ЖШС «Жигер» кәсіпорнының өндірістік шаруашылық қызметіне толық талдау жүргізу, кәсіпорынды басқару құрылымын зерттеу, және кәсіпорында негізгі капиталды пайдалану тиімділігін талдау және оның деңгейін арттыру бойынша іс-шаралар жобасын жасау

Кіріспе 3
1 Нарықтық экономикалық жағдайындағы кәсіпорынның негізгі капиталды пайдалану тиімділігін арттырудың теориялық аспектілері
1.1 Негізгі капитал түсінігі және оның құрамы мен құрылымы 5
1.2 Кәсіпорынның негізгі өндірістік капиталын бағалау әдістері 10
1.3 Негізгі капиталды пайдалану көрсетіштері және оны арттырудың қазіргі кездегі жолдары 21

2 «Жигер» ЖШС.ндегі негізгі капиталдың қолданылу тиімділігін талдау
2.1 Кәсіпорынның өндірістік.шаруашылық қызметінің жалпы сипаты және оның экономикалық белсенділігін талдау 30
2.2 Кәсіпорынның негізгі капиталмен қамтамасыз етілуін талдау 42
2.3 Кәсіпорынның өндірістік қуаты және негізгі капиталды тиімді пайдалануды талдау 48

3 «Жигер» ЖШС.ндегі негізгі капиталды пайдалану тиімділігін арттыру жолдары
3.1 Істен шыққан негізгі капиталды сату және өндіріс көлемін ұлғайту арқылы негізгі капиталды пайдалану тиімділігін жоғарылату 56
3.2 Ұсынылған шаралардың экономикалық тиімділігін есептеу 61

Қорытынды 66
Қолданылған әдебиеттер тізімі 68
Тақырып өзектілігі. Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін республикамыздың тәуелсіздігін алғаннан кейін атқарылған жұмыстар көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді.
Нарықтық қатынастар жағдайында ұдайы өндірісте негізгі қор саясаты ерекше маңызды роль атқарады. Негізгі қордың ұдайы өндірісі макро және микро деңгейде іске асуы тиіс. Ұдайы өндіріс саясатында негізгі макро деңгейдегі міндеті барлық шаруашылық субьектілерінде жай және ұлғаймалы ұдайы өндіріс жағдайын жасауға жаңа техниканы өндіріске ендіру, қайта құру және өндірісті техникалық жаңадан жабдықтау болып табылады. Бұл міндет тиісінше амортизациялық, инвестициялық және салық саясаты жұмыстарын іске асыру жолымен шешілетін мәселе [1].
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорындарда негізгі өндірістік қорды және өндіріс күштерінің тиімділігін арттыру проблемасы маңызды орында. Осы проблеманы шешу кәсіпорынның өндірістегі орны, оның қаржы жағдайы, нарықтағы бәсекелестік мүмкіндігіне байланысты. Өндірістік қор экономикалық категорияда еліміздің ұлттық байлығының аса маңызды бөлігін құрайды. Себебі экономикалық категорияда кәсіпорындарда өндіріс құралдары және еңбек заттары болып қызмет істеп, оның құнын ақшалай формада көрсетіп кәсіпорындардың өндірістік қорын құрайды. Кәсіпорынның негізгі белгісі – оның жекеменшігінде, шаруашылық қызметінде өзінің жеке мүлкінің болуы. Тек сол ғана кәсіпорының материалдық-техникалық деңгейін, экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ете алады. Белгілі бір мүліксіз өз қызметін ешқандай ірі, орта немесе шағын кәсіпорын, не болмаса жеке кәсіпкер іске асыра алмайды.
Негізгі өндірістік қорлар - қоғамдық өндірістің материалдық-техникалық базасы болып табылады. Кәсіпорынның өндірістік қуаты, еңбектің техникалық қарулану деңгейі негізгі өндірістік қордың мөлшеріне байланысты. Еңбектің техникалық қарулану деңгейінің жоғарылауы және негізгі қордың ұлғаюы еңбек үрдісінің деңгейін жоғарылатады, қоғамның техникалық-мәдени деңгейін көтереді. Нарықтық экономикалық қатынастар жағдайында негізгі капитал - өндірістің ары қарай экономикалық өсуінің ең негізгі құралдарының бірі. Негізгі қорда қоғамның материалдық ресурстарының басым бөлігі орын алған.
Негізгі өндірістік қорлардың құнында құрал-жабдықтың алатын орны қаншалықты жоғары болса, кез келген жағдайда өнім өндіру мен қорқайтарымдылық көрсеткіші соншалықты жоғары болады. Сондықтан негізгі қордың жақсаруы кәсіпорын өндірісінің жоғарылауына, ақша қаражаттарының ұлғаюына, өзіндік құнның төмендеуіне жағдай жасайды [2]. Осы себепті отандық кәсіпорындардағы негізгі капиталды қолданудың тиімділігін арттырудың заманға сай тәсілдерін қолданысқа енгізу мәселелерін іздестіру қажеттілігі дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін көрсетеді.
1. А.Қ Мейірбеков., Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы», Алматы «Экономика», 2003 жыл.- 320 б.
2. К.Ж. Оразалин. «Кәсіпорын экономикасы» Тәжірибе сабағына арналған оқу құралы. - Алматы 2009. – 320б.
3. Қ.Ж. Оразалин., Жантасов М.М. Орысша-қазақша қазіргі уақыттағы экономикалық түсіндірме сөздік. Алматы 2003.- 450б.
4. Под.ред. В.Я. Горфинкеля, Экономика предприятия. «ЮНИТИ»М:2001.- 285б.
5. Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері. -Алматы 2002. -185б.
6. Под. Ред. О.И.Волкова. Экономика предприятия. М-.: «ИНФРА-М», 2000. – 243б.
7. Тулегенов Б.Т., Бельгибаева Ж.Ж., Акимбай А., Асанов Б. Экономика предприятия. Методическое указание. Алматы 2004. – 280б.
8. Калдыбаев О. «Экономика предприятий», Алматы 2001. – 153б.
9. Экономический рост предприятий РК. Сборник научныхтрудов – Алматы: «Экономика» 2000. – 145б.
10. Дәуренбекова А.Н. «Қазақстан өнеркәсібінің деңгейін көтерудің экономикалық механизмі». Монография – Алматы: Экономика, 2005. – 185б.
11. Петросян, Коновалова «Пути повышения эффективности основных фондов и производственная мощность предприятия», Москва 2001. – 345б.
12. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйственного субъекта Учебное пособие – Москва , «Финансы и статистика», 2000. – 250б.
13. Бунин П.Г. «Актуальные вопросы эффективного использования производственной мощности», Москва 2002.-465б.
14. Зайцев Н.Л.,Экономика промышленного предприятия:Оқулық; 2-ші шығ.,қайта өңделген. және толықтырылған.-М.:ИНФРА-М,2002.-336б.
15. В.В.Ковалев. О.Н.Волкова. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Проспект. Москва 2000. – 298б.
16. Г.В.Савицкая. Анализ хозяйственной деятельности предприятия АПК. Минск ООО «Новое знание» 2002. – 485б.
17. Солопенко М. АХД предприятий пищевой промышленности. М-2002. – 285б.
18. Ермолович Л.Л. «Анализ финансово - хозяйственной деятельности предприятия», Минск 2003. – 370б.
19. Прикын Б.В. Экономический анализ предприятия.– М: «ЮНИТИ» 2000. – 235б.
20. Төлегенов Б.Т. Ішкіфирмалық жоспарлау. Алматы Технологиялық Университеті. Алматы 2003. – 243б.
21. “Жигер” ЖШС-ң 2008-2009 жылдардағы есеп беру мәліметтері.
22. Бунин П.Г. «Актуальные вопросы эффективного использования производственной мощности», Москва 2003. – 475б.
23. «Пищевая и перерабатывающая промышленность Казахстана» Катков А. С.// Предприятия Казахстана 2009 ж, №9, 7б.
24. Коновалова Н.П. «Полное использование мощности предприятий», Москва 2004. – 285б.
        
        |    |Мазмұны                                                         |     |
| | |Бет. ... |3 |
|1 ... ... ... кәсіпорынның негізгі капиталды| |
| |пайдалану тиімділігін арттырудың теориялық аспектілері | |
| ... ... ... және оның ... мен ... |5 |
| ... негізгі өндірістік капиталын бағалау әдістері |10 |
| |1.3|Негізгі капиталды ... ... және оны ... |21 |
| | ... кездегі жолдары | |
| | | |
|2 ... ... ... ... ... ... ... |
| |2.1|Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінің жалпы сипаты |30 |
| | ... оның ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... талдау |42 |
| |2.3|Кәсіпорынның өндірістік ... және ... ... тиімді |48 |
| | ... ... | |
| | | |
|3 ... ... ... ... пайдалану тиімділігін арттыру| |
| |жолдары | |
| ... ... ... ... сату және өндіріс көлемін |56 |
| | ... ... ... ... ... ... | |
| | ... | |
| ... ... ... ... ... |61 |
| | | |
| ... |66 |
| ... ... ... |68 ... ... Елімізде өтіп жатқан нарықтық ... ... ... үшін ғана ... бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор
маңызы бар екендігін республикамыздың ... ... ... ... көз ... ... Реформа қалыптасқан
экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді.
Нарықтық қатынастар жағдайында ұдайы ... ... қор ... ... роль ... Негізгі қордың ұдайы өндірісі макро және
микро деңгейде іске асуы тиіс. ... ... ... ... ... міндеті барлық шаруашылық субьектілерінде жай және ұлғаймалы
ұдайы өндіріс жағдайын ... жаңа ... ... ... ... және ... ... жаңадан жабдықтау болып табылады. Бұл міндет
тиісінше ... ... және ... ... ... ... жолымен шешілетін мәселе [1].
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорындарда негізгі өндірістік қорды
және өндіріс күштерінің тиімділігін арттыру проблемасы маңызды ... ... шешу ... ... ... оның ... жағдайы,
нарықтағы бәсекелестік мүмкіндігіне байланысты. Өндірістік қор ... ... ... ... аса ... ... ... Себебі
экономикалық категорияда кәсіпорындарда өндіріс ... және ... ... ... ... оның ... ... формада көрсетіп
кәсіпорындардың өндірістік қорын құрайды. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... жеке мүлкінің болуы. Тек
сол ғана кәсіпорының материалдық-техникалық деңгейін, ... ... ете ... ... бір ... өз ... ірі, орта ... шағын кәсіпорын, не болмаса жеке кәсіпкер іске
асыра алмайды.
Негізгі өндірістік қорлар - қоғамдық өндірістің материалдық-техникалық
базасы болып ... ... ... ... ... техникалық
қарулану деңгейі негізгі өндірістік қордың мөлшеріне ... ... ... ... ... және негізгі қордың ұлғаюы еңбек
үрдісінің деңгейін жоғарылатады, қоғамның ... ... ... ... ... ... негізгі капитал -
өндірістің ары қарай экономикалық өсуінің ең негізгі құралдарының ... ... ... ... ресурстарының басым бөлігі орын алған.
Негізгі өндірістік қорлардың құнында құрал-жабдықтың алатын ... ... ... кез ... ... өнім өндіру мен
қорқайтарымдылық көрсеткіші соншалықты ... ... ... ... ... кәсіпорын өндірісінің жоғарылауына, ақша қаражаттарының
ұлғаюына, өзіндік құнның төмендеуіне жағдай ... [2]. Осы ... ... ... ... ... ... заманға сай тәсілдерін қолданысқа енгізу ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ЖШС «Жигер» кәсіпорнының өндірістік
шаруашылық қызметіне толық талдау ... ... ... ... және ... негізгі капиталды пайдалану тиімділігін талдау
және оның деңгейін арттыру бойынша іс-шаралар жобасын жасау.
Дипломдық жұмыстың мақсатына байланысты ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық негіздерін
ашып қарастыру;
– «Жигер» ЖШС-нің шаруашылық қызметіне сипаттама беру және ... ... ... «Жигер» ЖШС-нің негізгі капиталының құрамы мен құрылымына талдау
жүргізу;
– «Жигер» ... ... ... ... ... жолдарын ұсыну.
Зерттеу пәні болып кәсіпорынның негізгі капиталын тиімді пайдаланудың
теориялық, әдістемелік және тәжірибелік аспектілерінің жиынтығы табылады.
Зерттеу объектісі болып ... ... сүт және сүт ... ... ... қызметін жүзеге асыратын «Жигер» ЖШС саналады.
Тәжірибелік маңыздылығы – қазіргі таңда көптеген ... ... ... негізделген стратегиялық шаруашылық аймақтарда жұмыс
жасауға міндетті ... ... Егер де ... біліміңіз болмаса, онда
кәсіпорынның өмір сүруіне төмендегідей ... орта ... әсер ... ... ... ... позициялары,
серіктестерді дұрыс таңдау, тұтынушыларды қызықтыратын тауар және қызмет
ассортименттерінің бәсеке қабілеттілігін құру.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... капиталын
тиімді пайдалану бойынша келесі шаралардың ұсынылуы болып табылады:
– негізгі капиталды пайдалану ... ... ... ... ... нәтижесінде жоғарылату;
– кәсіпорында өнімді өткізу көлемін жақсарту арқылы ... ... ... ... ... ... үш ... және қорытынды
мен қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Нарықтық ... ... ... ... ... тиімділігін арттырудың теориялық аспектілері
1.1 Негізгі капитал түсінігі және оның құрамы мен ... ... ... - өндірісте ұзақ уақыт бойы пайдаланылатын,
өзінің бастапқы заттай нысанын сақтай ... ... ... ... жұмысқа, көрсетілген қызметке біртіндеп бөліп-бөліп есептелген
амортизациялық аударым ... ... ... ... ... ... айтады.
Негізгі құралдар алдына қойған мақсатына және атқаратын қызметтеріне
қарай мына топтарға бөлінеді [3]:
1. үйлер (тұрғын үй, ... үйі, ... ... ... жасанды қоймалар);
3. өткізгіш тетіктер ... ... ... ... тетіктер,
құбырлар);
4. машиналар (бумен жұмыс істейтін және іштен жанатын двигательдер,
электроаппараттық ... ... ... ... ... ... ... мен жүк таситын машиналар, көлікке
тіркемелер);
6. құрал-саймандар мен жабдықтар (шкафтар, бактар);
7. шаруашылық ... ... ... ... және өнім ... көпжылдық өсімдіктер мен көшеттер;
10. жерді өңдеуге жұмсалған күрделі шығындар;
11. басқа да ... ... ... қорлары және тағы басқалары).
Негізгі құралдар кімнің меншігінде, иелігінде екендігінде қарай
меншіктік, яғни ... ... ... және уақытша жалға алынған болып
екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... істейтін, жұмыс істемейтін және сақтауда тұрған деп үш ... ... - бұл ... ... ұзақ ... ... ... ретіндегі негізгі капиталдың ақшалай бағалануы. Осыған
байланысты қорлар ... ... ... ... жартылай апарады [4].
Кәсіпорындардың өндірістік қоры үнемі қозғалыста болып, айналымда
жүреді. Олар ... ... ... өндірісіне, ал одан қайтіп өндіріс
шеңберіне ... ... ... ... ... болуы біркелкі
емес. Осы жағдайға байланысты өндіріс шеңберінде болған қорлар ... ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Кәсіпорынның негізгі өндірістік қорлары – бұл ... ... ... ... ету мерзімі мен ... ... өте ... ... құралдарының саны.
Өндірістік процеске қатысу дәрежесінде негізгі капитал активтік және
пассивтік ... ... ... ... ... ... - бұл ... қорлардың бір бөлігі, олардың көмегімен өндіріс барысында ... ... ... ... ... жасайды не олар бір жерден
екінші жерге көшіріледі,
Бақылау міндеттері орындалады. Олар: ... ... мен ... ... ... Негізгі капиталдың жалпы құнындағы негізгі
қордың актив бөлігінің үлес салмағы ... ... ... сипаттайды. Жоғарғы техникалық деңгейде жарақтандырылған және
еңбектің электрмен қамтамасыздандырылу дәрежесі ... ... ... ... ... ... және автоматтандырылған
кәсіпорындарда оның мәні анағұрлым ... ... ... ... - ... ... қатыспайтын, бірақ
еңбек процесі үшін және негізгі капиталдың актив бөлігінің қалыпты ... үшін ... ... адамды және өндіріс құрал-жабдығын сыртқы
ортаның ... ... ... ... ... ... ... мен ғимараттар, беріліс қондырғылары, шаруашылық ... ... ... ... ... яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Жұмыс істемейтін негізгі құралдардың ... ... ... ... да жаққа әзірге беріле ... басы ... ... ... негізгі құралдардың қатарына келешекте, яғни ... ... ... басқа да жағдайларға байланысты істен шығатын негізгі
құралдардың орнына пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... ауыспалы айналымын
жасайды. Ол мынадай сатылардан тұрады: ... ... ... негізгі капиталды толық қалпына келтіру үшін қаражаттың
қорлануы, ... ... ... ... ... ауыстыру.
Негізгі капиталдың кез келген обьектілері табиғи және ... ... яғни адам ... , ... және ... факторлардың
ықпалы арқылы олар өзіндік еркшелігін, ... ... ... ... ... алдағы кезде өз жұмыстарын орындауға
мүмкіндіктері болмайды.
Табиғи тозу негізгі қорды өндірісте ұзақ ... ... ... ... тозу жөндеу, қайта құру және ... ... ... ... қалпына келеді.Табиғи тозуға әсер ететін негізгі факторлар
[5]:
– негізгі қордың сапасына, ... оның ... түрі мен ... ... ... процестеріне, жылдамдық деңгейіне,
өнімділігіне және т.б. ... оның ... ... ... және ... , жыл ... ... , тәуліктегі ауысымына;
– сыртқы ауа райы әсері, т.б. ыстық, суық , ... ... ... ... ... және олардың негізгі капиталға
деген көзқарасына байланысты [6].
Негізгі капиталдың түріне байланысты, олардың тозуы да біркелкі ... ... ... ... ... және ... тозуға бөлеміз.
Толық тозуда жұмыс істеген негізгі қорды жояды және жаңалайды.
Жарым-жартылай тозуда жөндеу тәсілімен ... ... ... ... ... ... мерзімін норматив қатынасымен,
оны 100-ге көбейту арқылы есептейді:
Тоз(т)=Тм/ Тн *100%
(1)
мұндағы:
Тоз(т) –табиғи тозу;
Тм – нақты атқарған мерзімі;
Тн - нормативті ... ... тозу ... ... ... ... конструкциялық, өнімділік,
үнемділік, шығарылған өнімнің сапасы жөнінен жаңа үлгіден, ... ... ... ... ... Сондықтан, негізгі
капиталды әсіресе, ... ... ... ... ... ... туады. Осыған байланысты қазіргі ... ... ... басты факторы- сапалық тозу болып табылады.
Сапалық тозу - ... ... ... ... ... ... немесе
өндірістік үрдістен шығуы. Көп жағдайдй оған кәсіпорындағы технологиялық
тозу жатады. Ол табиғи тозуға қарағанда ерте бітеді. Оны әлі де ... ... ол ... ... ... тозу ... және қалпына келтіру құнының ... ... - ... - ... құн;
Ққ - қалпына келтіру құны.
Кәсіпорын жұмысының соңғы көрсеткіштеріне негізгі өндірістік қорлардың
жеке топтарының тигізетін әсері бар. ... ... ... және ... ... ... аудару қажет.
Негізгі өндірістік қорлардың өндірістік және ... ... – аз ... ... ... ... ... жұмыс орындары
мен өндірісті ұйымдастыруды тиімді жобалауға мүмкіндік береді.
Өндірістің ... ... ... ... қатысты өндірістік және
технологиялық құрылымға ие болады. Бұған ... ... сүт ... ... Ол ... ... өнім өндіру технологиясына байланысты,
шикізат көзінмен байланысына байланысты ерекшеленеді ... ... ... ... еңбек өнімділігін
жоғарылатуды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... бәріне жалпы талаптар қарастырылады.
Кез келген кәсіпорын өз ... ... нені ... ... ... және қанша мөлшерде, қандай ... ... ... ... сәйкес өндірістік мүмкіншіліктерге қол жеткізуге тырысады. Осы
тұрғыдан негізгі өндірістік қорлардың құрылымымен құрамына көңіл ... ... ... қорлармен қамтамасыз еткенде, негізгі
өндірістік қорлардың мінездемесінің мәнінен туындайтын етекшеліктерге ... ... ... ... ... ... ... және ұзақ уақыт
қолданыста болады. Мұнда ғылыми-техникалық прогресс құрал-жабдықтың сапалық
тозуын тездететінін еске сақтау ... ... ... ... ... ... оны ... жаңартып, модернизациялап отыру қажет.
Негізгі өндірістік қорлар өте қымбат тұратындықтан, оларды сатып алуға
үлкен ақша қаражаты қажет.
Негізгі өндірістік қорлардың ... ... ... ... ... тиімді шарттарын іздестіру қажет: ол лизинг бойынша, несие
арқылы, не болмаса ... ... т.б. Бұл ... ... іске ... өндірістік қорлардың құрылымын жақсарту жолдары:
– құрал-жабдықты жаңалау мен модернизациялау;
– жабдықтардың құрылымын жақсарту;
– ғимараттар мен құрылыстарды ... ... бос ... ... орналастыру;
– құрылыс жобаларын дұрыс өңдеу, кәсіпорын құрылысының жоспарын
жоғары сапамен орындау;
– артық, қолданылмайтын құрал-жабдықтарды жою.
Негізгі ... - бұл ... ... ұзақ кезеңдегі жұмыс
істеп тұруы ретіндегі негізгі қордың ақшалай бағалануы. ... қор деп ... ұзақ ... пайдаланып өзінің құнын келесі өндірілетін өнімге
бірте-бірте аударып ... ... ... ... ... құрамына өндірістік және өндірістік емес объектілер
кіреді.
Өндірістікке ... ... ... ауылшаруашылығының,
көліктің, сауданың және басқада материалдардық өндіріс түрлерінің негізгі
капиталы жатады.
Өндірістік емес негізгі капиталға: түрғын үй, коммуналдық ... ... ... спорт салаларына арналған негізгі капитал
жатады.
Өндіріс процесіне қатысу дәрежесінде негізгі ... ... ... ... бөлінеді.
Активті бөлігі - тікелей өндіріске өнімнің мөлшері мен ... ... ... ... ... жабдықтар. Пассивті бөлігі - өндірістік
процестер үшін қажетті жағдай жасайды. Мысалы: ғимарат, құрылыс.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... Ол ... сатылардан тұрады: ... ... ... ... капиталды толық қалпына келтіру үшін қаражаттың
қорлануы және оларды күрделі жұмсау ... ... ... кез келген объектісі табиғи және ... ... яғни адам ... ... және экономикалық факторлардың
ықпалы арқылы олар өзіндік ... ... ... ... ... өз ... ... мүмкіндіктері болмайды.
Негізгі капиталдың табиғи тозуы деп - ... ... ... ... қалпына келуін айтады.
Сапалық тозуы деп - ... ... ... ... ... шығарылған өнімнің сапасы жөнінен жаңа үлгіден қалып қоюын
айтады.
Кәсіпорынның негізгі міндеті болып – ол ... ... ... ... ... жол ... ... себебі: олардың табиғи және сапалық
тозуының деңгейі және кәсіпорын жұмысының нәтижесі ... ... ... ... өндіріс процесінде ұзақ жылдар бойы қатысып,
тозуына байланысты және осы ... ... ... өндіру жағдайына
байланысты бірнеше түрі болады [8]:
1.Негізгі қордың бастапқы құны – қорларды дайындауға, жинауға, әкелуге
кеткен шығындардың жиынтығы;
2. ... ... құны – ... қордың қайта өндіруге кеткен шығынның
жиынтығы:
3. Қалдық құн – ... ... ... ... алып ... ... ... келтіру құны.
Негізгі қорлардың құрылымына мынадай факторлар әсер етеді: Шығарылатын
өнімнің түрі, оның жалпы ... ... және ... ... ... ... және ... капиталдың қолдану көрсеткіштері үш топқа бөлінеді:
1. Негізгі капиталды экстенсивті ... ... ... ... жедел түрде қолдану көрсеткіштері;
3. Негізгі капиталдың интегралды қолдану көрсеткіштері;
Бірінші топ ... ... ... ... құралдардың сменалық жұмыс жасау коэффиценті және құралдарды
толық пайдалану ... ... ... бұл ... құралдардың уақыт
мөлшерінді қолданылу деңгейін көрсетеді.
Екінші топ көрсеткіштері - негізгі қор нақты ... ... ... бөлу ... анықталады.
Үшінші көрсеткіші – құралдарды ингралдық қолдану коэфиценті құралдарды
экстенсивті және ... ... ... ... арқылы анықталады
және ол құралдардың уақыт және ... ... ... ... капиталдың тиімділігін көрсететін жалпы көрсеткіш болып қор
қайтарымы ... ... – бұл өнім ... үшін пайдаланылатын негізгі
капиталдың теңгеге шағып есептегендегі өндірілген өнім көлемін сипаттайтын
экономикалық көрсеткіш. ... ол ... ... аса ... ... табылады.
Қор қайтарымына қарама қарсы көрсеткіш қор сыйымдылығы деп аталады.
Қор сыйымдылығы – бұл негізгі капитал құнының өндірілген және ... ... ... ... экономикалық көрсеткіш.
Өндірістің негізгі қор көлемі және олардың қолдану ... ... ... ... ... ... қуат ... цехтың жабдықтарды неғұрлым тиімді пайдаланып өндіріс пен еңбекті
неғұрлым озық үлгіде ... ... ... ... ішінде өнімнің
белгілі бір түрін өндіруге барынша жоғарғы қабілеттілігі.
1.2 Кәсіпорынның ... ... ... ... әдістері
Негізгі өндірістік капиталдың қозғалысын есепке алғанда ... ... ... ... ... ... ... құн (ақшалай) формасындағы көрсеткіштерін қолданады.
Табиғи көрсеткішке - құрал-жабдықтың ... ... ... ... цехтардың өндіріс қуатының есебі, мысалы: құрылыс,
үй, ғимараттың есебін ... ... ... метр ... ... Мұндай есеп арқылы негізгі өндірістік ... ... ... ... барысын сараптауға, сол сияқты, олардың
топтарының ... мен ... білу үшін ғана ... ... ... ... ... өнімділігін қамтамасыз ету үшін тиімді даму жолдарын
анықтауға да қол жеткізеді.
Құн (ақшалай) есебінде - негізгі өндірістік қор құнын есептеу, ... ... ... ... ... ... жоспарлағанда, белгілі
тозу және амортизация көлемін есептеуге, өнімнің ... ... ... ... ... тиімді қолданудағы экономикалық
көрсеткіштерде ... Мұны ... және ... ... атқарады [9].
Негізгі өндірістік ... ... ... ... мен ... ... жоғарылату мақсатында кәсіпорын
экономикасын жүргізу саясатын қалыптастыруда қажет.
Негізгі ... ... ... оның ... ... ... бағаланады. Жұмыс істеп тұрған негізгі капитал бухгалтерлік
есепте олардың ... құны ... ... ... ... ... Бастапқы құн
2. Қалпына келтіру құны
3. Қалдық құн
4. Жойылу құны
5. Орта жылдық құн
Осы ... ... ... үш түрін кеңінен қолданамыз.
Бастапқы құн - негізгі ... ... алу және жаңа ... беру ... оған ... ... және ... жұмыстары
кіреді. Және ол амортизация нормасын, амортизациялық ... ... ... қатар кәсіпорын активінің рентабельділігі мен
пайданы, олардың қолданылу көрсеткіштерін анықтауда қолданылады.
Ғылыми – техникалық прогресс негізгі капиталдың өндіріс ... ... ... әсер ... ... орай ... өндіріс шығындары мен
нарықтағы баға, тарифтерінің өзгеруіне әсерін ... ... ... капиталдың сатып алу бағасы ман тарифтеріне ең бірінші әсер етуші-
инфляция болып табылады.
Уақыттың өтуімен ... ... ... капитал аралас, олардың
нарық ағымындағы сатып алу бағасымен көрсетіледі. Сол ... ... ... ... бастапқы құнмен бағалау олардың нақты
құнын көрсетпейді, және сондықтан да негізгі өндірістік капиталды қайта
бағалап және ... ... бір ... ... ... ... қажеттігі
туындайды. Осы мақсатта негізгі капиталды қалпына келтіру құнымен бағалау
қолданылады.
Қалпына ... құны - ... ... ... қазіргі жағдайдағы
қайта өңдеуге кететін шығындар, ол негізгі капиталды қайта бағалауда
қалыптасады. ... ... ... ... құны ... негізгі
жағдаындағы және бағалау құны болып табылады.
Негізгі капиталды қайта бағалау кезінде олардың қалпына келтіру құны
жылдам ... ... ... қаржылық-экономикалық көрсеткіштері
төмендейді. Осы тұрғыда қайта бағалау кезінде қаржылық ... ... ушін ... ... ... қолданылады.
Эксплуатациялау процесінде негізгі капитал тозады және өзінің
бастапқы(қалпына ... ... ... ... ... ... үшін капиталдың тозған бөлігінің құнын алып ... ... ... ... капиталдың қалдық құны белгігенеді.
Қалдық құн - бастапқы құнмен тозу құны ... ... ... ... өндірістік капиталдың қалдық құнын мына формуламен анықтаймыз
[10]:
Ққ=НҚбқ- (НҚбқ*Ма/ 100*Т)
(3)
мұндағы:
Ма - толық қалпына келтіру амортизациясының ... - ... ... капиталдың нақты жұмыс істеген уақыты.
Жойылу құны - тозған және өндірістен шығарылып тасталған негізгі қордың
құны.
Орта жылдық құн - негізгі өндірістік ... ... құн ... ... және ... төмендегі формуламен анықтаймыз:
Қо=Қбқ+Өе*Ек/12-Жқ(12-А)/12
(4)
мұндағы:
Қо - негізгі өндірістік қордың орта ... ... - ... ... ... ... қор;
Өе - өндіріске ендіру құны;
Ек - негізгі қорды өндіріске енгізген күні, айы;
Жқ - ... ... - ... ... негізгі қордың істеген ай саны.
Негізгі қор өз құнын өндірілген ... ... ... ... ... ... (Қб) белгілеп , өндірісте қызмет істеген мерзімі
(Тқ), онда өзінің ... ... ... жылда көшіргенде ол Қ= Қб/Тқ
құрайды.
Нарықтық қатынастар жағдайында ұдайы ... ... ... қор
саясаты ерекше маңызды роль атқаруын анықтайтын мәселе. Негізгі қордың
ұдайы өндірісі макро және ... ... іске асуы ... Ұдайы өндіріс
саясатында негізгі макро ... ... ... ... жай және ... ... өндіріс жағдайын жасауға жаңа
техниканы өндіріске ендіру, қайта құру және ... ... ... Бұл міндет тиісінше амортизациялық, инвестициялық және салық
саясаты жұмыстарын іске асыру ... ... ... ... ... ... – үздіксіз роцесс. Яғни, оларды жаңадан сатып алу жолымен
жаңалау, модернизация және ... ... ... капиталдың ұдайы
өндірісінің мақсаты - кәсіпорынды саны мен сапасы жағынан жоғары капиталмен
толық қамтамасыз ету ... ... ... ... мына мәселелер шешілуі тиіс:
– негізгі қордың әртүрлі себептермен өндірістен шығатын техниканың
орнын жаңалап отыру;
... ... ... ... ... қор ... өндірістің техникалық деңгейін көтеруде, яғни техника түрі ... ... ... ... ... ұдайы өндірісін әртүрлі жолдар арқылы ... олар ... ... ... ... салынған салым арқылы;
– капитал салым есебінен;
– түбегейлі беру;
– жалға алу есебінен.
Негізгі қордың ұдайы ... ... жыл бойы ... қор
балансында көрсетіліп, толық бастапқы құн ... және сан ... ... ... ... [12]:
Қжа=Қжб+Қе+Қш
(5)
мұндағы:
Қжа - негізгі қордың жыл аяғындағы құны;
Қжб - негізгі қордың жыл басындағы құны;
Қе - негізгі қордың жыл бойы ендірілген ... - ... ... жыл бойы ... ... ... ... өндіріс үрдісін толық талдау үшін келесі
көрсеткіштерді пайдалануға болады [13]:
– негізгі ... ... ... ... ... өндірістен шығу коэффициенті;
– еңбекті қормен қаруландыру;
– еңбекті ... ... ... ... ... ... қалу ... коэффициентінің өндірістен шығу коэффициентінен артуы өндіріс
капиталының жаңалау үрдісі ... ... ... Яғни ... ... өскенін көрсетеді.
Қормен қаруландыру дегеніміз - негізгі өндірістік қор көлемінің
өнеркәсіпте жұмыс ... ... ... жылдық санына қатынасы.
Еқ=Нқ/Ж
(8)
мұндағы:
Еқ - еңбектің қормен қарулануы;
Ж - кәсіпорында істейтін жұмысшылардың орташа жылдық саны.
Бұл көрсеткіштерден басқа технологиялық үрдісте ... ... ... қолданылады. Ол еңбекті техникалық қаруландыру көсеткіші.
Етқ=Нқб/Ж
(9)
мұндағы:
Нқб - орта жылдық негізгі қордың белсенді ... ... ... міндеті болып саналатыны - ол негізгі өндірістік
қордың шамадан тыс ескіріп қалмауына жол бермеу ... ... ... олардың табиғи және сапалық ... ... және ... ... ... ... ... Негізгі капиталдың табиғи және
сапалық тозуы олардың құнының экономикалық орнын ... ... ... өнім өндіруге кеткен шығындарға қосылады.
Сонымен, амортизация – негізгі ... ... ... ... ... ... бірте-бірте көшіру жолымен олардың құнын өтеу процесі.
Өтелім аударымының сомасы ... ... ... ... пен айналыс
шығынына енгізіледі, негізгі капиталдың тозу дәрежесін сипаттайды ... ... ... ... (ұдайы өндірілуі) үшін ақшалай өтелім
қорын құрайды. Нарықтық қатынастар жағдайында амортизациялық ... ... ... елеулі қосылысын білдіреді [14].
Бірінші жағынан, амортизациялық аударымның тым жоғары деңгейі өндіріс
шығындарының мөлшерін көбейтеді, сонымен қатар ... ... ... де
азаяды. Сол себепті кәсіпорынның эканомикалық дамуының ... ... ... ... ... ... үлесі негізгі
қорды сатып алуға құралған ... ... ... ұзартады, ал бұл
олардың ескіріп қалуына әкеп соғады. Міне, ... ... ... ... , ... ... ... ысырап болады.
Амортизациялық аударымды өтелім мөлшеріне және өзінің балансынада
тұрған негізгі құралжабдықтардың баланстық ... ... ... ай ... ... Өтелім мөлшері мемлекет белгілеген негізгі капиталдың құнын
өтеудің жылдық проценті болып табылады және ... ... ... ... Басқаша айтқанда, өтелім мөлшері – бұл ... ... ... ... ... ... процент
есебіндегі қатынасы.
Амротизациялық аударымның мөлшері ... ... ... ... ... ... ... капиталдың құны амортизацияның
мөлшерімен анықталады. ... ... ... ... ... ... ... [15]:
МА=Қбқ-Қж/Қбқ*Мқ*100%,
(10)
мұндағы:
Ма - негізгі капиталдың жыл ішіндегі амортизация мөлшері;
Қбқ - негізгі ... ... ... - жойылу құны;
Мқ - негізгі капиталдың қызмет мерзімі.
Амортизация мөлшері негізгі ... ... ... ... ... ... Ол экономикалық тұрғыдан негізделіп, негізгі капиталдың
өз уақытында орнын толтырып тұруы қажет. Оларды есептегенде мақсатқа ... ... ... ... мына ... факторларға сай дұрыс
анықтауға өте қажет:
... ... ... ... тозу ... және ... ... техникамен қайта қамтамасыздандыруға келешекке арналған жоспар;
– жабдықтау балансы;
– жаңғырту және күрделі жөндеу мүмкіндігі.
Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... аспаптар мен жабдықтарды шығаруды
ұлғайту үшін тездетілген төлемді қолдануы ... ал ... ... ... ... ... ... кеңейту қажет [16].
Негізгі капиталды қайтадан жаңартудың жай және кеңейтілген екі формасы
болады. Жай қайта жаңарту формасы- бұл ... ... ... ... толық жөндеу. Ал негізгі капиталды ... ... ... ... ... ... ... жұмысын кеңейту және
реконструкциялау мен техникалық ... ... ... ... Бұл ... формалардың әрқайсысының өзінің
белгілі орындайтын тапсырмасы және артықшылықтары мен кемшіліктері бар.
Негізгі капиталды қайта жаңартудың ... ... бірі - ... ... Оған ... ... тозуын толықтай және
біртіндеп жою, және де технико-экономикалық көрсеткіштерін жоғарылату
мақсатында жаңарту ... ... ... ... ... ... ... машиналардың техникалық мүмкіндіктерін жоғарылату
үшін конструкциясын жетілдіру;
– құрал-жабдықтың өнімділігін жоғарылату мақсатында механизмдермен
құрылғыларды автоматтандыру және механикаландыру;
– құрал-жабдықтарды бағдарлама арқылы басқаруға ... ... ... ... өндіріс деңгейі
жоғарылап, өнімнің өзіндік құны төмендеп, еңбек өнімділігі жоғарыласа, онда
ол экономикалық өте ... ... ... ... ... ... қажет [17].
Негізгі капиталдың пайдаланылу тиімділігін жалпылама сипаттау үшін қор
қайтарылымы (тауарлық өнім құнының негізгі өндірістік капиталының ... ... ... қор ... (қор ... кері ... (рентабельділік) (пайданың негізгі қоралрдың орташа жылдық
құнына қатынасы), өнім ... бір ... ... ... ... көрсеткіштері қолданылады. Сонымен қатар, негізгі капиталдың
салыстырмалы үнемделуі ... ... ... есептеген кезде бастапқы деректерді
салғастырылымды ... ... Өнім ... ... ... және ... ... ал негізгі капиталдың құнын –
олардың қайта бағалануына түзету қажет.
Негізгі ... ... қор ... ... ететін бірінші
деңгейдегі факторлар – бұл: капиталдың жалпы сомасында олардың ... ... ... ... бөлігінің қор қайтарылымының
өзгерісі:
Негізгі өндірістік капиталының (технологиялық жабдықтың) ... қор ... оның ... жұмыс істеу уақытына және орташа
сағаттық өндірімге тәуелді болады.
Жабдық қор ... ... ... ... ... ... бірлігінің жұмыс істеу уақытын істелініп қойған күндер (К),
ауысымдылық ... ... және ... ... ... түрінде келтіретін болсақ. Технологиялық жабдықтың орташа
жылдық құнын – ... ... (К) және ... жабдық бірлігінің
салғастырылымды бағалармен (Б) берілген орташа құнының көбейтіндісі ретінде
келтіруге болады, бұдан кейін соңғы факторлық үлгі келесі ... ... қор ... ... ... ... ... үшін
тізбекті қойылымдар тәсілі қолданылады.
Үшінші реттегі факторлардың қор қайтарылымы деңгейіне ықпалын есептеу
үшін ... ... ... оның ... ... ... көлемі қалайша өзгергенін білу керек. Бұл мақсатпен оның
алмастырылу уақыты ... жаңа және ескі ... өнім ... ... және ... нәтижені технологиялық жабдықтың нақты орташа
жылдық құнына бөлу керек.
Ұқсас тәсілмен өндірістің технологиясы мен ұйымдастырылуын жетілдіру
бойынша ҒТП ... ... ... өнім ... көлемінің және қор
қайтарылымының өзгерісі анықталады.
Әлеуметтік факторлардың (жұмыскерлердің біліктілігін жоғарылату, еңбек
пен демалудың жағдайларын жақсарту, денсаулық ... ... және ... қор ... ... ... әдіспен анықталады.
Негізгі өндірістік капиталдың (НӨҚ) қор қайтарылымы деңгейіне үшінші
реттегі факторлардың ықпалы і-ші ... ... ... ... ... ... активтік бөлігінің нақты үлес салмағына
көбейту керек. Өнім ... ... ... ... білу үшін, әрбір
фактордың есеьінен НӨҚ-дың қор қайтарылымының өзгерісін НӨҚ-дың нақты
орташа жылдық ... ... ... ... пайдаланылу тиімділігін көтерудің бүкіл халық
шаруашылығында маңызы зор. Бұл ... шешу – ... ... ... көбейтілуін, құрылған өндірістік потенциал қайтарылымының
жоғарылауын және халық қажеттіліктерінің толығырақ қанағаттанылуын, ... ... ... өнімнің өзіндік құнының төмендеуін, өндіріс
пайдалылығының (рентабельділігінің), кәсіпорын жиналымдарының ... ... ... ... пайдаланылуы өндіріс көлемінің
өзгерісі кезінде жаңа өндірістік қуаттарды ... ... яғни ... пайдасының жақсырақ пайдаланылуына (пайдадан тұтыну
қорына төлемдер үлесінің көбеюіне, жинақтау қорының көп ... ... ... және ... әкеледі.
Өнім өндірісі бойынша жоспарлар орындалуының, оның өзіндік құны
төмендеуінің, пайда, пайдалылық (рентабельділік) ... ... ...
бұл кәсіпорынның қажетті ассортиментте және ... ... ... ... ... ... өнім ... кететін материалдық ... өсуі ... ... (материалдар мен энергияның көп
мөлшерін сатып алумен немесе өз бетінше ... ... ... ... (өнімнің өндірісі барысында қолда бар ресурстарды
үнемдірек пайдаланумен) қанағаттандырылуы ... жолы өнім ... ... ... ... ... әкеледі, дегенмен, оның өзіндік құны бұл кезде өнім өндірісінің
көлемі ұлғаюы және ... ... ... ... есебінен төмендеуі де
ықтимал. Екінші жол үлестік ... ... ... және ... өзіндік құнының төмендеуін ... ... ... және энергияның үнемді пайдаланылуы олардың ... ... ... ... ... ... және
пайдаланылуын талдау мәселелері:
– материалдық-техникалық жабдықтау жоспарларының нақтылығын, ... және өнім ... ... ықпалының деңгейін, оның
өзіндік құнын және басқа да ... ... ... ресурстардың пайдаланылу тиімділігінің деңгейін бағалау;
– материалдық ресурстарды үнемдеудің ... ... ... және ... пайдалану бойынша нақты шараларды жасап шығару.
Материалдық ... ... үшін ... ... материалдық-
техникалық жабдықтау жоспары, шикізат пен материалдарды жеткізуге өтінімдер
мен келісім-шарттар, ... ... ... бары және ... ... 3-СН, 4-СН, 11-СН; 12-СН ... есеп беру ... өндіріске кеткен шығындар жөніндегі нысан №5-з, материалдық-техникалық
жабдықтау бөлімінің жедел деректері, аналитикалық бухгалтерлік есептің
материалдық ... ... ... ... және қалдықтары жөніндегі
мәліметтері және т.б.
Материалдық-техникалық жабдықтау (МТЖ) және материалдық ресурстармен
қамтамасыз етілу жоспарының орындалуын талдау. МТЖ ... ... оның ... ... ... ... және ... бойынша нақты орындалуын тексеру. Қоймалық запастардың жағдайын
талдау. Материалдардың қажетті мөлшерде жеткізілмеуі, олардың жаман ... ... ... ... ... және ... өнім ... көбейтудің пайдаланылмаған резервтерін анықтау.
Кәсіпорынның материалдық ресурстармен қамтамасыз етілуін талдаған кезде
алдымен материалдық-техникалық жабдықтау жоспарының ... ... ... ... ... материалдық ресурстарға
қажеттілігін есептеу негізіне қойылған нормалар мен ... ... Одан ... ... ... өнім ... және ... прогрессивтік шығын нормаларына қарай
қажетті запастардың құрылуына сәйкестігін тексереді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... – бұл ... ... толық мөлшерде жабу көздерімен қамтамасыз етілуі.
Олар сыртқы және ішкі болуы мүмкін. Сыртқы көздерге – қол ... ... ... жеткізушілерден келіп түсетін материалдық ресурстар. Ішкі
көздер – шикізат қалдықтарын ... ... ... ... мен жартылай фабрикаттарды өз бетінше даярлау, ғылыми-
техникалық ... ... ... нәтижесінде материалдарды
үнемдеу.
Материалдық ресурстарды сырттан әкелуге нақты қажеттілік – ... ... бір ... ... ... пен оны жабуға меншікті
ішкі көздерінің сомасы арасындағы айырым. Талдау барысында ... ... ... ... жеткізуге келісім-шарттармен
қамтамсыз етілуін және олардың ... ... ... керек. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ... ... шарттарға және келісім шарттарына сәйкестігі
тексеріледі және олардың бұзылуы ... ... ... ... Кәсіпорынға мемлекеттік тапсырыс бойынша бөлінген
материалдар жеткізілімі және кооперацияланған жеткізілімдер ... көп ... ... жеткізудің мерзімдері (ырғақтылық) бойынша жоспардың
орындалуының маңызы зор. Жеткізілім мерзімдерін бұзу өнімді ... ... ... ... ... ... ... Жеткізілімдер
ырғақтылығын бағалау үшін ырғақтылық коэффициенті, ... ... ... пен ... ... запастарының жағдайына
ерекше көңіл бөлінеді. Ағымдық, маусымдық және ... ... ... Ағымдық запастың шамасы күндермен берілген жеткізілім
интервалына және і-ші ... ... ... шығынына тәуелді.
Талдау барысында шикізат пен материалдардың аса ... ... ... ... ... ... ... тексеріледі.
Бұл мақсатпен материалдардың табиғи түрде қолда бары туралы және олардың
орташа тәуліктік шығындалуы жөніндегі ... ... ... етілуін күндер түрінде есептейді де, оны нормативті қамтамасыз
етілумен салыстырады. Сонымен қатар, шикізат пен материалдар ... ... және ... анықтау мақсатымен тексереді. Оларды
қоймалық есепке алудың ... ... ... пен ... салыстыру арқылы
орнатуға болады. Егер қандай-да материалдар бойынша бір жыл немесе одан да
көп уақыт бойы шығыс жоқ ... онда ... ... ... ... ... құнын санайды.
Соңында келесі себептердің кесірінен болған өнімнің жоғалтулары
саналады ... ... ... мөлшерде жеткізілмеуі;
– материалдардың жаман сапасы;
– материалдарды алмастыру;
– материалдарға бағаның өзгеруі;
– жеткізілім графиктерінің бұзылуы есебінен тоқтап қалулар.
Материалдардың қажетті ... ... ... өнім өндірісі
көлемінің азаюы келесі түрде анықталады: і-ші түрдегі қажетті мөлшерде
жеткізілмей қалған материалдардың ... ... өнім ... ... ... бөлінеді.
Шикізат пен материалдардың төмен сапасы есебінен жоспардан ... ... ... Осы ... кесірінен өнім шығарылымы қаншалықты
азайғанын есептеу үшін і-ші шикізат ... ... ... ... ... оның өнім ... ... шығын нормасына бөлу
керек.
Жеткізілетін материалдардың ассортименті бұзылған кезде ... ... ... ... ... мүмкін немесе оны алмастыратын
материалды табу керек. Материалды жетілдірген кезде оның өнім ... ... ... ... ал бұл ... ... ... көбеюіне
әкеледі. Жоғалтуларды анықтау үшін материалды жетілдіру нәтижесінде өнім
бірлігіне ... ... ... осы материалдан даярланатын
өнімнің нақты шығарылымына және оның бағасына көбейту керек. ... ... ... үшін ... ... ақы ... ... шығыны болады. Бұндай операцияның тиімділігін кешенді түрде бағалау
үшін өнім бірлігінің өзіндік құны, ... ... ... ... өзгергенін анықтау керек.
Егер бір материалдың одан қымбатырақ материалмен алмастырылуы жүзеге
асатын болса, онда ... ... ... түрде өседі. Оны анықтау
үшін алмастырылған материалдың мөлшерін (Аа) ... ... ... ... көбейту керек.
Жеткізуші шикізат пен материлдардың бағаларын көтерген кезде ... ... ... ... да ... үшін не ... ... анықтай
керек:
– қымбатырақ материалдарды пайдалану есебінен айнымалы шығындарды
көбейту, бірақ көлемді ұлғайту ... ... ... ... егер ... ... пайдалану нәтижесінде өнім залалдық
болса, онда өнімнің бұл түрінің өндіріс көлемін азайту, ... ... ... ... ... ... ... өзгерту.
Үлкен жоғалтулардың себебі – шикізат пен ... ... ... ... тоқтап тұрады да, көп өнімді қажетті
мөлшерде өндірмейді, ... ... көп ... ... Бұл
жоғалтуларды анықтау үшін материалдардың жоқтығынан тоқтап қалулардың адам-
сағаттар санын өнімнің ... ... ... өндіріміне көбейту керек.
Шығындар сомасы да көбейеді, себебі ... ... ... ... ... Негізгі капиталды пайдалану көрсетіштері және оны арттырудың қазіргі
кездегі жолдары
Экономикалық талдауда, есепте және ... ... - ... қозғалысын және жағдайын, екіншіден - оларды ... ... ... ... өндірістік капиталының техникалық жағдайы және
құрылымына ... өнім ... ... ... ... ... және кәсіпорын жинақ қорының көбеюі- негізгі өндірістік капиталды
пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... үш топтан тұрады [19]:
– негізгі өндірістік қорды экстенсивті пайдалану, яғни ... ... ... ... көрсетеді;
– интенсивті пайдалану, яғни олардың пайдалану деңгейін қуаттылық
(өнімділік) арқылы көрсетеді;
– интегралды ... яғни ... ... деңгейін уақытпен де,
қуаттылықпен де сипаттап көрсетеді.
Көрсеткіштердің бірінші тобына: құрал-жабдықты пайдаланудың экстенсивті
коэффициенті, ... ... ... ... құрал-
жабдықты жүктеу коэффициенті, оның жұмыс уақытының ... ... ... ... ... ... жабдықтың нақты жұмыс
істеген сағат санының жоспарлы істеген сағат санына ... - ... ... ... ... уақыты,сағ.;
Тқж.жос. - құрал-жабдықтың норма бойынша жұмыс істеу уақыты.
Жабдықтардың алмасу коэффициенті - 1 күн ... ... бір ... ... ... ... көп ... қатысқан мезгіліндегі алмасу -
құрылғыларға қатынасымен анықталады. Оның формуласы:
Калмасу=МаI+МаII+МаIII/Жорн
(12)
мұндағы:
МаI - тек 1 алмасуда жұмыс атқарған жабдықтар саны;
МаII - 2 ... ... ... ... саны;
МаIII - 3 алмасуда жұмысатқарған жабдықтар саны;
Жорн - ... ... ... есептелген ауысым коэффициенті қанша ауысымда жыл сайын орта
есеппен құрал-жабдықтың әр бірлігі жұмыс ... ... ... жұмысының ауысым коэффициентін көбейтуге ... ... ол ... сол ... өнім өндіру деңгейін көбейтуге болады.
Құрал-жабдық ... ... ... негізгі жолдары:
– жұмыс орындарын мамандандыру деңгейін жоғарылату, ол ... ... және ... ... ... қамтамасыз
етеді;
– жұмыстың ырғақтылығын жоғарылату;
– жұмыс орнында қызмет көрсетуді ұйымдастыруда ... ... ... ... азайту, құрылғыда жұмыс
сітеушілерді құрал-саймандармен қамтамасыз ету;
... ... ... деңгейде ұйымдастыру, жөндеу жұмыстарын
ұйымдастыруда алдыңғы қатарлы әдістерді қолдану;
– негізгі және, ... ... ... жұмыстарын
автоматтандыру мен механикаландыру.бұл жұмыс күшінің ауыр қосымша
жұмыстан негізгі жұмысқа екінші және үшінші ... ... ... ... коэффициенті жабдықтарды пайдалану уақытымен
сипатталады. Негізінде ол өндірістегі барлық машина ... ... ... ... бұйымның осы түрдегі жабдықтардың уақыт қорындағы
жұмысына ... ... ... ... еңбек сиымдылығын еске
алады, оның үстіне ... ... ... ... қиындығын
ескереді. Тәжірибеде жүктеу коэффициентін әдетте алмасу ... ... екі есе ... екі ... ... ... ... немесе үш
алмасу орныққан тәртіп жұмысында қолданады:
Кжүкт=1,44/2=0,72
(13)
Жабдықтың жұмыс алмасу көрсеткіші негізінде жбадықтың ... ... ... ... ... Ол ... солд кәсіпорында
(цехта) белгіленген жабдықтардың ... ... ... ... ... бөлу ... анықталады. Егер кәсіпорында алмасу
уақыты 8 сағат болса, онда ол мынаған ... ... ... процесінің басқа да жағы бар. Құрал-
жабдықты нақты жүктеу ... ... ... ... ... ... ... толықтай жүктелмеген, бос жолда жұмыс істеп және ... ... өнім ... не ... ... ... сапасыз өнім
шығаруы мүмкін. Барлық осындай ... ... ... ... біз ... жоғары нәтиже ала аламыз. Сонда да, олардың
бәрі негізгі капиталды пайдаланудың тиімді ... бере ... ... екінші топтың көрсеткіштер есебімен ... яғни ... ... интенсивті пайдалануды, олардың пайдаланылу
деңгейін қуатпен көрсететін (өндірістік) көрсеткіштер.
Құрал-жабдықты пайдаланудың интенсивті коэффициенті- ... ... ... ... ... қатынасымен
анықталады. Жабдықты пайдаланудың интенсивті коэффициенті ... ... ... ... ... ... ... Оның
есептеу формуласы:
Кинт=Өн/Өм
(15)
мұндағы:
Өн - машинамен жабдықтың нақты өнімділігі;
Өм - машина мен жабдықтың техникалық мүмкіндік өнімділігі.
Жабдықтардың ... ... ... ... ... ... ... мезгілінде нақты 5 сағат жұмыс істейді. Жабдықты қолданудың
интенсивті коэффициентін шығаруда жабдықтың паспортында 1 сағатта 100 ... ... ... 5 ... ол сағатына 80 өнім шығарады. Жабдықтың қуаттылығы 80%
болады.
Құрал-жабдықты пайдаланудың интегралды коэффициенті - ... ... және ... ... қосындысы,
пайдалану деңгейін уақытпен де ... де ... ... орай ... ... ... коэффициентінінің
мәні алдыңғы екі көрсеткіштен әрқашан төмен, өйткені ол бір ... ... және ... ... кемшіліктерін ескеріп
отырады. Осы екі фактордың есебімен құрылғы мысалда көрсетілгендей тек қана
57%-ға пайдаланылады.
Өндіріс деңгейін жоғарылату негізгі ... ... ең ... ... ... ... ... және талдауда ең алдымен еңбек
құралдарының ... және ... ... соң оларды дұрыс
пайдаланудағы ... ... ... ... ... ... екі топқа бөлеміз:
1. Жинақтаушы;
2. Жеке.
Негізгі өндірістік қордың пайдалану деңгейінің тиімділігін анықтайтын
негізігі бір көрсеткіш - қор ... ... ... - ... өнім ... орта ... негізгі
өндірістік құнына қатынасы, олардың ... ... ... ... Ол негізігі өндірістік капиталдың өнім шығарумен
байланысын көрсетеді. Қор қайтарымдылығының көрсеткіші мына ... - жыл ... ... өнімнің құны;
НҚ - негізгі өндірістік қордың орташа жылдық құны.
Қор қайтарымдылықты есептейтін факторлар:
– кәсіпорында жабдықтың ... ... ... жаңалау және
істеп тұрған жабдықтарды қайта құру немесе жаңа кәсіпорын ... ... ... алмасу коэффициентін көтеру;
– уақыт пен қуаттылықты пайдалануды жақсарту;
– жаңа ... ... ... ... ... ... және қайта жабдықталатын кәсіпорынның қуаттылық
бірлігінің өзіндік құнын төмендету;
– қол жұмыстарын машина жұмыстарына ... ... ... ... жылдық құны былай анықталады:
Қ=Қ1+Қенд*П1/12,
(19)
Немесе:
Қшығ *П2/12 ... ... ... ... ... жыл ... ... Қшығ - негізгі өндірістік капиталдың жыл бойғы ендірілу ... ... ... ... ... ендірілу(шығарылу) кезінен бастап толық ай саны.
Ғылыми-техникалық прогресс жағдайындағы ... ... ... ... ... қорғау, еңбек жағдайын жақсарту жолындағы капитал
салымдарын көбейтудің әсерінен қор ... ... ... ... Қор ... кері ... өнімнің қор
сиымдылығы.
Қор сиымдылығы дегеніміз - негізігі өндіріс қорының жалпы өнім ... ... - жыл ... ... ... ... немесе қалыпты бөлігінің
құны, теңге;
Өқ - негізгі өндірістік қордың орташа жылдық құны, теңге.
Қор сиымдылығы негізгі ... ... ... жиынтығын
пайдаланудың қорытындылаушы көрсеткіші. Кәсіпорын ақшалай тұлғада өндірген
өнімнің бір ... ... ... ... ... ... қайтарымы көрсеткішінің артуы және өнімнің қор сиымдылығының
төмендеуі негізгі капиталды ... ... ... ... ... капиталды пайдаланудың тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... бөлігін арттыру, капиталды
жаңарту, үдемелі жабдықтарды, қазіргі технологияны, билікті қызметкерлерді
пайдалану қажет.
Негізгі ... ... ... ... аса ... бірі - ... пайдалануды жақсарту. Ол үшін олардың
жұмыссыз тұрып қалуын азайту, ... ... ... ... ... ... ... қорын пайдалануда белгілі өлшемді көсеткішке
жататындар: кәсіпорынның барлық мүлкінің рентабелділігі, жекеленген құрал-
жабдықтың ... және ... ... ... ... мүлкінің рентабелділігі мына формуламен есептеледі:
Рм=пайда/ баланс активіндегі орташа шама*100
(22)
Жекеленген құрал-жабдықтың рентабелділігін ... ... ... орташа шамасы*100
(23)
Өндіріс капиталының рентабелділігін есптеу формуласы:
Рөқ = пайда/НӨҚорт қалдық құны + ... қор ... ... ... ... ... ... көрсеткіш - оның
рентабелділігі болып табылады.
Рқор= пайда/ негізгі өндіріс ... ... ... ... ... ... және негізгі өндірістік қорды тиімді
пайдаланудың ... ... ... ... ... болып
табылады.
Өндірістік қуат - бұл шығарудың ... ... ... қолдану
негізінде, жетекші технология мен еңбектің рационалды ұйымдастырылуын
қолдануды ... ала ... ... ... ... ... ... кезіндегі максималды мүмкін болатын өнім
шығару көлемі.
Өндірістік қуат фактілі өнім шығару көлеміне сәйкес әр ... ... ... ... Ол өнім ... жоспарланған бірлікте, яғни
натуралды және шартты натуралды ... ... ... ... ... ... өндірісінде далмен (декометр-10литр)
есептеледі. Кәсіпорында өндірістік қуат кейде коэффициенттерді қолданудың
көмегімен өнімнің бірегей түрі ... ... ... ... ... ... қуат ... цехтың немесе
жетекші құрылғының қуалы бойынша 1-жылға арналып анықталады. Жетекші ... ... деп - ... ... операцияны орындайтынын
есептейміз.
Өндірістік қуатты есептеудің барысында «тар жерлерді» табу қажет, «тар
жер»-бұл өнімділігі жетекші құрылғының өнімділігінен ... ... ... «тар ... жою ... ... тиіс.
Өндірістік қуаттың көлеміне 4 тікелей фактор әсер етеді:
1. Жетекші құрылғы саны;
2. Өнімділіктің технологиялық саны ;
3. Кәсіпорын жұмысының тәртібі;
4. ... өнім ... ... ... ... ... барлық құрылғы (жұмыс
істеп тұрғаны, жұмыс ... ... да) ... ... Сондықтан
кәсіпорын тиімді жұмыс жасау үшін кәсіпорындағы барлық құрылғы жұмыс жасауы
тиіс.
Өнімділіктің технологиялық нормасы - бұл ... ... ... ... ... ... ... өнім көлемі.
Кәсіпорын жұмысының тәртібі өндірістік қуатты анықтау үшін құрылғының
жұмыс жасау уақытының максималды мүмкін қоры жоспарланады. ... ... ... үшін жұмыс қоры көлемдік қордан ағымды ... ... ... алғанға тең.
Өндірістік қуат есепті жылдың өнім ... ... ... болатын
жоспарлы кезеңнің жоспарлы ... ... ... ... ... қуат ... әсер етеді.
Өндірістік қуатқа әсер етуші қосымша фактор - қосымша жұмыс алаңдарының
болуы. Егер қосымша алаң болса, өндірісті кеңейтуге болады.
Өндірістік қуатты пайдалануға әсер ... ... тобы ... ... ... фактор:
– қамсыздану деңгейі;
– баға;
– білікті жұмысшылармен қамту;
– энергоресурстармен ... ... ... ... ... тыс ... қалуы;
– құрылғы жұмысының ауысымдылығын жоғарылату;
– өндірістің ұйымдастырылуын жақсарту;
– еңбекті жақсы ұйымдастыру және оны ынталандыру.
Өндірістік қуатты пайдалану және оны ... ... ... ... ... ... қуаттың 3 көрсеткіші бар:
– жыл басындағы өндірістік ... ... ... ... ... жыл соңындағы өндірістік қуат.
Негізгі капиталды тиімді пайдаланудың ... ... ... ... Осы ... дұрыс шешу қоғамға қажет өніммен өнірісті
жоғарылату, тұрғындардың қажеттілігін толық қанағаттандыру, елдегі ... ... ... кәсіпорын өндірісінің ... ... ... ... төмендетуді білдіреді.
Негізгі капиталды одан толығырақ пайдалану кәсіпорынның ... ... ... жаңа ... ... ... сұранысын
төмендетеді, сондықтан кәсіпорын табысын жақсы пайдалануға әкеледі.
Негізгі ... ... ... ... айналымдылығының тездетілуін
білдіреді, негізгі капиталдың ескіру темпін азайту ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
экономикалық реформаның негізгі мәселесі - ... ... ... тығыз байланысты, өйткені нарықтағы бәсеке жағдайында сапасы
жоғары өнім үлкен сұраныспен қолданылып, тез сатылады. Негізгі ... ... ... ... ... және экстенсивті
факторларының жақсаруы қаншалықты іске асқанына байланысты. Негізгі ... ... ... бір ... ... ... ... уақытының көбейтеді, екінші жағынан кәсіпорындағы бар
барлық ... ... ... ... ... жабдықтың үлес
салмағын жоғарылатады.
Құрал-жабдықтың жұмыс уақытын көбейтудің ең ... ... ... ... ... ... ... жоғарылату жолымен жабдықтың
ішкі ауысымдық тұрып қалуларын жоқ қылу, болдырмау, және негізгі
өндірісті отын, ... ... ... ... ... ... ету;
– құрал-жабдықтың толық күндік тұрып қалуын болдырмау, оның ... ... ... ... ... ... ... қажетті жолы-
артық құрал-жабдық санын азайту және жұмыс істемей тұрған жабдықтарды
тезірек өндіріске ... ... ... санының көбін жұмыс ... ... ... ... ... ... ұзақ ... көбіне жарамсыздыққа әкеледі.
Негізгі өндірістік капиталды пайдаланудың интенсивті ... ... ... ... ... жоғарылауына әкеледі. Бұған жұмыс
істеп тұрған машиналар мен механизмдерді ... ... ... ... ... қою ... қол ... болады. Технологиялық
процестің оптималді режимде ... ... ... негізгі капиталдың
құрылымын өзгертпей, ... ... ... және өнім ... ... ресурстардың шығындарын азайта отырып өнім шығаруды
жоғарылатуға қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... ... есебіне әсер етеді:
– өнім шығаруды көбейту;
– өнімнің өзіндік құнын төмендету;
– өнім сапасын жақсарту;
– пайданы көбейту, салықты төмендету.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындағы артық жабдықтардан , негізгі құралдардан құтылу ... ... ... жоспарды және күрделі жөндеуді спалы жүргізу;
3. Жоғары сапалы құралдарды сатып алу;
4. Қызмет етуші жұмысшыларды ... ... ... Кәсіпорынның жұмысының алмасу коэффициентін ... , егер ... ... ... жағдайда;
6. Өндіріс процесіндегі шикізатпен материалдардың сапасын жақсарту;
7. Өндірісті ... ... ... ... және ... ... жүргізу;
9. Жөндеу қызметін орталықтандыру;
10. Қалдықты аз шығаратын, қалдықсыз отынды үнемдейтін жаңа ... ... және ... ... ... жұмыс уақытының ысырабын
жойып және жабдықтардың тұрып қалуын қысқарту.
Техниканың дамуы және осыған қатысты процестердің жылдамдауы шексіз.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... шексіз.
Негізгі капиталды пайдалану тиімділігін арттырудың нақты жолдары болып
олардың құрылымын жақсарту табылады. Өйткені өнім өндірісін жоғарылату ... ... ... іске асатындықтан, негізгі капиталдың толық құнындағы
олардың алатын бөлігін көбейту ... ... ... ... ... көбейту өнімнің қорсиымдылығының жоғарылауына әкеледі,
өйткені бұл ... өнім ... ... ... ... ... ... негізгі цехтар толық жұмыс істей
алмайды. ... ... ... ... оптималды өндірістік
құрылымға ізденісі- оларды пайдалануды жақсартудың қажетті жолы ... ... ... ... ... бүкіл халық
шаруашылығында маңызы зор. Бұл мәселені шешу – қоғамға ... ... ... ... ... ... ... және халық қажеттіліктерінің толығырақ қанағаттанылуын, елдегі
жабдық балансының жақсаруын, өнімнің ... ... ... ... ... кәсіпорын жиналымдарының өсуін
білдіреді. ... ... ... ... ... ... кезінде жаңа өндірістік ... ... ... яғни ... пайдасының жақсырақ пайдаланылуына (пайдадан тұтыну
қорына төлемдер үлесінің көбеюіне, жинақтау ... көп ... ... механизацияландыру және автоматизацияландыруға
бағытталуына) әкеледі.
2 «Жигер» ЖШС-ндегі негізгі капиталдың қолданылу тиімділігін талдау
2.1 Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық ... ... ... ... ... белсенділігін талдау
«Жигер» ЖШС қазіргі заманда бірнеше ... ... ... ... ... қатарлы дамыған кәсіпорындардың қатарына ... ... ... ... құрал жабдықтармен, ... ... және ... ... ... сапалы техника,
технологияарымен жабдықталған және ... ... ... бар.
Кәсіпорынның жұмысшыларының барлығының дерлік жұмыс тәжірибелері бар.
Өндіріс тек жоғары сапалы шикізаттарды ... ... ... ... ... қанағаттандыра алатын жоғары сапалы сүт ... ... ... ... ... процесіне дейінгі әрбір
технологиялық цикл ... ... ... өнімдерін өндіруді қамтамасыз
ететін операциялардың орындалу сапасына ... ... ... ... көп ... ҚР ірі кәсіпорындарына тікелей келісім шарт бойынша
жеткізіледі. Қазір ... ... жеке иесі бар. Оның ... болып табылмайды, сондай ақ олар ... иесі ... ... ЖШС ... ... ... ... бастап заңды
тұлға болып табылады. ҚР банктерінде есеп шоттары, жеке ... ... жеке мөрі бар. ҚР да шет ел ... өз ... келісім
шартқа отыра алады. Сотта және азаматтық процестерде өз жауапкершілігін,
міндеттерін қорғай алады.
«Жигер» ЖШС Алматы қаласында ... жер ... 2,3 га. ... ... ... толық аты – «Жигер» жауапершілігі шектеулі серіктестік.
- ... ... ... – жеке ... ... негізгі қызмет түрі болып сүт өнімдерін сату және
өңдеу, өндіру ... ... ... және ... ... ... бар, көше төртбұрышында компактті
орналасқан. Шикізаттың, материалдардың жеткізілуі және ... ... тек қана ... көлікпен тасымалданады. Өндірістік
корпустардан 2 км шақырымда орналасқан темір ... ... басы ... ... ... ... 7-8 ... сүт өнімдерін шығарады.
Болашақта өндіріс көлемін 20% жоғарлату жоспарланып отыр. «Жигер» ... жеке ... ... ... ... ... «Жигер» ЖШС-інің
нарықтағы үлесі 35%, негізгі бәсекелесі «Фудмастер» компаниясы 45%, екінші
бәсекелесі ЖШС «Алматы қалалық сүт ... 10%, және ... да ... дың, атап ... ЖШС ... ЖШС ... ... «Талгар сүт зауыты», «Талдықорған қалалық сүт зауыты», ЖШС ... ... ... 8 %-ды ... ... ... ... түрлі
сүт өнімдерін шығарумен айналысады. Бұл өнімдердің ассортименті кең және
әртүрлі. Оны 1-суреттен көруге болады.
Сурет 1 – ... ... ... ... ... ... ЖШС «Жигер» сүт комбинатының өнім
ассортименті бес ... сүт ... ... ... Оның ... ... ... өндіріс көлемінің 30 %-ы келеді екен.
Өнімнің жеке түрлері бойынша жоспар орындалуының біртекті болмауы оның
құрылымының, яғни ... ... жеке ... ... әкеп соғады. Құрылым бойынша жоспарды орындау – яғни өнімнің
нақты шығарылымында оның жеке ... ... ... ... ... ... (1-кесте).
Кесте 1 – «Жигер» ЖШС-нің өнім түрлері бойынша жоспарлардың орындалуы
|Өнім ... |Өлш. ... ... ... |
| ... | | ... % |
|Ірімшік |мың тг |139500 |149760 |107,3 ... | | | | ... |мың тг |279000 |280800 |100,6 ... 2,5 % cүт |мың тг |232500 |224640 |96,6 ... 3,2 % сүт |мың тг |167400 |168480 |100,6 ... 6 % сүт |мың тг |111600 |112320 |100,6 ... |мың тг |930000 |936000 |100,6 ... - “Жигер” ЖШС-ң жылдық есеп беру мәліметтеріне негізделеді [21] |
1-кесте мәліметтері көрсеткендей, ... ... жылы ... % cүт ... ... өнім ... бойынша өнім өндіру көлемін
арттырған. Бұл өнім түрі ... ... 3,4 %-ға ... ал қалған
сүт өнімдерінің көлемдерін арттырған.
Сату көлемдеріне қарғанда Алматы қаласының нарығы ең жақсы ... ... ... ... 1326 ... сүт өнімдері сатылды. Ол 2008 жылмен
салыстырғанда сатылым 1,4 есе көбейді.
«Жигер» ЖШС ... және ... ... ... ... аз емес ... – ол 14,8 % ... 2450 тоннаға тең. Өнімді Қазақстан ... сату 2009 ... 4606 ... ... 27,8% ... 2009 жылы былтырғы
жылмен салыстырғанда «Жигер» ЖШС және коммерциялық центрлерінде ... ... Ол ... сату ... ... ... , филиалдар бойынша 11% (1149 ... және ... 636 ... ... «Жигер» ЖШС технико-экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... 2 – ... ... технико-экономикалық көрсеткіштерін талдау
|№ |Көрсеткіштер |өлшем |2008 ж. |2009 ж. ... | |
| | ... | | | | |
| | | | | |(+,-) |% |
|1 ... ... | | | | | |
| |- ... ... ... |1248 |1326 |78 |106,6 |
| |- ... түрде |мың тг |936000 |1053000 |117000 |114,2 |
|2 ... ... | | | | | |
| |- ... ... |тонна |1248 |1326 |78 |106,6 |
| |- ... ... |мың тг |936000 |1053000 |117000 |114,2 |
|3 ... |112 |118 |6 |105,6 |
| |к ... саны | | | | | |
|4 |Бір ... ... |мың тг |8357,1 |8987,8 |630,7 |108,2 |
| ... | | | | | |
|5 ... ... |мың тг |62361,6 |70536 |8174,4 |115,1 |
| |ақы қоры | | | | | |
|6 |Бір |тг |46400 |50200 |3800 |108,9 |
| ... | | | | |
| |к ... ... | | | | | |
| ... ... ақы | | | | | |
|7 ... ... |мың тг |275000 |289400 |14400 |105,5 |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... 2 ... |Қор ... |тг |3,40 |3,66 |0,26 |108 |
|9 ... ... ... |мың тг |673920 |758160 |84240 |114,2 |
| ... | | | | | ... |1 ... ... |тг |0,72 |0,72 |- |100 |
| ... шаққандағы | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |мың тг |262080 |294840 |32760 |114,2 |
| ... ... | | | | | ... ... ... |% |38,8 |38,9 |0,1 |100,2 ... - ... ... ... есеп беру мәліметтеріне негізделеді [21] |
Кестедегі берілген көрсеткіштерге қарағанда натуралды ... өнім ... ... ... ... өсу серпіні 6,6 %, және сатылған өнім көлемі өткен
жылдық сатылған өнім көлемінен 117000 мың теңгеге өсті.
Бір жұмысшының еңбек өнімділігі 2009 ... 8987 мың ... тең, ... ... ... 8,2 % ... өнеркәсіптік персонал саны есепті жылы өткен жылға қарағанда
6 адамға көбейіп, 118 адам құрады. Орташа айлық еңбек ақы 2009 жылы ... ... ... оның ... өткен жылмен салыстырғанда 9 ... ... ... ақы ... өсу ... 15,1 % болып
70536 мың теңгені құрады.
Өнімнің толық өзіндік құны есепті жылы 758160 мың ... ... ... жылға қарағанда 14,2 % жоғарылаған. Толық өзіндік құнның өсу ... өнім ... өсу ... аз ... 1 ... тауарлық
өнімге шаққандағы шығын деңгейі өзгеріссіз болды.
Кәсіпорынның негізгі өндірістік қоры есепті жылы 289400 мың теңгені
құрады. Оның өсу ... 5,5 %. Қор ... ... жылы 8 %-ға
артып, 3,66 теңге болды.
Кәсіпорын табысы есепті жылы 14,4 % ... 294840 мың ... ... ... өсу ... ... өзіндік құнның өсу серпінінен артық
болғандықтан өнім рентабельділігі де 38,8 пайыз пунктіне ... ... ... % болды.
«Жигер» ЖШС сүт комбинатының ... ... ... ... ... ... саналады, қалған қызметкерлер оған
бағынады. ... ... және ... ... 2-суретте
көрсетілген.
Кәсіпорын 4 бөлімшеге ... бұл бас ... ... ... кадр ... хатшы-көмекші, бас инженер, бас бухгалтер,
жоспарлы-экономикалық бөлім, жоғарыда ... ... өз ... бір ... ... бар. «Жигер» ЖШС-де маркетингтік қызмет
жоқ, сондықтан бұл қызметтің функцияларын өткізу бөлімі ... ... ... ... 2 менеджер, 2 тапсырысты қабылдаушы
диспетчерлер, 5 ... ... ... ... қойма меңгерушісі
және гараж меңгерушісі тікелей қатысты жұмыс атқарады.
|«Жигер» ЖШС ... |
| | |
| | | | | | ... | ... | ... | | | |
| | | | |
| | | | | ... цехы | ... ... | |
| | | | |
| | | | | ... | ... цехы | ... | | | |
| | | | |
| | | | | ... цехы | ... ... | |
| | | | |
| | | | ... ету қызметі | |
| | |
| | ... ... | |
| | ... 2 – ... ЖШС ... және ... құрылымы.
Бас директор орынбасарының қол астында келесі қызмет бөлімшелері бар:
... ...... қойма;
– шаруашылық меңгерушісі – еден жуушы, әр түрлі жұмыс атқарушылар;
– өндіріс меңгерушісі – ... ... сүт ... ... цехі, орамдау цехі;
– өндірістік зертхана – медицина бөлімі.
– өткізу бөлімінің қол астындағы ... ... ... ... ... ... өнім қоймасы;
– көлік бөлімі.
Бас инженерге бағыныштылар:
– бас энергетик, техникалық қауіпсіздендіру инженері, электриктер
бригадасы;
– бас механик – механикалық қызмет ... ... және ... материалдармен, запасталған бөлшектермен,
құралдармен және басқа ... ... ... ... бойынша жүргізіледі:
1. Баға саясаты;
2. Сапа көрсеткіштері, ГОСТ-қа және халықаралық ... ... ... бағасын төмендету мақсатымен шикізатты алыс және ... ең ... ... ... және егер ... болса
преференцияны қолданумен, алу нұсқаларын табу;
4. Транспорттық шығындарды ... ... ... ең ... ... алу;
5. Ұзақ орнатылған шаруашылық байланыстары бар жабдықтаушыларға артық
көңіл бөлінеді;
6. Бірдей ұсыныс кезінде ықылас мемлекеттік тауар ... ... ... ... ... шикізат пен қосалқы материалдарды
жеткізу үшін, төлемнің мерзімін ұзартуға немесе ішінара төлемдер
мүмкіндіктерін пайдалану.
Кәсіпорынды шикізатпен, ... ... және ... ... ететін материалды-техникалық бөлімінің жұмысы 2009 жылдың
бойында бюджетке сай ... ... ең ... ... алу үшін қамтамассыз ету
отделінде жыл бойы ... ... Сапа ... ... сай ... ... ... ықылас ең біріншіден төлемнің мерзімін ұзартуға
мүмкіндік ... және ... ... өндіруші жабдықтаушыға, және
шикізатты салық төлемінсіз алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... Оған қоса ... бөлек
түрлерінің маусымдылығы және олардың жаз ... ... ... біріншіден қызметкерлер құрамын және зерттеу
мәлімет ... ... және ... маркетинг стратегиясы мен оның
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... болған
делдал фирмада сату салыстырмалы ... екі есе ... ... ... 10% ... ал өзіндік бөлшек торда тауардың іске ... %-дан 25% ... ... ... ... үшін ... ... қызмет бөлімдерін сатып алушыларға ыңғайлы ғимараттарға көшіру
жұмыстары жүргізілуде, және жаңа ... ... алу үшін ... ... ай ... арендалатын тауар алаңдарында немесе киосктерде
1-2 тауар бөлімшілерін ашады, оған қоса ... ... үшін ... ... өніміне деген сұраныстың қажетті деңгейін алады. ... ... ... ... ... ... деңгейден төмен, соған
сәйкес немесе жоғары болуы мүмкін. Осы жағдайлардың барлығын маркетингті
басқару қарастырады. ... ... ... іскерлігін жүргізетін
бес негізгі тәсілі бар: өндірісті жетілдіру концепциясы, тауарды жетілдіру
концепциясы, коммерциялық күштерді интенсификациялау концепциясы, ... және ... ... ... ... ... ... тұтынушылар кең таралған және
бағасы да қол жетерлік тауарды ... ... ... ... осы ... жетілдіруге және оны үлестіру жүйесінің тиімділігін
арттыруға жұмсау керек.
Өндірісті жетілдіру ... екі ... ... ... – тауарға деген сұраныс ұсыныстан артық ... Бұл ... ... ... ... ... қажет. Екіншісі – тауардың
өзіндік құны өте жоғары болса және оны төмендету қажет ... ... ол үшін ... ... ... ... ... мақұлдайды, тұтынушылар сапасы жоғары,
эксплуатациялық қасиеті жоғары тауарды қажет ... ... ... ... ... ... үнемі жетілдіріп отыруға жұмсауы керек.
Коммерциялық күшті ... ... ... тауарды қажетті мөлшерде сатып алмайда, егер де кәсіпорын
өтімділік және ... ... ... ... Қаржы –
экономикалық жұмысты жетілдіру обылыснда ... ... ... ... Қаржылық бақылауды бухгалтериядан бөлек, шығындарды есептейтін жеке
бөлім құрылды және ... Әр бір жеке ... ... ... ... Және әлеуметтік инфраструктура обьектілерін ... ... ... ... қаржылауға шығару жоспарланды. Кейін ... ... ауыл ... ... ... ... ... есептеуіш техниканы іске асыру арқылы, тек қана ... ... ... ... процесті қамтитын автоматтырылған
жүйе жасалып жүзеге асырылуда.
Негізгі өндіріс деп кәсіпорынның жоспарымен қарастырылған өнім өндіру
көлемін ... ... ... ... басты мақсаты еңбектің
өндірістік қызметінде, өнім ... ... ... ақ ... жағдайын
жақсарту процестерінде еңбек құралдары мен заттарын тиімді пайдаланатындай
жағдайды ... ету. ... ... ... ... ... үшін ең
тиімді еңбек процесінің үйлесуін және өндірістің матиралдық элементтерін
белгілі бір жүйеге келтіруін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... олардың үздіксіз, жоғары өнімді жұмыс істеуін
қамтамасыз ету және өндірістің тапсырысын қорғау.
Өндірістік процестерді ... ... ... қамтуы қажет:
1. Өнімдерді дайындау немесе шығарудағы үздіксіздігі;
2. Өндіріс учаскілерінің қуаттылығының үйлесімділігі және олардың ... ... ... ... қозғалысының түзу дәлдігі, ... ... ... ... ... ең ... ... Өндірістің ырғақтылығы, яғни тең аралық уақытта тең өнім мөлшерін
шығару немесе тең аралық ... тең ... ... орындау.
Шығарылатын өнімнің түріне, өндіріс көлеміне, жабдықтардың ... ... ... ... ... ... және
т.б.факторларға байланысты өндіріс жеке дара, сериялы және жалпы болып
бөлінеді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... цех ... - әкімшілік жағыет оқшауланған жай өндіріс процесінде белгілі бір
жұмысты атқаратын буын. Цехтың үш түрі ... ... ... ... Негізгі цехта сатуға әзірленетін дайын өнімдер шығарылады. Көмекші
цехтарға құрал-жабдықтарды жөндеу жұмыстары, ... ... ... ... ... қайта өңдеу цехтары, шығарылған өнімді
безендіретін қораптар және ... ... ... яғни ... тасымалдау,
түсіру жұмыстары. Әр өндірістік кәсіпорын өздерінің өнімділік жүйесін
жүргізеді.
Өндірістік жүйені басқару – бұл бар ... ... ... ... және
ол келесідей жүргізіледі:
1) Ортақ стратегияны зерттеу мен ақиқаттау және ... ... ... ... ... ... мен ... орналасуы жөнінде шешім
қабылдау, өндірістік қуат, ... ... және ... ... ... және ... ... Ағымды функционалды жүйені жоспарлау және бақылау, оның тапсырыс
бағдарын дұрыс және тиімді орындау, шикізаттың ... ... ... ... ... ... ... өндірістік құрылымының мінездемесі:
– кәсіпорын құрамы, олардың өндірістік қуаты және формалары.
Өндірілген өнім мінездемесі кәсіпорынның ... ... өз ... ... өндірістік аумақтар технологиялық және пәндік ұстаным
бойынша пайда болады. Соңында ... ... ... ... шығару іске
асады.
Кәсіпорынның өндірістік құрылымына жататындар:
– шығарылған өнім номенклатурасы;
– өндіріс түрі;
– өндірістік процес мінездемесі;
– құрал-жабдық құрамы және технологиялық қамтамасыз ... ... ... ... ... сапасына қойылатын талаптардың деңгейі.
Өндірістік құрылымға әсер ететін ... бірі ... ... ... бағдары.
Өндірістік құрылымды жетілдіру жолдары:
– кәсіпорынды және цехтарды нығайту;
– негізгі, көмекші және ... ... ... мен ... ... ... ... ескере отырып кәсіпорынды жоспарлау;
– өндірісті кооперациялау деңгейі;
– технологиялық процестің жүргізілуіне сәйкес өндірістік бөлімшелердің
орналасуы;
– кәсіпорынның нақты орналасуы;
– көліктік қатынасты ... ... ... ... ... түрі өндірістің мінездемесінің процесіне байланысты.
Өндірістік құрылымның 3 түрін ... ... ... ... ... ... ... негізгі цехының арнаулысы өндірістің
бөлек түрлерін қарастырады.
Пәндік құрылым кәсіпорынның негізгі цехтарының мамандануын және олардың
әрқайсысына бекітілген өнімдерінің дайындалуын ұйғарады. ... ... ... ... ... ... ... жоғары өндірістік құралдарды қолдану, ... ... ... ... ... қолдануға
мүмкіндік береді.
Пәнді-технологиялық(аралас) құрылым бір кәсіпорында ... ... ... ... ... ... цехтың бар болуымен
түсіндіріледі.
«Жигер» ЖШС-де негізгі өндіріс төрт ... ... сүт ... ... ... цехы;
– мұздатқыш цехы;
– орамдау цехы.
«Жигер» ЖШС-де сүт өндіру циклінің ... ... 50-70 ... ... өндірістік процестің тиімділігі ... ... ... Оның ... ... және ... ... кіреді. Ол кәсіпорынды қажетті шикізаттармен, материалдармен,
электр энергиясымен, жанар жағар маймен, құрал жабдықтармен ... ... ... ... ... ... сапалы және
қажетті өнім шығаруға барлық жағдайды қамтамасыз етеді.
Көмекші шаруашылық деп негізгі ... ... ... ... айтады. Осы салады жұмыс істейтін жұмысшыларды ... деп ... яғни олар ... ... ... ... ... көмекші және қызмет ... ... ... Оларға келесі бөлімдер жатады:
– механикалық жөндеу цехтары;
– энергиямен қамтамасыз ету ... ... ... ... қызметі;
– өткізу қызметі.
Кәсіпорынды шикізат пен материалдармен қамтамасыз ету процесі келесі
сатыларды қамтиды:
– шикізатты қолдану талдауы, ... ... ала ... ... ... ... ... қолдануына байланысты шикізатқа ай сайын тапсырыс беру;
– осы ... пен ... ... ай ... ... бөлімімен
салыстыру;
– шикізат пен материалдарға кеткен шығындардың сметасын қолдау;
– баждық келісім жасау үшін қажетті құжаттарды дайындау.
Шикізат пен ... ... ... ... ... ... ... жасалған және ол дайын өнімдерді және
оның сапалылығын ұстап тұру үшін өте ... ... ... сүт ... ... ... – сүт ... Жоғары сапалы сүт өнімдерін өндіру үшін сапалы шикізат болу
керек. Бастапқы өндірудің мақсаты - ... және ... ... ... ... ... ... тұтынушыларының сұранысын қанағаттандыру үшін, Алматы
және Жамбыл облыстарының шаруашылық өнеркәсіптерінен ... ... ... ... Орау ... ... ... алады,
оладың өнімдері әлемдік нарықта қауіпсіз және экологиялық таза.
Еңбек ресурстары кәсіпорынның ... ... ... ... элементі
болып табылады. Өнімнің құрылуы әр уақытта кәсіпорындарда қызмет ... ... ... ... күші - бұл ... дене және ой
қабілеттілігінің жиыниығы, оның жұмысқа деген ... ... ... ... ... арта ... Өндірістің
инвистициялық бағыты, ғылыми техникалық прогресстің соңғы нәтижелерін
қолдану, өнім ... ... ... ... деген көзқарасты
өзгертіп жоғарғы дәрежедегі ... ... ... ... Еңбек
келісімінде еңбектік,функционалды жұмыс орны, орнына байланысты міндеттері,
квалификациясы, мамандығы, жұмыс орны, еңбекақы мөлшері және ... ... ... ... ресурстарын тиімді ұйымдастыру еңбек
ресурстарын толық қамтамсыз ... ... ... ... ... ... ... деңгейін көруге болады.
Кесте 3 - «Жигер» ЖШС-ның еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілуі
|№ |Персоналдардың |2008 жыл |2009 жыл ... (+;-) |Өсу ... |
| ... | | | ... ... ... |77 |80 |3 |103,90 ... ... |7 |8 |1 |114,29 ... |мамандар |28 |30 |2 |107,14 |
| ... |112 |118 |6 |105,36 ... - ... ... ... есеп беру ... ... [21] |
Кәсіпорында өткен жылы барлығы 112 адам жұмыс істесе, оның ішінде ... ... ал ... 35 адам ... мен ... 2009 жылы ... ... адамдар 6 саны адамға көбейген: оның ішінде жұмысшылар 3
адам.
Кесте мәліметтері көрсетіп тұрғандай соңғы жылы ... ... ... ... Енді ... ... персоналдардың
құрылымдық өзгерісіне тоқталайық (3-сурет).
Сурет 3 - ... ... ... ... ... өзгерісі.
3-суретте көрсетілгендей, қарастырылып отырылған екі жылда да кәсіпорын
персоналының ішіндегі ең көп үлесті жұмысшылар алады. ... саны ... ... ... ... үш адамға артқан. ... ... жапы ... ... айтарлықтай өзгере қоймаған, тек әрбір
категориялары бойынша олардың саны толыққан.
Өндірістік ... ... ... жұмысшылар негізгі және
көмекші болып бөлінеді. Олардың құрамының ... ... ... 4 - ... ... жұмысшыларының құрамы.
Жоғарыдағы суретте көрсетілгендей, қарастырылып отырылған ... ... ... ... өзгерістер болған. Мысалы,
негізгі жұмысшылардың жалпы жұмысшылар санындағы үлесі 2008 жылы ... ... ал 2009 жылы ... үлес ... ... бола ... 70 ... Сәйкесінше, көмекші жұмысшылардың үлес ... ... ... 33,77 %-дан 30 %-ға ... азайған. Аталған тенденция
кәсіпорын үшін қолайлы құбылыс болып саналады, себебі өндірістік ... ... ... ... ... өндірістік емес шығындарын
азайтуға мүмкіндік береді. Ал кәсіпорын жұмысшыларының жасы ... ... ... 4 – ... ... ... ... құрамына сипаттама
|Жас құрамы |2008 |2009 ... (+;-) |Өсу ... % ... ден 25 ... |27 |28 |1 |103,70% ... дан ... |35 |39 |4 |111,43% ... дан 50 ... |31 |32 |1 |103,23% ... ден ... |19 |19 |0 |100,00% ... - “Жигер” ЖШС-ң жылдық есеп беру мәліметтеріне негізделеді [21] | ... ... жас 30 ... ... бұл ... кәсіпорында
тәжірибесі бар жас мамандар көп екенін білдіреді.
Сүт комбинатындағы еңбек ақы ... ... ... ... ... әсер етеді. Өткізу бөлімімен байланысты көмекші
төлемақы жүйесі шығарылған өнім көлеміне байланысты 2% немесе 1,5% ... Бұл ... ... ... ... бәсекелестік қарқынына
байланысты өнім өндіруден табыстылық деңгейі, рентабелділік, кәсіпорынның
өсіп өркендеуі үшін туындайды. ЖШС ... сүт ... ... ... және ... ... 12 сағат нормативтік және фактілі сменнің
мерзімі 8 сағатты құрайды. ЖШС ... ... ... ... ... ... ... қарқынмен дамуда.
2.2 Кәсіпорынның негізгі капиталмен қамтамасыз етілуін талдау
Негізгі капиталды талдаудың мақсаты - бұл ... ... мен ... ... ... ... жаңалану және
техникалық жетілу деңгейін ... ... оның ... ... ... ... және ... өндірістік бағдарламаға
сәйкестігін анықтау, негізгі капиталды пайдалану деңгейін зерттеу және
қуаттың резервтерін табу ... ... ... деңгейі, қуатты
пайдалану көрсеткіштерін есептеу, сонымен ... ... ... ... Бұл ... ... және ... емес
өндірістік капитал бойынша жүргізіледі. Жыл басындағы өндірістік
капиталдың құны жыл бойына ... ... және ... ... құны жыл
соңындағы өндірістік капитал құны ескеріледі. Өндірістік капитал
өндірісті ұлғайтумен ... құру үшін ... ... ... ... кезінде келіп түседі, ал тозу кезінде және сату
кезінде өндірістен кетеді. Бұл ... ... - ... ... ... (НӨҚ) талдау қарастырылады. ... ... ... бар ... ... мен ... және ... топтасуына талдау жасалады. Кәсіпорынның жалпы
негізгі капиалының сомасында негізгі өндірістік капиталдың ... ... ... ... ... техникалық деңгейіне және ... ... ... ... нәтижелері тәуелді болады.
Талдау үшін деректердің көздері: кәсіпорын жоспары, техникалық даму
жоспары, №1 ... ... ... ... қосымша» 1-ші бөлім
«Негізгі капиталдың құрамы мен қозғалысы», нысан №11 ... ... бары және ... ... есеп ... ... қуат ... капиталды қайта бағалау жөніндегі деректер (нысан №1 – ... ... ... есепке алудың инвентарлық карточкалары, жобалық-
сметалық, техникалық ... және ... ... негізгі капиталдың көлемін, олардың динамикасын ... ... ... ... капиталы өнеркәсіптік-өндірістік
және өнеркәсіптік емес, сонымен қатар, ... емес ... ... ... ... ... қуатын өнеркәсіптік-
өндірістік капиталы анықтайды. Капиталдың активтік (жұмыс ... ... және ... бөлігін, сонымен бірге, олардың функционалдық
тағайындалуларына сәйкес жеке ... ... ... ... ... және күш ... жабыдқтар, өлшеу құралдары
мен құрылғылары, көлік құралдары және ... ... ... Бұндай
бөлшектеу құрылымды оңтайландыру негізінде ... ... ... ... ... үшін ... Талдаудың келесі сатысы
– кәсіпорынның негізгі өндірістік капиталмен қамтамасыз етілуін зерделеу.
Машиналардың, механизмдердің, ... ... жеке ... етілу – олардың нақты қолда барын өнім шығарылымы ... ... үшін ... ... ... ... ... құнын ең үлкен ауысымдағы жұмысшылардың орташа тізімдік санына
бөлу арқылы анықталады. Оның өсу ... ... ... ... өндірістік капиталмен қамтамасыз ... ... ... ... – бұл ... қормен қарулануы және
еңбектің техникалық қарулануы. Еңбектің ... ... ... ... ... орташа жылдық құнын ең үлкен
ауысымдағы жұмысшылардың орташа тізімдік санына (бұнда басқа ... ... ... дәл сол ... ... деп есептеледі)
бөлу арқылы есептелінеді. Еңбектің техникалық қарулану деңгейі өндірістік
жабдықтардың өсу қарқындарымен ... ... ... 2009 ... оның ... ... ... 5-кестеден көруге
болады.
Кесте 5 – «Жигер» ЖШС негізгі капиталының 2009 жылдағы ... ... ... ... кеткені|Жыл соңындағы, |
|тобы |2008 | | |2009 |
| ... ... ... ... жылдың кезең соңында кезең басымен
салыстырғанда «Жигер» сүт комбинатының өндірістік ... ... ... ... құны 289400 мың теңгеге дейін ... ... ... құны 251488,6 мың ... көбейген, оның
өндіріс капиталы ішінденгі үлесі 86,5 пайыздан 86,9 пайызға дейін өсті. Жыл
соңында өнеркәсіптік емес ... ... құны 37125 мың ... мың ... ... ... ... бөлігінің өсуі талдау нәтижесінің оң
көрсеткіші болып табылады. Ол 183700 мың теңгеден 195345 мың ... ... ... 67,5 пайызға ұлғайған.
Ұйымның техникалық деңгейі өндірістік капиталдың жастық құрамы мен де
сипатталады. Қызмет көрсету ... 20 ... ... кәсіпорынға қажетті
қорқайтарымдылықпен сапа деңгейін қамтамасыз ете алмайтын, ескі ... ... ... капиталдың құрылымын, қозғаласын және жағдайын толық бағалаған
соң ... ... ... жеке ... ... ... құрамындағы ... ... ... ... 6 – ... ЖШС-ның өнеркәсіптік өндірістік капиталының
2009 жылдағы құрамы мен ... ... ... ... |Жыл басы |Жыл соңы |Өсу |
| |2009 |2009 ... |
| | | ... |
| |мың тг |% |мың тг |% | ... ... қор |237875 |100 ... |100 |106 |
|2. Оның ... | | | | | |
|- ... мен ... |152240 |64 |159695,3 |63,5 |105 ... | | | | | ... ... ... |18078,5 |7,6 |15592,3 |6,2 |86,2 ... Күш ... |9515 |4,0 |10311 |4,1 |108 ... ... ... және |31875,3 |13,4 |35459,8 |14,1 |111 ... | | | | | ... құрылғылар |7612 |3,2 |9556,6 |3,8 |125 ... ... ... |11418 |4,8 |11568,5 |4,6 |101 ... т.б. ... |7136,2 |3 |9305,1 |3,7 |130 ... ... ... |158900,5 |66,8 |169754,8 |67,5 |107 ... - ... ... ... есеп беру ... ... [21] ... кесте бойынша «Жигер» сүт комбинатының өнеркәсіптік өндірістік
қор құрамы мен құрылымы өзгерген. Өндірістік өнеркәсіптік қор жыл ... мың ... ... жыл ... ол 251488,6 мың ... ... ... Оның ішінде ғимараттар мен үймереттердің алатын үлесі жыл
соңында 159695.3 мың теңге, яғни ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштердің бұлай өзгеруі жыл соңындағы өндірістік
қордың белсенді бөлігінің жоғарылау себебінен.
Ғимараттар мен үймереттердің толық құны жыл басында 64 ... ... ... 63,5 ... ... ... бөлігінің барлығы жыл басында 158900.5 мың теңге немесе 66,8
пайыз болса, ал жыл ... ол 169754.8 мың ... яғни 67,5 ... Оның өсу ... 107 ... құрал-жабдықтың нақты бір түрімен қамтамасыз ету қолда бар
құрал-жабдықты жоспарлы немесе базистік мәліметтермен ... ... ... ... ... ... көтерудің маңызды
факторларының бірі – кәсіпорындардың ... ... және ... ... ... етілуі және олардың толығырақ ... ...... және оның ... бөлімшелерінің
негізгі капиталмен қамтамасыз етілуін және ... ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар, олардың
өзгеру себептерін орнату; өнім ... ... ... ... ... және ... да ... есептеу; кәсіпорынның
және жабдықтардың өндірістік қуатының пайдаланылу дәрежесін зерделеу;
негізгі капиталдың пайдаланылу тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... еңбектің қор
қарулануы, еңбектің технико қарулануы, еңбектің энергия қарулануы деген үш
көрсеткіш сипатайды. Бұл көрсеткіштерді анықтау кезінде ... ... орта ... құны ... ... санымен салыстырылады.
7-кестеде сүт комбинатының өндірістік капиталмен ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Мұнда негізгі
өндірістік капиталдың өсу қарқынының 106 пайыз екенін, және құрал-жабдық
құнының өсу қарқынының 107 ... ... ... ... өндірістік
мақсатқа арналған электроэнергияның өткен жылы 19532 мың теңге - 1 ... ... жылы 20720 мың ... –1кв/м-ға дейін көбейгенін байқаймыз. Оның
өсу темпі 106 пайызды құрайды.
Өнеркәсіптік өндірістік персонал саны 112 ... ... жылы ... көбейген, олардың өсу темпі 105 пайызды құрайды. Қорқарулануы өткен
жылы 2124 мың теңгеден, есепті жылы 2131 мың ... ... ... 100,3 пайызды құрайды. Ал техникамен ... ... 764 ... 777 мың теңгеге жоғарлаған, өсу темпі 102 пайыз. Энерго қарулану
деңгейі өткен жылы 174 кв/адамнан, ... жылы 176 ... ... ... ... ... ... электроэнергияның өсуі себебінен
болып отыр. Оның өсу қарқыны 109 пайыз шамасында. Ал құндық көрсеткіштерге
қор қайтарымдылығы ... Қор ... ... ... ... ... ... байланысты.
Кесте 7 – «Жигер» ЖШС-ның өндірістік капиталмен қамтамасыз етілуін ... ... |2008 |2009 |Өсу ... %|
| ... |жыл |жыл | ... ... ... |мың тг |237875 |251488,6 |106 ... | | | | ... ... құны |мың тг |85635 |91793,3 |107 ... Өндірістік мақсатқа |мың |19532 |20720 |106 ... ... ... ... | | | ... Өнеркәсіптік ... |112 |118 |105 ... ... саны | | | | ... Қор ... |мың тг |2124 |2131 |100,3 ... ... ... |мың тг |764,6 |777,9 |102 ... Энерго қарулануы |кв/адам |174 |176 |101 ... - ... ... ... есеп беру ... ... [21] ... өндірістік капиталды пайдаланудың экономикалық тиімділігін
анықтау кезінде табиғи және құндық көрсеткіштер пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... - ... болып табылады. Ал құндық көрсеткіштерге қор қайтарымдылығы
жатады. Қор қайтарымдылығы ... ... ... ... құралдарының
мөлшеріне байланысты. Сондықтан кәсіпорынның балансында бар, бірақ
эксплуатацияға ... ... және ... құрал-жабдық
мөлшерін білу қажет.
Артық және орналастырылмаған құрал-жабдық негізгі өндірістік капиталды
пайдалану тиімділігіне кері әсерін тигізеді.
Сүт өнеркәсібінде қор ... ... ... негізгі
өндірістік капиталының орта жылдық құнына қатынасымен есептеледі:
Ққайт=ТӨ/НӨҚ
(25)
мұндағы:
ТӨ – тауарлы өнім;
НӨҚ – негізгі өндірістік қор.
Негізгі ... ... ... ... талдау кезінде
белсенді негізгі өндірістік қордың да қор қайтарымдылығын есептеу қажет:
Ққайт(б)=ТӨ/НӨҚ(б)
(26)
8-кестеде көрсетілгендей, «Жигер» ЖШС-ның негізгі ... ... ... ... байқалады. Тауарлы өнім көлемі өткен
жылы 936000 мың теңге болса, ... жылы ол 1053000 мың ... ... ... ... орта ... құны өткен жылы 275000 мың
теңгеден есепті жылы 289400 мың ... ... ... ... ... ... жылы 182875 мың теңге болса, есепті жылы 193608,6 мың
теңгені құрайды. Сол ... ... ... үлес ... 66,5
пайыздан, 66,9 пайызға жоғарылаған.
Кесте 8 - «Жигер» ЖШС-ның ... ... ... пайдалану
тиімділігін талдау
|Көрсеткіштер ... |2008 |2009 |
| ... |жыл |жыл ... өнім ... |мың тг |936000 |1053000 ... ... капиталдың орта |мың тг |275000 |289400 ... құны | | | ... ... |мың тг |182875 ... ... және ... | | | ... ... ... үлес |% |66,5 |66,9 ... | | | ... Қор ... ... |3,40 |3,66 ... ... ... ... |5,1 |5,4 ... ... | | | ... Қор ... ... |0,29 |0,27 ... - ... ... жылдық есеп беру мәліметтеріне негізделеді [21] |
Қор қайтарымдылық өткен жылы 3,4 ... ... ... жылы 3,6 ... Ал ... ... ... қорқайтарымдығы 5.1
теңгеден 5,4 теңгеге жоғарылаған. Қор сиымдылығы өткен жылы 0,29 теңгеден,
есепті жылы 0,27 ... ... Бұл ... қорқайтарымдылықтың
артуы себебінен болып отыр.
Негізгі өндірістік қорды пайдалану ... ... ... ... тек тауарлы өнім көлемі бойынша емес сонымен қатар ... да ... ... Негізгі өндірістік қордың табысы бойынша
қорқайтарымдылығы негізгі қызметтен ... ... ... өндірістік
қордың орта жылдық құнына қатынасымен анықталады.
2.3 Кәсіпорынның өндірістік ... және ... ... ... ... пайдалану тиімділігі өндірістік қуатты ... ... ... осы ... көрсеткішті пайдалануды талдау
қажет. Өндірістік қуаттылық мөлшері ... ... ... ... ... әсерінен құралады. Өндірістік қуаттылықты
пайдалануды жақсарту және дамыту ... ... ... талдау барысында өндірістік ... ... және ... ... ... факторларды бөліп көрсету керек.
Оларды келесі түрде топтастыруға болады:
– жабдықтардың сапасын жақсарту және ... ... ... ... процесінің технологиялық деңгейін арттыру;
– өндірістік бағдарламадағы құрылымдық өзгерістерді сипаттау.
Өндірістік қуаттылық есебінде ... ... ... ... жабдықтар саны, өнімді дайындаудағы еңбек сиымдылығының ... ... ... ... ... жабдықтарды
пайдаланудың уақыт қоры, өндірістік бағдарлама және т.б. Өндірістік
қуаттылықты ... ... ... ... және ... ... бойынша оларды пайдалануды жақсарту бұл:
1. жабдықтардың сапасын жақсарту және ... ... ... ... ... ... ... жоғарлату.
3. өндіріс, еңбек және басқаруды ұйымдастыруды жақсарту.
4. өндірістік бағдарламалардағы құрылымдық өзгерістер.
Өндірістік ... ... ең көп әсер ... ... ... ... паркі, сандық және сапалық құрамы табылады. Өндірістік
аудандардың өздері тікелей еңбек заттарына әсер етпейді, ... ... ... шектей отырып өндірістік қуаттылық мөлшерін анықтайтын
көрсеткіштердің бірі ... ... ... ... негізінен басты төрт фактор әсер етеді:
1. басты машиналар мен құрал-жабдықтардың ... ... ... ... нормалары;
3. кәсіпорынның жұмыс режимі
4. шығарылатын өнім ассортименті.
Бұл бөлімде ... ... ... талдау, шығарылатын өнім
ассортиментіне және кәсіпорынның жұмыс режиміне талдау жүргіземіз.
Әр өндірістік ... ... ... ... ... ... толық жүйесі операциялық жүйе деп аталады.
Өндірістік жүйені басқару – бұл бар ... ... ... ... және ол
келесідей жүргізіледі:
1) Ортақ стратегияны зерттеу мен ақиқаттау және кәсіпорынның өндірістік
қызметті бағдарлау;
2) Өндірістік жүйені ендіру мен ... ... ... шешім
қабылдау, өндірістік қуат, кәсіпорынды жобалау және өнімді ... ... және ... ... ... функционалды жүйені жоспарлау және бақылау, оның тапсырыс
бағдарын ... және ... ... ... ... ... өнім шығуға
дейінгі календарлық мерзімін анықтау.
Кәсіпорынның өндірістік құрылымының мінездемесі:
... ... ... ... ... және ... өнім ... кәсіпорынның салалық құрамында өз мағынасын
тапты. Негізгі өндірістік ... ... және ... ұстаным
бойынша пайда болады. Соңында мұндай аумақтарда дайын өнімді шығару іске
асады.
Кәсіпорынның өндірістік құрылымына жататындар:
... өнім ... ... ... ... ... ... құрал-жабдық құрамы және технологиялық қамтамасыз ету;
– құрал-жабдықты қолдану жүйесі;
– тауар сапасына қойылатын ... ... ... әсер ... ... бірі ... ... өндірісінің бағдары.
Өндірістік құрылымды жетілдіру жолдары:
– кәсіпорынды және ... ... ... ... және ... ... цехтар мен аумақтардың
арақатынасын қалыптастыру;
– технологиялық процесті ескере отырып кәсіпорынды жоспарлау;
– өндірісті кооперациялау деңгейі;
... ... ... сәйкес өндірістік бөлімшелердің
орналасуы;
– кәсіпорынның нақты орналасуы;
– көліктік қатынасты іштей, сондай-ақ сырттай қысқарту.
Өндірістік құрылым түрі өндірістің мінездемесінің ... ... ... 3 ... ... ... технологиялық, пәндік,
пәнді-технологиялық. Технологиялық құрылым кәсіпорынның ... ... ... ... түрлерін қарастырады.
Пәндік құрылым кәсіпорынның негізгі цехтарының мамандануын және олардың
әрқайсысына бекітілген ... ... ... ... ... өндірісті, технологиялық процесс кезінде ... ... ... ... ... ... жолын қысқартатын компьютерлік технологияны қолдануға
мүмкіндік береді.
Пәнді-технологиялық ... ... бір ... ... ... ... ... ұйымдастырылған негізгі цехтың бар болуымен
түсіндіріледі.
Өндірістік қуаттылықты пайдалануға әсер ететін факторлар ... ... ... ... ішкі факторлар.
Өндірістік қуаттылыққа әсер етеін сыртқы факторларға ... ... ... Осы факторға кәсіпорынның жалпы жұмыс істеуі және
жабдықтардың ... ... ... ... ... әсер етеін
ішкі факторларға төмендегілерді жатқызуға болады:
– материалды-техникалық жабдықталу;
– кәсіпорынды ... ... ... ... ету;
– жаңа қуаттарды енгізу және меңгеру, іске қосу;
– энергия ресурстарымен жабдықталу деңгейі;
– жөндеудегі жабдықтардың жоғарғы нормасы;
– жұмыс сменалығын арттыру;
– өндірісте ... ... ... ... және ... жұмыс істеуін жоспарлауды жетілдіру
деңгейі;
– еңбекті ұйымдастыру және оны ... ... ... ... пайдалану және ұлғайту, ішкі
фирмалық резервтерді ... ... ... ... ... ... ... өндірістік техникалық және ... ... ... Өндірістік қуаттылықты пайдалануды жақсарту
және дамыту капиталын анықтау мақсатындағы экономикалық талдау барысында
өндірістік қуаттылық ... және оның ... ... ... ... көрсету керек [23].
Оларды келесі түрде топтастыруға болады:
– жабдықтардың сапасын жақсарту және санын ... ... ... ... ... ... ... өндірістік бағдарламадағы құрылымдық өзгерістерді сипаттау.
Өндірістік қуаттылық есебінде қолданылатын негізгі көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... нақты
нормалары, норманы орындаудың прогрессивті деңгейі, ... ... ... ... бағдарлама және т. б.
Көрсеткіштер жүйесін 3 топқа бөлуге болады:
1. Кәсіпорынның өндірістік қуаттылығын жобалық пайдалануды меңгеру
деңгейін ... ... ... ... Жабдықтарды уақыт бойынша сипттайтын коэффициенттер (қуаттылықты
экстенсивті пайдалану).
3. Кәсіпорынның өндірістік қуаттылықты пайдаланудың ... топ ... – бұл ... ең ... ... ... ... бөлініп көрінеді.
Кж = Vөнім/Қж
(27)
мұндағы:
Vө- нақты өндірілген өнім мөлшері;
Қж – жобалық қуат.
Бұл коэффициент тұрақты өнім ... алу ... ... ... ... ... ... интенсивті пайдалану коэффициенті аз да болса
басқаша мәнге ие болады. Ол ... ... ... ... ... ... ... және келесі формуламен анықталады:
Ки = Vөнім / Қөнд
(28)
мұндағы:
Қөнд - жұмыс ... ... ... ... ... ... пайдаланылуын сипаттау үшін ... ... ... ... қор коэффициенті: Кк.қ. = Тн / Тк;
– уақыттың режімдік қор коэффициенті: Кр.қ. = Тн / Тр;
– уақыттың жоспарлық қор ... Кж.қ. = Тн / ... ... ... тоқтап қалулардың үлес салмағы:
ҮСтоқт.қал. = Тоқт.қал. / Тк ,
(29)
мұндағы:
Тн, Тж, Тр, Тк – ... ... ... ... ... ... календарлық уақыт капиталы;
Тоқт.қал. – жабдықтың тоқтап қалулары.
Жабдықтың ... ... ... дегеніміз – орташа алғанда бір
машинаға шаққандағы уақыттың бірлігінде (машина-сағатта) өнім ... ... ... ... көрсеткіші – бұл ... ... ... ... = СӨн / ... Сж – ... ... және жоспарлық орташа сағаттық өндірім.
Жабдықтың пайдаланылуын кешендік түрде сипаттайтын жалпылама көрсеткіш
– бұл интегралды жүктелу ... Ол ... ... ... (интенсивті) жүктелу коэффициенттерінің көбейтіндісі болып
табылады:
Кинтег = Кж.қ. × Кқарқ.
(31)
Талдау барысында бұл ... ... ... ... олардың өзгеру себептері зерделінеді.
Қарастырылып отырылған кәсіпорындағы өндірістік ... ... ... ... ... 9 - ЖШС ... сүт ... өндірістік қуатты интенсивті
пайдалану деңгейі
|Көрсеткіштер |2008 жыл |2009 жыл |Өсу ... |
| | | |(+;-) |% ... өнім ... ... |1248 |1326 |78 |106 ... қуаттылық, тонна |5000 |5000 |0 |100 ... ... |0,25 |0,27 |0,02 |108 ... ... | | | | ... - ... ... жылдық есеп беру мәліметтеріне негізделеді [21] ... топ – ... ... ... ... уақыт бойынша
пайдалануды сипаттайтын көрсеткіштер арқылы алуға болады яғни өндірістік
қуаттылықты экстенсивті пайдалану. Ол келесі формула ... ... = Тн/ Тж = 282/330 = ... - ... ... ... – максималды жұмыс уақыты.
Уақыт бойынша қуаттылықты жақсарту яғни экстенсивті жолмен ... ... ... ... қоры болып табылады. ... ... ... және ... пайдаланудың
көбейтіндісі жабдықтарды пайдаланудың ... ... ... топ – бұл ... ... Ең ... негізгі қордың бір
бірлігіне келетін өнім мөлшерін көрсететін қор қайтарымдылық көрсеткіші.
Аталған көрсеткіштер 10-кестеде ... 10 - ЖШС ... сүт ... ... ... ... ... ... |2008 |2009 |
| | ... |жыл |жыл |
| ... түрдегі өнім көлемі ... |1248 |1326 |
| ... ... ... |тонна |5000 |5000 |
| ... ... өнім ... |мың тг |936000 |1053000 |
| ... ... ... белсенді |мың тг |151220,7 |185468,3 |
| ... құны | | | |
| ... ... ... |күн | | |
| ... | |330 |330 |
| ... | |286 |282 |
| ... ... ... көрсеткіші | | | |
| ... | |0,86 |0,85 |
| ... | |0,54 |0,68 |
| ... | |0,464 |0,578 |
| ... ... ... |8 |8 |
| ... | |8 |7,8 |
| ... | |7,9 |7,4 |
| |Қор ... |тг |1,7 |1,6 |
| ... капиталдың белсенді бөлігінің қор | | | |
| ... |тг |2,6 |2,3 ... - ... ... ... есеп беру ... негізделеді [21] | |
Біртекті жабдықтардың топтары бойынша оның саны, ... және ... ... ... өнім өнідірісі
көлемінің өзгерісі келесі үлгі арқылы есептелінеді:
ЖӨі = Сі × Кі × ... і × Ұі × ... – і-ші ... ...... ... ... күндер саны;
Кауысым і – жабдық жұмысының ауысымдылық коэффициенті;
Ұі – ауысымның орташа ұзақтылығы;
СӨі – і-ші жабдықта 1 машина-сағат ішінде өнім өндірімі.
Бұл ... ... ... тізбекті қойылым, абсолюттік және
салыстырмалы ... ... ... ... асады. Ол өндірілген ... ... ... ... ... ... орташа құнына бөлу
арқылы анықталады:
Ққ = ЖӨҚ / НӨҚ =1053000/289400 ... ... кері ... қор ... деп ... Ол ... капиталдың орташа құнының жалпы өнім құнына қатынасы ретінде
анықталады.
Қс = 1 / Ққ = НӨҚ / ЖӨҚ = 289400/ 1053000 = ... ... ... өндірістік қуатты пайдаланумен тығыз
байланысты. Сондықтан осы көрсеткішті пайдалануды талдау қажет. 11-кестеде
кәсіпорындағы негізгі құралдардың жұмыс ... ... 11 – ЖШС ... сүт ... ... ... жұмыс режимін
талдау
|Күнтізбелік |Жөндеуге қажетті |Максималды |Жөндеуге ... ... ... ... ... |жұмыс уақыты |кеткен нақты |уақыты |
| | | ... | ... |35 |330 |48 |282 ... - ... ... жылдық есеп беру мәліметтеріне негізделеді [21]. |
Қарастырылып отырған кезеңдегі табиғи ... өнім ... ... 1326 ... яғни 78 ... өсіп ... ... сай оның құндық
түрдегі мөлшері 936000 мың теңгеден 1053000 мың ... , яғни 117000 ... ... ... мен ... ... ... құны 151220 мың ... ... жылы 185468 мың ... яғни 34247 мың ... өскен.
Кәсіпорынның жұмыс тәртібі үздіксіз емес. Жұмыс күндері 330 күн ... ... жылы ... ... күні ... тең болды, ол есепті жылы
282 күнге дейін төмендеді.
Өндірістік қуаттылықты анықтау үшін ... ... ... ... ... Ол үздіксіз өндірісті процесті
кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... және ... ... қажетті уақыттарды және жабдықтар мен агрегаттардың
технологиялық тоқтап қалуларын болдырмауға қажетті уақыттарды шегеру ... ... үшін ... ... ... қоры – 330 ... (365 күнен
техникалық қызмет көрсету мен толық жөндеу жұмыстарына кеткен 35 күнді алып
тастағандағы қалған күн). ЖШС «Жигер» сүт ... ... ... ... ... ... яғни 48 күн ... жабдықтар жөндеуде тұрған.
Сонымен, кәсіпорындағы қолда бар ... ... ... ... ... шаруашылық-өндірістік қызметінің барлық
сапалық көрсеткіштерін жоғарлатудың және өндіріс көлемін ... ... ... табылады. Өндірістік қуаттылықты пайдаланудың қоры деп ... ... ... түсіндіріледі. Қор және оны іске асыру
мүмкіндігі өндірістік ... ... ... ... ... ... ... негізгі капиталды пайдалану тиімділігін арттыру
жолдары
3.1 Істен шыққан негізгі капиталды сату және өндіріс көлемін ұлғайту
арқылы негізгі капиталды пайдалану ... ... ... ... ... ... қажетті
жолы - артық құрал-жабдық санын азайту және ... ... ... тезірек өндіріске ендіру. Еңбек құралдар санының ... ... ... ... ... ... немесе жабдықты
ұзақ мерзім сақтау көбіне жарамсыздыққа әкеледі.
Сүт комбинатында ұсынылып отырған ... - бұл П-114 ... сату ... табылады. Бұл құрылғы өте тозған, ол жиырма жылдан
бері қолданыста. Сүзгілеуіштің тозу ... өте ... – 0,61. ... - 497,7 мың теңге, яғни П-114 сүзгілеуішінің сатылуы мүмкін
қалдық құны 116,8 мың ... ... ... ... шамамен 53 пайызы
пайдаланылады, яғни жарты мөлшердегі қуаттылықта ... атап ... Бұл ... өнім ... деңгейін сақтап, басқа сүзгілеуіштерді
жүктеудің арқасында П-114 ... ... ... ... ... жақын арадағы 8-10 жылда өзінің өндірістік қуатын
басқа ... ... ... алудың арқасында кеңейту. Жаңа жабдықты
сатып алуға ескі сүзгілеуішті сатқан ақша ... ... ... ... ... ... ... қиынға соғады. Осы
мәселелерді шешу арқылы өндірісті өнімнің өсуіне, халықтың тұтынуын ... ... ... ... жақсарту, өнімнің
өзіндік құнының қысқару, рентабелділіктің өсуіне әкеледі. Нарықтық қатынас
жағдайында ... ... ... ... оның әр ... ... және жаңа ... мен технология
қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... ... қабілеттілігін, тұрақтандырады және ... ... ... ... ескі құрал-жабдықтардың тозуын көрсетеді.
Қазіргі кезде өнеркәсіптік кәсіпорындарда ... ... ... қайта тозуы актуалды мәселелердің бірі ... ... ... мына бағытқа тоқтасақ, капиталды салымдардың 2-3 есе
орташа кезеңге ... ... ... екі есе ... 1,5 ... 3 есе шығындарды қайтарып алуының қысқарту, 1,5-2 есе
қуаттылықтың қысқаруы және тағы басқа. Өндірістегі техникалық ... ... ... шараларын өткізу, өндірістік негізгі қордың көп бөлігінің
техникалық жағдайын және ... ... ... өндірістегі өнімнің
сапасына және өнімділігіне байланысты ... ... ... прогресте жағдайдың құрал-жабдықтарды моральдық
тозуының мерзімі 7-8 жыл. Қазақстанда қазіргі кезде ... ... 40 ... 20 жыл ... ... және ... 10-дан 20 жылдан
дейін ... ... ... құрал-жабдықтардың көп
бөлігі моралдық ... ал бұл ... ... ... ... етпейді және бәсекеге қаблетссіз. Талдау бойынша ... ... ... ... ауыстыру керек.
Өнеркәсіптік өндірістік қордың көп бөлігі табиғи тозады. ... ... ... ... 57,8 ... ... ... бірдей жағдайда емес, олардың көрсеткіштері 25-тен 65 пайызға
тозуы өзгеріп тұрады).
Сонымен кәсіпорындағы істеп тұрған құрал-жабдықтарды ... ... ... ... ... ... ол оңайға соқпайды.
Зерттеулердің негізінде соңғы жылдары кәсіпорындағы өндірістік ... ... ... ... сүт өнеркәсібінде машиналармен
құрал-жабдықтардың жаңаруының коэфициенттері 2008-2009 жылы азайған.
Сонымен ... ... ... ... да ... ... негізгі өндірістік капиталды интенисвті жаңалауға ерекше
көңіл бөлінеді. Сол арқылы машиналар ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің өсуі-
технологиялық базасын жаңаруы процестің негізінде ... ... ... құралдарының (еңбек құралдарының прогрестивті техниканы
енгізу), еңбек заттары (шикі заттарды материалдардың прогрессивті
түрлерін қолдану) жаңалау;
– шикізаттарды материалдарды тиімді ... ... ... ... және ... ... ... жағдайда өнімділігі бір шама артық құрал-
жабдықтарды пайдалану жалақыны ... ... ... ... ... ... арту ... еңбек үлесінің төмендеуінде, ал
амортизациялық аударым ... ... оның өсуі ... ... ... ... Сондықтан да, еңбек мөлшерінің азайуы амортизациялық
аударымның өсуінен де көп.
Кез-келген өндірістің ең ... ... ... ... және ... ... Мекеменің шаруашылық іс-әрекетінің соңғы
нәтижесіне әсер етеді.
Құрал-жабдықтарға біршама толық сипаттама беру ... ... ... ... ... тоқталайық (12-кесте).
Негізгі құралдардың пайдаланау тиімділігі олардың техникалық жағдайына
байланысты. Құралдың жастық құрамын талдау ... ... ... ... он ... ғана ... он ... астам екені
анықталынады. Және де ... ... он ... ... ... құралдарда баршылық.
Кесте 12 - «Жигер» ЖШС-нің құралдарының жастық құрамын талдау
|Жас ... ... мың ... ... салмағы |
|5 жылға дейін |8 |74086,4 |25,6 ... ... ... |12 |108525 |37,5 ... ... дейін |9 |82189,6 |28,4 ... ... ... |3 |24599 |8,5 ... |32 |289400 |100 ... - “Жигер” ЖШС-ң жылдық есеп беру мәліметтеріне негізделеді | |
Жалпы ... ... ... ... он жыл. Сонымен бірге
мекемедегі құралдардың аз үлесі яғни үш дана ... ғана ... ... жиырма жылдан жоғары.
Іс-әрекеттегі негізгі құралдың, соның ішінеде жаңадан ... ... және ... ... ... келесі жолдармен
жеткізуге болады [24]:
– өндіріс қуатын және негізгі құралдың өнімділігін ұдайы ... ... ... ... ... ... ... техникалық деңгейін арттыру үшін
жаңадан прогрессивті құралдарды енгізу және оларды ... ... ... ... ... ... автоматизациялау құралдарды
пайдалану коэффициентін арттыру;
– өндіріс шығындарын азайту тағы ... ... ... ... өнім ... қор қайтарымыдылығы
пайда және өнім рентабелділігі артады.
Егерде құралдардың құрамына прогрессивті жаңа ... ... және ... мен ... ... 4399,8 мын теңгеге арттырған жағдайдағы
негізгі құралдың құрамын келесі кестеден қарастырайық
Жоғарыда келтірілген 12-кестеден ... ... ... ... ... артуы жаңадан енгізілген машина мен құралдардың есесінен
4399,8 мың ... ... Ол ... ... құралдарының активті үлесінің
өсуіне әкеледі.
Мекемеде жаңадан енгізілген негізгі ... ... ... ... ... ... ... енгізудің үнемділігін келесі формуламен есептеуге болады:
Үөнд=[(Җс.ж/-Өе-Жс.ж./Өж)*∆Өж]-[(Б ж А ж /Ө ж –БеАе/Өе)]*Ө ж
(34)
мұндағы:
Җс.ж - станок жұмысшының жылдық жалақысы;
Өе,Ө ж - ескі және жаңа ... ... ж, Бе - ескі және жаңа ... ... ... ж, Ае - ескі және жаңа ... ... аударым нормасы.
Сүт өндірісіндегі негізгі өндіріс қорының қор қайтарымдылығының өсуі
келесі ... ... ... орналасады.
1. Уақыт және қуат негізінде іс-әрекеттегі құралдарды пайдалану
деңгейін ... ... ... ... ... ... қалу ... жою,
машиналардың құралдардың көлік құралының өнімділігін арттыру, шикі затпен
материалдармен уақытында толығымен жабдықтау.
2. Ұйымдық шаралар мен мекеме ... ... ... ... құраымен жетілдіру, өндірістің концентрациялық
деңгейі, өндірісінің мамандық деңгейі, өндірісті басқару мен жоспарлауды
жетілдіру, үнемі ... ... ... ... ... басқаруды
автоматты жүйелерін енгізу, еңбекті ұйымдастырудың прогрессивті жолдарын
енгізу:
3. Жұмысшылардың әлеументтік және экономикалық ... ... ... ... ... жұмыс жасаудың
өндірістік жағдайлары, өндірістік машиналармен механизмдер паркін есептеу,
бақылау, талдау ... ... ... тұрмыстық жағдайы,
жұмысшыларды материалдық ынталандыру, негізгі ... ... ... үшін жұмысшыларды моральды ынталандыру:
4. Жаңадан енгізілген негізгі өндіріс ... ... ... ... факторлар:
- қор сиымдылығы және физикалық және моральды ескірген негізгі құралдың
өндірістен шығарылуы, негізгі қордың жаңару деңгейі, ... ... ... топ құрамы.
5. Өндірістің техникалық прогресін сипаттайтын факторлар:
-жаңа шикі затпен материал, өндірістің прогрессивті ... жаңа ... ... ... тағы ... ... ... оптималды өндірістік құрамға ізденісі
оларды пайдалануда жақсартудың қажетті жолы болып табылады.
Өндірістік қуаттылықты тиімді пайдалану үлкен халықшаруашылықтық ... Бұл ... ... болып қоғамға қажетті өнім ... ... ... ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнын төмендету, өндіріс рентабельдігін жоғарлату табылады.
Өндірілетін өнім ... ... ең ... ... ... және ... жұмыс істеуін пайдалануды жоғарлатуға тәуелді
болады. Осыдан барып өндірістік қуаттылықты пайдалануды ... ... ... ... тиімді пайдалану, әсіресе өндірістік жабдықтарды
тиімді ... деп ... ... ... ... ... активті
бөлігі болып келесілер табылады:
Біріншіден, барлық еңбек құралдарының әсіресе өндірістік жабдықтардың
жұмыс уақыты ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану.
Кәсіпорындағы қарапайым жабдықтар ереже бойынша еңбектің жақсы
ұйымдастырылмаған, ... ... ... ... ... ... уақытында және сапалы орындалмағының нәтижесі
болып табылады. Жабдықтарды экстенсивті жұмыс істеуін ... ... ... жабдықтардың ұзақ тұруын ... яғни ... ... ... ... талп ... ұйымдастырудың тасқынды тәсілдерін енгізу, ... ... ... ... және ұйымдастыру бұлардың барлығы уақыт бойынша
жабдықтардыпайдалану коэффициентін жоғарлатуды және ... ... ... ... етеді. Сондықтан уақыт бойынша кәсіпорын
қуаттылығын ... ... яғни ... қорды жұмыс ... ... ... жолы өнім өндірісін кеңейтудің маңызды
резерві болып табылады.
Сонымен, кәсіпорындағы қолда бар негізгі ... ... ... ... ... ... барлық
сапалық көрсеткіштерін жоғарлатудың және өндіріс көлемін ұлғайтудың үлкен
қоры болып ... ... ... пайдаланудың қоры деп өнім
өндірісін ... ... ... Қор және оны іске ... ... ... ... талдау процесі кезінде
анықталады.
Бұл кәсіпорынның жоспарын жүзеге ... үшін ... ... 45 мың ... ... шарттан қосымша 1,5 пайыз алатын менеджерді жұмысқа алу
қажет. Осы ... ... және ... ... арқасында
көптеген азық түлік дүкендер көтерме сауда базарларынан тапсырыстар келеді,
келісім шарттар ... ең ... ... ... өнім ... ... 1 күн ... 2 тоннаны мерзімінде жеткізіп тұрады.
260 км жолға 105 литр жанар жағар май кетеді. ... ... ... ... ... 60 теңге.
Өнімді жеткізудің 1жылдық шығыны:
12*4*105*60=302400 теңге.
Еңбек ақының 1 жылдық шығыны:
(450000+35,6%)*12=732240 теңге.
4 өндірушілермен келісім-шарт жасалады. Оларға ... ... 8 ... ... ... мың ... ... өнімнің өзіндік құны 560 мың теңге. 1 ай ішінде 4 апталар саны.
Өндіруші өнімді ... ... ... ... ... көтерме сауда
бағасына қарауы қажет.
((*4*12*8*780+732,240)/(4*12*8*780))*780=(300252,2 \ 299520)*780=781,9
Оның ішінде 780-өнімнің көтерме сауда бағасы.
1 жыл 12 ай ... ... ... мың теңге.
Менеджер жасаған келісім шартында берілетін пайызы:
300249,6 -1,5%= 4503,7 мың теңге
Жоспарланған табыс:
300249,6 – 302,400 – 4503,7 - 215040=80403,5
Ендігі ... осы ... ... ... ... қызмет
нәтижелерін өзгеруін есептеу қажет.
3.2 Ұсынылған шаралардың экономикалық ... ... ЖШС ... капиталдарын тиімді пайдалану шаралары ұсынылды:
1. Негізгі капиталды пайдалану тиімділігін істен шыққан негізгі
қорды ... ... ... ... ... ... ... 47 %-ын сату. Кәсіпорын иелігіндегі
өндірістік қуаттылық толығымен ... ... ... ... ... ... көлемін қамтамасыз етуге
жеткілікті. Ал егер ... ... ... ... ... құрылғылардың орнына жаңа құрылғы сатып
алуға болады. Оның есккіден айырмашылығы оны ... ал ... ... ... ... бұл ... болғандықтан, өндірістің үздіксіздігін қамтамасыз етеді,
ұзақ мерзім бойына жөндеуді қажет етпейді.
2. Кәсіпорында өнімді ... ... ... ... ... ... шара, яғни тозығы жеткен сүзгілеуіш құрылғыларды сатудың және
жаңа құрылғы сатып алудың нәтижесінде кәсіпорынның негізгі ... мен ... ... әсер ететіндігін анықтау үшін 13-кестені
құрайық.
Кесте 13 – ... ... ... асыру нәтижесінде кәсіпорынның
негізгі капиталының құрамы мен құрылысының өзгеруі
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... |
| |Мың тг ... %|Мың тг ... |
| | | | |% ... ... |251488,6 |100 |255888,4 |100 ... | | | | ... мен | | | | ... барлығы |159695,3 |63,5 |159695,3 |63,5 ... ... мен |72931,6 |29 |77331,4 |31,3 ... | | | | ... басқа бөлігі |18861,7 |7,5 |18861,7 |7,5 ... ... ... |36,5 ... |36,9 ... ... барлығы|289400 |100 |293799,8 |100 ... - ... ... ... есеп беру ... және ... ... есептеу мәліметтеріне негізделеді ... ... ... ... одан да ... жаңа ... ... тек өзінің өндіріс көлемін ғана ұлғайтып қоймай, сонымен ... ... ... да ... ... ... «Жигер» ЖШС-ң
өндіріс көлемін 30 пайызға арттыра алатын жаңадан енгізілген ... ... ... 14 - ... ... негізгі капиталын жаңалау бойынша іс-шараның
тиімділігін талдау
|Көрсеткіштер ... |2009 жыл |
| ... | |
| | ... дейін |Шарадан кейін |
|1. Тауарлы өнім көлемі |мың тг |1053000 |1368900 ... 14 ... ... ... орта ... тг |289400 ... |
|құны | | | ... ... |мың тг ... |198008,4 |
|Машина және жабдықтары | | | ... ... ... үлес |% |66,9 |67,3 ... | | | ... Қор қайтарымдылығы |теңге |3,66 |4,65 ... ... ... 1-тг-не |теңге | | ... ... | |5,4 |6,9 ... Қор ... ... |0,27 |0,21 ... ... |мың тг |2452 |2489 ... - ... ... жылдық есеп беру мәліметтеріне және ұсынылған | |
|шараны есептеу ... ... | ... ... қортынды жасауға болады. Қарастырылған жаңа енгізілген
құралдың арқасында өндіріс ... 30 ... қор ... ... ... тиімді пайдаланудың негізінде өсіруге болады.
Сонымен бірге, ... ... ... ... шарты, алатын еңбек
өнімділігін артады. Қор сыйымдылығы 30 ... ... ... ... ... ... негізгі құралдың бағасының өсуі ... ... ... Ал осы шараларды жүзеге асырудың кәсіпорынның қызмет
нәтижесіне әсері 15-кестеде көрсетілген.
Кесте 15 – ... ... ... ... нәтижелер
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| ... ... | |
| | | |+;- |% ... өнім ... |1053000 |1353249,6 ... |128 ... ... |758160 ... |219846,1 |128 ... ... |294840 ... |80403,5 |127 ... | | | | ... - ... ... жылдық есеп беру мәліметтеріне және ұсынылған | |
|шараны есептеу мәліметтеріне негізделеді | ... ... ... ... ... егер кәсіпорын
өндіріс көлемін жылына өндіру нарығын ұлғайту есебінен 300249,6 ... ... ... онда ... сатудан түсетін табыс 27 пайызға өседі
және 80403,5 мың теңгені құрайды [25]. ... ... ... ... ... ... тек өнім ... ұлғайту емес сонымен қатар өнім сапасын
және де мекеме пайдасын артырып оны ... ... ... және де ... жағынан жетілдіру үшін қолдану.
Негізгі өндірістік капиталдың аса маңызды факторларының ... ... ... Ол үшін ... жұмыссыз тұрып қалуын
азайту, ауыстыру коэффициенті көбейту жолымен қол жеткізуге ... ... ... ... пайдаланатын есептеу техникаларын, жаңа
үдемелі материалдар, аспаптар мен жабдықтарды ... ... ... ... қолдануы мүмкін, ал ескірген техникаларды жалпылама
өзгертетін жағдайда өнімдерді экспорттауды кеңейту қажет. Шараларды жүзеге
асыру ... ... үшін ... ... әсерін анықтау қажет. Шара нәтижесінің әсері ... ... ... ... ... ... үшін жүргізілген шаралардан кейін
негізгі экономикалық көрсеткіштерді талдай отырып, келесі қорытынды ... ... ... ... ... ... өз өнім ... 68
тоннаға өнім өткізетін нарықтарды ұлғайтудан 300 ... ... ... өнім ... ... ... ... көбейтуді де қажет
етпейді. Әр жұмысшының басына шаққанда өнімділік 126 пайызға өсті. Жылдық
жалақы қоры 4576 мың ... ... 75112 мың ... ... Сонымен, әр
жұмысшыға есептегенде орташа жылдық жалақысы 110,6 пайызға өсті.
Кесте 16 - «Жигер» ... ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіштерін талдау
|№ |Көрсеткіштер |Өлшем |Нақты 2009|Шаралардан |Ауытқу |
| | ... |жыл ... | |
| | | | | |(+,-) |% |
|1 ... ... | | | | | |
| |- ... ... ... |1326 |1694 |368 |128 |
| |- ... ... |мың тг |1053000 ... ... |128 |
|2 ... көлемі | | | | | |
| |- ... ... ... |1326 |1694 |368 |128 |
| |- ... ... |мың тг |1053000 ... |300249,6 |128 |
|3 |Өндірістік персонал ... |118 |119 |1 |101 |
| ... | | | | | |
|4 |Бір ... ... тг |8987,8 |11371 |2384,2 |126 |
| ... | | | | | |
|5 ... ... |мың |70536 |75112,8 |4576,8 |107 |
| |ақы қоры ... | | | | |
|6 |Бір ... |тг |50200 |52600 |2400 |105 |
| ... ... ... | | | | | |
| |ақы | | | | | ... 16 ... ... өндірістік |мың тг | | | | |
| ... ... ... |289400 ... |4399.8 |101,5 |
| ... | | | | | |
|8 |Қор ... |тг |3,66 |4,60 |0,94 |125 |
|9 ... ... |мың тг |758160 ... ... |128 |
| ... құны | | | | | ... |1 ... ... |тг |0,72 |0.72 |- |100 |
| ... шаққандағы | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |мың тг |294840 ... |80403,5 |127 |
| ... ... | | | | | ... ... ... |% |38 |38 |- |100 ... - ... ... ... есеп беру ... және ... | ... есептеу мәліметтеріне негізделеді | ... ... ... ... ... құны 44686,1 мың ... ... жылы негізгі қордың жылдық орташа құны 289400 мың теңге болса, ... ... ... соң ол 4399,8 мың ... артып, 293799 мың
теңгені құрайды. Өнім көлемі мен ... ... құны ... ... қор ... 0,6 ... ... Сондықтан да белгілі шараларды
өткізудің арқасында мекеме өнімінің рентабелділігі 0,8 ... ... ... сүт ... ... ... ... жоғарылату мақсатында ұсынылып отырған жобалардың біріктірілген
түрдегі көрсеткіштер ... ... ... өзгерістер
келтірілген. Ұсынылған ... ... және ... жобаларының
нәтижелерінде шаруашылықтың барлық көрсеткіштері өзгерген, тек 1 теңге
тауарлық өнімге ... ... ғана ... ... ... ... ... негізгі капиталының
құрылымының оңды ... ... оның қор ... ... ... ... ... Ал осылардың барлығы кәсіпорындағы негізгі капиталды пайдалану
деңгейінің ... ... ... ... ... оны жүзеге асырғаннан кейінгі негізгі технико-экономикалық
көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ұсынылған шаралардың тиімділігі экономикалық тұрғыда дәлелденді.
2 Қорытынды
Қорыта келгенде, кәсіпорынның негізгі өндірістік капиталын ... – бұл ... ... ... ... ... ... Қазіргі таңда еліміздегі шаруашылық субьектілердің
көбінің өндірісінде тозған, ескі құрал-жабдық ... ... Ол ... ... өндірістіегі технологияны, жұмыс күшін, шикізатты, соған
сәйкес сапаны, өндіріс деңгейін , ... ... ... ... ортаның динамикалық өзгеру жағдайында құрал-жабдықтар мен
прогрессивті технологияларды жүйелі ... ... ... мен ... ... нәтижесін қолдану , еңбекті басқару мен еңбектің жаңа
әдістерін қолдану негізінде кәсіпорын ... ... ... ... болады.
Осы дипломдық жұмыста негізгі өндірістік қордың қазіргі таңдағы мәнін,
жағдайын, құрылымын және өзекті мәселелерін қарастыра отырып, ... ... ... ... ... ... талдай келе негізгі
өндірістік капиталды пайдалану тиімділігін жоғарылату мақсатында ұсыныстар
енгізілді. Негізгі өндірістік ... ... ...... қозғалысы мен құрылымын, құрамын зерттеу, олардың жаңалану және
техникалық жетілу деңгейін зерттеу немесе олардың өндірістік бағдарламаға
сәйкестігін ... ... ... ... ... зерттеу және
қуаттың резервтерін табу, сонымен қатар нәтижесі бойынша ... ... ... ... сүт комбинаты сүт және сүт өнімдерін шығаратын Алматы
қаласындағы қазіргі заман ... ... ... жаңа және ... бірі болып саналады. Кәсіпорын түрлі өнімдерді ... ірі ... ... бар қазіргі уақыттағы сүт
өнімдерін өндіретін құрал-жабдықтармен жабдықталған.
Кәсіпорында 118 адам жұмыс істейді, ал ... ... ... ... 42000 және 55000 теңге аралығында. ... сүт ... 1326 ... дейін түрлі өнім өндіреді, ал ол өнімді өткізуден
түсетін түсім 1053 млн. ... ... ... ЖШС «Жигер» сүт комбинаты нарықта өз орнын тапқан,
сапалы өнім ... ... ... ... ие ... кәсіпорын.
Кәсіпорында өндірістік қуаттылық толық пайдаланылмайды, тек ... ... ... тұр. Кәсіпорын жылына тек 1000 тонна ғана өнім шығара ... жылы тек 1300 ... өнім ... ... ал егерде өндірістік
қуаттылықты тиімді пайдалана отырып өнім көлемін арттырсақ, одан келетін
табыста ... ... ... ... ... ... ЖШС ... сүт
комбинатында негізгі капиталды пайдалануды жетілдіру жолдарын анықтау
табылады. Сондықтан да ... ... ... капиталды пайдаланудың
теориялық аспектілері ашылып, ЖШС ... сүт ... ... ... талдау жүргізілді және өндірістік капиталды тиімді
пайдалану ... ... ... өндірістік капиталға,
өндірілетін өнім ассортиментіне және ... ... ... өнім
ассортименті бойынша сұранысқа талдау және оның ... ... ... ... ... сүйене отырып, кәсіпорын машина
және құрал жабдықтарды толық тиімді пайдаланылмайды деп ... ... ... ... ... толық пайдаланбау өнімнің ... ... ... 1 ... кететін шығын көлемінің артуына алып
келді. Кәсіпорынның шаруашылық ... ... және ... талдау нәтижелері барысында өндірістік қуаттылықты дұрыс
пайдаланбау себебі анықталып, соның ... ... ... ... және ... ... тиімді пайдалану бойынша іс
шаралар ұсынылды:
1. Негізгі капиталды ... ... ... шыққан негізгі
қорды сатудың нәтижесінде жоғарлату.
2. Кәсіпорында өнімді ... ... ... арқылы өндіріс
тиімділігін арттыру
Негізгі капиталды пайдалану ... ... ... ... ... ... азайту және жабдықтарды іске қосу. Кәсіпорындағы
негізгі капиталдың оптималды ... ... ... ... ... қажетті жолы болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. А.Қ Мейірбеков., Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын ... ... 2003 жыл.- 320 ... К.Ж. ... ... экономикасы» Тәжірибе сабағына арналған оқу
құралы. - Алматы 2009. – 320б.
3. Қ.Ж. Оразалин., Жантасов М.М. ... ... ... ... ... ... 2003.- ... Под.ред. В.Я. Горфинкеля, Экономика предприятия. «ЮНИТИ»М:2001.- 285б.
5. Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері. -Алматы 2002. -185б.
6. Под. Ред. ... ... ... М-.: ... 2000. –
243б.
7. Тулегенов Б.Т., Бельгибаева Ж.Ж., Акимбай А., Асанов Б. Экономика
предприятия. Методическое указание. Алматы 2004. – ... ... О. ... ... ... 2001. – ... Экономический рост предприятий РК. Сборник научныхтрудов – Алматы:
«Экономика» 2000. – 145б.
10. Дәуренбекова А.Н. ... ... ... ... ... ... – Алматы: Экономика, 2005. – 185б.
11. Петросян, Коновалова «Пути повышения эффективности основных фондов и
производственная мощность предприятия», Москва 2001. – ... ... И.Т. ... и планирование финансов хозяйственного субъекта
Учебное пособие – Москва , «Финансы и ... 2000. – ... ... П.Г. ... ... ... использования
производственной мощности», Москва 2002.-465б.
14. Зайцев Н.Л.,Экономика ... ... ... ... және толықтырылған.-М.:ИНФРА-М,2002.-336б.
15. В.В.Ковалев. О.Н.Волкова. Анализ ... ... ... ... 2000. – ... ... Анализ хозяйственной деятельности предприятия АПК. Минск
ООО «Новое знание» 2002. – ... ... М. АХД ... ... промышленности. М-2002. – 285б.
18. Ермолович Л.Л. ... ... - ... ... ... 2003. – 370б.
19. Прикын Б.В. Экономический анализ предприятия.– М: «ЮНИТИ» 2000. –
235б.
20. ... Б.Т. ... ... ... ... ... 2003. – ... “Жигер” ЖШС-ң 2008-2009 жылдардағы есеп беру мәліметтері.
22. Бунин П.Г. ... ... ... ... ... Москва 2003. – 475б.
23. «Пищевая и перерабатывающая промышленность Казахстана» Катков А. ... ... 2009 ж, №9, ... ... Н.П. «Полное использование мощности предприятий», Москва
2004. – 285б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірісті ұйымдастыру принциптері22 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы24 бет
Қаржы тәуекелін басқарудың теориялық аспектілері71 бет
Нарық жағдайында кәсіпорын көрсеткіштерін жоспарлауды ұйымдастыру67 бет
"Алматылифт" ЖШС- нің шаруашылық – өндірістік қызметіне баға беру8 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
75 орындық толық циклмен жұмыс істейтін асхана19 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь