. Сол
ұақыттан бастап бұл жерден ұзын саны 250 ... ... ... ... бөлігі Алматы маңындағы Алтынемел ... ... Тағы бір тобы ... ... ... ... Ал қорықтың өз басында алыс жолға шығаруға жарамайтын, кәрі-
құртаң елу ... ... алып ... еді. Аралдың шығыс бөлігінің үлкен
материкпен жалғасып жатуы бір жағынан жазықсыз жануарлардың аман қалуына
себепші ... Ащы ... ... ... олар осы ... ... ... өз нәпақаларын теріп жей алатын жағдайға ... Осы ... ... киік пен қарақұйрық ішетін таза судың ... ... ... ... ... ... ... бұл жерден 1500 киік пен 350 қарақұйрық
сыртқа аман ... ... ... ... ауыз ... ... міне, аң-
құстарды осындай халге дейін дұшар етті .
Б) Қазіргі таңдағы Барсакелмес
Казіргі таңда Барсакелмес мемлекеттік ... ... ... ... ... амалдары жасалуда. Атап айтқанда, еліміз үкіметінің 2001
жылғы 29 ... ... ... ... көрсету және жамыту шаралары
туралы» №1121 қаулысы арқылы ... ... ... құрғаған
табанға өсімдіктен сүзгі орнатылуда. ... ... ... өсімдіктер жан жануарлар әлемін сақтауды қамтамассыз ету
жөніндегі шараларды зерттеу және ... ... ... ... алынып,
соған сәйкес жұмыстар атқарылуда.
Барсакелмес қорығының бүгінгі бет-бейнесіне келсек, соңғы 2 жылдан
бері оның ... ... 10 ... ... ... осы кезге дейін
16795 гектар жерді алып ... ... 160795 ... ... ... 2005 ... 25 ... №1162 қаулысы негізінде мүмкін болды.
Жайылымның кеңейе ... өз ... ... ... ... ... ... үдерісін жеделдетті. ... 2005 ... ... ... ... ... ... динамикалық табиғи
өсуін қанағаттандырарлық деп тапты. Мекеменің штаттық кестесі ұлғайып,
жаңадан көп ... ... ... ... ... үшін олардың еркін өсуіне ... ... ... ... елдерде ерекше қорғалатын аймаққа
мемлекеттің жалпы жер көлемінің 12-14 % кіреді. ... ... ... ... ... ... қорғалатын аумағын 7,7% көлем ... ... ... ... ... орман алқабы
41,5 мың гектар жерге созылып жатыр. Осы ... ... 25 ... солардың біреуі дүние жүзілік Қызыл ... ... ... ... ... ... орын ... Олардың біріншісі-
құлан да,екіншісі қарақұйрық. Сонымен қатар мұнда өсымдіктің 354 түрі
өссе, оның 14-і ... ... 178 түрі ... ... бұлардың 26 түрі
Қазақстанның Қызыл ... ... ... 12 ... мен 2 ... ... ... Бұл жерде сирек кездесетін
улы қалқантұмсықты жылан да бар. ... ... суық ... ... қажет.
В) Ұйымдастырылып жатқан шаралар
Қорық екі кластерден тұрады мұның біріншісіне бұрынғы ... ... ... ... ... ... байырғы ұзынғайыр
және Қасқақұлан аралдарынан қалған 109942,0 гектарлық ... ... ... 160826,0 га жерге жетеді. Бұл аймақтар оңтұстік Арал
Теңізінің кепкен ... ... ... апат ... ... қорықтағы тіршілік атаулы ұдайы тұзды ... ... Ақ ... ... мол ... су мен талаптағы өсімдіктер ... ... Осы ... Барсакелмес мемлекеттік табиғи қорығының
басты міндеті мұндағы ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Сол тіршілік көздерін сақтап, молайтумен бірге оған
тұрақты мониторингтік ... ... жыл ... ... ... ... ... өткізу бұқаралық ақпарат құралдары арқылы
табиғат пен адам арасындағы ... ... ... ... ... ... жазу, ғылыми семинарлар мен сабақтар ұйымдастыру
осы жұмыстарды ... ... ... қорығының флорасы
және ... ... іс ... ... ... ... ... жұмыстар жөніндегі орынбасары. З.Әлімбетова,
Барсакелмес қорығының ... және ... ... тақырыбымен маман Г. Сатекеев айналысуда. Сол ... ... ... ... Барсакелмес қорығы құландарының
экологиясы тақырыбына А. ... ... ... ... ... ... қорығының оринтофаунасы мәселесімен
Б. ... ... жүр. Бұл төрт ... ... ... ... жетекшілер белгіленген.
Барсакелмес қорығының тың тыныс алуына ... 27 ... ... ... Н.Ә. ... ... ... үлкен серпін берді.
Мемлекет басшысы сол жылы қала ... ... ... ... ... ... аймақтың табиғатында әлі де
сақталып, өсіп-өнген ... ... мен ... ... білдірген еді. Елбасының сол ... ... ... ... реттеу және Арал теңізінің ... ... ... ... ... ... бар жобаға жан кірді.Көп ұзамай ... ... ... бөгеті қалпына келтірілді. Бұл нысанды әлемнің
сегізінші кереметі деп ... ... ... ... ... ... Солт. Арал теңізінің қайта қатарға қосылуы
тіршіліктің жаңадан ... әсер ... ... ... ... ... қайраткерлерімен су айдынына шығып, ата ... ... ... ... ... азаматтық аялы ... ... ... ... ұлағатты да үлгілі көрінісі деп ұғыну керек.
Мұны біз Қазақстандағы қорықтардың ... ... тән ... ... ... етіп ... ақын Оразақын Асқардың өлең жолдарынан
да айқын көреміз:
Қорық күту ... ... ... зор ұя.
Табиғатты төнген түрлі қатерден,
Сақтандырар қорық-санатория
Қорық қорғар кеш ... , таң ... ... ... ... тал ... ... түгіл қорық көбелекке де,
Қайталатпас мамонттардың тағдырын.
Қорық-табиғаттың інжу маржаны. Ондай жерлерді қастерлеу,күту қорғау ... олар ... ... ... ... ... мұрасы. Ал аты
аңызға айналған Барсакелместің ... мен ... жас ... ... бірге оның ертенінің бүгінгіден де нұрлы, бүгінгіден де кескінді
бола ... ... мол.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Тұрғын үй де — ұлттық байлық5 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры7 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Абай Құнанбаев жайлы7 бет
Абай Құнанбайұлы өмірі1 бет
Абайдың әдеби мұрасы9 бет
Абайтану ғылымы туралы75 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь