Биотехнология саласында жеміс дақылдарын инновациялық зерттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

1 Әдебиетті шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

1.1 Жеміс дақылдарының вирустық аурулары және олардың зияндылығы ... 10

1.2 Вирустарды идентификациялау әдісі: полимеразалы тізбекті реакция ... ...13

1.3 Алма ағашы мен алмұрттың in vitro клональды көбеюі ... ... ... ... ... ... ... ... .24

1.4 Микроегу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

2 Зерттеу бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

2.1Зерттеу нысандары мен әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31

3 Тәжірибелік зерттеу нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38

4 Экономикалық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

4.1 Жеміс дақылдарының көшеттерінің 1 мың данасын биотехнологиялық (in vitro) әдіспен өсірудің экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

5 Еңбек және қоршаған ортагы қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Ауыл шаруашылығына адам тіршілігі үшін қажетті өнімдерді, бірінші кезекте тағам өнімдерін өндіруді жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік беретін алдыңғы қатарлы, ғылымды көп қажет ететін технологияларды енгізу соңғы жылдардың негізгі мәселелерінің біріне айналды, бұл туралы Қазақстан халқына өз жолдауында Н.А.Назарбаев айтып кетті [1]. Әлемнің жетекші елдерінің ұлттық экономикаларының осы мәселені шешу жөніндегі басым бағыттарының бірі биотехнология болып отыр. ХХ ғасырдың соңында отырғызу материалын сауықтыру үшін өсімдіктердің клеткаларының, ұлпалары мен органдарының оқшауланған өскіндері технологиялары айтарлықтай тарала бастады. Қазіргі таңда осы технологиялардың құрылымының ауылшаруашылық өсімдіктерінің гендік модификациясының тиімділігін арттыруға тиісті болатын клеткалық-инженерлік технологиялар жағына өзгеруі байқалып отыр.
Ауылшаруашылық биотехнологиясы саласындағы болашақтағы дамудың негізгі бағыттары болып:
- ауылшаруашылық өнімдерінің өнімділігін, оның тағамдық құндылығын арттыру;
- сұрыпты жасап шығару мерзімдерін қысқарта және шығындарын төмендете отырып, биотикалық және абиотикалық факторларға төзімділікке ие болып келетін сұрыптар селекциясының тиімділігін арттыру;
- өсімдіктердің мәдени және жабайы түрлерінің гендік алуан түрлілігін сақтап қалу;
- өсімдіктерді жылдам шағынклоналды дамыту және вирустық пен микоплазмалы инфекциядан сауықтыру;
- жаңа препараттарды: өсімдіктерді әртүрлі аурулардан және зиянкестерден қорғау құралдарын, өсу мен дамуды реттегіштерді, тағамдық және азықтық заттарды және дәрілік препараттарды жасап шығару болып табылады.
Осы мәселелерді түпкілікті шешу ауылшаруашылық биотехнологиясының жаңа технологияларын қалыптастырумен және дәстүрлі бағыттарын жетілдірумен тікелей байланысты болып отыр, мұның өзі өз кезегінде өсімдік организмін клеткалық және молекулалық деңгейлерде іргелі зерттеулермен байланысты болып келеді.
Ауылшаруашылық өсімдіктерінің өнімділік деңгейін арттырудың ғылыми негізделген тәсілдерін жасап шығару әлемнің барлық елдерінде өзектілігі жоғары мәселе болып келген және болып қалуда да, өйткені әлем халқының саны артып келеді, оның тамақ өнімдеріне, оның ішінде өсімдік шаруашылығы өнімдеріне деген қажеттілігі арта түсуде. Өсімдік шаруашылығы салаларын дамытудың жалғыз ғана жолы – оны үнемі сұрып жаңарту арқылы қарқынды ету, өнім өндірудің, оның ішінде сапасы жоғары отырғызу материалын өндірудің қарқынды технологияларын енгізу. Әлемнің жетекші елдерінің ұлттық экономикаларының осы мәселені шешудегі басым бағыттарының бірі биотехнология болып отыр.
1. Назарбаев Н.А. Послание президента Республика Казахстана в 2010 г.
« Жаңа он жылдық- жаңа экономикалық өрлеу- Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері»
2. Долгих .С.Г. Биотехнология диагностики вирусных болезней, оздоровления и размножения плодовых культур в Казахстане. Алматы-2007
3. Власов Ю.И. Вирусные и микоплазменные болезней – М., Колос, 1992-207с
4. Вердеревская Т.Д., Маринеску В.Г Вирусные и микоплазменные заболевания плодовых культур и винограда – Кишинев: Штиница, 1985-312с
5. Власов Ю.И., Ларина. Э.И. Сельскохозяйственная вирусология – М., 1982
6. Помазков Ю.И. Изучение вирусных заболеваний плодовых и ягодных культур в ССР.// Сб.: Выращивание безвирусного посадочного материала плодовых и ягодных культур – М., 1992
7. Весьминш Л., Вердеревская Т.Д. Инфекционные заболевания культурных растений Молдавии – Кишинев, 1996, вып 6.
8. Татаринов А.Н. Вредоносность гуттаперчивости и вирусных болезней яблони./ Садоводство и виноградарство- М., 1994. С.5-6
9. Тулеуов Ж.Т. Поражаемость груши вирусными болезнями. // Вестник с.-х. науки Казахстана, 1989
10. Тулеуов Ж.Т. Распространенность и вредоносность вируса хлоротической пятнистости листьев яблони. // Вестник с.-х. науки Казахстана, 1988,
11. Тулеуов Ж.Т. К вопросу изучения вирусных заболеваний плодовых культур в Казахстане. // XVI планово- методическое совещание по координации научно-исследовательских работ по защите с.-х. растений от вредителей, болезней и сорняков по зонам Казахстана и Киргизстана на 1974г.- Алма-Ата, 1994
12. Тулеуов Ж.Т. Вирусное заболевания яблони и разработка мер борьбы с ними в зонах плодоводства Казахской ССР. // Автореф.канд. с.-х.наук – Тбилиси, 1982-22 с.
13. Тулеуов Ж.Т. Влияние латентных вирусов на листья яблони. // Вестник с.-х.науки Казахстана,1988,11-с.50-53
14. Избасаров Д.С., Клоконос Н.П. Технология оздоровления и размножения ягодных культур в Казахстане – Алматы, 2002-200 с.
15. Тулеуов Ж.Т., Исин М.М. Вирусное болезни плодовых.// Защита растений, 1976,7-с.47
16. Ковальчук И.Ю., Тулеуов Ж.Т. Вирусы, поражающие косточковые культуры в Алма-Атинской области.// Материалы ХХХ конференции молодых ученых – Алматы, 1987-с.104.
17. Долгих С.Г. Вирусные болезни земляники в Алма-Атинской области.// Проблемы эффективности и качества в плодоводстве и виноградарстве на современном этапе- Алма-Ата: Кайнар,1981-с.53.
18. Келдыш М.А., Помазков Ю.И. Методические указания по выявлению и идентификации вирусов и микоплазм, поражающих плодовые и ягодные культуры- М.,1980-32с.
19. Рекомендации по выращиванию безвирусного посадочного материала семечковых культур-Алма-Ата,1989-20с.
20. Семина Н.П. Микроразмножение и оздоровление растений в промышленном плодоводстве и цветоводстве-Мичуринск,1989-с.17-21.
21. Долгих С.Г. Биотехнологические особенности клонального размножения апорта // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана,-№ 5,2007.
22. Malinowski T. The influense of plant viruses sequence variation on the reliability of PCR based detection methods.// Improvement and unification of Plant Disease diagnostics. Skierniwice-Poland.2004-p.50.
23. Зеленин А.В., Бадаева Е.Д., Муравенко О.В. Введение в геномику растений // Молекулярная биология, 2000, Т.35, Вып.3-с.339-348.
24. Айтхожина Н.А., Калиев А.Б., Филатов В.Д. Использование продуктов генно-инженерных технологий для маркирования генотипов. // Биотехнология-теория и практика, 1997, №3-с. 13-15.
25. Bloch W.A. biochemical perspective of the polymerase chain reaction. // Biochemistry.1991. V.30 – p.2735-2747.
26. Булат С.А., Мироненко Н.В., Кабоев О.К. и др. Заявка на изобретение «Способ идентификации видов организмов» № 4757254, приоритет от 20.11.1989 г. Положительное решение от 5.01.1990.
27. Welsh J.. McClelland M. Fingerprinting genomes using PCR with arbitrary primers // Nucl.Acids Res. 1990. V.18 – p.7213-7235.
28. Williams J.G.K.. Kubelik A.R.. Livak K.J. et.al. DNA polymorphisms amplified by arbitrary primers are useful as genetic markers. // Nucl.Acids Res.. 1990.V.18-p.6531-6535.
29. Булат С.А., Кобаев О.К., Мироненко Н.В., Ибатуллин Ф.М., Лучкина Л.А., Суслов А.В. Полимеразная цепная реакция с универсальными праймерами для изучения геномов // Генетика, 1992, Т.28 – с.19-28.
30. Сиволап Ю.М. ДНК-типирование в генетико-селекционных исследованиях растений. // Материалы международной конференции: Развитие ключевых направлений сельскохозяйственных наук в Казахстане: селекция, биотехнология, генетические ресурсы-Алматы, 2004 – с.241-246.
31. Абдугалиева С.И. Молекулярные маркеры для идентификации, оценки и использования генетических ресурсов в селекции растений // Материалы международной конференции: Развитие ключевых направлений сельскохозяйственных наук в Казахстане: селекция, биотехнология, генетическая ресурсы- Алматы, 2004-с,50-55
32. Сухов К.С., Развязкина Г.М. Биология вирусов и вирусные болезней растений.- М.: Наука. 1995.
32. Сухов К.С. Общая вирусология.- М.: Высшая школа, 1965
33. Попов М.Г. Дикие плодовые заросли окрестности Алма-Аты в заилийском Ала-Тау. – КазкрайОГИЗ,1935
34, Литвиненко И.С. Увеличение устойчивости плодовых растений к повышенным температурам при термическом обеззараживании их от вирусных и микоплазменных болезней.// Плодоводство Нечерноземной полосы.- М., 1984- с 112-120.
35. Долгих С.Г. Особенности культивирования изолированных апексов семечковых культур. // Материалы научно-практической конференции содружества независимых Государств, ч. 2. Каз.СХИ.- Алма-Ата, 1992 – с.51-54.
36. Долгих С.Г., Карычев К.Г., Остаркова Л.В. Клональное микроразмножение и оздоровление сортов и подвоев яблони./// Сб. трудов Каз. НИИПиВ « Научные достижения в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве», 1997, т. 13- с.3-7.
37 . Долгих С.Г. Особенности культивирования Апорта in vitro./ / Сб.трудов Каз.НИИПиВ, 2001, т.16-с.37-40.
38. Литвиненко И.С. Изучение реакции плодовых растений на термическое обеззараживание от вирусов. // Выращивание посадочного материала плодовых и ягодных культур.-М.,1981.
39. Долгих С.Г., Избасаров Д.С. Способ выращивания саженцов семечковых культур in vitro// Патент № 46336 от 11,06,2004.
40. Долгих С.Г. Техника микропрививки яблони in vitro // Биотехнология: теория и практика, 1997, №3-с.25.
41. Долгих С.Г. Изучение роста и развития микропривитых растений яблони in vitro .// Сб.трудов Каз. НИИПиВ. 1998, т.14-с. 83-87.
42, Джеймс Е. Хранение клеток в условиях низких температур.// Биотехнология сельскохозяйственных растений , 1987-с.153-175.
43. Бутенко Р.Г. Культура изолированных протопластов, клеток и тканей в решении задач физиологии растений.// Новые направления в физиологии растений.- М: Наука, 1985-286 с.
44. Биотехнология сельскохозяйственных растений, 1987-357 с.
45. Валиханова Г.Ж., Рахимбаев И.Р. Культура клеток по биотехнологии растений. Алма-Ата, 1989-с.80.
46. Сидорович Е.А., Кутас Е.Н. Клональное микроразмножение новых плодово-ягодных растений.- Минск: Навука і тэхніка, 1996-с.246.
47. Долгих С.Г., Клоконос Н.П. Учебное пособие по сельскохозяйственной биотехнологии.- Алматы, 2006-170с.
48. Джигадло М.И., Джигадло Е.Н. Улучшение сортимента и прогрессивные проблемы возделывания плодовых и ягодных культур.- Орел, 1988-с.65-67.
49. Долгих С.Г. Параметрическое регулирование микроразмножения яблони. // Материалы конференции профессор-преподавательского состава КазСХИ-А-Ата, 1993-с.78-79.
50. Долгих С.Г., Соловьева И.И. Особенности культивирования апексов груши. //Материалы научно-практической конференции содружества независимых Государств. Ч.2, КазСХИ-А-Ата, 1992-с22-23.
51. Долгих С.Г., Нелилов С.Н., Бодагова О.П., Проскуряков М.А. Размножение различных пород растений с применением биостимуляторов нового покаления. // Состояние и перспективы рационального использования и охраны агроэкосистем, Алматы, 1994-с.17-19.
52. Клоконос Н.П., Долгих С.Г. Усовершенствование эффективнрй технологии клонального микроразмножения плодово-ягодных культур. // Материалы международной научно-практической конференции « Проблемы стабилизации и развития сельского хозяйства Казахстана, Сибири и Монголии», книга 11- Алматы, 2000-с. 141-142.
53. Корнацкий С.А. Особенности клонального микроразмножения сливы в системе производства оздорвленного посадочног материала. //Автореферат, к.с.-х.н-М,1991.
54. Долгих С.Г. Влияние бактериальных препаратов на контаминацию яблони in vitro. // Новости науки Казахстана, 1997, №3-с.73-74.
55. Леонтьев- Орлов О.А., Трушечкин В.Г., Высоцкий В.А. Особенности культивирования изолированных апексов яблони in vitro. // Плодоводство в Нечерноземной полосе. – М., 1988,-с.21-30.
56. Ильина Е.И. Опыт ускоренного размножения яблони in vitro . // Ускорение научно-технического прогресса в плодоводстве и виноградарстве и задачи молодых ученых.-Алма-Ата, 1987-с.27-28.
57. Туровская Н.И. Микроразмножение груши. // Садоводство.-М, 1987,№-с 22-24.
58. Туровская Н.И. Регулирование процесса ризогенеза при микроразмножения яблони. // Микроразмножение и оздоровление растений в промышленном плодоводстве и цветоводстве.- Мичуринск, 1989- с.8-13.
59. Туровская Н.И. Микроразмножение яблони и груши in vitro. // Садоводства и виноградарство. –М, 1994, 31-с. 10-12.
60. Долгих С.Г. Параметрическое регулирование клонального микроразмножениия яблони. // Сб.трудов. Каз.НИИПиВ « Научные достижение в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве» 1997, т,13-с7-
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
ҚАЗАҚСТАН ИНЖЕНЕРЛІК-ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Дүкенбаева Б.С
Биотехнология саласында жеміс дақылдарын инновациялық зерттеу
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050701- Биотехнология мамандығы
Алматы- 2010 ... ... ... және ... ... ... университеті
| | ... ... | ... ҰИА ... | ... ... ... Н.Е. | ... | ... ЖҰМЫС
тақырыбы: «Биотехнология саласында жеміс дақылдарын инновациялық зерттеу »
050701- Биотехнология мамандығы бойынша
Орындаған ... Б. ... ... С.Г.
Алматы- 2010 ж.
| ... |
| |МАК ... |
| |МАК ... _____________________ |
| |МАК ... ... ... ... ЖАЗБА
тақырыбы: « Биотехнология саласында жеміс дақылдарын инновациялық зерттеу»
Студент
Дүкенбаевава Б. С.
Жетекші
Долгих ... ... ... ... ... ... бойынша _ аға ... ... ... және ... ... ____________аға оқыт. Касымов Н.Ж. қорғау
бойынша
нормабақылаушы ... ... ... ... Н.Е.
Факультеті ... 050701- ... ... ... және ... ... технологиясы мен
жабдықтары
Дипломдық жұмысты орындауға берілген
ТАПСЫРМА
Студент Дүкенбаева Бағдат Саматқызы _
Жұмыс ... « ... ... жеміс дақылдарын инновациялық
зерттеу »
ЖОО № 21/1 бұйрығы бойынша « 10 » желтоқсан 2009 ж. ... ... ... ... «15 » ... 2010 ... ... ... ... Алма мен алмұрт жеміс дақылдарының өсу ұлпалары
2. In vitro жағдайында жеміс дақылдарын микроклональды көбейту әдістемесі
3. Стерильді ... ... ... ... Өсімдіктерді микроклональді көбейту тәсілдері
Дипломдық жұмыста қарастырылған мәселелер тіркесі немесе жұмыстың қысқаша
мазмұны:
Кіріспе ( зерттеу ... ... ... ... мағынасы )
Теориялық бөлім ( зерттеу бағыты бойынша жасалған ... ... ... ( ... ... мен ... нысаны, тәжірибелік зерттеу
нәтижесі)
Экономикалық бөлім ( өзіндік құн және кіріс есебі)
Еңбек және ... ... ... ( ... ... ... еңбекті қорғау және ... ... ... ... ( слайдтар, кестелер, графиктер және басқа.):
1. Бастапқы өсімдік материалдарды стерилдеу.
2. Амплификация өнімдерінің электрофореграммасы.
3. Өңдеудің ... ... және ... алма мен ... ... ... әсері,
4. Алмұрттың Лесная красавица сұрыбының және алманың Апорт ... ... ... ... бейімделгіштігіне әсері.
К 5. Жаңа буындағы биостимулятордың алма мен ... ... ... ... ... дақылдарын in vitro егу технологиясы .
7. Микроеккеннен кейін меристеманың ұшының аман қалғыштығы.
8. Алма мен алмұрттың өз тамырлары бар ... ... жаңа ... технологияларын экономикалық бағалау.
Пайдалануға ұсынылатын әдебиеттер:
1.Назарбаев Н.Ә., ҚР ... ... ... ... « Жаңа ... – жаңа ... ... – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері » 2010
жыл. 2. Долгих С.Г. ... ... ... ... и размножения плодовых культур в Казахстане, Алматы.- 2007.-
225С 3. Долгих С.Г. Учебно-методическое пособие к практическим занятиям по
биотехнологии растений, ... ... 5. ... ... растений: - Алматы: Коннык, 1996._
Дипломдық жұмыстың бөлімдері бойынша тиісті кеңес беру және оны ... ... ... ... |
|Негізгі бөлім | ... С.Г ... | ... бөлім |б.ғ.к.,Долгих С.Г ... | ... ... | аға ... Л.Қ ... | ... және ... ... | |
|ортаны қорғау |аға ... ... Н.Ж. | | ... ... С.Г. ... | ... ... орындалу
ГРАФИГІ
|№ |Тарау аттары, қарастырылған|Жетекшіге (кеңесшіге) ... ... ... ... |өткізетін уақыты | |
|1 ... ... ... | |
|2 ... бөлім ... | |
|3 ... ... ... | |
|4 ... және ... ортаны |03.04.10-12.05.10 | |
| ... | | |
|5 ... ... | ... беру күні «10» 12 ... ... ... ... ... ... Долгих С.Г
Тапсырманы орындауға
қабылдап алған студент_________________________Дүкенбаева Б.С
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..............................................8
1 Әдебиетті
шолу........................................................................
..............................10
1.1 Жеміс ... ... ... және ... ... Вирустарды идентификациялау әдісі: полимеразалы тізбекті реакция
.......13
1.3 Алма ағашы мен алмұрттың in vitro клональды
көбеюі.................................24
1.4 Микроегу
............................................................................
...............................30
2 Зерттеу ... ... мен ... ... ... ... Экономикалық
бөлім.......................................................................
.......................45
4.1 Жеміс дақылдарының көшеттерінің 1 мың данасын биотехнологиялық
(in vitro) ... ... ... ... ... және қоршаған ортагы қорғау
...................................................................46
Қорытынды
............................................................................
................................56
Қолданылған әдебиеттер тізімі
............................................................................
57
Кіріспе
Ауыл шаруашылығына адам ... үшін ... ... ... тағам өнімдерін өндіруді жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік беретін
алдыңғы қатарлы, ғылымды көп ... ... ... ... ... ... мәселелерінің біріне айналды, бұл туралы Қазақстан
халқына өз жолдауында ... ... ... [1]. ... ... ... ... осы мәселені шешу ... ... бірі ... ... отыр. ХХ ғасырдың соңында отырғызу
материалын сауықтыру үшін ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай тарала
бастады. Қазіргі таңда осы технологиялардың құрылымының ауылшаруашылық
өсімдіктерінің гендік ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі байқалып отыр.
Ауылшаруашылық биотехнологиясы саласындағы болашақтағы дамудың негізгі
бағыттары болып:
- ауылшаруашылық өнімдерінің өнімділігін, оның тағамдық ... ... ... ... ... ... және ... төмендете
отырып, биотикалық және абиотикалық факторларға төзімділікке ие болып
келетін сұрыптар селекциясының тиімділігін арттыру;
- өсімдіктердің ... және ... ... ... алуан түрлілігін
сақтап қалу;
- өсімдіктерді жылдам шағынклоналды дамыту және ... ... ... ... жаңа ... ... әртүрлі аурулардан және зиянкестерден
қорғау құралдарын, өсу мен дамуды реттегіштерді, тағамдық және азықтық
заттарды және дәрілік препараттарды жасап шығару ... ... ... ... шешу ... ... жаңа
технологияларын қалыптастырумен және дәстүрлі бағыттарын жетілдірумен
тікелей байланысты болып ... ... өзі өз ... ... ... және молекулалық деңгейлерде ... ... ... ... ... өнімділік деңгейін арттырудың ғылыми
негізделген ... ... ... ... ... ... өзектілігі
жоғары мәселе болып келген және болып қалуда да, өйткені әлем халқының саны
артып келеді, оның тамақ ... оның ... ... ... деген қажеттілігі арта түсуде. Өсімдік шаруашылығы салаларын
дамытудың жалғыз ғана жолы – оны ... ... ... арқылы қарқынды ету,
өнім өндірудің, оның ішінде ... ... ... ... ... технологияларын енгізу. Әлемнің жетекші елдерінің ұлттық
экономикаларының осы ... ... ... ... ... ... отыр. Бақша шаруашылығының ... ... ... ... және ... ... келетін
шығындарды төмендетуден тұрады. ... ... ... ... тудырылатын, өнімнің үлкен және тұрақты шығындары питомник
шаруашылығын вирусологиялық ... ... ... сай, ... қолдана отырып, вирустан аман ... ... ... ... ... ... ... мен практиктердің көңілін серологиялық әдістер,
PCR-талдау, секвестрлеу және ... ... ... ... ... технологияларды қолдана отырып, өсімдіктерді диагностикалау,
сауықтыру және жылдамдата көбейту әдістері аулап ... ... ... осы
әдіснаманы қолдану вирустық ауруларды, жасанды қоректік ... ... мен ... ... диагностикалауда; вируссыз
өсімдіктерді жылдамдата клоналды дамытуда, оның ішінде жеміс дақылдарын
шағынкөбейту әдістерін жасап шығаруда ... ... ... ... ... ... әдістермен өсімдіктің кез келген құнды клонын,
сонымен қатар әдеттегі жағдайларда қиын ... ... ... ... жылдам көбейтуге, пробиркадағы өсімдіктерді ... ұзақ ... ... және ... ... формаларының
«банкін» құруға, карантинді нысандарды ... алу ... ... ... ... ... Осы міндеттерді
шешуде инновациялық тәсіл айқындаушы тәсіл болып табылады.
Зерттеулердің мақсаты – инновациялық технологияларды дәнді дақылдардың
вирустық ауруларын диагностикалауға ... және ... ұлпа ... ... ... зерттеу.
1 ӘДЕБИЕТТІ ШОЛУ
1. Жеміс дақылдарының вирустық аурулары және олардың зияндылығы
Жеміс дақылдарының вирустық аурулары, әсіресе үлкен зияндылығы ... ... ... ... ... ... ... зерттелуде.
Аурудың созылмалы өтуіне ие бола отырып, өсімдіктерді жүйелі түрде
зақымдай отырып, вирустар мен ... ... кері ... өзгерістерін әкеле отырып, әртүрлі патологиялық өзгерістер
туындатады, бұл көп ... ... ... алып ... Бұл ... ... ... таралу дәрежесіне, олардың зияндылығына
және сұрыптың ауруды қабылдағыштығына байланысты болып келетін экономикалық
шығын келтіріп отырады. Зақымдауының ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктерінде вирустық аурулар, ауру
жұқтырмаған өсімдіктермен салыстырғанда, жас өркендер мен ... ... өсу ... 2 ... көп ... ... тастайды [2]. Кейбір
вирустық аурулар өнімнің мөлшері мен сапасын күрт ... ... ... ... ... ... маңызды сәт болып
фитопатогенді вирустардың жалпы ... ауру ... ... болып табылады. Бұл жекелеген ... ... мен ... ... барысында бөліп алынған вирустар
арасындағы өзара қатынастарды зерттеген ... ... ... ... мен ... [4] мәліметтері бойынша,
бұлардың патогенді әсері анықталған, жеміс дақылдарының вирустық ... бес ... ... ... ... ... ... ағашының әжімділік вирусы тобы.
НЕПО-вирустар тобы. Өзінің nepovirus атауын осы топ бұл вирустардың
нематодтармен (nematode) таралатындығынан, ал ... ... ... нм жуық ... (polyhedra) болып келетіндіктен алған. Олардың
көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... симптомдарын тудыратындықтан, бұл вирустар сондай-ақ
сақиналы теңбілдіктер вирустары деп те аталады.
Илар-вирустар тобы – бұл екі және одан да көп ... ... ... Әдетте қоңыржай аймақтардағы жеміс ағаштарын зақымдайтын, маңызды
экономикалық мәні бар көптеген вирустардың вириондары екі және одан да ... ... ... ... ... ... ... келтірушілер болмаған кезде бұл вирустар тұрақсыз болып келеді.
Вирустардың сфералы бөлшектерінде 15-25% РНК болады, ... ... нм. Осы ... ... вирустары тозаңның немесе дәндердің көмегімен
беріледі.
Илар-вирустар (ilarvirus: isometric labile particles, causing ring
spot, яғни ... ... ... ... ... ... бар вирустар). Илар-вирустар жеміс ағаштарының маңызды
патогендері болып табылады және анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... енеді [5].
Алма ағашының әжімділік вирустары тобы алма ағашының әжімділік вирусын
(Apple stem grooving virus) ... және ... ... ... ... ... V.Crab, ... жерлердің өліеттенуін және алмұрттың
шетінеуін тудырады [6].
Жеміс дақылдарының ең ... ... және ... ... ... ... көктемде жапырақтарда ашық-сары және ақ
мозаика бояуы түрінде көрініс табады.
Алма ағашы бұтақтарының ... тек ... пен ... ... ... ... ... – үсік шалғанға ұқсас
жарықшақтар ... ... ... ... және ... ... одан ... жұлдызшалы жарылуы жүре отырып, жемістердің ... ... ... дақтардың пайда болуын тудырады. Өліеттенулер, олардың
ұштарының шетінеуін, ... ... ... және гүлдерінің
кешеуілдетіп шешек атуын тудыра отырып, жас өркендерде де ... ... ... ... ... ... ... жерінде өліеттену
зақымдалуын тудыра отырып, жемістердің пішінін қатты немесе ... ... ... тауарлық құндылығын толығымен жоғалтып
алады.
Қоңыр сақиналы ... ... ... ... ... ... Дапырақтарда әлсіз мозаикалық және әртүрлі дәрежедегі ... ... ...... ... ең кең ... – жапырақтардың
хлорозды теңбілдігі, ағаштың шұңқырлығы, ергежейлілік, алма ... алма ... ... алма ағашы қабығының қауыздылығы.
Латентті вирустармен зақымданған өсімдіктерде аурулардың көзге көрінер
симптомдары ... Олар тек өте ... ... сұрыптарда көзге көрінеді,
алайда ауру жұқтыру өнімге әсерін тигізіп, оның шығыны 20-50% ... ... ... ... ... теңбілдігі, алма
ағашының шұңқырлығы және шарка вирустарымен бір кешенде ... ... мен ... осы ... ... ... ... өте
жоғары – 85% дейін [7].
Алмұрттың сақиналы мозаикасы көктемде жапырақтарда ақшыл-жасыл түсті
сақиналар мен ... ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Алмұрт пен айва (беке) жемістерінің тастылығы жемістердің ... және ... ... ... клеткаларының
жинақталуын тудырады, сондықтан зақымданған жемістер тауарлық және дәмдік
қасиеттерінен айырылады.
Алманың пролиферациясы ... ... ... ... ... ... болуын, гүлдердің тым өсіп ... ... ... ... және ұзын ... ... ұсақ
жемістердің қалыптасуын тудырады.
Алмұрттың жапырақтарының жолақтарының сарғыштануы және ... ... ... ... жолақтары мен жақын жатқан ұлпалар
сары-жасыл түске боялады. Күздің басында дәл сол жапырақтарда жолақтардың
ұзына бойына ... және ... ... ... болады.
Алмұрттың шетінеуі – бұл ағаштардың күні ьұрын, күзгі боялуы, өсуінің
басылуы және жылдам немесе баяу ... ... және ... бар алма ... ... ... ... латентті вирустарды қоса
отырып, 87,2%-ға дейін вирустар жұқтыратындығы анықталған. Жекелеген ... ... ... Синап сұрыптары – 100%. Нақтылы алар болсақ,
Алматы облысы бойынша мозаика ... ... ... ... әжімділігі
– 31,1%-ға дейін, жемістердің жұлдызшалы жарылуы – 34,0%-ға ... ... ... – 81%-ға ... ағаштың
әжімділігі – 17%-ға дейін, қосылған жердің шетінеуі – 72%-ға дейін, ... – 78%-ға ... ... ... ... ... ... және тамыр жүйесінің
құрылымында терең өзгерістер жүреді. Мысалы, жапырақтар вирустармен ауырған
кезде, ... ... ... және ... орай ... ал ксилема тамырларында тиллдер пайда болады. Вирустар ісіктер
пайда бола отырып, ... ... ... ... ... ықпал етеді, ал ... ... тыс өсуі ... ... ... алып келеді. Ауру өсімдіктерде өрбитін осы
патологиялық процестердің ... ... ... ... ... ... ... тигізеді. Мысалы, алма ағашының вирустық
аурулары өсімдіктегі ... ... ... ... ... қант ... қышқылдық – 10,9%-ға артады, хлорофилл мөлшері ... және ... ...... төмендейді [8].
Вирустық аурулардың сыртқы симптомдары вирус ... ... ... ... ... ... ... жағдайларына байланысты қатты өзгереді. Жеміс
дақылдарының бірлесе ... ... ... үшін ... ... ... ... қолданылады. Олар
тудыратын симптомдар бойынша ұқсас, бірақ дербес вирустарды ... ... ... ... ... ... вирустарды
бөліп алу үшін сүзгі-өсімдіктер қолданылады.
Вирустардың термотұрақтылық, инфекциялық және оның сақталу ... ... ... секілді қасиеттері шөптесін
индикаторлардың ... ... ... ... ... ... ... иммунологиялық және ... ... ... ... мен концентрациялауға оңайлықпен беріледі.
Вирустарды жеміс өсімдіктерінің шырынынан тазартып алу мүмкін емес,
бұл ... ... ... ... жоғары
белсенділігімен және фенолдардың тотығуының ... ... ... мен ... ... туындылар түріндегі өнімдерінің жинақталуымен байланысты ... мен ... ... ... ерімейтін кешендер түзе
отырып бірігеді, олар тұнбаға түседі де, ... ... ... ... біріккен кезде инактивациялнады. Онымен қоймай, вирустардың
қалыпты тазартылуына ... ... қою, ... ... ... және
жоғары қышқылдыққа ие болатындығы кедергісін келтіріп отырады.
Оның үстіне жеміс дақылдарына ... ... ... алу ... ... вирус кешендерінің бар болуы тән.
1.1 Вирустарды идентафикациялау әдісі: полимеразалы тізбекті реакция
1985 жылы К.Мюллис өз қызметкерлерімен бірігіп, in vitro ... ... ... ... ... ... ... бұл әдісті полимеразды
тізбекті ... (ПТР) деп ... Бұл әдіс ... өте көп ... ... мүмкіндік береді. Ген дегеніміз- бұл нуклеотидтердің бір-
бірімен реттілік негізінде байланысы, және ... көп ... ... ... ... ДНҚ ... ... 90-шы жылдары полимеразалы тізбекті реакциямен - PCR-мен
байланысты болып келетін, молекулалық-гендік полиморфизмді анықтаудың жаңа
технологиясы ... ... ... ... реакцияда вирус
геномының дезоксирибонуклеин ... ... ... ... ... ... ... кеңірек
қолданылатын әдістерге айнала бастады. PCR дезоксирибонуклеин қышқылының
спецификалы реттілігін ... ... ... ... ... ... тудырып отырған саласын фланктеуші реттілікке
қатынас бойынша комплементарлы болатындай етіп жобаланған праймерлер ... ... ... ренатурацияланады және
дезоксирибонуклеин қышқылы полимеразасының кеңеюінің ... ... ... ... ... праймерлерді кеңейту үшін
қолданылады. ... ... ... таңбалау жолымен табылуы мүмкін.
Салыстырмалы түрде қысқа кезең ішінде ... ... ... ... ... ... қышқылының спецификалы
ұлғаюына санымен және сипатымен ерекшеленетін варианттарды біріктіре
отырып, ... ... ... ... ең ... әдісі болып шыға келді [9].
PCR әдісі шағын биологиялық үлгіден ... ... өте ... ... ... ... [10]. ... қышқылында потенциалды патогенді гендердің болуын
анықтауға, ... ... ... ... үшін немесе одан кейінгі
секвенирлеу мақсатында реттіліктерді амплификациялауға мүмкіндік береді.
PCR әдісі шағынорганизмдерді – қайнап ... ... ... ... Thermus ... ... ашқаннан кейін жасап
шығарылған ... ... ... ферменттері, оның ішінде
дезоксирибонуклеин қышқылы-полимераза, ... ... ... ... ... ... Бұл ... қышқылы-полимераза бір
тізбекті ... ... ... ... ... ... орналасқан спецификалы 20-30
мүшелі затравкалардың – праймерлердің 4 дезоксирибонуклеотидтер қоспасына
әсерін тигізеді. Алдымен 93-950С ... ... ... екі ... ... ... ... (жайылуын) жүзеге асырады, бұл комплементарлы тізбектердің
бөлінуіне алып келеді, ал ... соң ... 600С ... ... ... мен бір ... ... бірігуге
мүмкіндік береді, сонымен қатар Taq-полимеразаның ... іске ... ... ... спиралін тұрақтандыратын сутектік
байланыстар мен жазықтықаралық өзара ... ... ... болып
келеді және температураны 950С дейін арттырған кезде тізбектердің бөлінуі
жүреді. Мұндай процесті қос тізбектің балқуы, ... оның ... ... Денатурация – қайтарымды процесс. Дезоксирибонуклеин қышқылының қос
тізбекті құрылымының одан кейін қалпына келуі тіптен ... ... ... де ... ... ... реассоциация немесе отжиг
деп аталатын, қайтадан бірігу процесі температураны төмендеткен кезде,
комплементарлы негіздердің ... ... ... ... ... нақтылы гендік локустарды амплификациялау және талдау үшін
жасап ... және ... ... ... ... ... осы ... нуклеотидтік реттілігін
алдын ала білуге негізделген полимеразалы ... ... кез ... ... ... ... үшін жарамды болып шықты.
Осы жасап шығаруға байланысты, талданып отырған ... ... ... да бір ақпаратқа деген қажеттілік керексіз боп қалды. Вирустар ... қоса ... іс ... кез ... ... ... болып геномның анонимді ... ... ... ... ... ... [11].
AP-PCR (arbitrary primed PCR) – ді жасап шығару кез келген геномдардың
дезоксирибонуклеин ... ... ... немесе әмбебап
олигонуклеотидтерді пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... қышқылының негізгі
қасиеті болып түрспецификалылығы, яғни ... түр ... PCR ... ... ... [12]. ... ... түрлері, қолданылатын әмбебап праймерлерге тәуелсіз,
гетерогенді PCR ... ... ... бір ... ... ... ұқсас немесе сәйкес PCR-паттерндер, ал қалған бөлігі ... ... ... ... бере алатын,
праймерлердің өздерінің әрекеттерінде де айырмашылық бар.
Праймерлерді әдетте, алдын ала ... ... ... ... ... ... реттілігін
анықтап алып, химиялық синтездеу әдісімен алады. Гендердің ... ... ... кезде дезоксирибонуклеин қышқылымен байланыса
алатын кездейсоқ праймерлер қолданылады. ... ... ... ... бір ... ... ... гомологиялық учаскелеріне ... ... ... ... жанасады. Олар іс жүзінде екі мақсат үшін қызмет
атқарады: біріншіден, ... ... ... ... ... оның ... ... тастайды, ... ... ... ... учаскесінің шеңберінде
бекітіп тастағандай болады.
ПТР-анализдің жалпы түрі 1-суретте көрсетілген.
1-сурет. ПТР-анализдің жалпы ... ... ... ие. ... және ішінара екінші циклдерде түзілетін
дезоксирибонуклеин қышқылы көшірмелері (ампликондар) амплификацияланатын
геннің шекараларына сәйкес келмейді (бірінші циклда барлық ампликондар ... ... ... бір ... екінші – «антимәндік» праймердің
байланысуы жүре қоймаған учаскелерде ... ... ... ... бастап ампликондардың ұзындығы стандартты бола бастайды, яғни
дезоксирибонуклеин қышқылы-матрицалары фрагменттерінің ... ... ... ... жұбының санына сәйкес келеді. Ампликондар
геометриялық прогрессияда жинақталады және ... ... ... бола ... ... ... қышқылы
фрагменттерінің өздері одан әрі синтез жүріп жатқан ... ... ... процесс тізбекті сипатқа ие болып келеді. (Сурет-2).
3-4 қадамнан 30-40 цикл:
1 қадам: ДНК денатурациясы
94ºС-та 1 минут
2 ... ... ... және кері ... 45 ... ... ... реттіліктің артуы
720С-та 2 минут
Сурет-2. ПТР-полимеразды тізбекті
реакция.
(http://allserv.rug.ac.be/~avierstr/principles/pcr.html)
Полимеразалы тізбекті реакцияны жүргізу үшін ... ... ... қышқылы-полимераза ферменті, барлық төрт
нуклеотидтен ... және ... ...... отырған
үлгінің ұштарындағы дезоксирибонуклеин қышқылының қарама-қарсы учаскелеріне
комплементарлы келетін, шамамен ... 20 ... ... ... ... ... пробиркаға
орналастрылады. Одан ... ... 90-950С ... ... ... қосарланған желісі жалғыз желіге ыдырайды,
500С ... ...... ... ... ... ... 700С дейін қыздырады – полимераза,
праймерлерді пайдалана отырып, жалғыз желілерді қосарланған желіге дейін
құрады.
Ескерту: 1 ... 1 ... ... ... денатурациясы (1
минут 94° С кезінде), 2 қадам: праймерлерді қыздыру, ... және ... ( 45 ... 54° С кезінде), 3 қадам: праймерлердің реттілігін,
дәйектілігін арттыра түсу ( 2 минут 72 ° С ... ... ... екі ... ... қайталанады да, 5 минуттан кейін ерітіндіде дезоксирибонуклеин
қышқылының бірдей ... ... саны ... ... 2 есе, 10 мин ... – 4 есе, 1,5 ... кейін, 20 циклден соң –
милллион есе, ал ... цикл ... соң, ... ...... есе ... ... цикл
Берілген ген
3 цикл
2 цикл
1 цикл
ДНҚ матрицасы
35 цикл
22 =
4 көшірме 23 ... ... 32 ... 236 =
68 ... ДНҚ ... ... және 3 ... ... негізгі қадамдары көрсетілген.
Дезоксирибонуклеин қышқылын 90°С кезінде ... ... ... мен ... екі ... ретіндегі ымырашылдық
ретінде таңдап алынады: 1) матрицаны ... ... 2) ... Taq ... қатты зақымдамау. Мәселе дезоксирибонуклеин қышқылының
қызырған кезде бұзылатындығында болып отыр. Ыдырау жылдамдығы буферге
байланысты ... ... ... ... Н2О ->2.5; ... 20mM ... Taq ... ыдырау уақыты температураға байланысты мына
шаманы құрайды: 92.5°С - 130, 95.0°С - 40, 97.5°С - 5 -6. ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Қабырғалары жұқа 0.2 ml ... үшін 94°С ... 10-15 ... ... амплификацияланатын беткей праймерлерін қыздыру жұмысын
жүргізеді. Жоғарырақ ...... ... ... ... ... жұбы үшін сындарлы температурадан асып кетсе болғаны,
өнімнің мөлшері ... ... ... ... ... балқу температурасына қарағанда ... ... ... ... ... түсу 70°С ... ... осы кезеңде
дезоксирибонуклеин қышқылының негізгі синтезі жүріп отырады. ... ... ... ... (ол ... шамадан тыс
алынған, денатурацияланған және қыздырылған дезоксирибонуклеин қышқылына
енгізілуі бойынша анықталады) максималды ... ... ... ... ... ... жылдамдығымен анықталады: 75 -80°С~ ... ... ... 55°С= 24 ... ... ... 22°С= 0.25 ... циклді бірнеше рет қайталайды; Теориялық тұрғыдан 30 циклден соң ... ... ... ... саны ... 20-35 болып келеді. Циклдердің тым көп
саны PCR реакцияның ... ... ... 1) праймерлер
бойынша шектеулер: праймер ретінде дайын ... ... ... ... ... 2) нуклеотидтер бойынша шектеулербір тізбекті
өнімдердің үлкен үлесі, қысқа ... ... ... қоспасынан амплификацияланған дезоксирибонуклеин қышқылын
бөліп алады. PCR-талдаудың аяқталуына бақылау жасау тәсілдерінің бірі –
реакция ... ... ... 0,1-ге ... EtBr ... ... қосу. Егер PCR-ден ... ... ... ... қос ... дезоксирибонуклеин қышқылының
жетерліктей мөлшері түзілгендері ғана ... ... ... ... ... көрсетілген температуралар
шегінде қыздыру мен салқындатуды қосатын) көп ... ... ... ... ... фрагменттерінің саны
экспоненциалды арта түседі, бұл қолда бар ... ... ... әдісімен идентификациялауға болатын көшірмелердің үлкен
санын алуға мүмкіндік береді.(сурет-4).
Рестикциондық эндонуклеазалар днк өлшемдері ... ... ... ... ... ... ... Дезоксирибонуклеин қышқылының теріс зарядталған фрагменттері ... ... ... қоныс аударады, бұл ретте фрагмент неғұрлым кішірек
болса, ол соғұрлым жылдамырақ қозғалады. Фрагменттердің ... ... ... ... ... ... дезоксирибонуклеин қышқылының белгілі
өлшемдегі стандартты фрагменттерін бөлуді жүргізеді. Электрофорезден ... ... ... ... бромидімен бояу арқылы визуалдандырады, ол
дезоксирибонуклеин қышқылы молекуласына жапсарласып (интеркаляцияланып), УФ-
сәулелерде флюоресценттеледі. Гельді ... ... ... ... ... анықтайды. Осы әдіс үшін детекцияның төменгі шегі 25
нг ... ... ... ... ... ... Р) таңбаланған дезоксирибонуклеин қышқылын қолданған кезде рентген
пленкасы 1-2 нг ... ... ... ... ... ... ... қышқылының стандартты
фрагменттерінің қоныс аударуымен салыстыру арқылы анықтайды.
Одан әрі блоттинг жүргізеді, ол дезоксирибонуклеин ... ... ... ... немесе нейлон мембраналарға
көшіруден тұрады. Көшіру капиллярлық күштердің әсер ... ... ... ... ... ... ... немесе
химиялық реакцияның көмегімен бекітеді, осыдан кейін спецификалы жолақтарды
осының дезоксирибонуклеин қышқылының реттілігі ... ... ... ... болып келетін таңбаланған, радиоактивті ген
зондымен анықтайды. Зонд генмен гибридтеледі, ... ... ... ... ал гибридтелген зондты визуалдандырады. Осылайша,
эксперимент түрінде ... ... ... ... бар екендігін растауға
болады. Соңғы кездері дезоксирибонуклеин қышқылының қосарланған спиралінің
термиялық жазылуын ... ... ... ... дара ... ыдырататын хеликаза (гректің helix – спираль
сөзінен) ферментін қоса ... ... ... PCR-талдау жүргізу
уақытын қысқарту қолдан келіп отыр.
PCR-талдау ... ... ... ... және ... доминантты
және ко- доминантты, би- және полиаллельді деп бөлуге болады. Көрсетілген
PCR-маркерлердің ... ... ... ие және ... болып табылады. Полилокусты жүйелердің ерекшелігі бір мезгілде
10-30 ампликондарды талдау мүмкіндігі болып табылады. . ... 1) ... ... ... ...... мен
мәдени түрлер арасындағы филогендік өзара ... ... ... 2)
гендік қашықтықтарды анықтау және бір ... ... ... гендік
қашықтау дәрежесін көрсететін дендрограммалар құру үшін; 3) ... ... ... үшін және т.б. ... Полилокусты RAPD-
талдаудың ерекше қасиеті дезоксирибонуклеин қышқылы-матрицасының реттілігі
туралы ... ... ... мүмкіндігі болып табылады.
4-сурет. ПТР-анализ өнімін электрофорез әдісінде идентификациялау.
Праймерлердің реттілігі еркін, бірақ бұл ретте ол бірқатар талаптарға
- ГЦ-жұптардың мөлшеріне ... ... ... ... ... ... бүкіл геном бойынша ... ... ... ... ... ... ... Потенциалды түрде
бүкіл таңдап алынған дезоксирибонуклеин қышқылы бойынша жүздеген сайттармен
гибридтеле ... ... ... ... реттіліктегі бірлі-жарым қысқа
праймер (10 нуклеотидтік негіз) қолданылады. Праймер бір бірінен 2 килобаза
шегіндегі қарама-қарсы ... ... екі ... ... ... ... ... түседі. реттіліктің, енгізілудің және
бөлінулердің мутациялары, ... бәрі ... ... ... ... алып ... PARD-тың көмегімен бірден бастап
жиырмаға дейін жолақ ... ... ... ... ... мен ... қолданылатын, осы әдістің әртүрлі
модификациялары бар. RAPD ... PCR ... ... табылады:AP-
PCR, ISSR, IRAP, PEMAP, SSAP (2 кесте) ISSR – де ... ... ... ... ... бұл ... алынуын
арттыра түседі және бір мезгілде дезоксирибонуклеин қышқылының бір
фракциясының геномдарын ... ... ... ... ... үшін IRAP пен REMAP-та праймерлер ретінде ... ... ... доминантты PCR-маркерлер арасында шағынсателлиті реттіліктерді
фланктейтін праймерлермен операция жүргізетін SSRP жүйесі ең кең ... ... Бір ... полиаллель жүйе хромосомалардың қатаң белгіленген
учаскелеріндегі өзгергіштікті детекторлауға ... ... бұл ... ... ... үшін ... болып табылады. Гипервариабельді 15-
20 шағынсателлит локустардың ... ... ... ... ерекше дифференциациялауға мүмкіндік береді.
Сұрып өзінің ... ... ... ... өсімдіктерден
ерекшеленетін генотипті көрсетеді. Генотип әр организмде ерекшеленетін
аллельдер жинағымен ... ... ... ... ауылшаруашылық өсімдіктерінің сұрыптарын DUS-тесттің үш
критерийі: ... ... және ... ... ... полиморфизмді зерттеу үшін қолданылатын PCR-
талдаудың ... ... 1 ... ... генетика саласындағы айтарлықтай прогресс, жекелей ... ... ... ... ... ... толықтыруға
мүмкіндік береді. Өсімдіктердің әртүрлі сұрыптары және жабайы түрлер өз
генотипінде гендердің тіршілік ... ... және ... құнды белгілердің дамуының қажетті деңгейін қамтамасыз ететін
ерекше комбинацияларын ... ... ... ... және демек,
дезоксирибонуклеин қышқылы фрагменттерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... мұнда төменгі индекс
ретінде ампликонның (аллельдің) молекулалық салмағы көрініс табатын, латын
әліппесінің ... ... ... ... ... әдістері [13].
|PCR типі|Тұқым |Праймер типі ... типі ... ... | ... |
| ... | | ... ...... ... |Қайталану |1-2 |
| | ... ... ... | |
| | ... ... |(санындағы) | |
| | ... жұбы ... | ... |К* |1 ... ... ... ... |>30 |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ІІ ... | | |
| | ... 1-ден 3-ке | | |
| | ... адапторларға | | |
| | ... емес | | |
| | | | | |
| | ... бар | | ... |Д** |1 ... ... ... мутация, |>30 |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | |ІІ ... бір ... | | |
| | ... 3-ке ... | | |
| | ... ... | |
| | ... ... бар, ... | | |
| | ... LTR ... | | ...... ... ... ... мутация, |10-30 |
| | ... ... ... | ...... ... (>10 п.о.) ... мутация, |10-30 |
| | |праймер ... ... | ... |Д |Жеке, еркін (октамер) ... ... |>30 |
| | ... ... ... | ...... 1-3 негізі бар, |Нүктелік мутация, |10-30 |
| | ... ... ... делеция | |
| | ... | | ...... немесе екі праймер |Нүктелік мутация, |10-30 |
| | |LTR ... ... ... | ... |Д |Бір ... LTR ... мутация, |10-30 |
| | |комплиментарлы, екінші ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | ...... PCR ... дара, |Нүктелік мутация, |10-30 |
| | |AFLP ... ... ... ... | |
К* - кодоминантты , Д** - ... ... ... ... ... ... дезоксирибонуклеин қышқылының ретсрикциясының ... ... ... ... ... ... ... PCR
амплификациясы болып келеді. Геномдық дезоксирибонуклеин қышқылы рестрикция
энзимімен гидролизденеді және адаптер – молекулалармен байланысады. Негізгі
реттіліктен ... ... ... ... спецификалы
реттілігінен және 1-3 селективті нуклеотидтерден ... PCR ... ... реттілігі бар фрагменттерді ғана ... ... ... электрофорез нәтижесінде бөлініп алынатын және ... ... ... ... ... ... ... (әр
реакция кезінде әдетте 50-100 фрагмент) ... ... ... ... қышқылы-технологиялар осыларға агрономиялық маңызы
бар көрсеткіштердің көпшілігі, оның ішінде вирус инфекциясына төзімділік те
жататын сандық полигенді белгілердің (QTL) локустарын ... ... Алма ... мен ... in vitro ... ... ... – бұл гендік ерекшеліктерін сақтай отырып, сұрыптарды,
клондарды, түрлерді жылдам репродукциялау. Бұл, мысалға, бұтақшалау ... ... ... ... ... ... асептика
жағдайларында, арнайы жасап ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізіледі. Бастапқы материал болып
меристемалық ұштар немесе тұтас бүршіктер қызмет етеді. ... ... ... ... бірнеше аптадан кейін, аталған экспланттар
бірнеше жас өркенді продуциялайды, ... өз ... ... ... жаңа ... ортада қосымша жас өркен түзеді. Осылайша, ... айы ... ... ... жас өркен алынып отырады.
Бақша шаруашылығында ... ... ... ... ... ... етеді. Бұл әсер қысқа мерзім ішінде жоғары
өнімділікке және көбею коэффициентіне ие болып ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. Бұл ретте ... ... ... ... 2-3 жылға қысқарады, коллекциялық материалды
сақтау алаңдары 50-100 есе азаяды, жаңа гибридтік түрлерді алу мерзімі ... ... және ... бар ... ... ... ... жақсарту мүмкіндігі пайда болады. Бүгінгі таңда ... ... ... ең ... ... Отырғызу
материалын жасап шығару жүйесіне енгізілген бұл әдіс, дәстүрлі бұталау және
ұлаумен ... ... дау ... басымдылықтарды қамтамасыз
етеді. Алайда, басқа қандай болсын тәсіл ... in vitro ... ... ... ... артықшылықтар мен кемшіліктерге ие болып келеді.
Артықшылықтарына: ... ... ... көбеюдің жоғары
коэффициенті; процестің икемділігі; қысқа ... ... ... ... алу ... ... ... отырғызу үшін
пробиркада өсірілген өсімдіктерді сақтау және жинақтау; кәдімгі жағдайларда
репродукцияға төмен қабілетитілікке ие болатын үлгілерді ... ... ... ... ... ... ... жас өркендердің үлкен санының түзілуі есебінен, одан әрі
көбеюге потенциалды ... арта ... ... ... Екінші
жағынан алғанымызда, биотехнологиялық әдістер үшін, қоспаны өсімдіктерді
стерильді емес жағдайларға отырғызғанға дейін ... ... ... ... ... ... мұқият іріктеп алу ... ... ... in vitro ... ... ... емес ... өсіру үшін, ... ... қол ... үшін ... шығындар қажет екендігі де жатады.
Солай бола тұрса да, бірқатар жағдайларда сауықтырылған отырғызу материалын
алу үшін ... ғана ... ... ... ... термотерапиямен үйлескен
сауықтыру тәсілі ретінде қолданылатын, оқшауланған апекстер өскіні болып
табылады.
Қазіргі таңда шағынклоналды ... ... үшін ... ... ... – in vitro ... ... инженерияның барлық өнімдерін
қоса отырып, жекелеген генотиптердің немесе ... ... ... ... ... ... тұру және көбейту үшін;
- оларды өнеркәсіп өндірісіне ... ... ... ... ... ... ... шығарылған сұрыптарды жылдам
(бірнеше айлар ішінде бірнеше мың есеге дейін) ... ... ... материалдардың көп мөлшерін жылдам алу үшін. Бірнеше айлар
ішінде in vitro өсірген кезде еденде 4 жыл ... ... ... ... ... ... ... көбею процесінің ұзақтығына орай
баяуырақ жүзеге асырылатын көбею мен селекцияны ... ... ... ... осы ... ... вегетативтік
көбейтуге зор қиындықпен беріледі.
Тестілеу, индикаторларды ұстап тұру, ... ... ... ... ... ... биотехнологиялық әдістермен
өндірілген өсімдіктердің өзіндік құны айтарлықтай төмен болып келеді. Ал
енді сауықтыру тиімділігінің ... бұл ... ... отырғызу
материалын өндіру үшін стандартты етіп жіберді.
Клоналды шағынкөбейтудің міндетті шарты процестің барлық кезеңдерінде:
экспланттан бастап ... ... ... ... тұрақтылығын
толығымен сақтап қалатын нысандарды пайдалану болып ... Бұл ... шығу тегі бар ... қуыс ... және ... яғни
меристемалар қанағаттандырады. Өсімдіктің меристемалық ұлпалары үздіксіз
эмбриондық-белсенді күйде ұсталып тұрады. Олар ... ... ... ... ... орай гендік өзгерістерге
төзімді келеді.
Питомник шаруашылығында ... ... мен ... ... және ... ... үшін ... мен органдар өскіні де қолданылады. Осыф тәсілмен ... ... да ... ... осыларда көбею тәсілінің өзі аурулардың
таралуына ықпал ететін, вегетативті ... ... ғана ... ... аурулармен кәдімгі химиялық әдістермен күресу мүмкін ... ... ... ... қожайын-өсімдік клеткасының
метаболизмімен тығыз байланысқан. Вирустық аурулармен күресудің ... – in vitro ... ... әдісін қолдана отырып, сау отырғызу
материалын алу.
Клоналды ... – бұл ... ... ... ... алу үшін in vitro ... ... ... ... ... ... ... көбеюдің жоғары
коэффициенттері (1:1 млн), аналық және ... ... алып ... ... алып ... ... миниатюралануы; себілген
материалдың ювенильді фазадан шығуынсыз көбеюі. Жұмыстардың көпшілігін жыл
бойы зертхана жағдайларында ... және ... ... ... ... алады. Пробиркадағы өсімдіктерді төмен температура кезінде
ұзақ уақыт ... ... ... формаларының «банкін» құруға және
оның ішінде халықаралық ауқымда да, ... ... ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік береді [14].
Сақталып ... ... ... және ... ... қажет
болған жағдайда селекциялау процесіне жылдам қосуға, әлде ... ... ... ... материал жасаудың қолданылып отырған
схемаларына қосуға болады, бұл өз ... ... мен ... ... және еңбек ресурстарын ... ... ... мен ... үшін бұл ... ... ... өсу нүктесінің бірлі-жарым, мутацияланған клеткаларын толығымен
дамыған өсімдік сатысына дейін ... ... ... мутациялар
спектрін кеңейтуге мүмкіндік береді. Ерте ... екпе ... ... ... алу ... ... болады, бұл одан әрі жерде
сыртқы ортаның ... да ... ... ... ... анық бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.
Аталған технологияның үлкен артықшылығы сондай-ақ in vitro ... ... ... ... нашар көбейетін өсімдіктердің,
мысалы, алма ағашының ... ... және ... ... Өсімдіктердің шағынклоналды көбеюінің көбеюдің дәстүрлі тәсілі
алдындағы, әсіресе оның рентабельділігі тұрғысынан артықшылықтарының айдан
анық ... ... оның ... әрі жетілдірілуіне және дамытылуына
сөзсіз ықпал етіп, дем береді. Бұл біздің қазіргі заманымызда ... ... ... шағындамуының көбею коэффициенті, өсімдіктердің
гендік тұрақтылығына қатысты ... ... ... біртүрі
үшін қолдану бойынша ерекшеленетін бірнеше үлгісін бөліп көрсетуге болады
[245]. Осы үлгілердің ішінде:
1) өсімдіктер ұлпаларының каллусынан органогенезді ... ... ... ... ... адвентивті жас өркендердің дамуы;
3) қуыстардағы меристемалардың даму индукциясы көңіл қоюымызға
лайықты.
Биотехнологияда ... ... ... – апикальды басымдылықты алып
тастауға негізделген, қуыстағы жас ... ... ең ... ... Бұл әдіс ... материалын жасау кезінде өнеркәсіптік болып
алып үлгерді және жеміс дақылдарын көбейтуге қатысты ең ... әдіс ... Бұл ... апикальды басымдылықты алып тастауға негізделген, бұл
екі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін ... ... ... жас өркендерді алып, одан кейін ... ... ... үшін екінші реттік эксплант ретінде қолданылатын
«бір бүршікті шағынбұтақшаларға» бөлу. ... ... ... ... әдіс жиі ... ... Екі ай ішінде 10 шағынбұтақша беретін ... ... ... ... деген шартпен, осындай тәсілдің теориялық мүмкіндігі
шамамен алғанда жылына 100 мың – 1 млн. жас ... ... ... ... ... ... алып тастау
түйінаралықтары салыстырмалы түрде қысқа келетін жас ... алып ... ал ... бүршіктер мен меристемалық
төмпешіктер жаңа жас өркендерге бастау береді. ... ... үшін ... ... концентрациясын дұрыс таңдап алу
өте маңызды болып келеді. ... көп ... ... ... мүмкін және кейіпсіз пішіндердің пайда ... алып ... ... концентрацияларының улы ... ... ... шетінеп те кетеді.
Ортадағы фитогормондардың дұрыс таңдап алынған концентрациясы ... емес ... алу ... ... ... ... болу ... дәстүрлі тәсілдеріне қарағанда көп емес. Бұл әдіс айтарлықтай
әмбебап және өсімдіктердің түрі, тіптен ... ... ... қайталанғыштығына ие болып келеді.
Шағынкөбейтудің екінші үлгісі өсімдіктердің әртүрлі бөліктерінен және
органдарынан ... ... ... ... адвентивті
бүршіктердің қалыптасуына негізделген. Өсімдіктерден оқшауланған ... ... ... ... ... ... орай
дифференциацияланып, осыларда бұдан әрі сабақ бүршіктері ... ... ... ... түзе алады. Осы адвентивті бүршіктер өскінде
эпидермистен, жапырақ ... ... ... ... жас ... ... тұтас өсімдіктердің түзілуіне
алып келеді. Адвентивті жас өркендердің дамуы сондай-ақ бүйірлік және
интеркалярлық ... ... де ... асырыла алады. Өздерінің
меристемалық шығу тегінің арқасында бұл өсімдіктер аналық түрлеріне ... ... осы ... ... ... ... ... таңда
соматикалық ұлпалардан регенерациялаудың тиімді тәсілдерінің болмауына орай
шектеулі болып отырған ... ... ... ... ... өзекті болып отыр. Жеміс дақылдарының көпшілік түрлерінде
өсімдіктерді ... ... ... ... және экспланттың генотипіне, типіне, қоректік ортаның ... ... ... да ... ... ... ... каллустар мен клеткалар суспензиясында индукциясы да
көңіл аударуға лайық [16]. Эксплант ұлпаларынан адвентивті ... ... ... ... ... және ... ... пен
клеткалар суспензиясында индукциясы кезінде гендік ауытқулардың ... ... арта ... ... ... кез ... дерлік түрінен
алынуы мүмкін және бөлінетін клеткалардың ... ... ... ... ... ... пайда болуы, жарақаттың жазылу реакциясы
бола отырып, кездейсоқ жүреді, бірақ әдетте бұл процесс үшін ортаға, ... ... ... отырып, ауксин қосу қажет болады. Каллус
түзілуі үшін ең ... ... ... ... концентрациясы өсімдіктің
түріне және ... ... ... ... отырады, алайда
негізінен алғанда олар жас өркендердің тікелей эксплантта қалыптасуы үшін
қажеттіге ... ... ... ... Мысалы, нарцисс жапырағының
эксплантында тікелей қалыптасқан жас ... ... 16 мг/л БАП ... мг/л НУК бар ... ... ал дәл сол ... қалыптасқан,
каллустағы жас өркендер ортада 16 мг/л БАП және 4 мг/л НУК ... ... ... ... ... ... бөлініп алуы, қайтадан
отырғызылуы және құрамында бастапқы каллус алу үшін ... ... бар ... ... ... ... ... кезде немесе ауксин мен цитокининнің белгілі бір
қатынасы кезінде кейбір ... жас ... ... ... ... Осы ... ірі ... көбейтудің идеалды әдісі
деп есептеуге болар еді, алайда қазіргі уақытта осы ... ... ... екі елеулі кемшілік бар.
1. Каллус ұлпаны одан кейінгі ... ... ... көптеген
каллустардың жас өркендерді регенерациялау қабілеті төмендейді немесе
тіптен жоғалады.
2. ... ... ... ... ... ... ... организмдер), анеуплоидты (Х-тен және Х-ке
еселік ... ... ... бар ... ... организм) және басқа
да гендік ... ... ... ... каллустың бастапқы аналық
түрлерінен ерекшеленетін ... ... ... ... ... ... ... потенциалына өсімдіктің – эксплант
көзінің жасы мен физиологиялық күйі, оның шығу ... ... ... жасы
және оны өсіру жағдайлары әсерін тигізеді. Өсімдік – эксплант көзі неғұрлым
балғын ... одан ... ... ... ... ... ... Ең көп морфогенетикалық потенциал ювенильлді жастағы
өсімдіктен бөлініп алынған экспланттан ... ... ... ... ... ... ... каллуста органогенезге деген
қабілеттілік ... ... ... ... ... ірірек болса,
гендік тұрақтылық соғұрлым жоғарырақ болады, бірақ оның ... ... ... ... болу ықтималдығы арта түседі. сондықтан
практикада экспланттардың қандай да бір орташа өлшемдері таңдап алынады.
Жас өсе ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Онымен қоймай, ұзақ уақыт өсірген кезде
каллус клеткаларда қалыпты емес өсімдіктердің регенерациясына алып келетін
гендік ... ... ... ... ... ... және
гендік мутаңиялар жүріп отырады). Сондықтан, өсімдіктерді шағынкөбейткен
кезде каллустың ұйымдаспаған өсу кезеңі мүмкіндігінше қысқарақ ... ... ... ... ... ұлпасындағы органогенезді
индукциялау арқылы шағынкөбейту әдісі жеміс өсімдіктерін ... және ... ... ... ғана ... болатын тәсілі болып
табылады.
Каллустық ұлпалар ... ... ерте ... ... егістікке отырғызғанға дейін еккен кезде (аффинитет) ... ... мен ... үйлесімділік дәрежесін анықтау мүмкін
болады.
Оқшауланған меристемаларды өсіру әдістемесінің өсімдіктердің көптеген
санына қатысты айтарлықтай жасап шығарылып, ... ... ... ... өте ... ал ... өсімдіктердің in
vitro көбейтілуі зертхана сатысында тұр. In vitro ... ... ... ... ... ... ... кезіндегіге
қарағанда айтарлықтай күштірек көрініс табады. Сондықтан өсіру жағдайларын
тек қана түрге ғана ... ... ... пен ... ... да ... турал келеді. Бір өсімдік түрі үшін жасап шығарылған in vitro ... ... ... өсімдіктердің in vitro өсірілуін табысты етуді
қамтамасыз ету үшін, белгілі бір, кей ... ... ... ... ... ... ... түрде бірнеше кезеңдерге бөлуге
болады. Әдетте олар төртеу:
1) донор өсімдікті таңдап алу, ... ... және ... in vitro қоректік ортасында өсуі үшін жағдайлар жасау;
2) көбейтудің өзі, оның жолдары: а) бастапқы да, жаңадан ... ... де ... басымдлылығын басып тастау нәтижесінде
экспланттың барлық ... ... ... ... ... ә)
апикальды басымдылығын сақтап қалатын жас ... ... ... ... ... ... бүршіктерінің түзілуін
индукциялау;
3) көбейтілген жас өркендердің ... және ... in vitro ... ... ... ... ... және бейімделген in vitro өсімдіктерді
теплица жағдайларында топырақта немесе ... ... ... ... ... ... даярлау.
1.4 Шағын ұлаулар
Дәнді дақылдарды жедел микроклоналды ... ... ... қалған кезеңдердің бірі, ... ... бас ... меристема егілетіндіктен, сауықтырылған
өсімдіктер алуға мүмкіндік беретін in vitro микроұлау ... ... ... әдіс ... ... инфекция бар сұрыптарды сауықтыру үшін, сонымен
қатар алма ағашының көбейтілген кезде қиын тамырланатын ... ... ... ... үшін осы техниканың қажеттігі шағын өлшемдегі
меристемаларды қолданған кездегі әлсіз әсермен ... ... ... ... мм болып келетін лимон және ... ... ... ... ... еккен кезде табыстырақ
нәтижелерге қол жеткізіледі. Z.Navarro-ға [18] сәйкес, табысты егулердің ... ... ... ... ... 95%-ы ювенильдік белгілерінен
айырылған, олардың гүлденуі мен жеміс әкелуі жеделдей ... ... ... жеті ... бесі үшін ... ... ұлауланған
өсімдіктердің 100% - ы ... ... үшін - 80-98% ... ... ... дақылдарды жедел микрокөбейтудің технологиялық
процесіндегі аз ... ... бірі ... ... Бұл әдіс ... ... вирус концентрациясының өсу конусына жақындауға
қарай төмендеуіне негізделген. Біз осы ... алма ... in ... ... технологиясын дайын микроұланған өсімдіктердің шығым %-
ын арттыру мәселесін шешумен жасап шығару мақсатында қолдандық. Оқшауланған
ұшар бастағы меристеманы, оның ... ... ... қол ... ... подвойға орналастырдық.
2 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2.1 ЗЕРТТЕУ НЫСАНДАРЫ МЕН ӘДІСТЕМЕСІ
Зерттеу нысандары ретінде Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ... ... ... бағында өсірілетін алманың және оның
подвойларының құнды сұрыптары алынды.
Іn vitro вегетативтік даму ... ... үшін ... ... ... ... ... жарамды экспланттарды іріктеп алу, оларды стерильдеу ... ... ... 2) жас ... ... ... ... және 3) жас өркендерді тамырлардың пайда ... ... ... ... ... ... 4) ... шм жағдайларына
көшірген кезде бейімделуі және грунтқа отырғызу.
Мурасиге оларды I, II, III, IV сатылар деп ... ... ... келісе кетті.
Экспланттар: шығу тегі және стерильденуі
Эксплантты таңдап алу қолданылатын өсімдіктің ... және ... ... ... ең жарамды болып шығатынына ... Жыл ... және ... өсімдіктің даму фазасы көбейген кезде үлкен
маңызға ие. ... ... ... даму ... ... жақсы берілгенімен, кейбір өсімдіктердің экспланттары жас
өркендерді тек тыныштық ... ғана ... ... ... ... ... баданалардың, түйін баданалардың және тамырсабақтардың
меристемалық ұлпалары мен өзектері ... ... ... ... ... қабыршақтармен жеткілікті қорғалған. Оларды жауып
жатқан ... ... ... сүрткеннен кейін мұқият, абайлап
кетіреді. Одан ашығырақ органдардың экспланттарын гипохлорит, ... ... ... хлор бар препараттармен, Н2О2 – мен
стерильдейді және стерильденген дистильденген сумен ... ... ... асептикалық органдар алудың екінші бір тәсілі тұқымдардан осы
үшін ... ... ... ... өсірілетін өсімдіктерді
пайдалану болып табылады.
Қоректік орта.
Өсімдіктердің органдары, ұлпалары мен клеткалары көпшілік ... ... ... ... азот, калий, кальций тұздары, сахароза,
кейбір амин қышқылдары, витаминдер мен өсу ... ... ... ғана бар ... ... қабілетті.
Алайда қоректік ортаның дәл құрамы ... ... ... байланысты іріктеп алынуға тиіс, ал кейбір түрлер мен
дақылдар жақсы өсуін ... ету үшін ... ... ... ... оған агар (көлемге 0,7-1,0% салмақ) қоса отырып, қоректік ортаны
қатты етеді, ... ... ... үшін ... ... ... ... белгілі бір сатыларында сұйық орталарды пайдаланған дұрысырақ
болады. Кейде өсірген кезде ұштары суға түсірілген ... ... ... тұру үшін ... ... ... қағаздан жасалған білте
немесе көпірше ... ... ... ... ауксинге қатысты басым
концентрациясы бар болған кезде ынталандырылып отырады, дәл сол ... ... ... түзілуіне дем береді.
Цитокининдер тобының көптеген қосылыстары пайдаланылады, бірақ көбіне
көп 6-бензиламинопурин (6-БАП), 6-фурфуриламинопурин ... және ... ... ... ... ... ... де қолданылады, (-индолил-
3 уксус қышқылы (ИУҚ) (табиғатта кездесетін ауксин) ең ... ... оны ... ... ... де ... ... Одан күштірек
аналогтарды – индолилмайлы ... (ИМҚ) және (- ... ... ... ... ... ... акусиндер болып 2,4-дихлорфеноксиуксус қышқылы (2,4-Д),
2,4,5-трихлорфеноксиуксус қышқылы (2,4,5-Т), 4 хлор феноксиуксус қышқылы
(ХФУ) және 4 ... ... ... ... бұл
заттар каллустың жылдам пролиферациясын тудырады. Осы ... ... ... ... ... ... ... тастайды.
Жарықтандыру және температура жағдайлары.
Құрамында сахароза бар ортада өсірілетін органдар немесе жас өркендер
үшін фотосинтез мүлдем ... емес ... ... ... ... алайда
белгілі бір жарықтандыру – морфогенез және хлорофилл түзілуі үшін ... ... ... ... көзі ретінде әдетте жарықтандыру қарқындылығы
1000-5000 люкс болатын люминесценттік лампылар қолданылады.
Жас өркендер ... үшін ... ... ... тұқымдарға
жататын шөптесін өсімдіктер үшін 1000 люкс маңында жатыр, 1000 ... ... ... ... тым ... - ... люкс ... өсуді
қатты басып тастайды.
Ұлпалардың өскіндері әдетте t +20…+250С кезінде жақсы өседі, ... ... бар ... ... өсімдіктерінде жас өркендердің дамуы
үшін оптималды температура режимі болып табылады. Алайда өсімдіктердің осы
шм түрі үшін тән болып келетін шм ... ... ... ... ... ... ... температура оптимумы +180С маңында, ал
тропикалық өсімдіктерде +300С ... ... жас ... ... өсімдіктердің көпшілік бөлігі өсудің аралық типіне ие болып
келеді, бұл кезде ... ... ... жас ... ... ... ... қалыптасуға қабілетті қосымша меристема ұлпалары болады.
Жас өркендердің гормондардан бос негізгі ортада өсірілетін ұштары қатаң
апикальды басымдылықпен дара жас өркендерге (жас ... ... ... ... – ұшар ... бүршіктердің басым дамуының есебінен
бүйірдегі ... ... ... ... жас ... құрамында
цитокинин бар ортада өсірген кезде олар жетілмеген болып өседі. Одан кейін,
жылдам өсетін жас өркендер шоғырын түзе ... ... ... ... әрі
үшінші реттік және т.с. жас өркендер түзіле бастайды. Осындай шоғыр
айтарлықтай ... ... оны ... ... ... бар ... ... жаңа ортада өсірген кезде жас өркендердің дәл осындай
шоғырын түзуге ... ... ... жас өркендерге бөлуімізге
болады. Жақсы балансталған қоректік орта бар болған кезде бұл процесті ақыр-
аяқсыз жалғастыра ... де ... Ұшар ... ... ... ... мг/л БАП) және ... (0,01-0,1 мг/л ИУҚ)
концентрациясы төмен ортаға орналастырады. ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығына қол жеткізгенге дейін
(жас өркендердің сарғыштануы және қисаюы ... ... ... ... Егер ... ... каллус қалыптасса, ауксинді ортадан алып
тастайды.
Вируссыз өсімдіктерді көбейту.
Қуыстағы жас өркендердің ... ... және ... 1-5 мм ... ... ... ... әрқашан дерлік аналық өсімдікте
бар болатын вирустар жұқтырған болып келеді. ... ... үшін ... ... ... өскіні ретінде белгілі әдісті қолданады. Осы
әдіске сәйкес, ұшар бастағы ұлпаның өте ... ... (0,3-0,5 ... ... ... ... және бір немесе екі жапырақ примордиесін
өсіреді. Жалпы алар болсақ, бұл ... ... өсу ... ... ... ... ... отырған ұшар бас
ұлпасының өлшемі неғұрлым аз ... ... ... жұқтырмаған өсімдіктер
алу мүмкіндіктері соғұрлым жоғары болады.
Қазіргі таңда ұшар ... ... ... ... ... ... және ауылшаруашылық дақылдарын сауықтыру үшін кеңінен қолданылып
отыр.
Каллустың дамуын ... ... ... үшін шм ... әртүрлі
кезеңдерінде ортадағы гормондар деңгейіне ерекше көңіл бөлу ... ... ... ... ... ... ... тастауы немесе гендік тұрғыдан
аналық өсімдіктен ерекшеленетін ... ... ... ... ... ... ... енгізер алдында өсімдіктердің тұқымдары ... ... ... ... сәйкес стерильденді. Стерильді
жағдайларда өсірген кезде эксплант ... ... ... ... ... ... қолданылады. Алға қойылған мақсаттарға
байланысты, бұл бүршік, сабақ немесе тамыр учаскесі және т.б. ... ... ... микрокөбейткен кезде ашық грунтта да, жылыжайда
(теплицада) ... да ... ... ... және ... ... ... қатар меристемалық ұштар қолданылады.
Экспланттарды өсімдік тыныштық сатысында тұрып, вегетациялаған ... ... бойы ... ... ... ұш меристеманың өзінен және
өлшемдері 200-500 мм примордальдық жапырақшалардан тұрады. Меристемалық
ұшты ... ... лупа ... ... ... 30-40 ... ... жүргізеді. Экспланттың өлшемі окуляр-микрометрдің көмегімен
бақыланады [20].
Бастапқы материал (ұзындығы 1-2 см ... ... ... тыныштықта жатқан
бүршіктер) жалпы бөлмеде жауып жатқан қабыршақтардан ... және ... ... ... ағып ... ... астында 1-2 сағат бойы жуылады,
осыдан кейін дистильденген сумен шайылып, колбада бокске енгізіледі.
Бұл жерде ... оның ... ... ... 2 ... ... бойынша стерильдейді, осының нәтижесінде ол сапрофитті
микрофлорадан босанады.
Стерилдьдеуші агенттің тиімділігі ... ... ... ... үшін улылығы бойынша бағаланады.
Өсімдік органдарын, ... ... ... ... ... ... ... 10 секундқа абсолюттік этанолға
немесе 15 минутқа NaOCI (1-1.5 % белсенді хлор) ерітіндісіне батыру қажет.
Стерильді ... H2O – да ... шығу ... ... бойы стерильді
дистильденген суда түбіршекті және басқа да органдарды оқшаулау үшін
жібіту). ... ... ... бар ... ... ... 20 ... (1-1.5 % белсенді хлор) ерітіндісіне батыру ... ... ... болып 10% (салмақ көлемге) ... ... 1% ... ... ... су қызмет ете алады. Әсіресе беті
кедір-бұдыр тұқымдар үшін 0,05% детергент (мысалы, тинол), 10 минут ... ... 0,01% ... ... хлоридінің 0,1 %
ерітіндісін, 10% доместос-30 мин. қолданған жөн болады. Үш ... ... суда ... шығу ... 2. ... өсімдік материалын стерильдеу
| | ... ... мин. ... | |
| | | | ... | Сутегінің |
| ... ... 0,1%|Na, Ca, 5-9% |10-12% ... |
| |0,1% | | ... ... ... |20-25 |15-20 |20-30 |22-30 ... тұқымдар|12-20 |12-16 |20-25 |15-26 ... ... |35-45 |20-25 |25-35 |- ... | | | | ... | | | | ... |30-45 |30-45 |30-45 |- ... | | | | ... |5-8 |5-8 |6-12 |6-15 ... |5-15 |10-15 |9-25 |5-14 ... ... және каллус алған кезде өте ұсақ тұқымдар каллусты
индукциялау немесе өсіру үшін ... ... ... ... ... ... стерильді сумен дымқылдандырылған стерильді
сүзгіш қағазда немесе өсуді реттегіштер жоқ ... ... ... Бұл ... ... стерильді тамыр, ұлпа немесе каллус ... ... ... ұрық ... ... ұрық бүршігінің ұштарын
кесіп алып, ортаға ауыстыруға ... ... ... тамырдың сегменттерін су ағынының астында
тазарғанға дейін жуып-шайып шығу, 10 ... ... ... ... 20 ... NaOCI (1-1.5 % ... ... ерітіндісіне батыру қажет.
Басқа стерильді агенттер диоцид, Н2О2, сулема болуы ... ... ... ... ... (16%) 3-5 ... сулемаға 2-3 минутқа батырылады.
Ұштарын (клеткалар тіршілік ... ... алып ... ... ... тастау. Стерильденген дистильденген суда 3 рет шайып
шығу, ... ... ... ... ... ... ... тігінен отырғызу қажет
Апекстер мен тұқымдардың регенерациясы Мурасиге-скуг және Уайт
орталарында өрбіп отырды.
Мурасиге-Скуг ... ... ... ... ... KNO3-1900 мг/л;
NH4NO3-1650 мг/л; KH2PO4 – 170 мг/л; MgSO42H2O – 370 мг/л; CaCL2H2O ... ... 22.3 мг/л; H3BO3- 6.2 мг/л; ... 8.6 мг/л; KJ-0.83
мг/л; CuSO45H2O-0.025 мг/л; Na2MoO42H2O-0.25 мг/л; CoCL26H2O-0.025 мг/л;
FeSo47H2O-27.8 мг/л; Na2 ... мг/л; ... HCL-0.5 мг/л; ... ... ... - 1,0 мг/л; ... HCL- 0,5 мг/л;
мезоинозит-100 мг/л; ... г -30 мг/л; ... – 5-7 мг/л; рН- ... ... ... ... мыналарды қосады: Ca(NO3)34H2O- 300 мг/л.
KNO3-81 мг/л; Na2SO4-200 мг/л; KH2PO4 – 12 мг/л; ... – 74 мг/л; ... ... 16,5 мг/л. ... 7,0 мг/л. ... 4.5 мг/л;
H3BO3- 1.5 мг/л; ZnSO47H2O- 3.0 мг/л; KJ-0.75 мг/л; ... мг/л; ... мг/л; ... ... мг/л; Пиридоксин HCL- 0,1 мг/л; глицин-
3,0 мг/л; ашытқы экстракты-100 мг/л; Сахароза, г -20 мг/л; ... г ... рН- 5,5 мг/ ... ... және ... комбинацияларының
үйлесімділігін зерттеу үшін келесі әдістеме бойынша зертханалық тәжірибелер
қойылды. [21]
Жұмыс әдістемесі. Подвой мен привойдың ... ... ... бірі ... ... және каллус түлгінше әрі ол түйіскенше
өсіреді. Привой мен подвойдың каллус ұлпасының ... және ... ... кету ... ... ... ... үйлесімділігі
туралы жорамал айтылады.
Алма мен алмұрттың ұзындықтары 1 см-ге жуық жас ... ... 5-7 ... ... ... ... қышқылы,
0,5 мг/л) және кинетин (0,2 мг/л) бар қоректік ортаға Петри шыны аяқтарына
0,3 см ... ... ... Алма мен ... метаболизм
өнімдерінің қоректік ортаға диффузиялануы және бастапқы каллустың түзілуі
үшін шыны аяқтарды 25ºС ... ... ... ... ... ... ... каллустары түзілген дәл осы сегменттерді ортадан алып шығып,
каллустары бар алма мен алмұрт сегменттерінің ұштарын дәл сол ... ... дәл сол ... ортаға, бір біріне қарама қарсы етіп, каллустар
түйіскенше горизонталь орналастырады да, каллус ... өсуі үшін тағы ... ... ... 10 күннен кейін каллустың жинақталған биосалмағы ... ... өту ... ... ... таппайтын комбинацияларды
анықтайды.
Микроегу техникасын зерттеу үшін, зерттеу ... ... және ... кезеңдеріндегі ММ 106 подвойы, сонымен қатар
тұқымдық подвой мен ...... ... ... Шм ... подвойлар алу үшін тұқымдар алдын ала 10 минут бойы диоцдпен
дезинфекцияланып, бөртуі үшін ... суда ... ... ... ... алынып тасталды. Ұрықтары оқшауландырылып, Уайт
қоректік ортасына отырғызылды, 40°С ... 1 ай бойы ... ... ... ... бүйректері бар тұқым жарнақтары алынып
тасталды. ... ... ... ... бірігіп кетуіне әсерін
зерттеу ... ... ... Бұл үшін ... бір ... ... ... – гипокотиль деңгейінде декапитирленді. Привой
ретінде шм жағдайларында өсірілген ... ... ... ... ... ... ... жас өркенінің ұшы (2-3 мм) кесіп алынып, рашепке
егу ... ... ... ... ... 106 ... шм-ның 2 кезеңінде зерттедік: 1) жас ... ... ... 2) ... ... ... 2 ... жеткен подвойды
алдық, 0,5 см-ге дейін ұшар басын кесіп алдық және тұқымдық ... ... ... ... ... Микроегілген өсімдіктер Мурасиге-
Скуг ортасында толығымен бітісіп кеткенше өсірілді.
3 ТӘЖІРИБЕЛІК ЗЕРТТЕУЛЕРДІҢ НӘТИЖЕЛЕРІ
Біз жапырақтарда көктемде ашық-сары және ақ ... ... ... табатын алма мозаикасы ... (Apple mosaic ... ... маркерлерді қолдана отырып, полимеразалық
тізбекті реакция әдісімен шм ... ... ... осы ... диагностикалау мүмкіндігі зерттелді. 5 суретте
амплификация өнімдерінің ... ... ... ... ... 1,2,4,6 және 7 үлгілерінде аталған вирус ... ... ... біз алма ... ... бұл ПЦР ... анықтылықтың жоғары дәрежесімен
өсімдіктердің ... ... ... береді.
Сурет 5 Амплификация өнімдерінің электрофореграммасы
1-7 – Апорт ағаштарының №.
Іс-Мола тәжірибе ... ... ... ... шм ... ... ... кезде меристема ұштарының айтарлықтай құрып-
жойылуын ... бұл, ... ... ... экспланттардың
қолданылуымен және олардың стерилизатормен ... ... ... ... Олар ... ... және
салыстырмалы түрде әлсіз инфекцияланғандықтан, өскінге ... ... ... 1-2 мм ... ... Диоцид пен ... ... ... препараттарын әртүрлі
концентрациялар ... ... ... ... әсер ... ... (3 ... кесте. Өңдеудің стерильдеуші затының және экспозициясының алма және
алмұрт ... ... ... ... ... | ... ... ... ... % |
| ... дана | |
| | Алма | ... | Алма ... Алмұрт |
| ... ... | ... ... (0,1%), 15 мин | 100 | 100 | 42 | 47 ... (16 %), 7 мин | 100 | 100 | 15 | 16 ... (33%), 4 мин | 100 | 100 | 16 | 14 ... 10 сек. | 100 | 100 | 10 | 11 ... 4 мин. | | | | |
15 ... бойы ... ... ... ... ... дәл сол
кезде сутегінің асқын тотығымен стерильдеу 85% - ға арылуды ... 16%-ға ... ... пергидрольмен стерильдеу әсер
тигізбеді, бірақ, ... ... ... ал ... ... ... толығымен өліеттенуін тудыра отырып, алма мен алмұрттың
апикальды ұшар бастарына ... әсер ... 10 ... бойы ... ... кейін 4 минут бойы 16% Н2О2 – мен өңдеуді үйлестіре ... көп ... ... (90% ... экспланттарға) қол жеткізуге
болады [49].
Экспланттарды ұлпалар өскініне енгізген кезде оның физиологиялық күйі
себепші ... ... ... регенерациялаушы қабілетінің көрініс
табуында маңызды мәнге бастапқы аналық өсімдіктің даму ... ие ... ... алма мен ... экспланттарының оларды даярлау
мерзімдеріне ... ... ... ... ... ... кестеден көрініп отырғанындай, бүршіктерден вегетацияның әу басында
бөлшектеніп ... ... ... ... ... ... ... санын берді. Жас өркіндердің
өсуінің ерте фазасы клеткалардың ... ... ... ... ... ... ... лигнификациясының азырақ
деңгейімен сипатталады, гормондық заттардың ... ... ... ... бәрі ... өсу ... оңды әсерін тигізіп
отырады. ... ... жас ... өсуі ... қарай,
меристема ұшар бастарының регенерациялау қабілеттігі әлсізірек көрініс
табады.
Кесте 4. Алмұрттың Лесная красавица сұрыбының және ... ... ... ... ... ... бейфімделгіштігіне әсері
|Бөлшектеу мерзімі |Өскінге енгізілген|Регенерацияланған |4-ші пассажда |
| ... дана ... дана ... |
| | | ... |
| | ... | алма | ... | алма | | алма |
| | | | | ... | ... басы | 100 | 100 | 85 | 90 | 5,0 | 6,0 ... | 100 | 100 | 50 | 53 | 4,0 | 5,0 ... | | | | | | ... аяғы | 100 | 100 | 0 | 0 | 0 | 0 ... ... үшін қолданылатын фитогормондардың,
цитокининдер мен ... ... мен ... өсуі үшін ... ... ... ортадағы концентрациясына байланысты олар
әртүрлі процестерді – пролиферацияны ... ... ... ... ... ... жолмен фумар мен ... ... ... ... ... кесте). Экспланттарды өсіруге және одан кейін жас өркендерді
пролиферациялауға арналған негізгі орта, ... ... ... және ... ... ... ... Мурасиге мен Скуг бойынша макро-
және микротұздар бар орта болды. Бақылау болып құрамында 6-БАП бар ... ... ... ... ... ... ... мен фумаран бар
ортада айтарлықтай жоғары көбею коэффициентімен, бірақ 6-БАП бар ... ... ... ... ... ... Мәселен,
егер сұрыптар мен подвойлар бойынша ... ... ... ... 5,8; ... ... онда 6-БАП – пен 7,8 болды. Бұл
ретте ... ... ... ... ... 18%-ға ... ... препараттардың белсенділігі күшті дәрежеде концентрацияға байланысты
болып келді. Фумаран фумарға қарағанда 20 есе аз және ... ... есе аз ... ... ... отырған, бұл осы
препараттардың жоғары биологиялық белсенділігін паш етіп отыр ... 5. Жаңа ... ... алма мен ... сорттары мен
подвойларының пролиферациялануына әсері
| |Бір ... ... жас ... саны, дана. |
|Сұрып/ подвой | |
| ... ... әсер ... ... |
| ... ... |
| ... - 0,0001 ... – 0,00001 ... |
|Апорт | 9,0 ± 1 | 8,0 ± 0,50 | 9,0 ± 0,62 ... ... | 4,5 ± 0,29 | 4,0 ± 0,28 | 4,0 ± 0,42 ... ... | 7,0 ± 0,52 | 5,5 ± 8,6 | 7,0 ± 0,54 ... | 10,0 ± 0,64 | 6,0 ± 0,23 | 5,0 ± 0,85 ... | | | ... жаңа буын ... ... мен ... өте ... қоректік ортаға енгізу алма мен алмұрттың сұрыптары мен
подвойлары үшін ... ... ... коэффициентімен пролиферациялануды
ынталандырып отырады.
Микроегу әдісі дәнді дақылдардың жылдам микрокөбеюінің ... аз ... ... бірі ... отыр. Ол сау өсімдіктерді
алу және үйлеспеушіліктің әртүрлі кезеңдерін талдау үшін ... ... ... ... ауру ... ... вирустың концентрациясының
өсу конусына жақындауға қарай ... ... ... Біз ... ...... ... шығу %-ын арттыру мәселесін шеше
отырып, шм өскінінде алма ағашын ... ... жете ... ... ... ұшар бас меристемасы, оның ... ... қол ... ... ... ... [19].
6 сурет. Жеміс дақылдарын шм егу технологиясы.
6 ... ... ... ММ106 ... ... 2 ... 1) жас ... жаппай түзілу кезеңі, 2) тамыр түзілу
кезеңі. 2 ... ... ... ... ұшар басы 0,5 см-ге дейін кесіп
алынды және тұқымдық подвоймен ұқсастырып, Голден Делишес сұрыбына ... ... ... ... толығымен бітісіп кеткенше
өсірілді.
Жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде привойдың аман қалуы айтарлықтай
дәрежеде подвойға ... ... ... ... ... алынған тұқымдық подвойдағы аман қалған өсу нүктелерінің ... ... ... ... 80% ... дәл сол кезде эпикотиль деңгейінде бар-жоғы
20% құрады. Микроекпенің ММ106 подвоймен ең жақсы ... ... ... ... ... байқалды және 68% аман ... өсу ... осы ... ... ... ол тек 45% ... Соңғы жағдайда
бұл, бәлкім, подвойдың негізінде жас өркендердің жапапй түзілуі ... ... ... ... ... әлісретіп жіберуімен
байланысты болуы мүмкін болар [23].
Микроегулер кезіндегі жас өркен ... аман қалу ... ... оның ... орта ... ... мен подвойдың егілетін
бөліктерінің өлшемдерінің, өсімдіктердің физиологиялық күйінің әсер ... ... Осы ... ... және ... in vitro ... ... тәжірибелердегі бастапқы шарттар болып табылады.
Біз меристеманың ұшар басының аман қалуына егілетін өсімдіктердің жасы ... ... Осы ... ... ... ... 15 жыл жасы ... алма өсімдігінен және шм жағдайларында өсірілген
өсімдіктердін ... 4 ... ... ... Озарк голд, Корнелл
ред, Голден Делишес, Айнур. ... ... – шм ... ... 3 ... 62-396, ММ106, Арм.18. Барлығы 12 сұрып-подвой комбинациясы
пайдаланылды.
3 суретте привой меристемасының ұшар ... сау ... ... жасына тәуелділігі көрсетілген.
Жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде in vitro ... ... ... алу үшін дәл ... in vitro өсіп жатқан привойды
қолдану қажет екендігі анықталды. Ересек, ... ... ... болған жағдайда 10-12-ші күні подвойдың каллусы привойдың негізін
қамтып алды, егілген жер қоңыр түске боялды, привойдың өліеттенуі байқалды.
24-ші күнге ... ... ... ... ... ... ғана,
ал 34-ші күнге қарай одан да азы - 5-10%-ы ғана сақталып қалады. in ... аман ... ұшар ... саны ... ... болды және
30-шы күнге қарай екпелердің 60-70%-ға жуығы ... ... ... сұрып
подвой комбинацияларында регенерациялана ... ... ... ғана аномалияларды көрсетті. Кей жағдайларда,
бірнеше жас өркен түзе отырып, подвойдың да, ... да ... ... ... ... ... екпе біріккен жердің маңында
дамыды. Ортадан цитокининдер мен ауксиндерді алып тастап, бұл аномалиялар
шектелді.
Привойдың ұшар бастарының ... ... ... ... 3 фазаға бөлінетін, белгілі бір кезеңдердің бар екендігін көрсетіп
берді: 1) подвойдың привоймен қосылуынан және ... ... ... ... ... ... 2) жасырын фаза, бұл кезде 3 апта өсудің
тоқталуы жүреді; 3) ... фаза – ... ... 70%-ға ... ... және 80-ші ... ... 4-5 жапырақтары бола отырып, 2 см
және одан да көп ... ... ... 30%-ы өсуін жен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Тыныштық кезеңінен соң (бір айдан кейін) олар өсуін жалғастырып кетті.
%
8 16 24 ... ... ... ... ... ... аман қалғыштығы
1- Озарк Голд, 2 - Корнелл ред, 3 - Голден Делишес, 4 - ... шм ... ... жас ... шм ... ... жас ... график –62-396 подвой; ортаңғы график –ММ106 подвой;
төменгі график –Арм.18 подвой.
Осылайша, алма ағашының табысты in vitro микроегілулерін алу үшін ... ... ... ... ... өскінінде өсетін
ювенильді жас өркендердің подвойын да, ... да ... ... Ал ... болса ұлпалар өскіні арқылы ... ... ... ... ... жанама жас өркендерді түзу индукциясымен ... ... ... ЖЕМІС ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ КӨШЕТТЕРІНІҢ
1 мың ... ... (шм) ... ... ... мен ... көшеттерін ұлпалар өскіні әдісімен өсіруге кететін
шығындар стандарттық технология бойынша ... 130 мың ... ... 10000 м2 ... ... теплицаны амортизациялауға кететін
шығындарды есептеуден құралады. Бізге алма мен ... 1000 ... ... ... үшін 250 м2 ... ... ... амортизациялауға кететін шығын
жылына 321 теңге құрайды. in vitro ... ... ... ... ... 30%) – 53 мың ... Көшеттердің өзіндік құны
нарықтық бағасынан 60% құрайды.
in vitro көбейтілген алма және ... ... ... сатылу бағасы
(барлық реактивтердің құнрын, бокстағы жұмысты, автоклавтауды қосады) 400
теңгеге тең, ... ... ... ... ағаш ... көшеттің бағасы 400 тг құрайды.
Кесте 6. Алма мен алмұрттың өз тамырлары бар көшеттерін шығарудың ... ... ... ... ... р/с|Көрсеткіштер ... ... |
| | ... ... ... |Бір ... ... жыл |1,5 |3 ... |1 ... ... ... шығындар,|100 |150 |
| ... | | ... |1 ... ... бағасы, теңге |400 |400 ... ... ... (35 мың дана/га), мың|10,500 |8,750 |
| ... | | ... |1 мың дана ... ... ... |300х2=600 |250 |
| ... ... | | ... |1 мың ... ... |350 |- |
| ... мың теңге | | |
|7 ... мың ... |12,250 |- ... ... ... және өсіру мерзімін 2 есе қысқартудың
есебінен, 1 мың көшетті ... ... ... 350 мың ... ... ЖӘНЕ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ
5.1 Зертханадағы еңбек қорғау негіздері
Анықталған жұмыс бойынша ... ... ... ... және ... ... жылыжайларда жүргізіледі.
Жұмысшылар мен қызметкерлерді жұмысты ұқыпты түрде орындау ... ... ... ... ... тазалығын және жеке бастың
қауіпсіздік қағидаларын үйретуге, оқытуға ... ... ... ... зертхананың техникалық қауіпсіздігіне жауапты тұлға-
зертхана төрағасы немесе оның орынбасары ... ... ... ... ... ... жұмысқа кірісу жөніндегі нұсқаулық;
б) жұмыс орнындағы нұсқаулық;
в) ... және ... ... ... оқыту;
Вирусология зертханасының құрал-жабдықтарымен жұмыс жасаудағы
қауіпсіздік шаралары
1. Электрліқыздырғыш құрылғыларымен және ... ... тек қана ... ... және ... ... қауіпсіздік ережелерімен танысқан қызметкерлер ғана ... ... ... ... құрылғылардың қатесіз жұмыс жасау
қабілеттілігін ... ... ... керек.
3. Барлық электрлік құрылғылар және құрал-жабдықтаррды ... ... ... алмалы-салмалы контакті арқылы жерге қосылады; 4. Тиым
салынады:
а) сақтандырғышты ... және ... ... орталық
жүйелендірумен ... ... ... ... тоқ ... ... ... қолдан жасап ауыстыруға болмайды;
г) ғимаратта ЛВЖ ... тиым ... ... ... аса ... ... жөн, ... еш сынықысыз
бүтіндігіне. Жарылған ыдыстарды пайдалануға тиым салынады.
Мерисистемалық бөлмедегі жұмыс ... ... ... ... ... ... ең қажетті құрал-жабдықтар
үнемі болуы тиіс;
2. Жұмыс жасар алдында еденді 30% хлорамин ерітіндісімен жуу ... ... ... 2 ... ... 20-30 ... желдетіп алу керек.
Мерисистемалы бөлмеге ... ... ... ... тырнақ астарын щеткамен
жақсылап жуу қажет.
4. Мерисистемалық бөлмеге ... ... ... орамал және марлы
беттартқыш кию ... ... ... ... сүрту. Ламинар-боксты қосып, жұмысқа кірісуге
болады.
6. Жұмыс уақытында сөйлемейді, орнынан тұруға болмайды, оқыс қимылдар
жасауға болмайды.
Жылыжайда жұмыс ... ... ... қорғау нұсқаулығы.
1. Технологиялық процесс. Жылыжай ұлпа культураларынан алынған жеміс-
жидек өнімдерін отырғызып, өсіруге негізделген ... ... ... ... ... тұзды топырақ, құм, ... ... +25º ... өсіру жағдайы 14 ... ... ... талаптары.
1. Еңбек қорғау жұмыстарын ұйымдастыру Ережелерін ... СССР 4 ... 1986 жыл ) және ... ... және еңбек қорғау, техникалық кауіпсіздік жұмыстарын күшейту
шаралары» жөніндегі НПО «Алмалы» № П-5 13 ... 1992 ... ... ... ... керек.
2. Барлық технологиялық құрал-жабдықтар, құрылғылар техника
қауіпсіздік және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және ... ... қарай біріктірілу қажет.
3. Регламентті-санитарлы нормадағы температуралы ауа ... ... ... ауа ... ... ... етілуі
керек.
4. Жарықтандыпғыш қондырғыларын табиғи сәулелерден қабылдайтын жарықты
дұрыс пайдалануын қадағалау қажет. Егер апатты ... ... ... ... ... ... ... және ауыр заттарды араластыру барлық ... және ... ... ... ... ... Дұрыс
емес еңбек әдістері және тексерілмеген техникалық ... ... ... зертханасындағы техникалық құрал-жабдықтар өрт қауіпсіздік
негізі режимінде жұмыс жасауы керек, ал егер қауіпті ... және ... орын ... ... ... қорғау шараларын қарастыру қажет.
7. Жылыжайдың едені құрғақ әрі теза болуы керек. Жұмыс орнында сүрткіш
шүберектерд, қағаздарды, арнайы ... ... және ... ... ... ... дайындап, араластыруда тыңайтқыш заттардың
физика-химиялық құрамын және олардың концентрацияларының ауадағы және еңбек
процессіне әсер ететін зиянын ... ... ... ... қажет.
9. Жылыжай ғимараты қорғану нормаларына және өзіндік өрт ... ... ... ... ... құралдарымен қамтамасыз
етілуі керек.
10. Әр жылыжайда жұмыс жасайтын қызметкер тағайындалған техникалық
қауіпсіздік ережелерін өте жақсы білуі тиіс және ... ... ... орындау
керек, өрттің пайда болуына, жанып кетуге қаупті әсер ететін жағдайларды
болдырмау ... ӨРТ ... ... ... ереже
1.1.Химиялық зертханада жұмыс жасауға тек қана жасы 18-ден асқан, өртке
қарсы ... және ... ... ... емтихан тапсырған
қызметкерлер жіберіледі.
1.2 Зертхана қызметкері:
- « Атылу ... бар ... ... ... Ережесі » заңдары
талаптарына жауап беретін химиялық заттарды сақтау ... ... ... ... химиялық реактивтердің, техникалық ... ... ... қатысатын материалдардың құрамын, олардың
отта жану ерекшеліктерін білуге міндетті.
1.3 Барлық электрқыздырғыш құрылғылардың ... және ... ... ... плитасы) жургізілген жылуоқшауландыру кезінде тұрақты
орны болуы ... ... ... ... ... және т.б ... Жеңіл жанатын
және ұшатын заттарды қыздыру процессі суда және ... ... ... ... ... өткізіледі.
Тиым салынады:
- түзетілмеген, жөнделмеген электрқұрылғыларымен жұмыс жасауға;
- электр ... ... ... ... ... түзетуге;
- электр қондырғыларына жақын жерде, маңайына ұшатын зат концентрацияларын
ашуға ( ұшатын ... ... ... ... т.б);
- жалған термооқшауландырулар орнатылған ( асбест, керамика т.б) қыздырғыш
құрылғылармен жұмыс жасауға;
- қолдан жасалған сақтандырғыштарды қолдануға.
1.5 ... ... ... ашық отта ... ... ... және ЛВК ... дөңгелек колбаларда, жабық электр плиталарында,
сулы, майлы, құмды баняларда жүргізіледі.
Қайта қыздыру кезінде колбадағы сұйықтықтың буға ... ... ... шыны ... ... ... Тотықтандырғыштарды ( нитроқосылыстар, тұз хлоры, хлор қышқылы, тотқын
қосылыстар), тұздарды, ерітінділерді буландыру ... ... болу ... ... аз ғана ... өзі атылуға, жарылуға әкеліп
соғуы мүмкін.
1.7 Жарылу қауіпі бар заттарды құрғату кезінде шкаф температурасын уақытша
қажетті деңгейге келтіру ... ЛВК және ГЖ ... ... ... ... асбестті
қабырғалардан тұратын арнайы металды шкафтарда шыны тығыны бар ... ДВЖ және ... ... ... зертханада тек күнделікті қолдану нормасы
көлемінде ғана болуы керек.
1.10 ЛВЖ және ГЖ ... ... ... ... қатаң тиым
салынады, сұйықтықты тек қана ... ... ... ... құю
керек.
1.11 Жарылу қауіпі бар заттармен ... ... ... ... орындау
керек. Қараусыз қалдыруға тиым аслынады.
1.12 ЛВВ ғимарат ішіне төгілген жағдайда мына сақтық ... ... ... ... ... ... сөндіру, есікті жауып,
терезені, желдеткіштерді ашу, төгілген сұйықтықты резинка қолғаппен ... ... ... иісі ... ... соң, желдетуді
тоқтатуға болады.
1.13 Жұмыс аяқталған соң оттықтардың ... ... газ және су ... ажыратылғанын қадағалау керек.
Зертханада тиым салынады:
- дәлізде, бөлмелерде сөндіргіш ... ... ... ... қоқырсып жатуына, бөгелістің болуына;
- столды керосинмен, бензинмен ... ... ... жууға
және сүртуге;
- пайдаланатын құралдарды кез-келген заттармен құрғатуға;
- айқындайтын белгісі, этикеткасы жоқ заттарды сақтауға.
Зертханада өрт болған ... тез ... ... ... және 01-ге хабарлау керек. Өртті барлық қолмен
пайдаланылатын өрт ... ... ... ... ... ... зертханадан барлық өртке қауіпті заттарды, газ баллонды жою ... ... ... ... ... электр жүйелерін ағыту керек;
- сумен араласпайтын ( бензин, керосин) заттардан шыққан өртті сөндіру
кезінде суды ... ... ... құммен өшіріп жабады.
ХИМИЯЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАРДЫ СӨНДІРУ ЗАТТАРЫ
Азот қышқылы- органикалық заттармен әрекеттескенде ... ... ... ... және ... - органикалық заттармен және күкіртті
сутекпен әрекеттескенде атылады. Сумен сөндіреді.
Ұнтақ алюминий- күкіртті ... ... ... ... ... ... жабады.
Азоттектес аммоний- органикалық заттармен қыздырғанда, соққы әсерінен
атылады. Сумен өшіреді.
Ацетилен- күн ... ... 25-30% ... ... атылады. Бумен өшіреді.
Ацетон- 2,5-13% концентрациялы сутегінің асқын тотығымен және ұшқынмен
әректтескенде ... ... ... өшіреді.
Бензил, бензол- оттегімен және хлор қышқылымен әрекетескенде тұтанады,
жанады. Өртсөндіргіш көбікпен өшіреді.
Сутегі- хлормен әрекеттескенде, күн ... ... ... ... ... Су ... өшіреді,СО.
Аммиак- 1,5-27 % концентрациялы хлормен әрекетінде атылады. Бумен
өшіреді.
Күкірт- ... ... хлор ... ... ... ... құммен өшіреді.
Сутегі асқын тотығы- органикалық заттармен, металл тозаңдарымен
әрекеттескенде атылады. Сумен өшіреді.
Металлды каллий және ... ... ... ... ... ... перманганатпен әрекеттескенде жанады. Көбікпен, ... ... ... 5-14,9% ... ... жанады. Су буымен,СО өшіреді.
Метил спирті- ауадағы ұшқындардан атылады. Көбікпен өшіреді.
Формальдегид- натрий тотығымен ... ... ... ... ... оттегімен, хлормен, хлор қышқылымен әрекеттескенде
атылады. Көбікпен өшіреді.
Бром- натрий карбидімен, этилфосфатпен әрекеттескенде ыдырайды.
ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ
Қоршаған орта ... ... ... яғни ... әлемдегі
тұтынушылар талабын жоғарғы сападағы өнімдермен қанағаттандыру және азық-
түлік ... ... ... таңда- адамзаттың алға қойған мақсаттарының
бірі.
Кез-келген ... ... бұл- ... жоғары сападағы
өнім беруі үшін, селекционерлердің белгілі бір уақыт аралығында ... ... ... ... табиғи емес өсімдіктер әлемі.
Табиғи өсімдіктер комплексін зиянды жәндіктердің ... ... ... қорғап қалу мүмкін болмай бара жатыр.
Осыған қарамастан зиянкестермен, өсімдік ... және ... ... басқада түрлері, әдістері қаралып, зерттеліп жатыр.
Мысалы өсімдіктердің ұлпа культураларын өсіру, ... ... ... жетілген әдістерін пайдалану, Бірақта бұл болашақта пестицидтерді
қолданудан бас тарту дегенді білдірмейді. Бұл ... ... ... және ... мамандарыда қолдайды. Зиянкестер саны жоғары
деңгейде көбейіп, олардың ... ... ... жағдайда, бұл
анықталған түрлерді қысқартуға жағдай туындайды. Синтетикалық ... ... ... ... ... ... кейінгі жылдары дами
бастады. Алғашқы синтетикалық инсектицидтер арзан әрі тиімді болғаны
сонша, ... ... ... мен ... ... ... өнім ... Алайда
алғашқы жылдың өзінде ақ жәндіктермен күресу ... , ... ... ... ішіндегі негізгі 3-і:
- зиянкестердің препараттарға тұрақтылғы атра түсті;
- препарат қалдықтары жоғары ... ... ие ... қолданылатын препараттардың бағасы, олардың пайдалану мөлшеріне және
өңдеу жиілігіне байланысты өсе бастады.
Пестицидтер адам өміріне және ... ... ... ... топыраққа- жауынқұрттармен, тоғансуларға және ... - ... ... ... Пестицидтер осы жануарлардың ... ... д, ... өте келе ... ірі жануар ретінде қалыптаса
бастайды. Әрбір ... ... ... ... ... ... ... жойғанша өсе береді.
Пестицидтердің ыдырауы өте баяу жүреді, яғни бұл ... ... ... ... ... көптеген жылдар бойына
сақталады.
Сондықтан да қоршаған орта және адамдарға зияны ... ... ... ... ... заттарды өңдеуге, өндіруге бар күш салынғаны
жөн.
Пестицидтердің жарамсыз әсерін жақсылап талқылаудың маңыздылығы ... ... ... ... ... егін ... ... қаланың өсіп өркендеуіне әлдеқайда әсері бар.
Адам жер ... ... жер ... қол ... ... жәндіктерді салыстыра қарайды. Бүкілдүниежүзілік денсаулық
сақтау ұйымының есебі бойынша, жер ... ... 80%-ы ... ... ... ... азық ... қолдануға мүмкіндіктері
жетпейді. Сонда да азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... жолға қойсақта,
тұрғындар саны көбейген сайын аштық жағдайындағы адамдар саны да ... да ... ... адам ... ... ... азық-
түлік қорының көбеюін қамтамасыз ететін шараларды ... ... ... әрі ... ... ... ... бүкіл элемдік ғылыми-техникалық прогресстің ықпалы өте зор.
Вирустарға, бактериялық ауруларға төзімді ... ... ... өсімдіктерінің жаңа сортын алу, оларды биотехнологиялық
әдіспен ( in vitro) алып, ауруларға төзімді өсімдіктерді алу ... ... ... бірі әрі ... ... ... ... сау өсімдіктер материалдарын отырғызу пестицидтерді қолдануды қажет
етпейді, қоршаған ортаны ластанудан ... ... ... ... ... анализдер нәтижесінде
төмендегідей қорытындылар жасалынды:
- Молекулярлы ... ... ... ... ... ... вирустық ауруларына диагностика жүргізу 100% анықтылық
береді;
- Жеміс дақылдарының ядролық ДНҚ-сын органикалық әдіс ... ... ... ... ... ... жаңа ... фумар мен фумаранды қоректік орта
құрамында қолданудың пролиферация процесінде алма мен алмұрт сұрыптарының
көбею коэффициенттеріне жоғарғы дәрежедегі ... ... ... ... алма мен алмұрт сорттарының көбею коэффициентеріне
пролиферацияда әсері жарамдылығын көрсетті.
- Өңдеуді ... 10 ... ... ... 16% Н2О2 –да 4 ... жүргізу, ең көп стерильдеуші әсерге (90% ... қол ... ... ... ... ... етуі ... бір дәрежеде бұтақтарға байланысты
екендігі анықталды.
- ... ұшар ... ... ... микроегілген өсімдіктердің
дамуында 3 фазаға бөлінетін, белгілі бір кезеңдердің бар екендігін
көрсетіп ... 1) ... ... ... және ... ... ... тұратын бірігу фазасы; 2) жасырын фаза, бұл кезде 3
апта өсудің ... ... 3) ... фаза – егілген өсімдіктердің 70%-
ға жуығы өсуін жандандырады және 80-ші күнге қарай 4-5 жапырақтары бола
отырып, 2 см және одан да көп ... ... ... 30%-ы ... жен
дамуын жалғастырмайды, алайда ұштары тіршілігін жоймай, тыныштық күйінде
болады. ... ... соң (бір ... ... олар өсуін жалғастырып
кетті.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... Н.А. ... ... ... ... в 2010 г.
« Жаңа он жылдық- жаңа ... ... ... ... ... .С.Г. Биотехнология диагностики вирусных болезней, оздоровления
и размножения плодовых ... в ... ... ... Ю.И. ... и ... болезней – М., Колос, 1992-207с
4. Вердеревская Т.Д., Маринеску В.Г Вирусные и микоплазменные заболевания
плодовых культур и винограда – ... ... ... ... Ю.И., ... Э.И. ... вирусология – М., 1982
6. Помазков Ю.И. Изучение вирусных заболеваний плодовых и ягодных культур в
ССР.// Сб.: ... ... ... ... ... и
ягодных культур – М., 1992
7. Весьминш Л., ... Т.Д. ... ... ... Молдавии – Кишинев, 1996, вып 6.
8. Татаринов А.Н. Вредоносность гуттаперчивости и ... ... ... и ... М., 1994. ... ... Ж.Т. ... груши вирусными болезнями. // Вестник с.-х.
науки Казахстана, 1989
10. Тулеуов Ж.Т. Распространенность и ... ... ... ... ... // ... с.-х. науки Казахстана, 1988,
11. Тулеуов Ж.Т. К вопросу изучения вирусных заболеваний плодовых культур в
Казахстане. // XVI планово- ... ... по ... ... ... по ... с.-х. растений от вредителей, болезней и
сорняков по зонам Казахстана и Киргизстана на 1974г.- ... ... ... Ж.Т. ... ... ... и разработка мер борьбы с ними
в ... ... ... ССР. // ... ...... ... Тулеуов Ж.Т. Влияние латентных вирусов на листья яблони. // Вестник с.-
х.науки Казахстана,1988,11-с.50-53
14. Избасаров Д.С., ... Н.П. ... ... и ... ... в ...... 2002-200 с.
15. Тулеуов Ж.Т., Исин М.М. Вирусное болезни плодовых.// Защита растений,
1976,7-с.47
16. ... И.Ю., ... Ж.Т. ... ... ... культуры в
Алма-Атинской области.// Материалы ХХХ конференции молодых ученых – ... ... С.Г. ... ... ... в Алма-Атинской области.//
Проблемы эффективности и качества в ... и ... ... ... Алма-Ата: Кайнар,1981-с.53.
18. Келдыш М.А., Помазков Ю.И. Методические указания по ... ... ... и микоплазм, поражающих плодовые и ягодные культуры-
М.,1980-32с.
19. Рекомендации по выращиванию ... ... ... ... ... Н.П. Микроразмножение и оздоровление растений в промышленном
плодоводстве и ... ... С.Г. ... ... ... ... // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана,-№ 5,2007.
22. Malinowski T. The ... of plant viruses sequence ... on ... of PCR based ... methods.// Improvement and unification
of Plant Disease diagnostics. Skierniwice-Poland.2004-p.50.
23. Зеленин А.В., ... Е.Д., ... О.В. ... в геномику растений
// Молекулярная биология, 2000, Т.35, ... ... Н.А., ... А.Б., Филатов В.Д. Использование продуктов генно-
инженерных технологий для маркирования генотипов. // Биотехнология-теория и
практика, 1997, №3-с. 13-15.
25. Bloch W.A. ... ... of the ... chain ... ... V.30 – ... ... С.А., Мироненко Н.В., Кабоев О.К. и др. Заявка на изобретение
«Способ идентификации видов ... № 4757254, ... от ... ... решение от 5.01.1990.
27. Welsh J.. McClelland M. Fingerprinting genomes using PCR with ... // ... Res. 1990. V.18 – ... Williams J.G.K.. Kubelik A.R.. Livak K.J. et.al. DNA ... by ... primers are useful as genetic markers. // ... 1990.V.18-p.6531-6535.
29. Булат С.А., Кобаев О.К., Мироненко Н.В., Ибатуллин Ф.М., Лучкина Л.А.,
Суслов А.В. Полимеразная цепная ... с ... ... ... ... // ... 1992, Т.28 – ... Сиволап Ю.М. ДНК-типирование в ... ... // ... международной конференции: Развитие ключевых
направлений сельскохозяйственных наук в ... ... ... ... 2004 – ... ... С.И. ... маркеры для идентификации, оценки и
использования ... ... в ... растений // Материалы
международной конференции: Развитие ... ... наук в ... ... ... ... ... 2004-с,50-55
32. Сухов К.С., Развязкина Г.М. Биология вирусов и вирусные болезней
растений.- М.: Наука. ... ... К.С. ... ... М.: Высшая школа, 1965
33. Попов М.Г. Дикие плодовые заросли окрестности Алма-Аты в заилийском Ала-
Тау. – КазкрайОГИЗ,1935
34, Литвиненко И.С. Увеличение устойчивости ... ... к ... при ... ... их от ... и
микоплазменных болезней.// Плодоводство Нечерноземной полосы.- М., 1984- ... ... С.Г. ... культивирования изолированных апексов
семечковых культур. // Материалы ... ... ... ... ч. 2. Каз.СХИ.- Алма-Ата, 1992 – с.51-
54.
36. Долгих С.Г., Карычев К.Г., Остаркова Л.В. Клональное ... ... ... и ... ... Сб. трудов Каз. НИИПиВ « Научные
достижения в ... ... и ... 1997, т. ... . ... С.Г. ... ... Апорта in vitro./ / Сб.трудов
Каз.НИИПиВ, 2001, т.16-с.37-40.
38. Литвиненко И.С. Изучение реакции плодовых ... на ... от ... // ... ... материала плодовых и
ягодных культур.-М.,1981.
39. Долгих С.Г., Избасаров Д.С. Способ выращивания саженцов ... in vitro// ... № 46336 от ... ... С.Г. ... микропрививки яблони in vitro // ... и ... 1997, ... ... С.Г. ... ... и развития микропривитых растений яблони in
vitro .// Сб.трудов Каз. НИИПиВ. 1998, т.14-с. 83-87.
42, Джеймс Е. Хранение клеток в ... ... ... Биотехнология
сельскохозяйственных растений , 1987-с.153-175.
43. Бутенко Р.Г. Культура изолированных ... ... и ... ... ... ... ... Новые направления в физиологии
растений.- М: Наука, 1985-286 с.
44. Биотехнология сельскохозяйственных ... 1987-357 ... ... Г.Ж., ... И.Р. ... ... по ... Алма-Ата, 1989-с.80.
46. Сидорович Е.А., Кутас Е.Н. Клональное микроразмножение ... ... ... ... ... і ... ... Долгих С.Г., Клоконос Н.П. Учебное пособие по сельскохозяйственной
биотехнологии.- ... ... ... М.И., ... Е.Н. ... ... и прогрессивные
проблемы возделывания плодовых и ягодных культур.- Орел, 1988-с.65-67.
49. ... С.Г. ... ... ... ... ... конференции профессор-преподавательского состава КазСХИ-А-Ата,
1993-с.78-79.
50. Долгих С.Г., Соловьева И.И. Особенности культивирования апексов ... ... ... содружества независимых
Государств. Ч.2, КазСХИ-А-Ата, 1992-с22-23.
51. Долгих С.Г., Нелилов С.Н., Бодагова О.П., Проскуряков М.А. ... ... ... с применением биостимуляторов нового покаления. //
Состояние и перспективы рационального ... и ... ... ... ... Н.П., ... С.Г. Усовершенствование эффективнрй технологии
клонального ... ... ... // ... ... ... « ... стабилизации и
развития сельского хозяйства Казахстана, Сибири и Монголии», книга 11-
Алматы, 2000-с. 141-142.
53. ... С.А. ... ... ... ... в системе
производства оздорвленного посадочног материала. //Автореферат, к.с.-х.н-
М,1991.
54. Долгих С.Г. Влияние бактериальных препаратов на ... ... ... // ... ... ... 1997, ... Леонтьев- Орлов О.А., Трушечкин В.Г., Высоцкий В.А. ... ... ... ... in vitro. // Плодоводство в
Нечерноземной полосе. – М., 1988,-с.21-30.
56. ... Е.И. Опыт ... ... ... in vitro . // ... ... в ... и виноградарстве и задачи
молодых ученых.-Алма-Ата, 1987-с.27-28.
57. Туровская Н.И. ... ... // ... ... ... Туровская Н.И. Регулирование процесса ризогенеза при микроразмножения
яблони. // ... и ... ... в промышленном
плодоводстве и цветоводстве.- Мичуринск, 1989- с.8-13.
59. Туровская Н.И. ... ... и ... in vitro. // ... ... –М, 1994, 31-с. ... ... С.Г. Параметрическое регулирование клонального микроразмножениия
яблони. // Сб.трудов. ... « ... ... в ... и ... 1997, ...... подвойлардың көбеюі (кезең-ризогенез);
2 – Қиын тамырланатын сұрыптардың көбеюі (пролиферация кезеңі);
3 – Техника микропрививки
а а – ... б – ... бар ... ... в – декапитирленген подвой
1 – Размножение клоновых подвоев (этап-ризогенез);
2 – ... ... ... ...... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экология пәніне кіріспе1 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық биотехнология орталығын дамытудын 2009-20010 жылдарға арналған тұжырымдамасы70 бет
Картоп және көкеніс зиянкестері11 бет
6М070100 «Биотехнология »мамандығының «Тағам өнімдерінің биотехнологиясы» пәнінің тәжірибелік сабақтары бойынша ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР12 бет
« сүтқышқыл өнімдерінің биотехнологиясын әзірлеу және зерттеу»18 бет
«биотехнологиялық объект ретінде өсімдік жасушаларын өсіру »7 бет
Адам - әлеуметтендірудің жемісі10 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері16 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері жайлы10 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері туралы мәлімет11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь