Нарық жағдайында еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру

Кіріспе 3

1 Нарық жағдайында еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың теориялық негіздері
1.1 Еңбек ақының мәні, мазмұны және оны ұйымдастыру қағидалары 5
1.2 Еңбек ақыны ұйымдастырудың нысандары мен жүйелері 15
1.3 ҚР.дағы еңбек ақыны мемлекеттік реттеу жүйесі 23

2 «Жартас» ЖШС.ндегі еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру жүйесін талдау
2.1 «Жартас» ЖШС.нің жалпы сипаттамасы және оның технико.экономикалық көрсеткіштерін талдау 30
2.2 «Жартас» ЖШС персоналының еңбек ресурстарының құрамы мен құрылымын талдау 38
2.3 «Жартас» ЖШС.нің еңбек ақыны қорын және оны ұйымдастыру жүйесін талдау 45

3 «Жартас» ЖШС.нде еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру бойынша ұсыныстар
3.1 Өндіріс алаңындағы жүйелік бригадалардың құрылымын жұмысшылардың операцияларды сәйкестендіруі арқылы жобалау 54
3.2 Еңбек ақыны төлеудің ұжымдық жүйесін ұйымдастыру жобасы 58

Қорытынды 65

Қолданылған әдебиеттер тізімі 68
Тақырып өзектілігі. Қазақстан Республикасының нарықтық қатынасқа өтуі еңбек ақыны жұмыс күшінің бағасы теориясының негізінде қалыптасуын талап етеді. Еңбек ақы әр адамның ұтымының және әр елдің әлеуметтік экономикалық өміріндегі негізгі фактор болып саналады. Еңбекке жұмылдыру жүйесінде еңбек ақы алдыңғы орын алады. Еңбек ақы еңбекшілердің пайдасының 30%-дан 70%-ға дейін құрағандықтан, ол әлеуметтік жағдайының, әл-ауқаттың артуының негізгі бөлігі болып табылады. Экономикадағы түбегейлі өзгеріс - адамның еңбекке көзқарасын қалыптастырып, оның атқарған жұмысына қарай берілетін еңбек ақыны талап етеді. Мемлекеттің дамуы мен өркендеуі және оның халқының әл-ахуалы деңгейінің жоғарылауы осы ел тұрғындарының жалақысын ең төменгі мөлшерімен анықталады. Тәуелсіздік жылдарынан бері саяси-экономикалық реформалардың дамуы жолдарының басты кепілі және халықтың тұрмыс деңгейін жоғарылатудың басты жолы жалақы саясатын жетілдіру болып табылады. Экономикалық саладағы мемлекеттік және жеке секторларда қызмет аясын кеңейтіп, жұмыс күшін жетілдіру арқылы өнім өндіру ісін кеңейту – еңбек ақы деңгейінің мөлшерін экономикалық даму мүмкіндігіне орай жүргізу - халық тұрмыс көзінің қажеттіліктерін қанағаттандыратын күн көріс ахуалын көтеретін қомақты жұмыстардың бір бағыты деп білген жөн [1].
Еңбек ақы жөніндегі саясат кәсіпорынды басқарудың құрамды бөлігі және оның қызметінің тиімділігі кәсіпорын жұмысына елеулі ықпал ететіні белгілі. Себебі, еңбек ақы жұмыс күшін тиімді пайдаланудағы ынталандырудың маңыздысының бірі. Міне, сондықтан да мұны еш уақытта естен шығаруға болмайды.
Еңбек ақы – жұмыскерге оның еңбегі үшін сапасына, санына және шығарған қажетті өнім көлеміне сәйкес берілетін төлем. Қалыпты жағдайда еңбек ақы қажетті өнімнің құнына тең және оның ақшалай түрі болып табылады. Былайша айтуға болады – еңбек ақы кәсіпорын қызметкерлерінің жалақысына баратын өнім өндіруге және сатуға кеткен шығындардың бір бөлігі. Еңбек ақының экономикалық міндеті жұмыскердің өмір сүруіне мүмкіндік тудыру. Осы үшін адам өз қызметін жалға береді. Жұмыскердің өз қажеттілігін жақсылап қанағаттандыру үшін неғұрлым жоғары еңбек ақы алуға тырысуының ешқандай сөкеттігі жоқ. Екінші жағынан еңбек ақының жоғары мөлшерде болуы түгел елдің экономикасына ықпал жасайды да, тауар мен қызметке жоғары сұранысты қамтамасыз етеді.
Жалпылай еңбек ақының жоғары болуы және оның тұрақты өсуі тауар мен қызметтің сұранысының өсуіне әкеледі. Бұл жағдай өнеркәсіптердің өсуіне және жаңа кәсіпорындардың пайда болуына себеп болады. Өнеркәсіп саласы өскен елдерде еңбек ақы пайданың негізгі және қалың халықтың күн көріс көзі. Еңбек ақының ынталандыру қызметі басқа түсімдерге қарағанда жоғары және түгел ел мен экономиканы қамтиды.
1. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру ¬¬¬– мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2008 жылдың 6 ақпанындағы Қазаөстан халқына Жолдауы // www.akorda.kz
2. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі, Алматы; Юрист-2007ж.
3. Жолдаспаева Г.Ө. «Кәсіпорын экономикасы» оқу құралы, Алматы 2002ж. – 256 б.
4. Сәлімбаева Б.К., Д.Т. Досхожаев «Еңбекті мөлшерлеу» оқу құралы, Алматы 2001ж. – 185 б.
5. Кенжалина Ж.Ш. «Оплата труда на промышленных предприятиях» учебное пособие, Алматы 2002г.- 302 б.
6. Қазақстан Республикасында жалақыны көтеру. Сатаев Т// Саясат 2006 №4
7. Қазақстан Республикасының статистика агенттігі мәліметтері // Қазақстан заман 2009ж.
8. Савицская Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности пердприятия» Минск 2000 ж. – 588 б.
9. Инструкция о порядке исчисления средней заработной платы работников //Кадры Труд Управление в организациях, 2006 №10
10. Общие вопросы законодательства в сфере оплаты труда /С.Берешев// Труд в Казахстане: проблемы, факты, комментарии, 2006 №7
11. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» оқу құралы, Алматы 2003ж. – 320 б.
12. Заработная плата: формы и системы оплаты труда /Васильева Л// Бухгалтер и налоги, 2004 №7
13. Условия труда /Труд – Зарплата – Пенсия в Казахстане/ №21(25) 2005г.
14. Оплата труда: заработная плата, гарантии и компенсационные выплаты работникам /Досье бухгалтера/ №1 (25), январь-февраль 2005г.
15. Кенжегузин М.Б. «Экономика Казакстана на пути преобразований» Алматы 2001г. – 291 б.
16. Сафронов Н.А. «Экономика организации» Москва 2003г. 57 б.
17. Фишер С., Дорнибуш Р., Экономика: - М.: «Дело ЛТД», 1993. - 864б.
18. Экономика предприятия (фирмы): Оқулық/проф. О.И.Волкова и доц. О.В.Девяткина жет.бойынша - 3-ші шығ., қайта өңделген. және толықтырылған. - М.:ИНФРА-М, 2003. – 601 б.
19. «Анализ и аудит в системе управление предпринимательской деятельностью» Учебно-практ. пособие / Под ред. Т.А. Тасмаганбетова.-Алматы: Юнчи. 1999г.- 317 б.
20. Экономика труда и социально-трудовые отношения/Под ред. Г.Г.Меликьяна, Р.П. Колосовой. – М.: Изд-во МГУ, Изд-во ЧеРо, 2000. – 623 б.
21. Смагулова Н.Т. // Система планирования под влиянием трансформаций условий хозяйствования // Вестник КазЭУ, 2003 № 1.
22. Разъяснение по применению типового плана счетов бухгалтерского учета / Библиотека бухгалтера и предприятия, 2004г. №5-6 (154-155)
23. Протасов В.Ф., Протасова А.В. «Анализ деятельности предприятия (фирмы)» Москва 2005г.
24. Иванова-Швец Л.Н. Управление трудовыми ресурсами: Учебное пособие / Московский государственный университет экономики, статистики и информатики – 2004 – 122 б.
25. Кунц Г., О'Доннел С. Управление: системный и ситуационный анализ управленческих функций. — М.: Прогресс, 2003. – 265 б.
26. Маслов Е.В. Управление персоналом предприятия,«Инфра-М», Москва-Новосибирск, 2006 г.- 432б.
27. Управление организацией: Учебник / Под ред. А. Г. Поршнева, 3. П. Румянцевой, Н. А. Саломатина. 2-е изд., перераб. и доп. М.: ИНФРА-М, 2003.-170 б.
28. Нефедов Ю.Н. Природная мотивация: усиливать или не дать снизиться? // Управление персоналом. - 2006. №17. - 32-35бб.
29. Хорев А.И., Овчинникова Т.И., Штефан В.И. Социальная составляющая качества труда // Работодатель. - 2006. - №1. - 38-46 бб.
30. Создание системы управления персоналом - инвестиционный проект компании. Интервью с В.Нашивочниковой. // Управление персоналом. - 2004. - №18. - 24-29 бб.
31. «Жартас» ЖШС-тің 2007-2009 жылдар бойынша есептік мәліметтері
32. Ильин А.И. Планирование на предприятии: Учеб. пособие: В 2 ч Стратегическое планирование. Мн.: Новое знание, 2004.- 362б.
33. Гурьянов С.Х., Поляков И. А., Ремизов К.С. Справочник экономиста по труду: (Методика расчетов по эконо¬мике труда на промышленных предприятиях). - М: 1988.- 455.
34. Экономический рост предприятий РК. Сборник научныхтрудов – Алматы: «Экономика» 2000. – 145б.
        
        Мазмұны
Бет.
|Кіріспе |3 |
| | |
|1 ... ... ... ақы ... ... теориялық | |
| |негіздері | |
| |1.1 ... ... ... ... және оны ұйымдастыру қағидалары |5 |
| |1.2 ... ... ... ... мен ... |15 |
| |1.3 ... еңбек ақыны мемлекеттік реттеу жүйесі |23 |
| | |
|2 ... ... ... ақы ... ... жүйесін талдау | |
| |2.1 |«Жартас» ЖШС-нің жалпы сипаттамасы және оның |30 |
| | ... ... ... | |
| |2.2 ... ЖШС ... ... ... құрамы мен |38 |
| | ... ... | |
| |2.3 ... ... ... ... ... және оны ұйымдастыру |45 |
| | |жүйесін ... | |
| | |
|3 ... ... ... ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру бойынша | |
| |ұсыныстар | |
| |3.1 ... ... ... ... құрылымын |54 |
| | ... ... ... ... ... | |
| |3.2 ... ... ... ... ... ... жобасы |58 |
| | ... |65 |
| | ... ... ... |68 ... ... ... ... ... қатынасқа өтуі
еңбек ақыны жұмыс күшінің бағасы теориясының негізінде қалыптасуын талап
етеді. ... ақы әр ... ... және әр ... ... ... ... фактор болып саналады. Еңбекке жұмылдыру жүйесінде еңбек
ақы алдыңғы орын ... ... ақы ... пайдасының 30%-дан 70%-ға
дейін құрағандықтан, ол әлеуметтік жағдайының, әл-ауқаттың артуының негізгі
бөлігі болып ... ... ... ... - ... еңбекке
көзқарасын қалыптастырып, оның атқарған жұмысына қарай берілетін еңбек
ақыны талап етеді. Мемлекеттің дамуы мен ... және оның ... ... деңгейінің жоғарылауы осы ел тұрғындарының жалақысын ең ... ... ... ... бері ... ... ... басты кепілі және халықтың тұрмыс деңгейін
жоғарылатудың басты жолы жалақы саясатын ... ... ... ... мемлекеттік және жеке секторларда қызмет ... ... ... ... ... өнім ... ісін ... – еңбек ақы
деңгейінің мөлшерін экономикалық даму мүмкіндігіне орай жүргізу - халық
тұрмыс көзінің ... ... күн ... ахуалын
көтеретін қомақты жұмыстардың бір бағыты деп білген жөн [1].
Еңбек ақы жөніндегі саясат кәсіпорынды басқарудың құрамды ... ... ... ... ... жұмысына елеулі ықпал ететіні белгілі.
Себебі, еңбек ақы ... ... ... ... ... бірі. Міне, сондықтан да мұны еш уақытта естен ... ақы – ... оның ... үшін ... ... және ... өнім ... сәйкес берілетін төлем. Қалыпты жағдайда еңбек ... ... ... тең және оның ... түрі болып табылады. Былайша
айтуға болады – еңбек ақы кәсіпорын ... ... ... ... және сатуға кеткен шығындардың бір бөлігі. Еңбек ... ... ... өмір ... ... тудыру. Осы үшін
адам өз қызметін жалға ... ... өз ... ... үшін ... ... ... ақы алуға тырысуының ешқандай
сөкеттігі жоқ. Екінші жағынан еңбек ақының жоғары мөлшерде ... ... ... ... ... да, ... мен қызметке жоғары сұранысты
қамтамасыз етеді.
Жалпылай еңбек ақының жоғары болуы және оның тұрақты өсуі ... ... ... ... ... Бұл ... ... өсуіне
және жаңа кәсіпорындардың пайда болуына себеп ... ... ... ... ... ақы ... ... және қалың халықтың күн көріс
көзі. ... ... ... ... басқа түсімдерге қарағанда ... ... ел мен ... ... ... ... ... еңбек ақы
кәсіпорын басшыларын жұмыс күшін дұрыс пайдалануға, өнеркәсіпті ... ... ... ақыны тағайындағанда одан жоғары көтеруге
болмайтын белгілі бір ... ... ... ақы ... ... ұжымның,
адамның әлеуметтік-экономикалық өміріндегі негізгі фактор болып табылады.
Еңбекті ынталандыру жүйесінде де ... ... ... ... ақы
жұмыспен қамтылғандар табысының 30-70%-ін құрайтындықтан, бұл өмір ... ... ... көзі ... ... ... ақы көлемі
Қазақстандағы әр салада және әр ... ... ... ... ... біз шет елдерге көп жақтан еліктеп ... ... ... ... сала ... біз ... жеткіміз келеді. Еңбек
ақыны төлеуді біз солардың үлгісімен ұйымдастыру керек емес, бірақ олардың
үлгісіне сүйене ... ... ... ақы ... ... ... ... шешудің қажеттілігі тақырып өзектілігін
көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – «Жартас» ЖШС ... ... ... ... ... және оның ... тиімді жобасын
әзірлеу болып табылады. Осы ... қол ... үшін ... ... ... ... экономикалық мазмұнын теориялық тұрғыда қарастыру;
– «ЖАРТАС» ЖШС кәсіпорнының экономикалық көрсеткіштерін есептеу, оған
талдау жасау;
... ... ... және еңбек ақы қорын талдау
– кәсіпорындағы еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру жүйесін ... ... ... ... ... жою ... ұсыныстар жасау.
Зерттеу пәні - еңбек ақыны төлеудің заңнамалық, ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып
табылады. Зерттеу объектісі – «Жартас» ЖШС болып табылады.
Диломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы болып нақты кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... ақы ... ұжымдық
бөлістірудің нысанының жобасының әзірленуінде болып табылады.
Дипломдық ... ... - ... және ... ... ... ... сараптамалық бағалау, топтау және басқа
да түрлері қолданылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы ... ... үш ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Нарық жағдайында еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың ... ... ... мәні, мазмұны және оны ұйымдастыру қағидалары
Қазіргі кезде еңбек ақы жұмыскер табысының көп бөлігін құрайды. ... ... ... кезіндегі еңбек ақы – оның еңбегін пайдаланудың
нәтижесі болып табылады, және ... ... ... ... ... жұмыс күшінің сұранысынан туындайды. Неғұрлым
жұмыс күшіне ... көп ... оның ... ... ... ақы ... және ... [2]. Қазақстандағы нарықтық қатынастардың біртіндеп
қалыптасып, баяу дамуының нәтижесінде еңбек өнімділігі аумағында ... ... ... құны ... табылады, ал ол жұмыскердің тіршілігі үшін қажетті
жағдай жасайды. Еңбек ақы ... ... ... саны мен ... кәсіпорынның ақырғы жұмыс нәтижесіне қарай ... ... ... еңбек ақының маңызын қызметкерлер
мен жұмыс берушілер үшін қарастыру қажет.
Қызметкер үшін еңбек ақы оның жеке ... ... және ... бөлігі
болып табылады, сонымен қатар еңбек ақы қызметкердің және оның ... ... ... ... ... ... ... Осыдан еңбек ақының ынталандырушы рөлі алынатын сыйақының көлемін
көбейту үшін еңбек нәтижесін жақсартудан тұрады.
Жұмыс беруші үшін еңбек ақы өндіріс ... ... ... ... ... ... ... кететін шығындарды барынша азайтуға
тырысады.
Кәсіпорында еңбек ... ... ... ... ... ... ақыға өзгеруінің процесін тікелей қамтып көрсетеді. Олардың қазіргі
нарықтық жағдайларға қаншалықты сәйкес келетіндігі, еңбек ақының ... ... ... Еңбек ақыны басқару арқылы нарықтық
экономиканың екі ... ... ... ... әріптестік
қатынастардың дамуына мүмкіндік беретін, ... ... мен ... ... ... жасалынады.
Еңбек ақы кәсіпорын қызметкерлері үшін маңызды ынта және еңбек
төлемінің нысаны ... ... ... ... және ... ... Еңбек ақының көлеміне қызметкердің иемденетін ақшасының
мөлшері ғана емес, сонымен қатар оның ол ... нені ... ала ... себепші болады. Сонда ақшаның сатып алу қабілеттілігі нақты еңбек ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын
қызметкерге еңбек ақыны мемлекеттің бекіткен ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... міндеттер алға қойылады:
– жалақы қорын анықтау;
– әлеуметтік төлемдерді анықтау;
– орташа жалақыны анықтау;
– жалақы динамикасын талдау.
Еңбек ақы құрылымы 3 бөліктен тұрады ... ... ... ... сақтандыруға жасалатын нақты аударымдар;
3. Әлеуметтік сақтандыруға жасалатын шартты ... – бұл, ... үшін ... ... ... ... өнім құнының
оны сатудан алынған табыстың бір бөлігі. Жалақының номиналды және нақты
түрлерін ажырата білу ... ... бір ... бір ... бір ... бір ... ... соммасы.
Нақты жалақы – бұл номиналды еңбек ақыға сатып алуға болатын тауар
немесе қызмет көлемі. Нақты ... – бұл ... ... ... ... алу
қабілеттілігі». Яғни, нақты жалақы номиналды жалақыға және сатып алынатын
тауар және ... ... ... ... ... ... ... және басқа міндетті ұсталғаннан қалғаны, ақшалай немесе
басқалай жолмен ... ... ақы ... ... және ... ... бар. Қызметкерлерге
ақшаны өзінің қажеттіліктерін ... үшін ... ... ... ... ... форма еңбек ақы төлеудегі ең басты
нысандардың бірі ... ... ... ... ... ақы төлеудің заттай
нысаны ... ... ... ақы ... ... нысанын ақша
айналымының бұзылуы ... ... ... ... ... ... кең қолданамыз.
Еңбек ақы төлеу негізгі және қосымша түрлерге бөлінеді. Негізгі еңбек
ақыға мынадай төлемдер жатады [4]:
... ... және ... ... ақы ... ... ... сапасы және мөлшері үшін, пайдаланылған уақыт
үшін төлемдер;
– еңбектің ... ... ... ... төлемдер, яғни
мерзімнен тыс жұмыстар үшін, ... ... ... ... т.б. ... ... жасағаны үшін төленетін төлемдер;
– қызметкердің кесірінсіз тоқтап қалулар үшін төлемдер;
– сыйақылар, сыйлықақылы үстемелер және т.б.;
Қосымша еңбек ... ... ... және еңбек туралы
заңдарда қарастырылған, ... ... ... үшін ... ... ... ... ақы төлеу;
– мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындағаны үшін ақы төлеу;
– кішкентай балалары бар ... ... ... үшін ақы төлеу;
– жасөспірімдерге белгіленген жеңілдік сағаттарға ақы төлеу.
Жалақыны есептеуде кейбір ерекше жағдайларда әрбір жұмыскердің ... ... ... ... ... цех ... ... қатысу коэффициенті (ЕҚК) деген шама ... Егер ... ... көп ... ЕҚК ... болады, еңбек ақысы да көп болады.
Еңбек ақы есептеуде ... ... ... да ... ... кері
әсерін тигізетін кездері болады. Бұл ретте ол үшін қосымша ... тура ... ... есептеудің түрінде – түн мезгілдерде де жұмыс
атқару кіреді, ол сағат ... 6-ға ... ... ... ... тағы бір түрі – жұмыс уақытынан тыс мезгілдерінде жұмыс істеу.
Бұл жұмыс жасау екі ... ... ... іске асырылады.
Нарық кезіндегі экономикалық заңдар негізінде еңбек ақы жұмысшының
ұлттық табыстағы үлесінен, еңбек күшін толықтыру шығындарына ... ... бір ... ... ... екінші жағынан өндіріс табысының
нәтижесі. Еңбек ақының ... ... ... ... ... ... ... анықтауға байланысты. «Жұмыс күшінің» еңбек ақысы ... ... ... ... жұмыс күшінің біліктілігіне, жұмыс күшіне
сұранысқа және өндірістің қызметінің қорытындысына байланысты ... ... ... ... ... ... нақты
жалақы алу және нақты табыс бөлінісіне қатысу саналады. Жалақы мен ... ... ... ... ... ... қозғаушысы болып
табылады. Оның тиімділігі бірнеше жағдайларға байланысты [7]:
1. Еңбек ақы көлеміне, яғни, жұмыскерлерге ең төменгі өмір сүру ... ... ... ... ... ұдай ... ... ету.
2. Теңгенің сатып алу қабілетіне байланысты. Бұл инфляция жоғары болған
сайын, жалақы да өсуі қажет.
3. Еңбек саны мен ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа байланысты.
5. Өндірісті ұйымдастыру ерекшелігіне қарай жалақының нысандары мен
жүйелерінің сәйкес болуына байланысты.
Нарықтық ... ... ... ақыға нарықтың немесе басқа
нарықтан тыс жағдайлар әсер ... де, ... ... белгіленген еңбек
мөлшері қалыптасады. ... ақы ... ... және ... рыногының
жағдайына ықпал жасайтын нарықтық факторлар 1-суретте көрсетілген.
Тауар және қызмет нарығындағы сұраныс пен ... ... ... ... ... ... жаңа тауарлардың шығуы) шығару
көлемінің қысқаруына қолданылатын еңбек ресурсының азаюына әкеп соқтырады
[8].
Керісінше, ... мен ... ... ... ... ... сұраныс пен еңбек ақы мөлшері көбейеді.
1. Ресурстардың ... ... ... ... ... ... пен шекті шығын арасындағы айырма). Еңбекке
деген сұраныстың көбеюі көп жағдайда қосымша жұмыс күшін ... ... ... 1 - ... ... ... әсер ететін факторлар.
2. Ресустар бағасының өсуі (мысалы кәсіподақтың қысым жасауымен еңбек
ақы мөлшерінің ... ... ... ұлғайта отыра еңбекке
сұранысты азайтады да ... ... ... үшін жалдау жағдайы
нашарлайды. Осымен қатар еңбекке бағалы сұраныстың икемділігі
әрқашан ... емес және де ... ... ... ... ... серпінінің сипаттамасына. егерде шектелген ... ... онда ... ... ... өсуі ... ... азайтады, яғни еңбекке сұраныстың икемділігі нашарлайды.
керісінше, қосымша еңбеккерлерді жұмылдырудың ... ... онда ... ақы ... өсуі ... ... тез
тарада төмендеуіне әкеп соғады, яғни бұл жағдайда еңбек ... ... ... ... мен ... ... еңбек ресурсының шығынының
үлесінен. еңбекке деген шығынның үлесі неғұрлым көп болса , ... ... ... ... ... ... ... болады;
– тауарларға деген сұраныстың икемділігінен. мысалы: нан, тұз ... ... ... ... ... ... көп тәуелді емес,
сондықтан мұндай өнімдерді шығару еңбегіне деген ... ... ... емес.
3. Ресурстардың өзара ауыстырылымдылығы. Бұл фактордың ықпалына ... ... ... ... бір ... ... базада еңбекке
деген шығынды азайту мүмкіндігінің шектеулі екенін атап өту ... ... ... ... ақы ... өсу жағына ыңғайлы бола тұра еңбек
нарығының жағдайы ... ... Бұл ... ... ... гөрі ... өнімдірек техникамен ауыстыру мүмкіндігі туады.
4. Тұтыну тауарларына және қызмет ету шартына бағаның өзгеруі. Тұтыну
тауарларына және қызмет ету ... ... өсуі өмір сүру ... еңбек ақы деңгейінің өсуіне ықпал етеді. Тұтыну ... ... ету ... ... ... ... өмір сүру ... еңбек
ақы мөлшері тура тәуелді болмайды.
Нарықтан тыс факторлар:
1. Еңбек ақыны ... ... ... Бұл ... ... ... ... қалыптастыру заңды кепілдік төлем ақылардың деңгейін белгілеу.
2. Кәсіподақ пен еңбек берушілер арасындағы қатынас. ... ... және ... ... ... ... ... кәсіподақ
қозғалысы көп әсер етеді.
3. Кәсіпорынның қызметі мен еңбеккердің жеке салым факторы еңбек ақы
көлеміне ... ... ... төлемі біздің елде екі түрлі қызмет
атқарады:
– біріншіден, ... ақы ... ... ... өмір деңгейін
жоғарылату мүмкінділігі;
– екіншіден, өндірістің ... мен ... ... көзі.
Еңбек ақының ең маңызды қызметін ұдайы өндірістік, ынталандырушылық,
қалпына келтіру, реттеушілік, бөлшеулік бөлімше, ресурстық ... ... ... қабілеттілік сұранысын қалыптастырушы қызмет
түрлері атқарады.
Еңбек ақының ұдайы ...... мен ... ... ... ... ұдай өндіру үшін өмір сүруге қажетті игіліктермен
қамтамасыз ету. Мұнда қажеттілікті ... ... ... ... Бұл ... ... реттеу ерекшеліктерімен тығыз
байланысты [8].
Қалпына келтіру қызметінің мәні жұмыскердің өзінің жұмыс күшін ... ... ... ол үшін оның еңбек ақысының ... ... ... ... ... ... керек. Басқа сөзбен ... ... ... тұрмыс жағдайын көтеруге, ел қатарлы өмір сүріп (пәтер ... ... ... сатып алуға) демалып, денсаулығын қалпына
келтіруге нақты мүмкіндігі болуы керек. Әр ... ... ... бала-
шағасын баулап тәрбиелеуге мүикіндігі болу керек. Міне, бұл функцияның
басты мәні осыда жатыр. Бұл ... ... ... ... өте өзекті
мәселе, өйткені өмір сүрудің жоғарғы деңгейге жетуі еңбек ақының мөлшеріне
байланысты.
Ынталандыру қызметінің ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру үшін, жоғары деңгейде қайтарымдылығы
болу үшін керек. Бұл жағдайда еңбек ақының ... ... ... байланысты болуы керек. Басқа жағдайда жұмыскердің еңбекке
деген ынтасы төмендейді, инициативасы ... ... ... ... ақы алу үшін өзінің жұмыс деңгеін көтеріп, жоғарлатуға ... ... ... ... ... ... болуы және тауарлардың сапасы
жоғары болуы үшін жоғары ... ... ... алуы ... ... - өндірісте жоғары нәтижеге жетуде материалдық
ынталандыру арқылы іске асады. Материалдық ... ... ... ... ... сайын, соғырлым оның қызығушылығы артуы қажет.
Бұл қызмет сондай-ақ оның ... ... ... ... ... қызметі өнеркәсіп басшылары негізгі істелген қорытындысына
байланысты нақты еңбек ақы төлеу арқылы іске ... Және де ... ... ... өнеркәсіптің тиімділігіне байланысты болуы керек.
Еңбек ақының ұйымдастыру жүйесін жетілдіруінің негізгі бағыты ... ... ... ... ... ... ... Бұл
міндетті атқаруда еңбек ақыны төлеу нышаны мен түрлерін дұрыс қолдану көп
ықпал етеді.
Еңбек ақының реттеушілік ... ... ... сұранысы мен ұсынысына
жұмыс күшінің қалыптасуына (саны, біліктілігі) және олардың ... ... ... ... ... ең төменгі деңгейін бірыңғай
тарифтік себетті ... ... ... ... ... ақының реттеуші
қызметі іске асады. Бұл ... ... мен ... ... ... ... атқарады. Бұл ұстанымының негізіне еңбек ақыны объективті ... ... яғни ... ... ... ... өндіріс шартымен
еңбек ақыны белгілеу жатады. Бұл қызмет бағаның ... ... және ... ... ... ... қолданылады [9].
Бөлшеулік-бөлімше қызметі - өндіріс құралдарының иелері мен жалдамалы
жұмыскерлер арасында ... ... ... ... анықтау үшін
қарастырылады. Сондай-ақ еңбек ақы ... ... ... ... жеке ... үлесі анықталады.
Ресурстық орналастырушылық қызметі – еңбек ресурстарын аймақ, ... ... ... ... Яғни, осылар бойынша ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақының мөлшеріне қарай жұмыс орнын ауыстырып отырады.
Тұрғындардың төлемге қабілеттілік сұранысын қалыптастырушы ... ... ... ... пен қоғамның сияқты 2 негізгі фактор
есебінен қалыптасады. Осының нәтижесінде еңбек ақы ... ... ... және ... көрсетушілік, сұраныс пен ұсыныс арасындағы
пропорция шығады.
Еңбек ... ... күші бір ... ... ал ... жағы ... алады. Сондықтан жұмыс күші деген ұғымға тоқталайық. Жұмыс күші
дегеніміз адамның физикалық және ой ... осы ... ол ... ... ... ... ... «Жұмыс күші» деген ұғым тек
экономикада жалданып жұмыс істеп ... ... ... пайдаланатын
қабілеттері. Бұл ұғымға ... ... ... және де жақын
болашақта жалданатын еңбек резервтер қатарына жататын ... ... ... ... ... еңбекке деген қабілеті әр түрлі ... ... ... оның ... ... ... ... еңбек
күшінің нақтылы еңбекке қажет қабілеттері бағаланады, белгілі ... ... ... ... қабілеттері өмірге, тіршілікке қажет ... ... ... ... ... ... істеп жүрген» жұмыс
күші нарығы. Ол қоғамда туған жұмыс күшіне деген сұраныспен, ... пен оны ... ... күшті белгілі уақыт ішінде пайдалану
қатынастармен ... Бұл ... ... ... алу ... ... деген қабілеттің істе көрінуі, басқаша айтқанда, ... ... күші ... «Жұмыс күшінің бағасы» бұл оның құнының ақшалай
мөлшері. «Жұмыс күшінің бағасы» ... ... ... сараптау үшін және
әрбір жұмыскермен келісілген еңбек ақы көлемін анықтау үшін қолданады.
Еңбектің төлемі – бұл ... ... ... ... Бұл ... жұмысты оның ақшалай бағасымен салыстыруға мүмкіндік туғызады.
Өлшем ... үшін бір ... ... ... ... ... болады.
Әр түрлі атқарылған жұмыс бағасын тарифтік мөлшермен анықтауға болады.
Белгілі бір істелген ... ... ... отырып өнеркәсіп иелері еңбек
ақы мөлшерін реттейді. Бір жағынан, еңбек ақыны тым төмендетуге ... ... ... ... мен ... кетіп қалуы
мүмкін. Екінші ... өте ... баға ... да болмайды, өйткені
шығарылатын ... ... ... және баға мөлшерімен де бәсекеге
қабілетті болуы ... ... ... ... сату ... ... бұл
жұмыс күшінің сұранысы мен жұмыспен қамтамасыздығын ... ... ... іске ... ... ... ... принциптерін
қолдану керек [10].
– әр өнеркәсіптің еңбек ақыны ... оның ... ... ... ... ... керек;
– атқарылған жұмыс мөлшеріне байланысты еңбек ақыны ... ... ... өз ... ... мен сапасының жоғары
болуына мүдделілігіне байланысты. Қазіргі заманда бұл ... ... ... жұмыскердің алатын ... ... сай ... ... ... ... дәрежелі
жұмыскерлер істейтін салада білім ... ... ... жұмыскерлердің еңбек ақылары басқалардан төмен. Мұндай
еңбек ақы мөлшерінің жұмыскердің ... сай ... ... ... ... ... болады:
– жұмыскерлердің еңбектегі жоғарғы көрсеткішіне жету ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақының артуынан жоғары болуы;
Еңбек туралы мәселе қозғалғанда ақшалай және ... ... ... ашып алу ... ... ... ақы дегеніміз - әрбір сағат, күн, жеті
т.б. үшін ... ... ... ... ақы – бұл ... ... ... сатып
алуға болатын тауарлар мен қызмет немесе ақшалай еңбек ақының сатып алу
мүмкіндігі. Әрине нақтылы еңбек ақы ... ... ... және ... тәуелді.
Егерде ақшалай еңбек ақы өссе, онда азық-түліктің, киім-кешектің ... ... ... өссе де ... ... ақы азаяды. Бұл әрине
қазіргі Қазақстан Республикасындағы жағдайына сәйкес келеді. Бізде қазіргі
кезде еңбек ақының 60-70% ... ... алу үшін ... ал ... ... елдерде азық-түлік үшін еңбек ақының 20-30% ... ... ... қарым-қатынас кезеңінде еңбек ақының
қалпына келтіру және ынталандыру рөлі төмендейді. Бұл ... ... ... ақы мен ... ... ... қашықтауына, шығындардың
көбеюіне, шығарылған тауарлардың бағасының өсуіне әкеп соқты.
Еңбек өнімділігінің төмендеуіне еңбек құнының азаюы, нақтылы ... ... ... ... ... бағасының төмендеуі оның
экономикамен ... ... қате ... ... ақы мен ... бағасы және еңбектің сапасы мен мөлшері арасындағы ... Бұл ... ... ... ... ұйымдастыруына атүсті
қарауына әкеп соқты.
Өнеркәсіптің қай саласы, қандай жеке меншік формасы болса да ... ... ... кезеңінде екі жауаптың шешілуі қажет:
– әрбір қызметкерге еңбек ақыны оның істеген еңбегіне қарай төлеуге
кепілдік беру;
... ... ... ... ... ... ... шығындарын өтеп қана қоймай, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... ақының мөлшерін дұрыс ұйымдастыру арқылы жұмыс
беруші мен жұмыскерлердің мүдделерінің арасында керекті ымыра орнайды да,
нарықтық экономиканың екі ... ... ... ... ... әріптестіктің өсуіне жағдай туады.
Еңбек ақы әрине жоғары болуы керек, бірақта оның шексіз өсуі сұраныстың
ұсыныстан жоғары болуына және ... ... ... ... болады,
еңбекпен айналысудың азаюына жұмыссыздықтың өсуіне әкеп соғады.
Еңбек ақы – ... ... ... ... мен белгіленген еңбек
шартты және мансап инструкциясына байланысты төлем. Еңбек тиімділігін
арттырудың әр ... ... ... ... ... ... төлем,
кепілді төлем ақы және т.б. болып табылады . Жұмысқа алушы еңбек ақы жүйесі
мен нысанын Еңбек туралы ережеге ... ... ... жағдайын ескере
отырып, персоналдар ережесі бекіткен жұмысшылар категориясы және ... ... ... ... ... Аталған ережелер жұмысқа алушыға
тек еңбек ... ... ... еңбек режімін ұйымдастыру үшін ғана емес,
сонымен қатар шығындар мен төлемдерді ... ... да ... ... дерлік жұмыскерлер есептелген жалақы мөлшерінен аз соманы алады.
Оның себебі: бухгалтерия есептелген жұмыскер жалақысынан заң актілеріне,
сот ... ... ... жұмыс беруші нұсқауымен, жұмыскердің сұрауымен
орнатылған белгілі шегерімдер жасайды. Бұл ... ... ... ... ... Әлеуметтік сақтандыруға нақты аударымдар, олар:
– зейнетақы қорына міндетті аударымдар;
– зейнетақы қорына еркін аударымдар,
– жеке ... ... ... ... ... ... ... қарызды өтеуге ұсталымдар;
– есеп берушілік сомаларды өтеу;
– кәсіпорын жарналары;
– кредитке алынған мүлік сомасын өтеу;
... ... зиян ... ... үшін
ұсталымдар;
– банк шоттарына және депозиттерге аударымдар;
– коммуналдық қызмет ақылар.
Бүгінгі күнде «Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамтамасыз ... ... ... ... ... қорына ұсталымдар және «Бюджетке
салық және басқа да міндетті ұсталымдар» Қазақстан ... ... жеке ... ... салығын ұстау қарастырылған. Жалақыдан
ұсталымдар – бұл меншік құқына ие бола ... ... ... себебі:
– жалақыдан ұсталған салықтар мемлекет меншігі болып табылады;
– жұмыс берушіге ... ... ... ... ... беруші
меншігі болып табылады;
– алименттер асыраудағы жандарға арналған аударымдар асыраудағы ... ... ... ... ... ... ... аударымдарды
қарастырайық. Міндетті зейнетақы төлемдері заң негізінде жеке тұлғалардан
табыс салығы ұсталымынан ... Бұл ... ... зейнетақы қорына
табыстан 10%-ік ... ... ... зейнетақы төлемдері
Қазақстанда ... ... шет ел ... ... ... барлық жеке тұлғалардан ұсталынады. ... бұл ... ... да бар, ... ... демалыс үшін компенсация төлеу;
– материалдық көмек ретінде берілетін ... ... ... ... іс- ... ... шығындар;
– арнайы жұмыс киіміне, қорғаныс заттарының және тағы да басқа жеке
құралдарының бағасына ақы;
– заңмен бекітілген мереке күндеріне ... ... ... қағаздардан алынатын дивиденттер;
– студенттер, оқушылар, аспиранттар стипендиялары;
– жұмысшының зиян келтірілген жұмысына төленетін ... ... ... басқа еркін төлемдер де қарастырылған.
Еркін зейнетақы төлемдері де жеке тұлғалардан 10 еселенген айлық ... ... ... салығынан босатылады. Жеке табыс ... ... ... ... және Ішкі ... Министрлігінің
жұмыскерлері толықтай босатылады. Бұдан басқа жеке тұлғадан табыс ... ... ... бар ... ... ... ... Басқа жеке тұлғадан сыйға немесе мұраға алынатын мүлік құны;
3. Грант түріндегі гуманитарлық қайырымдылық көмек;
4. Зейнетақы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік стипендия үшін құрылған
заңнамаға сәйкес ... беру ... ... ... ... ... көмек, жәрдемақы және өтемақы, әлеуметтік
шегерімдер (еңбекке жарамсыздығы үшін ... ... ... үшін ... Жұмыс кезінде жұмыскер денсаулығына келтірілген зиян үшін өтемақы;
8. 50 ... ... ... ... ... ... ... материалдық көмек;
9. Жұмыскердің біліктілік деңгейін көтеруге арналған жұмыс ... ... ... ... ... ... адамдарға және балаларына алименттер.
Бұл салықты төлеушілер ... ... жеке ... ал ... салу
объектісі болып жеке тұлғаларға есептелген табыс ... ... ... ... ... ақыны ұйымдастыру келесі қағидаларды
ұстанудан көрінеді:
– кәсіпорынның жалақыны ұйымдастыруда жұмыскерлердің еңбек ... ... және ... ... ... ең төменгі жалақыны мемлекеттік реттеу;
– жалақыны еңбек жағдайы және ... ... ... ... ... ... ... қызығушылықтары
жоқ.
Көптеген қазақстандық кәсіпорындарда еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруының
негізіне мынадай басты қағидалар тиісті:
– еңбектің саны мен сапасына байланысты ... ... ... ... ... ... және аймақтың қажеттіліктеріне, еңбек
жағдайына, ... ... ... ... ... ... ... ақының ретті жоғарылауы, яғни көрсетілген еңбек
ақының өсу қарқыны кезінде инфляциядан ... ... ... ... өсу ... ... еңбек ақының ... ... ... ... ... ... нысандары мен жүйелері
Еңбек ақының жүйелері мен нысандары өз алдына еңбектің нәтижесін қамтып
көрсететін, сандық және сапалық ... ... ... ... ... және ... ... еңбек ақы мөлшерінің
бекітілу тәсілдерін көрсетеді. Еңбек ақы ... – бұл ... ақы ... ... ... еңбегі кезінде ақылы еңбек нәтижесі
бойынша негізгі көрсеткіштердің ... ақы ... ... ... бір ... Кәсіпорында еңбек ақының 2 түрлі нысаны кең таралған:
кесімді және ... ... ... басты нәрсе болып еңбек өлшемі мен
еңбек ақы өлшемі арасындағы ... ... ... ету, ... ... еңбекте жұмысшылардың мүдделерін көтеру болып табылады [14].
Кесімді ақы төлеу кезінде еңбек өлшемі ... ... ... болып
табылатын және белгіленген (тиімді) кесімді бағалауды қоспағанда, тап ... ... ... ақы өнімнің әрбір бірлігіне есептелінеді, сондықтан
табыс өндірілген өнімнің ... және ... ... ... ... ақы ... өнімнің есебі бойынша анықталады. Ол кезде өнімді ... ... ... ... уақытқа байланысты мөлшерлеу, ... ... ... ... Өнімге байланысты еңбек ақы қай мезгілде
орындалды – күндіз бе, түн ... ме, ... тыс ... ме, ... ... Табыс мына формула бойынша есептелінеді:
ЕА = КБ * ӨМ, ...... ... – өнім ... ... ... – дайындалған өнімнің мөлшері.
Кесімді еңбек ақы, әдетте келесі шарттарда қолданылады:
– нақты жұмыскер немесе бригада жұмысының сандық ... ... ... ... ... анық есебі;
– жұмыскерлердің орындайтын жұмыс көлеміне көбейту мүмкіндігі;
– еңбектің техникалық жабдықталу мөлшерлемесінің болу мүмкіндігі.
Кесімді еңбек ақы төлеуде төменгі ... ... ... ... ... сай өндірілген өнімге жұмсалған уақыт, ... ... ... ... ... мөлшерден тыс өнімге ақы төлеу, үстеме ақы төлеу;
– мөлшерден тыс өнім ... және ... ... ... өнімде
бүлінген т.б. оқыс жағдайлар кездеспесе-сыйақылық жағдаймен ақы
төлеу.
Еңбек ақы төлеудің кесімді нысаны бірнеше жүйелерге бөлінеді:
– тікелей ... ... ... ... ... кесімді;
– аккордтық.
Тікелей кесімді жүйе кезінде еңбекке ақы өндірілген өнімнің бірлігіне
қарай төленеді. Жұмыстың немесе өнімнің ... үшін ... ... ... ... ... ... жұмыстың разрядына
байланысты бекітілген сағаттық тарифтік ставканы өндіріс мөлшеріне кесімді
бағалама көбейту арқылы табамыз.
Кесімді сыйлықақы ... ... ... ... ... ... ... табыстан тыс, жұмыстың алдын ала беллгіленген, нақты
сапалық және ... ... ... және асыра орындағаны үшін
сыйлықтар ... ... ... ... мөлшерден тыс өнімге және оның
сапасына байланысты төленеді. Сыйақының мөлшерін еңбек ақы ... ... ... мен ... бірігіп келіскен ұжымдық шартта
көрсетіледі. Бұл кезде мына формула қолданылады ... = ...... ... - ... ... кесісді бағасы;
Q - шығарылған өнім көлемі;
р - белгіленген көрсеткіштерді ... және ... ... ... ... ... проценттік көлемі;
k - әрбір белгіленген көрсеткіштің ... ... ... үшін ... - белгіленген көрсеткіштерді мөлшерден асыра орындау проценті.
Үдемелі кесімді еңбек ақы ... ... ... ... ... ... бағаламалар бойынша төлемдерді қамтиды, ал мөлшерден тыс
өндірулер кезінде жоғарғы бағалама бойынша ... ... ... ... ... қолданылады. Еңбек ақы төлеудің кесімді түрін
ұжымдық түрде немесе әрбір нақты ... жеке ... ... ... ақы ... ... нысаны кең таралған. Бұл еңбек ақы төлеудің
нысанының маңызы мынада, яғни, келісім бойынша бір жақ ... ... ... ... ... ... ал ... жақ қызметкерлері
жұмыстың қорытындысын күтеді.
Жанама кесімді еңбек ақы төлеу көбінесе қосалқы және қызмет ... ... ... ... ... ... т.б.) ... жасайтын жұмысшыларға қолданылады. Олардың табысының
мөлшері негізгі қызмет көрсетуші, ...... ... ... тәуелді.
Аккордтық кесімді жүйе жұмыстың барлық көлеміне ... ... ... жеке ... арналған мөлшерлер мен бағаламаларды
қосып, барлық жұмыстың құнын анықтаймыз. Еңбек ақы төлеудің осы жүйесі ең
алдымен ... аз ... және ... уақытта жұмыстың барлық
көлемінің орындалуына жағдай жасайды.
Еңбек ақының мерзімдік және ... ... ... әр түрлі
жүйелер түрінде қолданылады.
Мерзімдік ақы төлеу кезінде еңбек ...... ... ... ал ... ... нақты пайдаланылған уақыттың жалақысына немесе
қызметкердің тарифтік мөлшерлемесіне байланысты есептелінеді. Мерзімдік
еңбек ақы ... ... ... аз ... ... ... ақы қолдану
жағдайында кәсіпорын шығындардың өсуіне тәуекелді.
Еңбек ақы мына формула бойынша есептелінеді [16]:
ЕА = ТС + ПУ,
(3)
мұндағы:
ЕА – еңбек ...... ... ... ... ... – нақты пайдаланылған уақыт.
Қазіргі кезде еңбек ақының мерзімдік-сыйлық және жай мерзімдік жүйелері
кең тараған. ... ақы ... жай ... жүйесінде жұмысшының еңбек
ақысы оған белгіленген тарифтік ставка және жұмыс атқарған уақыты бойынша
кесімді ақы ... ... ... формуламен есептеледі:
ЕА = m*T, ...... ... ... ... ... тг.
T – жұмыс уақыты, сағат (күн).
Бұл жүйеде жұмыс уақыты бойынша ақы ...... ... ... ... ставкалар белгіленеді, яғни еңбек ақы есептеуде – сағаттық,
күндік ставкалары жұмыс істеген ... ... күн ... ... ... Егер ... ... бүкіл жұмыс күндерінде жұмыс атқарса, оның
айлық ... ... ... ал ... болмаған кезде болған жұмыс
сағаттарына ғана есептеледі.
Мерзімдік-сыйлық жүйесі ... ... ... ... үшін ... мөлшері тарифтік ставкаға пайыз түрінде
тағайындалады. Сыйлық берудің шарты ... өнім ... ... керек,
материалдардың, аспаптардың үнемділігі болуы қажет.
ЕА = m*T (1+(p+k*n)/100), ... ... ... ... бар ... ... ақы төлеу
немесе кесімді мерзімді еңбек ақы төлеу кең ... ... ... ... өнім ... ... сақтаумен қатар, белгілі уақыт
кезінде мерзімдік еңбек ақысымен төленетін жұмысты ... ... ... мен құрамы тағайындалады. Мөлшерленген тапсырмасы ... ... ақы ... ... ... ... ... (әсіресе
жабдықтарды реттеу және жөндеу жұмыстарында жиі қолданылады).
Еңбек ақы төлеудің кесімді ... ... ... ... ... ... қолданылатын жабдықтың сипатына;
– технологиялық процестің ерекшелігіне;
– еңбекті және ... ... ... және ... ... пайдалануға;
– өнім сапасына қойылатын талаптарға байланысты.
Ғылыми – техникалық прогресс және ... ... ... ... ... ... мерзімдік еңбек ақыға ауысуындағы бет
алыстардың ... ... ... ... ... ... ақы төлеудің
нысанын пайдаланған кезде, ... ... ... ... ... ... қолданылуы керек. Мұндай
шаралардың қатарына, ... ақы ... ... ... ... ... ... деңгейін қолдайтын және сақтайтын шаралар жатады.
Еңбек ақы төлеудің аралас жүйесі мерзімдік және ... ... ... ... артықшылықтарын қамтиды және еңбек ақы мөлшерінің жеке
қызметкерлер және ... ... ... икемді байланысын
қамтамасыз етеді. Мұндай жүйелерге қазіргі кезде тарифсіз жүйе жатады [17].
Сурет 2 - ... ... ... және кесімді нысандары.
Кәсіпорында еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру 3 ... ... және ... ... анықталады:
– еңбек ақы есептеудің тарифсіз жүйесі;
– еңбекті мөлшерлеу;
– еңбек ақы есептеудің тарифтік ... ақы ... ... ... қызметкерлердің табыстары ұжым
жұмысының соңғы нәтижелеріне толықтай ... ... жүйе ... ... ... ұжымның тапқан табысындағы өзінің үлесін көрсетеді. Мұндай
жүйеде тарифтік мөлшерлеме немесе тұрақты жалақы белгіленбейді, ол ... ... ... ... ... ... ... белгіленген
тұрақты коэффициент арқылы анықтаймыз. Мұндай жүйені ұжымның ... ... ... және ... ... қызметкердің еңбек
нәтижесін бағалауға мүмкіншілік бар кезде қолданған орынды.
Бұл жүйеде біліктілік деңгейі еңбек нәтижесін бағалау және ... ...... ... ... жүргізіледі. Мұндай жүйеде директордан
жұмысшыға дейін ... ... ... ... еңбек ақы қор үлесін
көрсетеді. Еңбек ақы жұмыскердің ... ... ... қатысу
коэффициентіне және істеген жұмыс көлеміне байланысты. Тарифсіз жүйенің
негізі – ... өнім ... ... ... біліктілік
деңгейі болып табылады. Біліктілік деңгейі былай анықталады [18]:
Бд = ... ...... ...... еңбек ақы;
Еамин – кәсіпорындағы еңбек ақының минималды ... ... ... ... ... қарағанда жұмыскердің
біліктілігінің өсуіне көп мүмкіндік жасайды. ... ... ... бір түрі – ... ... ... жинаған баллдары арқылы
есептеу, яғни
Б = Бд*С*ЕҚК, ... - әр ... ... ... – жұмыс істелінген сағаттар;
ЕҚК – еңбекке қатысу коэффициенті.
Содан соң әрбір цехтың жинаған баллдар сомасын ... 1 ... ... = ФОТ/б, ... – 1 балл ...... ақы ...... балл ... = Цб*Б, ...... ... еңбек ақысы
Еңбекті мөлшерлеу – бұл жұмыскерлердің барлық категориялары үшін еңбек
шығындары ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
реттеуге мүмкіндік туғызады, сонымен ... ... ... ... яғни ... ақы ... ... болып табылады [19] .
Тарифтік жүйе әр түрлі топтағы және категориядағы ... ... ... ... ... ... ... және реттеуді жүзеге асыра алу мүмкіндігін қамтамасыз ететін
нормативтердің жиынтығын көрсетеді. ... да ... ... ... ... ... ... олардың біліктілік деңгейлеріне, еңбек
өнімділігіне байланысты белгіленіп реттеледі.
Тарифтік жүйеге:
– сағатына немесе күніне еңбек ақы ... ... ... ... ақы ... жұмыстың және жұмысшылардың әр түрлі разряд
арасындағы қарым-қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... және жұмыстың разрядын
анықтауға ... ... ... ... ... ... жүйені қолдану. Жұмыстың негізгі
түрлерінің ... ... ... және ... ... ... ... анықтамасының негізінде жүргізіледі.
Анықтаманы және қолданылу тәртібін ... ... ... ... ... – бұл ... уақытының бірлігі үшін (сағат,
күн, ай), біліктіліктің айқын күрделілігінде еңбек мөлшерлемесін (еңбек
міндеттерін) орындаған ... ... ... ... ... ставка – тарифтік жүйе құралатын басты ... бірі ... Ол ... еңбек ақы көлемін уақыт бірлігімен есепке алған
соң сағаттық, күндік, айлық деп бөлінеді [20].
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... себебі өнеркәсіптің барлық салаларында сағаттық тарифтік ставка
негізінде ... ақы ... ... ... ... ... ставка белгіленген кезде ... ... ... ... Сағаттық ақы төлеу жұмыскерлердің сағаттық тарифтік ставкасы
және ... ... ... ... ... арқылы орындалады. Күндік
тарифтік ставка жұмыскерлердің күндік және атқарылған ... күні ... Ал ... ақы ... ... ... айлық ставкалар, осы айға
жасалған жұмыс графигіне сәйкес жұмыс күні ... және ... осы ... ... ... күні ... негізінде есептеледі. Тарифтік жүйенің
тағы бір элементтері болып аудандық коэффициенттер және ... ... ... ... ... Олар өтемақы және ынталандыру қызметін атқарады.
Аудандық коэффициенттер әртүрлі табиғаты ... ... ... ... ... теңгеру қызметін атқарады. Еңбек өтіліне үстемелер мемлекет
экономикасы үшін де өте ... ... бұл ... ... ресурстарымен
аз жабдықталған аудандарындағы жұмысшылар еңбек ақысына артықшылық қызметін
атқарады. Аудандық коэффициенттер мөлшері ... 2,0-ге ... ... ... және ... разрядының қызметкерлерге иемденіп
кетуі қызметкердің біліктілігіне, ұсынылған талаптарымен көрсетілген. Ол
3-суретте бейнеленген.
Сурет 3 - ... ... ... тор – ... ... ... шеберлігі әртүрлі
жұмысшылардың еңбегіне ... ... ... ... ... ... ... үшін тарифтік коэффициенттер белгіленеді.
Кәсіпорынның бірыңғай тарифтік торы бойынша басқа кәсіпорындарға ұсыныс
ретінде 21 разрядты тор ... ... ... ... ... ... кез ... кәсіпорын өзінің экономикалық мүмкіншілігіне қарай тарифтік торларын
дербес белгілейді. Жұмысты тарифтеу – бұл ... ... ... ... ... ... ... немесе тарифтік разрядқа
жатқызуы.
1.3 Қазақстан Республикасында еңбек ақыны мемлекеттік ... ... даму ... өнім ... мен жалақы саясатын жетілдіру
мақсатында бірқатар бағыттарды анықтау қажет:
– кәсіпкерлік жолды анықтау;
– өндірісті жандандыру;
– стратегиялық мақсаттарды анықтау және ... ... ... ... даму ... ... өнім ... желісін дамыту;
– еңбек өтеміне сәйкес жалақы төлеу балансын ұстану.
Қазақстанның жекелеген ... ... күн ... ... ... мүмкіндігі шектеулі немесе даму тенденциясы төмен облыстарға
Алматы, Жамбыл, Қызылорда облыстарының тұрғындарын жатқызуға болады. Жалақы
деңгейін көтеру мен оның даму ... ... ... бірқатар іс-
шаралар жүргізу көзделгені дұрыс:
– өнімі өтімді кәсіпорындар санын көбейту;
– экспорттық тауарлар сапасын арттыру;
... ... орай ... ... ... күн ... ... ескеріп, одан жоғарлату;
– экономикалық мүмкіндіктерді арттыру.
Сыртқы сауда айналым желісін ... ішкі ... ... ... ... ... ... жұмылдыра отырып, айлық деңгейдегі
өндірілген өнім санының артуын қадалауды жүргізіп отыру керек. ... ... ... ... сұраныс енгізетін тауарларды өңдей
отырып, ішкі рынокты беріктендіріп, экспорттық тауар құнын арттыруды көздеу
тиіс. Бұл арқылы мемлекеттің табиғи ... ... ... ... ... ... ... төлеу мүмкіндігі артады.
Экономиканың реформасы жылдары Қазақстанда еңбек ақыны төлеу, реттеудің
белгілі бір тетіктері қалыптасты. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейін
көтеруге бағытталған. Экономика реформасының алғашқы жылдары пайда ... ... ... осы ... дейін бар [22]. Олар:
– жұмыс күшінің арзандауы мен ... ... ... көптеген өнеркәсіп орындарында және экономиканың ... ... ... ... ақысын себепсіз
саралау сақталып келеді;
– көптеген өнеркәсіп орындарында жиі себепсіз, ... ... ... ... ... ... бағыттардың кесірінен еңбек ақы толықтыру және
ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі көп аспектті
процесс. Ол келесі түрлермен сипатталады:
– тұтыну ... ... өсу ... ... ... ... өсу
қарқынынан артық болуына байланысты еңбек ақының сатып алу
қабілетінің төмендеуі;
– орташа айлық ... ақы мен өмір сүру ... ... ... ақыны ұйымдастыру және реттеу әдістерін қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әріптестік жүйесі.
Еңбек ақыны мемлекеттік деңгейде ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Мемлекеттік реттеу 2
түрде жүргізіледі: тікелей және жанама.
Тікелей – ... бір ... ... мен белгіленген мөлшерлер түрінде
жүргізіледі. Ол еңбек заңнамаларда болуы тиіс. Жанама еңбек ақы төлеудің
нысандарын, ... және ... ... ... сияқты т.б.
әдістемелік ұсыныстар жасау түрінде болады.
Еңбек ақыны нарықтық ... ... мен ... ... ... ... сүйенеді (яғни сұраныс пен ұсынысқа). Бұл ... ... ... ... ... пен ... деңгейлерінің ауытқуын
есепке ала отыра, жалдамалы жұмысшылар еңбек ақының көлеміне ... ... ... ... ... ... реттеу – Қазақстан
Республикасының заңына сәйкес әлеуметтік әріптестік ... ... ... ... ... мен қызметкерлер өнімдерінің мүдделерін
келістіруді қамтамасыз етуге ... ... мен ... ... ақысын реттеуде әлеуметтік әріптестік жүйесіндегі келісімдердің
келесі жүйелері Қазақстанда жұмыс ... ... ...... ... жұмыс берушілер мен
бірлестіктер арасындағы бас келісімдер.
2.Салалық деңгей – салалар бойынша осы 3 тараптық тарифтік келісімдер.
3.Аймақтық ...... ... ... ... аудан) қызметкер
кәсіподақтары, жұмыс берушілер бірлестігі және ... ... ... келісімдер.
4.Жергілікті деңгей және кәсіпорын деңгейде – жұмыс ... ... ... ... ... тұлғалық келісімдер – жұмыс беруші мен қызметкер ... ... ... шарт ... ... ынталандыру функциясының төмендеуі еңбек ақының деңгейінің
істелінген жұмыс деңгейіне байланысының жоқтығына, өнімнің төмендеуіне,
еңбек ақыны ... ... ... ... ... мен ... ... Еңбек ақының ынталандыру ... ... ... ... ... ... еңбек ақы қорында оңтайлы орын
алуында. Нарықтық экономиканың қалыптасу жылдарында еңбек ақының тарифтік
бөлігі ылғи ... ... ал ... ... өтемақы бөлігі өсіп
отырды. Және де сыйлықтық, ... ... ... ... ... ... ... ілгерушілік қоғамдағы
қызмет салаларының барлық тұсынан оңды қадамдары мен сапалы қызметтері және
мардымды жалақы төлеу, яғни ... ... ... ... ... ... Қабылданған еңбек жолындағы реформалар қадамдары мен нәтижелері
халық игілігіне жұмсалып, материалдық ахуалды ... ... ... Қазақстанда еңбек ақына мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ақы жүйесі
Сурет 4 - Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу тетігінің негізгі элементтері.
Тұтыну бюджетінің төменгі мәні – бұл керекті жұмыс ... ... ... ... ... өмір сүруіне керекті игіліктер мен қызметтің
төменгі бағалануы. Осы көрсеткіш негізгі әлеуметтік норматив пен ... ... Бұл ... ... ... ... азық-түлікке және
басқа тауарларға керекті мөлшерге сүйене отырып тағайындалады. Тұтыну
бюджетінің төменгі мәнін ... 4 ... ... (әкесі шешесі, екі
баласы) орташа отбасын есепке алады. Тұтыну бюджетінің ... ... ... ... ... болу ... ... екі түрлі [24]:
1) Төменгі тұтыну қоржыны – ... ... ... ... өмір ... ... ... Оңтайлы тұтыну қоржыны – бұл адамның әржақты қажеттілігін өтеуге керек
заттарға байланысты.
Төменгі тұтыну қоржынының ақшалай ... ... ... ... ұғым ... Бұл ... ... қоржынынан төмен түспеу керек
деген шегі. Қазақстан мемлекетінде ең төменгі еңбек ақы ... ... ... ... негізгі злементі болып саналады. Қазақстанда еңбек
кодексі бойынша төменгі еңбек ақы бұл ... ... ... ... ... мәні ... тұтыну бюджетіне сүйене отырып ... ... ... ... ... ... экономикалық сыры
жұмыскердің жұмыс істеу мүмкіндігін, жұмыс күшін толықтыруға жағдай ... ... ... ... міндеті:
1) Жұмыс күшін толықтыру;
2) Жұмыскерлерді әлеуметтік қорғау.
Ұлттық тәжірибе мен талаптарды ... ... ... ... ... ... бойынша төменгі еңбек ақыны белгілеудегі негізгі
факторлар келесі :
– жұмыскерлер мен оның ... ... ... ... еңбек ақының орташа деңгейі;
– еңбек өнімділігі мен ... ... ... ... ... ... бюджеті мен жұмыс берушілердің мүмкіндіктері.
Нарық ... ... ... ... ... ақыны
қалыптастырудың әлеуметтік-экономикалық маңызы зор, ... ... әсер ... кедейшілік деңгейіне;
– олардың сатып алу мүмкіндіктерінің өсуіне;
... ... ... ... ... ... ... ақының тұрақты төмендеуінен, еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін
толықтыру және әлеуметтік қорғау функциялары түгелдей жойылған. Бұл ... ... ... жұмыскерді материалдық қорғауды төмендетіп
жасырын жұмыс орындарының пайда ... ... ... ... ақы деңгейі Қазақстан Республикасының үкімет орындарының тұрақты
бақылауында. 1996 жылдан бастап жаңа коэффициент – ... ... ... ... ... ... ең төменгі жалақыға тарифтік ставканың
бірінші разрядының біртұтас ... ... шек ... ... ақы және оның ... ... реттейтін негізгі
механизм– Еңбек кодексында толықтай келтіріліп құрылған. Еңбек ақыны
саралау ... ... жүйе орта орын ... ... ... ... ... мөлшерлемесі, бірыңғай тарифтік топ, тарифтік кәсіптік
анықтамалар ... ... ... ... жүйемен қалыптастыруда негізгі
бастапқы ережелер мыналар [25]:
– тарифтік мөлшер мен айлық жалақы мемлекеттің төменгі ... ... ... ... ... кәсіпорын иелері мөлшерлеменің, айлықтың және табыстың басқа да
құрамдары өз еркімен тек аз мөлшерден ... емес ... ... топ – бұл ... ... ... ... Бұл елдегі бірыңғай еңбек ақы саясатындағы
мемлекет ... ... ... ... ... ... қорғауды жүзеге асыратын
бірыңғай тарифтік тор еңбек ақы төлеу реформасының негізі ... ... ... оның ... ... ... ... шаруашылығының
саласындағы әрбір жұмысшыға кепілденген ең төменгі еңбек ақы ... ... ... ... ұйымдарда, кәсіпорындарда және салаларда балдық
жүйемен бағаланатын, ... ... ... атаққа және дәрежеге
байланысты, жұмысшылардың еңбек ... ... және ... бар ... мөлшеріне байланысты төленеді.
Бірыңғай тарифтік торда бірінші разрядтағы ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Бірыңғай тарифтік торда 21 тарифтік
разряд бар. 21 тарифтік разряд халық шаруашылығында жұмыс жасайтын барлық
қызметкерлерге ... 21 ... ... ... ... ... нышанына және бюджеттік ұйымдарға ... ... ... ... 1-8 разрядтар бойынша – жұмысшыларға төлемдер;
– 6-15 разрядтар бойынша – сызықтық қызметкерлер;
– 4-11 разрядтар ... – орта ... ... 7-15 разрядтар бойынша – жоғары білімді мамандар;
– 10-20 разрядтар бойынша – кәсіпорынның басшылары, бөлімдердің,
функционалдық қызметкердің ... 9-21 ... ...... ... ... ... салаларындағы қызметкерлердің еңбек
ақыларына арналған тарифтік тор ... ... ... санын (21) және разрядтарға қатысты тарифтік ... ... әр ... топтардағы қызметкерлердің еңбек ақысындағы ара-
қатынастардың мәтінін көрсетеді. Тарифтік торға ... ... және ... ... ... саны және ... (ауқым)
жатады. Қазақстанда экономикалық реформа жүргізу кезінде, кәсіпорындарға
еңбек ақы төлемдерін өздері ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу бойынша бірыңғай тарифтік тор көрсетілген.
Еңбек ақы ... ... ... ... үшін, кәсіпорындарда
жауапкершіліктің деңгейі, орындалатын жұмыстың күрделілігі, қызметкердің
біліктілігі және еңбек ақының ... ... ... ... Еңбектің деңгейі мен оның төлемі арасындағы бірлікті сақтау үшін
біріңғай тарифтік топ арқылы еңбек ақының ... ... ... ... ... Бұл ... әртүрлі экономика саласынан және келесі
факторларға байланысты [27]:
– бір кәсіптің шегіндегі еңбектің қиындығы;
– жұмыскердің, техника ... ... ... ... ... ... мен ерекшеліктері;
– жұмыстың жалпы шарты; шығарылатын өнімнің қиындығы, әлеуметтік
тұрмыс ... ... пен ... ... 1 – Еңбек ақыға арналған бірыңғай тарифтік тор
|Еңбек ақы төлеудің|Тарифтік ... ақы ... ... ... ... |разрядтары |коэффициенттер |
|1 |1,0 |12 |2,20 |
|2 |1,07 |13 |2,37 |
|3 |1,15 |14 |2,55 |
|4 |1,24 |15 |2,74 |
|5 |1,33 |16 |2,95 |
|6 |1,43 |17 |3,17 |
|7 |1,54 |18 |3,43 |
|8 |1,66 |19 |3,67 |
|9 |1,78 |20 |3,94 ... |1,91 |21 |4,24 ... |2,05 | | ... тарифтік топтың бастапқы нұсқасында тарифтік коэффиценттің
разрядтан разрядқа біркелкі өсу принципі қолданған. Бұл ... ... ... тұжырымында былай деп бекітілген: «тарифтік топта разрядтан
разрядқа 10-10% мөлшерлеменің өсу ... болу ... Ал ... ... нұсқаларында бұл жағдай бекітілмейді [28].
Қазіргі уақыттағы біріңғай тарифтік топта 1-2 разрядтың қатынасы 1,3, 2-
4 ... ... 1, 16, 4-8 ... ... 1,07 ... Осының
арқасында біріңғай тарифтік топқа елдің табысын реттеу функциясы салынып
отыр [29]. Бұл ... ... ... ... ... үшін және ... ... үшін керек. 2-кестеде Қазақстанға тарифтік жүйе мен
нарық жағдайы өркендеген елдердің тарифтік жүйелерін құрайтын ... ... ... 2 - ... жүйе ... тарифтік жүйені құрайтын факторлар.
|Тарифтік жүйе түрлері ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... бойынша еңбек өтілі. |
|Американдық ... ... ... деңгейі; |
| ... ету ... ... ... елдерінің |Біліктілік топтар, ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... білімі, жұмыс |
| ... т.б. ... ... ... деңгейі барлық тарифтік жүйе ... ... ... ... ... ... Жапониялық типтерде
негізгі фактордың бірі.
Жұмыс күрделілігі тек Қазақстандық және ... ... ... ... ... күрделілігі тек біріңғай тарифтік анықтамаға
сүйене отырып талдау әдісі арқылы ... Бұл ... ... ... ... құралдары мен әдістері, жұмыстың дербестігі
есепке алынуы ... ... ... ... ... ... кезінде еңбек ақыны
ұйымдастыру және оның мемлекет тарапынан реттеу принциптері мен жолдарын
қарастыру керек.
Сонымен Қазақстанның қазіргі ... ... ... ... ... ... шешуде мына есептерге көңіл аударылуы қажет:
– кәсіпорынның нарықтық қызметінің және оның пайдалылығының
нәтижесі;
– кәсіпорынның кадрлық ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың деңгейі;
– кәсіподақтардың бәсекелестердің және мемлекеттердің әсерлері.
2 «Жартас» ЖШС-ндегі еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... және оның технико-экономикалық
көрсеткіштерін талдау
«Жартас» ЖШС Алматы қаласында ... ... ... ... № 4313-1910 маусымдағы жарғысымен бекітілді. Кәсіпорын
негізінен ... және ... ... үшін ... ... ... және мұнай-химиялық өндіріс үшін құрал-жабдық ... мен ... ... ... құру мен ... ... мақсаты тұрғындардың
қажеттіліктерін қанағаттандыру, шетел және отандық ... ... ... өнім ... және ... арқылы табыс табу. Табыс табу
негізінде кәсіпорын қызметіне қатысушылардың экономикалық және ... ... ... Кәсіпорын аталған мақсатқа қол жеткізу үшін заңда
тиым салынбаған мынадай негізгі ... ... ... ... өндірістік, әкімшілік, қоғамдық орындары, жабық ... ... және ... да жылжымайтын мүлік объектілерін
пайдалану, сату- сатып алу, жалға алу және ... ... да ... ... ... құрылыс үшін инжинерлік іздеулер;
– капиталды құрылыс үшін жобалық жұмыстар;
– құрылыс ... ... және ... ... ... ... жұмыстары;
– коммерциялық, сыртқы экономикалық қызмет;
– көтерме, бөлшек және комиссиялық сауданы ... ... ... ... ... қызмет;
– импорт-экспорттық қызмет;
– құрылыс, жөндеу-құрылыс, құрастыру, қалпына ... ... ... ... ... мен құрылымдарды өндіріп, сату;
– Қазақстан Республикасының заңымен тыйым салынбаған басқа да
әрекеттер.
Кәсіпорын әрекетінің ... ... ... ... мен ... ... мен ... қажеттіліктерін барынша толық әрі
сапалы өтеу, келесі ... ... ... ... ... барынша жоғары
табыс табу. Лицензиялауға жататын ... ... ... ... ... ... заңмен белгіленген тәртіп бойынша алуы ... өз ... ... ... есеп ... ... асырады. Өз
атынан келісімшарттар жасайды, мүлікті және мүлікті емес ... ... ие ... сот ... ... әрі жауап беруші болады.
«Жартас» ЖШС-нде қажетті құрал-жабдықтармен және саймандармен
жабдықталған сапа ... ... ... ... бірігулердің сапасын
тексеру үшін ... ... бар, ... ... ... бар, ол ... ... жұмыс істейтін
құбырлар мен сауыттардың герметикалылығын және ... ... ... ... ... ... ... жұмысының негізінде
тұтынушылар қажеттілігі немесе нарықтық бағыт жатыр. Сондықтан ... жаңа ... ... ... бір ... қажет. Тиімді технологияны іске қосып, өндірісті жүзеге асырғанда
кәсіпорынға жоғарғы табыс әкелетін, оның таңдалған ... ... ... сәйкес тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыратын ... ... алға ... ... таңдауды анықтайтын факторлар ішінен келесілерді бөліп
көрсету болады: кәсіпорын көлемін, өнім ... және олар ... ... табиғатын. Мамандар мен қызметкерлер кәсіпорын жетекшілерін қажетті
ақпаратпен қамтаматсыз ететін функционалды бөлімдерге ... ... ... ... проценті кәсіпорындастыру, жөндеу және
энергиямен жабдықтау, техникалық-экономикалық жоспарлау жүйелері ... ... [30]. ... ... ... тиімділігі кәсіпорынның
тұрақты экономикалық өсуі және дамуы, ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты -
әлемдік сапа деңгейіндегі жоғары ... ... өнім ... ... кәсіпорын кәсіпорындастару болып табылады.
Кәсіпорындағы басқару процесін бағалау үшін оның ... ... ... ... ЖШС ... ... құрылымы 4-суретте
көрсетілген. Кәсіпорынды ... ҚР ... және ... ... ... асырылады. Жоғарғы өкілетті тұлға бас ... ... оны ... ... ... ... құрамына сондай-ақ:
бас бухгалтер, коммерция бойынша директордың ... ... ... бас ... ... ... ... басшысы, кадр бөлімінің
жетекшісі, өндіріс бойынша директордың ... ... ... ... жұмыстарына келесілер жатады:
­ кәсіпорынның барлық жұмысын ұйымдастырады;
­ кәсіпорынның және оның ... ... ... үшін жауапты
болады;
­ басқа мекемелердің алдында кәсіпорынның ... ... ... ... кәсіпорын бойынша бұйрықтар қабылдайды және қызметкерлерді жұмысқа
қабылдайды және босатады;
­ қызметкерлерді әкімшілік жазалау мен ... ... ... ... 4 – «Жартас» ЖШС-ның ұйымдық құрылымын талдау.
Коммерциялық бөлімінің ... ... ... ... ... және ... жобаларды әзірлеуге жетекшілік етеді;
­ бекітілген жоспарлардың барлық құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... боойынша директордың қол астында бас бухгалтер және экономист
қызмет етеді.
Бас бухгалтер келесі қызмет түрлерін орындайды:
­ кәсіпорынның және оның ... ... ... ... ... ... жүргізеді;
­ кәсіпорынның шаруашылық-қаржылық ... ... ... ... ... тоқсандық және айлық жоспарларын құрады
және олардың орындалуын ... ... ... ... қызмет етеді. Оның
міндетіне жалақы бойынша, өнімді өткізу бойынша операцияларды жүзеге асыру
кіреді.
Экономистт мекеменің барлық ... ... ... ... және ... ... ... ресурстарын тиімді қолдану
бойынша, еңбек өнімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ұлғайту бойынша шараларды
дайындауды қамтамасыз етеді.
Кадрлар бөлімінің міндеттеріне жұмысшы күшіне қажеттілікті жоспарлау,
оларды жинақтау, таңдау, ... ... ... оқытуды ұйымдастыру,
бағалау сияқты шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... екі ... етеді: сату және маркетинг бөлімі, бақылау бөлімі. Біріншісі өнім
өткізу арналарын іздестіреді, оның көлемін арттыру бойынша ... ... ... Бақылау бөлімі өндірілген өнімнің толық сатылуын ... ... ... өнімнің сақтылығын қадағалайды. Өндірістік
бөлімде үш цех бар: ремонттау цехы, металл ... ... цехы ... ... ... ... ... барлығы өндірістік бөлім
бойынша директордың орынбасарына бағынады.
Технологиялық үрдістің сапасы оның жаңалық енгізу қабілеттілігімен
сипатталады. Ол ... ... ... ... көрсеткіштер жүйесі тұрғысынан бағаланады. Көп қолданып жүрген
техника-экономикалық және ... ... ... ... ... ... арасындағы тәуелділікті көрсетеді. Жоғарыда
айтылып кеткендеге ... ... ... маңызды кезеңі
техникалық ... мен ... ... байланысын және
тәуелділігін қарастырады. Өйткені, сапа мәселесі және жаңа ... ... ... шешу мүмкін емес. Ол үшін ... ... ... ... құн, өндіріс шығындарын анықтайтын
үлгілерді, яғни баламалы варианттарды таңдау керек.
«Жартас» ЖШС техникалық мүмкiншiлiктерi бүгiнгi ... ... ... даму ... ... ... өндiрiстiң барлық дәстүрлi
технологияларын қолданады. Олар жоғары сапа ... ... ... ... ассортименті де баршылық. Сонымен қатар кәсіпорын құрылуынан
бастап бүгінгі таңға дейін түрлі ... ... ... ... ... ... 125 адам өнiмдi еңбек етуде.
Кәсіпорын жабдықтаушыларына тоқталатын болсақ, қазіргі таңда оны ... ... ... ... ... жабдықтайды. Кәсіпорын өндірісте
жоғары сапалы ағаштың түрлерін (емен, қарағай, қайын) ... ... ... ... неміс және финдық технологиясын қолдануда.
Зауыт зертханасы шикiзаттың және өнім өндiрудiң барлық сатысында өнiмнiң
сапасына бақылау жасап отырады. ... ... ... де ... ... механизмдердiң 100-ден астамы күрделi ... ... бәрi ... бiр қалыпты жұмыс iстеуiн, технологиялық
процестердiң ... ... ... ... бар қуатын
күшейтудi, қазiргi заман технологияларын қолдануды ... ... ЖШС өз ... ... ... ... ... қолайлы
жағдай жасауды өзiнiң ең маңызды мақсаты деп бiледi. Сондықтан көтерме
саудагерлерiмен бiрлесе жұмыс ... үшiн ... ... ... ... ... ұсынады.
Әр бір кәсіпорын үшін өнімді өндіру мен өткізу ... ... ... ... ... ... ... және кеңістіктегі барлық
кезеңдерін координациялау және қызметін жоспарлаудың маңызы өте ... ... ... қабылдау процессі сияқты жалпы жоспарлау түрінде
анықтайды. Жоспарлық шешімдерді ... ... ... ... ... ... ... оларды қолдану оптимизациясы.
Ресурстарды жоспарлау мыналарды қарастырады, олардың шығындарының белгілеу
деңгейін, бағытын және қолдану ... ... ... ... ... және т.б. талданып отырған кәсіпорынға өндірістік- шаруашылық ... ... ... әр түрлі жоспарлар қарастырылады, оған ... ... ... ... Осы ... бағыты жеке жоспарларға
негізделген, олар: өндіріс жоспары, өзіндік құн жоспары, табыс жоспары ... ... ... ... ... оның объективті
бағасын ғана беріп қоймай, сонымен қоса экономикалық ... ... ... анықтап, тиімді басқару шешімдерін қабылдауға мүмкіндік
береді.
3-кестеге ... ... бұл ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, бірінші көрсеткіш
бойынша әрине өнімді ... ол ... ... ... Бұл ... жұмысының эффектісі, оның цехтарының, түскен табыстың талдауының
және басқа қаржы ... ... 3 - ... ... ... ... ... көрсеткіштер |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл ... (+;-) |Өсу ... %-бен |
| | | | | ... бірінші абсолютті көрсеткіші өнімді ... ... ... ... ... ... Ол қаржы – шаруашылық қызметінің
нәтижесі туралы есепте қосымша құн салығы, акциздер және т.с.с. ... ... ... ... ... ... ... сату
шегерімдері алынып тасталып көрсетіледі. Кестеде кәсіпорынның өнімді
өткізуден түсетін табыс ... жыл ... ... ... ... ... 2007 ... қарағанда 30031,8 мың теңгеге немесе 20,6 %-ға азайса, ал
2008 жылмен ... ... жылы 3000,6 мың ... ... 2,7 %-ға
артқан, ал 2008 жылы 2007 жылдың қатысында 33032,4 мың теңгеге ... ... ... ... - өнімнің өзіндік құны кәсіпорын жұмысының қалай жүріп
жатқанын сипаттайды. Бұл көрсеткіш арқылы кәсіпорынның қаржылық жұмысын,
өндіріс ... ... ... ... деңгейін көтеруге
болады. Бізде ол 2009 жылы мен 2007 ... ... 12432,3 ... яғни ... ... ... ... көрсеткіші – таза табыс. Ол өнімді
өткізудің қаржылық ... ... және ... ... ... ... ... табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік
құны арасындағы айырма ретінде анықталады. ... ... әсер ... ... ... өзіндік құн, сондықтан оның төмендеуі оның
көлеміне көп әсерін тигізеді. ... ... ... өсуі ... ... ... Бағаның өсуі өзінше теріс фактор болып табылмайды. Егер
өнімге деген сұраныстың өсуі мен ... ... ... және ... қасиетінің жақсаруымен байланысты болса,
онда ол дәлелді болады. ... ... таза ... ... 2009 жылы
мен 2007 жылмен салыстырғанда 42464,1мың теңгеге ... 77,1 ... ... екі жағдай әсер еткен: біріншісі – өткізілген өнімнен
түскен түсімнің азаюы, екіншісі – ... ... ... ... ... өткізілген өнімнің бір теңгесіне кеткен шығын көлемін
анықтау үшін өткізілген ... ... ... құнын өткізілген өнім
көлеміне бөледі. Анықталған көрсеткіш жыл сайын артып келеді. Мәселен, 2007
жылы өткізілген өнімнің бір ... ... ... 62,18 ... ... жылы 81,33 ... ... ал 2009 жылы тіпті 89,09 теңге болды. Бұған
өткізілген өнімнің өзіндік құнының артуы себеп болып отыр. Осы орын ... ... ... рентабельділігіне әсер етеді, яғни өткізілген
өнімнің бір ... ... ... өскен сайын, кәсіпорын табыстылығы азая
береді. Рентабельділік – ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Сондықтан да олар қаржылық жағдайына баға
беруде және салыстырмалы ... ... ... ... ... ... жасау барасында рентабельділік көрсеткіштері
инвестициялық ... және баға ... ... ... Ол ... өнімнің бір теңгесінен қанша табыс алатындығын
көрсетеді. Оны ... үшін таза ... ... пайданы өткізілген өнім
көлеміне бөледі немесе өткізілген өнімнің бір ... ... ... ... алып ... Кестеге көз жүгіртер болсақ, бұл көрсеткіш 2009
жылы 2007 жылмен салыстырғанда 71,2 %-ға ... Бұл ... ... ... ... шығын көлемінің көбеюімен байланысты болып отыр.
Кәсіпорындағы еңбек ететін жұмысшылардың да орта тізімдік саны жыл
сайын кеміп ... егер 2007 жылы 170 адам ... 2008 жылы ... ... адамға қысқарған, ал 2009 жылы тіпті небәрі 125 адам ғана ... ... ... бұл құбылысты еңбек сыйымдылығын оптимизациялауға
байланысты адам ... ... ... ... ендірумен
түсіндіреді.
Дегенмен, жұмысшылар санының ... бір ... ... ... ... әсер ... тек 2008 жылы 2007 жылға қарағанда
15,2 %-ға азайған, ал одан кейінгі кезеңдерде, атап айтқанда, 2009 ... ... ... 7,9 %-ға, ал 2008 жылдың қатысында 27,3 %-ға артуы
байқалады.
Кәсіпорын табысының жыл ... азаю ... және ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақы ... ... ... ... Тек 2008 жылы оның ... жылмен салыстырғанда 0,2 %-
ғана кеміген, ал 2009 жылы 2007 жылмен ... 0,7 %-ға ... ақы ... ... ... және ... ... қысқаруына
байланысты орташа еңбекақы көлемі 2009 жылы 2007 жылмен салыстырғанда 36,9
%-ға өсіп, оның шамасы 47240 ... ... ... ... ... бір жағынан фондтар құрылымын
қалыптастыруда кәсіпорынның прогрессивті технологиялық саясат болса, екінші
жағынан ... ... ... ... ... мен ... қарулану деңгейі бір жұмысшының негізгі құралдармен қамтамасыз ... ... және оның ... анықтау үшін негізгі құралдардың
орташа жылдық құнын ... ... ... жұмысшылар санына бөледі.
Негізгі құралдардың орташа жылдық ... 2009 жылы 2007 ... 10,3 %-ға өсуі ... және ... ... ... негізгі капиталмен қарулану деңгейі де қарастырылып ... ... 50,2 %-ға ... ... ... ... көрсеткіштеріне
жүргізілген талдау кәсіпорын өнімінің өзіндік құны өсуі себебінен оның
табысының ... ... ... өнім ... төмендегенін
көрсетті. Кәсіпорын еңбек ... ... ... ... қолданудың арқасында жұмысшылар санын
қысқартқан, ... ... ... өнімділігі деңгейі айтарлықтай
өзгермеген. Есесіне, жұмысшылар санының қысқаруына қарамастан, еңбек ... ... Бұл ... бәсекеге қабілетті еңбек ақы төлеумен, яғни
жұмысшыларды ұстап тұру үшін ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының жоғарылауы
алаңдатушылық тудырады. Сондықтан оны барынша төмендету жолдарын ... ... ЖШС ... ... ... ... мен құрылымын
талдау
Кәсіпорынның барлық персоналы екі топқа бөлінеді: ... ... (ӨӨП) және ... емес шаруашылық персоналы. ӨӨП
жұмысшыларға және ... ... ... ... ... және т.б. ... Талдау процесінде олардың
жоспарланған орташа тізімдік саны (ОТС) ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылғы деректер бойынша 125 адам жұмыс ... ... ... сондай-ақ мамандар мен жұмысшылар ... ... ... ... ... ... ресурстарының
сапалық құрамынын 5-суреттен көруге болады.
Суретте көрсетілгендей, кәсіпорын ... ... ... ... ... басқару персоналының саны сол ... ... ... ... ... ... ... ең көп үлесті орта
санатты мамандар алады.
Сурет 5 – ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу деңгейін толық талдау үшін 4-
кестеге назар ... ... ... ... ... ... саны қарастырылып отырған жылдар ішінде өзгермеген. ... ... ... ... үлес ... 2008 жылы 5,16 ... ал 2009 жылы 6,4 %-ды құраған. Бұл негізінен жалпы жұмысшылар
санының 19,4 %-ға ... ... ... Жұмысшылардың ішінде ең көп
қысқарған жұмысшылар саны мамандандырылмаған жұмысшылар ... ... 4 – ... ... ... ... |Көрсеткіштер |2007 |2008 |2009 ... ... |
| ... ... ... ... ... роль орындайды.
Кәсіпорында тұрақты жұмыс істейтін кадрлар өздерінің ... оқыс ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігіне белсенді әсер етеді.
Кадрлардың тұрақтылық коэффициенті еңбектің ... ... ... ... қанағаттану деңгейін көрсетеді.
Кәсіпорындағы жұмыс күшінің қозғалысына жүргізілген ... ... 5 – ... ЖШС ... ... ... динамикасы
|№ |Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж. |Абс. |Өсу |
| | | | ... ... %|
| | | | |(+,-) | |
| ... ... ... |148 |162 |14 |109 |
| ... | | | | |
| ... адам саны |36 |3 |-33 |8 |
| ... ... ... ... |21 |77 |56 |367 |
| ... оның ішінде: | | | | |
| |өз ... |20 |65 |45 |325 |
| ... ... ... |- |- |- ... 5 жалғасы
| |еңбек шартын бұзғаны үшін |1 |12 |11 |1200 |
| ... | | | | |
| ... ... ... |- | |- |- |
| ... | | | | |
| ... ... жұмысшылар |162 |88 |-74 |54 |
| ... | | | | |
| ... ... ... |155 |125 |-30 |81 |
| ... | | | | |
| |1 жыл ... ... ... |126 |118 |-8 |94 |
| ... | | | | |
| ... ... |23 |2 |-21 |10 |
| ... ... % | | | | |
| |(2/9) | | | | |
| ... ... ... |14 |62 |48 |455 |
| ... % (3/9) | | | | |
| ... ... |37 |64 |27 |174 |
| ... % ... | | | | |
| ... ағымдылық |14 |64 |50 |472 |
| ... % ... | | | | |
| ... ... |81 |94 |13 |116 |
| ... % (10/9) | | | | ... – Кесте [31] «Жартас» ЖШС мәліметтері негізінде автормен ... ... ... бойынша, «Жартас» ЖШС жұмыс күшінің қозғалысына
жасалған талдау 2009 жылы 2008 ... ... ... ... 74 %-ға ... көрсетті. Жұмысқа қабылдаудың
айналымдылық коэффициенті есепті жылы ... ... ... 10 %-ға
көбейген. Бұл кәсіпорынның өндірісті автоматизациялай отырып, жұмысшылар
санын оптимизациялау ... ... ... аз қабылдау себебінен
болды. Ал жұмыстан шығудың айналымдылық коэффициенті 2009 жылы ... ... 355 %-ға ... Бұл ... ... ... көптігімен байланысты орын алды.
Еңбек шартын бұзғаны үшін (кешігу, жұмысқа шықпау) жұмыстан шығарылған
адамдар саны 12 есеге өскен. Өз ... ... ... ... саны ... 2008 ... салыстырғанда 225 %-ға өскен. Жұмысқа қабылданған адамдар
саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 92 %-ға кеміген. Кәсіпорында 1 жыл ... ... ... саны да ... жылы 118 ... құрап, алдыңғы
жылмен салыстырғанда 6 %-ға кеміген. Дегенмен, мұны жақсы көрсеткіш деп
санауға болмайды, ... ... ... ... адамдардың ішіндегі тұрақты
жұмыс істейтін жұмысшылардың үлесі ... ЖШС ... ... әр ... ... ... ... еңбек етеді. Кәсіпорын персоналының жасы бойынша құрылымы 6-
кестеде көрсетілген.
Кесте 6 – «Жартас» ЖШС ... жасы ... ... ... соңындағы жұмысшылар саны |Абс. |Өсу ... | ... ... ... | | | |
| |2008 |2009 | | |
| ... |Үлес |адам ... |(+, -) |% |
| | ... ... | |
| | |% | |% | | ... ... ... |- |- |- |- |- |- ... |41 |26 |38 |30 |-3 |93 ... |63 |41 |76 |61 |13 |121 ... |36 |23 |8 |6 |-28 |22 ... |7 |5 |1 |1 |-6 |14 ... ... жоғары |8 |5 |2 |2 |-6 |25 ... |155 |100 |125 |100 |-30 |81 ...... [31] ... ЖШС ... ... ... ... ... ... ... ... ... күшінің басым
бөлігін 30-40 жас аралығындағы ... ... ... болады.
Жұмысшылардың бұл тобы 2009 жылы 13 адамға толығып, 21 %-ға ... ... ... осы ... жұмысшыларды көздейді, себебі
олардың жұмыс тәжірибесі бар, күш-қуатының шарықтаған кезі болып саналады,
бұл жерде ... ... ... потенциалын тиімді қолдануды көздейді.
Кестеде көрсетілгендей, кәсіпорын жұмысшылары арасында 20 жасқа дейінгі
жұмысшылар еңбек етпейді. Оның себебі, ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу үшін соған сай білім деңгейі болуы
қажет. Ал жұмысшылар санатында бұл ... ... ... ... ... ... кәсіпорында жұмыс істеу тек қана қиын ғана емес, ... ... ... Ал ... білімі бойынша жіктеу 7-кестеде
көрсетілген.
7-кестеде көрсетілгендей, ... ... ... білімді
қызметкерлердің үлесі жоғары – 2008 жылы ... ... 68 %-ды ... ... бұл ... 72 %-ға жетті. Кестеден орта білімді жұмысшылардың
үлесінің аз екендігін көруге ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі есепті жылы ... ... ... және ... ... ... ... жұмысшылар
үлесінің көбейгендігін көрсетті. Бұл тенденция білімге, біліктілікке
қойылатын ... ... ... ... ... ... ету үшін ең алдыңғы кезекте қызметкерлердің жұмыс істейтін саладағы
сәйкесінше теориялық білімі болуы ... 7 - ... ... ... ... құрылымы
|Білім деңгейі |Жыл соңындағы жұмысшылар саны |Абс. |Өсу |
| | ... ... |
| |2008 |2009 | | ... ... |адам |Үлес |адам ... |(+, -) |% |
| | ... %| ... %| | ... арнайы|11 |8 |9% |5% |-3 |73% ... ... | | | | | | ... орта ... |23 |29 |18% |19% |6 |126% ... |85 |109 |68% |72% |24 |128% ... ... |6 |5 |5% |3% |-1 |83% ... ... | | | | | | ... |125 |151 |100% |100% |26 |121% ...... [31] ... ЖШС ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... деңгейін көрсете алмайды. Қызмет көрсету көлемі тек жұмысшылардың
санына ғана байланысты емес, сонымен қатар, жұмсалған еңбектің мерзімі мен
сапасына да ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне толық талдау ... ... ... ... ... бір ... талданатын уақыт
аралығындағы жұмыс істеген сағаттары мен күндерінің саны бойынша бағалауға
болады. ... ... ... еңбек ресуртарының қолданылуын
тиімділігін анықтауға қажетті мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... қоры 2009
жылы 2008 жылмен салыстырғанда 37946 сағатқа ... 16 %-ға ... оның ... екі ... әсер ... ... орташа тізімдік
санының өсуі және бір жұмысшының бір ... ... ... ... ... отырған жағдайда бірінші фактор бойынша кері нәтиже байқалады:
жұмысшылардың орташа тізімдік саны 26 адамға немес 27 %-ға ... ... бір ... ... істеген күні 2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда
16 күнге, яғни 6 %-ға ұлғайған.
Жұмыс уақыты қорының жоғалтуларын анықтау ... ... үшін ... балансының нақты және жоспарланған мәліметтерін салыстырады. Жұмыс
уақыты балансының мәліметтерін жоспарлау ... бір ... ... ... ... ... және ... түрде бекітілген мереке күндерінің
саны, жыл өтіліне байланысты қызметкерге тиесілі демалыс күндерінің ... 8 - ... ЖШС ... ... ... ... ... ... |
| |2009 |2009 | |
| | | |+,- |% ... ... ... саны |151 |125 |-26 |83 ... жылда бір жұмысшының | | | | ... ... | | | | |
|- күн (К) |270 |286 |16 |106 |
|- ... (сағ) |2106 |2288 |182 |109 ... ... ... ... |7,8 |8 |0,2 |103 ... сағ | | | | ... уақытының қоры, ЖУҚ |242190 |280136 |37946 |116 ...... [31] ... ЖШС ... ... автормен ... ... ... ... бір ... 14 күн мерзімді
жұмысқа шықпауларды жоспарлайды. ... ... ... ... ... ... мүлдем алмаса, кейбірі бір жылда бірнеше ... Бір ... ... ... балансы 9-кестеде көрсетілген.
Кесте 9 – «Жартас» ЖШС-дегі бір жұмысшының жұмыс ... ... ... |2008 ж. ... |2009 ж. ... |
| ... берілген мәліметтер бойынша, бір жұмысшының жұмыс уақытының
нақты тиімді қоры 2008 жылы ... ... 4,8 %-ға ... 2009 жылы 4,4 %-ға ... ... Оған жұмысшылардың тиесілі
демалыстарын толық пайдаланбауы сияқты факторлар негіз болды. Мәселен, ... ... және ... ... ... жоспарланған саны 32 күнді
құраса, іс жүзінде оның небәрі 24 күні ғана ... яғни ... 25 ... ... ал 2009 жылы жоспарланған 32 күннің 18 күні ... ... 43,8 %-ға ... ... ... ... ... көлемі бір жұмысшыға шаққанда 2008 жылы 52,9 %-ға
орындалмаса, 2009 жылы 14,3 %-ға артық орындалған. Себепсіз жұмысқа шықпау
жоспарланбайды, ... ... ... ... тұруы кәсіпорындар үшін
таңсық емес құбылыс. Кестедегі мәліметтерге сәйкес, 2008 жылы 3 ... жылы 2 ... ... ... ... ... себептер бойынша
жұмысқа шықпау күндерінің саны жоспарланған көлемі 2008 жылы 24 %-ға, ал
2009 жылы 21,8 %-ға ... ... бір ... ... ... ... уақытының тиімді
қорының ұлғайғандығы анықталды. Дегенмен, кәсіпорын қызметкерлерінің еңбек
өнімділігі тек бұл ... ғана ... ... ... ... кәсіпорын табысына тікелей байланысты. Кәсіпорын персоналының
рентабельділік көрсеткіштері 10-кестеде көрсетілген. 10-кесте мәліметтері
бойынша 2009 жылы 2008 ... ... ... ... ... 40 %-ға ... ... сату рентабельділігі 61 %-ға
төмендеген.
Кесте 10 – «Жартас» ЖШС персоналының рентабельділік ... ... |2008 ж. |2009 ... |
| | | | |(+,-) |% |
| ... ... ... пайда, |21029,4 |12631 |-8398,4 |60 |
| |мың тг. | | | | |
| ... ... ... ... ... |115653 |3000,6 |103 |
| |мың тг. | | | | |
| ... орташа тізімдік |155 |125 |-30 |81 |
| ... адам | | | | |
| ... ... % (1/2) |19% |11% ... |59 |
| |Бір ... ... ... |726,789677|925,224|198,4343 |127 |
| |көрсеткен қызметінің көлемі, мың | | | | |
| |тг. (2/3) | | | | |
| |Бір ... ... ... |135,673548|101,048|-34,6255 |74 |
| |мың тг.(1/3) | | | | ...... [31] ... ЖШС ... ... ... |
|құрастырылған. ... ... ... ... ... 30 ... ... қызмет
көрсету көлемі 3 %-ға өскен. Осының әсерінен бір жұмысшының жылдық орташа
көрсеткен қызметінің көлемі есепті жылы алдындағы ... ... ... ... немесе 27 %-ға өскен. Бұл көрсеткіш жоғарылағанымен, есепті
жылы ... ... ... бір жұмысшыға шаққандағы пайда 34,6255
мың теңгеге, яғни 26 %-ға кеміген. Оның ... ... ... ... ... аса ... қарқынмен төмендеуінен болып отыр.
Жасалған талдау ... ... ... ... ... Бір
жұмысшыға шаққандағы пайда ... ... ... ... көлемінің
азаюы әсер етті, ал пайда көлемінің төмендеуіне қызмет көлемінің ұлғаюы
мардымсыз әсер ... ... бұл ... ... ... ... ... азайған. Осы орайда кәсіпорын жұмысшыларының
еңбек өнімділігінің төмендеуін байқауға болады. Яғни, ... ... ... жылы ... жылмен салыстырғанда тиімсіз қолдана бастаған.
Егер кәсіпорын өз қызмет аясын ... ... ... ... ... Егер ... жағдайда, қызмет көрсету көлемін ... ... ... ынталандыру бойынша іс-шаралар кешенін жүзеге
асыруы қажет.
2. «Жартас» ЖШС-нің еңбек ... ... және оны ... жүйесін талдау
Еңбек ресурстарын пайдалануды талдауды, еңбек өнімділігін арттыруды
міндетті түрде еңбек ... ... ... ... керек. Еңбек
өнімділігінің өсуімен қатар жалақының өсуіне нақты жағдай жасалады. Еңбек
ақы мөлшерін жоғарлату оны ... және ... ... ... ... ... ... тұрғындарының күн көріс деңгейі
әртүрлі. Сонымен қатар жалақы деңгейін ... мен оның даму ... ... ... ... орналасқан серіктестіктің еңбек ақы төлеуді
ұйымдастыруы мен басқаруына назар аудару керек.
Дегенмен, жұмысшылар санының қысқаруының жалпы ... ақы қоры мен ... ... қалай әсер еткенін талдау қажет. Ол 11-кестеде ... 11 - ... ... ... ... қамсыздандыруға және еңбек ақы
қорына кеткен шығындары (2009 ж.)
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| ... күшін қамсыздандыруға кеткен жалпы сомма, |83266,745 |100 |
| ... | | |
| ... ақы ... ... |70860 |85,1 ... 11 ... ... ішінде: | | |
| ... ... ... ... ақы ... барлығы|70860 |85,1 |
| |натуралды сипаттағы ... ақы ... ... |- |- |
| ... ... ... төлемдер мен шығындар, |12406,745 |14,9 |
| ... | | |
| ... ... жұмыскерлерге құрылыс үшін, |- |- |
| ... үй алу ... ... деңгейін жақсарту үшін | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... (ипетеканы қоса | | |
| ... ... ... тұрғын құрылыстарын және | | |
| ... ... ... қатысты ҚР-ң | | |
| ... ... ... жұмыскердің| | |
| ... өтеу ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... ... және өзге де |- |- |
| ... ... ... ... ұйымның | | |
| ... ... ... есебінен | | |
| ... ... ... әр ... | | |
| ... ... ... туризм және демалысты | | |
| ... | | |
| ... ... ... шығындар |249,800 |0,3 |
| ... ... ... ақы ... ... ... |10,8 |
| ... ... | | |
| ... ... ... ... жәрдем ақылар |- |- |
| ... ... |- |- |
| ... жеке ... ... ... бұзу | | |
| ... ... ... жабу ... ... | | |
| ... жәрдем ақылары) | | |
| ... ... ... ... ... |- |- |
| ... ... материалдық көмек (1 | | |
| ... | | |
| ... құны ... ... ... ... |2,2 |
| ... жұмысқа қабілетсіз кезінде жұмыс берушінің|133226,792 |1,6 |
| |құралдарынан төленетін ... ... ақы, | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... бала ... ... әйелдерге | | |
| ... ... ... ақы | | |
| ... ... ... ... жұмысшы күші |- |- |
| ... ... ... да ... | | ... – Кесте [31] мәлімет көмегімен құрылған. ... ... ... төлемдер мен шығындар ... ... ... көрсетілгендей кәсіпорынның жұмысшы күшін қамтамасыз
етудің 80%-дан жоғарысы еңбек ақы қорына келеді. Жұмыс беруші ... ... ... пен ... ... ... басқа, олар
жалпыға бірдей нормативтер бойынша төленеді.
Кәсіпорындағы жұмысшылардың еңбек ақы қорының өсуі өнімділіктің өсімен
тығыз ... ... ... ... ... үш ... еңбек ақы қорының
өзгеруі мен өндіріс көлемінің ... ... ... 12-кестеге
назар аударайық.
Кесте 12 – Кәсіпорынның 2007-2009 жылдардағы еңбек ақы қорының және өндіріс
көлемінің динамикасы
|Жылдар ... өнім ... ... айлық еңбек ақы, |
| |мың тг. |мың тг. ... ... |34,5 ... ... |37,785 ... |115653 |47,24 ...... [31] ... көмегімен құрылған. ... ... ... ... түзу ... ... деп
алатын болсақ, тығыздық корреляция коэффициенті арқылы келесі формуламен
есептеледі [32]:
; ... - ... өнім ... тг.;
У - орташа айлық жалақы, мың тг.
n - есепті жылдар саны.
Есептеулерді келесі 13-кесте түрінде көрсетейік.
Кесте 13 – ... ... ... мен жұмысшыларының орташа айлық
жалақысы арасындағы байланыс
|Жылдар ... ... |Х×У | | |
| ... ... ... | | |
| |мың тг. Х |ақы, тг. У | | | ... ... |34,5 ... ... |1190,3 ... 13 ... ... |37,785 ... |12690563226 |1427,7 |
|2009 |115653 |47,24 ... ... |2231,6 ... ... |119,525 |14746144,25 |47290240586 |4849,6 |
|Ескерту – Кесте [31] ... ... ... ... ... ... бойынша есептейміз:
Ереже бойынша, егер корреляциялық талдаудың нәтижесі 1-ге тең болса,
онда факторлар арасындағы байланыс тура ... ... Ал егер ... болса, байланыстың аз мөлшерін, ал 0,8-ден жоғары болса, байланыстың
тығыздылығын ... ... ... ... жуық шама ... кәсіпорындағы өндіріс көлемі мен жалақы қорының ұлғаюының
арасындағы байланыстың онша ... емес ... ... бар ... Енді осы байланыстың пайыздық тәуелділігін анықтаймыз:
=
Бұл есептелген детерминация ... ... түзу ... ... жалақы көлемінің өзгерісінің 40,75 %-ы өндірілетін өнім көлемінің
өзгерісіне байланысты, ал қалған 59,25 %-дық вариация ... ... ... ... Осы ... ... ... өндіріс
көлемі мен орташа айлық жалақы арасындағы байланысты ... ... 6 - ... ... мен ... ... жалақы арасындағы байланыс
сызығы.
Суретте көрсетілгендей, кәсіпорындағы өндіріс көлемі мен орташа ... ... ... Бұл ... еңбек ақы төлеуін
ұйымдастыру жүйесін қайта қарастыруды қажет етеді. Себебі, мұнда еңбек ақы
өзінің маңызды функциясы – ... ... ... ... ... ... ЖШС-ндегі еңбек ақыны төлеу нысанын талдайық.
«Жартас» ЖШС-нде еңбек ақы төлеудің ... ... ... яғни
жұмысшылардың ірбір санаты бойынша оклад бекітілген және орындалған жұмыс
көлеміне ... ... ... ... ... ... ... қорының олардың санаттары бойынша үлестірілуін көруге
болады.
Кесте 14 - «Жартас» ЖШС-ның еңбек ақы қоры (2009 ж.)
|№ |Жұмысшылар ... ... ... ... ақы ... ... жалақы |
| | | ... мың тг. ... мың тг. |
| ... ... |8 |9888 |103 |
| ... ... |9 |8100 |75 |
| ... | | | |
| ... ... ... |95 |47880 |42 |
| ... |13 |4992 |32 |
| ... | | | |
| ... |125 |70860 |47,24 ... – Кесте [31] мәлімет көмегімен құрылған. ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы қоры әр түрлі деңгейде дифференциацияланған. ... ... ... ... ... ақы ... 32 ... құраса, егер олар орта санатты мамандар қатарына өтетін болса, онда
олардың жалақы көлемі 10 мың ... ... Ал ... ... ... айлық еңбек ақы көлемі орта санатты еңбек ақысынан 33 мың теңгеге
артық. Бұл жұмысшылардың өздерінің біліктілігін көтеруге, ... ... ... Басқару персоналының ЕАҚ-ның жалпы ЕАҚ-дағы
үлесі 14 %-ды, жоғарғы санатты мамандардың ЕАҚ ... 11 %-ды, ал ... ... еңбекақы мөлшерінің жалпы ЕАҚ-дағы үлесі 68 ... ... ... 7 %-ды ғана ... ... көбеюімен бірге еңбек ақы төлеу мөлшерін ... ... Бұл ... ... ақыға бөлінген қаражатты еңбек ақы
мөлшерінің өсуі қарқыны еңбек өнімділігінің өсу қарқынынан аспайтындай ... ... Тек осы ... ғана ... ... ... ... туады.
Қарастырылып отырылған кәсіпорындағы еңбек ақы қорын талдау 15-кестеде
көрсетілген.
Кесте 15 – ... ... ақы ... ... деңгейі
|№ |Көрсеткіш |Өлш. ... ... ... |
| | ... |2009 |2009 |орындалуы |
| | | | | |Абс. |% |
|1 ... өнім ... тг. |112000 |115653 |3653 |103% |
|2 |ЕАҚ, ... |мың тг. |72004,4 |70860 |-1144,4 |98% |
| ... ішінде: |мың тг. |9888 |9888 |0 |100% |
| ... ... | | | | | |
| ... ... |мың тг. |8252 |8100 |-152 |98% |
| ... | | | | | |
| ... ... ... |мың тг. |48778,7 |47880 |-898,7 |98% |
| ... |мың тг. |5085,7 |4992 |-93,7 |98% |
| ... | | | | | |
|3 ... саны ... |134 |125 |-9 |93% |
| ... ... ... |8 |8 |0 |100% |
| ... персоналы | | | | | |
| ... ... ... |13 |9 |-4 |69% |
| ... | | | | | |
| ... ... мамандар |адам |100 |95 |-5 |95% |
| ... ... |13 |13 |0 |100% |
| ... | | | | | |
|4 |Бір ... ... |мың тг. |57,29 |47,24 |-10,05 |82% |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... |мың тг. |103 |103 |0 |100% |
| ... персоналы | | | | | |
| ... ... |мың тг. |52,9 |75 |22,1 |142% |
| ... | | | | | |
| ... ... ... |мың тг. |40,65 |42 |1,35 |103% |
| ... |мың тг. |32,6 |32 |-0,6 |98% |
| ... | | | | | |
|5 |Бір ... бір |мың тг. |69,65 |77,1 |7,45 |111% |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|6 |1 ... ... |тг. |325 |268 |-57 |82% |
| |ақы ... | | | | | ...... [31] ... көмегімен құрылған. ... ... ақы ... ... келесі кезектілікте жүргіземіз:
– ЕАҚ көлемі бойынша қатысты және абсолюттік ауытқуын есептейміз;
– ЕАҚ айнымалы және ... ... ... ... ... ... жалақы мөлшерін бағалаймыз;
– еңбекақының өсу қарқыны мен еңбек өнімділігінің өсу қарқыны
арасындағы ... ... ... ... ақы ... жұмсалатын қаражаттың пайдалану
тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштерге талдау жүргіземіз.
ЕАҚ бойынша ... ... ... нақты ЕАҚ мен ЕАҚ-ның
жоспарланған көлемінің арасындағы айырма ретінде анықталады.
∆ЕАҚ = ЕАҚн – ЕАҚж = ... = - ... ... ауытқуын өндірістің жоспарланған көлемінің орындалу
коэффициентін ... ала ... ... ... ... ЕАҚ-ның тек
айнымалы бөлігіне ғана қатысты. ЕАҚ-ның айнымалы бөлігіне жұмысшыларға
берілетін сыйақы, демалыс ... ... ... ЕАҚ ... ... мәліметтерді енгіземіз.
Кесте 16 – ЕАҚ талдауға қажетті бастапқы мәліметтер
|Төлем түрі ... ... ... |
| | | |Абс. |% ... ... айнымалы бөлігі |1580,5 |1465,7 |-114,8 |93% ... ... ... |72004,4 |70860 |-1144,4 |98% ... тұрақты бөлігі | | | | ... ... |72004,4 |70860 |-1144,4 |98% ... ... ақы |- |- |- |- ... ... ... есепке |144008,8 |141720 |-2288,8 |98% ... ЕАҚ | | | | ... ... ... |80,6 |63 |-17,6 |78% ... Айнымалы төлемдер |30,5 |25,2 |-5,3 |83% ... ... ... |45,8 |37,8 |-8 |83% ... ... ... |1550 |1440,5 |-109,5 |93% ... шығындары | | | | ... ... және ... ... |73584,9 |72325,7 |-1259,2 |98% ... | | | | ... ... айнымалы бөлігі |1580,5 |1465,7 |-114,8 |93% ... ... |72004,4 |70860 |-1144,4 |98% ... ЕАҚ-дағы үлес салмағы: | | | | |
|- ... ... |2% |2% |-114,8 |93% |
|- ... ... |98% |98% |-1144,4 |98% ... – Кесте [31] мәлімет көмегімен құрылған. ... ... ақы ... ... және айнымалы бөліктерін талдау
арқылы олардың үлестерінің ... 98 % және 2 % ... ... бұл ... ... да ... жоспарланған болатын. 10-кестеде
көрсетілгендей, жұмысшыларға еңбек нәтижелері бойынша немесе ... ... ... Бұл ... ... ... ынтасын оятпайды. 16-кестеде берілген мәліметтерді пайдалана ... ... ... ... ауытқуын анықтаймыз:
∆ЕАҚқат. = ЕАҚн–ЕАҚтүз =ЕАҚн – (ЕАҚж.айн.х Ко + ЕАҚж.тұр),
(11)
мұндағы:
∆ЕАҚқат. – ... ... ...... ақы ... нақты көлемі;
ЕАҚтүз– коэффициентке түзетілген еңбек ақы көлемі;
ЕАҚж.айн., ЕАҚж.тұр – ... және ... ЕАҚ ... ...... өнім ... орындалу коэффициенті;
Енді жоспарланған өнім көлемінің орындалу коэффициентін есептейміз. Ол
үшін нақты ... өнім ... ... өнім ... ... = ... = 1,03
ЕАҚ-ның қатыстық ауытқуын есептеуге болады:
∆ЕАҚқат = 72325,7 – (1580,5 ... - ... ... ... ... ... еңбек ақы
қорын үнемдеудің (абсолютті және қатысты) бар екендігін көрсетті. ... ... ... төлеу бойынша ұстанымдар мен инструкцияларды дұрыс
қолданатындығын ... ... ... ... ... қаражаттың
қолдану тиімділігін талдау үшін еңбек ақының 1 ... ... ... ... ... ... ... керек. Ол үшін 17-кесте
мәліметтерін қолданамыз.
Берілген 16-кесте мәліметтері көрсеткендей, кәсіпорындағы ... ... 1 ... келетін өнім көлемі есепті жылы алдыңғы жылмен
салыстырғанда 6 %-ға ... егер оның ... 1,6 ... ... нақты түрде ол 1,5 теңгеге тең болды, ал 2008 жылы оның көлемі
1,6 теңгеге тең болатын. Бұл ... ... ... ... салдыңғы жылға қарағанда азаюынан және нақты жылда жоспардың
орындалмауымен байланысты ... ... ... ... бұл ... көлемінің азаюына қарамастан, алдыңғы жылмен салыстырғандағы еңбек
ақы қорының ұлғаюы әсер еткен.
Кесте 17 – Кәсіпорындағы ЕАҚ-ның қолданылу тиімділігін ... |2008 ж. |2009 ж. ... |
| | | ... % |
| | ... ... ... |2008 |
| | | | | ... ... өнім ... мың ... |115653 |112000 |97% |99% ... | | | | | ... |70280 |72004,4 |70860 |98% |101% ... 1 теңгесіне келетін |1,6 |1,6 |1,5 |94% |94% ... ... тг. | | | | | ...... [31] мәлімет көмегімен құрылған. ... ... ... ақы ... ... ... ... ақы қорының тиімді қолданатындығын анықтадық. Дегенмен, мұндағы еңбек
ақының өзінің маңызды ...... ... ... Себебі кәсіпорын жұмысшыларына ... ақы ... ... байланыссыз, олардың лауазымдық дәрежелері мен қызмет түріне
байланысты бекітілген оклад түрінде ... Бұл ... ... ... ... етуіне ынталандырмауында болып табылады.
Сондықтан да осы ... ... ... негізгі өндірістік
жұмысшыларға еңбек ақы төлеудің басқа анағұрлым тиімдірек нысанын енгізуді
қажет етеді.
3. «Жартас» ... ... ақы ... ... жетілдіру бойынша
ұсыныстар
1. Өндіріс алаңындағы жүйелік бригадалардың құрылымын жұмысшылардың
операцияларды сәйкестендіруі арқылы жобалау
Еңбек ақыны ... ... ... ... ... ... ... соңғы қорытындысына тікелей байланысты болуында. Бұл
міндетті атқаруда еңбек ақыны төлеу ... мен ... ... ... ... ... [34].
Дипломдық жұмыстың екінші бөлімінде кәсіпорынның еңбек ақы ... ... ... ... оның ... ... ... төмен деңгейде екендігін көрсетті. ... ... ... ... ... кәсіпорында еңбек ақы
төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру бойынша ұсыныстар жобасы әзірленді. Олар
келесідегідей:
1. Өндіріс ... ... ... ... ... ... арқылы жобалау.
2. Жұмысшылардың еңбек ақысын ... ... ... ... ... (ЕҚК) ... ... санын олардың кәсібі мен ... ... ... анықтаймыз және оларды ... ... ... – опреацияларды сәйкестендірусіз
2 нұсқа – операцияларды сәйкестендірумен
Ол үшін 18-кестені толтырайық:
Кесте 18 – Жұмысшылардың кәсібі мен ... ... ... ... ... |Бір |Бірлі|Жұмысшылардың саны|Жұмысшылардың |
|ң кәсібі ... ... ... |
| | ... ... |
| | |ағы ... | |
| | ... | |
| | |с |, | | |
| | ... | |
| | |мі |пен | | |
| | | | ... | |
| | | | |тік | | |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... | |
| | | | | |з | | |
| | | | | | |
| | ... |
| | |лік |т | |
| | ... |
| | |ы ... |
| | | |ы | |
| | | ... |
| | | |ат) | |
| | ... |1 әдіс |2 әдіс |
| | ... | | |
| | ... | | | |
| | | | | |
| | | | |(+;-) |% |
| ... өнім көлемі,|115653 |138783,6 |23130,6 |120,0 |
| |мың тг. | | | | |
| ... ... |115653 ... |23130,6 |120,0 |
| ... ... мың тг. | | | | |
| ... ... |103022 |118475,3 |15453,3 |115,0 |
| ... ... ... мың| | | | |
| |тг. | | | | |
| ... ... мың тг. |12631 |20308,3 |7677,3 |161,0 |
| ... өнімнің 1 |0,8907 |0,8538 |-0,0371 |96,0 |
| ... ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |0,1092 |0,1463 |0,0371 |134,0 |
| ... ... адам |125 |109 |-16 |87,0 |
| |1 ... ... |925,224 ... |348,020 |138,0 |
| ... мың тг. | | | | ... 21 ... |Еңбек ақы қоры, мың тг.|70860 |89283,6 |18423,6 |126,0 |
| |1 ... ... |47240 |68259,6 |21019,6 |144,5 |
| ... жалақысы, тг. | | | | |
| ... ... ... ... |0 |100,0 |
| ... ... құны, мың| | | | |
| |тг. | | | | |
| ... ... мың |93 |106,6 |13,6 |115,6 |
| ... | | | | ... ... мәліметтеріне сәйкес, өткізілген өнімнің 1 ... ... ... ... жылы есепті жылмен салыстырғанда 4 %-ға
қысқарады, сәйкесінше өнімнің рентабельділік деңгейі 34 %-ға ... ... ... көлемінің артуы мен оның ... ... ... ... ... орын алады. Жұмысшылар саны ұсынылған
жобада қарастырылғандай, 16 адамға ... 13 %-ға ... ... ... ... еңбек ақы қорының қысқаруына әкелмейді, себебі
жұмысшылардың сәйкестендірілген операцияларды орындауына ... ... ... ... ... ұлғаяды, ал еңбек ақы көлемі соған сәйкес
орнатылады. Мәселен, бір жұмысшыға шаққандағы еңбек өнімділігі 18423,6 ... ... 26 %-ға ... ... бір ... ... орташа
еңбек ақы көлемі де жоспарлы жылы есепті жылмен салыстырғанда 21019,6 ... ... 44,5 %-ға ... нәтижесінде 68259 теңгені құрайтын болады.
Жұмысшылардың санының қысқаруына байланысты қормен қарулану көлемі 15,6 %-
ға көбейеді.
Осылайша дипломдық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ақы шығындары мен уақыт шығындары анағұрлым
тиімді қолданылатын болады. ... ... ... ... ... оңды бетбұрыс алатын болады. Ұсынылған шаралардың
экономикалық тиімділігін талдау нәтижесі олардың ... ... және оның ... ... ... ... ... дәлелденді.
Қорытынды
Дипломдық жұмыста еңбек ақыны ұйымдастырудың теориялық негіздері
қамтылып, «Жартас» ЖШС-ндегі еңбек ... ... ... талдау
жүргізілді.
«Жартас» ЖШС құрылыс саласы нарығында қызмет ететін кәсіпорын болып
табылады. ... ... үш ... ... жүргізілген талдау нәтижесі кәсіпорын өнімінің өзіндік құны
өсуі себебінен оның ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын еңбек сыйымдылығын
төмендету мақсатында автоматтандырылған технологияларды ... ... ... ... ... ... ... өнімділігі
деңгейі айтарлықтай өзгермеген. Есесіне, ... ... ... ... ақы қоры ұлғайған. Бұл негізінен бәсекеге қабілетті еңбек
ақы төлеумен, яғни жұмысшыларды ұстап тұру үшін еңбек ақыны ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының
жоғарылауы алаңдатушылық тудырады. Сондықтан оны барынша төмендету ... ... ... шаққандағы пайда көлемінің төмендеуіне жалпы пайда
көлемінің азаюы әсер ... ал ... ... ... ... ... мардымсыз әсер еткен, негізінен бұл ... ... ... ... ... ... Осы ... кәсіпорын жұмысшыларының
еңбек өнімділігінің төмендеуін байқауға болады. Яғни, кәсіпорын жұмысшы
күшін есепті жылы ... ... ... ... қолдана бастаған.
Егер кәсіпорын өз қызмет аясын ұлғайтуды жоспарламаса, ... ... ... Егер ... ... қызмет көрсету көлемін арттыру
үшін ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруы қажет.
Кәсіпорындағы өндіріс көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті
есептеліп, оның графигін сызу арқылы байланыстың шамалы екендігі ... ... ... ақы ... ұйымдастыру жүйесін қайта қарастыруды
қажет етеді. Себебі, мұнда еңбек ақы өзінің маңызды функциясы – ынталандыру
функциясын жоғалтқан сияқты.
«Жартас» ... ... ақы ... ... ... ... ... қорының тиімді қолданатындығын анықталды. ... ... ... ... ... функциясы – ынталандыру функциясының ... ... ... ... ... ақы ... қызмет
нәтижелеріне байланыссыз, олардың лауазымдық дәрежелері мен қызмет түріне
байланысты бекітілген ... ... ... Бұл ... кемшілігі
жұмысшылардың нәтижелі еңбек ... ... ... ... да осы ... ... кәсіпорындағы негізгі өндірістік
жұмысшыларға еңбек ақы төлеудің басқа анағұрлым тиімдірек ... ... ... ... алаңындағы жұмысты жүзеге асырмас бұрын, ондағы
жұмыстың келесі кемшіліктерін атап өтуге болады:
... ... ... ... жүйелік бақылаудың
жоқтығы;
– алаң жұмысшыларының жұмысының рационалды еместігі: жұмысшылардың
бір бөлігі толық жұмысбасты емес, жұмысында ... ... ал ... ... жүктеме шектен тыс жоғары.
– еңбектің соңғы нәтижесіне ұжымның ... ... бір ... ... ... ... аз ... орайда автор тарапынан келесі ұсыныстар жобасы әзірленді:
1. Өндіріс алаңындағы жүйелік бригадалардың құрылымын жұмысшылардың
операцияларды сәйкестендіруі арқылы жобалау.
2. Жұмысшылардың ... ... ... ... жұмысшылардың
еңбекке қатысу коэффициентін (ЕҚК) қолдану.
Операцияларды сәйкестендіру – бұл бір жұмыс орнында 2,3 ... ... Ағаш ... ... мен ... беткі бөлігін
тегістеу әр түрлі операциялар, сондықтан оны ... ... Осы ... ... мен ... ... ағаш ... құрастыру мен
оларды тегістеуді біріктіруге болмайды.
Операцияларды сәйкестендірудің оларды сәйкестендірмей жүзеге ... ... үшін ... ... алғандағы жұмысшыларды
орналасттырудың экономикалық тиімділігін қарастырылды.
Ұсынылған шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатар, бұл өндіріс алаңындағы еңбек тәртібін
доғарылатуға, ... ... ... ... ... ... бұл өз ... еңбек өнімділігі мен оның сапасының артуына әкеледі.
Ұсынгылған жобаны іске асырудың ... ... ... ... ... ... болады, бұл бір жұмысшылға шаққандағы еңбек
өнімділігіінің жоғарылауына және ... ... ... ... ... сәйкестендірудегі жұмысшылардың жұмысбастылық
коэффициенті операцияларды ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жұмысшылардың саны да
азырақ. Мысалы, жұмысшы темір ... және ... ... алады, яғни
бірге алып жүре алады. Ол осылайша ... ... ... ... екі ... ... қатар орындап үлгереді. Осыдан келіп артық
жұмыс күшііне қажеттілік жойылады, ... ... ... ... ... ... оның ... төлеу шығындарын үнемдей отырып,
кәсіпорынның қаржылық шығындарын үнемдейміз. Осылайша, ... ... ... ... көз ... ... – бұл ұйымның ұжымдық формаларының мүмкіндіктерін толығырақ
қолдану және ... ... ... ... ... ... ету және ... ресурстарды максималды үнемдеу әдісі болып
табылады.
Сондай-ақ, жұмысшылардың еңбек ақы есебін дұрыс қолданудың тиімді әдісін
анықтау ... ... ... ... ... ... ... арқылы еңбек ақыны есептеу әдістері салыстырылып, екінші әдістің
тиімді екендігі дәлелденді.
Осылайша ... ... ... тарапынан ұсынылған жоба ... ... ... жұмысшылардың еңбек процесіне қатысуын ... ... ... байланысты әрбір жұмысшы үшін еңбекке қатысу
коэффициентін ескере отырып, еңбек ақы ... ... ... ... маңызды функциясы – ынталандыру функциясын күшейтеді.
Жұмысшылардың еңбек өнімділігі ... яғни ... көп ... ... ... ... ... өндіріс көлемі ұлғаяды, уақыт шығындары
қысқарады. Осының қатысында еңбек ақы көлемі үнемделеді.
Қорытындылай ... ... ... ... ... ... ... мен уақыт шығындары анағұрлым тиімді қолданылатын болады. Соның
нәтижесінде кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі экономикалық тұрғыда
автормен негізделіп, дәлелденді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – ... ... ... Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2008 жылдың 6 ... ... ... // ... Қазақстан Республикасының еңбек кодексі, Алматы; Юрист-2007ж.
3. Жолдаспаева Г.Ө. «Кәсіпорын ... оқу ... ... 2002ж. ... ... ... Б.К., Д.Т. ... «Еңбекті мөлшерлеу» оқу құралы, Алматы
2001ж. – 185 б.
5. Кенжалина Ж.Ш. «Оплата труда на ... ... ... Алматы 2002г.- 302 б.
6. Қазақстан Республикасында жалақыны көтеру. Сатаев Т// Саясат 2006 №4
7. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Савицская Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности пердприятия» Минск
2000 ж. – 588 б.
9. Инструкция о порядке ... ... ... ... работников
//Кадры Труд Управление в организациях, 2006 №10
10. ... ... ... в сфере оплаты труда /С.Берешев// Труд
в Казахстане: проблемы, факты, ... 2006 ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... экономикасы» оқу құралы,
Алматы 2003ж. – 320 ... ... ... формы и системы оплаты ... ... ... и ... 2004 ... ... труда /Труд – Зарплата – Пенсия в Казахстане/ №21(25) 2005г.
14. Оплата труда: заработная плата, гарантии и ... ... ... ... №1 (25), ... ... ... М.Б. «Экономика Казакстана на пути преобразований» ... – 291 ... ... Н.А. «Экономика организации» Москва 2003г. 57 б.
17. Фишер С., Дорнибуш Р., Экономика: - М.: «Дело ЛТД», 1993. - 864б.
18. ... ... ... ... ... и доц.
О.В.Девяткина жет.бойынша - 3-ші шығ., қайта ... ... - ... 2003. – 601 ... ... и ... в ... управление предпринимательской
деятельностью» Учебно-практ. пособие / Под ред. Т.А. ... ... 1999г.- 317 ... ... труда и социально-трудовые отношения/Под ред. Г.Г.Меликьяна,
Р.П. Колосовой. – М.: Изд-во МГУ, Изд-во ЧеРо, 2000. – 623 б.
21. ... Н.Т. // ... ... под ... ... ... // Вестник КазЭУ, 2003 № 1.
22. Разъяснение по применению типового плана счетов бухгалтерского учета /
Библиотека бухгалтера и предприятия, 2004г. №5-6 ... ... В.Ф., ... А.В. ... ... ... ... 2005г.
24. Иванова-Швец Л.Н. Управление трудовыми ресурсами: Учебное пособие ... ... ... экономики, статистики и
информатики – 2004 – 122 б.
25. Кунц Г., ... С. ... ... и ... ... ... — М.: ... 2003. – 265 б.
26. Маслов Е.В. Управление ... ... ... 2006 г.- 432б.
27. Управление организацией: Учебник / Под ред. А. Г. Поршнева, 3. П.
Румянцевой, Н. А. ... 2-е изд., ... и доп. М.: ... ... ... Ю.Н. Природная мотивация: усиливать или не дать снизиться? //
Управление персоналом. - 2006. №17. - 32-35бб.
29. Хорев А.И., Овчинникова Т.И., ... В.И. ... ... ... // Работодатель. - 2006. - №1. - 38-46 ... ... ... управления персоналом - инвестиционный проект
компании. Интервью с В.Нашивочниковой. // Управление ... ... - №18. - 24-29 ... ... ... 2007-2009 жылдар бойынша есептік мәліметтері
32. Ильин А.И. Планирование на предприятии: Учеб. ... В 2 ... ... Мн.: ... ... 2004.- ... ... С.Х., Поляков И. А., Ремизов К.С. Справочник экономиста по
труду: (Методика ... по ... ... на ... - М: 1988.- ... ... рост предприятий РК. Сборник научныхтрудов – Алматы:
«Экономика» 2000. – 145б.
-----------------------
Еңбек ... пен ... ... ... ара - ... мен ... жеке салымының қорытынды нәтижесі
Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу шарттары
Нарықтан тыс факторлар
Еңбек ... ... ... пен ... ... ... тауарларына және қызмет ету шартына бағаның өзгеруі
Ресурстардың
өзара ауыстырылым-дылығы
Еңбекке сұраныстың бағалық икемділігі
Ресурстардың кәсіпорынға тигізетін
пайдасы
Еңбек ақының нысандары
Мерзімдік
Кесімді
Көтеріңкі
Кесімді дамушы
Кесімді сыйлық
Тікелей ... ... ... ... ... ақы ... ... мөлшері
Тарифтік мөлшерлеме (лауазымды еңбек ақы)
Кесімді
Өндіріс мөлшері
Мерзімді
Тарифтік тор
Қызмет ету мөлшері
Тарифтік-біліктілік анықтама
Адам санының мөлшері
Ең төменгі еңбек ақы – (ЕТЕА)
Тұтыну бюджетінің ... ... салу ... ... есеп ... ... бұйымдарын өңдеу цехі
Ремонттау бойынша цех
Өндіріс б-ша директор орынбасары
Бақылау бөлімі
Маркетинг және сату ... б-ша ... ... ... б-ша ... орынбасары
Кадрлар бөлімі басшысы
Өткізу бөлімі
Өндірістік бөлім
Шаруашылық бөлім
Коммерциялық бөлім

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарық жағдайында кәсіпорында еңбек ақыны төлеуді басқару58 бет
Еңбекақы төлеу бойынша құжаттарды толтыру6 бет
Кәсіпорынның экономикалық және еңбек ақыны ұйымдастыру жағдайларын талдау35 бет
Нарықтық экономика жағдайында еңбек ақыны ұйымдастыру55 бет
Өнеркәсіптік кәсіпорындарда еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру61 бет
Еңбек ақы төлеу24 бет
Еңбек ақы төлеу және еңбеккерлермен есеп айырысу есебі75 бет
Еңбек ақы төлеу: түсінігі, түрлері мен негізгі принциптері3 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі мен аудиті44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь