Амандасу

Сәлем - арабтын тыңыштық, бейбітшілік мағынасындағы ас-"салам сөзінің тілімізде фонетиқалық өзгеріске түсіп, қалыптасқан түрі. Арабтар бір-бірімен осы сөзді колданып амандасады. Пайғамбардын атын атап, еске түсіргенде де, мұсылмандар: галәй һиссәлж! (оган тыныштық балсын!) сөзін қосып айтады. Мұсылман дінін қабылдағаннан ермен қазақгар да алдымен осы сөзден бастап амандасатын болған.
Сәлемдесу - тұңғыш рет немесе араға белгілі бір уақыт салып, кездескен таныс және бейтаныс адамдардың дәстүрлі сөз, ишара не дене қимылы арқылы бір-біріне жақындық ниет, ілтипат білдіріп, жылы шырай танытуы. "Сәлем - сөздің басы" делінетіні де сондықтан.
Тегінде, әдеп, адамшылық - амандасудан басталады. Адам баласының рухани тарихында қолы жеткен зор игілігі - сәлемдесү). Оның шарапаты. мен кереметі сонда - адамзат әдабініи, қалыптасуында, жұмыр басты пенделердің бір-біріне жылы мейір мен кең пейіл көрсетуінде, достықты, өзара жақындықты бейнелеуде аса зор маңызға ие. Адам баласы қашанда тыныш-бейбіт, басы аман, бауыры бүтін, бір-бірімен тату-тәтті, сыйласып өмір сүруді аңсап, армандаған. Соның негізін сәлемдесу әдебі салған. Сәлемдесу о заманнан құдайшылық, имандылық, кісілік нышаны ретінде түсініліп, қабылданған. Сондықтан, мәселен, қазақтарда бар "сәлемі тузу", ''сәлемнен кеткен жоқ" сияқты сөздер татулықты, ағайын арасынын бұзылмағанын білдіреді. Соған орай бізде "тәңірдің сәлемін беру", "сәлемін қабыл алды" ұғымдары қалыптасқан: Мұндағы тәңір - құдайдың бір аты. Оның түп төркіні ежелгі заростаризм дінінің құдайы - Тәңірінің есімімен байланысты.
"Тәңір жарылқасын!" деген түсініктің өзі сол заманнан біздің кезімізге дейін жетіп, кәдуілгі салт-дәстүрлерімізге арадасып кеткен.
Сәлемдесудің мәні, ен алдымен, бетпе-бет ұшырасқан сәтте болатын тоң-торыс үнсіздік, "ыңғайсыздық" пен жатырқаушылық, салқындық кедергісін жойып, бір-бірінін кейіп-кескінін тану, болмысын байқау, өзіне деген көңіл ауанын білу және тілек , арқылы өзінің қалауын (әдетін) ұқтыру; бір-бірінің аман-саулығын сұрасу, өздерінің аман-есен дидарласып тұрғандарына қуанып, шүкіршілігін жасау, ниеттерінің ақ-адал, таза екенін білдіру. Азиядағы туысқан түркі халықтары, барлық мұсылман елдеріндегідей,'"Ассалаумағалейкум" деген араб сөзімен амандасады, оның мағынасы "Сізге тыныштық тиеймін дегенді білдіреді. Оған жауап, яғни сәлемді алу ретінде айтылатын " Уағалайкумассалам" — "Сізге де тыныштық тілеймін'' деген сөз. Одан кейін барып: "Үй ішіңіз, мал-жаныңыз аман ба? Денсаулығыңыз жақсы ма?" деген сияқты хал-жағдайды білісу, жай, жөн сұрасу рәсімі жалғасады
        
        Амандасу
Сәлем - арабтын тыңыштық, бейбітшілік мағынасындағы ас-"салам сөзінің
тілімізде фонетиқалық өзгеріске түсіп, ... ... ... ... осы ... ... амандасады. Пайғамбардын атын атап, еске
түсіргенде де, ... ... ... ... ... ... сөзін
қосып айтады. Мұсылман дінін қабылдағаннан ермен қазақгар да алдымен ... ... ... ... - ... рет ... ... белгілі бір уақыт салып,
кездескен таныс және бейтаныс адамдардың дәстүрлі сөз, ... не дене ... ... жақындық ниет, ілтипат білдіріп, жылы шырай танытуы.
"Сәлем - сөздің басы" ... де ... ... ... - ... ... Адам ... тарихында қолы жеткен зор игілігі - сәлемдесү). Оның ... ... ... - ... әдабініи, қалыптасуында, жұмыр басты пенделердің
бір-біріне жылы ... мен кең ... ... ... ... жақындықты
бейнелеуде аса зор маңызға ие. Адам баласы қашанда тыныш-бейбіт, басы аман,
бауыры бүтін, ... ... ... өмір сүруді аңсап,
армандаған. Соның негізін ... ... ... ... о ... имандылық, кісілік нышаны ретінде түсініліп, қабылданған.
Сондықтан, мәселен, қазақтарда бар "сәлемі ... ... ... ... ... ... ағайын арасынын бұзылмағанын білдіреді. Соған орай
бізде "тәңірдің сәлемін ... ... ... алды" ұғымдары қалыптасқан:
Мұндағы тәңір - құдайдың бір аты. Оның түп ... ... ... құдайы - Тәңірінің есімімен байланысты.
"Тәңір жарылқасын!" деген түсініктің өзі сол заманнан ... ... ... ... ... арадасып кеткен.
Сәлемдесудің мәні, ен алдымен, бетпе-бет ұшырасқан сәтте болатын тоң-
торыс үнсіздік, "ыңғайсыздық" пен ... ... ... ... ... ... болмысын байқау, өзіне деген көңіл
ауанын білу және тілек , арқылы ... ... ... ... ... сұрасу, өздерінің аман-есен дидарласып тұрғандарына қуанып,
шүкіршілігін жасау, ниеттерінің ... таза ... ... Азиядағы
туысқан ... ... ... мұсылман
елдеріндегідей,'"Ассалаумағалейкум" деген араб ... ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Оған жауап, яғни
сәлемді алу ретінде айтылатын " ...... де ... ... сөз. Одан ... ... "Үй ішіңіз, мал-жаныңыз аман ... ... ма?" ... ... хал-жағдайды білісу, жай, жөн сұрасу
рәсімі жалғасады
Дүние ... сан ... ... ... де ... ... болып
келеді. Мысалы, жапондықтар, танысатын көрген жерде қалшиып сәл тұрғаннан
кейін, колық алдымен беліне одан кейін ... ... ... ... ... қалпы, мүләйім жүзбен көзін сүзіп ... ... ... ... басы ... ... еңкею, орташа бүгілу және сәл иілү
сияқты түрлері бар. Осыған ұқсас сәлем ... ... ... ... да кездеседі. Мәселен, қазақ ... ... ... ... қайнағалары мен жасы келген абысын-ажынға, өзі келін боп ... ... тізе ... ... кеудесіне қойып, иіліп сәлем қылады.
Оған үлкендер: "Көпжаса, балам!", "Үбірлі-шубірлі бол" -деген сияқты тілек
айтып, батасын береді. ... ... да ... сәлемдесу түрі
болғанын "Алпамыс" жырындағы Гүлбаршынның қайнағасына "иіліп, бүгіліп, ... ... ... ... ... ... ... болады. Ал еркектер
арасында бұрын қол қусырып сәлем беру, яғни "көріп турсың ғои, екі ... ... жоқ, ... устасқан" дегенді аңғартатын сәлемдесу түрі
болған. Сол "Алпамыста": "қырық ... ... ... ... кол ... бергені" жайында айтылады.
Ауғандар алдымен қолын мандайларына ... ... изет ... ... ... - ... аман ... дегендері. Тибеттіктерде
тіптен қызық: бір-бірімен амаңдасқанда, оң қолымен бас киімін алып, сол
қолын құлағының артын ... ... ... ... Ерте ... Қытайда
досжарамен сәлемдесудің түрі өз қолын өзі қысу ... ... ... ... ... ... Француздар бірінің-бірі
маңдайынан сүйіп амандасады. Жас америқандықтардың аман-сәлемі бір-бірінің
иығын қағу болса, өзар мұрындарын ... ... ... ... бар ... кейін хал-ахуал сұрасу да әдепке, көргенділі» естілікке
жатады. Мұнда да ар халықта әр басқа қалыптасқа жора-салттар бар. ... ... ... - ... ... ... ... "Қалай,
сіз терлейсіз бе" - дейтін ... ... ... ... ... Бугін тамақтандыңыз ба ? Қарныңыз тоқ па?" - деп сұрайды екен.
Орта Азия халықтарыңда сол жақ кеудесін оң қолымен басып ... ... ... да, одан ... ... ... ... Ал
монғолдардың алдымен айтатыны: "Қалай көшіп жатырсың ? Қалай қыстап ... ... ... ?" Бұл жөн сұрасу баршаға түгел ортақ, тіпті көшу дегенді
білмейтін мал ... өзге ... ... кдла тұрғындары да солай аман
дасады. Бізде болса: "Бала-шаға, уй іші аман ба? ... ? ... ... ?" - деп ... ... ... дейтін апаратыны
белгілі.
Міне, мұның бәрі әр елдің ... ... өмір ... мен ... ... сәлемдесу әдептерінің де
өзгешеліктері болатынын көрсетеді. ... ... ... ... ... өте келе, азды-көпті өзгеріске ұшырап отырған. Ол заңды да.
Бұрынғы КСРО шаңырағының астында ғұмыр кешкен жылдарда халқымыздың
әдеп-инабат ... көз ... ... онын ... ... де ... ... баңырғы жарасымды, халық журегіне ыстық әрі терен мәнді
ұлттыкГғұрыпқа зор нұқсан келтірілді. Мұның өзі ең ... ... ... ... ... ... ... соқтмрып, бірімен-бірі "зорас-
ти" десіп өте шығатын нәрсіздікке, ... ... ... ... халқымыздың атам заманнан келе жатқан ... иба ... ... ... үлкендердің алдынан кесе етпеу,
қос қолдап қол алысу, таңертең ұйқыдан тұрғаңда, ата-анаға, жасы үлкендерге
сәлем беру ... ... ... салтымыз "ескіліктің қалдығы" ретінде
құстаналанып, бәрімізге бірдей міндетті әдеп нормасынан ... ... ... ... ... ерен санамай, адамдар
арасында жатырқаушылық Ислам ... ... мен ... ... ен ... деп ... ... "Өз уйіңізден басқа уйге
рұсат сурамай Һәм ешем бермей кірмеңіз. ... ... ... ... кіру ... рұқсат сұрау мен сәлем беруді шариғатқа (намазға) кіргізген және
сонымен қатар адамдарға бір-бірінен сәлемді қабыл алып, ... ... ... "Еер ... ... ... сіз онан ... болмаса да,
тап өзіндей етіп жауап ... ... ... ... ... ... ең ... сипаттары қайсылар ?" - деп сұрағаңда, ол:
"Аштарға тамақ беру, танитын һәм танымайтьмдарға сәлем ... - деп ... ... ... ... да ... бейтаныстытына қарамай, жасы
кішінің үлкенге бірінші болып сәлем беруі міндет. Біз өзіміздің ... ... ... ... бетбұрыс жасап отырған қазіргі кезде
ұсақ-түиекке санамай, ... ... ... ... ... әдебіне: жасы үлкендерге, көпшілікке, отырғандарға сәлем беру
салтымызды үйде, ... орта және ... оқу ... ... ... ... керек.
Сәлемдесудің түп негізі жылы шырай, кіші ... ... ... де лайықты жауап қатьш: "Көп жаса, балам!", "Ғасыр-жасың ұзақ
болсын!" - деген сияқты ізгі тілек, ... ... ... мамыра жай
көңіл жақыңдық, жарастық нышаны болатынын ұмытпаған жөн. Сәлемді сәлқос
қабылдау, қолының ұшын ғана ... ... ... ... таныту
-инабатсыздық, ожар-тәқаппарлық белгісі, оны ... ... ... ... да, ашық қабақпен, күлімсіреп берген сәлем
адамның жан дүниесін жадыратып, әлгі ... ... ... ... жүрмей ме?
Алайда, шынайы әдептілік тұрғысынан алғанда, "ас- салаумағалейкум ... бір ... ... болатын тоқ-торыс сәлемнің ізеттілік емес
екенін, қайта кісі көніліне қаяу ... ... ... шығатыны белгілі.
Сәлемдесудін әдеп ретіндегі ең басты шарты - жылы шырай. Онда ... ... ... ... қас-қабақ, бет-жүз құбылысы, ... ... ... ... ... ... суып немесе сүйкшсіз тыржитып, бар кету
немесе естілер-естілмес етіп міңгірлеп, ернін ... ... ... үш ... сорпасы қосылмайды. Өйткені мұның бәрі адамның өзіне
емес, өзгеге бағытталған. Сәлем алушы үшін мұның бәрі маңызды. ... ... аяқ ... ауыз ... - осылардың бәрі сенің өзіңе қызмет етеді.
Тек жылы жүз, миықтағы күлкі, ... үн - ... ... ... ... басқалардың сенімен жайдары, жақсы қатынаста болуы тілектестік,
ниеттестік үшін, тоң-торыс, жайсыз сезімдер ... ... ... үшін ... Сол ... де ... ... ғана емес, қалай
сәлемдесуді білуі, өзінің қас-қабак, ... ... ... ... ... ... әсер ... болуына талпынуы, машықтанып,
үйренуі керек. Мың сан жыл бұрынғы ата салты мен ... ... ... ... ... ең ... және ... ел саналатын
жапондықтардың қыздарын қаршадайынан бастап тіпті ұйықтап жатқанда да,
жүздері ... жылы ... ... ... деп айта аласыз
ба?..
Осы күнгі жастар, ... ... ... жастар бірін-бірі
көргенде, сәлемі мен ... ... ... ... тебе ... тік
тұрады. Мұңдай жастардың өзбек те, қарақалпақ та, қырғыз бен ... ... ... ... ... ... олардың арасында
өзінің суқаны сүймейтін немесе түс шайысып қалған кісісі болған жағдайда
да, онысын ... ... ашық ... ... дауыспен сәлемдесуі ләзім.
Мұндай жағдайда әлгі дүрдараз кісі де сәлем берушінің сәлемін алуға
тиіс. Қол берісіп көріскенде, ... ... ... қысып, ауырту әдепке
жатпайды. Жастардың үлкендерге қалшиып ... бір ... ... ... ... шарт ... де әдептілік емес. Сондай-ақ немкетті,
саусақтарын былқ еткізіп ұстата ... ... ... ... ... басқа жақта тұруы — әдепсіздікпен парапар. Мұндай қылық кісінің
көңілін жығады. Ал топ адамның ... ... ... атақты-абыройлы деген
бір-екеуімен ғана алалап сәлемдесіп, қол алысу - барып тұрған әдепсіздік.
Бұл сәлем берілген адамдардың өзін ... ... ... да, ... үшін ашықтан-ашық қорлау болып табылады.
Әйелдермен, қыздармен амандасу ер адамдар тарапынан ерекше ... ... ... ... ... етеді. Әйелдер әйелдермен
көріскенде, құшақтасып амандасу жиі ... Ол да ... ... ... ... ... ет ... ағайын-туыс, құда-жекжат, дос-жарандар
сәлемдесіп қана коймай, құшақтасып амандасады. Қазақтар арасында ... кұда мен ... кұда мен ... "төс ... ... ... жақ, сол жак ... тиістіріп керісу салты бар.
Бұл езі сағынысып керіскен туған кұда, ... ... ара- ... салтанатты, жарастық ишарасы болып есептеледі.
Мұндай дәстүрлік амандасудын бүгінде қайта ... ... ... ... батыстың, әсіресе, еліміз бен жерімізді кеулеп
кеткен жат жұрттықтардың әсерінен көптін арасында басқалардың ... ... ... ... ... аузынан сүйіп амандасу етек алды.
Мұның езі — біздін. халкымыздың, мұсылман түркілерінің әдептілік
зандарына жат, кереғар, ... ... ... ... және ... салты
бойынша, оңдай сүйісулер әдепсіздік, ұятсыздық саналады. Ата-ана ұл-қызын
бауырына басып, маңдайынан, бетінен ... ... ... ... келінінің мандайына ернін тигізеді. Жеңгесі қайын сіңлісін,
апалы-сіңлілер бір-бірін бетінен сүйін, шат ... ... ... құшақтасып
керіседі.
Сайып келгенде, әдептілік, кіші пейілділік, әркім өзінің орнын біліп,
шектен шықпаушылық ... ... ғана ... қоймай, мәнін де
арттырады.
Сәлемдесу түрлі ... әр ... ... ... және ... ... ... арқылы) жүзеге асуы мүмкін. Соған байланысты
осылардың әрқайсысынын әдептілік этикетіне қатысты ... ... ... ... үстіне, жиынға сырттан үйге кірген адам, жасы ... ... ... ... ... дені сау адам, әйелге ер адам
алдымен сәлем береді. Телефон ... адам ... ... ... ... ... өзін ... шаруасын айтады.
Жоғарыда сәлемдесу кезіндегі жағдай және ... орын ... ... ... ... қызу ... мәнді ресми жиын, сұрақ-
жауап түріндегі шаралар ... ... ... ... ... ... назарын
аударып, іркіліс жасамау үшін, дауыстап сәлем беріп, қол ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Дастарқан үстіне кірген кісі
дауыстап сәлемдесуі жен болса да, жағалай түгел кол ... ... ... қол ... ... қолын жуу - нағыз ... ... адам елде ұзақ ... ... алыс ... ... ... бір мәнді
жолдан оралған яки қатты сырқаттан соң кездесіп тұрған адамның ... ... ... ... той-томалақ үстінде кездесуінің жөні басқа,
ондайда әлгі шаруаларды тоқтата тұрып, тегіс көрісіп, кол ... ... ... тек ... адам ... ... ... жетеді.
Үйдегі балалар, жасеспірім ұландар мен жастар таңертен ұйқыдан тұрған
соң, ... жуып ... ... ... ... ... беруі керек. Адамнын әр күнгі іс-қимылы таңертеңгі сәлемнен, жақсы
лебіз, қошеметтен басталса, ол ... ... пен ... ... ... ... орайда мектептегі сәлемдесу әдебінін мәні зор ... ... жөн. ... ... ... ... ... бәрімен
шәкірттердің қол алысып, амандасып шығуы міндетті емес, кейде олай ... да. ... ... ... ... ... ата (аға, ... десе, жеткілікті. Дәлізде ... ... ... ... езің тұрғылас балаларға: "Сәлеметсіңдер ме,
балалар?", "Сәлем бердік!" деп ... ... ... ... ... ... ерсі емес.
Ал сыныпқа мұғалім яки бөгде адамның "Ассалаумағалейкум!" деп, ... ... - ... ... ... ... ... адамның залдағы кепшілікке "Ассалаумағалейкум, халайық (ағайын,
т.б.)!" деп, ... ... ... ... ұшырасуы ықтимал бар жағдайдытүгел ескеріп, толық рецепт
беру мүмкін емес. Сірә, оның ... де ... ... ... қай ... жағдайда жолығып тұрғанынан жаңылмай, өзінің тәрбие деңгейіне қарай
барынша сыпайы, әдепті сәлемдесіп үйренгені абзал. ... беру - ... ... өмірлік міндет. Ендеше одан жаңылуға да, жалығуға да қақымыз
жоқ.
Сәлем - сөздің анасы.
(Қазақ мақалы) Сәлем беру де ... ... алу да ... ... ... ... ... Алыстан сәлем береді.
Адам сөйлескенше, Жылқы кісінескенше.
(Қазақ мақалы)

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іскерлік кездесулер9 бет
Дербес компьютерде жұмыс жасау алдындағы қауiпсiздiк ережесiнiң талаптары52 бет
Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал236 бет
Сөз мәдениеті туралы69 бет
Сөз этикет бірліктерінің қолдану орны мен жұмсалу аясы40 бет
Тәрбие сағаты мәдениеттілік8 бет
Қазақ халқының дәстүрлі әдет - ғұрыптары, салт дәстүрлері51 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
Амангелді Иманов3 бет
Амангелді газ кен орны32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь