Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Аймақтық қауіпсіздік мәселелері

Кіріспе
Негізгі бөлім
І. ШЫҰ.ның мемлекетаралық ұйым ретіндегі қалыптасуы, құрылымы және мәселелері

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Қазіргі кездегі халықаралық қатынастардың қарқынды өзгерісі мен тұрақсыздығы жағдайында белгілі бір халықаралық ұйымның даму болашағы туралы нақты пікір айту өте қиын. Бұл әсіресе, Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) секілді қалыптасу кезеңінен өтіп, одан кейін толыққанды халықаралық ұйым ретінде танылған бірлестіктің өз ішіндегі кейбір мәселелерін шешпеуіне қатысты одан ары қиындай түспек. Ал қазіргі кездегі ШЫҰ жұмысы көрсетіп отырғандай бұл қиындықтардың ешқайсысы да әлі өз шешімін тапқан жоқ. Бұл жағдайдың шиеленісуіне өзгерген халықаралық жағдай мен аймақтық мәселелердің қиындықтары қосылуы да әсер етуде. Қазіргі таңда Орталық Азиядағы ықпал үшін геосаяси күш орталықтары арасында «үлкен ойын» басталды. Негізгі геосаяси «ойыншылар» – Ресей, АҚШ және Қытайдың аймаққа қатысты ұстанымдары қатаң түрде байқалуда, өйткені олардың аймаққа және осы территория мен оның сыртында орналасқан мемлекеттерге қатысты ұстанымдарының әртүрлілігі бұл өзара тартыстың аймақтағы энергоресурстармен қатар, саяси ықпалға да қол жеткізу шарасы екендігін көрсетті. Негізгі үштік – АҚШ– Ресей–Қытай арасындағы текетірестің соңғы кездердегі шиеленістігі және олардың арасындағы консенсустың жоқтығы орталықазия аймағындағы геосаяси ойыншы ретіндегі қатынастарында қиындықтар туғызады. АҚШ-тың Ауғанстан мен Ирак жеріндегі лаңкестікке қарсы операцияларды негізге алып, Орталық Азия аймағына аяқ тіреуі мен кейінгі кездерде аталынған мемлекеттерде тұрақтылықты орната алмауына қатысты беделінің төмендеуі оның ОА аймағындағы қауіпсіздіктің кепілі бола алмайтындығын танытты. Ал ШЫҰ-ның негізін қалаушылар – Ресей мен Қытайдың Ұйым жұмысы мен идеологиясына қатысты көзқарастарының алшақтығы оның тиімділігін төмендетіп отыр. Қытай үшін ШЫҰ өзі басшы болған бірден бір аймақтық ұйым. Сондықтан да, Пекин оны жаһандану үрдісі мен әлемдік экономиканың аймақтану мәселесіне қолдануды мақсат етеді. Ол ШЫҰ-ның екінші «Шығыстық НАТО» кейпіне кіргенін қаламай, оның аймақтық және жаһандық экономиканың жандануының құралы болуын көздейді. Ал Ресей тарапы болса, ШЫҰ-ның басым бағыты ретінде қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық танылып, ұйымның лаңкестік, экстремизм, сепаратизм мен есірткі саудасына қарсы күрес жолындағы белсенділігін арттыруды мақсат етеді. Міне, Орталық Азиядағы геосаяси тартыстың негізгі факторларының осындай қайшылықтарына қатысты аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі бүгінгі таңда өзекті сұрақтардың бірі болып отыр. Ал осы Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздік шараларын қамтамасыз етуде ШЫҰ маңызды механизм болуы мүмкін, өйткені, аймақтағы қауіпсіздік негізінен осы ұйымға мүше-мемлекеттердің экономикалық және әлеуметтік дамуы мен қоршаған ортаның жағдайына тікелей байланысты. Осы мәселеге байланысты ШЫҰ-ның негізін қалаушылардың бірі – Қытай елінің ұстанған әскери стратегиясы мен оның көршілеріне қатысты жүзеге асырылуы да аймақтық қауіпсіздіктің негізгі факторларының бірі болып отыр.
1. Е.Н. Оразалин. «ШОС: Основы формирования, проблемы и перспективы. Пути совершенствования механизмов сотрудничества». Алматы., 2007 – С. 134
2. С.К. Кушкумбаев. «Центральная Азия на путях интеграции: геополитика, этничность, безопасность». Алматы., 2002 – 200 с.
3. К.Л. Сыроежкин. «Китай: Военная безопасность». Алматы., 2008 – 268 с.
4. К.Л. Сыроежкин. «Проблемы современного Китая и безопасность в Центральной Азии». Алматы., 2006 – 299 с.
5. «ШОС в поисках нового понимания безопасности: мат.междунар.науч.конф. (Алматы. 4 окт. 2007г.). – Алматы., 2008. – 192 с.
6. Ф. Хамраев. «НАТО – ШОС: борьба с терроризмом и/или за влияние в Центральной Азии» // «Центральная Азия и Кавказ» № 2. 2004 г. С.77-82
7. Ф. Талипов «К вопросу о самостоятельной роли организации Центральноазиатского сотрудничества в рамках ШОС» // «Центральная Азия и Кавказ» № 3. 2004 г. С.169-180
8. М. Арунова, В. Горюнков. «ШОС: критерии анализа устойчивости и развития» // «Центральная Азия и Кавказ» № 6. 2004 г. С. 141-145
        
        Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Аймақтық қауіпсіздік мәселелері
Жұмыстың жоспары
Кіріспе
Негізгі бөлім
І. ШЫҰ-ның ... ұйым ... ... ... ... ... ... кездегі халықаралық ... ... ... мен
тұрақсыздығы жағдайында белгілі бір ... ... даму ... нақты пікір айту өте қиын. Бұл әсіресе, Шанхай ынтымақтастық ұйымы
(ШЫҰ) секілді қалыптасу кезеңінен өтіп, одан ... ... ... ... ... ... өз ... кейбір мәселелерін шешпеуіне
қатысты одан ары қиындай түспек. Ал қазіргі кездегі ШЫҰ ... ... бұл ... ешқайсысы да әлі өз шешімін тапқан жоқ. Бұл
жағдайдың ... ... ... жағдай мен ... ... ... да әсер етуде. Қазіргі таңда Орталық
Азиядағы ықпал үшін ... күш ... ... ... ... Негізгі геосаяси «ойыншылар» – Ресей, АҚШ және Қытайдың аймаққа
қатысты ұстанымдары қатаң түрде байқалуда, өйткені олардың аймаққа және ... мен оның ... ... ... қатысты
ұстанымдарының әртүрлілігі бұл өзара тартыстың аймақтағы ... ... ... да қол ... шарасы екендігін көрсетті. Негізгі
үштік – ... ... ... ... соңғы кездердегі
шиеленістігі және олардың арасындағы консенсустың жоқтығы орталықазия
аймағындағы ... ... ... ... ... ... Ауғанстан мен Ирак жеріндегі лаңкестікке қарсы операцияларды
негізге алып, ... Азия ... аяқ ... мен ... ... мемлекеттерде тұрақтылықты орната алмауына қатысты беделінің
төмендеуі оның ОА ... ... ... бола ... Ал ... ... қалаушылар – Ресей мен Қытайдың Ұйым жұмысы мен
идеологиясына қатысты көзқарастарының алшақтығы оның тиімділігін төмендетіп
отыр. Қытай үшін ШЫҰ өзі ... ... ... бір ... ... ... Пекин оны жаһандану үрдісі мен ... ... ... ... ... ... Ол ШЫҰ-ның екінші ... ... ... ... оның аймақтық және жаһандық экономиканың
жандануының құралы болуын көздейді. Ал Ресей ... ... ... ... ... қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық ... ... ... ... мен есірткі саудасына қарсы күрес
жолындағы белсенділігін арттыруды ... ... ... ... Азиядағы
геосаяси тартыстың негізгі факторларының осындай қайшылықтарына қатысты
аймақтағы ... ... ету ... ... ... ... бірі болып отыр. Ал осы Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздік
шараларын қамтамасыз етуде ШЫҰ ... ... ... ... ... ... ... осы ұйымға мүше-мемлекеттердің экономикалық
және әлеуметтік дамуы мен қоршаған ортаның жағдайына тікелей ... ... ... ... ... ... бірі – ... елінің
ұстанған әскери стратегиясы мен оның көршілеріне ... ... ... ... ... ... ... бірі болып отыр.
І-тарау. ШЫҰ-ның мемлекетаралық ұйым ретіндегі қалыптасуы, ... ... ... ... ... ... оның ... әрекет
етіп отырған мемлекетаралық ... ... ... ... ... жылдарда бұл ұйымдардың саны барынша тез өсуімен
қатар, олар халықаралық қатынастардың жүйелі түрде ... ... әсер ... Олар ... ... ... немесе мемлекетаралық деңгейден
жаһандық бірлестіктерге айналу арқылы заманауи әлемдік құрылымның бөлінбес
бөлшегіне айналады. Бұл арнайыландырылған ... даму ... көп ... ... ... мемлекеттің өмір сүруінің барлық ... ... ... ... ... ... дамуының
жетілмегендігін білдіретін кейбір қайшылықтар да кездесе бастады. Олардың
қатарына шешімдер қабылдауға ... ... ... ... мүше-мемлекеттердің мүдделерінің қайшы келуі) мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайында жасалынуы) жатқызамыз.
Бұндай жағдайдың орын алуы халықаралық ... ... ... ... ұйымдар институттарының табиғатын зерттеуге
қатысты, яғни олардың түсінігін, ... ... ... ... саяси шешімдер қабылдауға қатысты механизмдерді анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... да ШЫҰ осындай
ұйымдар қатарына жатқызғандықтан аталынған зерттеулерді жұмысымыздың теория-
әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... ретінде ШЫҰ аясында ынтымақтастықтың дамуының ең тиімді үлгісін
анықтау үшін осы мәселеге қатысты жинақталған ілім ... ... ... ... ... ... институтының табиғатына талдау жасау
қажеттілігі мәселесі халықаралық қатынастар жүйесінің дамуын ... және ... ... мен ... байланысты болып отыр. ... ... XX ... ... ... либерал-идеалистер
мен марксистер арасындағы орын алған іргелі ... ... ... ... ... ... ... қарам-қайшылықты жүйесін жан-
жақты түсіндіру жатыр, өйткені реалистер назарын полярлықтың ... ... ... ... аударса, ... ... ... ... дағдарысы арқылы қарастырады [1].
Сонымен бұл таласты қорытындылай келгенде, саяси реалистер мемлекетаралық
ұйымдарды ... ... ... мемлекеттің ұлттық мүдделерін
жүзеге асыруының ... ... ... қарастырса, либерал-идеалистер
мемлекетаралық ынтымақтастықтың мүмкіндігін жоғары бағалай отырып, оны
ұлттық ... ... ... ... пен ... дамуының жетістігі ретінде таниды.
Көптеген зерттеушілер мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... шамалы болып келеді.
Мемлекетаралық ұйым дегеніміз – бұл «халықаралық сахнадағы ортақ мүддеге
негізделген ... ... ... мемлекетаралық ұйымдарды
олардың ұстанған критерийлеріне ... ... ... ... ... жиі кездесетін типологиялық жіктелуіне
төмендегілер жатады: субрегионалдық, аймақтық, ... ... және көп ... ұйымның профиліне қарай оның жалпы ... ... ... және негізгі бөлімдерінің ішкі ұйымдасу ... ШЫҰ ... ... ... ... барысынан қарастыратын болсақ, оның бірнеше мәселелерін көрсетуге
болады.
Біріншіден, мемлекетаралық ұйым аясында тиімді ... ... оның ... ... ... ... ... мен
мазмұнында тараптардың «мүддесі тұру қажет. Келісім арқылы ... ... ... (ұлттық мемлекетті) тарту үрдісіне күштеу ... ... ... ... бола ... ... да,
тараптардың «қызығушылығынсыз» ынтымақтастықтың тиімділігі төмендейтіндігін
қазіргі кездегі ШЫҰ аясындағы кейбір құжаттардың орындалуына ... ... ... ... ... ұйымдар институттардың халықаралық
қатынастар ... ... оның ... ... ... ... ... ұйымдардың аясындағы тиімді ынтымақтастыққа қол
жеткізу үшін тараптардың мүдделерін сәйкестендіру мен ... ... ... ... болып табылады. Кейбір жағдайларда
көптеген мемлекетердің мемлекетаралық ұйым пайдасы үшін егемендік ... ... ... ... ... орындалуын қадағалудың
тетіктерін анықтау өзекті мәселе болып отыр. Бұл мәселеге қазіргі таңдағы
ТМД ұйымының жағдайы ... ... ... ... ... де-юре түрінде
бар болғанына қарамастан, оның ешқандай бір мемлекетаралық келісімдерінің
нақты шаралары орындалып жатқан жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... өзінің заңды жалғасын тауып келеді.
Үшіншіден, халықаралық ынтымақтастықтың экономикалық ... ... ... ... түсіністігі мен өзара
әрекеттестігі деңгейіне дәстүрлі белгілі-бір ... ... ... етіп ... Бұл ... ... ШЫҰ ынтымақтастыққа қажетті тұғырдың
тұрақсыздығын көрсетуде, өйткені ұйымға ... ... ... ... ... ... тарихи өткеннің болмауы
мен олардың экономикалық, саяси және ... да даму ... ... ... ... ... ... келтіреді. Сондықтан
да, аталынған ұйым ынтымақтасудың тұрақты факторларына ие бола ... ... ... ... мемлекетаралық ұйымдар тәжірибесі
көрсетіп отырғанындай, көп ... ... ... мен ... ... ... сипаттағы бірлестіктермен салыстырғанда төмен болады.
Көп жағдайда арнаулы сипаттағы ... ... ... ... ... ... және олардың қызметтік жүгінің көлемі
мен құрылымы барынша тиімді болып табылады. Осыған ... көп ... ... ... жұмысын ЕуроОдақ мысалынан көруге болады.
Сонымен қатар, ШЫҰ аясында арнаулы қалып бойынша ... ... алып жүру ... де ... аударарлықтай мәселе. Бір жағынан
алғанда ШЫҰ қалыптасуы көп профильді ... құру ... оның ... сапасына ықпал етсе, екінші жағынан ШЫҰ
аясында әрекет етудің салаларының кеңеюі ... ... ... ... де
дамуы, жаңаруы мен жетілуі мүмкіндігі бар екендігін танытады.
Бесіншіден, көппрофильді ұйымның қиындықтарының бірі ретінде ... ... ... тепе-тең ұстау мәселесін атаймыз.
Мұндағы негізгі себеп – ... ... ... ... мен ... тәуелділігінің орын алуы, мұндағы «бір буынның істен
шығуы» жалпы келісімдер жүйесінің тұрақсыздығына алып ... ... ... ШЫҰ ... өте ... өйткені ұйым аясында көпжақты
қатынастармен ... ... ... ... ... мемлекетаралық ұйымдардың аясында қабылданған шешімдердің
тиімділігін арттыруға ұсыныс ... оның ... ... институттар
мен экономиканың мемлекеттік емес секторының өкілдерін ... ... ... интеллектуалды ресурстарды «транснационалдық»
ынтымақтастықтың кестесіне тарту ... оның ... ... ... ... ... ... сай, өзаратиімді жобаларды
дайындауға көмек болады.
Сонымен мемлекетаралық ынтымақтастық ... ... ... ... ... формаларының бірі ретінде танылады. Осы
уақытқа дейін әлемнің ... ... ... ... ... ... әрқайсысының даму мен қалыптасу тарихы әрқилы ... ... БҰҰ ... ... мен ... ... ... жағдайын қарастырса, ЕО ... ... ... ... қалыптасып, артынан көп профильді ұйымға айналды, ал
ТМД ұйымы болса, керісінше, бұрынғы Кеңес Одағы ... жаңа ... ... қатысты саяси бағыттағы ұйым ретінде орнады.
Осындай үкіметаралық ұйымдардың ішіндегі ШЫҰ ... ... ұйым ... ... елі кірмеген «Шанхай бестігі» ретінде
құрылғаны белгілі. Бұл ұйымға мүше ... ... ... ... аймақтағы мәселелерін шешуге талпынған еді. Аталынған мәселеге
қатысты келіссөздер КСРО мен Қытай арасында соңғы отыз жыл ... ... ... келе ... ... ... ... аймағында
жаңа тәуелсіз үш мемлекеттің пайда ... ... ... ... ... ... ауыстыру қажеттілігі туындады» [11].
Сонымен, Қытайдың бұрынғы ... ... ... ... ... Тәжікстан елдерімен шекаралық мәселелерді шешуі 1992 жылы Минск
қаласындағы ... ... ... ... Жоғарыда аталынған
мемлекеттердің делегеттары шекара мәселесіне қатысты (4+1 ... ... ... Бұл ... ... ... «Шанхай бестігі» құрылды.
Осылайша, 1996 жылы 26 сәуірде ... ... ... шекаралық
аймағындағы қарулы күшті өзара тиімді қысқартуда басшылыққа алатын
принциптері мен ... ... ... ... ... ... ... Қытай, Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстан мемлекеттерінің
басшылары ... ... және ... аймақтағы сенімді нығайту
келісімін» бекітті. Келісімнің 1 бабында: «Шекаралық аймақта ... ... ... ... ... ... ... құрамдас
бөлігі ретінде басқа Тарапқа шабуыл жасауға, ... бір ... және ... ... ... пен тұрақтылыққа қауіп
төндіретін басқа да бір ... ... ... қолданылмайды. Бұдан ары
келісімнің негізгі мәтінінде ... ... төрт ... ... аймағында 100 шақырымдық «болжау мен ашықтық зонаны» белгілеуі
көрсетілді [12]. Аталынған ... ... үшін ... мен ... ... шекаралық аймақтағы мәселелерді шешуді көпжақты формат
аясында қарастыруға мүмкіндік ... Ал ... ... қол ... ... ... ... мен соның негізінде «Шанхай бестігі»
ұйымы аясындағы мүшелердің қарым-қатынастарын институцияландырудың алғашқы
мүмкіндіктеріне жол ашты.
Осы Шанхайдағы ... ... ... ... ... дипломаттары мен әскери ... ... ... ... құру ... ... басшыларының шешімі шықты. Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... алғашқы отырысын «Біріккен ... ... 1999 ... ... ... және оның ... ... 2001 жылғы отырыста
баяндап, Ресейдің 1997 жылғы Мәскеу келісімінің шарттарын орындауға ... ... ... ... техникасын қысқартқандығы тіркелді.
«Біріккен бақылау тобы» өзінің бестараптық форматын Өзбекстанның қосылуы
мен ШЫҰ ... соң да ... ... Бұл ... ... ... ... ұйым мүшелері санын 1996-1997 жылдардағыдан көбейтпеу және ... ... ... ... ... ... қатысты ұстанымдары»
ықпал етті [11].
«Шанхай бестігі» ... ... ... бір ... ... аталып өткен 1997 жылдың 24 сәуірінде Мәскеуде қабылданған «Шекара
аймағындағы қарулы күштерді өзара қысқарту келісімі» ... ... ... сай ... ... одан ары ... ... Мәтіннің
мазмұнында Қытай тарапынан «батыс және шығыс участкілерді», ал ... ... ... 100 ... ... мен ... зонасын
белгілеуі қажеттігі көрсетілді. Тараптардың әр қайсысының қаншалықты қару
мен әскер қысқартуы туралы нақты көрсеткіш ... жоқ. ... ... 14 ... яғни оның әрекет ету мерзімі «Бұл келісім 2020 жылдың
31 желтоқсанына дейін» белгіленгені ... ... ... кейінгі жылдарда «Шанхай бестігі» аясында аса ... қол ... ... дипломаттар мен әскери сала өкілдерінің
қатысуымен өтетін жоғарғы дәрежедегі кездесулер жиі ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... ешқандай бір көмегі болмады,
бұлар негізінен ұйымның өміршеңдігін көрсету мақсатындағы ... ... ... Екінші жағынан алғанда «Шанхай бестігінің»
отырыстарында «әлемдік тәртіпті» қалыптастыруға, лаңкестікке, ... мен ... ... ... және ... ... қатысты қосымша (тараптар үшін өзектілігі ... ... ... ... ... бірі – 1999 ... 25 тамызында Бішкекте
қабылданды. Аталынған ... сай ... ... ... ... ... заңсыз айналымына қарсы тиімді күрестің қажеттілігі мен
маңыздылығын мойындады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... дамыту мақсатында 1999-2000 жылдары
барысында кеңестік кездесулер мен ... ... ... шаралар
қолданылады». Ал келісімнің келесі бір тарауында «теңдік пен ... ... ... ... ... көтерілді. Осыған байланысты тараптар «бес мемлекет арасындағы
оның дамуын екіжақты байланыстар ... ... бұл ... дамуды
көпжақты әрекеттестіктің жолын іздеуге күш салатындығын» қарастырды [14].
Ал 2000 жылдың 5 шілдесінде ... ... қол ... ... ... әлемге қауіп төндіріп тұрған саяси және
басқа да қатерлерді, оның ішіндегі ... және ... ... ... ... өзгертуге талпынысты назарға ала
отырып, халықаралық бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтаудың ... ... ... БҰҰ ... ... күш салатындықтарын
білдірді». Бұдан ары тараптар «БҰҰ ... ... ... ... ... күш ... мен оны қолдану қауіпін
туғызуға, кез-келген мемлекет немесе мемлекеттер ... өз ... ... ... және аймақтық мәселелерге қатысты ... ... ... ... ... ... ... бестігінің» өмір сүруі кезеңіндегі қызметін қорытындылай
келе, төмендегідей позитивті жетістіктерді атауға ... ... ... бестігін» құру мен дамыту арқылы шекаралас мемлекеттердің әртүрлі
деңгейдегі ... ... ... ... ... ... институциалауға мүмкіндік туды.
Аталынған ұйым аясында қабылданған ... және ... ... ... ... және ол арқылы тараптар арасындағы шекара сызығын
делимитация жасау мүмкіндігінің туатындығын ... ... ... ... ... ... ... басталуы оның мүшелерінің одан
ары жан-жақты ... ... ... ... мемлекетаралық
ынтымақтастықтың шекарасын кеңейтуге қатысты мәселені қарастыруына себеп
болды.
Ал «Шанхай бестігі» жұмысының кемшіліктері ... бұл ұйым ... шама ... ... ... оның ... көпжақты
форматтағы келіссөздер аясында ... ... ... ... қол ... ... ... болады. Егер де,
«Біріккен тараптардың» «Шанхай ... ... ... мақсаты мен себебі
шекара ... ... ... алар болсақ, бұл мәселе олардың
алаңдаушылығын тудырғанын түсінеміз.
Бұл мәселені «Шанхай ... ... ... және ... ... Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) толығымен орындады. Осылайша,
ұйымның ұзақ мерзімді өмір ... ... оның ... ... ... ... өтуі өзінің логикалық қорытындысы – көппрофильді ұйым
дәрежесіне өтуімен нақтыланды. ... ... ... ШЫҰ құрылуы
туралы салтанатты мәлімдеме 2001 жылдың 15 маусымында ... ... ... ... Декларацияға қол қоюы негізінде жарияланды.
Деклорацияның мәтіні аса бір ... ... ... онда ... «тату көршілік» пен «өзара тиімді ынтымақтастық» мәселесіне
бағытталды. Негізгі міндеттер мен ... өте ... ... саласы мен сауда-экономикалық қатынастардан бастап мемлекеттер
арасындағы энергетика, ... пен ... ... ... ... толыққанды көппрофильді ұйымның бейнесін танытты
[16].
ШЫҰ «Шанхай бестігі» ұйымының негізінде құрылғанына қарамастан ұйым
аясындағы ынтымақтастықтың ... мен ... ... анық көрсетілді.
ШЫҰ-ның негізгі мақсаты – бейбітшілікті қамтамасыз ету және ... ... пен ... ... ету ... ... ... сәйкес төмендегідей міндеттер қояды:
- тараптардың өкілетті органдарының өзара ... ... ... ... ... және әскери-техникалық ынтымақтастық;
- шекара аймағына қатысты қайшылықтарды түбегейлі шешу;
- шекаралық аймақтағы экологиялық мәселелерді бірігіп шешу.
Сонымен қатар, ШЫҰ ... ... ... ... ... қатынастарды, энергетикалық ынтымақтастықты және де ұйымға
мүше-мемлекеттер арасындағы көлік-коммуникациялық байланыстарды ... ... Ал бұл ... жету үшін ... ... ... қажет:
- шекара аймақтық экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... мен инвестиция саласындағы байланыстарды
жақсартуға қажетті жағдайды қамтамасыз ету;
- энергетика және көлік ... ... ... ... ... ... аясындағы ынтымақтастықтың шекарасының кеңеюі
барысында түсініксіз жағдай ... еді. ... ... шекаралық ұйым
болғанымен де, оның аясындағы ынтымақтастық бұл ... ... ... ... да, ШЫҰ ... ... қажеттілік ұйымды
халықаралық сахнада көппрофильді ұйымның статусын құқықтық ... ... ШЫҰ ... мақсаттар мен міндеттердің тұжырымдалануымен
қатар ұйымның мүше-мемлекеттері арасындағы ынтымақтастықтың басым бағыттары
да айқындалды. ШЫҰ ... ... ... ... ... саласындағы
ынтымақтастық танылады.
Осы бағытқа сай 2001 жылдың 15 ... ... ... ... бірлескен «Лаңкестікке, сепаратизм мен экстремизмге қарсы ... ... қол ... ... шеңберінде тараптар бұл
түсініктерді нақты ... Ол ... ... – бұл ... ... ... шараларға белсене қатыспаған кез-келген азаматқа немесе
басқа да ... ... өлім алып ... ... қолдану. Сепаратизм – бұл
мемлекеттің территориялық тұтастығын бұзу, оның ішінде ... ... ... ... және де мемлекеттегі интеграция үрдісіне қарсы әрекет
етушілік, ал экстремизм ретінде – билікті күштеп басып алу мен ... ... ... ... [17]. ... ... ... мағынасына
келер болсақ, бұл құжатта тараптар осы салада ... ... ... қатысты келісті. Сонымен бірге, ... ... ... шараларын жүргізуге қатысты мәселелерді орындау»,
қажетті жағдайда «алдын алуға қатысты біріккен шараларды» өткізуге ... ... ету және тағы ... да жағдайлар қарастырылды.
Қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық бағытына сай 2002 ... ... ... ... ... ... ... қарсы
аймақтық құрылым туралы келісімге» қол ... ... ... ... құрылым (ЛҚАҚ) – «ШЫҰ-ның тұрақты әрекетті органы ретінде
Тараптардың ... ... ... ... ... сепаратизм мен экстремизмге ... ... ... мен шараларындағы үйлесімділікті қамтамасыз етуге арналған»
деп анықтама берілген [18].
ШЫҰ-ның аймақтық қауіпсіздікке қатысты нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... құжаттар
қазіргі таңда ұйым аясындағы осы ... ... мен ... ... жалғыз құжат екендігін айта кеткен жөн.
ШЫҰ-ның арнаулы бағыттағы ұйым ... ... ... ... ... ... ұйым аясындағы ынтымақтастықтың
негізгі бір бағыттарының бірі ретінде тараптардың экономика саласындағы
қатынастарын айтуға ... ... ... бұл ... ... ... ауқымды спектрін қамтиды. Ал біздің жағдайымызда экономикалық
байланыстарды дамыту деп – экономика саласы, сауда, ... мен ... ... пен ... ... және су шаруашылығы
салаларындағы ынтымақтастықты дамытуды айтамыз.
Ынтымақтастықтың бұл саласындағы негізгі құжаттардың бірі – 2001 ... ... ... ... үкімет басшылары деңгейінде қол қойылған
«ШЫҰ мүше-мемлекеттердің үкіметтері ... ... ... ... ... мен ... және инвестиция салаларына
қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... 1 бабында мақсатқа жетудің міндеттері қарастырылып, тараптар
үкіметтерінің оларды шешу жолдары «экономикалық толықтырушылық», ... ... және ... ... ... дамыту мен жасау» мәселелері айқындалды. Ал негізгі мәтінде
тараптар осы міндеттерді орындау ... ... ... Олардың
арасындағы нақты шараларды бөліп алар болсақ: ... мен ... ... ... жою, ... мен ... ... экономикалық, ұйымдастырушылық және басқа да
жағдайларын қамтамасыз ету, ... жол, ... ... ... ... мен технологиялардың ... ... ... ... «ынтымақтастықтың нақты бағыттары,
басымдықтары, салалары мен ... ... ... ... сауда-экономикалық ынтымақтастықтың бағдарламасын» ... ... «Осы ... ... ... үшін ... соған
қатысты келісім жасайды» [19].
Аталынған Меморандум мен соған қатысты келісімдерді ШЫҰ аясындағы
ынтымақтастықтың экономикалық ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік сферасындағы келісімдер секілді
жағдайды шешуге ... ... ... ... ... ... мәтін саясиландырылмағандықтан оның аз бөлігі ғана деклоративтік
мағынада жасалынған. Бұлардағы ... ... ... ведомстволар
деңгейіндегі міндеткерліктерді шешуге аударылған.
Жалпы, ШЫҰ ... ... ... ... қарамастан оның басым бағыттары, мақсаттары мен міндеттері
мәселесінде олардың нормативті-құқықтық негізделгенін ... ... ... мен ... ... пен қысқа тұжырымдылықты
байқаймыз.
Бірақ, өзаратиімді мақсаттарды айқындау, оған ... ... – бұл оны ... ... ... ... ғана ... табылады. Бұл
жағынан алғанда тиімділік пен жетістікке жетуде ШЫҰ ұйымдық құрылымының
дұрыстығы көп рөл ... ... 2002 ... 7 маусымында Санкт-
Петербург қаласында мүше-мемлекеттер басшыларының қол қойған «ШЫҰ Хартиясы»
бойынша ШЫҰ-ның құрамы:
1. ... ... ... ... ... ... ... Ол Ұйымның басымдықтары мен қызметінің негізгі
бағыттарын айқындайды. ... ... бір рет ... отырысқа
жиналады». Кездесулердегі төрағалық кезек бойынша анықталады.
2. «Үкімет басшыларының кеңесі (премьер-министрлер) ұйымның бюджетін
қабылдайды, Ұйым ... ... ... дамуы мен нақты,
негізінен экономикалық мәселелерді қарастырады және шешеді». Кездесу
жылына бір рет өткізіледі.
3. ... ... ... ... Ұйымның ағымдағы мәселелерін
қарастырады, Мемлекет басшылары кеңесі отырысын ... ... ... ... Ұйым ... ... өткізумен
айналысады. Қажеттілік жағдайында Кеңес ШЫҰ атынан ... ... ... ... ведомствалар басшыларының мәслихаты.
Мемлекет басшылары ... мен ... ... кеңесінің шешімімен
мүше-мемлекеттердің салалық министрліктер мен/немесе ведомствалар
басшылары ШЫҰ ... ... бір ... өзара әрекеттестікті
дамытуға қатысты нақты мәселелерді қарастыру үшін ... ... ... ... басқа кіші кеңестер де бар:
- Ұлттық координаторлар кеңесі, оның мүшелері тараптың кеңестегі өкілі
қызметін ... ... ... ... ішкі ... ережелеріне сай тағайындайды».
- Бішкек қаласында орналасқан Лаңкестікке қарсы аймақтық құрылым (ЛҚАҚ)
«ШЫҰ-ның ... ... ... ... ... Бұл институттың
қызметі Санкт-Петербургтағы аталынған кездесу барысында ... ... 7 ... ... ... ... құрылым туралы
келісімі» негізінде белгіленді.
- «Хатшылық (Секретариат) ШЫҰ ... ... ... ... ... Ұйымның жылдық бюджетіне
ұсыныстар дайындауды жүзеге ... ... ... ... кеңесі ұсынысымен Мемлекет басшылары кеңесі бекіткен
атқарушы хатшы басқарады. Хатшылықтың мансаптық ... ... ... ... ... ... ШЫҰ ... (ҚХР) қаласында орналасқан» [20].
ШЫҰ-ның жоғарыда аталынған ұйымдары ... ... мен ... иерархиялықты сақтауы Ұйымның ішкі ұйымдасуының
тиімділігін ... ... ... мен ... қызметі түсінікті болу
үшін оны құрылымына сай бірінші және екінші дәрежедегі деп бөлеміз.
Ең жоғарғы ... ... ... ... ... Оның ... ... ШЫҰ-ның даму стратегиясы және оның мүшелері арасындағы
ынтымақтастықтың басым ... ... Ұйым ... ... ... ... негізгі құжаты Хартияның өзінде нақты көрсетілмеген.
Бірақ, бұл үрдіс қазіргі ... ... ... ... ... өйткені әлі күнге дейін тұлғалар арасындағы келіссөздер ресми-рәсім
келіссөздеріне қарағанда көп қолданылады.
Бұдан кейін Премьер-министрлер кеңесі, Сыртқы істер министрлері ... ... мен ... ... ... ... Олардың
әр қайсысы өзінің өкілеттілігіндегі мәселелерді шешумен айналысады. Олардың
қызметінің бағытталғандығы туралы ... ... ... олардың көбі
арнаулы сала бойынша міндеттер атқарады. Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... ... ... да жатады. Бұлай
дейтініміз, олар кейбір ... ... ... ... ... жүзеге асырумен ғана шектелетін кездері болады. Ал ... өз ... ... ... ... асыруы (мысалы, 2001 жылы 14
қыркүйекте ... ... ... ... ... қол ... «ШЫҰ
мүше-мемлекеттердің үкіметтері арасындағы аймақтық экономикалық
ынтымақтастықтың ... ... мен ... және ... ... ... ... үрдісін бастау туралы Меморандумы) ... ... ... ... ... бір саты ... екенші дәрежелі органдарға Ұлттық координаторлар
кеңесі мен Хатшылық ... ... ... ... ұсынысы
бойынша тұрақты әрекет етуші институт ретінде ШЫҰ ... ету, ... ... ... арқылы қол жеткізілген
шаралардың жүзеге асырылуын қадағалап, оның ... ... ... беру мен
бақылау қызметтерін жүзеге асырады. Бірақ, олардың ... ... ... бойынша қамтамасыз етілмегендіктен (Хартия бойынша) бұл бақылау
шарасының маңыздылығы төмендейді.
Екінші дәрежелі органдар қатарына сонымен қатар ЛҚАҚ та ... ... ... мен ... ... өкілетті құрылымдары үшін
лаңкестік, ... мен ... ... күрес мәселесіндегі
ынтымақтастықты дамытуға қажетті ұсыныстар мен ... ... ... ... олардың өкілетті ... ... ... және талдау, ЛҚАҚ мәліметтер банкін ... ... ... ... ... ... басқару-штабтық және шұғыл-
тактикалық оқу-жаттығуларды дайындау және өткізуге көмектесу; ... және ... да ... ... мен ... ... көрсету». Бұл
құрылым іштей тағы екі ... ... ... кеңесі» және «Атқарушы
комитет». Ішкі ... ... ЛҚАҚ ... ... ... бір саты
жоғары тұрады. Мысалы, «Кеңес ЛҚАҚ қызметі мен оның негізгі міндеттерін
айқындайды», «ЛҚАҚ ... ... ... жыл ... ... ... тапсырады» [1]. Оның қабылдаған шешімдері, «оның ішінде
қаржылық мазмұндағылары да міндетті» болып табылады. ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған. Келісім мәтініде
тек «Кеңес барлық кезде тұрақты ... ... ... ... Бұл үшін ... ... орналасқан жерінде өз өкілдерін
тұрақты болуын мойындарына алады», ал «төрағаны тағайындау ... ... ... ... Ал атқарушы комитет келісім бойынша «Директор және ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
етумен айналысады». Директор мен оның ... ... ... ... ... ШЫҰ ... ... кеңесінің
бекітетін» өкілеттілік болып табылады.
Сонымен ШЫҰ-ның институтционалдық ... ... ... ... ... ... ... маңызды қорытынды жасауға болады.
Біріншіден, ШЫҰ аясында жоғарғы деңгейдегі тұрақты ... ... ... әрине, жетістік ретінде санау ... ... ... ... ... үйлесілімдігін қаматамасыз етеді.
Ал бұл мүдделердің үйлесімдігін уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... Екіншіден, алғашқы
кезеңдегі яғни, «Шанхай бестігі» аясында аймақтағы өзара сенімді ... ... қол ... ... ... ... ... атқарды. Бұл жағынан ... ... ... ... Ұйым ... ынтымақтастығының шекарасын кеңейтудің
негізі болды.
Кез-келген ұйымның әрекет қабілеттілігі мен ... ... ... ... өз мүдделерін айқын таныта білуімен тығыз байланысты. ШЫҰ
мүше мемлекеттердің оған қосылуына қатысты ... мен оны ... ... ... ... ... ... орындауға болады.
Біріншіден, бұл мәселе ШЫҰ аясында қол жеткізілген келісімдердің мән-
мағынасын ... ... ... ... ШЫҰ аясында қол жеткізілген
келісімдерді әр тараптың өзіндік мүддесімен ... ... ... ... келісімді жүзеге асыруға талпынысынан ұйымның әрекеттілік
қабілеті мен келешегін айқындауға болады.
Сондықтан да, ШЫҰ ... ... ... оның ... мүдделерін
қарастыру маңызды болып табылады. Қазіргі таңда ШЫҰ көшбасшысы және негізгі
ұйымдастырушысы Қытай, аталынған ұйым аясында өзінің көптеген геосаяси ... ... ... мен ... асыру шараларына қол жеткізіп
отыр. Бұл мәселеде Қытай ұлттық-территориялық қауіпсіздікті қамтамасыз
етуді ... ШЫҰ ... бір ... ... ... өзінің
геоэкономикалық мүдделері мен оның ... ... ... етіп ... ... қалған мүшелеріне келер болсақ, олар ШЫҰ ... ... бір ... ете алмайтыны белгілі, сондықтан тек қана ... ... ... сақтап, ішкі экономикасын дамытуға
мүмкіндік алғандарына қанағаттанады.
Үкіметаралық ұйым ... ... ... ... механизмдерінің бірі
ретінде мүше-мемлекеттер арасындағы қарама-қайшылықты ... ... ... секілді олардың арасындағы қайшылықтар да ұйымның
даму үрдісіне өте маңызды ... ... ... ... ... келісімдерді
құру мен жүзеге асыру барысында тараптардың ... ... ... ... ... ... кепілі болып табылады. Тәжірибе
көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... олардың арасындағы қайшылықтарды өзара
байланысқан ... ... ... ... ... ... ШЫҰ ... ретінде қалыптасқан жағдайға байланысты
(халықаралық және аймақтық) екі мәселені жеке алып қарастыруға болады.
Біріншіден, ... ... ... ұйымның басшылары Қытай мен Ресейдің
(әсіресе Ресейдің) өздерінің сыртқы ... ... ... сақтамауы
мүше-мемлекеттер арасындағы шиеленістікті туындатып отыр. Аталынған
мемлекеттер ШЫҰ басшылары ... ... ... да ... ... ... ... ойын барысында) саяси ... ... ... ... және оның ... ... (шекара, қауіпсіздік, тұтастық, ішкі іске ... кері ... ... ... ... ... ... нарыққа шығаруға қатысты және де шығарушы-
тұтынушы қатынастарына державалардың «геосаяси ойын» ... ... етуі ... ... ынтымақтастыққа кері ықпал етіп отыр. Бірақ,
соңғы ... АҚШ пен оның ... ОА ... ... ауыстыруға қатысты талпынысы аймақ елдерінің
Мәскеу мен ... ... ... ... ... ШЫҰ ... жылдардағы дамуы бірнеше факторларға байланысты.
Олардың ... ... ... ... ШЫҰ ... өндіруші және
тұтынушы мемлекеттердің энергоресурстар саласындағы ынтымақтастығының
дамуы, ... ... ... ... өзара әрекеттестік пен сауда-
экономика саласындағы қатынастардың тиімді дамуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың тұрақсыздығы мен қарқынды өзгергіштігі әлемдік держававлардың
мүдделері мен қызығушылықтарының жаңаруына және олардың арасындағы ... ... ... әсер етіп ... Осы ... ... стратегиялық аймақ немесе сол ... ... ... ... ... ... және жаһандық басымдыққа ие
болуға қатысты ұстанымдары мен жүргізіп отырған шараларының ... ... ... ... ... ... көмірсутегінің қорының
ауқымдығы мен әлемдік геосаяси ... ... ОА ... ... осы ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету
мәселесін алғашқы орынға ... ... ... ... ... қызметінің артуы мен оның ауқымдығы аймақтық және
жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мен ... ... ... рөл ... Осындай ұйымдардың бірі – ШЫҰ алғашқы
кезеңде арнаулы бағыттағы ұйым болғанына қарамастан, өзінің мүмкіндігі ... ... ... пайдалану арқылы көппрофилді мемлекетаралық
ұйымға айналды. Ұйым өзінің қалыптасуы ... ... ... бөгеттерді жеңу арқылы қазіргі таңда аталынған аймақтың қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін бірден бір ұйым ... ... ... ... ... ... өзі (1+1+4+ (1) олардың арасындағы
жауапкершілік пен мүдделердің күш арасалмағына ... ... ... ... ... Ресей мен Қытай ШЫҰ территориясындағы
қауіпсіздік тұрақтылығының ... ... ... ... ... ... ... ретінде халықаралық құқық нормаларының
сақталуына негіз болады. ... Ұйым ... ... және ... ... ... және территориялық мәселелер дұрыс шешілмеген жағдайда
аймақтық тұрақтылыққа әсер ететін ... ... ... ОА ... ... наразылықтар мен ШЫҰ мүше-
мемлекеттері арасындағы ... ... ... ... ... халықаралықт қатынастар дипломатиясының үздік жетістігі
ретінде адамзат тарихында үлкен із қалдарады. Ал осы ... ... ШЫҰ ... және ... ... ... қамтамасыз ететін
ұйым ретінде өзінің шаралары мен құжаттарының ықпал ету аймағын кеңітуге
деген мүмкіндігі бар ... ... ... ... ... ... елі өзінің экономикалық, адам ресурстарының молдығына қарамастан,
халықаралық қатынастардың бүгінгі таңдағы ... ... ... отрыған
бейбіт даму мен жасау үрдісін толығымен қолдап отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Е.Н. Оразалин. ... ... ... ... и ... ... механизмов сотрудничества». Алматы., 2007 –
С. 134
2. С.К. Кушкумбаев. «Центральная Азия на ... ... ... ... ... 2002 – 200 с.
3. К.Л. Сыроежкин. «Китай: Военная безопасность». Алматы., 2008 – 268
с.
4. К.Л. Сыроежкин. «Проблемы современного ... и ... ... ... ... 2006 – 299 с.
5. «ШОС в поисках ... ... ... ... 4 окт. 2007г.). – Алматы., 2008. –
192 с.
6. Ф. Хамраев. «НАТО – ШОС: борьба с терроризмом и/или за ... ... ... // ... Азия и ... № 2. 2004 г. ... Ф. Талипов «К вопросу о ... роли ... ... в ... ШОС» // «Центральная
Азия и Кавказ» № 3. 2004 г. ... М. ... В. ... ... ... анализа устойчивости и
развития» // «Центральная Азия и Кавказ» № 6. 2004 г. С. 141-145

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтық қауіпсіздік және орталық азия мемлекеттері халықаралық қатынастар жүйесінде72 бет
Орталық Азия қауіпсіздігінің мазмұны мен механизмдері шеңберіндегі мемлекеттік егемендік мәселесі47 бет
ХХІ ғасырдағы орталық азия қауіпсіздік мәселесін нығайту мен жетілдіру жолдары56 бет
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының құрылуы: ланкестікпен күрес тәжірибесі73 бет
Қазақстан және аймақтық қауіпсіздік39 бет
ШЫҰ халықаралық құқықтың субъектiсi ретiнде44 бет
"Ақпараттық қауіпсіздік."18 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау16 бет
XX ғасырдың 60 - 80 жылдардағы халықаралық қатынас. Біріккен ұлттар ұйымының рөлі17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь