Менеджменттің негізгі бағыттары мен Қазақстандағы менеджменттің дамуы

Мазмұны

Кіріспе 3 . 4 б

1. Менеджменттің мәні, түрлері және атқаратын қызметі

1.1. Менеджмент мәні 5 . 10 б
1.2. Менеджменттің қызметінің түрлері 11 . 16 б
1.3. Менеджменттің қызметі мен тәсілдері 17 . 18 б
1.4. Менеджменттің құрылымы мен принциптері 19 . 21 б

2. Менеджменттің негізгі бағыттары мен Қазақстандағы менеджменттің дамуы

2.1. Менеджмент іс . әрекетінің бағытары 22 . 23 б
2.2. Менеджер жұмысын ұйымдастырудың негізгі принциптері 24 . 26 б
2.3. Қазақстандағы менеджменттің методологиялық негіздері 27 . 30 б

Қорытынды 31 б

Пайдаланған әдебиеттер 32 . 33 б
Кіріспе

Күнделікті тұрмыста менеджмент сөзі белгілі бір ұйымдағы барлық адамдардың қызметіне басшылық етумен шұғылданып, өз мақсатына жетуді білдіреді. Тіпті білікті басқару саласының өзінде де менеджмент ұғымы түрліше түсіндіріледі.
Сонымен, менеджменттің бастапқы ұғымы - бұл басшылық.
«Менеджмент» ұғымының анықтамасына сүйенетін болсақ, онда менеджмент дегеніміз қазіргі индустриялық қоғамда жұмыс істейтін экономикалық орган. Менеджмент қабылдаған кез келген әрекет, кез келген шешім –бұл экономикалық сипаттағы шаралар.
Сонымен, менеджменттің тиімділігін және менеджерлердің іс-әрекетін экономикалық табыстар, экономикалық нәтижелер арқылы ғана таразылауға болады.
Кәсіпорын ең сапалы, әрі бағасы бір шама арзан тауарларды шығара алуы немесе бәсекелестеріне қарағанда ең тәуір қызмет көрсете алуы тиіс.
Менеджменттің міндетіне, басшылық етуіне жаңа рыноктарды игеруіне жұртшылықтың мұқтажын қанағаттандыру жатады. Егер кәсіпорын нашар әрі тиімсіз жұмыс істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес, басшыларын ауыстырады. Сонымен, менеджмент дегеніміз ұжым (коллектив) жұмысын ұйымдастыру. Кәсіпорын жұмысын ұйымдастырғанда, қызметкерлер мұқтажын барынша толық қанағаттандыруды, олардың жұмысын жандандыруды, әрі тиімділігін арттыруды көздеу қажет.
Менеджментті жеке адамдар арасындағы психологиялық қарым-қатынасқа тәуелді етеді де, бұлар материалдық жағдайларға тәуелсіз ретінде қарастырылады, өйткені соңғы айтылғанның алуан түрлілігінде шек жоқ.
Менеджментке алуан түрде түсінік бергенімен, классиктердің бұл жөніндегі тұжырымдары көп жағдайда ұқсас келеді. Гальвецияның пікірінше, басқару процесі-өнер, оның басты мәні мен мазмұны нақты жағдайда қарап ғылымды (басқару саласындағы ұйымдық ілім негізін) қолдану.
Тіпті маман болмағанның өзінде де, біздің кез келгеніміздің басқару ғылымы мен өнері туралы азын-аулақ хабарымыз болатыны сөзсіз.
Менеджмент - нарықтық экономика жағдайында өндірісті тиімді басқарудың теориясы мен практикасы.
Менеджмент – нақты мақсатты жүзеге асыру үшін кәсіпорын жұмысын басқаруға және ұйымдастыруға байланысты адамдар қызметінің түрі.
Менеджмент - бұл өнім, технология, өндірісті ұйымдастыру, басқару еңбегі, әлеуметтік қатынас саласында жаңарту, инновациялау, жаңалық енгізу мақсатында фирмаларды, компанияларды тиімді басқару принциптерінің, тәсілдері мен формаларының жиынтығы.
Қазіргі кездегі менеджмент жоспарлау функциясы мазмұнының өзгеруімен, фактілерді жан-жақты зерттеуімен, кәсіпорындардың ойдағыдай іс-әрекетімен, басқаруды түпкі нәтижесіне қарай ұйымдастыруымен, дамыған теориясымен және маркетинг практикасымен, жаңа технологияны жасауымен, адам факторын жандандыратын шешімдер қабылдауымен сипатталады.
Менеджменттің бірнеше ұғымы бар: «Менеджмент-бұл жұмыс істеп тұрған коммерсиялық кәсіпорынның арнайы органы». Егер батыста кез келген кәсіпорын жөнінде сөз бола қалса, адамдар әуелі сол кәсіпорындағы бүкіл басшылыққа ден қояды, өйткені кәсіпорынды қоғамға танытатын да тек басшылар.
Басқару ұғымының туындауы еңбек бөлінісінің пайда болуымен туындауымен байланысты.
Мұның өзі жалпы процестің қарым – қатынасы басқарушы функциямен қамтамасыз етіледі, сондықтан басқару қоғамдық еңбекке тән. Өндіріс масштабы өскен сайын басқару ролі де атқарады.
Сондықтан, әлеуметтік жүйелердегі басқару кең ұғымда қызмет түрі мен мақсатына тәуелсіз кез-келген ұғымдағы басқару ретінде қарастырылады. Барлық мекемедегі басқару нақты функциядан орындауға мүмкіндік беретін қызмет ретінде түсіндіріледі. Нақты функцияларды пайда алуға бағытталған мекемелердегі басқару менеджмент деп аталады.
Менеджер - ең көп тараған кәсіптің бірі. Бұл - басқарумен, экономикамен шұғылданатын, заң және басқа да мәселелерді жақсы білетін кез келген адам. Шаруашылықтың түйінді орнында жұмыс істейтін кез келген адам да менеджер.
Барлық менеджерлер үшін, олардың қызмет орнына қарамастан, ортақ қызмет міндеті болады.
Менеджер адамдарды жұмысқа ынталандырады, бағыттайды, ұйымдастырады. Оның бірден-бір құралы-жазбаша немесе ауызша сөзі; немесе цифр тілі.
Менеджердің жұмысы техникаға, есептеу операцияларына немесе өнім сатуға қатысты болғанына қарамастан, оның жұмысының тиімділігі тыңдау және оқу, айту және жазу қабілеттеріне байланысты. Ол өз ойын басқа біреулердің санасына жеткізе білуі, сондай-ақ басқа адамдардың да пікірін айқындай алуы тиіс.
Менеджерлік шеберліктің маңызды жақтарының бірі-келіссөз жүргізе білуі-әріптесінің мүддесін өз мүддесіне сәйкестендіре білетін өнері болуы тиіс. Мұның өзі әсіресе қарамағындағы адамдарға әкімшілік билік жүргізе алмайтын басшылар үшін де, сондай-ақ сырттан шикізат жеткізушілермен қарым-қатынас орнату үшін де аса қажетті жағдай. Келесі онжылдықтарда нағыз компаниялар көп жағдайда маклерлік фирмаға ұқсайтын болады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Макаров С.Ф. Менеджер за работой.-М., моладая гвардия, 1989. (26 – 29 бет)
2. Руководитель коллектива. Наше общество сегодня и завтра. –Л., 1924-23 ст.(20 – 25 бет )
3. Бобрыщев Д.Н. Основные категориитеории управления. М.: 1988-189 ст.(30 – 35 бет )
4. Гвишиани Д.М. Организация и управление. М. Наука, 1972-535 ст. .(120 – 128 бет )
5. Оксфордский учебный словарь английского языка (А.С. Хориби – Оксфорд: Изд-во Оксвордского ун-та, 1974-англ. яз). .(13 – 15 бет )
6. Шағын кәсіпкерлікті басқару. О. Сәбден. А. Тоқтанова. «Білім». Алматы, 2002 ж. .(32 – 35 бет )
7. ҚР-сы Президентінің 1997 жылы 6 наурыздағы «Шағын кәсіпкерліктің дамуына мемлекеттік қолдау көрсетуді күшейту және белсендіру шаралар туралы» жарлығы Казахстанская правда. 1997ж. .(3 – 4 бет )
8. Экономика предприятия. В. П. Грузинов. В. Д. Грибов. Финансы и статистика. Москва, 2001г. .(12 – 18 бет )
9. Қазақстан экономикасы. К. Р. Нұрғалиев. «Қазақ университеті». Алматы, 1999ж. .(36 – 38 бет )
10. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік. «Экономика». Алматы, 2003г. .(28 – 35 бет )
11. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру. М. Қ. Баймұхашева. Оқу құралы. Атырау, 2004ж.(65 – 68 бет )
12. Кәсіпорын экономикасы. Г. Ө. Жолдасбаева. «Экономика». Оқу құралы. Алматы, 2002ж. (35 – 36 бет )
13. Кәсіпорын экономикасы. А. Қ. Мейірбеков. Қ. Ә. Әлімбетов. «Экономика». Алматы, 2003ж. .(45 – 48 бет )
14. З.Е. Старобинский «Как управлять персоналом». – 1997 г. .(50 – 55 бет )
15. В.В. Глухов «Основы менеджмента» - М., 2000г. .(26 – 28 бет)
16. К.Г. Ахметов «Өндіріс менеджменті» - Орал .2001г. .(40 – 48 бет )
17. В.Е. Герчикова «Менеджмент» -М:1998г. .(15 – 25 бет )
18. Акофф Р. Планирование будущего корпорации.— М’, 1985. Браков А.Е. и др. Можно ли управлять предприятием вместе?/Под ред. И.П. Фаминского и А.И. Наумова.— М., 1990. .(37 – 45 бет )
19. Виханский О. С., Наумов АЯ. Менеджмент: человек, стратегия, организация, процесс.— М., 1995. .(45 – 55 бет )
20. Виханский О.С., Наумов А.И. Практикум по курсу «Менеджмент»/Под ред. А.И. Наумова.— М., 1998. .( 75– 85 бет )
21. Шекшяя С.В. Управление персоналом современной организации.— М., 1997. .(80 – 95 бет)
        
        Мазмұны
Кіріспе 3 – 4 ... ... ... ... және ... ... Менеджмент мәні 5 – 10 ... ... ... түрлері
11 – 16 б
1.3. Менеджменттің қызметі мен тәсілдері
17 – 18 б
1.4. ... ... мен ... 19 ... ... ... негізгі бағыттары мен Қазақстандағы менеджменттің дамуы
2.1. Менеджмент іс - әрекетінің бағытары
22 – 23 б
2.2. Менеджер жұмысын ұйымдастырудың негізгі принциптері 24 – 26 ... ... ... ... негіздері 27 – 30 б
Қорытынды
31 б
Пайдаланған әдебиеттер
32 – 33 ... ... ... сөзі ... бір ... ... ... басшылық етумен шұғылданып, өз ... ... ... ... ... саласының өзінде де ... ... ... ... ... ... - бұл басшылық.
«Менеджмент» ұғымының анықтамасына сүйенетін болсақ, онда менеджмент
дегеніміз қазіргі индустриялық қоғамда жұмыс ... ... ... ... кез келген әрекет, кез келген шешім –бұл экономикалық
сипаттағы шаралар.
Сонымен, менеджменттің ... және ... ... ... ... ... ... ғана таразылауға
болады.
Кәсіпорын ең сапалы, әрі бағасы бір шама ... ... ... алуы
немесе бәсекелестеріне қарағанда ең тәуір қызмет көрсете алуы тиіс.
Менеджменттің міндетіне, басшылық етуіне жаңа ... ... ... ... жатады. Егер кәсіпорын нашар әрі
тиімсіз ... ... онда оның жаңа ... ... емес, басшыларын
ауыстырады. Сонымен, менеджмент дегеніміз ұжым ... ... ... ... ... ... мұқтажын
барынша толық қанағаттандыруды, олардың ... ... ... ... ... қажет.
Менеджментті жеке адамдар арасындағы психологиялық қарым-қатынасқа
тәуелді ... де, ... ... жағдайларға тәуелсіз ... ... ... айтылғанның алуан түрлілігінде шек жоқ.
Менеджментке алуан түрде түсінік бергенімен, ... ... ... көп ... ... келеді. Гальвецияның пікірінше,
басқару процесі-өнер, оның басты мәні мен ... ... ... ... ... ... ұйымдық ілім негізін) қолдану.
Тіпті маман болмағанның өзінде де, ... кез ... ... мен ... туралы азын-аулақ хабарымыз болатыны сөзсіз.
Менеджмент - нарықтық экономика жағдайында ... ... ... мен ...... ... ... асыру үшін кәсіпорын жұмысын
басқаруға және ұйымдастыруға байланысты адамдар қызметінің түрі.
Менеджмент - бұл өнім, технология, өндірісті ... ... ... ... ... ... инновациялау, жаңалық енгізу
мақсатында фирмаларды, ... ... ... ... мен ... жиынтығы.
Қазіргі кездегі менеджмент жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетімен, басқаруды түпкі нәтижесіне қарай ұйымдастыруымен, ... және ... ... жаңа ... жасауымен, адам
факторын жандандыратын шешімдер қабылдауымен сипатталады.
Менеджменттің бірнеше ... бар: ... ... ... ... кәсіпорынның арнайы органы». Егер батыста кез келген
кәсіпорын ... сөз бола ... ... әуелі сол кәсіпорындағы бүкіл
басшылыққа ден ... ... ... ... ... да тек
басшылар.
Басқару ұғымының ... ... ... пайда болуымен
туындауымен байланысты.
Мұның өзі жалпы ... ...... басқарушы функциямен
қамтамасыз етіледі, сондықтан басқару қоғамдық еңбекке тән. ... ... ... ... ролі де ... ... жүйелердегі басқару кең ұғымда қызмет түрі мен
мақсатына тәуелсіз кез-келген ұғымдағы ... ... ... мекемедегі басқару нақты функциядан ... ... ... ... түсіндіріледі. Нақты функцияларды пайда ... ... ... ... деп аталады.
Менеджер - ең көп ... ... ... Бұл - ... ... заң және ... да ... жақсы білетін кез
келген адам. Шаруашылықтың түйінді орнында жұмыс істейтін кез ... ... ... ... ... ... қызмет орнына қарамастан, ортақ
қызмет міндеті болады.
Менеджер ... ... ... ... Оның ... құралы-жазбаша немесе ауызша сөзі; немесе
цифр тілі.
Менеджердің жұмысы техникаға, ... ... ... ... ... ... қарамастан, оның жұмысының тиімділігі тыңдау және
оқу, айту және жазу қабілеттеріне байланысты. Ол өз ойын ... ... ... ... ... ... ... да пікірін айқындай алуы
тиіс.
Менеджерлік шеберліктің маңызды жақтарының бірі-келіссөз ... ... өз ... сәйкестендіре білетін өнері болуы
тиіс. Мұның өзі әсіресе қарамағындағы адамдарға әкімшілік билік жүргізе
алмайтын ... үшін де, ... ... ... жеткізушілермен қарым-
қатынас орнату үшін де аса қажетті жағдай. ... ... ... көп ... ... ... ұқсайтын болады.
1. Менеджмент туралы жалпы түсінік
1. Менеджменттің мәні
Менеджмент ұғымы 19 - шы ... ... ... ... ... ... оның түп ... гректің «манус», яғни «қол күші» деген
сөзінен шығып, ағылшында мал бағу ... ... ... ат ... ... шеберлігін білдірген. Кейіннен бұл атау адам қызметінің
саласына ... ... ... және ... ... ... білдіретін болды.
Ағылшын тіліндегі Оксфордт сөздігінде бұл ұғымға мынадай түсінік
беріледі:
1. адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ... және ... өнері;
3. шеберліктің ерекше түрі және әкімшілік дағды;
4. басқару органы, әкімшілік бөлігі
Күнделікті тұрмыста менеджмент сөзі белгілі бір ... ... ... ... ... ... өз ... жетуді
білдіреді.
Тіпті білікті басқару саласының өзінде де менеджмент ұғымы түрліше
түсіндіріледі.
Сонымен, менеджменттің бастапқы ұғымы - бұл ... ... тек өз ... яғни ... ... менеджмент
арқылы ғана әрекет ете алады.
Жеке кәсіпорын, өзінің праволық формаларына қарамастан, ... ... ... ... түрлерінен іскер кәсіпорын менеджментінің
айырмашылығы сол, ... ... ... оның басқару міндеті тауар
өндіру немесе қызмет көрсету, басқаша айтқанда, жұртшылықтың қажетін өтеу,
немесе рынок ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардан өзгешелігі, олар өзінің барлық
шешімдерінде экономикалық түсінікті басшылыққа алуы тиіс. Оның өмір ... ... ... экономикалық нәтижесіне негізделді.
«Менеджмент» ұғымының анықтамасына сүйенетін болсақ, онда ... ... ... ... ... ... экономикалық орган.
Менеджмент қабылдаған кез келген әрекет, кез ... ... ... ... ... ... менеджменттің тиімділігін және менеджерлердің
іс-әрекетін экономикалық ... ... ... арқылы ғана
таразылауға болады.
Менеджменттегі басты нәрсе - өзіне кәсіпорын мүддесіне жауап
беретін мақсаттар қою ... ... ... ... Ескі ... ... ... түбегейлі өзгешелігі де осында.
Менеджменттің тағы бір анықтамасына сәйкес оның ... ... ... - ... бар адам мен материалдық ресурстар негізінде
тиімді кәсіпорын құру.
Кәсіпорын ең сапалы, әрі бағасы бір шама ... ... алуы ... ... ... ең ... қызмет көрсете алуы
тиіс.
Кәсіпорын - ең алдымен адамдар. ... ... бұл ... ... ... ... - бұл ... қызметкерлердің
жұмысын ұйымдастыру.
Кәсіпорындағы адамдар өндірістік процестің маңызды элементі
болып ... Жаңа ... ... жаңа ... жүзеге асыратын
ақша қаржысы мен капиталды рынок капиталдарынан алуға болады. Ал өз ... ... ... іздеп табу анағұрлым күрделі іс.
Менеджменттің міндетіне, ... ... жаңа ... ... ... қанағаттандыру жатады. Егер кәсіпорын нашар
әрі тиімсіз жұмыс істесе, онда оның жаңа ... ... ... ... ... ... дегеніміз ұжым (коллектив)
жұмысын ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруды, олардың жұмысын жандандыруды, әрі
тиімділігін арттыруды көздеу қажет.
Сонымен, Менеджменттің 2 ұғымы бар.
Бірінші ұғым. Менеджмент - бұл басқару, басшылық ету ... ... ... - бұл ... ... ... ... ғылыми негіздерін қалыптастыру ... ... жүз ... ... Бұл ... тез ... әр ... ала тұрса да, оның ойдағыдай өркендеу ортасы өнеркәсіптік өндіріс
болды. Ғылым мен техниканың даму ... ... ал ... өз
кезегінде жаратылыс-техникалық білімнің барлық саласында қарқынды іздестіру
жұмыстарына ықпал етті.
ХIХ ғасырдың соңғы он ... ... ... база ... ... ... құрылады.
ХIХ ғасырдың аяғында физика саласында ғылыми революция болып, бүкіл
жаратылыстану ... ... ... ... ... ... тербелістің жалпы теориясының саласына айналды.
Химия саласында 1869 жылы Д. М. ... ... ... ... ... ... ... енгізілді.
Физика ғылымының жетістігі химияның ... ... ... ... ... химия пәнін туғызды.
Биология ғылымы саласында ағылшын ғалымы Дарвиннің «Түрлердің шығуы»
(1856ж.) атты еңбегі ... ... бар ілім ... ... негізін қалады. Организмдердің клеткалық құрылысының ашылуы
нәтижесінде цитология ғылымы пайда болды.
Сонымен ХIХ ғасырдың ... ... ... ... ... орасан зор нақты материалдарды теориялық тұрғыда жинақтап,
әзірлеуге арналды.
Әрине, капиталистік ... ... ... ғылыми ілімді
теорияландыруға талпыныс, өндіріс пен басқаруды ... ... ... ... да ... ... алғашқы көңіл бөлу 1911 жылы байқалды. Сол ... У. ... ... ... басқару принциптері» деген кітабын
жариялады. Міне осы кезден бастап ... ... ... жеке ... ... Бұл ... ХIХ ғасырдың орта тұсынан бастап ... ... ... ұзақ ... ... Басқару ісіне
мүдделіктің негізгі күші, Англияда басталған өнеркәсіптік революция болды.
Алайда, басқару ісінің өзі ұйымдастырудың дамуына және ... ... ... ... идея ... рет ... пайда болды.
Бұған себепші болған жайт, ... ... ... ... ... ... қарамастан, өзінің білімі мен ... ... ... ... АҚШ ... ... ... өз өмірін
жақсарту мақсатында ХIХ ғасырда Америкаға ... ... ... қоса басқарудың алуан түрлі ролін атқара алатын еңбекқор ... ... аса көп ... ... ... ... құрылысы аяқталған трансконтиненталдық темір жол
линиясы Американы әлемдегі ең ірі ... ... ... Елде ... ... мемлекеттік тұрғыда реттеу деген болмады. Кәсіпкерлердің
ішкі ісіне араласу деген ... өз ... ... ... олар ... ... ... монополистер болды. Осындай және
басқадай факторлар ірі салаларды, ірі кәсіпорындарды қалыптастырып, басқару
тәсілдерін жетілдіруді қажет етті.
Менеджмент – ... ... ... институттарды,
теория мен практиканы қамтитын бүкіл адам ... ... ... ... қағида. Өйткені, тиімді басқару проблемасы адамдарды
ұйымдастыру ... ... ... т.б.) ... ... ... болды.
Басқару практикасы, ұйымдастыру секілді өте көне. Басқару ісіне
жетілдіруге мыңдаған жылдар бойы ... ... оны ... ... ... ... өз ... ең озық ақыл-ой жетістіктері жұмсалды. Біздің
заманымызға дейінгі үшінші мың ... ... ... ... жүйелердің коммерциялық келісімдері мен заңдары туралы деректер
жазылған. Мұның өзі ... ... ... болғандығын дәлелдейді.
Үлкен Клод пен кіші Джордтың «Басқару ақыл-ойының ... ... ... 500 мың жыл ... ... сына ... ... шығарған кезден бастап менеджменттің дами бастағандығы айтылады.
Көне египеттер ... ... ... ... ... ... басқару туралы болады. Осыдан 4 мың жылдай ... ... ... ... қазіргі басқарушылар үшін әлі күнге мәнін
жоғалтпаған мынадай ойлар айтылады: «Егер сен ... ... ... ... айта ... адам ... ойындағысын айтып біткенше сөзін ... тап ... ... өз ... ... шешкеннен гөрі, ақтарыла
сөйлеп, іштегі шерін тарқатқанды жөн санайды».
Еңбекті басқару проблемасына көне гректер де ... ... ... ... ... түрлеріне қарай маманданды, ... ... ... ... ... басқаруды іс-әрекеттің (мемлекетті, еңбекті,
сауданы, әскерлерді басқару) ерекше ... ... ... ол ... ...... ... өз орнына қоюды, сөйтіп оларға берілген
тапсырманың орындалуын талап етуді жақтайды.
Жұмыскерлер арасындағы ... ... ... қол ... ... ... ғылыми қағыдалар Марка Тулия Цицеронның «Шешендік өнер
жөніндегі үш трактатында» ... ... ... ... ... қызмет сатысында
төмен шелділердің жоғары шелділерге бағыну тәртібі енгізілген. Үлкен Катон
басқару міндетін әділ ... ... ... ... Жер ... ... бір жылдық жазбаша жұмыс жоспарын (календарлық жоспарлау)
беріп, міндетті айқын ... ... ... ... үнемі
салыстырып отыруы, талдауы және қорытынды жасауытиіс. Әсіресе, жедел түрде
басқаруға ерекше ... ... ... ... ... ... қаладағы жұмысқа алып кетті, ауа райы бөгет жасады...»деген
секілді баяндаманы алғаннан кейі, ... ... ... ... ... ... ... тапсырмаға түзету енгізеді, ... ... ... ... ... ғимаратқа ауыстырады т.б.
Көне Үнді ғалымдары «Артхамастра» трактатында (VI-III ... және ... ... ... ... ... ... қатысты дұрыс және дұрыс емес, заңды және ... ... және ... ... ... ... басқаруды күш ... ... ... және орта ... үнділердің әдеби
тілі) «басқару өнері» «данданити» деп ... мұны ... ... ... ... ... болады.
Үлкен Клод пен кіші Джордтың «Басқару ақыл-ойының тарихы» кітабында
біздің заманымыздан 500 мың жыл ... ... сына ... ... шығарған кезден бастап менеджменттің дами бастағандығы айтылады.
Көне египеттер (мысырлықтар) бізге жазбаша ... ... ... ... ... ... ... 4 мың жылдай бұрын жазылған
«Птаххотепа үйретуі» кітабында қазіргі басқарушылар үшін әлі ... ... ... ... ... «Егер сен басшы болсаң байсалды бол.
Өтініш айта келген адам ... ... ... ... сөзін бөлме.
Бақытсыздыққа тап болған адам, өз ... ... ... ... ... ... ... тарқатқанды жөн санайды».
Еңбекті басқару проблемасына көне гректер де көңіл ... ... ... ... ... ... маманданды, рудың қажеттілігі
туралы пікір айтты. Сократ ... ... ... еңбекті,
сауданы, әскерлерді басқару) ерекше саласы ретінде қарастырып, ол ... ...... ... өз орнына қоюды, сөйтіп оларға берілген
тапсырманың орындалуын талап етуді жақтайды.
Жұмыскерлер ... ... ... етуге қол жеткізу, сөйлеу
мәдениеті ... ... ... ... Тулия Цицеронның «Шешендік өнер
жөніндегі үш трактатында» қамтылады.
Көне римдіктерде мемлекеттік басқару жүйесіндегі ... ... ... ... шелділерге бағыну тәртібі енгізілген. Үлкен ... ... әділ ... ... ... ... Жер ... өзінің
басқарушысына бір жылдық жазбаша жұмыс ... ... ... ... ... қоюы, белгілеген жоспарды нәтижесімен ... ... ... және ... ... Әсіресе, жедел түрде
басқаруға ерекше көңіл бөлген. ... ... ... ... ... жұмысқа алып кетті, ауа райы ... ... ... ... ... ... жағдайды айқындап, қажет болған
жағдайда тиісті шешімқабылдайды: ... ... ... ... ... бөледі, оларды жабық ғимаратқа ауыстырады т.б.
Көне Үнді ғалымдары ... ... (VI-III ... және басқару туралы бірқатар қызғылықты ой-пікірлер айтады.
Басқаруға қатысты дұрыс және дұрыс ... ... және ... пайда және зиян
ұғымдары зерттеледі. Шығыс ғалымдары басқаруды күш ... ... ... және орта ғасырдағы үнділердің әдеби
тілі) «басқару өнері» «данданити» деп аталады, мұны ... ... ... ... басқару» болады.
Дегенмен, шығыс ойшылдары бағыныштыларды көтермелеуге де зор көңіл
бөледі («Сиасет-намэ» кітабы).
Ресейде елді және өндірісті басқарудың ... ... ... Б Петр
заманына байланысты. Ол мемлекеттік биліктің және ... ... ... ... жүзеге асырады. Петр самодержавиелік
басқарудың бас идеясын ... ... өз ісі ... ... ... жауап беруге тиіс емес». ... ... ... ... пікірі ерекше орын алады. Бірақ сол кездің ... де ... әдіс қана ... ... жоқ. Сол ... ... ... Сібір мен Уралдың бас заводтарының бастығы В. И. ... және ... ... ... атты ... қызғылықты материал
келтірілген. Онда былай деп ... ... ... ... ... ... істі ... білуі, қарамағындағы мастерлерге
қолынан келетін істі тапсыруы, әрі оның айтылған ... ... ... ... ... ... ... келетін ой-пікірлерде
бар:
«Басшы нақты істен гөрі бұйрықтың ... және ... мен ... ... ... рапорт қабылдаумен шұғылданса –
бұдан келер ешқандай ... ... ... ... ... ... қалады».
1.2. Менеджменттің қызметінің түрлері
Менеджмент – дәстүрлерді, тарихты, концепцияларды, институттарды,
теория мен практиканы ... ... адам ... элементі. Бұл
талассыз дәлелденген қағида. Өйткені, тиімді басқару ... ... ... ... ... т.б.) ... мезетте пайда болды.
Басқарудың осындай жалпы қағидасы, деп атап көрсетеді ... ... ... ... ... қолданылғанымен, оның түп негіз -
мағынасы сол қалпында сақталады. ... орай ... бір ... ... ... ... ... негізгі алты түрі
тармақталады.
1.Үкімет. ... ... ... ... ... мен ... пікірінше, оның қызметі барлық жағынан алғанда
менеджменттің ... ... ... ... ... Көп ... мекемелерді ұйымдастыру
және сондағы қызметкерлерге билік жүргізуді жүзеге асыру.
3.Әскери менеджмент. ... ... ... ... ... ... және ... жетекшілік ету.
4.Құрама одақтық (ассоцияциялық) немесе клубтық ... ... ... ... да ... ... ... ұйымдастырып, оларға басшылық ету қажет.
5.Бизнес-менеджмент. Үкіметтіктен және ... ... ... ... ... меншіктегі менеджмент. Бизнес-менеджменттің арнайы
түрі. Жеке меншік іскерлік ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік проблемалар мен ой-пікірлер де ықпал
етеді.
Петерсон мен Плоумен былай деп атап ... ... ... көп ... елеулі айырмашылығы бола тұрса да,
бұлардың барлығы адамның мінез-құлқы туралы «негізге алынатын түсініктерге»
сүйенеді. Осы аталғандар ... жеке ... ... психологиялық
қарым-қатынасқа тәуелді етеді де, бұлар ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлілігінде шек
жоқ.
Менеджментке алуан ... ... ... ... ... тұжырымдары көп жағдайда ұқсас келеді. Гальвецияның пікірінше,
басқару процесі-өнер, оның басты мәні мен ... ... ... ... ... ... ұйымдық ілім негізін) қолдану.
Тіпті маман болмағанның өзінде де, біздің кез келгеніміздің басқару
ғылымы мен өнері туралы азын-аулақ хабарымыз болатыны ... ... ... ... ... теориясы мен практикасы.
Менеджмент –нақты мақсатты жүзеге асыру үшін кәсіпорын ... және ... ... ... ... ... ... экономисі В.В.Леонтьевтің анықтамасы бойынша:
«Менеджмент-бұл өнім, ... ... ... ... ... ... саласында жаңарту, инновациялау, ... ... ... ... тиімді басқару принциптерінің,
тәсілдері мен формаларының жиынтығы».
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... жан-жақты зерттеуімен, кәсіпорындардың ойдағыдай іс-
әрекетімен, басқаруды түпкі нәтижесіне ... ... ... және ... практикасымен, жаңа технологияны жасауымен, адам
факторын жандандыратын шешімдер ... ... ... ... ... ... міндетті түрде қажет
болып саналады. Сонымен қоса осы бағыт-бағдардың сипаты алуан ... ... ... ... ... ... үш ... өтуі мүмкін.
Бірінші тип – мақсатты басқару. Барлық өндірістік және ... ... ... ... шешкен кезде мақсатты басқару ... ... ... ... – кәсіпорынның жалпы мақсаттық,
дербес бөлімшелерді ұйымдастыру үшін жіктеу. Бұл ... ... ... және ... жұмыскерлердің мақсаты айқындалады, әрбір
басқарушы қызметкер ... ... ... ... ... түсінік алады,
дербес шешім қабылдау мүмкіндігі ұлғаяды және жұмыста ... ... ... ... аса ірі бір жолғы ... ... ... ... және ... жарақтандыру, жаңа өнімді
шығаруға көшу, жалгерлікті немесе ... ... т.б. ... орындау
үшін қолданылады.
Басқару процесінің өтуінің екінші типі – ... ... ... ... ... ... ... жүйелі әрекетін және бұл
әрекеттердің бір-бірімен байланысын ... ... ... ... ... ... болып саналады. Басқару процесіндегі мұндай
типті, әдетте, өндірістің күрделі міндеттерін шешкенде қолданылады.
Кәдімгі жоспардан бағдарламаның өзгешелігі – ... ... ... ... ... «осал тұста, орын» ... ... ... мүмкіндік береді. Бағдарламалық басқару үшін
график жүйесін кеңінен ... ... ... ... ... ... бұйымдар шығаруда, жоспардан тыс және ... ... ... ... типі – ... ... басқару. Бұл мақсаты
айқындалған, әрі сирек өзгеретін тұрақтанған, толық ... ... ... ... ...... ... жағдайдан өндіріс
процесіндегі іркілістен шығудың ең қолайлы жолдарын іздестіру. Ол үшін
пайда болған ауытқуларды тез, әрі аз ... ... ... ... қабылданады.
Атап көрсететін жайт, практикада басқарудың жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... алуан түрлі болып келетін
кез келген кәсіпорында түрлі өндірістік міндеттерді шешкен кезде ... типі ... ... да, әр ... ... ... да мүмкін.
Мұндай үйлесімділікке, соңғы жылдары кең етек ... ... ...... жиынтық бағдарламаны жасау және жүзеге асыру
нақты дәлел болады. Мұнда мақсатты басқарудың да, ... ... ... да ... бар. ... мақсатты басқару
кәсіпорынның түбегейлі, негізгі міндеттерін шешу үшін қолданылады. Мәселен,
ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында ... ... ... ... ...... ... екі және одан да көп
аламдардың өзара түсінісуге байланысты: бір – ... ... ... өзінің көпшілік уақытын мәліметтер алу және шешім қабылдау үшін
біреулермен байланысуға, қарым – ... ... ... Басқарудың
жоспарлау, ұйымдастыру, мотивация және басқару қызметтерін орындау да ... ... ... ... Коммуникация – басшылық ... ... ... ... өз ... ... орындау үшін тиімді қарым – ... ... ел ... ... ... ... –қатынас
проблемалардың туындауының басты себептерінің бірі. Тиімді жұмыс істейтін
басшылар ... ... ...... орната білетіндер. Ұйым ... ... ... де ... ...... ұйым ... үшін де,
сыртқы орта үшінде аса қажетті, сол ... олар ... ... ... мен ... ... және ... жодармен
байланысады. Қоғамдық ұйымдар мен қарым қатынас орнатуда жергілікті ұйымдар
мен, жалпы ұлттық несмесе халық ... ... ... ... ... ... Ұйым мемлекеттік реттеу тәртібіне бағынуына тура келеді, Сол
себептен де есеп беріп, онда қаржы және маркетинг ... ... ... – ақ ... ... ... ... т.б. туралы
деректер келтіріледі. Ұйымның сыртқы ортадағы оқиғалар мен ... ... да ... жатқан әдістері бар.
Сыртқы орта арқылы пайда болатын алуан түрлі проблеммаларға байланысты
ұйым ішінде әртүрлі талқылаулар, жиналыстар ... ... ... ... ... ... ... (ведиолента) тағы
басқа жасалады.
Ұйымда мәліметтер бірінен – біріне беріліп, алмасып отырады. Жоғарғы
басшылықтан төменгі ... ... ... ... ... тағы басқа беріледі. Төменгі ... ... ... ... ... мәліметте не істеп жатқандығы айтылады.
Басшы осындай ... ... және ... ... ... ... істі оңға бастырудың мүмкін болаты варианттарын ұсынады. Жоғарғы
басшылар мен ... ... ... ... ... есеп ... ... және жазбаша түсініктеме формасында болады.
Әр түрлі бөлімшелер аралығындағы коммуникация көлбеу коммуникацияға
жатады. Кез келген ұйым ... ... ... етеді, өйткені оның өзі
өзара байланысты элементтерден тұратындықтан, ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізуі тиіс.
Басшы мен бағыныштылар коммуникация компоненттері болып саналады. Олар
бөлімшелердегі міндеттерді анықтау үшін ... ... ... ... ... талқылайды.
Басшы мен жұмысшы топтарының арасындағы коммуникация, басшы ... ... ... мәлімет алу болып саналады, әрі басшыға
топтың іс әрекетінің тиімділігін арттыруға ықпал ... ... - бұл екі ... ... көп ... ... алмасу, әрі оның негізгі мақсаты ... ... ... ету. ... ... ... жәнеде оны жақсы түсіну
үшін процесс сатыларын білу қажет.
Мәлімет алмасу процесінің элименттері мыналар болып ... ... ... ... қорытушы немесе мәліметті жинаушы және
оны таратып беруші болып саналады;
- символдар көмегімен кодталған мәліметтің өзін хабарлау;
- канал, ... беру ... ... бұл мәліметті қажет ететін адам.
Мәліметті алмасу барысында ... мен ... ... рөл атқарады, әрі
мұның өзі бір-біріне қатысты бірнеше ... ... ... ... ... және ... ... отырып, екі жаққа да түсінікті
болуын қарастыру. Мәлімет алу кезеңдері ... ... ... ... ... және ... ... беру; декодтау.
Мәлімет алмасу процесінің кезеңдерін қарастырайық. Мәлімет ... ... ... ... ... ... ... мәлімет алмасу үшін қандай канцепцияны басшылыққа алу қажет
екендігін шешеді де, мұнда ол ... ... ... ... ... нәтижесін бағалау туралы мәлімет алмасқысы келсе, ол мынадай жайтты
есте сақтау тиіс: идеяның мәнісі сол, өзінің ... ... ... және әлсіз жақтары туралы нақты мәліметті хабарлау, әрі олардың жұмыс
нәтижесін қалайша жақсартуға болатындығын жөнінде кеңес беру.
Мәліметті жөнелтеуші ... ... ... типіне
үйлесетін каналды таңдай білуі тиіс. Каналдарға берілген ... ... ... ... ... ... ... компьютор,
желілері, электроникалар, почталар, бейнетаспалар мен ... ... ... беру тек бір ... ... тиіс.
Көп жағдайда екі және оданда көп коммуникациялық құралдар пайдаланылады.
Үшінші кезеңде жөнелтуші идеяны екінші бір адамға ... ... ... ... ... ... ... оны декодтайды. Декодтау-
бұл жөнелтушінің жіберген символын алушының түсінігінде аудару.
Басшы мынаны ескеруі қажет: олардың ... ... ... дәл ... және ... ... әр түрлі ауытқулар ... орай кері ... ... қою ... өз ... ... ... әңгіме, кеңес өткізуге тікелей
байланыс орнатуға, мәлімет алмасуға жұмсайды. Осыған орай жеке ... ... ... кедергілер болатындығын білудің айрықша
маңызы бар.
Бірінші, қабылдауға-түсініп, ұғынуға қатысты ... ... ... алуан түрлі факторлар ықпал етеді, сондықтан
коммуникация ... ... үшін ... ... ... ахуал басшылар мен бағыныштылар арасындағы өзара қарым-
қатынасқа ... ... өз ... ... ... пікір қайшылықтарынан туындайды.
Семантика-сөзді және айтылған сөз ... ... ... ... ... қатыса отырып ... ... ... ... әрі оны ... тырысады да, мұндайда сөз
символын, дене қимылы мен мәліметтерді қолданады.
Үшіншіден, вербалсыз (латынша вербалис-ауызша, сөздей ... ... ... ... қатынаста сөзден басқа кез келген
символдар қолданылады. Вербалсыз ... ... көп ... ... қоса ... де, сөз мәнін күшейтуі де немесе ... де ... ... ... ... алмасуды, адамның бет әлпетіндегі
өзгерісті, мәселен, күлкісін, қабылдамау белгісін, ойнақы ... ... ... немесе қабылдамаған көзқарасын алуға болады.
Төртіншіден, нашар кері байланыс. Кері байланыс өте маңызды,
өйткені оның өзі ... ... ... ... ... береді. Басшылар тарапынан жіберілген хабарға ... ... ... жеке ... ... ... алу тиімділігін шектейді.
Бесіншіден тыңдай білмеу. Қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... де және ... да
бірдей дәл болуы тиіс.
Жеке адамдар арасындағы қарым-қатынас тиімділігін ... ... ... ... ... ... білуге дағдылану.
- өз идеяңды айтпас бұрын айқындап алу;
- потенциалдық семантикалық проблемаларды қабылдай білу;
- өзінің дене тұрысыңа, қимылыңа, дауыс ырғағыңа зер ... ... және ... ... ... ... Эмпатия –бұл басқа
адамның сезіміне көңіл аудару, әрі өзара ... ... ... көңілді әңгімелесу;
- кері ... ... ... ... қызметі иен тәсілдері
Менеджменттің бірнеше ұғымы бар. Вольфганг Хайер ... ... ... ... кітабында былай деп жазды: «Менеджмент-бұл жұмыс
істеп тұрған коммерсиялық кәсіпорынның арнайы органы». Егер ... ... ... ... сөз бола ... адамдар әуелі сол кәсіпорындағы
бүкіл басшылыққа ден ... ... ... қоғамға танытатын да тек
басшылар.
Американ менеджмент ... ... ... 12 ... ұсынады:
1. Басшы қуғындаушы болмауы тиіс. Өйткені, қуғындаушы қарамағындағы адамның
ізіне түседі, ал нағыз басшы соңынан ертеді. Қуғындаушы ... ... ... ... ... ... мен көмегіне сүйенеді. Қуғындаушы
өзіне бағыныштыларды өсек пен күдік әлемінде өмір сүруге мәжбүр етеді.
Ал, ... ... ... ... сан алуан проблемаларды шешуге
жұмылдырды.
2. Басшы өз ісіне сенімді болуы, батыл мақсат қойғыш, табанды болуы, ... ... қол ... ... ... ... ... ұйымдастыру және басқару туралы ғылымды жетік білуі тиіс.
4. Ол қол ... ... ... ... тиіс.
5. Басшы қатал әрі талап қойғыш ... ... ... ... пен ... ... кінәмшілдікке, мейірімсіздікке апармауы тиіс.
6. Сынды қабылдай білуі, әрі өзі де әділ ... ... ... ... жылы ... әрі ... ... тиіс.
8. Әзіл - оспақты түсіне білуі тиіс.
9. Әдетте әзілдеу жақсы көңіл - күйге ... ал ... ... ... етеді.
10. Айта да, тыңдай да білуі керек.
11. Үнемдеуге тырысу керек. Біреуі Энштейннен былай деп ... ... ... ең ... ... ... бейнелей аласыз ба;
Сіз өміріңіздегі жетістікті формуламен жаза аласыз ба?» Сонда Эйнштейн
былай деп жазыпты: «X+Y ... X - ... ... білуі, Y - үнемдеуге
тырысу».
12. Басшы қарамағындағыларды жақсы білуі тиіс.
Өндірісті басқаруды дамытуға XVIII ... ірі ... ... ... ... қозғау салды. Қолөнершінің бармағынан бал
тамған шеберлердің орнына көбінесе жөнді мамандығы жоқ жалдамалы жұмысшылар
келді.
|Көне ... ... ... ... ... ... ... орта|Басшылардың көп болуы, орта буынды |
|буынды басшылардың мүлде ... ... көп ... ... ... ... |Басқару топтары айқын белгіленген, |
|басқарылатын жұмыстар көбінесе бөлін |басқарылмайтын қызметке қарағанда, |
|беген және ... ... ... айқын бөлінеді |
|- ... ... ... басшылық қызметті иемдену, |Ұйымда басшылық қызмет көбісіне |
|іскерлік қабілетіне қарай беріледі ... ... ... күнінен |
|немесе күшпен иемденеді. ... ... пен ... ... |
| ... ... ... үшін ... ... ... үшін ... шешімдерді қабылдай|
|алатын шағын адамдардың болуы ... ... ... болуы. |
|Бұйрыққа және сезімге үйрену. ... ... және ... |
| ... |
| | ... ... құрылымы мен принциптері
Саяси сана басты көзінің бірі – А. Смит пен Д. ... ... ... ... – жаңа ... (фабрикалық еңбек бөлісу,
өндірістік бақылауды ұйымдастыру т.б.) ... ... ... ... ... адамдар еңбегін басқаруға социалистутопистер,
мәселен, Роберт Оуэн ерекше көңіл бөлді. Ол әсіресе қазіргі кезде біз ... ... ... ... көңіл бөлді. Оуэн таза теориямен ... ХIХ ... ... ол өз ... ... батыл эксперимент
жасады: кәсіпорында жұмысшылардың тамақтануы ұйымдастырылып, ал ... жаңа ... ... территориясы жөнге келтіріліп,
көгалдандырылды. ... ... ... ... ... саясатқа
ұмтылуымыздың көне тарихы лайықты болған.
Оуэн еңбек өнімділігін арттыру үшін моральдық ықпалды да ... ... кем ... ... ол, өндірісте жарыс
ұйымдастырды: таңдаулы жұмысшылардың станоктарында қызыл ... ... ... ... ... ... келтірілген деректерден аңғаратынымыз – басқару барлық қоғамдық
формацияда болған, бірақта кестеде көрсетілгендей, көне уақыттағы ... ... ... ... едәуір айырмашылығы болған.
Ғылыми менеджменттің пайда болуы Фредрик Уинслоу Тейлордың (1856-1915)
есімімен байланысты. Оның басты еңбектері – «Фабриканы ... ... ... ... (1911), ... ... комиссиясы
алдында көрсету» (1912). Филадельфиядағы оның зиратының басына ... ... деп ... 1880 жылдары өздігінен инженерлік білім
алған американдық Фредрик В. Тейлор процесін зерттей бастады. Тейлор ... ... ... асатын іс ретінде қарастырмай, оған терең деп
қойып, зерттей ... ... адам ... концепциясының негізгі қағидалары:
1. Практикада қалыптасқан ескі, дәстүрлі жұмыс тәсілдерінің ... ... ... оның ... ... ... тұрғыдан зерттеу. Ол
былай деді: басқаруда да, көпір салу секілді асқан дәлдік керек.
2. Жұмысшыларды ғылыми ... ... ... ол арды ... ... ... ... ғылыми ойластырылған жүйесін ... ... ... пен жұмысшылар арасындағы ынтымақтастық.
4. Еңбекті біркелкі бөлісу және әкімшілік пен жұмысшылар ... ... ... ... ... ... етіпқоя отырып,
тейлор жұмысшы еңбегі мен өндіріс құралдарын пайдалануды; материалдар мен
аспаптарды үнемдеп жұмсауды, ... ... ... ... уақытын дәл есептеуді қарапайым ... ... ... ... ... процестерін зерттеуді, әрбір операцияға бақылау
орнатуды, бірыңғайланған еңбек ақыны қолдануды т.б. көздеді.
Тейлор жеке жұмыскерлердің еңбек операцияларын ... ... ... жекелеген құрамдас бөліктерге жіктеуге ... ... ... ... ... ... анықтауға болатындығын
дәлелдеді.
Жұмыс уақытын дәл есептеу құралдарын, жұмыс операциялары ... ... ... ... ... және ... ... қажет етті.
Тейлор жұмысындағы басты жүйе – жекелеген жұмысшылардың ... ету, ... ... ... ... ... басқару процесін
ұйымдастыруды қайта құру болды. Тейлор ... дәл осы жағы ... ... ... Тейлор ілімінің көрнекті зерттеушілері мен ... ... ... ... Б. ... ... ... Хорейс
Хетэуй, Сенфорт, Харригон, Эмергон, Г. Форд болды.
Эммерсон ... ... ... 12 ... ... ... болды. (1912). Мұнда ол кәсіпорынды басқарудың ... әрі ... ... пікірінше, мұндай принциптерге
мыналар жатады:
- дәл тұжырымдалған мақсат, басқарудың барлық деңгейінде ... ... ... мен қол ... ұмтылады;
- болашақ мақсатты ескере отырып, әрбір жаңа процесті талдауға шынайы
дұрыс көңіл бөлу;
- білікті кеңес беру - ... және ... ... ... ... және барлық мәселеде білікті кеңес бірлесіп
ақылдасқанда ғана нәтижелі ... ...... ұжым ... ... ... ... пен
ережеге бағынуы;
- қызметкерлерге әділ төрелік;
- басшыны қажетті мәліметтермен қамтамасыз ететін жедел, сенімді,
толық, дәл және ... ... ұжым ... ... ... ... ... ететін
диспетчерлік жұмыс;
- ұйымдастырудағы бүкіл кемшілікті дәл ... және одан ... ... мүмкіндік беретін нормалар мен жұмыс кестелері;
- ең тәуір нәтижеге ... ... ... ... ... ... құнның үйлесімдерін қамтамасыз ететін жағдайларды қалыпқа
келтіру;
- уақытты белгілеуді және ... ... ... ... ... ... ... барлық ережесін нақты бекітуді қамтамасыз
ететін жазбаша стандартты нұсқаулар;
- әрбір жұмысшылар ... ... ... ... ... ... ақы төлеу.
Г. Эммерсон өндірісті және басқарманы ұйымдастырудың ... ... ... ... қажеттігін және тиімділігін тұңғыш
рет атап көрсетті. Әсіресе, ... ... ... ... ... (ол ... рет енгізген ұғым) ерекше көңіл
аударарлық. ... деп, ... мен ... ... ең ... ... атап көрсетті.
Менеджменттің негізгі принциптері – деп басқарудың ... ... ... ... ... құрылымның (элементтің)
аралығындағы байланыстарды, (қарым – қатынастарды) жүргізудің жалпылама
заңдылықтарын түсіндіреді.
Менеджменттің негізгі принциптері ... ... және ... ... ... ыңғайлы байланыстыру;
2. Құқықтарды, міндеттемелерді және жауапкершілікті байланыстыру;
3. Басқаруды демократизациялау;
Форд басқаруды ұйымдастырудың мынадай принциптерін қолданды:
- ... ... ... ... ... ... дәл есептеу және
жоспарлау;
- жұмыс жағдайын есептеу және жоспарлау;
- шикізаттарды, материалдарды, ... ... ... ... ... стандартты технология бойынша жүзеге асыру;
- өндірісті жетілдіру жолдарын үнемі іздестіру.
Өндірісті ғылыми басқару концепциясы елеулі ... ... ... ... ... ісі ғылыми зерттеудің дербес саласы ретінде танылды.
«Ғылыми басқару» қозғалысы АҚШ-тан тыс жерлерге ... ... ... ... ... және ... да ... елдерде кеңінен мәлім
болды, мұның өзі оларда «басқару», «ғылыми ... ... ... ... т.б. аттармен жарияланды.
2. Менеджменттің негізгі бағыттары мен Қазақстандағы менеджмент
2.1. Менеджмент іс - әрекетінің бағыты
Менеджмент мынадай бағыттарда жүзеге асырылады:
1) экономикалық
2) ...... ... ұйымдық – техникалық
Экономикалық бағыттың мәні - өндірісті ... ... ... ... қызметі аз шығындала отырып, материалдық және ... ...... ...... ... ... біріктіру.
Басқарудың төменгі және орта деңгейіндегі менеджерлердің ... ... мен ... ... ... ... қатынастар орнатуға
бағытталған.
Менеджментің құқықтың бағыты – фирманы құру бойынша заңдар, кедендік
және ... ... ... қызметті мемлекеттік реттеу бойынша
заңдарды қамтиды. Менеджерлердің ұйымдық – ... ... ... ... жұмысшылар еңбегін жетілдіру және т.б.
қамтиды.
Менеджментің 3 кезеңі белгілі:
• стратегиялық басқару,
• оперативтік басқару,
• бақылау.
Стратегиялық басқару – ... ... ... ... мен
перспективті жоспарлау.
Оперативтік басқару – қызметтің екі түрін қамтиды: ұйым және ...... ... ... ... мақсаттарға
жетудегі нәтижелерді талдау мен бағалау.
Тиімді ... ... ... ... ... бағыттары емен
кезеңдерінің бірлігін қамтамасыз етеді.
Пайданы қамтамасыз ету – ... ... ... пайдалық деңгейі нарықпен ... ... ... ... пайдалану мен тиімді басқаруға тәуелді.
Менеджментің қазіргі және болашақтағы тәуекелдік деңгейін төмендетуге
негізделген.
Менеджер еңбегінің заты ақпар және ... ... ... менеджер аз білімді болсада, басқару іскерлігінің қыр
сырын жетік біліуі керек. Басқару негіздерін зерттеу мен оқу ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2.2. Менеджер жұмысын ұйымдастырудың негізгі принциптері
Менеджер деген сөздің өзі бізге ағылшын тілінен ... бір ... бір ... меңгеру, басшылық ету деген сөз. Мәселен, тек ғылыми
ізденістермен шұғылданатын зерттеуші менеджер ... ... егер ... ... ... ... онда ол әрине, менеджер. Ауруды
тек емдеп қана қоймай, клиниканы меңгеретін дәрігер жөнінде де осыны ... көп ... ... ... Бұл-басқарумен, экономикамен
шұғылданатын, заң және басқа да мәселелерді жақсы білетін кез ... ... ... орнында жұмыс істейтін кез келген адам да менеджер.
Барлық ... ... ... ... орнына қарамастан, ортақ
қызмет міндеті болады.
Біріншіден, менеджер іскер кәсіпорынның мақсатын орындайды, сол
мақсатын ... үшін не ... ... ... ... нақты
міндеттер жүктей отырып, оны жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Екіншіден, менеджер ұйымдастырушы. Ол ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлердің тиісті құрамын
іріктейді т.б.
Үшіншіден, менеджер көтермелеу шараларын ... ... ... ... орнатады. Ол ұжымды (коллективті) өз ... ... ... құрады: бұл үшін қолда бар барлық
мүмкіндікті-сыйлық беру, ... ... ... ... ... Менеджер ұжымдағы барлық адамдармен тіл ... ... ... ... ... ... ... нормалауды
белгілейді, кәсіпорында жұмыс істейтін барлық адамдардың жұмысын бағалайды.
Бесіншіден, ... ... ... ... ... ... ... Адамдардың мамандығының жетілдірілуі де,
қызмет жағынан жоғарылап, не төмендеуі де, ұжым бірлігінің ... ... де ... ... ... ... тұрған барлық проблемаларды біле ... ол ... ... ... да ... емес. Оның арнайы еңбек
құралы, атап айтқанда ақпараты (информациясы) болады. Менеджер адамдарды
жұмысқа ынталандырады, бағыттайды, ұйымдастырады. Оның ... ... ... ... сөзі; немесе цифр тілі. Менеджердің жұмысы техникаға,
есептеу операцияларына немесе өнім сатуға қатысты болғанына қарамастан,
оның ... ... ... және оқу, айту және жазу қабілеттеріне
байланысты. Ол өз ойын басқа біреулердің санасына ... ... ... ... да ... айқындай алуы тиіс.
Менеджерлік шеберліктің маңызды жақтарының бірі-келіссөз жүргізе
білуі-әріптесінің мүддесін өз мүддесіне сәйкестендіре ... ... ... ... өзі ... қарамағындағы адамдарға әкімшілік билік жүргізе
алмайтын ... үшін де, ... ... шикізат жеткізушілермен қарым-
қатынас орнату үшін де аса қажетті ... ... ... ... көп ... маклерлік фирмаға ұқсайтын болады.
Менеджерлер жұмысын ұйымдастырудың мынадай принциптері бар.
- төңірегіңе жақсы жандарды топтастыр, интелегенттерге және ... ... ... ... ... ... айқында, күнделікті іс-әректіңнің
жазбасын жүргіз, ең күрделі проблемаларды текстің бірінші бетіне жазып қой;
- нақты іс ... айт, ... ... ... ... біл, ... мен ... материалдарына негізделсін, әрі нақты, қысқа,
кімге ... ... ал ... ... варианты –шағын болсын;
- басшы штаб мен өндірістік сала аралығындағы кикілжің қымбат ... ... бос ... ... ... ... екі жақтың да
жауапкершілігін дұрыс шектей білуі тиіс. Штабтың бірінші ... ... ... әрі ... ... ... ықпал ете білу;
- әркімнің билік аясын нақты айқында, адамдардың дербес жұмыс ... ... ... әр түрлі көзқарастарды ескер, оларды дұрыс
пайдалан;
- пайда ... ... ... ... ... күннің түйінді мақсаты-
барынша пайда табуға қамқорлық жасау екендігін есте ... өз ... ... тап, әрі соны ... ... кейбір жоғарғы басшы корпорациялары менеджерлер үшін
үш өсиет айтады: адамды құрметтеу, ... ... бөлу және ... ... Ал ... компаниясы басқарушы үшін он өсиетті
келтіреді: «адалдық, әдептілік, адамды құрметтеу, ... ... ... ... икемділік, жұмыс сапасы, азаматтық
сезімділік, тиімділік және бейімдеушілік».
Европалық менеджерлер қазіргі кезде ... ... ... ... ... өткізуде. Басқару жөніндегі ... ... пен ... «Басыбайлықтан босанған менеджер»
кітабында алдағы онжылдықта басқару үшін менеджердің мынадай ... ... ... ... ... ... ... бағалы қасиеттері;
-жеке өзінің айқын жоспарлары;
-жеке басын үнемі жетілдіріп отыру;
-проблемаларды шешуге дағдылану;
-өнертапқыштық және инновацияға қабілеттілік;
-маңайындағы адамдарға ... ... ете ... ... басқару әдіс-тәсілдерін білу;
-басшылық ету қабілетін;
-қол астындағы адамдарды баулып, жетілдіре білу;
-тиімді ... ... ... және ... қабілеті.
2.3. Қазақстандағы менджменттің методологиялық негіздері
Экономика дамыған қазіргі таңда менеджер ... ең кең ... ... ... ... ... практика жүзінде қолдану
және теориялық жағынан оқытуға негіз бар, ... ... ... ... мен ... – экономикалық басқару жүйесіне
көшуді бастаған болатын. Осы түрғыдан менеджмент негізінің ... ... ... ... және ... ... әр ... деңгейлерінде
практика жүзінде қолдану қажет.
Менеджмент – нарықтық экономика кезінде жеке субъектіге қажетті
ерекше ... түрі деп ... Бұл түрі ... ... ... фирма, мекеме нарықтық жағдайда ... ... ... ... әдісін қолдану қызметі. Осы жағынан
келгенде, менеджмент нарықтық экономика ... ... деп ... Бұл ... ... мекеме не фирманың нарықтық сұранысына тұтынушы қажеттілігіне ... ... ... және пайда түсіретін өнім түрлерін шығару
үшін өндіретін ... ... ... ... ... ... аз ... – көп пайда келтіру үшін
жұмыстану.
• жекеменшіктік пен еркіндік.
Менеджменттің өзінің жеке ... ... бар, ... ... ... жеке ... ... өнжірісті басқару
• қызметкерлерді басқару
Мемлекеттік басқарудың көкейтесті ... ... ... үшін,
менеджменттің теориясын және теориясын және ... ... ...... елдің экономикалық жағдайын ақтау үшін үш ... білу ... ... және ... ... жұмысшы күшінің сапасы мен еңбекке көзқарасы;
• менеджмент (өндірісті басқару және ұйымдастыру).
Менеджменттік жағдайы техника және технология деңгейі; жұмысшы ... ... ... етеді. Сондықтан Альфред Маршалл дәстүрлі үш (капитал,
еңбек, жер)өндірістік факторларға ... ... ... ... ... ... басқару факторларының маңызының артыуына ... ... ... ... ... ... концепциясының пайда
болуына мүмкіндік жасайды, бұл үкіметтің жеке ... ... ... көмектесті. Осыдай біздің елімізде менеджмент дәстүрінің ... ... көру қиын ... ... бұл ... белгілерін мынадан көруге болады:
1. Басқару жүйесінің негізгі методтарын жақсы меңгерген маман даярлау;
2. Мақсатты мекеме басшыларын ... ... ... ... ... ... басқаруды бірінші орынға қою;
4. Иерархиялық сапанвң барлық деңгейінде жұмыс істей ... ... ... ... – психологиялық басқару әдісін қолдану;
6. Адамның еңбекке қабілеті мен қызметі әдістерін басқару;
7. Адамның еңбекке қызығушылығы мен еңбектегі іс-әрекет себептерін ... ... ... ... ... ... қолдану;
9. Ақпараттың үрдістер мен компьютердің ролін көтеру.
Халық шаруашылығын тиімді басқару ... ... беру ... ... ... Соңғы 1920 – 1930 жылдар ішінде менеджмент терең
өзгерістерге ... Бұл ... ... пен ... ... ... менеджменттің ескі жүйесінің ауысуы ... ... ... ... ... ... жабық жүйе ретінде қаралып,
оның табысы факторлар мен шекарасындағы жетістікпен байланыстырылды. ... ... ... пайдалану арқылы еңбек өндірісі мен ... ... ... ... ... өнімі ұйымдастырылды.
Бұндайда мақсаты мен міндеті ұзақ ... ... бір ... ... ... даму ... қажетті мамандардың негізінде.
Ұйымдастыру структурасы ... ... ... тұрғызылады
(аппараттың қызметі мен мамандығы бойынша бөлінуі) шешуші рольді –кадрлар
жұмысы мен олардың қызметкерлігін бақылау арқылы ... ... ... кездегі басқару рационалды модельді итеріп тастаған жоқ,
ұйымдастыру структурасын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... экономикалық расчет жасауда өте қажет.
Жалпылама өндірістік стандартты өнімдерді шығаруда қатал басқару
керек. Ал өндірісті ... ... ... ... аралық байланыс
жасау, жаңа партнерлар табуда бұл ... ... ... Бұл жерде жаңа,
жүйелі тиімді, өнімді басқарушы керек.
Жаңа басқару парадигмасы стратегиялық басқаруды ... ... ... ... ... ... бір ... әр түрлі жағдайда өз ережесі қолданылады. Осымен байланысты әрбір
ұйым өз жұмысын ... ... орай ... ... Бұл ... әрекетін альпорнативті негізге итермелейді. Табысқа жету үшін,
менеджерлер жағдайларды талдай білу және ... ... білу ... Бұл
жағдайының тиімді жағы –оның методологиясын мойындау. Менеджерлер ... ... ... ... ішкі және ... ... үйренуі қажет.
Мысалы, мекеме мемлекеттік меншіктен, ... ... әрі ... ... режимі сақталуы мүмкін емес. Себебі бұның арты еңбек
өнімін азайтып, банкротқа әкеледі. Біздің ... ... ... ... оқу ... ... ... Өтпелі кезеңде экономиканы
басқаруда көптеген қателіктерге әкелді. Ең бастысы басқарудың жаңа ... ... ену. ... ... біріншіден, нарықтық экономиканың
дүние жүзілік ғылыми әдістерін ... ... ал ... ... ... ҚР-ның ғалымдарының көзқарастарын алып жасалған.
Басқарудың жаңа парадигмасының негізгі ережесі біздің мемлекетте
төмендегіше:-нарықтық ... ... ... ... өту ауыр үрдіс, онда белсенді роль атқаратын мемлекет.
- Нарықтық шаруашылық субъектісі ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде өзін-өзі басқару және шаруашылықта полицентрлік
жүйемен басқаруға көшу.
- Нарықтық үйлесім және әкімшілік ... ... ... ... секторларында жүзеге асыру.
Соңғы жылдары елімізде реформа ... үш ... ... бір ... ... ... әлеуметтік сфераға
көшіру, жалпы масштабты мемлекеттік өндірістерді жекешелендіру, базалық
өндіріс орындарын ... ... ... ... көптеп
шығарылғанмен, өткізілген шаралармен ... ... ... бұл ... ... ... дәлелдеді.
Реформаның негізгі радикальды шын мағынасында болуы керек. Көлемді
және масштабты радикальды реформадан ... ... ... көшу ... және ... экономикалық саясатының нағыз
реформалық кретерийті. Яғни, экономикалық саясаттағы ... ... ... ... нақты нәтижесімен бағалануы керек. Өтпелі
экономика ... ... ... деп ... ... ... сатысы басталды бұл шын мәнінде ... ... жаңа ... Дегенмен, нарықтық қатынастың дамуы мен
қалыптасу мақсаты ... ... ... ... оларсыз экономикалық
өсімнің бірқалыпты және жоғары болуы мүмкін емес.
Біз мынаған нақты ... ... ... қандайда болмасын
радикальды реформа, экономикалфық саясат елімізді гүлдендіруге әкелмейді,
егер де ұйымдастырылған, ... ... ... ... күрес
жүргізілмесе, заңдылық, еліміздегі жеке адамның қауіпсіздігі заңды түрде
қорғалмаса. Мемлекеттік ... ... оның ... мен ... ... ... ... Осының барлығы мемлекеттік функцияның
нарықтық жағдайында және ... ... ... жойылу негізінде,
мемлекеттің тікелей араласуының негізінде берілген.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті жекешелендіруге жаңаша қарым-қатынасының
әркезде және жаңаша қарауы. Жеделдетілген соншалық, стратегиялық маңызды
өндіріс ... бәрі ... ... келеді, олар жалпы ұлттық
мақтанышымыз еді, шетел структураларына кейде жасырын сатылып ... ... бәрі ... экономикалық қауіпсіздігіне үлкен қауіп қатер
төндіріп отыр.
Жекешелендіруге осындай қарым-қатынастың өзі әлеуметтік маңызы бар
денсаулық ... ... ... және ... ... ... тежеу болады. Бірақ негізінен жекешелендіру аяқталды.
Осы жекешелендірілген ... ... ... ... ... ... өндірістің өсуіне үлесін қосады деп сенеміз.
Осындай операциялар финанс ... ... ... ... жол ... керек, еліміздің алдыңғы ... ... ... үшін тиым салуымыз қажет. Сондықтан, елімізде
шетелдің финанс структураларына сан ... ... ... Бұны ... еліміздің экономикалық қауіпсіздігі талап етеді. Басты ... ... ... ... өсу, даму ... ... еді. ... олар
шетел компанияларының қолында, олар капиталды Қазақстаннан тыс жерге алып
кетеді, оның болашақта қайтуы белгісіз. ... ... ... ... ... бар ... көбейтуге, сол саладағы өндірісті
жандандыруға жұмыстанады. Солардың ішінен әсіресе, ... ... ... ... ... өндірісті дамыту. Еліміздің
экономикасын көтеру үшін шетел инвесторларын ... жайы тұр ... ... ... ... және шетел инвестициясына
тұратын. Дегенмен Қазақстанның объективтік жағдайына баға беретін ... ішкі жеке ... қоры ... ... ... айтқанда, басты тура және портфельді жеке инвесторлар туралы
айтылған еді.
Қорытынды
Қоғамдағы экономикалық байланыстың дамуы мен ... ... ... ... қиындатты. Нарықтық байланыста дамығанға ... ... ... ... ие ... ... ... өндіріс
құралдарының иелері арқылы жүргізіледі, бірақ капиталды концентрациялау
процесінде ... ... жаңа ... формалары пайда болды, мұның
өзі ... ... жеке ... ... ... ... ... ретінде қоғамдық өндірістің әр түрлі
ұйымдық формалары танылады: ... ... ... ... жеке ... ... ... ұйымдар.
Дамыған экономика қоғамдық еңбекті нақты пропорцияларда тарату
қажеттілігін тудырады. Жеке сферамен өндіріс ... ... ... бөлігі бола отырып жеке комплексті құрайды. ... ... ... ... мекемелер мен салалар, сфераларды ұйымдастыру
бойынша жоспарланған қызмет.
Қоғамдық процестерді ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар бірлескен қызметті
ұйымдастыру бойынша адамдардың ... ... ... ... басқарушылық әсер етуді жүзеге асыру мен
дайындау процесіндегі адамдардың әрекеттерін қамтиді. ... ... ... ... ... және ... да ... байланысты.
Өндірісті басқару қатынастары адамдар тұрғысында көрсетілсе,
онда жеке ... ие. Егер ... ... ... ... ... жүйеішілік қатынастар пайда болады.
Менеджменттің тағы бір анықтамасына сәйкес оның жұмыс істеу міндетіне
жататыны - қолда бар адам мен ... ... ... тиімді
кәсіпорын құру.
Қазақстанда менеджменттің қолданылуы оның методы мен қолданылу
сферасынан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, табиғи ерекшелігімен бай елге қолданады. Бұл ... оны ... ... ... ... ... ... нақты әдістер және
басқару үрдісі қажет.
Осылардың ішінде ілгерілеген маңызды үрдіс бұйрықты ... ... ... қалыптасуы, базалық басқару әдісімен
байланыстылығында еді.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Макаров С.Ф. ... за ... ... ... 1989. (26 – 29
бет)
2. Руководитель коллектива. Наше общество сегодня и завтра. –Л., 1924-23
ст.(20 – 25 бет )
3. Бобрыщев Д.Н. ... ... ... М.: 1988-189 ... 35 бет )
4. ... Д.М. ... и ... М. Наука, 1972-535 ст. .(120 –
128 бет )
5. Оксфордский учебный словарь английского языка (А.С. ...... ... ... 1974-англ. яз). .(13 – 15 бет )
6. Шағын кәсіпкерлікті басқару. О. Сәбден. А. Тоқтанова. «Білім». Алматы,
2002 ж. .(32 – 35 бет )
7. ... ... 1997 жылы 6 ... ... ... ... ... көрсетуді күшейту және белсендіру шаралар
туралы» жарлығы Казахстанская правда. 1997ж. .(3 – 4 бет )
8. ... ... В. П. ... В. Д. Грибов. Финансы ... ... 2001г. .(12 – 18 бет )
9. ... ... К. Р. ... ... университеті». Алматы,
1999ж. .(36 – 38 бет )
10. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік. «Экономика». Алматы, 2003г.
.(28 – 35 бет ... ... ... ... М. Қ. ... Оқу құралы.
Атырау, 2004ж.(65 – 68 бет )
12. Кәсіпорын экономикасы. Г. Ө. Жолдасбаева. «Экономика». Оқу ... 2002ж. (35 – 36 бет ... ... ... А. Қ. ... Қ. Ә. ... ... 2003ж. .(45 – 48 бет )
14. З.Е. ... «Как ... ... – 1997 г. .(50 – 55 ... В.В. Глухов «Основы менеджмента» - М., 2000г. .(26 – 28 бет)
16. К.Г. Ахметов «Өндіріс менеджменті» - Орал .2001г. .(40 – 48 бет ... В.Е. ... ... ... .(15 – 25 бет ... Акофф Р. Планирование будущего корпорации.— М’, 1985. Браков А.Е. ... ... ли ... ... ... ред. И.П. ... и
А.И. Наумова.— М., 1990. .(37 – 45 бет )
19. Виханский О. С., ... АЯ. ... ... ... ... М., 1995. .(45 – 55 бет ... Виханский О.С., Наумов А.И. Практикум по курсу ... ... ... М., 1998. .( 75– 85 бет ... Шекшяя С.В. Управление персоналом современной организации.— М., 1997.
.(80 – 95 бет)

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Менеджменттің негізгі бағыттары мен Қазақстандағы менеджмент10 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Банк менеджментінің негізгі бағыты11 бет
Басқарушылық қызметтегі (Менеджменттегі) келіспеушіліктер4 бет
Менеджмент ғылым ретінде8 бет
Стратегиялық менеджмент пәніне кіріспе21 бет
Халықаралық қаржылық менеджменттің мазмұны9 бет
«Альмурат - К» Жауапкершілігі шектеулі серіктестік14 бет
Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидасы5 бет
Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидасы жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь