Қазіргі қазақ тележурналистикасының тілі

Қазір елімізде қазақ тілінде хабар тарататын республикалық жеті-сегіз телеарна жұмыс істейді. Бірақ олар әр тақырыпты көрермендерге жеткізуде әртүрлі тәсілдерді қолданады. Мәселен, жетекші орындардағы "Хабар", "Қазақстан" және "КТК" телеарналарында бір жаңалықтың өзін жан-жақтан көруге тура келеді.
Әрине, біріншіден оған - әлгі телеарналардың ұстанған бағыты, ішкі саясаты және журналистердің біліктілік потенциалы сөз жоқ әсерін тигізбей тұрмайды. Осы ретте, тәуелсіздік алған жылдардан бері қазақ тележурналистикасы қандай деңгейге жетті дейтін заңды сұрақ туады. Себебі, бұрнағы жылдары телеарналардағы қарапайым ақпарат, тақырып және сараптамалық бағдарламалар газеттегі әріптестері жағынан көп сынға ұшырайтын. Соңғы кезде осы үрдіс те азая бастаған. Соған қарап қазақ тележурналистикасы ілгеріледі деуге негіз бар ма?
Жалпы, ақпарат кеңістігінде жаңалықтар мен сараптамалық бағдарламаларды және тақырыптық мәселелерді қамтуда қазақ тілді журналистер өз көрермендерін тапты ма? Бүгін біз осы мәселелерге мүмкіндігімізше тоқталайық.
"Хабар" агенттігінің жаңалықтары негізінен ресми сипатта. Сондықтан болар, бұл телеарнада тұрғындардың әлеуметтік жағдайлары туралы материалдар сирек беріледі. Онда негізінен бүгінгі күннің жаңалықтарын ғана қамтуға назар аударылған. Бір айта кетерлігі "Хабардың" тілі – жаңа қазақ журналистикасының алғашқы мектебі десе де болады. Онда оқиғаны нақты, дәл жеткізетін тілшілер де, жүргізушілер де жеткілікті. Дегенмен, кейде, сөзді шұбыртып, көрермендерді жаңылыстырып жіберетін жәйттер де өз алдына бір төбе. "Хабарда" оқиға мен жаңалықтарды жасауда қазақ тілінің жеке "рамкасы" жасалған. Мәселен, бір оқиға бірнеше қалада қайталанса, "Хабардың" сөздік мәтіні дәл солай қайталанып шығады. Көрермен онда тек сөз алған кейіпкерлер мен оқиға орнының өзгергенін ғана байқайды. Яғни, қазақ тілінің қанатын жайып, әдеби және ауызекі сөздерді ұштастыруға "Хабардың" журналистері еріншектене бастаған сыңайлы
        
        ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ТЕЛЕЖУРНАЛИСТИКАСЫНЫҢ ТІЛІ
Қазір елімізде қазақ тілінде хабар тарататын республикалық жеті-сегіз
телеарна жұмыс ... ... олар әр ... ... ... ... қолданады. Мәселен, жетекші орындардағы ... және "КТК" ... бір ... өзін ... тура келеді.
Әрине, біріншіден оған - әлгі телеарналардың ұстанған ... ... және ... ... ... сөз жоқ ... ... Осы ретте, тәуелсіздік алған ... бері ... ... ... ... ... заңды сұрақ туады. Себебі,
бұрнағы жылдары телеарналардағы қарапайым ... ... ... ... ... ... ... көп сынға
ұшырайтын. Соңғы кезде осы үрдіс те азая ... ... ... ... ... деуге негіз бар ма?
Жалпы, ақпарат кеңістігінде ... мен ... және ... ... ... қазақ тілді журналистер
өз көрермендерін тапты ма? Бүгін біз осы мәселелерге ... ... ... негізінен ресми сипатта. Сондықтан
болар, бұл телеарнада тұрғындардың әлеуметтік жағдайлары туралы материалдар
сирек ... Онда ... ... күннің жаңалықтарын ғана қамтуға
назар аударылған. Бір айта ... ... тілі – жаңа ... ... ... десе де болады. Онда оқиғаны ... ... ... де, ... де ... ... кейде, сөзді
шұбыртып, көрермендерді жаңылыстырып жіберетін жәйттер де өз алдына ... ... ... мен ... ... ... ... жеке "рамкасы"
жасалған. Мәселен, бір оқиға бірнеше қалада қайталанса, "Хабардың" сөздік
мәтіні дәл ... ... ... Көрермен онда тек сөз алған кейіпкерлер
мен оқиға орнының өзгергенін ғана байқайды. Яғни, қазақ тілінің ... ... және ... сөздерді ұштастыруға "Хабардың" журналистері
еріншектене бастаған сыңайлы. Енді осы телеарнаның "Жеті күн" ... ... ... ... ... ... сөзі ... негізгі бейнематериалды көруге мәжбүрлеуі тиіс. Бірақ жүргізуші
қанша ышқанса да, диктор сөзінің мән-мағынасы солғын, кісі ... ... ... жарқ етіп ... ... ... ... тапшылығы көзге ұрғандай көрініп тұрады.
Мәселен, “Хабардың” жаңалықтары мен ... ... ... ... болып, бірнеше адам мерт болды” дейтін ... жиі ... ... Сөз ... ... Лев Толстой кезінде
бір сөздің бірнеше сөйлемнен кейін келуі - шеберліктің биік ... ... В. Г. ... сөз ... ұрынғандарды оңдырмай сынаған еді.
Сонда, ... ... ... ... бірнеше адам мерт болды”
деп ... ... ... ... ... ... журналистикасынан әлдеқайда бөлек,
ерекше. Телевидение дегеннің өзі көрермендермен аудиовизуалдық байланыс,
ақпаратты жылдам, ықшам ... ... ... ... ... оқылатын
сөйлемнің қысқа әрі ықшам болғаны дұрыс. Біздегі көп телеарналарға ... ... ... Ал, ... ... ... ұзын болған сайын,
оның ақпараттық мағынасы да жаңылтпаштанып кетеді.
Мұндай “дерттен” ұлттық телеарна журналистері де ада емес. “Қазақстан”
телеарнасы ... ... қоса ... әлеуметтік мәселесін де қозғап,
қоғамдық пікір қалыптастыруда едәуір еңбек ... ... ... ... ... ... ... баса ұстанатын сияқты.
Себебі, диктордың сөзінде езуге күлкі үйірер сөздер кезігіп жатады. ... ... ... ... жеке ... жүріп, қатып қалған
қасаң рамкада жасалуы тиіс деуден аулақпыз. Сонда да болсын, ... ... ... да тұра ... ... ... “ол туралы Ақтөбедегі тілшіміз айтып
берсін” тәрізді сөйлемдерге құмар. ... ... ... тілші не
ертегі, не әңгіме айтып беретін сияқты әсерде қаласың. “Тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... десе, құлаққа “айтып берсін” ... ... ... тиер еді.
Ұлттық арнада қазақ тілінде бағдарламалардың саны басқаларға қарағанда
едәуір көп. Сондықтан, ... ... ... ... және хабарды дұрыс
жүргізетін Қасымға, Нәзираға деген ықыластары да ... Ал, ... ... ... ... қоя ... өзі де ыңғайсыз жағдайда
қалып жататын Сәуленің жөні бір бөлек. Сәуле демекші, тележурналистика
саласындағы ... ... ... ... ... Оның ... ... келгендер басым. Сондықтан, тікелей эфирде біз ... ... ... ... ... ... сөз шеберін емес, студия
қонақтарымен “ойнап” тұрған әртістерді көреміз. Олар ... ... ... бір ... ... ... деп ұғатын сияқты.
Сондықтан, қазақ тележурналистикасына айтылып жататын сындардың көпшілігі
репортаж, очерк, стилистиканың не ... ... ... ... ... тілінің жағдайы “Оңтүстік Астана” тілшісі
Руслан Бөлебайды да бей-жай қалдырмаған. “Айқын” ... ... ... ... ... ... мақаласында Руслан да жан-жақты
толғанған. “Не сыр барын кім білсін, “31 арнаның” ... ... ... ... кейбір бағдарламаларының жүргізушілері де қазақ ... ... ... жоқ, ... ... ақпарат
құралдарындағы тіл мәдениетінің сақталуы ... ... ... өзі көңіл көншітпейді. Тіпті кейбір ... ... ... ... ... арналған заңдылықтардан
бейхабар. Таныс-тамырларының арқасында бір-бір бағдарламаның құлағын
ұстаған тележүргізушісымақтардың ... ... ... ... ... ... Әйтпесе әлемді мойындатқан төртінші
биліктің ... ... ... “Сөйлеу техникасы” деген арнайы
дәрістің өтетінін олар қайдан білсін? Бүгінгі ... ... ... ... арзандап бара жатқандығының бір себебі – осы”,-
деп бір тоқталады. Бұл пікірді жоғарыда біз де атап өткен едік.
“Елордадан еліміздің бес ... ... ... телеарнасының
қазақ тіліндегі жаңалықтар қызметінен журналистикаға тән оперативтілік пен
жаңашылдықты байқауға болады. Ал “Хабарда” қаншама сапалы техника болса ... ... ... ... ... жоқ. Бұл арна ... ... тіліне аударумен “БАҚ туралы” заңдағы 50-де 50 ... ... деп ... ... деп те ... осы ... сұхбат берген "Астана" телеарнасының бас ... ... ... ... әлі де ... ... көбіне қазақ телеарналарын орыс телевизиясымен салыстырады.
Жасыратыны жоқ, ... ... ... сын айтылып жатады. Бұған
көп арасынан кейде қазақы менталитетті айыптаған пікірлерді құлақ шалып
қалады. Ұяң, ... ... ... ... ...... тілші сұрағына,
– Әр халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан өз мінез-құлқы, табиғаты бар. ... ... Ал ... дегеніміз – халық. Журналист сол ... ... ... ... ...... те ... Арасында
үндестік бар. Сосын бағдарлама да соған бейімделеді. Бұл кемшілік емес.
Қазір көп адамдар ... ... ... спутникке қосылған. Сан түрлі
телеарналарды көре алады. Бір-бірімен салыстырып қарайды. Сондайда шетелдік
арналардың ... ... ... ... бұл қазақтың қолынан
тележурналист болу келмейді деген сөз емес. ... ... ... аз.
Кейбір телеарналарда қаржы-қаражат та жете бермейді. Яғни, ... ... ... ... ... емес".
Әрине, барлық кемшіліктерді осылайша кәсіби журналистердің жетіспеуіне
ысыра салуға болмайды. Телевизиядағы қаржы жағы өз ... бір ... ... ... телеарнаның айлық-жалақысы орыс бөліміндегідей ... ... ... ... әккі ... ... ақшалы компаниядан
қайтадан жинап алуға болады. Бізде соңғы уақытта белең алған сылтаудың түрі
әлгіндегідей. Бірақ, қазіргі журфактың ... ... ал, ... ... журналистердің көпшілігі студент кездерінен-ақ ... ... еді. ... солардың бестен бірі ғана журналистиканың
айналасында жүр. Қалғандары мұнайлы компаниялар, қалталы фирмаларды жағалап
кеткен.
"Астана" ... ... ... көп болмаса ... сөз ... ... нақ және дәл. ... ... ... ... қол жеткізгенін тағы да "Айқынға" ақтарылған:
"– Ең алдымен – шындық. Сосын жаңалық деген ... өзі ... ... ел ... ... болуға тиіс. Жаңалықты жасағанда ... ... көзі ... ... ... шығады. Тағы бір ... ... де ... тіл ... бәрінен биік тұруға тиіс"-
депті.
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні – телеарналардағы ... ... ... нашар дейтін уақыттан өттік. Көріп отырғанымыздай, "Хабар",
"Қазақстан", "КТК", "Астана" телеарналарында ... ... ... ... ... ... ... сөйлемнің жасалу жолдарына
немқұрайдылықпен қарау етек алып барады.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тележурналистиканың дамуы58 бет
HTML тілінде телефон анықтамасын құру35 бет
«Оңтүстік Қазақстан телеарнасының өткені мен бүгіні»39 бет
«Телефон анықтамасы» мәліметтер қорын жобалау73 бет
«Хабар» телеаранасының қазіргі қоғамдағы алар орны, телебағдарламалары46 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
«Қазақстан» ұлттық телеарнасындағы ойын-сауық бағдарламалары41 бет
«Қазақтелеком» АҚ филиалы – Алматы ОТД Еңбекшіқазақ аудандық телекоммуникация торабы8 бет
«Әл - Жазира» телеарнасының хабар беру ерекшелігі55 бет
Алматы облысы үшін CDMA 450 технологиясының негізінде радиорұқсатты қолданумен көпарналы телекоммуникациялық жүйені жобалау (Телекоммуникация.Радиоэлеклектроника)42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь