Қазақ халқының ұлттық рухани мәдениетінде мәселелілері

Кіріспе:
А Көшпелі елдің мәдеиетінің бастамалары ... ... ...

Негізгі бөлім:
А Қазақ халықтын рухани және материалдық
мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Ә Көшпелі мәдениетің таным мәселесі ... ... .

Б Көшпеділер философиясы ... ... ... ... ... ... ... ...

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Әлемдік мәдениет ырғақтарын анықтаған соң, қазақ мәдениетіне тоқталайық. Қазақтар - Қазақстан Республикасының негізгі тұрғындары, әлемдегі жалпы саны 13 миллионнан асады, исламдық суперөркениеттің солтүстік шығыс жағын мекендейді, діні жағынан ханифиттік мағынадағы мусылман сунниттер, Алтай тіл бірлестігінің түрік тобының кыпшақ топтамасына жатады. Бұл мөдениетті түсіну мақсатында алдымен оны кеңістік ерісі мен уақыт ағынында қарастырып, кейін қазақ мәдениетінің типтік ерекшеліктерін айқындайык. Қазақ мәдениеті Еуразиялық Ұлы дала көшпелілерінің мұрагері болып табылады. Сондықтан осы ұлттық мәдениетті талдауды номадалық (көшпелілік) өркениет ерекшеліктерінен бастайық. Әрбір ұлттық мәдениет бос кеңістікте емес, адамдандырылған қоршаған ортада әрекет етеді. Мәдени кеңістік оқшау, мәңгіге берілген енші емес. Ол тарихи ағынның өрісі болып табылады. Мәдени кеңістіктің маңызды қасиеті — оның тылсымдық сипаты. Мысалы, «ата қоныс» ұғымы көпшелілер үшін қасиетті, ол өз жерінің тұтастығының кепілі жөне көршілес жатқан мекендерге де қол сұғуға болмайтындығын мойындайды. Қауымдық қатынас мекендер егемендігінен туады. Ата қоныстың әрбір жағрафиялық белгілері халық санасында киелі жерлер деп есептелінеді, яғни қоршаған орта киелі таулардан, өзен-көлдерден, аңғарлар мен тебелерден, аруақтар жататын молалардан т.б. тұрады. Олардың қасиеттілігі аңызәпсаналарда, жырлар мен көсемсөздерде болашақ ұрпақтарға мұра ретінде қалдырылған.
        
        Қазақ халқының ұлттық рухани  мәдениетінде мәселелілері
Жоспар
Кіріспе:
А Көшпелі елдің мәдеиетінің бастамалары............
Негізгі бөлім:
А ... ... ... және ... ... мәдениетің таным мәселесі.........
Б ... ... ... ... бастамалары
Әлемдік мәдениет ырғақтарын анықтаған соң, қазақ мәдениетіне
тоқталайық. ... - ... ... негізгі тұрғындары,
әлемдегі жалпы саны 13 миллионнан асады, исламдық ... ... ... ... діні ... ... мағынадағы
мусылман сунниттер, Алтай тіл ... ... ... кыпшақ
топтамасына жатады. Бұл мөдениетті түсіну ... ... оны ... мен ... ағынында қарастырып, кейін қазақ мәдениетінің типтік
ерекшеліктерін ... ... ... ... Ұлы ... ... ... табылады. Сондықтан осы ұлттық мәдениетті
талдауды номадалық (көшпелілік) өркениет ерекшеліктерінен бастайық. Әрбір
ұлттық мәдениет бос ... ... ... ... ... ... Мәдени кеңістік оқшау, мәңгіге берілген енші емес. Ол тарихи ағынның
өрісі болып табылады. Мәдени ... ... ... — оның ... ... «ата ... ... көпшелілер үшін қасиетті, ол өз жерінің
тұтастығының кепілі жөне көршілес ... ... де қол ... ... ... ... ... егемендігінен туады.
Ата қоныстың әрбір жағрафиялық белгілері халық санасында киелі жерлер ... яғни ... орта ... ... ... ... тебелерден, аруақтар жататын молалардан т.б. тұрады. ... ... ... мен ... ... ... ретінде қалдырылған.
Белгілі бір парасаттылық, ізгілік, ұстамдылық, интуициялық жоғары
қабілеттері жоқ ... ... ... өмір сүре ... еді. ... ... адам мен табиғаттың арасында «қытай қорғаны» тұрған
жоқ. Керісінше, мәдениет ... ... ... үндестікті (гармонияны)
білдіретін дәнекер қызметін атқарады. Қазақтың төл мәдениетінде экологиялық
мәселе әдептіліктік жүйесіндігі обал және ... ... ... ... ... мәдениетті қатыпсеміп қалған, өзгеріссіз әлем дейтін
пікірлер де ... жиі ... ... бұл осы ... тынымсыз
қозғалыс тән екендігін аңғармаудан туады. Шексіз далада бір орында тоқталып
қалу көшпелілік тіршілікке сәйкес келмейді. Ол ... ... ... қозғалыс шеңберінен шықпайды. Әрине бұл қозғалыс
негізінен қайталанбалы, тұрақты сипатта болады. Қуаң даланы игеру ... ... ... оның ажырамас бір бөлігіне айналуға бағытталған.
Яғни, адам табиғат құбылыстарына тәуелді болып қалады.
Енді қарастырып ... ... ... ... ... ... Бұл ... ең алдымен көшпелілер өміріндегі жылқының ерекше
бір қызметіне назар аударған жөн. ... адам ... ... ... ... ... ісінде үлкен қадам жасады.
К. Ясперстің пікірі бойынша, тағылыктан өркениетке өтуде жер ... ... ... ... этностардың пайда болуымен қатар
жылқыны пайдалана білу ... үшін өте ... ... ... и ... — М., 1991. — С. 71, 72). ... ... білу шектелген
кеңістіктен бүкіл әлемді игерүге бағытталған қадам еді. Бұл ... ... ... берді. Әрине, бұл сұхбаттасу
көптеген жағдайда зорлықзомбылық арқылы жүзеге ... ... да ... көне ... ... солтүстіктен оңтүстікке, шығыстан батысқа
қарай (немесе керісінше) ... ... ... ... ... аңғарына Орталық Азиядан ... ... ... жылжып, Үндістан, Иран, Грекияға енгенін, түрік ... ... ... алғанын көрсетеді. Қытай империясы мен Үндіге көшпенді
түрік-моңғол тайпалары ылғи қысым жасап отырған. Белгілі ғүлама А. ... ... ... ... ... игеруі «халықтардың Ұлы
қоныс аударуы» атты ... ... Бұл ... ... үлкен себебін тигізді.
Көшпенділер философиясы...
Қазақ және басқа да көшпенді халықтардың мәдениетін зерттеушілер оның
ғарыш-тык сипатына басты ... ... ... ... не? Оның қүрылымы
қандай? Ол қалай ... ...... ... ... ... жоқ.
Біздің мақсатымыз ғарыш пен табиғат туындыларының нақтылы бір мәдениеттегі
көрінісін бейнелеумен байланысты. Яғни, ... ... ... ... ата ... ... шындығына тікелей жақын болуы, — деп
жазады М. Орынбеков, — ... ... ... ... сезімдік
түрғыдан жақын болуы ішкі дүниесін, тіршілік етудің ождан бастауларын
түсінуінен өз ... ... ... ... ...... — 87-бет).
Егер батыстық өркениет үшін ғарыш пен табиғат адамдық ... ... ... және сол себептен ... тыс ... онда ... үшін ... ... ... табылады. Ғарыш суық әрі шексіз
кеңістік емес, адамдык ... ... ... ... ... ... бір бөлігі болғандықтан, ол қоршаған ортаның түрлі қасиеттері,
кескін келбеті, болмысы туралы ой толғамай, бейтарап қала ... ... ... халық даналығында барша ғалам біреу ғана деп есептеледі,
ал адамдар тұтас табиғаттың құрамдас бөлігі деп ... жеңу ... ... ... өркениеттегі «Гильгамеш туралы
жырдан» келе жатқан мотив. Шексіз далаға көз салған номандар ең ... ...... ... Оның өзі ... күмбезбен көмкеріліп
тұрған. Шексіздікті ақылға сыйымды парасатпен ... ... ... Ол ... ... ... ... қаратүнектің таңбасы.
Шексіздікті игеру үшін тұрақты ... ... ... ... ... ... көз ... Темірқазықты тауып, ол арқылы Жетіқарақшы жұлдыздарының
орналасуынан, Шолпан мен Үркерге назар салуынан, алыс ... ... ... ... ... ... мал баққан бақташы түндегі
бағдарын жұлдыздарға карап ... ... ... Осы ... эпос батырлары аспан денелеріне өрмелеп жете алатын болған.
Әлемдік ағаштың тағы бір атқаратын қызметі оның ... және орта ... әлем — ... ... ... ... ... өткен
кезбен, аруақтар аймағымен қатынасын үзбейді.
Көктеректің тамырлары жер астында орналасқан. ... ... ... пен ... ... ... алады.Сонымен, қазақтың рухани
мәдениетінде аспанды тәңірі-құдай ретінде қадірлеу осы ... ... ... ... Аспанды кұдай деңгейіне көтеру, одан қорқу емес, ... ... мен ... ... ... ... екені ғылымға
белгілі.
Қазақтардың ататегі түріктердің басты құдайы — Көк ... ... елді ... ... ... туған және Күнмен, Аймен
безендірілген» деп аталған. Түрік ... ... ... Көк ... ... ... және оның шырақтарын
қадірлеу түрік өркениетіне жататын барлық халықтардың ... ... ... ... ... Оғыз ... өз ... атын
Көк, Күн, Ай, Жүлдыз, Тау, Теңіз деп ... ... ... пір ... ... дін көп ... деген түсінік
тумауы керек. Исламға дейін қазақтарда нақтылы ... ... ... ... ... шындыққа онша жанаса коймайды. Себебі Көк ... ... ... деп ... ... қазақтарда Тәңірі мен Алла ... мен ... ... ... туралы Ш. Уәлиханов былай деп жазды:
«Аспанда өмір сүретін адамдар бар. Олар ... ... ... Біз ... жер ... өмір ... ... денеміздің
ортасынан буамыз, ал күні, айы және жүлдыздары бар жер асты ... ... ... ... ... өте бай кемпір арада тұрады
(Аспан түрғындарының емір салтына үқсас, өйткені бүл ... ... ...... 1984. — ... ... ... тәртібімен құрылған. Мысалы, мифтік
кейіпкер тындаушы көбінесе жер астында болып жатқан оқиғаны қадағалайды, ал
жер ... ... ... ... ... ... пері сияқты
кейіпкерлер ұшып жүргенімен, миф ... ... ... жер ... ... ... ұғымдар көне жырларда алып бәйтерек, жеті
басты айдаһар мекендейтін тау ... ... ... ... ... еуроазиялық Далада таралуына байланысты көшпелі
халықтардың ... ... ... де өзгерістірге ұшырады. Бүрынғы ... ... ... ... космогониясымен синкреттік түрде тұтасты.
Бұл түсініктер бойынша әлем екі ... фәни ... ... (мәңгілік) тұрады. Осыған сәйкес адам өмірі шексіз. Фәниден бақиға
өту, бүл дүниеден кету ... ... бір ... ... формаға
ауысуы, оның нұрға айналуы. Қазақ мәдениетінде бүрыннан келе жатқан идея ... ... ... мен Қожа ... ... Абай мен ... жалпы
Шығыс ғүламалары бойьшша, адамның дүниедегі тіршілік ету ... ... ... ... өмір мазмүны жануарлық күнкөрістен алыс
кетпек емес. Әлем мен адамға ... ... жол ... ... ... кепілі — Нүр. Оған адамның жай ақылы ... оны ... жан ... ... қажет.
Әлем мен Нүр үғымдары қазақтың төл мәдениетінде Дүниені дүрыс түсіну
арқылы нақтыланады. Дүние дегеніміз ... мен ... ... ... Бүл ...... яғни ол ... іштей қосылған.
Адам орасан зор Әлеммен жеке қалса, онда түлғада күйкілік ... ... ... тууы ... ... халықтық дүниетаным
ғарышты жат күш ... ... ... ... ... жақын табиғилық шарт
түрівде қабылдайды. Қазақтың рухани мәдениеті әлемді меңгерудің бірнеше
тәсілдерін қол-данған: оны ... ... ... ... ... ... оның асқақтығын, адамдық көңіл-күйді ... ... ... ... ... ... (Қазтұған), әлем бөліктерінің
сазды ырғақтарын аңғару (әл-Фараби).
Кешпелі мәдениет ғаламат Әлемнің ішінде өз орнын таба білген. ... адам ... өзі және ... жеке ... ... ... ... болған. Ол өзініңның тығыз байланысын ... ... ... Ешкі ... ... ... басы күн ... мен адамдардың петроглифтік суреттерін ғалымдар тапқан. Күннің
нұры сияқты ұшқын ... ... ... ... ... ... салынған. Күнді құдай ретінде бейнелеу Шығыстағы көне ... ... ... ... ... ... (күн тәрізділер)
Ирандағы Бехистун жартасындағы Ахура-Мазда мен Митраның кескіндеріне ұқсас.
Шумер өркениетінен бастап азиялық мәдениеттерге тән тағы бір ... ... ... ... ан-тропоморфтық бейнелер екендігі ғылымға ... ... ... Алтынтөбеде көптеген «алтынбастылардың» кескіндері
бейнеленген. Кейінірек бұл бейне аспан қүдайы — Көк Тәңірінің негізі болды.
Ерте заманнан бұл ... ... ... ... ... ... ... рәміздік мазмүны алдыңғы қатарға шығады: 1)
күн тіршіліктің бастауы; 2) көшпелілердің киіз үйіне ... ... ол ... ... ... ... ... - күн, уықтары -
сәулелер); 3) арбаның ... мен ... ... ... 4) көз және күн адам үшін ... екеуін де шырақ деп атайды
(«шырағым» - деген сөз өте ыстық жақындықты білдіреді); 5) адамдағы ... ... ... - «ыстық махаббат» деп аталады. Бүл сипаттаманы ары қарай
жалғастыра беруге болады. Қазақстанның елдік таңбасы - ... ... ... ... ... тұрған күн бейнеленеді.
Азиялық өркениетте Күнмен қатар қастерленген аспан шырағы Ай болған. Ай
көне ... ... ... орынбасары, сұлулықтың таңбасы, көп
мұраларда әйел құдай ретінде танылған. Көшпенділер үшін де Айдың маңызы ... ... ... қараңғы түнде айдың тууы мен ... ... ... ... жасап, жыл мезгілдерін айыру есебін шығарған. Олар
жаңа туған айдың күн ... ... ... ... ...
«өліара» келетінін білген. Бұл кезде ауа райы өзгеріп, ғылыми ... ... ... болады. Халықтық дүниетаным айдың климатқа тигізетін
әсерін жақсы білген.
Алайда, Айдың басты рәміздік ерекшелігі оның күн мен ... ... ... қатысты. Күн батып кет-кенмен, Нұр (ізгілік, жылулық, сәуле)
жеңілмейді. Аспанға Күннің ізбасары (дублері) Ай нүрланып көтеріледі. Жақсы-
лық пен ... ... ... ... ... ие ... ... пікірі бойынша, қазақтар айды құдай тұтқан. Бүл көне ... ... ... ... ... тауларындағы жартастағы суреттер
көзәйнек тәріздес қосылған жұп адамдарды бейнелеген. Осындай таңбалар ішкі
Монғолиядан да табылған. ... ... ... ... ... ... тұрса, екіншісі ондай емес. Бұл белгілі бинарлық оппозицияны
(Күн және Ай) білдіреді. Ай мен ... ... ... ... ... ... деп аталды.
Күн мен Айдың қатарласуы әлемдік мәдениетте кең таралған идеяның бірі.
Мұсылмандық әлемде Ай діни таңбаға ... Бұл ... ... бір жайт
бар. Ай символикасы мәдени гомогендік дәстүрімен тығыз ... ... ... ... ... болып табылады. Мұсылман
зираттарына Ай белгісін қою ұрпақтар, дәстүрлер сабақтастығын ... ... ... ... таң ... ... алатын орны ерекше. Егер нұрланған Ғарыш Хаос ... ... ... мәңгілік күресі нәтижесінде адамдықтың,
ізгіліктің, тәртіптің ұтуы ... ... онда осы ... ... реттілігі) бұзылуы үлкен бақытсыздықтың белгісі
ретінде ... ... ... ... ... ... ойлары
көшпенді этносының бөлігі.
Қазақ халықтың рухани мәдиниет тұрақтылық пен ... ... ... жұлдыз адам тағдырына тікелей қатысты. Аққан жұлдыз өшкен
шаңырақпен, бұл дүниеден кеткен тұлғамен теңестірілгендей.
Әркімнің жұлдызы — ... ... Бұл ... адам ... ... ... ... қарай ұмтылыс мүмкіндігін
жариялау басым тұр. ... ... ... ... қорықпаған. Оны
ғарыштық күштердің өзіндік заңдылығы деп байсалды қабылдаған.
Сонымен, ... ... ... ... пен ... ... ерекшеліктерін адамдық әлемге қоса білді. ... ... ... идеясы тек антикалық мәдени өңірмен шектелмеді.
Көшпелілердің ғарышты игеру тәжрибесі адамзаттық рухани қозғалыстың ... ... ... табылады. Бұл мәдениеттің типтік негіздерін қарастырғанда,
оның ғарыштық сипатын 21-ші ғасырда ескеру қажет.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазығұрт өңірі топонимиясының этнолингвистикалық сипаты24 бет
Қазақ халық мұрасындағы ұлттық өрнекпен реңдердің танымдық-эстетикалық, тәрбиелік концепциялары4 бет
Ұлттық құндылық -тәрбие негізі4 бет
Саяси процестер жүйесіндегі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін зерттеу71 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Адамгершілік – рухани тәрбие маңыздылығы6 бет
Адамгершілік – рухани тәрбиенің маңыздылығы10 бет
Адамгершілік — рухани тәрбиенің маңыздылығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь