Кәсіпорын өнімінің сапасын бағалау және оны арттыру бойынша ұсыныстар

Бет.
Кіріспе 3
1 Өнімнің сапасын басқаруды жетілдірудің теориялық аспектілері
1.1 Өнім сапасы түсінігі, мәні және оны жетілдірудің маңызы 5
1.2 Өнім сапасын бағалау көрсеткіштері мен критерийлері 10
1.3 Қазіргі кездегі Қазақстан Республикасындағы өнім сапасын басқару жүйесінің ерекшеліктері
17
2 «БААТ» ЖШС өнімінің сапасын бағалау және талдау
2.1 «БААТ» ЖШС өндірістік қызметінің жалпы сипаттамасы және оның негізгі экономикалық көрсеткіштерін талдау
25
2.2 Өнімнің сапасына әсер ететін факторларды және өнім сапасын бағалау көрсеткіштерін талдау
33
2.3 Қазақстан Республикасындағы сыра нарығының жағдайын талдау
41
3 «БААТ» ЖШС өнімінің сапасын басқаруды жетілдіру бойынша шаралар жобасы
3.1 Ұсынылатын іс.шаралардың сипаттамасы және олардың экономикалық тиімділігі
49
Қорытынды 60
Қолданылған әдебиеттер тізімі 63
Тақырып өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономикалық даму кезеңінің жаңа белесіне аяқ басты. Нарықтық талаптардың ерекшеліктерін ескере отырып, мемлекеттің ішкі экономикалық мүмкіндіктері мен өндірістік ахуалын одан әрі жақсарту мақсатында жаңа бағыттар белгіленуде. Өндірісті жаңаша құрудың, шығарылатын өнімдердің сұранысын арттырудың маңыздылығы да артуда.
Соңғы кезде біз өнімнің сапасы, сенімділігі, бәсеке қабілеттілігі, қауіпсіздігі сияқты түсініктермен жиі-жиі кездесіп, өнімнің сертификациясы туралы сөздер естіп, тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заңын сақтауын талап етеміз. Мұның бәрі біздің тауарлар мен қызметтердің сапасына деген көзқарасымызды өзгерткенін дәлелдеп отыр. Нарықтық жағдайда егер кәсіпорын өз өнімнің немесе қызметтің бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз ете алмаса, онда бұл кәсіпорынды ешқандай инвестициялар құтқара алмайды. Бәсеке қабілеттіліктің негізі сапа болып табылады. Бәсеке қабілеттіліктің құрамына сападан басқа баға, жеткізу уақыты, кепілдік, сервистік қызмет көрсету және тағы басқа көрсеткіштер кіргенімен, сатып алушылар мен тапсырыс берушілер өнімді таңдағанда сапаны басқа қасиеттерден жоғары бағалайды.
Сапаны қамтамасыз ету үшін тек қана тиісті материалдық база мен жоғары білімді персонал жеткіліксіз, сонымен қатар мұнда сапаны басқару өнері де керек. Кәсіпорындар жағынан сапаны басқаруға деген жоғары назар аударатыны да осыдан. Сапалы өнім кәсіпорынның бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз етеді, ал мұның өзі экономиканың жалпы дамуына оң әсерін тигізеді. Кейбір өндірушілер үшін өнім сапасы жеке мәселе ғана емес. Ол біртіндеп халықтың өмірінің жалпыұлттық сапа мәселесіне айналып келеді. Мұны сапа саласында жетекші болып табылатын соғыстан кейінгі уақытта Жапония экономикасының даму мысалында көруге болады. Сонымен қатар, сапаны басқару стандарттаумен тығыз байланысты, өйткені оның нормативтік базаның негізі сапаны бағалау, сапаға талаптар қойылған стандарттар болып табылады. Қазіргі нарықтық экономика негізінде шығарылған өнімнің сапасына басқалай талап қойылады. Бұл қазіргі дүниеде кез-келген кәсіпорынның өміршеңдігі, оның тауар нарығындағы және қызмет көрсетудегі орнықты жағдайы бәсекеге жарамдылық деңгейін көрсетеді [1].
Нарықтық қатынастар дамуы жағдайында өнімдердің сапасын жақсарту - басқарылатын процес. Реформа кезеңінің алдында өнімнің сапасын жоғарлату мәселесіне мүлдем көңіл бөлінбеді деуге болмайды. Өнімді аттестациялау, стандартизация, оны бақылаудың әртүрлі әдістері болды, бірақ тамақ өнеркәсібінде сапаға ықпал ету мүмкіндіктері локальды болды, комплекстік, логикалық қорытындылаумен ерекшеленбеді. Нарықтық қатынастар жағдайында өнімдер сапасының жоғарлауының бағыттылығы, экономиканың дамуының құрама элементі, ал жоғары сапаға жету - өндірістік және әлеуметтік сферадағы қайта қалыптасудың негізгі мақсаттардың бірі болып табылады.
1 "Дағдарыстан жаңару мен дамуға" Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан, 2009. 6 наурыз
2 Халқымаұлы Х. Халықаралық өнеркәсіп саясаты: Қазақстандағы реиндустрияландыру стратегиясы // Аль-Пари. – 2004. - №3. - 17-19 бб.
3 Есентугелов А.В. Экономике наметились тенденции к росту, необходимо их закрепить и развить // Аль-Пари. – 2000. - №2. – 13-17 бб.
4 Оразалы Сәбден. Бәсекелестік экономика, Алматы, 2007, 121 б.
5 Ниязбекова Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы. Экономика баспасы, Алматы, 2008 – 340 б.
6 Ахметов К.Ғ., Сағындықов Е.Н., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Жұмаев Ж.Ж. Менеджмент негіздері. Ақтобе-Орал, 2005 – 620 б.
7 Калияскарова Э.А. Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда сапаны басқару // КазЭУ хабаршысы – 2007. - №2
8 Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы Алматы: Экономика, 2003. – 345 б.
9 Карчиганова Ж. Бәсекелестікке қабілеттіліктің маңызды факторы ретінде сапаны басқару // ҚазЭУ хабаршысы – 2007. - №2
10 Есімжанова С.Р. Маркетинг. Алматы, Экономика, 2003.
11 Маликов С.А. Управление качеством продукции – Новосибирск, Издательсто Ролланс, 2001. – 211 б.
12 Веблен Т. Менеджмент в подразделениях фирмы / Пер. с англ. – Москва: ИНФРА-М, 1996. – 288 б.
13 Баумоль У. Экономика / Пер. с англ. - 2 - е изд. - Москва: Дело ЛТД, 1993. - 135-137 бб.
14 Келимбетов К. Основные направления экономической политики до 2010г. // Аль Пари, 2001, №1-2, 2-7 бб.
15 Амиров Ю.Д. «Квалиметрия и сертификация продукции», Москва, 2001 – 124 б.
16 Мескон М.Х., Альберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента. М.: “Дело”,1993. – 560 б.
17 Фомин В.Н. «Качество продукции и маркетинг», Стандарты и качество, №2, 1991.-420 б.
18 Мартынова О.К. Контроль качества на предприятии // Приложение к журналу “Стандарты и качество”. – 2003. – 232 б.
19 ГОСТ 23554.-2.-81 Система управления качеством продукции. Экспертные методы оценки качества промышленной продукции. Обработка значений экспертных оценок качества продукции;
20 ГОСТ 15467-79 Управление качеством продукции. Основные понятия. Термины и определения.
21 Законы Республики Казахстан "О техническом регулирование" от 9 ноября 2009 года.
22 СТ РК 1.0-93. «Государственная система стандартизации Республики Казахстан. Основные положения.
23 Минько Э.В. Качество и конкурентоспособность. – СПб: Питер, 2004. 14-17 бб.
24 «БААТ» ЖШС-ның 2008-2009 жылдардағы жылдық есеп мәліметтері
25 Краюхин Г.А. Методика анализа деятельности предприятий в условиях рыночной экономики. СПб.: 1995. – 386 б.
26 Крюгер К.Н. «Перспективы развития пивоваренной промышленности» “Пищевая и перерабатывающая промышленность“, №4, 2009. – 12-18 бб.
27 Экономический обзор «Выпуск пива в Казахстане», Казкоммерц Секьюритиз, 2009
28 Семыкина Ю. «Губит людей не пиво», Континент, №17, 2003. – 23-24 бб.
29 Семыкина Ю. «Пиво для народа», Континент, № 5, 2005.- 17-21 бб.
30 www.g_mediaasia.com мәліметтері
        
        Мазмұны
Бет.
|Кіріспе |3 |
| |
|1 ... ... ... ... ... ... | |
| |1.1|Өнім сапасы түсінігі, мәні және оны ... ... |5 |
| ... ... ... ... мен ... |10 |
| |1.3|Қазіргі кездегі Қазақстан ... өнім ... | |
| | ... ... ... |17 |
| |
|2 ... ЖШС өнімінің сапасын бағалау және талдау | |
| ... ЖШС ... ... ... ... және оның | |
| | ... ... көрсеткіштерін талдау |25 |
| ... ... әсер ... ... және өнім ... | |
| | ... ... ... |33 |
| ... ... сыра ... жағдайын талдау | |
| | | |41 |
| |
|3 ... ЖШС ... ... ... жетілдіру бойынша шаралар | |
| |жобасы | |
| ... ... ... және ... экономикалық| |
| | |тиімділігі |49 |
| ... |60 |
| ... ... ... |63 ... ... Қазақстан Республикасы экономикалық даму кезеңінің
жаңа белесіне аяқ басты. Нарықтық талаптардың ерекшеліктерін ескере отырып,
мемлекеттің ішкі экономикалық ... мен ... ... одан ... ... жаңа ... ... Өндірісті жаңаша құрудың,
шығарылатын өнімдердің сұранысын арттырудың маңыздылығы да артуда.
Соңғы кезде біз өнімнің сапасы, ... ... ... ... ... жиі-жиі кездесіп, өнімнің сертификациясы
туралы сөздер естіп, тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... ... бәрі біздің тауарлар мен қызметтердің сапасына деген
көзқарасымызды өзгерткенін дәлелдеп отыр. ... ... егер ... өнімнің немесе қызметтің бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз ете алмаса,
онда бұл кәсіпорынды ешқандай ... ... ... Бәсеке
қабілеттіліктің негізі сапа болып табылады. Бәсеке қабілеттіліктің құрамына
сападан басқа баға, жеткізу уақыты, кепілдік, сервистік қызмет ... ... ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілер
өнімді ... ... ... қасиеттерден жоғары бағалайды.
Сапаны қамтамасыз ету үшін тек қана тиісті материалдық база мен жоғары
білімді персонал жеткіліксіз, сонымен ... ... ... ... өнері де
керек. Кәсіпорындар жағынан сапаны басқаруға деген жоғары назар ... ... ... өнім ... бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз етеді,
ал мұның өзі экономиканың жалпы ... оң ... ... ... үшін өнім ... жеке ... ғана ... Ол біртіндеп халықтың
өмірінің жалпыұлттық сапа мәселесіне айналып келеді. Мұны сапа ... ... ... соғыстан кейінгі уақытта Жапония экономикасының
даму мысалында көруге болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... оның нормативтік базаның негізі сапаны бағалау,
сапаға талаптар қойылған ... ... ... ... ... негізінде шығарылған өнімнің сапасына басқалай ... ... ... ... ... ... ... оның тауар
нарығындағы және қызмет көрсетудегі орнықты жағдайы бәсекеге ... ... ... ... ... ... өнімдердің сапасын жақсарту -
басқарылатын процес. Реформа кезеңінің алдында өнімнің ... ... ... ... ... ... болмайды. Өнімді аттестациялау,
стандартизация, оны бақылаудың ... ... ... ... ... ... ... ету мүмкіндіктері локальды болды, комплекстік,
логикалық қорытындылаумен ерекшеленбеді. Нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... элементі, ал жоғары сапаға жету - өндірістік және әлеуметтік
сферадағы ... ... ... ... бірі ... ... қазіргі уақытқа дейін өнім сапасын жоғарлату ... ... ... ... сұранысы жоғары сапалы өнім
жағына ауыса ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен табысты максимизациялауға, өндіріс көлемінің
өсуіне көп ... ... ... ... сапасы төмен өнімдер импортының
өсуі байқалып жатыр. Қазіргі таңда Қазақстанда көптеген өнімдердің ... және ... ... едәуір артта қалған [2].
Аталған ... ... алуы және ... өнімдердің бәсекеге
қабілеттілін көтерудегі өнім сапасын ... ... ... ... ... ...... өнімінің сапасын бағалау және
оны арттыру ... ... ... Осы ... жету үшін ... шешу ... өнімнің сапасының мәнін теориялық деңгейде қарастыру;
– «БААТ» ЖШС қызметін талдау;
– кәсіпорын ... ... оның ... бойынша жан-жақты
талдау және бағалау;
– талдау нәтижелері бойынша өнім сапасын арттыруға қатысты шаралар
ұсыну;
– ұсынылған ... ... ... есептеу.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы болып сыра қайнату өнеркәсібінде
сыраны ... ... және ... тиімді технологиялардың
ұсынылуы болып табылады.
Зерттеу пәні сыра қайнату өнеркәсібіндегі өнім сапасын ... ... ... аясындағы теориялық білімдер мен тәжірибелік нақыштардың
жиынтығы болып табылады. Зерттеу объектісі болып ... ... ... жұмыс құрылымы кіріспеден, негізгі үш тараудан, қорытындыдан
және қолданылған әдебиеттер ... ... ... тарауда өнім
сапасының теориялық негіздері қарастырылса, екінші ... ... ... өндірісіне сипаттама беріледі, оның өнімінің сапасына баға беріледі,
отандық сыра нарығының жағдайына талдау жүргізіледі. Үшінші ... ... ... ... жетік сүзгілеу технологияларын өндіріске енгізу
ұсынылады және оның өнім ... ... ... сондай-ақ осы
өзгерістер нәтижесіндегі кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... ... аспектілері
5 Өнім сапасы түсінігі, мәні және оны жетілдірудің маңызы
Сапа - бұл экономикалық ... ол ... ... ... «баға», «пайда», «материалдық қызығушылық» түсініктерімен
тығыз байланысты. Сапаны зерттеу ... ... ... тиімділігімен
байланысын, баға қалыптасудағы сапаның ролі, ... ... ... ... ... ... және тағы ... мәселелерді
түсінуге болады. Өнімнің сапа деңгейі оның салалық ... ... ... Бұл деңгейді анықтау үшін ... ... ... ... білу және ... өнім ... қажет [3].
Өнімнің сапасы - бұл белгілі мұқтаждықты қанағаттандыруға үлкен себепші
болатын өнімнің пайдалылығының жиынтық ерекшелігі мен кәсіпорынның ... бірі ... ... Өнімнің сапалығы тек техникалық,
тауар тану ғана ... ... ... ең ... экономикалық санаты болып
табылады. Экономикалық санаты ретінде ол ... ... ... ... де ... құны - бұл жалпы алғанда тауардың пайдалылығы болса, ... ... - бұл оны ... нақтылы жағдайда тұтыну құнының
деңгейінің көрінуі. Өнімнің сапасы өндіріс тиімділігінің ... ... ... ... өмірлік деңгейінің өсуінің маңызды
факторы, ... ... ... ... ... ... ... қатар, ол қоғамдық еңбектің өнімділігінің өсуіне, қор ... ... ... ... ... ... ... ғылыми техникалық процестің жоғары қарқыны ... ... ... ... ... ... басқару - сапа талаптарын қанағаттандыру, оның
ішінде ...... және ... ... ... ... үшін ... әдістер мен қызметтер жиынтығы. Сапаны
басқарудың нысанына өнімнің сапасына әсер ... ... ... ... өмір сүру циклының өндіріске дейінгі, өндіріс сатысында және
өндірістен кейінгі ... ... ... ... ... ... өндірушілердің алдына қойылатын негізгі ... ... ... ... ... ... маркетинг қызметі
механизмін қосу;
– тұтынушыға және барлық өндірістік қызметтерде сапаны ... ... ... ... өмірлік кезеңінің барлық белестеріндегі сапаны басқару
жүйесіндегі механизм әсерлерін ... ... ... ... ... ... міндеттерді
шешуге мүмкіндік береді:
– жоғары сапалы ... ... ... ... өнім ... ... және оны сататын нарықты (рынокты)
табу;
– жоғарғы бағада сататын өнімді көбейту мүмкінділігін ... ... ... жарамдылығы және қаржы жағдайының тұрақтылығы
жөніндегі проблемаларды шешу.
Өнім сапасын жоғарлату өнеркәсіптік ... үшін де ... ... ... сапалы өнім тек қана сапасы жоғары шикізаттан
өндіру мүмкін. Қойылған мақсатпен байланысты ... ... ... өнім сапасы категориясының мәнін және оның нарықтық экономика
жағдайындағы пайдаланудың ерекшеліктерін зерттеу;
– өнімнің ... ... ... құрама элементтерінің
методологиялық тәсілдерін анықтау;
– зерттелетін аймақта қазіргі жағдайдағы өнім ... ... және оның ... ... ... ... және ... материалдарды анықтау және өнім
сапасын ... ... ... бойынша ұсыныстар беру;
– ұсынылған шараларды енгізуден болатын экономикалық тиімділікті
анықтау.
Өнім сапасын жоғарлату, оның жоғары деңгейіне жету ─ ... ... , ... ... арттырудың маңызды элементі,
сонымен қатар оның анықтаушы аргументі сапаны басқарудың нақты механизмсіз
жоғары ... ... ... емес ... ... ... және
отандық тәжірибе, сонымен қатар халықтың ... ... ... ... ... негізінде зерттеуші сапаға тұтынушы
өміріне қауіпсіздік мақсатымен ... ... ... талаптарын
анықтайтын тұтынушы параметрлерінің жиынтығы ретінде қарайды. Нарықтағы
әрбір ... ... ... ең ... бұл - ... жеке ... қажеттіліктерді қанағаттандыратын деңгейі.
«Өнімнің сапасы» түсінігінің объективтік трактовкасы сапаны жақсарту
мәселесін ... ... ... ... ... ... ... жету мәселесін шешумен байланыстыруға мүмкіндік
береді. Сонымен қатар, бұл өнім ... ... ... ... және өнім ... әлемдік стандарттарға бағыттануы жағынан
қарастыруға мүмкіндік ... ... сапа ... (ЕСҰ) сапа ... қарастырады. Тұтынушылар және халықшаруашылық көзқарас тұрғысынан
жоғары технологиялық, ... ... ... ... ... ... ... оның өндіруіне және тасымалдауына аз шығын
кетіру маңызды ... ... ... өнім ... ... бұл - аз ... ... шығынмен жасалған ... ... ... оның ... ... жиынтығы
[5].
Сапа кез – келген ... ... ... сапаны қалыптастыру
үрдісін басқару мен ... ... ... ... мен ... ... көптеген факторлардың жиынтығын
бейнелейтін синтетикалық көрсеткіш. Әлемдік ... ... ... ... жеке ... мен ... қоғам тарапынан объективті
бағаланады. Нарықтағы кез – ... ... ... ... ... бойынша, яғни оның жеке және қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыру деңгейі бойынша бағаланады. Сапа ... ... ... тек ... тауарлар бағалануы мүмкін екендігін
меңзейді. Дегенменде индивидуалды та-уарлардың да ... ... ... ... – тек ... экономикаға ғана тән категория емес. Ол ... ... ... мен ... ... ... және ... формациядағы адамдардың санасында ... ... ... үшін ... ... тауарлардың
индивидуалдануы жағдайында адамдардың өнімді тауар ретінде қабылдамайтын
сапаның шегі бар. Бұл ... ... бір ... ... ... ... ... білдіреді. Ол деңгейлерді төмендегідей
көрсетуге ... ... ... ...... ... ... деңгей – “қолдануға сәйкестігі”;
– үшінші деңгей – “талаптарға сәйкестігі”;
– төртінші деңгей – ... ... ... ... ... сапа ... стандарттарға, техникалық
жағдайларға, коммерциялық шарттарға және т.б. ... ... ... ... ... сапа тек өндірістік технология
стандарттарына ғана сай ... ... ... ... ... да сәйкес болуы керек. Үшінші деңгей ... ... ... ... ... баға және ... сапа
бойынша орындалғандығын бейнелейді. Төртінші деңгей бойынша тұтынушылардың
қосымша, жасырын сипаттағы қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... оны ... сол тауардың бойындағы құндылықтардың жиынтығы бар тұтыну
объектісі қызықтырады. Тұтыну ... ... ... ... арналымы бойынша әр түрлі тауарлар табылады. ... ... әр ... ... қасиеттерге ие болуы және әр ... ... Өз ... ... бір тауарға тән қасиеттер жиынтығы, оны аналог-
тауарлар ішінен бөліп, оның объективті-субъективті ... ... ... тән ... ... үшін ... ... – бұл міндетті түрдегі жоғары класстық тауар
емес, қайта бұл ... ... ... мен қажеттіліктеріне жауап
беретін және олар үшін ұнамды болатын ... ... да ... ... келесі анықтамасы кеңінен танымал: “сапа – бұл тауардың
қасиеттер мен ... ... ... ... ... ... ... отырып сәйкес келуі” [7, б. 25]. Сәйкесінше
сапаның толық бағалануы белгілі бір баға ... ... ... ғана ... Тұтынушының қанағаттануы тауардың сол
қажеттіліктерге сәйкес болу деңгейі функциясын атқарады. ... ... ... ғана өз қажеттіліктеріне сай тауардың жетілдіру деңгейін талап
ете келе ... ... ... ... ең ... мақсатты топ тарапынан
жақсы сатып алу мотивациясы мен күтулерді жақсы білуді талап етеді. Сонымен
барлық регламенттеу мен стандарттау ... сапа – ... ұғым ... [7, б. ... әр ... өзіне тән сапа түсінігі болады, ал регламенттер
мен стандарттар тек олардың болатын шегін анықтайды. Бұл әр ... ... және ... баға ... әртүрлі табыс жиынтығының сәйкес
келуін білдіреді. Сондықтан да ҚР-да сапа деңгейімен жұмыс ... ... ... келтіруге болады:
тауардың функционалдық сәйкестігі, яғни ... ... тән ... ... орындау мүмкіндігі;
қосымша функциялар, яғни тауардың ... ... ... ... мен ... ... яғни ... төменде
көрсетілген деңгей бойынша тек ... ғана ... ... ... орын ... нормаларды сақтау. Ол нормалар төмендегідей:
- сенімділігі, яғни ... бір ... ... ақаулар мен
сынықтардың болмауы;
- ұзақ мерзімге ... яғни ... ... ... ... ... яғни сатуға дейінгі және кейінгі қызмет көрсетулердің
тимділігі мен ... ... ... яғни ... ... түсі, дәмі және басқа да
органолептикалық көрсеткіштері;
- қабылданатын өндірушінің ... ... яғни ... имидж,
марка және т.б.;
- тұтыну бағасының ең ... ... ... яғни сатып алу
бағасынан басқа регламенттеулер мен нормалар деңгейінде ... мен ... ... ... болуы.
Осылайша, сапаның басты критериясы ретінде тұтынушылардың тауарларды
тұтынудан алатын қанағаты табылады. Жалпылай айтқанда сапа ... ... сол ... ... ... ... ... қасиеттерінің деңгейін көтеру болып табылады. Сонымен
тауардың сапа деңгейі өндірушілердің сұраныс пен нарыққа ... ... ... ... сапасының бір деңгейден екінші деңгейге өтуі ... ... ... ... ... көрсетеді.
Сапа – икемді және өзгермелі ұғым. Бұл сапа категориясын қалыптастыруға
әр түрлі көзқарастарды тудырды. Американдық Ральф ... ...... ... ... ... - дейді. 1987
жылғы Францияның мемлекеттік стандартында “бұйымдар мен қызметтердің
сапасы ... ... ... ... ... ... ... Ламбеннің айтуынша “сапа – бұл ... бір ... ... ... ... белгілі бір жетілдірілген деңгейі”.
Ресей экономисттері Д.С. Львов және Ю.А. ... ... ... ... қарастырады. Яғни ол параметрлер нақты қажеттіліктерге
сәйкес болуы керек дейді. А.Я. Боярский, В.И. ... В.И. ... ... Г.И. ... еңбектерінде сапа “қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыру деңгейі”, ... ... ... ... параметрлерінің тұтыну параметрлеріне сәйкес келуі”, “нарықтағы
бәсекеге сәйкес болуы” ретінде қарастырылады [9].
Сапа категориясы мемлекеттің ... мен ... ... ... параметрлері мен тұтынушылық сипаттамалардың жиынтығы
ретінде қарастырылады. Бәсекеге қабілетті нарықтарды ескере отырып, сапаның
көлемдік анықтамасы сапа ... ... ... қызмет етіп отырған
байланысты анықтама талап етіледі.Өтпелі кезеңдегі Қазақстан үшін ... ... ... ... ... Потенциалды
бәсекелестік нарық ортасын қалыптастыруда сапаға деген мұндай ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау мен
тұтынушылардың қауіпсіздігін сақтау мемлекеттік органдардың ... ... ... Нарықтағы кез-келген тұтынушы сол немесе басқа
тауарды өз талғамы бойынша таңдайды. Егер ... ... ... ... онда ... ... мен таңдаудың негізі – “баға-сапа-
сервис” коридоры болады. ... ... алу ... мен ... жағдайында сапа негізгі тұтынушылық сипатта болады. Сондықтан
да өндірушілердің алдында ... ... ... тұрады. Басқару
институты ретінде ... ... ... ... ... ... ... өзін, олардың орындайтын қызметтері ... ... ... бәсекеге қабілеттілікке қол жеткізу үшін
сапаны көтеру басқару фунцияларының барлық ... яғни ... ... шешімді жүзеге асыру, бақылау бойынша белгілі бір басқаруды
талап етеді. Сәйкесінше сапаны көтеру қажеттілігін ... ... ... ... ... деңгейдегі басшылардың позициясы ретінде
қарастыруға болады.Тауар сапасын көтеру ... ... ... ... ... ... ... қатынастары аясында қызмет
ететін тауардың сапасын дамыту мен жетілдіру және оны сақтау ... ... әсер ету ... ... Сапаны басқару тауар өндірісінің
технологиялық үрдісі және оның ... ... ... жету ... ... жеке функциясы ретінде тауар сапасын көтеру мен сақтау
бойынша ... ... ... ... ... ... функция
ретінде өнім өндірісіне жасалатын бақылау жүйесінде тауарды өндіру, сақтау
және өткізуде белгілі бір прогрессивті ... ... ... ... процесс ретінде тек тауарды өндіру және өткізуді ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз
ету үшін тауар сапасына мемлекет тарапынан бақылау жасалуы ... ... жету үшін өнім ... ең ... техникалық деңгейге ие болуы
міндетті емес. Тіпті кейде әлемдік талаптарға сай өнімдер ... ... ... жағдайлары да болады ал, кейде сапасыз тауар маркетингтік
құралдардың әсері ... тез ... ... ... ие болып тез өтеді.
Бәсекеге қабілетті кәсіпкер бұны ... келе көп ... ... ететін
тауардың сапасына емес, қайта тұтынушы үшін не нәрсенің құнды, әрі ... ... ... ... құралдарын осы үшін жұмсайды. ... ... ... ... ... категория деп түсінуде болса
керек [10].
Сапаның талаптары нарықтағы тауарларға, сондай-ақ нарықтағы қызметтер
мен жұмыстарға ... ... Яғни ... ... бірдей болады. Нарықтағы
тауарлар мен қызметтердің жеткілікті болу ... ... ... ... әрине нақты сол ... ... баға және ... ... ... бойынша ең ұтымдысына аударады.
Өз кезегінде тауар сапасы оның ... ... ... ... ... Сапа ... бәсекеге қабілеттілігінің элементі ретінде көптеген
шығындар мен күш-жігерді, өндірістік базаның ... ... ... ... егер ел ... ... ... талаптар төмен болса, онда
кәсіпкердің сапаны арттыруға ... ... ... Өнім ... ... ... мен ... бір қажеттіліктерді толығымен қанағаттандыру позициясынан өнім
сапасын жоғарылату мәселесін зерттеу өнім сапасы және өндіріс тиімділігінің
анализін ... ... ... ... ... - ... алушының негізгі
техникалық–экономикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ыңғайлылығы [11]. Жетекші елдерде
ғалымдар мен фирмалар өз қызметтерінде бірінші деңгейде тауар ... ... ... ... ... Д. ... ... профессор
Гарвардың бизнес мектебінен Г. Левитт «сапаның» өзіне ғана ... ... ... ... ... ... мен әлемнің атақты
менеджер Ли ... ... ... тиімділігін қарастырды. Яғни
өндірістік дизайн бейнесіндегі еңбек өнімділігі мен өнім ... ... ... ... ... да ... бәсекелестерден
артықшылығы сапасына қатысты болуы керек деп ... ... ... ел ... ... қабілеттілігі
әлемдік табысты бөлуге қатысу мүмкіндігінің міндетті шарты болып табылады.
Ал, бәсекеге жарамдылықтың ... - сапа және ... баға ... ... ... жаһандануы кезінде елдердің ашық ... ... ... экономикалық байланысы) трансұлттануы жүзеге
асырылады.
Өнім сапасын басқару - өнім дайындауда сапаның тиімділігін және ... ... ... ... ... мен ... ... мақсатты әсер ету процесі ретінде түсіндіріледі. Өнімнің сапасын
басқару жүйесі келесі ... ... ... ... ... және ... басқару функциясы;
- ақпараттық - бақылау, талдау және есептік, әсер етуді басқару
бойынша шешім қабылдау ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
факторлар мен ... ... ... ... ... ... төмендегілерден құралады:
- сапаның базалық көрсеткіштерін талдау мен ... ... және ... ... ... ... өндірістің қол жеткізген сапа нәтижелерін талдау;
- жарнамалау туралы ақпаратты талдау;
- тұтынушылардың сұранысы жайлы ... ... ... ... ... ... сапа ... белгілі деңгейде ұстау;
- басқару объектілері мен сыртқы ортаның өзара қызметі.
Өнімнің ... ... ... - өнім ... жоғары деңгейін
белгілеп, қамтамасыз етіп және ұстауға бағытталған әдістер мен құралдардың,
басқару органдарымен ... ... ... ... ... өнімнің сапасын басқару жүйесі ... ... ... ... ... мен ... жүйесіне, сенімділікті
сертификациялауды;
- өндірісті ұйымдастыруды;
- жобалаудан эксплуатациялауға дейінгі сапаны басқаруды.
Қоғамдық қажеттіліктердің ... ... ... ... ... түрленген және дамыған сайын сапа да дамып отырады. ... ... ... ... ... тұрғыдан: «Сапаның
экономикалық теориясын құру сапаны жоғарлатудың теориялық негізін өңдеуді
және одан бұрын оның ... ... ашып ... ... - ... [14].
Сапаның экономикалық теориясын жүргізу ... ... ... ... және ... қоса өнім ... ... үлкен мағынасы
бар. Әрбір тұтыну құны нақты сапаға ие ... Егер ... құны ... ... болса, онда сапа нақты, ... ... ... мөлшерін көрсетеді. Дегенмен, өнім сапасы
табиғи қасиеттермен ... ... онда ол ... ... ... да оны ... ... жатқызуға болады.
Тұтынушының назарына өнім табиғаты емес, қажеттілік қасиеттері бар
тауарға айналуы түседі. ... ... үшін ... ... бұл ... ... ... сөз емес. Бұл оған ұнайтын тауар, яғни топтың қажеттіліктеріне
сәйкес келеді. Сол ... ... ... ... келесі тұжырымдамасы
таралған: «Сапа дегеніміз – ... ... ... ... дәрежесі көрсетіліп, бағасы ескеріліп, ... ... ... ... ... Яғни, сапаның толық құнды
бағасы бірдей деңгейдегі ... ... ... [15].
Өнім сапасы тұтынушылар және өндірушілер тарапынан әр түрлі ... ... ... ... да ... Оны 1-суреттен көруге болады.
Сурет 1 - Өндірушілер мен тұтынушылар қөзқарасы негізіндегі өнімнің сапасы.
Өнім ... ... және ... ... де ... ықпал етеді. Экономикалық көрсеткіш жеке өнім ... ... ... ... ... ... өңдеп, дайындағанда жұмсалған
шығындарды сипаттайды. ... ... ... ... ... ... құны ... қарастырылып отырған көрсеткіштер
өнімнің бүкіл өмірлік цикліне экономикалық баға ... ... ... ... ... және қайта өңдеу кезеңдерінің құндылығын анықтайды.
Әрбір өнімнің сапасы екі түрлі көрсеткішпен ... - ... - сол ... өзі, ... құны - жеке ... ... - бұл ... пайыз есебінде басқа сандық қатынастармен
теңестіру. Сонымен ... сапа ... жеке дара және ... ... бөлінеді. Жеке дара көрсеткіштер өнімнің бір ғана жеке ... Ал ... ... - ... ... ... ... болып бөлінеді [16].
Интегралды көрсеткіш сол өнімді өндіруге жұмсалған шығындар жиынтығын
тұтынушының бағалауына байланысты.
Индексті ... ... ақау ... мен ... көрсетеді.
Мұнда өндіру процесі, дайындау деңгейі, технология, ұйымдастыру, басқару
жұмыстары және жұмыс істейтін адамдардың да ... ... ... ... ... көрсеткіштері оның пайдалану деңгейі мен
қажеттілігіне ... ... ... эстетикалық,
технологиялық, тасымалдау ыңғайлылығына, экологиялық құқықтық, қауіпсіздік
қасиеттері мен ерекшеліктеріне қарай әртүрлі бағаланып, іріктеледі.
Тағайындау көрсеткіштері өнімді белгілі бір ... ... ... экономикалық пайдалы тиімділікті көрсетеді. Өндірістік – техникалық
өнімдер үшін негізгі көрсеткішретінде өнімділік ... ... ... ... арқылы шығарылытын өнімнің жалпы көлемін
анықтауға қажет.
Сенімділік көрсеткіштері өнімдердің төзімділігін, ұзақ уақыт ... ... ... ... өнімдерді шығарудағы және жөндеудегі еңбек
өнімділігін арттырудың ...... ... ... Бұл ... ... ... өнім шығаруға,
өндірісті технологиялық дайындау, өнімді шығару және сату ... мен ... ... ... тиімді пайдалануға жағдай
жасайды.
Эргономикалық көрсеткіштер адамдар мен ... ... ... ... ... ... физикалық,
гигиеналық қасиеттерін көрсетеді. (температураның, ... ... ... және т.б. ... ... көрсеткіштер өнімнің сыртқы орындалуын, формасын, тауарлық
түрін ... ... ... ... өнімнің тасымалдауға биімділігін,
шыдамдылығын көрсетеді.
Патенттік – құқықтық көрсеткіштер – ... ... ... ... жаңа техникалық шешімдерді, тауарлық белгі мен
өндірістік үлгіні тіркеуді көрсетеді.
Экономикалық көрсеткіштер - өнімдерді іске қосқанда және ... ... ... кері ... деңгейін көрсетеді. (Мысалы: өнімді
сақтағанда, тасымалдағанда және іске ... ... ... ... сәулелердің болу мүмкіндігі).
Өнім сапасының көрсеткіші белгілі бір ... ... ... ... Сапа көрсеткішінің номенклатурасы өнімнің
арнауына байланысты болады. Көп ... ... ... ... көп ... ... ... Сапа көрсеткіші әр түрлі бірліктерде
айқындалуы мүмкін. Өнім сапа ... ... ... ... ... ... көрсеткіш атауы;
- көрсеткіштің сандық мәні.
Сапа деңгейі – салыстырмалы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерімен салыстыру арқылы
есептелінеді. Үлгі ... ... ... ... ... жаңа
бейнедегі үлгі, шетелдік ұқсас өнім алынады.
Сапаны қалыптастыруға кеткен шығындарға ... сапа ... ... бөлінеді:
- өнімнің абсолюттік сапа деңгейі, өнімнің өндірісі ... ... тыс ... ... ішінде, елдің қорғаныс
қабілеттілігін, оның әлемдік нарықтағы беделін қамтамасыз ... ... ... ... т.б. ... мүмкін;
- қауіпсіз сапа деңгейі, мұнда ... ... ... етіледі;
- сапаның экономикалық оптимальды деңгейі, яғни өнім ... ... өте аз ... ... ... ... ең ... қанағаттандыру. Азаматтық өнімнің көптеген түрлері үшін
сапаның дәл осы оңтайлы (оптимальды) ... ... ... сапасының интегралды көрсеткіші. Өнімді құрастыру қолдануға немесе
пайдалануға шығындар ... ... ... ... ... ... ... эффект соммасына қатынасы болып табылатын өнімнің
сапа көрсеткіші.
Өнім сапасының индексі. Қарастырылатын мерзім ішінде өндірілген әртүрлі
өнімдердің орташа ... ... сапа ... ... тең
өнімнің кешендік көрсеткіші.
Өнімнің сапа көрсеткішінің салмақтық коэффиценті. Өнімнің сапасының
басқа ... ... ... сапа ... мәнділігінің
сандық сипаты.
Өнімнің сапа көрсеткішінің базалық мәні. Сапаны салыстырып бағалауда
негізгі алынатын өнім сапасының көрсеткіш мәні.
Өнімнің сапа көрсеткішінің ... ... ... ... ... мәнінің осы көрсеткіштің базалық мәніне қатынасы.
Өнім сапа ... ... ... ... ... өнім ... көрсеткішінің мәні.
Өнім сапасының көрсеткішінің номиналды мәні. Өнім сапасы көрсеткішінің
ең көп немесе ең аз регламенттелген мәні.
Өнім сапасы көрсеткішінің ... ... ... ... пайдалану
немесе тұтынуға кеткен шығындар бола тұра, сол ... ... ... ... ең көп ... ... ... шығындармен берілген
тиімділікке жетуді және бір жолы шығындардың тиімділікке деген ең жоғарғы
қатынасына ... ... өнім ... көрсеткішінің мәні.
Өнім сапасы көрсеткішінің жіберілетін ауытқулар. Нормативті құжаттармен
белгіленген шектерде ... ... ... өнім ... ... мәнінің ауытқулары.
Өнім сапасының кешенді көрсеткіші. Кешенді көрсеткіш бірнеше жай
қасиеттерінен немесе бір ... ... ... ... ... ... сапасының дайындық коэффицентін Кг мына формуламен
есептейді ... ... - ... бастартушылыққа жұмыс істеулілігі;
Тв - қайта құрудың орташа уақыты.
Формуладан дайындық коэффицентінен екі бұйымның қасиеттерінің мазмұнын
көруге ... ... ... және өңдеуге жарамдылығы.
Орташа әдісімен шығарылатын басқа ... ... сапа ... /Ко/
келесі формуламен есептеледі.
Ко= Σⁿ Кi αi
(2)
мұндағы:
Кi - ... ... ... ... - ... көрсеткіштің коэффиценті.
Кi (2) формуладан Ко - өнімнің әртүрлі қасиеттерін ... ... ... алынған, әдістермен шығарылатын ... ... ... ... ... және т.б. ... баллмен және нақты физикалық мазмұны болмайды.
Өнімнің сапасының біртектік және кешендік көрсеткішінің ... ... ... жай және ... болып бөлінеді. (1) ... Тв ... ... ... мына ... ... То+Ту
(3)
мұндағы:
То - бастартушылықты табу үшін жұмсалатын орташа уақыт;
Ту- бастартушылықты жоюға арналған ... ... ... ... ... бұйымның күрделі қасиеттерін
бастартушылықты табуға ... ... ... ... жай ... яғни К1, Tв ... ... ретінде қарастырылады, ал То
және Ту кешенді көрсеткіш ретінде қарастырылады.
Белгіленетін көрсеткіштерімен анықтау қасиеттері өз ... ... және ... ... ... Егер ... кешенді болса, онда жалпы болады. Өнім сапасын жалпы көрсеткішін
абайлап қолдану тиіс. Өйткені басқа бірлік ... ... ... ... ... ... керек. Егер бірлік
көрсеткіші 0-ге тең болса онда жалпы ... 0-ге тең деп ... ... сапасы қанағатсыз деп белгіленеді.
Өнім сапасының интегралды ... ... ... ... И мына ... есептеледі:
И=Э/Зс+Зэ
(4)
мұндағы:
Э - пайдаланудың немесе өнімді пайдаланудың жалпы жағымды эффектісі;
Зс - ... ... ... ... көлемі;
Зэ - өнімді пайдалануға кеткен жалпы көлем.
Берілген формула бір жылдан аспайтын өнімге қойылады. Бұл ... ... және ... ... жай ... ... мерзімі бір жылдан
асатын өнім үшін бір уақыттағы шығындары Зс өнімнің аяқталуын белгілейтін
нормативтік коэффициентін ... өнім ... ... ... ... Өнім ... ... көрсеткішімен қатар, оған керісінше
тиімділік ... ... ... шығындар атты шама қолдануға
болады. Өнім сапасының индексі - өнім ... ... ... екі
нұсқауына мысал келтірейік:
Мысал: Қарастыратын Кі және ... ... ... ... белгіленген әртүрлі S өнімдері, ... ... әр ... ... ... мәндері. Сонда салмақтың коэффиценті Ві мына
формуламен есептелінеді:
Ві = Сі/ΣСі
(5)
мұндағы:
Сі - і-түрлі өнімнің қарастырылған мерзімдегі құны.
Өнім ... (U) ... осы ... ... мына ... ві Кі/Кіб
(6)
Өнімнің барлық түрлері үшін В1, В2, В3 балдармен анықталатын сапаның үш
тобы белгіленген. Егер қарастырылған мерзім ішінде осы топтарға ... ... С3 ... ... онда ... коэффиценті (Ві) тең болады:
Ві= С1/ С1+ С2+ С3
(7)
Өнімнің орташа балы (Ворт) мына формуламен анықталады:
Ворт=в1В1+в2В2+в3В3
(8)
Ал сапа индексі (І) тең ... = ... ...... ... ішіндегі өнімнің орташа балы.
Өнімнің сапа көрсеткіштерін ... ... ... ... сапа көрсеткішін өлшеу әдісімен анықтау:
- техникалық өлшеу құралының негізінде жүргізілетін ... ... ... ... ... белгілі бір заттарды, шығындарды, жағдайларды бақылап, олардың
сандарын есептеуге негізделген өнімнің сапа ... ... ... ... сапа ... ... әдісімен анықтау:
- өнімнің сапа көрсеткіштері өнімнің ... ... ... ... ... ... ... сапа көрсеткішінің
мәнін анықтау әдісі.
- өнімнің сапа көрсеткішін сараптық әдісімен анықтау:
3. Сарапшылардың ... ... ... сапа көрсеткішінің
мәнін анықтау:
– өнімнің сапа көрсеткішін әлеуметтік әдіспен анықтау:
... ... ... ... ... пікірлерін жинастырып,
талдауға негізделген өнімнің сапа көрсеткішінің мәнін ... ... ... сапа ... ... ... ... Өлшеу
әдістерінің көмегімен мынадай сапа көрсеткіштері мен ... тоқ ... ... ... және т.б. ... ... сапа ... тіркеу әдісімен анықтау. Тіркеу әдісі
белгілі жағдайлар санын ... ... ... ... ... ... ... істемей қалуы,
партиядағы ақаулық бұйымдардың санының есебі және т.б.
6. Өнімнің сапа ... ... ... ... Есептік
әдіс /тәсіл/ өнімді жобалау кезінде басты түрде қолданады. Бұл
тәсілмен өнім ... ... ... ... ... ... Есептік әдіс бұйымның массасының
мәндерін, оның өндірілу көрсеткіштерін, мықтылығын, күштілігін
және т.б. анықтау кызметін ... Өнім ... ... анықтаудың органолептикалық тәсілі. Бұл
тәсілмен анықтау кезінде ... ... ... ... ... ... ... береді.
1.3 Қазіргі кездегі Қазақстан Республикасындағы өнім сапасын басқару
жүйесінің ерекшеліктері
Бүгінгі ... өнім ... ... ... ... ... ... оның көптеген шешімі кәсіпорынның тұрақтылығын,
экономикасын және дүниежүзілік ... ... ... жылға арналған республиканың өнеркәсіпті-инновациялық даму
бағдарламасының мақсаты экономиканың диверсификациясы болады, ... ... ... ... ... өндірістердің экспорты
бәсекеге қабілеттілігі болуы тиіс. Мемлекеттік басқару органдарының дамуы
стандарттау және өнімді сертификаттауға ... ... ... ... емес, өндірістің сапасына байланысты болады.
Өнім қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатына басқа, «Техникалық ... тағы бір ... ... – ол өнім мен ... бәсекеге
қабілеттілігін жоғарлату болып табылады. Оған жету үшін биік стандарттармен
жұмыс істеу ... ... ... ... базаны жасау керек, ... ішкі және ... ... ... қабілеттілігін
қамтамасыздандырады, бірақ ол үшін халықаралық стандарттарды қолдану қажет.
Сапаны басқаруда қазір біздің нормативті ... ... ... 17 мемлекеттік стандарттарымен, халықаралық сәйкестелген және
11 әдістемелік кепілдемелерден тұрады [21].
Бұл жылдар Қазақстанда сертификация ... саны ... ... ... ... ... құқығына аккредиттелген,
сәйкестікті растау 2-ден 26 органға дейін, сапа ... ... ... ... ... құқығына аккредиттелген.
Сапа менеджмент жүйесін енгізген Қазақстан кәсіпорынның саны 2001 ... ... ... ... 470 дейін өсті, ал 140 кәсіпорын енгізу
сатысында, 17 ... ИСО 14000 ... ... ... ... ... ... жүйесіне сертификатталған.
Бірақ, өнім әзірлеуші кәсіпорындар мен жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... бар, ал ... органдарында сапа менеджмент жүйесін енгізуі тек ... ... ... ... ... ... ... басқару құрылымында
ең алдымен пайдалануға берілетін ... ... ... ... ... қанағаттануы және өз ақырғы жұмыс
нәтижесіне құштарлығын болжайды.
Ең алдымен мыналар:
- кіші кәсіпкерлік субъектілеріне жеңілдік несие ... СМЖ ... ... ... даму ... АҚ ... меморандум туралы 26
мамыр 2005 жыл №514 ... ... ... ... ... жеңілдіктер СМЖ және менеджмент экология жүйесі енгізілген және
сертификатталған кәсіпорындарға арналған. «Сапа саласында жетістігі бар» ҚР
Үкімет сыйлығымен лауреатталған және ... ... ... ... арналған.
Сапа менеджмент жүйесін енгізген отан кәсіпкерлерді, отандық өнімін
бәсекеге қабілеттілігін жоғарлау мақсатында мемлекет оларды қолдайды.
Сапа ... ... ... ... ... ... ... жұмыс өткізілуде. Бүгін ол нарық экономика шарттарында
жұмыс ... үшін ... ... ... ... нормативті базасы өңделген және қабылданған 13
мемлекеттік стандартынан және 11 ... ... ... ... ИСО 9000, 14001, ... ... және ... ҚР мемлекеттік стандарт сапасы ретінде қабылданған.
Сертификаттау бойынша шетелдік ... ... ... республика
территориямызда жұмыс істейді, сонымен қатар ... ... ... бар.
Нарық жағдайында халық үшін өнімнің сапасы мен қауіпсіздігі ... ... Бұл ... ... ішінде ғана, сертификаттау арқылы
шешуге болады. Қазақстан экономикасының басқа елдермен ... ... ... стандартқа көшудің ұлттық идеясы» проектінің жүзеге асыру
қажет. Индустрияда – инновациялық стратегияның жүзеге асуы – ... ... ... менеджмент жағдайы мен экологиялық
менеджменттің ИСО 9000 және 14000 ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығындағы ұлттық
мәселелерінің стандартттауы мен сертификаттауын жүзеге асырудағы ... ...... ... техникалық жетістіктерін
қадағалау мен сертификаттау салаларына көшу болып табылды.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттары ... ... яғни ... ... ... ... тұтынушыға өнімнің
қауіпсіз де, таза екендігін дәлелдеуі және оның ... ... ... ... ... көрсетуі қажетті механизімнің
бірі ретінде қарастырылады.
Шетелдерде өнімнің қауіпсіздігі адам үшін және ... орта ... ... ... дәлелденді. Бұған қарамастан,оның құны өте
жоғары, өнімді шығарушы сертификаттау өзінің сауда орталығын ашып, ... ... көру үшін алуы ... бірнеше ғасырда «классификациялық кәсіпорындар» атты ұжымдар
жұмыс істеуде. Олар сот ... ... ... ... ... Бұл да ... бір ... Классификациялы
кәсіпорындардың мысалы ретінде: Регистр Ллойда атты авторитеті жоғары ұлт
аралық кәсіпорнын қарастыруға ... Оның 127 ... ... ... ... ... ІІ ғасыр бойы сертификатталу ... ... келе ... қоса біздің мемлекет 1993 жылы өнім және ... ... ... ... ... мен жоғары сапалы өнім екендігін
бағалау туралы жүйесі қабылданды. Сертификаттау – ... ... ... ... ... да, ... ... жаңа
принципиалды бағыт. Осыған байланысты сауда орталықтарында өнімнің жағдайын
көтермеу қоршаған ортамен адамдардың денсаулығына зиянын келтіруі ... ... ... ... ... ... Мұндағы
сертификаттауының орнығу жүйесі 2 кезеңге бөліп ... ... ... ... ... ... кейінгі 1984 жыл.
Сертификаттау жүйесінің орнығуының ІІ кезеңі 1984 ж КСРО ... ... ... ... ... ... ... сертификаттауы және «КСРО-дағы машина ... ... ... ... ... атты ЖД ... жетекші нормативті
құжатының дәлелдемесін енгізді.
ҚР-дағы сертификаттаудың қазіргі заманғы ... 1991 ж ... ... ... ... ... Бұл заңда өнімнің қажетті
түрде көрсеткішке сай тексерілуі қажет. Бұл тексеріс азаматтардың жеке
басының ... ... мен жеке ... ... ... ... ... көрсеткіштерді тексеру мен қадағалау тек ... ... ... ... ... ... мен қауіпсіздігіне,
қызмет көрсету орны мен жасау шығарушылары жайлы ... ... ... ... мемлекеттік сертификаттау жүйесінің негізгі болып ҚР-ның
«Стандартттау және сертификаттау» туралы заңы болды. Ол 1993ж 18 ... ... ... ТМД ... ... бұл заңды
қабылдағандарының бірі болды.
ҚР-ның Министрлер кабинетінің №41 қаулысы бойынша 1993ж 20 ... ... ... ... ... сертификатталануы жайлы өнімдер
номенклатурасы өткізілді. Импорттаушы өнімдер ... ... ... ғана ... қаулының орнына ҚР-ның үкіметі №1112 қаулысы бойынша 1997ж
15 шілде күні «Өнімнің ... ... ... ... ... сай немесе басқада азаматтардың өмірі, денсаулығы, жеке ... ... орта ... қауіпсіз болуын қамтамасыз ететін нормативті
құжаттары сай болуы қажет» делінген жүйе қабылданды.
Қазақстан экономикасындағы ... ... ... 1999 жылы ... ... мен ... ... заңның орнына ҚР-ның
«Сертификаттау» туралы заңы қабылданды. Ол 2003ж 10 маусымында өзгертіліп,
толықтырылды.
«Сертификаттау» ... ... 12-ші ... өнімнің қолданылуы,
қажетті түрдегі сертификаттауымен байланысты, сертификаттаусыз алуға ... ... ... ... ... ... қажетті тауарлар
импортқа сертификаттаусыз түсе алмады.
Қазақстан Республика Президентінің 28.08.02 №931 ... ... ... ... ... жүйесінің ары қарай дамыту
шаралары жайында» индустрияландыру департаментінің 18.09.03 №951 ... ... ... ... ... ... мен индустриялық министірлік метрологиясы және жүйелеу техникасы
бойынша комитет бөлімінің аймақтық сауда және ... ... ... атын
өзгертті.
Бүкіл әлемде және басқа да мемлекеттердің ... ... және сапа ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мен байланысты, технологиялық және ... ... ... база ... қалыптасуы және құру
басқармаларынан тұрады және сапаға әсер ету функциялары жалпы ... ... ... жетістіктеріне жүлде ұлттық ойындарда басты роль
қолдаумен мемлекеттік шаралар жүйесі. ... ... ... ... ... бөлуге болады. 1. «Факел Бирмингема», «Бриллиантовая рука»,
«Арка Европы» және т.б. кәсіпорындардың ... ... ... тұтынушылардың сұранысы негізінде кәсіпорындарының үлкен бір
бөлігіне осы жүлделер беріледі. «Тамаша кәсіпорын» модельінде қалыптасатын
екінші ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорында салыстыру модельдері мөлшерлік бағасымен
бағаландырады. Әртүрлі мемлекеттерде модельдер негізінде ұлт сапасы бойынша
ұлттық ... ... ... үлгі және ... ұлттық сыйлықтарын толық жетілдіру
әзірше барлық компания қол жеткізген жоқ. Бірақ, ... АҚ ... ... үшін Сапа ... ХХ Халықаралық Конвенцияда «Gold»
санатында “International Star Aword” ... ... ие ... ... ... ... дәлелдеді. “Euromoney” Халықаралық баспа үймен
Қазақстан байланысының бастаушы операторының табысты ... ... ... ... болжамымен 2005 жылы «Қазақтелеком» АҚ ... ... жылы ... ... ... телекоммуникациялық компаниясы болып
танылды. Сыйақылардың рөлі тек қана ... ... ... ғана ... ... олар орташа дәрежеден жоғарғы дәрежеге жетуге көп үлесін
тигізді: сапа ауданында жұмысты ... ... ... ... ... ... ... өзіндік бағалау кәсіпорындар жүйелерінің әсерін
жоғарлатуға сапа жүйелерінің іс-әрекет мемлекеттері және функция сапасында
сыйақы критерияларын енгізуге ... орын ... ... ... үшін ... Республикасына басқару
жүйелері жүлдегерлерін, диплом және сыйлық эмблемасы беріледі. ... ... үшін ... бойынша комитет, метрология және
сертификаттау сыйлықтың моделі жасалған. ... топ ... ... ... ... жұмысының бағасы келтірілген өнімнің сапасын
жоғарлату үшін нақты қатысушыларға және бұл аудандағы оның ... ... ... ... ... ... сапалық аудандағы политика
қызығушылық дәрежеде сапа ... ... ... ... ... «Нәтижесі» шаруашылық қайраткерлі қатысушы
нәтижесін ... ... ... Ол төрт ... ... ... ... мен қанағаттандыру; ұйымның жұмыспен
персоналды қанағаттандыру; ұйымның көршілік аудандағы жауаптылығы; ұйымның
жұмыс ... ... ... ... бағамен бағаланады. Ең ... – 200 ... – ол шарт ... сапасы мен қолданушыларды
қанғаттандыру». Бұнда екі ... ... ... ұжымда қалай қолдайды, оның өнімі мен көмегі.
2. Ұйымның өзі ... ... ... және ... ... ... бойынша екінші орында (140 балл) «Ұйымның ... ... ... және ... ... ... ... ашады. Негізінде, бухгалтерлік баланстардың жағдайы қарастыруы
мүмкін, өндірістің ... және ... ... кірісінің бөлігі,
өндірістің дамуына бағытталды, жұмысының жағдайы салықтың төленуі ... ... емес ... және т.б. Бізге қарастырылады, өнімнің
сапасын жоғарлату үшін ... ... ... керек еді.
Баллдың мөлшері бойынша үшінші орында (120 баллмен) «Процесс» ... ... ... ... арқылы олардың және жүргізулі үрдісі,
технологияның кілтін организацияның анықтау мүмкіндіктері; процесті жүйелеп
жүргізу; ... ... ... ... ... ... және жаңа ... іске асыру.
Бірдей ұпай санымен (100 ... 3 ... ... ... ... ... сапасы және сапаны артырудағы саясат. Критериді
бағалау үшін «Басшылық» мыналарды ... ... ... және ... ұйым басшылығы сапа туралы өз көз ... ... ... үлес ... ... ... ресурстармен және көмекпен
қамтамасыз етуі, тұтынушылармен қарама-қатынасы, персоналды ... ... ... ... ... персоналдың сапаны арттырудағы
саясатты жетек меңгергені, ұйымның алдағы мақсаттары бойынша бағаланады.
«Мамандардың жұмысқа қатысу сапасы» критериіне үлкен көңіл ... ... ... ... жұмысын жоспарлау және дамыту, жұмысшылардың
жұмысқа деген құштарлығын, персонал жұмысының сапасын ... ... ... ... ақпарат бөлуісімен және жұмысшылары әлеуметтік
қорғау бойынша қамтамасыз ... ... ... ... ... критериенің максималды
ұпай саны 90. Бұл критериді құрастырушылар: персоналдың ұйымдағы ... және ... ... ... бағалау.
«Ресурс» критериі қаржы және ақпарат ресурстарын, ғимараттарды, әр
түрлі заттарды, интелектуалды жекеменшік пен технолонияны ... ... ұпай саны ... ... ... ... ... 2 белгі бойынша
анықталады. Қоғамның ұйым жұмысын қабылдауы және ұйымның қоғамға тигізетін
әсерін бағалау. Максималды ... ... ... ... ... ҚР ... ... комитеті мен сауда
индустриясының басқармасы белгілеген ереже бойынша болады. Бұл ... білу үшін ... ... ... ... ... болады. Осы құжаттарда критерилерді бағалау ережелеріне өзгерістер
енгізуге болатыны айтылған. Осыған орай критерийлерді бағалау ережелеріне
өзгерту ... ... өз ... ... кетпекпіз.
«Тұтынушылардың тауар сапасымен қанағаттануы», сөзсіз, ең ... ... ... Осы критеримен «Басшылық» ... ұпай ... ... (100 ұпай) стандартқа сәкес емес.
Кез-келген мекеме ... ... ... қол ... осы
жағдай жаңа халықараралық ИСО сериясы 9000 ... ... ... ... ұпай ... азайтып, «Басшылық» критериінің көтеру
керек.
Тағы да бір ... яғни ... ... ... дәрежесі көтеріліп «Персоналдың ұйымдағы жұмыспен
қанағаттануы» ... ... ... Бұл жағдай бекітілген
критеридің орнымен келіспеушіліктен туды. Оған ... ең аз ұпай ... ... және соңғы орын, ... ... ... ... ... ... қатысушының барлық жинаған ұпай санын
азайтады. Егер «Ұйымның қоғам алдындағы жауапкершілігі» критериі маңызды
рөл атқармаса, ол өз ... ... ... ала ма? Осыған
орай бұл критеридің маңыздылығын артыра ... ... ... қанағаттануы» критериіне теңестіру жоспарлануда.
Тағы бір маңызды мәселені атап айту керек. Конкурс сапасына ... мына ... ... қарастыру керек:
– өнім сапасын артырудағы республиканың заң базасы мен нормативті
жүйесі;
– қазіргі қазақстан тауарларының ... ... ... сапасын арттыру мүмкіндіктері;
– 2000 ж. жаңа исо 9000 сериясы мен 1994ж ескі ... ... ... ... ... енгізу нәтижесінде, олар тауар және
қызмет көрсету жүйесінде бәсекелестігі артып, шетел компаниялары қатысатын
тендрлерді ұтуға мүмкіндіктері көп ... ... ... ... ... орташа шамамен 1 және 2,5 жыл қажет, ал еңгізудің шығыны 1,0-3,0
млн. теңгеге жуық. Сертификация ... ... ... ... өнеркәсіптерінің бірі «Maxsimus» өнеркәсібі болды, арақ ... ... ол ... ... «Кристалл» атпен таныс.
Халқаралық ұйым үлгі қалыпты және талаптық ИСО-9001-ге өзі ... ... ... бағдарлама іске қосылды. Қатаң жүйелік жұмыс, ... ... ... әдіспен ұжымдастыру ұйымның экономикасын көтереді
және ... ... ... ИСО ... ... кейін ұйым
ерекшеліктерді байқай бастады.
Қазіргі жағдайда сапаның халықаралық ... ... ... ... ... талапты күшейтудің бір жүйеге келтіру ИСО
қызметті ақырындап белсенділік көрсетуде. Сонымен ... ... ... ... ... ... әрекеттесуі. Мұндай жағдайда
мемлекет қамтамасыз етуші роль атқару керек. Ол мынадай жағдайлармен
шектеледі:
... ... ... ... ... ... отырып,
шетелдік кәсіпкерлермен бәсекелестігін олдау.
– ерекше отандық ... ... және ... ... ... ... ... конкурстық негізде
сиақы тағайындайды.
– қазақстан республика субъективті атқарушы органы-сараптаушы
мекеме сыйақысы.
... ... ... ... және ... ... ... талабын тағайындау.
– сапалық өнімнің қамтамасыз етілуін тұрақтандруға, ауқымды
көлемде аруашылық ... ... ... сапа жүйесін
ендіру, алынған өнім мемлекеттік стандартқа сәйкес ... ие ... ... және ... ... база ... , ... нармаларына және ережелеріне бейімделу. соның
ішіндегі сапасыз өнімді тұтыну нарығына жеткізгені үшін жазалау
шараларын қолдануға;
... ... ... ... ... және
ынталандыруға соның ішінде ең бірінші дайындамаларды орындағаны
және мақсатты бағдарлама немесе өнімді жеткізуді ... ... ... ... сапа ... ... ... куәландырылады, сонымен қатар мемлекеттік стандартпен
бекітілуі керек.
Шетелде бірдің стандартты тану қабылдау үшін міндетті түрде халықаралық
стандарт институтында ұлттық бақылау ... ... болу ... ... үшін мемлекеттік стандарт құрылымын өзгерту керек. Өнімге деген талап
етушілікті екі ... ... ... ...... аз ... ... ерікті –стандарты қабылдау, өндірушінің
қаруына ... ... ... ... ... ... ол міндеттіні
– жаңа құжат,техникалық регламент арқылы мемлекет орнатады және бақылайды.
Олар заң немесе жарлық ... ... және ... ... ... ... «БААТ» ЖШС өнімінің сапасын бағалау және талдау
2.1 ... ЖШС ... ... жалпы сипаттамасы және оның негізгі
экономикалық көрсеткіштерін талдау
«БААТ» ЖШС 1998 жылы Алматы қаласында құрылған. Өндірістік ... сыра ... ... ... Кәсіпорын заңды тұлға болып
табылады, өзінің жеке балансы, банк ... есеп ... және ... бар, ... ... ... және ... тұлғаның басқа да
нышандары бар. Ол өз атынан мүліктік және мүліктік емес ... ... ... ... ... ... беруге құқылы болып табылады.
Кәсіпорынның заңды статусы – жеке ... ... ... Шаруашылық
қызметті жүргізуге қажетті ғимараттар, құрылғылары және механизмдері
(цехтары), сондай-ақ ... 3,127 га ... жер ... бар.
Кәсіпорынның сумен жабдықталу көзі болып мінсіз тау суы ... ... ... оны тау ... ... ... ... бар.
Электрмен және газбен жабдықталуы орталықтандырылған болып келеді.
«БААТ» ЖШС сыраны өндіру және шығаруға ... ... ... ... мақсатында капитал салымдарын қаржыландыру көзін табу
үшін кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік ғимарат салынған және стерильді ... ... ... ... эксклюзивті линиясы қалыптастырылған.
Осылайша, «БААТ» ЖШС қызметінің негізгі түрлері болып сыра ... ... ... ... және ... болып табылады.
Сыра дайындауда қолданылатын дәстүрлі технологияларды сақтау мақсатында
зауыт 7 жылдан бері капиталды түрде біртіндеп реконструкциялану үстінде.
Реконструкциялау ... ... ... ... ... ... айналатын
болады.
Кәсіпорынның миссиясы – сыра қайнату ... өнер ... ... ... ... өнім ... және ұсыну, қоғамда сыра тұтыну мәдениетін дамыту
болып табылады. Кәсіпорын үшін оның ... ... ... ... ... өнім ... өз ... үшін қоғам алдындағы жауапкершілікті түсіну;
– тиімді жұмыс істеу.
Сыра өндірудің ... ... сыра ... ... ... ... өніп шығарылған сыра ашытқысы, су, құлмақ және ... ... Өз ... ... сыра ... зауыты жоғары сапалы
шикізат пен материалдарды пайдаланады [23].
Шикізат туралы айтқанда, біз сыра ... ... және ... ... ... ... оның арнайы жайларында белгіленген ауа
температурасы бір ... ... ... өзі шикізаттың жоғары ... ... ... ... ... сыра ... ... және
жұмсартуға арналған, содан соң сыра ... одан әрі сыра ... ... ... ... ... Сыра қайнату зауытының жұмысындағы тағы бір
маңызды буын - ... ... оның ... ... және ... жұмыс істеу режимі өндірістің барлық кезеңдерінде және ... ... ... ... ... ... ... сыраның сапасын
бақылауға мүмкіндік береді. Микробиологиялық лабораторияда сондай-ақ таза
ашытқы өсіруі жүзеге асырылады, ... оны ... сыра ... ... таза ашытқы дақылы мұражайынан алып келеді.
Кәсіпорынның негізгі өндірістік бөлімі бірнеше цехтардың ... Оны ... ... ... 2 – ... ЖШС ... бөлімінің құрылымы.
Қайнату цехы сыра өндірісінің аса маңызды әрі негізгі функциясы – сусло
қайнату үшін жауап береді. Бұл ... ... ... сыра ... ... ... және оған ... қосылып, қайнатылады. Неміс
өндірушілерінің ең заманауи жабдығы бұл цех ... ... ... етеді.
Ашытқы цехы ашытқыны езуге және сақтауға арналған. Бұл ... ... ... өтіп ... цехына беріледі, ол жерде сыра
суслосы қайнатудан кейін салқындатылады.
Ферментация цехы қайнатудан ... ... сыра ... ... үшін
ондағы цилиндрлі-конусты танкілерге айдалады. Суслоны сыраға айналдыру
үшін, айдау кезінде ағынға ашытқы беріледі, түбінде ол ... сыра ... ... жете ... ... кейін, сүзгілеу цехына айдалады. ... ... ... ... оны ... бөліп алу үшін, бұл цехта
сыра кизельгур сүзгісі арқылы сүзгіленеді (кизельгур – ... ... ... ... ... ... өткен сыра ақшыл сыра
танкілеріне барып түседі, ал одан пастеризацияға және ... ... ... құю цехы ... ... ең заманауи жабдығымен
жарақталған. Цехта бутылкаға, алюминий банкаға немесе кегтерге құюдың толық
автоматтандырылған желістері жұмыс ... ... ... және ... көмегімен тексерілгеннен кейін ғана ... ... ал ... соң ... жабу, этикетка жапсыру және орау
процестері жүреді.
Дайын өнімдер қоймасы арнайы ауа-жылу шымылдықтары сыраны тиеп ... ... ... ... үшін қойманың ішінде керекті температураның
сақталуын қамтамасыз етеді. Бұл жерден ... ... ... мен ... ... үшін ғана емес, сондай-ақ сыра қайнату компаниясының өнімін
Қазақстанның барлық аймақтарына жеткізетін ... да тиеу ... ... Осылайша, сыра көптеген дүкендердің, супермаркеттердің,
барлар мен мейрамханалардың сөрелеріне түсіп, содан кейін, ... ... ... ... ... ... іс ... кезектілігін анағұрлым толық түсіну үшін 3-суретке назар аударайық.
Сурет 3 – Кәсіпорындағы сыра ... ... ... көрсетілгендей, негізгі сыра өндіру ... ... ... ... Одан ... ... қайнатылады, ол үшін шикізат
жаншылып, езілдіріледі, нәтижесінде сусло алынады, содан соң оған ... ... ... ... суытылып, оған уатылған ашытқы
қосылады. Келесі кезеңде ... ... ... ... ... ... ... Одан соң тағы жете ашытылып, салқындатылады.
Салқындатылған жартылай ... өнім ... ... Одан ... ... ... ... бөтелкелерге құйылады.
Өндірістің тиімді қызмет етуі ... да ... оның ... ... ... Оның ... еңбекті ұйымдастыру мен
бөлістіру, өкілеттіліктерді делегирлеу маңызды болып табылады. ... ... ... ... жұмыс жасауы тәуелді ... ... ... ... баға берейік. 4-суретте «БААТ» ЖШС-дегі
басқарудың ұйымдық құрылымы көрсетілген.
Сурет 4 - ... ... ... ... құрылымы.
4-суретте көрсетілгендей, кәсіпорынды басқарудың түрі сызықтық-
функционалдық болып табылады.
Бас директордың қарамағында 7 ... ... ... Бас ... ... ... және басқа құқықтарын қорғау жатады.
Сонымен қатар, кәсіпорын қызметіндегі болуы мүмкін ... ... ... ... жылдық есептік мәліметтерді құрастырады, салық есептеумен
және оны өткізумен айналысады. Оның қарамағында ... және ... ... ... экономикалық тиімділігін болжаумен, жоспарлаумен
және қызмет нәтижелері көрсеткіштері бойынша есептілік өткізеді.
Бухгалтер кәсіпорын жұмысшыларына ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды, кәсіпорын
міндеттемелері бойынша қолма-қол есеп айрысады және ... ... ... ... ... ... роль ... себебі оның
құзіретіне шикізаттар қорын басқару, оны қалыптастыру ... ... ... ... ... ... өндірушілерден
алады.
Сапаны басқару бөлімі мемлекеттік стандарт талаптарына сай келетін
кәсіпорын ... ... ... өндірілетін сыраның
рецептурасын дайындайды және бағалайды, өндірілген өнімді экспертизадан
өткізеді, яғни өнім ... ... ... ... бар өнімдерді
саралайды.
Әкімшілік-шаруашылық бөлім басшысы күзет бөлімі қызметкерлерінің жұмыс
жасау графигін даярлайды, оларды ... ... оның ... еден ... ... бөлімі қызметкерлері, оргтехника
инженерлері қызмет етеді.
Кәсіпорында бір ғана ... ... ... ол ... және ... ірі ... ... жасалатын келісім-
шарттардың заңдылығын қамтамасыз етеді, ... ... сот ... ... ... оның қызығушылықтарын орғайды.
Кадр бөлімінің басшысы кадрларды жинақтау, ... ... ... ұйымдастырады, қызметшілер бойынша әс қағаздарын жүргізеді.
Кәсіпорын алдағы уақытта ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... бойынша мақсатты бағдарланған
шараларды іске асыруда. «БААТ» ЖШС-нің иелігінде ... атты ... бар, онда ... ... ... ... соңғы үш
жылдағы қаржылық жағдайын талдай отырып, оның тұрақты түрде жақсарып ... ... ... ... ... ... ... 1-
кестеде көрсетілген.
Кесте 1 – Өнімді сатудан түскен табыс және сату рентабельділігі
|Көрсеткіштер |Өлш. ... |2008 ж. |2009 ж. ... ... ... ... өткізуден|мың тг. |499 480,7 |697 686,1 |
|түскен табыс. | | | ... ... құн ... |мың тг. |83 246,8 |116 281 ... ... |мың тг. |54 807,4 |72 304,8 ... ... ... ... өткізуден |мың тг. |361 426,9 |509 100,3 ... ... | | | ... Өнімді өндіруге және өткізуге кеткен |мың тг. |285 038 |392 259 ... | | | ... ... ... ... ... |мың тг. |76 388,9 |116 841,3 |
|7. ... |% |26,8 |29,8 ...... [24] ... негізінде құрастырылған. ... ... ... оны ... ... ... ... тәуелді болады. Өз өндірісінде зауыт жергілікті, сондай-ақ
импорттық шикізаттар мен ... ... ... ... жеткізу темір жол вокзалынан және жеке ... ... ... асырылады. Республика аумағында өсірілмейтін
және өндірілмейтін шикізаттар мен материалдарды зауыт шет елдердің ... ... ... ... ... ... сапасын арттыру
бойынша мақсаттық жұмыстар іске асырыады. Кәсіпорынның өндіретін сырасы
2009 жылы ... ... екі ... және бір ... алқа ұтып ...... ішімдік болып табылады, сондықтан көктем және жаз
уақыттарында оны өндіру кәсіпорында үш ауысыммен жүзеге ... ал ... қыс ... ... ... байланысты бір ауысыммен немесе
толық емес апта ... ... ... қуаттылығын игеру
динамикасы 2-кестеде көрсетілген.
Кесте 2 – Кәсіпорын қуаттылығын игеру динамикасы
|Көрсеткіш |Өлш. ... |2009 ж. |Өсу ... ... қуаттылығы |мың дал |2100 |3000 |142,9 ... ... ... |мың дал |1364,75 |1919,36 |140,6 ... пайдалану|% |65 |64 |98,4 ...... [24] ... ... ... ... ... ... ... ... ... шаралар жасалды. Атап
айтқанда, қайнату цехы құрылысын аяқтау бойынша жұмыстар жүргізілді,
бродильдік-лагерлік ... ... ... ... кезеңдегі аяқталмаған
құрылыс көлемі 95,7 млн.теңгені ... Егер ... ... ... бірақ аяқталмаған жұмыстарды ескеретін болсақ, онда негізгі
құралдардың тозу деңгейі 23%-ды ... ал бұл ... ... деңгейі коэффициентінің 0,77 %-ға тең болатындығын көрсетеді.
3-кестеде көрсетілгендей, 2008 жылы ... 1364,75 мың. дал ... ал в 2009 жылы ... ... 1919,36 мың ... ... өсті, ол
алдыңғы жылмен салыстырғанда 40,6%-ға немесе 554,61 мың дал.-ға артық.
Өндіріс көлемінің құндық мәні 2008 ж. 350814 мың ... 2009 ж.- ... ... ... бұл 2008 ... ... ... артық.
2009 жылы сатылған өнім көлемі 2008 жылмен салыстырғанда ... 147673,4 мың ... ... 509 100,3 мың ... жетті.
Өнім өндірісі көлемінің өзгеруі өнеркәсіптік-өндірістік персонал санына
да әсер еткен. Егер 2008 жылы олардың саны 172 адамды ... ал ... - 201 ... ... бұл ... ... қарағанда 16,86 %-ға артық.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі жылдық жалақы қорының өзгеруіне әкелді:
2008 жылы жалақы қорының шамасы 38967 мың ... ... ал 2009 ... ... ... ... ... қоры 60790 мың теңгеге немесе
56 %-ға өсті.
Кесте 3 – ... ... ... ... ... ... ... |Өлшем |2008 ж. |2009 ж. |Өсу ... |
| | ... | | |
| | | | | |(+,-) |% |
|1 ... ... |мың |1364,75 |1919,36 |554,61 |140,6 |
| ... көлемі |дал. | | | | |
|2 ... ... ... ... |481720 |130906 |137,31 |
| ... | | | | | |
|3 ... өнім ... |мың ... ... |147673,4 |140,86 |
| |Орташа ... ... ... |18879 |25203 |6324 |133,5 |
|4 ... |172 |201 |29 |116,8 |
| |к ... | | | | | |
|5 ... ... қоры |мың ... |60790 |21823 |156,0 |
|6 ... ... ... |78,9 |77 |-1,9 |97,6 |
| ... жұмсалған | | | | | |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |мың тг.|285038 |392259 |110221 |138,67 |
| ... құны | | | | | |
|8 ... ... ... |мың ... ... |40452,4 |152,96 |
|9 |Негізгі қорлардың |мың тг.|90349 |120111 |29762 |132,94 |
| ... ... құны | | | | | ... |Қор ... ... |3,88 |4,01 |0,13 |103,35 ... ... ... |% |26,8 |29,8 |3 |111,2 ...... [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... ... ... ... 2008 жылы 2039,6 мың ... ... ал 2009 жылы – 2396,6 мың теңгеге ... ... ... ... ... 357 мың ... өскен.
Орташа айлық жалақы көлемі де артқан: егер 2008 жылы ол 18879 ... ... ... көлемінің өсуіне байланысты 2009 жылы то в ... 25203 мың ... ... ... Осылайша, өсу қарқыны 33,5% құрады.
Қарастырылып отырлған жылдар аралығында ... ... ... ... өсіп ... ... кезеңде алдыңғы жылмен салыстырғанда 38,67%-ға
артқан.
Өнімнің ... мен ... ... ... және ... ... жүргізіледі. Өнімді шығару мен сатылуды ... ... өнім ... ... ... ... 1 дал ... пайдаланамыз. 1 дал өнім 10 литрді сипаттайтын шама болып
табылады. ... ... ... ... ... 4 – ... шығарылуын және сатылуын талдау
|Көрсеткіштер |Өлшем |2008 ж. |2009 ж. |Өсу ... |
| ... | | | |
| | | | |(+, -) |% ... |мың дал. |1364,75 |1919,36 |554,61 |140,6 ... өнімнің | | | | | ... | | | | | ... ... өнім |мың тг. |350814 |481720 |130906 |137,31 ... өнім |мың тг. ... ... |147673,4 |140,86 |
|Ескерту – Кесте [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... ... қарастырылып отырылған уақыт
мерзімінде өндіріс көлемі ғана емес, сондай-ақ, сатылған өнім ... ... 2008 жылы ... өнім ... 1364,75 мың дал. ... 2009
жылы 554,61 мың далға артып, 40,6 %-ға өскен және 1919,36 мың ... өнім ... де ... 2008 жылы 350814 мың теңге, ал 2009 ж ... мың ... ... бұл ... жылмен салыстырғанда 130906 мың
теңгеге артық.
Тауарлық өнім көлемінің өсуімен бірге сатылған өнім көлемі де ... 2008 жылы оның ... 361426,9 мың ... ... ал 2009 ... өнім ... 40,86%-ға немесе 147673,4 мың теңгеге өсіп, есепті
кезеңде 509100,3 мың ... ... ... тауарлық өнімі мен сатылған өнім ... ... ... 5 – ... өнім және ... өнім ... өзгеруін талдау
|Жылдар |Тауарлық өнім|Өсу ... ... ... |
| ... мың | ... мың | |
| |тг. | |тг. | |
| | ... |Тізб.% | ... ... ... ... ... көрсетілгендей, өндірілген және сатылған өнім көлемі
2008 жылы 3 %-ға төмендесе, ал 2009 жылы 33,2 %-ға ... ... ... жыл ... ... 37,3 %-ға өскен. Ал сатылған өнім ... 40,9 ... ... ... өсу ... 15,1 %-ды құраған.
Өндіріс көлемі бойынша жоспардың орындалуын бағалау ... ... ... өнім ... жалпы нәтижелеріне ғана сүйенуге болмайды,
сондықтан ішкі ... ... ... міндеттердің орындалу
ырғақтылығын талдау ... ... 6 – ... ... ... ... жыл ... өндірілген |Нақты өндірілген |Оның ішінде жоспар|
|айлар ... ... (мың ... ... (мың ... |
| |дал) |дал) ... өнім |
| | | ... |
|Қаңтар |74,75 |72 |72 ... |74,75 |82,2 |74,75 ... |74,75 |95 |74,75 ... |174,4 |190 |174,4 ... |174,4 |225,8 |174,4 ... |200 |220 |200 ... |200 |280 |200 ... |200 |280 |200 ... |174,4 |215 |174,4 ... |74,75 |102,66 |74,75 ... |74,75 |88,7 |74,75 ... |74,75 |68 |68 ... |1571,7 |1919,36 |1562,2 ...... [24] ... ... құрастырылған. ... ... ... тұтынушыларды өніммен жабдықтаудағы
ауытқушылыққа, өнімнің сапасының нашарлауына және ... ... ... өндірістік құаттылықты толық қолданбауға, еңбек
өнімділігінің ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюына, пайданың және ... ... ... ... ... ... ырғақтылығын
талдау үшін ырғақтылық коэффициентін есептейді, ол ... ... өнім ... ... өнім ... қатынасы ретінде
анықталады. 2009 жыл үшін ... ... ... = 1562,2 / 1571,7 = ... 0,99-ға тең ырғақтылық коэффициенті кәсііпорынның ырғақты қызмет
етуге талпынатынын дәлелдейді. Кәсіпорын ... ... дер ... ... және ... ... ... сияқты факторлар әсер етеді.
2. Өнімнің сапасына әсер ететін факторларды және өнім сапасын бағалау
көрсеткіштерін талдау
Әлеуметтік зерттеулерге сәйкес, Қазақстанда сыра ... ... ... ... ... оның ... алады. Сондықтан бұл ішімдік
түрінің сапасын ... оны ... үшін өте ... - ... деңгейі төмен, шөлді басатын, құлмақ иісті және
жағымды ащылау дәмі бар ішімдік. Сыраның құрамында су, этил ... ... ... ... ... және биологиялық активті заттар: ақуыз,
көміртегі, микроэлементтер және витаминдерден тұрады. Сыра түсіне қарай
ашық түсті және ... ... ... ал ... ... ... ... қарай төмен және жоғары ашыған болып бөлінеді. Алматы
нарығындағы сыралардың 90%-ы ... ... ... ашық түсті сыраға
жатады, оларға құлмақтың әлсіз дәмі, құлмақ иісі және құлмақ ... ... ... құлмақталмаған материалдарынан, құлмақ және ... ... бар ... ... ... ... ... сұрыптарын дайындауда мияның арнайы сұрыптары қолданылады. Сондықтан
күңгірт түсті сыраның миялық-карамельді ... ... ... ... бар және ... ашық ... ... салыстырғанда қанық түсті
болып келеді [25].
Өнімнің сұрыптық құрамына байланысты оның сапа көрсеткіштері арасындағы
айырмашылық сыра ... ... ... ... ... ... ... қымбатқа түседі және капиатал салымын көбірек қажет
етеді. Есесіне, өнім ... ... ... ... ... ... сыра ашық ... сырамен салыстырғанда нәрлілігі жоғарырақ,
сақтау мерзімі 2-3 айға ұзағырақ, дәмі ... ... ... ... ... ... ... сұраныс жоғары болып келеді және
оның негізгі ... 20-55 жас ... ер ... саналады.
Сыраның бұл түрі ашық түсті сыраға қарағанда ... ... атап ... ... мия, ... мия, ... мия, ... т.б. Олар өндірісте көп ... ... ... ... ... табыстылығын жоғарылатады, соның есебінен ... ... ... ... кәсіпорны негізінен ашық түсті сыраны өндірумен
және сатумен айналысады. Олардың өнімдерінің ... «160» атты ... ... ... ... ... ... сыраның аса үлкен емес
сссортименттерін өндіреді. («NS», «Аха»). Сыра ... ... ... келтірілген. 7-кестеде көрсетілгендей, ... ... ... ... ашық түсті сыра сұрыптарын өндіруге бағытталған.
Кесте мәліметтеріне ... ... ... 18%-ы ... ... ... ... ал ашық түсті сыра сұрыптарына сәйкесінше қалған 82%-
ы келеді.
Кесте 7 – 2009 жылдағы натуралды ... өнім ... ... ... ... дал. ... ... | ... ... % ... ... |42 ... |191936 |10 ... |383872 |20 ... ... |9 ... ... |9 ... |191936 |10 ... |1919360 |100 ...... [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... сыра ... ... деп ... ... ... ЖШС-нің
күңгірт түсті сыра сегменті бойынша негізгі бәсекелестері болып ... ... ... темное» и «Дербес темное»
маркалары болып табылады.
Сыра сапасының органолептикалық көрсеткіштері оны ... ... ... ... ... ... жүйе қолданылады. Ол бойынша анықталған әрбір сипаттамаға ... мен ... ... балл ... ... нәтижелері
дегустациялық карталарда тіркеледі, олар жауапты ұйымдастырушымен өңделеді.
Алматы қаласының нарығындағы жетекші сауда маркаларының сыра ... ... ... ... ... ... 8 – Алматы қаласы нарығындағы жетекші сауда ... ... ... ... ... ЖШС ... ... |
|көрсеткіштер |сим| ... №1» ... ... |
| |ум | | ... | |
| |бал| | ... | |
| |ы | | |ЖШС | |
| | |«NS» ... ... ... |
| | | | | |-3» ... |3 |1 |2 |1 |3 ... |3 |2 |3 |1 |2 ... |5 |3 |4 |2 |4 ... 8 жалғасы
|Құлмақ ащысы |5 |5 |5 |4 |5 ... |4 |4 |3 |2 |4 ... |5 |3 |4 |3 |5 ... |25 |18 |21 |13 |23 ...... [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... ... ... қосу ... ... балдардың шамасы 22-25 балды құраған жағдайда сыраның ... ... 19-21 балл ... - жақсы, 13-18 балл аралығында ... ... және 12 балл және одан аз балл ... ... ... төмен болып саналады.
8-кестеде көрсетілгендей, «NS» сырасы «Жигулевское» және «Балтика -3»
сыраларынан сапасы төмендеу, дегенмен оның ... ... ... ... болады.
Өнім сапасының сыртқы көрсеткіштері оның түсімен, мөлдірлігімен ... ... ... көрсеткіштерге сыраны ашытқылық
суспензиядан тазалау күйі әсер етеді. Әдетте ол фильтрациялық ... ... ... анықталады. Кизельгурлық фильтрациялық құрылғылар
моральдық тозған және ... ... ... деңгейде өңдеуге шамасы
жетпейді. Бұл көрсеткіштің жоғары деңгейі «Алматинский пивзовод №1» ... Бұл ... ... ... мен негізгі қорларын
жаңарту нәтижесінде ... ... ... ... ... ... әсер ... ал
өнімнің бағасы тұтынушылар басты назарды ... өнім ... ... ... ... ... ... көпіршіктенуі мен
көпіру тұрақтылығына ақуыздарды денатуризациялау әсер етеді. Фильтрациялық
құрылғылардың ... ... ... ... ... ... Бұл әдісті қолдану арқылы сыраның барлық ... ... ... оның сапасын жақсартуға мүмкіндік береді [26].
Өнім сапасының дәмдік қаситеттерінің төмендігі әдетте сыраны өндіруде
сапасы нашар шикізаттар қолданудың әсерінен ... ... оны ... технологиялық процестің бұзылуы салдарынан орын алуы мүмкін.
Мысалы, оған температуралық ... ... тыс ... немесе оны
ескі жабдықтарда әзірлеу жатады. "Балтика" ... ... ... оның ... бұл ... ... ... анықталды.
Бұл негізінен жақсы дамыған шикізат базасымен, құлмақ зауыттарының
көптігімен түсіндіріледі.
8-кесте ... ... ... ... ... «NS» ... ... маркаларымен салыстырғанда күшті позицияларын байқауға
болады. Олардың қатарына құлмақ ащысы мен сыра иісі ... ... ... ... шикізат сапасына тікелей тәуелді
болады. Оның негізгісі арпа құлмағы (ашық, күңгірт ... және ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері (түсі,
дәмі, иісі) құлмақтың сапасына және рецептурадағы оның арақатынасына
байланысты ... ... ... ... оны ... ... ... құлмақты,
карамельді құлмақты, арпаны, күрішті, бидайды, майынан ... ... ... болады. Құлмақты алмастыратын өнімдердің сапасына қойылатын басты
талаптар – бұл ... және ... ... ... сай келу ... ... шикізатты өндірісте қолдану экономикалық тұрғыда
тиімді және технологиялық түрде негізделген. Сондықтан 10-11% -тік ... үшін 20 %-ке ... ... емес шикізаттарды қолданғанда
ферменттік препараттарды қолдаусыз пайдаланбау ... Ал егер 20 ... ... ... ... ферменттік препараттарды міндетті
түрде қолдану қажет [27].
Сыраны өндіруге қажетті шикізаттардың негізгі түрлерінің тізімі ... ... Бұл ... жабдықтаулардың аймағы, бір жылдағы
қажеттілік, шикізаттардың құны мен ... ... ... ала отырып,
құрастырылған (2009 жыл нәтижелері бойынша).
Кесте 9 – Сыра өндірісіне қажетті ... ... ... ... |Бір ... ... ... құнындағы|
|көзі |аймағы ... |млн. ... ... ... |
| | ... |млн. ... |шығындарының |
| | |к | | ... ... |
| | | | | |% ... |Жамбыл облысы|11135 |13571,338 |1900 |0,014 ... ... |130 |2990 |260 |8,6 |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... |340 |816 |60 |7,3 |
| ... | | | | |
| ... ... | | | ... |Алматы |7500 |235,450 |41,550 |17,6 ... |100 | | | ... мия ... ... | | | |
| ... | | | | ... – Кесте [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... ... кәсіпорынға әртүрлі аймақтардан
жеткізіледі, сондықтан өнімнің құны ... ... ... ... ... пен арпа ... ... алынады, сондықтан тасуға кететін
шығындар қатысты түрде онша үлкен емес. Ал мия ... мен ... ... көлік шығындары өнімнің құнының 17 ... ал ... ... бұл ... ... ... Сондықтан,
кәсіпорында логистикалық тұжырымдаманы енгізуде ең бірінші кезекте сатып
алуларды басқару жүйесіне басты ... ... ... Оны оптимизациялау
арқылы көлік шығындарын қысқартуға болады.
Сыра өндірісінде қолданылатын жоғары сапалы карамельді құлмақ ... ... ... ... ... бұл түрі көп ... Бұл ... құлмақты көп қажет ететін жоғары ... ... ... технологиясымен ... ... ... ... ... барысында шикізаттың бұл түрін импорттау
көлемін төмендету жоспарланып отыр. Құлмақ бір ... бір рет ... ... 30 ... ... оның 90%-ы ... ... әкелінеді. Құлмаққа қажеттілік жылына 250 тоннаны құрайды. Бір
тонна құлмақтың бағасы 1500 АҚШ долларын құрайды. Оларды ... ... ... ... асырылады, себебі тасымалдаудың бұл түрі ең ... ... ... ... ... ... ... байланысты шеекарада
транзиттік жүктерді рәсімдеу бойынша посттарда тұрақтап ... ... дер ... ... ... ... ашытқылар Голландиядан тікұшақпен жеткізіледі. Бұл
көліктің ең қымбат түрі болып саналады және ... ... ... ... құнына қатты әсер етеді. Тікұшақтарды тасымалдау тәсілі
ретінде қолдану бұл жағдайда ашытқылардың сақтау мерзімінің аздығымен ... 24 ... ... ... ... ... ... басқа, ауа көлігі табиғи факторларға тәуелді болады
және келеңсіз жағдайлар ... ... ... лер ... тек ... ... ғана үзіп қоймай, сонымен қатар,
шикізаттардың бұзылуына әкелуі мүмкін. Бұл өз кезегінде біріншіден, ... ... ... шикізатсыз қалуына, соның есебінен өндірісінің
тоқтап қалуына, екіншіден, кәсіпорын ашытқылардың бұзылуынан көп шығындарды
өтеуіне тура ... Одан ... ... ... тары ... ... оның 30%-ын ... 30%-ы Қазақстаннан, және 40%-ы
басқа жерлерден әкелінеді.
Зауыттың үздіксіз жұмыс істеуінің маңызды шарты болып оның ... ... ... жабдықтау көзімен қамтамасыз
етілуі саналады (10-кесте).
Талдау процесінде материалдық ... ... ... жеткізу
бойынша келісім-шарттармен қамтамасыз етілу деңгейін және олардың
орындалуын ... ... ... ... ... ... келісім-
шарттармен 91,4%-ға қамтамасыз етілген, қалғаны ішкі резерв көздері
есебінен ... ... ... ... Жоспар бойынша қамтамасыз
етілу деңгейі келесідегідей:
Кқамж = (956 + 10179)/11135 = 99,7%
Кесте 10 – 2009 жылы ... ... ... және ... ... ... ... |Бекітіл|Қажеттіліктер|Жабдықта|Орындалғ|
| |қ |көзі |ген |дің ... |
| ... ... ... |ік, | ... ... ... ... | |р ... |% |
| | | | ... % | | |
| | ... ... | | | | ... |11135 |956 |10179 |10150 |99,7 |10000 |98,5 ... |130 |- |130 |130 |100 |110 |84,6 ... |340 |- |340 |340 |100 |340 |100 ... |7600 |500 |7100 |7100 |100 |7005 |98,6 ...... [24] ... негізінде құрастырылған. |
Шикізатпен ... ... ... ... ... ... (956 + ... = 98,3%
Яғни, арпаға қажеттілік тек 98,3%-ға ғана орындалған. Жоспар бойынша
ашытқылармен ... ... ... 100%-ды құрады, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілу деңгейі жоспарлаған мөлшерден 15,4%-ға кем. Бұл ашытқылардың сақталу
мерзіміннің аздығымен және олардың дер уақытында ... ... ... ... жылы ... қамтамасыз етілу деңгейі барлық көрсеткіштерр
бойынша 100%-ды құрады, мияға қажеттіліктің 6,6%-ы ішкі ... ... ... 93,4%-ы ... ... есебінен
қанағаттандырылды.
Кқамж = (500 + ... = ... ... ... ... 1,4%-ға орындалмаған:
Кобф= (500 + 7005)/7600 = 98,6%
Яғни, келісім-шарттар 98,6%-ға орындалған, қалған 1,4%-ы ... ... ... нарығын және «БААТ» ЖШС-нің жабдықтау қызметінің жүйесін
талдайық. Қазақстан Республикасында сыра ... ең ... ... ... ... бірі ... ... сапасы, оның иондық құрылымы сыраның органолептикалық
көрсеткіштерінің ... ... әсер ... ... су ... судың барлық қойылатын талаптарыны жауап беруі тиіс.
Құлмақ – сыра ... ... және ... ... ... ... Оның арнайы ащы дәмі және иісі бар, ол ... ... ... ... ... әсер ... микрофлора өмірін
тұрақтандырады, сыраның көпіруге тұрақтылығын жоғарылатады. Құлмақтың екі
түрін ... ащы және хош ... Оның ... ... бөлігі болып 3%-
ды құрайтын дубильдік заттар болып табылады.
Ферменттік препараттар 20%-дан ... ... ... өңделетін шикізат массасының қатысында 0,001-ден 0,075%-ға
дейін қолданылады. ... ... ... ... ... (МЭК) ... саналады, бұл өндіруде 60 %-ға ... ... ... сыраның жоғары сапасын сақтауды қамтамасыз
етеді.
Өндірістік көзқарас тұрғысынан дайын өнімнің сапасы оны ... ... пен ... ... тікелей тәуелді болады,
яғни жеткізілетін ... ... ... ... қадағалау және
технологиялық құрылғыларды жаңартып отыру ... ... ... өндірудің
басты шарттары болып табылады. Өнімнің сапасының ... ... ... ... ... Ақау ... және ... болып екіге
бөлінеді. Ақаулы өнімді өндіру өнімнің өзіндік ... ... өнім ... ... ... оның әсерінен рентабельділік
деңгейінің төмендеуіне әкеп соғады.
11-кестеде көрсетілгендей, ақаулардың абсолюттік ... және ... ... ... динамикасы талданатын кезеңдерде ұлғайған. Өндіріс
көлемінің 40,6 %-ға ұлғаюы кезінде ақауланған өнім көлемі 2008 жылы 73,8 ... ... оның ... экспедициондық ақау 17,8 %-ға, стандарттық емес өнім
58,3%-ға өскен.
Кесте 11 – «БААТ» ЖШС-ндегі өнімді ... ... мен өнім ... |Өлш. бірл |2008 ж. |2009 ж. ... |
| | | | |(+,-) |% ... көлемі |мың дал |1364,75 |1919,36 |554,61 |140,6 ... ... |мың дал |40,5 |70,4 |29,9 |173,8 ... ... |мың дал |30,2 |35,6 |5,4 |117,8 ... емес өнім |мың дал |16,8 |26,6 |9,8 |158,3 ... саны ... |3 |6 |3 |200 ... ... өзге ... |2 |1 |1 |100 ... ... ... | | | | | ... ... |мың дал |8 |6 |-2 |75 ...... [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... ... ... ... екі есе көбейген,
тауарды қайтару бойынша 25%-ға азайған, ... ... ... ... ... ... сапасының жоғары деңгейіде болмауының негізгі себептері болып
шикізат сапасының төмендігі, өндірісті ұйымдастыру деңгейінің төмендігі,
білікті ... ... ... ырғақсыздылығы саналады. Ішкі
ақаулардың ... ... ... ... ... ... машинамен дұрыс жұмыс істей алмау, құйылатын машинаның толмай
қалуы, тасымалдау және ... ... ... ... бөтелке
қақпактарының герметикалық қасиеттерінің төмндігі және т.б. Ақаулардың
алдын ала ... ... ... ... ... әкеледі.
Сыртқы ақаулардың пайда болу себептеріне өнімді сақтау мерзімінің
кемдігі есебінен өнімді өткізе алмау ... ... ... ... ... ... мен ... анықталады [28]. Мәселен, ашық
түсті сыра сұрыптарының сақтау мерзімі ... ... ... аз ... жоғарыда айтылып кеткендей, зауыттың сыра ассортиментінде ашық
түсті сыраның үлесі жоғары, ... бұл ... ... ... ... ... өнім ... деңгейі мен
қайтарылған тауарлар көлеміне талдау ... 12 – ... ... ... ... мен ... ... талдау
|№ |Көрсеткіш |Өлш. |2008 ж. |2009 ж. ... |
| | ... | | | |
| | | | | |(+,-) |% |
|1 ... ... |мың |350814 |481720 |130906 |137,37 |
| ... өнім көлемі |тг. | | | | |
|2 ... өнім ... |мың ... ... |147673,4 |140,86 |
| | |тг. | | | | |
|3 ... ... |мың |3858,9 |7225,8 |3366,9 |187,25 |
| ... |тг. | | | | |
|4 ... ... ... |мың |2806,51 |4817,2 |2712,4 |173,8 |
| | |тг. | | | | |
|5 ... кезіндегі |мың |1754,07 |1445,16 |-308,91 |82,38 |
| ... |тг. | | | | ...... [24] мәліметтері негізінде құрастырылған. ... ... ... талданып отырылған кезең ... %-ға ... ... ... 3366,9 мың ... ... бұл ... сақталу
мерзімінің қысқалығымен байланысты болып отыр. Зауыт көбінесе ашық ... ... ... оған ... ... да тез ... байланысты қайтарылатын тауарлар көлемі болашақта да өсуі ғажап
емес. ... ... өнім ... ... шамада 5780,64 мың
теңгеге өскен. Тасымалдау кезіндегі жоғалтулар көлемінің 308,91 мың ... ... бұл ... ... ... ... және арнайы
көліктер – каралармен қарулану нәтижесінде болды.
2.3 Қазақстан Республикасындағы сыра нарығының жағдайын талдау
Қазақстандағы жаз ... ұзақ және ... ... байланысты
тұтынушылар тарапынан сыраға деген сұраныс көлемі жоғары деңгейде, бірақ
бұл сұраныстың тек ... ғана ... сыра ... ... ... сыра ... ... 74 сыра қайнату
өндірісімен және бір құлмақ ... ... Сыра ... ... ... 93%-ы 12 ірі ... жүзеге асырылады [29].
Gallup Media Asia коомпаниясының жүргізген соңғы сұрау ... ... ... 65,3%-ы ... ... жылдан бері сыраны
тұтынады, оның ішінде 9,8%-ы бір аптада ... ... рет ... ... - ы бір аптада бір рет және 19,7%-ы ... ... 2-3 рет ... жөн
санайды. Қазақстандықтардың 45%-ы сыраны 0,5 литрлік бөтелкені ... 13,4%-ы сыра ... ... ... ... ал 6,2%-ы 0,33
литрлік қалбыр қалыптағы сыраны ұнатады [30].
Қазақстанда сыраны таңдауда оның ... ... ... ... 5,1%-ы үшін ғана сыра ... алуда оның бағасы шешуші фактор
болып табылады. Ал сыра ... 26,8%-ы сыра ... алу ... ... ... ... ... 4°-тен 5,5° аралығындағы ашық түсті сыраға сұраныс ... оны сыра ... 28,2%-ы ... 5,5° және 10° ... ... ашық түсті сыраны тұтынушылардың 15,8%-ы ... ... ғана ... сыраны ұнатады. Күңгірт және күштілігі жоғары күңгірт
сыраны сыра тұтынушыларының 10%-ы ғана таңдайды. ... ... ... ... ... ... бойынша
талғамдары көрсетілген.
Кесте 13 – Қазақстандағы сыра маркаларын тұтыну туралы мәліметтер
|Марка |% ... |% ... |55,2 ... |33,7 ... |53,4 ... |28,6 ... |43,3 |Аха |26 ... |37,3 ... ... |25 ... |36,4 ... |21,9 ... сыра нарығы сыра сұрыптарының отындық және шет ... мен ... ... сипатталады. «Сыра тұтынушыларының»
арасында тұтыну жиілігі ... ... ... “Жигулевское” сырасы тұр,
бұл ең танымал сыра маркасы, оны ТМД ... ... ... оны ... ... ... онша ... емес бағаға алуға болады. Екінші орында
- “Карагандинское” қазақстандық сыра маркасы, оны ... ... ... ... ... өту барысында туындаған
қиындықтар алкогольді ішімдіктер мен сыра өндірісінің ... ... ... ... ... жеті жылы бұл өнім ... ... Дегенмен, одан кейінгі үш жылдықта оның алдындағы кезеңмен
салыстырғанда бұл ... ... және ... ... ... ... ... бастады. Бірақ бұл кезде де сыра өндірісі
1991 ... ... ... ... Ал ... ... ... көлемі бір жарым есеге дейін өсті. ... ... ... ... ... сыра нарығы бұрынғы даму қарқынын әлсіретіп
алды. Мұндай жағдайда тәуелсіз өндірушілердің бірқатары елімізде әлі таныла
қоймаған ... ... ... өтіп ... мүмкін.
Сыра өндіруші компаниялардың маркетолог мамандары жасаған болжамына
сенсек, ... жылы ... ... он жыл ... алғаш рет сыра
сусынын тұтыну мөлшері 20-25%-дан аспайтындай ... ... ... есебінше алдағы 2-3 жыл көлемінде аталмыш
сауда нарығы ... ... ... ... ары ... ... ... экономикалық
даму көрсеткіші шеңберінде ғана өсетін болады. Олардың жорамалы бойынша
2010 жылы ... ... ... 5-7% ... ... Егер өсу ... ... болса, биылғы жылы елімізде сыра тұтыну көлемі орта есеппен жан
басына шаққанда 35-36 ... ... ... «БААТ» ЖШС-ның болжамы да әріптесімен үндес естілді. Олардың
пайымдауынша, ағымдағы жылы Қазақстанда сыра ... ... ... ... ... шамамен алғанда 37-38 литр. Салыстырмалы түрде алып қарасақ,
Бельгия, Чехия, Германия сынды Еуропа елдерінде тұтыну деңгейі орта ... бір ... 200 ... ... ... бұл көрсеткіш 84 литрге жуық болып
келеді. Мамандар таратқан болжамдарға сүйенсек, 2010 жылы Қазақстанда жалпы
сыра ... 55 ... 59 ... декалитрге дейінгі аралықта болмақ.
Сол сияқты, сауда нарығының құрылымы да өзгеріске ұшарайтын сияқты. ... ... ... ... бар ... ... ... Elite маркаларын жатқызған. Соңғы бірнеше жыл бойы аталған сегменттер
дамудың жоғарғы деңгейін көрсетіп келген және де бұл ... ... өте ... еді, өйткені қымбат сыра түрлерінен түсер маржа әлдеқайда
көп. Алайда, экономикада орын ... ... ... ... ... «ACNielsen Kazakhstan агенттігінің бөлшек сауда бойынша
жүргізген аудит нәтижесіне зер салсақ, 2009 жылдың ... ... ... ... ... ... ... кеткен. Сол
себепті бағалы сыра тұтынушылар қатары ... ... ... ... ... ... пайдалануға көшуі мүмкін. «Premium сегментінің өсу қарқыны
төмендемек, мұның нәтижесінде қол жетімді ... ... ... ... ... ... ... орай бірқатар тұтынушылар
арзанқол сыраға ауысады, әйтсе де соншалықты көп мөлшерде емес.
Бұл жағдайда негізгі рөл тауар сапасына жүктелетіні белгілі. Ал ... ... ... сапа ... арыла алмай келе жатыр.
Тауар сапасының төмендеуі ... сыра ... ең ... ... ары ... жалғастыруына жол бере қоймас. Оның үстіне ... ... ... ... стандартын ұстап тұру
мүмкіндігін тексеретін ... ... ... ... ... бұрын отандық
өндірушілерге қатты батары сөзсіз. Бүгіннің өзінде халықаралық ірі
компаниялар Efes ... ... ... ... ... пен ... ... екеуінің жиынтық үлесі Қазақстан саудасының 60%-ын
құрайды. Бұл екеуінің де қиын-қыстау кезеңдерде ... ... ... қоры бар. Ал, ... ... ... ... ондай
қаржы жоқ. «Екі бірдей қаржы дағдарысының» ... яғни ... сыра ... ... ... ... орай ... көлемінің
азаюынан (кейбір зауыт мамандары 50%-ға ... ... ... ... көзі ... ... дағдарысқа ұшырауынан жергілікті
өндірушілерді халықаралық ірі компаниялар сатып алу ... ... ... ... кейбір қазақстандық сыра шығарушылар жұмысын ... ... ... оларға өз кәсіптерін жүргізу үшін қандай да бір
қаржы көзін тарту ... ... ... ... олар ... шығу ... жаңа ... активтерінің жартысын сату амалдарын да іске
асыруы мүмкін. «Қазіргі уақытта шетелдік ... өз ... ... ... ... жіті ... Жергілікті
өндірушілердің көбісі қаржылық жобаларын несие есебінде жүзеге асырып
отырғандықтан ... банк ... ... ... ... кедергі
туғызды. Сыра өндіру саласындағы ... ... ... ... ... ... ... келітурге болады. Соңғы уақытқа
дейін бұл серіктестік құйылып сатылатын қол жетімді ... сыра ... ... ... ... ... ... иелік еткен. Бірақ, бөлшек
сауда орындарында сыра сатуға лицензия енгізіліп, сауда айналымында ... ... ... ... ... ... ... көпшілік тұтынушылардың бағасы қымбат емес сыра түрлерін пайдалануға
бет бұра бастағанын ескерсек, бұл ... өз ... ... ... ... ... ... жылдың соңына Қазақстандағы жан басына шаққандағы сыраны тұтыну
небәрі 34 %-ды ... бұл ... ... елдерндегі тұтыну көлемімен
салыстырғанда 4-5 есе аз болып ... ... ... жылдары
Қзақстандағы сыраны тұтыну көлемі 20%-ға көп, сыраның отандық сорттарының
ассортименті толығып, олардың сапасы ... ... ... ... сыра ... даму үстінде деп тұжырым жасауға болады. Өйткені
бәсекелістік артып келеді, жалпы ұлттық маркалар ... ... ... кеңею үстінде және т.б. Республикадағы сыра ... оның ... ... оны ... ... ... өнімнің жаңа маркалары дайындалу ... ... ... ... ... импорттық маркаларын емес, керісінше отандық
маркаларын талғайтын болды. Егер 1995 жылы ... ... ... ... 11%-ын ... сыра ... болса, онда 2003 жылы бұл
көрсеткіш 3,4%-ды құрады.
Отандық сыра ... өте ... ... ... және органолептикалық
қасиеттері бойынша толық бәсекеге қабілетті – бұл ... ... ... ... ... ... сыра қайнату
өнеркәсібінің жетістікке жетуінің 50 %-ы ... ... мен ... болады. Соңғы жылдары Қазақстанның сыра қайнату ...... жаңа ... ... ... не болмаса, кеңес үкіметі
кезінде құралған, бірақ реконструкциялар жасау барысында ... ... ... іске ... зауыттар болып келеді.
Соңғы нәтижелер тәуелді болатын ... ... ... болсақ,
өндірушілердің барлығы дерлік оны шет елден әкеледі және ... ... ... сапа ... ... мия, ... қадағалауға тырысады. Және отандық тұтынушылардың қалауы мен
талғамына бүгінде аса көңіл бөледі. Қазақстандық сыра тұтынушылары ... ... ... яғни ... ... ашық ... ... тығыздылығы орташа сыраны ішкенді жөн көреді. Отандық сыра қайнату
зауыттарының көбісі нақ ... сыра ... ден ... ... ... beer» деп аталатын орташа санатына жатқызылатын түрі сыра нарығының
80%-ын алады. Импорттық сыраларда консервант көлемі көп ... ал ... ... құрамында бұлар жоқтың қасында деуге болады. Мұны
тұтынушылар білетіндіктен, жылдан жылға сыра тұтынудың көп үлесі ... ... ... ... ... ... шет елден әкелетін
сыра көлемі жалпы сыра көлемінің 1%-нан ... ... ... отандық
сыраның түрлі сұрыптары мен брэндтерін таңдау ... ... ... ... әр ... ... және әрбір
тұтынушының сыра таңдауда өзінің еркі бар.
Сыра өндрушілері арасындағы бәсеке жеткілікті түрде күшті, ... ... ... сақтау үшін кәсіпорындарға өз өнімдерінің сапасын
қамтамасыз ету өте маңызды. Бүгінде ... ... ... ... сыралар жоқтың қасы деуге ... Тек ... әр ... және ... нарықта жылжытуда кейбір кәсіпорындар
дұрыс бағытта ... ... ... ... ... ... тәжірибені зерделесек, қай брэндтің табынушыларының көп болатындығы
кәсіпорынның дұрыс жарнама саясатына, ... ... ... маркетингіне тәуелді болады. Қазақстан да осы жолмен келеді,
және бұл ... ... және ... ... (брэндтің
престиждігін қамтамасыз ету мақсатындағы түрлі ... ... ... ... ... ... ... бірінші орынға
қою сыраның осы немесе басқа түріне бәсекеге қабілеттлігін жоғарылатуға
мүмкіндік береді. ... ... ... литрлік бір бөтелкеге 70
тенгеге дейін) сегменті үшін сыраның бағасы бәсекелік ... әлі ... ... роль ойнайды. Ал «mainstream» сегментінде (70 теңгеден 100
теңгеге дейін) ... орын үшін ... ... ... түрі тән
және бұл жерде көптеген факторлар ескеріледі. Мысалы, брэнд сауда ... ... ... ... ол қалай ұсынылған және т.б.
«Axa» маркаларын тиімді жылжыту үшін тек ... ... ... ... ғана жүргізілмейді, сондай-ақ, ... ... сату ... ... ... ... істейді. Қазір
«Axa» сырасы 0,33 литр мөлшеріндегі бөтелкелерде шығарылады, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... белгілі
болғандай, тұтынушы қайсыбір тауардың түрін көбірек ... ... ... және ... алады.
Соңғы кездері көптеген зауыттар өздерінің өндірістік қуаттарын күшету
бойынша жұмыстар атқаруда. Бұл нарықтағы сұраныстың ... ... ... Кейбір мәліметтер бойынша, сыра нарығының көлемі
жыл сайын орта есеппен 33%-ға өседі, және өз ... ... ... ... сәйкесінше өндіріс көлемін ұлғайтуы тиіс. Отандық сыра
өнеркәсібі кәсіпорындарының ... ... ... және ... ... ... жылына 60 млн. дал сыра өндіруге жетеді.
Егер сыра өндірісі бойынша 2009 жылдың алдыңғы бес айдағы мәліметтерін
алдыңғы ... ... ... павлодарлық «Роса» сыра қайнату
зауытының ... ... ... ... және ... ... ... ЖШС - 48%-ға ... ... ... өзінің
өндіріс қуаттылығын жылына 10 млн. литрге, ал «Эфес Караганда» компаниясы
– 25%-ға ... ... ... Жаңа ... ашылуы мен
қуаттылықтарының күшеюі сыра ... ... сыра ... мүмкіндік берді. Бір уақытта импорттың ресейлік сыра ... ... ... ... ... ... сыра ... қазақстандағы батыс елдерінің импорттарын ығыстырды.
Алмат қаласында, Қазақстанның оңтүстік және орталық аймақтарында отандық
сыра қайнатушы зауыттардың негізгі ...... ... нарығындағы үлесі мардымсыз болып келеді. Бірақ еліміздің солтүстік-
батыс айммақстарында және шекара жағында ресейлік сыраның үлесі айтарлықтай
болып ... ... ... ... ... ... 2010
жылдың қаңтар-ақпан айларында ресейлік сыраның ... он ... сыра ... ... – 18 % (2009 ... тамыз-қыркүйек
айларында – 23,1 %), отандық сыраның үлесі – 81,7 % (2009 ... ... ... – 76,4 %), ... ... ... сыралардың
нарықтағы үлесі – 0,2 % ... ... 0,5%). ... оңды ... ... ... ... жергілікті өндірушілердің
сыраларының нарықтағы ... 95,5 %, ... ... – 4,5%,
импорттық сыралардың үлесі – 0,4 %. Ал ... ... ... ...... ... ... үлесі тек 33 % (2009 жылдың тамыз-
қыркүйек айларында оның үлесі 22,3 % ... ал 66,6 % -ы – ... жылы – 76,8 %) және 0,5 % – ... (2009 жылы – 0,9 ... ... ... ... азаюы тенденциясы Қазақстанның барлық
аймақстарында байқалады, ... ... ... ... ... әлі ... және ... өндірушілердің шамалары жетпей
отыр. Одан басқа, Қазақстандағы танымал «Балтика» сырасы ... ... ... және ... ... бағалауы бойынша бұл тек
көлемі онша үлкен емес қырғыздық сыра ... ғана ... ... ... ... бағытталған.
Сурет 3 – Өндірушілердің Қазақстан сыра нарығындағы ... ... ... ... шекараласатын кәсіпорындарында зауыттар
құрылыс басталуда. Ал танымал «Тянь-Шань» сауда маркасын шығаратын Heineken
компаниясы ... ... ... ... ... осыдан кейін бұл
сыраның легальды импорты ұлғаюы мүмкін деген болжам ... ... ... сыра ... ... ... ... жеңісі
туралы айту әлі ертерек.
Сыра қайнатушылары арасындағы жоғары деңгейдегі ...... ... ... тағы бір ... ... Егер ... бас кезінде компания өз клиенттеріне тек ... ... ... онда қазіргі кезде сырамен бірге фирмалық сыра құрылғысын
тегін жеткізуді, оған ... ... ... ... мен бармендерді оны
қолдануға үйретуді ұсынады. Нарықтың мұндай қанығу жағдайында әрбір ... үшін ... ... ал ресторандардың өзі бұл жағдайдан тек қана
ұтады.
Бірақ сыраның ... ... ... ... ... де ... Grolsch, ... Carlsberg, Corona Extra ... ... ... әрі сапалы, оригиналды сұрыптары нарық қай бағытта
дамыған күнде де, нарықтағы орнын сақтап қалады. Тек жалпы нарықтағы ... аз да ... ... ... ... бұл олардың сату көлеміне
ғана әсер етеді және ... ... ... байланысты
болады. 14-кестеде сыра нарығында брэндтердің үлесі көрсетілген.
Кесте 14 – Сыра нарығындағы брэндтердің үлесі (%)
|Марка пива ... ірі он ... ... |
| ... | |
| ... ... |
| |2009 ж. |2010 ж. |2009 ж. |2010 ж. ... |8,39 |7,23 |24 |23 ... |9,52 |12,41 |13 |17 ... |5,47 |10,24 |5 |13 ... |7,12 |8,02 |2 |4 ... |13,01 |15,45 |5 |7 ... |2,37 |2,92 |3 |5 ... Алатау |3,79 |2,87 |19 |9 ... ... |5,66 |2,64 |19 |8 ... |0,08 |1,89 |0 |3 ... жылы ... 21,5 млн. дал көлемінде сыра өндірілген. Егер бір
бөтелке ... ... ... ... ... ... ... көлемі
42 млрд. теңгеге жуық болады. Олардың ішінде ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы сыра қайнатушылар Одағы өкілдерінің
пікірінше, бүгінде қазақстандық өндірушілер ... ... 23 %-ын ғана ... ал сыра өндірісінің ұлғаюы
мемлекеттік бюжет кірісінің 9 млрд. теңгеге өсуін қаматамасыз ... ... ... ЖШС ... ... ... ... бойынша шаралар жобасы
3.1 Ұсынылатын іс-шаралардың сипаттамасы және олардың экономикалық
тиімділігі
«БААТ» ЖШС қызметін талдай отырып, оның өндірістік процесін ... ... ... ... әсер ... көрсеткіштер мен маңызды
эконоомикалық көрсеткіштерді талдау нәтижесінде өнімнің ... ... ... ... ... жүйесі әзірленді. Оларға қысқаша сипаттама
берейік.
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... жоғарылату. Екінші бөлімде жүргізілген
эксперттік бағаларды талдау сыраның сапасының әлсіз ... ... ... оның ішінде дәмі, түсі, тұнықтығы және
бағаның қалыптастырылуы ... ... ... ... сапасын анағұрлым жоғарылатуға ... бұл ... ... ... ... келбеті (түсі және тұнықтылығы),
микробиологиялық қауіпсіздігі сияқты сапа параметрлерін жоғарылатуға ... ... ... бұл ... өндіріске енгізу пастеризациялауды
мүлдем қолданбауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... үшін ... Ал мембральды фильтрлар
пастеризациялаудан да ... ... ... және ... ... ... Сондай-ақ бұл құрылғыны қолдану сырадағы барлық
сапалық қаасиеттерінің сақталуын қамтамасыз етеді, оның ... ... Одан ... ... ... ... дәрежесі дайын
өнімге өзге заттардың түсіп кетуінен қорғайды, стандарттық емес және ... ... ... ... қысқартады.
Екінші шара ретінде сыра ... ... ... ... 1,5 литр ... ПЭТ ... ... өндіру есебінен
жүзеге асыруға болады. ПЭТ бөтелкелердегі сыраны тұтыну қолайлы және тұтыну
көлемінің ұлғаю ... бар, ... ... ... Маркетингтік зерттеулер көрсеткендей, тұтынушылардың ... сыра ... ... литрлік шыны бөтелкесін таңдайды екен (4-сурет).
Мұндай ыдыстағы сыраны тұтынушылардың жартысы тұтынады. Тұтынушылар талғамы
бойынша ... ... ... ПЭТ ... ... табылады. Сыраның
бұл орамы да тұтынушылар талғамында ... Шыны ... ... әйел ... мен студанттер тұтынады, ал ер адамдар сыйымдылығы
үлкен ПЭТ бөтелкелерге ... ... ... 16 %-ы ... сыра ... жөн ... ... бұл сегменті көбінесе
35 жасқа дейінгі ер адамдар ... ... ... ... сыра
орманын талғауы мен олардың табыстарының арасындағы ... та ... ... ... ... ... сыйымдылығы төменірек шыны
ыдыстар талғайды. Сәйкесінше, табысы неғұрлым төмен болған сайын, соғұрлым
тұтынушылар ПЭТ бөтелкелерді ... 4 – ... сыра ... ... талғамдары бойынша
маркетингтік мәліметтер.
Қарастырылып отырылған «БААТ» ЖШС өндірісінің тиімділігін арттыру және
пайдасын жоғарылату мақсатында сыра өндірісін жетілдіруде ... ... 1,5 ... ПЭТ бөтелкелердегі сыра өндірісін енгізу арқылы өндіріс
көлемін ұлғайту.
2) Сыра сапасын арттыру ... ... ... ... кезекте ұсынылып отырылған ПЭТ-бөтелкелердегі сыра өндірудің
тиімділігін анықтау үшін осы ... ... сыра ... ... шығару кезіндегі кететін шығындармен салыстырайық. Екі жағдайдағы
сыра өндірісінің шығындарын калкуляциялаймыз. Ол 15-кестеде ... ... ... 1 дал сыра өндірісінің өзіндік
құны ұсынылған іс-шаралар кешенін іске ... ... 151,13 ... ... %-ға теңгеге өсті.
Кесте 15 – «Аха» сырасының шыны және ПЭТ бөтелкелеріндегі 1 дал ... ... ... ... |Өлш. |Бағасы, |Шыны бөтелке |ПЭТ |
| ... ... | | |
| | | ... ... |саны |құны |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... және | | |151,39 | |151,39 | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |0,67 |20,62 |13,82 |- |- ... л. Шыны ... ... |8 |20,62 |164,96 |- |- ... л. ... ... |4,5 |- |- |6,7 |30,15 ... ... |0,88 |20.26 |13,78 |20.26 |13,78 ... кс-24 |бірл. |217,6 |0.0031 |0,68 |0.0031 |0,68 ... сода |кг |64,6 |0.02 |1,29 |- |- ... сода |кг |29 |0,006 |0,4 |- |- ... сынуы |бірл. |8 |0.48 |3,84 |- |- ... ... |кг |229 |0.002 |0,6 |0.002 |0,6 ... |кг |87 |0.036 |3,13 |0.036 |3,13 ... ... |л |5 |0.00685 |3,66 |0.0068 |3,66 ... роз ... |л | |0,03 |1,97 |0,03 |1,97 ... ... |л | |0,0208 |6,32 |0,0208 |6,32 ... құрал |л |5 |0,00315 |2,58 |0,0031 |2,58 ... әк |кг |48,82 |0.009 |0,4 |0.009 |0,4 ... газы |кг |40 |0.06 |2,4 |0.06 |2,4 ... |кг | | |0,47 |- |- ... ... ... |12 |1 |12 |1 |12 ... ... |кг |240 |0,025 |6 |0,025 |6 ... | | | |238,3 | |83,67 ... Еңбек ақы |мың тг. | | |37,2 | |37,2 ... | | | | | | ... ... ... |мың тг. | | |8,9 | |8,9 ... | | | | | | ... Үстеме шығындар |мың тг. | | |13,8 | |13, 8 ... ... ... |мың тг. | | |13,6 | |13,6 ... ... |мың тг. | | |5,1 | |8,6 ... ... газ, су |мың тг. | | |32,6 | |32,6 ... |мың тг. | | |111,2 | |114,7 ... Сату ... |мың тг. | | |11,1 | |11,1 ... | | | | | | ... 15 жалғасы
|10. Жалпы және |мың тг.| | |17,2 | |17,2 ... ... | | | | | | ... |мың тг.| | |28,3 | |28,3 ... Жалпы шығындар | | | |529,19 | |378,06 ... ... | | | |30 | |100 ... ... | | | |60 | |60 ... ҚҚС | | | |84,7 | |86 ... ... баға ... | | |559,19 | |478,06 ... ... баға |дал | | |704 | |624,06 |
| ... | | |35 | |93 ... мың дал ... ... шығару кезінде:
1. Өнімді сатудан түскен табыс табыс келесідегідей болады:
478,06* 450 = 215127 мың теңге;
2. Өнімнің өзіндік құны:
378,06*450 = 170127 мың ... ... ... – 170127 = 45000 мың ... ... ... құрайды:
45000 / 170127 * 100 = 26,5%.
16-кестеде көрсетілгендей, ... ... ... ... ... үш есе көбейтуге және рентабельділік деңгейін 4,6 есе ... ... 16 – ... ... ... ... жағдайдағы негізгі көрсеткіштердің
ұсынылған шаралар бойынша салыстыру (450 мың дал/жыл)
|Кезең ... ... ... ... ... %|
| ... ... |тг. | ... ... |251635 |238135 |13500 |5,7 ... ... |215127 |170127 |45000 |26,5 ... фильтрациялауды енгізу арқылы өндірілетін сыраның ... ... ... ... соң және ... дайындығын анықтау
үшін оны фильтрациялайды. Басында сыра сеператордан өтеді, бұл кезде ... ... ... ... ... кезеңінде сыра
кизельгура қабатынан өткізіледі, олар картон беттерінде орналасады. Сыра
майда ұн ... ... ... ... ал ... ... ... бқлшектері, ірі ақуыздар, көпіршік бөлшектері және т.б.
бөлшектері ... ... ... ... ... ... ... сыра тазалаудың келесі кезеңіне өткізіледі – тұрақтандырғыш
қабатынан өткізіледі. Бұл фильтрден ... ... ... ... сыраның тұнықтығын лайлауы мүмкін заттар – ... ... ... ... ... ... пористі
картонмен сүзіледі, бұл кезде қалған анағұрлым майда бөлшектер жойылады.
Фильтрация ... көп ... ... ... күрделі және ұзақ
болады. Фильтрациялаудың мақсаты – сыраны қалыптандыру, оның ... ... ... ... ... Одан кейін сыра пастеризациялауға
ұшырайды, бұл сыраны сақтау мерзіміні барынша ұлғайтады, бірақ ... ... ... және оның барлық нәрлі заттары мен дәрумендерін жояды.
Фильтрациялау техникасындағы соңғы жетістіктердің бірі ... ... ... ... Оның ... ... - ... тесіктері 0,2 мкм болатын полипропиленді мембраналар ... ... ... ... Бұл ... ... ... мөлшері шектен тыс көп сұйықтықтарды ... ... ... ... ... ... сүзгілеуге мүмкіндік
береді. Мұндай фильтрлерді қолдану пастеризациялау қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... «суық пастеризация» деп
атайды.
Сыра өндірісінде микрофильтрация процесін қолдану өте орынды ... ... ... ... фильтрларды қолданудың орнына
микрофильтрацияны қолдану қалдықтарды жоюмен ... ... одан ... ... өнім алуға мүмкіндік береді.
Микрофильтрация процесін ... ... ... ажыратуда қолдануға
болады. Микрофильтрация процесінің дәстүрлі технологиялардан ерекшілігі ... ... ... ... және ... ... ... және процестің микробиологиялық қауіпсіздігінің жоғары дәрежесі
болып ... ... ... ... ... ... ... нәрсе болып
мембрананың өткізгіштік қасиетін қамтамасыз ету ... ... ... және ... сияқты сахаридтер сынды ... ... ... ... ету әрқашан мембрана тесіктерінің
ішінде жүзеге асырылады. Микрофильтрация процесіндегі маңызды фактор болып
мембрана тесіктерінің көлемі болып табылады. ... ... ... ... ... ... Олардың көлемінен дайын ... ... ... Айта кету ... ... ... ... басты
компоненттері жойылмауы тиіс, бірақ бір уақытта ... мен ... ... ... 0,5 мкм ... келетін мембраналарды қолдана отырып,
сыраны сүзгілеу өнім сапасын сақтауға көмектеседі.
Crossflow қағидасы сүзгілеу жүйесінде арнайы ... ... ... ... ... ... ашытқы суспензиясы мембранаға
параллельді түрде турбулентті ағын ... ... ... ... ... өнім ... ... Қысымдар арасындағы
айырмашылық сүзгіленетін сұйықтықтың мембрана арқылы өтуіне көмектеседі.
Сүзгілейтін мембрананың бет жағында ... ... ... турбуленттік
ағын арқасында суспензиямен шайылып кетеді. ... ... ... бұл ... ... және шайылатын бөлшектер арасында теңдікке ... ... ашуы ... кейін ашытқылар қажет емес компонент
болып қалады. Бұған дейін қолданылып келген технологиялар ... ... ... сапалы сыра алуға мүмкіндік бермейтін. Ашытқыларды
әдетте құрғатқыштарда кептіреді және оны ... ... ... жем ... және ... ... ... Сыра ашытқыларының құрамында
жоғарғы сапалы ақуыз, көміртегі, дәрумендер бар және ол ... ... ... ... ... ашытылу
барысында 3-4 есе ұлғаяды, сондықтан артық ашытқылардың жыл сайынғы өнім
көлеміндегі үлесі ... 2-3% ... ... мұндай көлемінен тағы
да 50-60% көлемінде сыра алуға болады. Ашытқыларды сүзгілеу үшін қолайлы
уақыт – ... ... ... ... болып табылады.
Цилиндроконикалық бродильдік танкілер заманауи пиво ... ... ... ... және ... ... ... автоматтандырылған жүйеде ашытқыларды ажыратуға мүмкіндік
береді. Заманауи сыра өндірісінде Crossflow микрофильтрациясы процесін
қолдану ... сыра алу жаңа ... ... ... және ... немесе
перлит сияқты сүзгілеу материалдарын қолданбай-ақ сыра шығаруға мүмкіндік
береді, ... ... ... ... Кермикалық мембраналардың
артықшылықтары болып келесілер табылады:
- 100 атмосфераға деінгі қысымның әсеріне төтеп береді;
- инерттік материал;
- қызмет ету мерзімінің ... ... ... әсер ету) ... ... ... ... және оның жылдамдылығы;
- форфор қышқылынан басқа детергенттер, қышқылдар, құрамында рН 0-14
сілтілер сияқты ... ... ... ... дейінгі температурада және бумен жақсы тазаланады.
Құйылмалы сырада ашытқылардың фрагменттері кездесуі ... ... ... немесе басқа түрде өңдеудің қажеттілігі шамалы.
Негізінен екі танктерді ... ... бір танк бір ... ... жинауға қолданылса, екінші танк осы уақытта дезинфекцияланады.
Жиналатын ашытқыларды араластыруға арналған рециркуляциялық ... ... ... ... Бөлінген сыраға арналған резервуар көлемі
ашытқы тұнбасына арналған резервуар көлемінің ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте 17 - Тректік мембраналық құрылғы
|Мембрана материалы ... ... ... ... |10 мкм ... ... |320 мм ... ... ... |от 0,4 до 3,0 ... | ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |-400 С-тан +1200 С-ге дейін ... және ... ... |рН ... 2-ден 12-ге дейін |
|химиялық тұрақтылығы | ... ... ... |1,5 м2 ... ... саны |3 ... ... дебиті ... 5000 ... кем емес ... ... |0,2 ... ... ... ... құны |1 м2 үшін 50$ ... ... құны |20 000 АҚШ ... ... ... ... |200 АҚШ ... ... | ... |20825 АҚШ ... (3134 мың теңге) |
Температура, қысым, кері циркуляцияның жылдамдығы және сүзгілеудің
жылдамдығы ... ... ... процес талаптарына сәйкес
қалыптастырылады және автоматты ... ... ... мен ... ... арасындағы үзіліс 60 минутты құрайды. Әр
апта сайын оны ыстық сілтімен және қышқылмен өңдеп отыру қажет. ... ... ... рет ... ... ... өңдеу шамамен 2,5 сағат уақытты
қажет етеді. Сүзгілеу мен тазалау ... ... іске ... қосымша персоналдың көмегінің қажеті жоқ. Сүзгілеудің берілген
жүйесін өндіріске енгізу келесі пунктер бойынша үнемдеуге мүмкіндік ... Жыл ... ... ... 2-3%-ы ... болатындығын және
мембрандық фильтрдің бұл көлемнен 50-60% сыра ала ... ... ... ... ... ... ұлғаюын болжауға болады:
1631,36 мың дал * 0,025 * 0,55 = 22,43 мың дал сыра (жылына)
немесе
22,43 мың дал * 251 ... = 5630 мың ... ... ... ... материалдар шығындарының үнемделуін
есептейміз (18-кесте).
Кесте 18 – ... ... ... үнемделуі
|Көрсеткіш атауы ... |1 ... өнім ... мың |
| ... ... ... |тг. |
| | ... мың | |
| | ... ... | |
| | |кг ... | ... ... |87 |0,036 |58,73 |5109 ... ... |229 |0,002 |3,273 |750 ... ... ... |640 тг/т |62 |39,7 |- ... | | | |5898,7 |
2. ... ... ... құн ... ... жабдық жасауға болады:
сатып алу кезіндегі құн – 2264 мың тг., ... құны 2 ... ... – 5 жыл, ... құны 1358,4 мың ... ... 3 жұмыс орнын босатады; оның екеуін ... ... ... болады, ал біреуін қысқарту қажет.
Ұсынылатын жобаның экономикалық тиімділігін талдау үшін ... ... 19 – ... ... жалпы экономикалық тиімділігі
|Көрсеткіштер атауы ... мың тг. ... ... құны |5898,7 ... ... көлемінің өсуі |5630 ... сату |1358,4 ... |12887,1 ... ... ... де ... ... кейін кәсіпорынның
технико-экономикалық көрсеткіштерінің қалай өзгеретінін білу үшін 20-
кестеге ... ... 20 – ... ... іске ... ... экономикалық тиімділігін
есептеу.
|Көрсеткіштер |2009 ж |Ұсынылға|Ұсынылғ|Енгізуден |Өсу қарқыны |
| | |н шара 1|ан ... | |
| | | |2 | | |
| | | | | |(+,-) |% ... ... |1919,36 |450 |22,43 |2391,8 |472,4 |124,6 ... көлемі, мың| | | | | | ... | | | | | | ... ... |481720 |215127 |5629,9 |702476,9 |220756,9 |145,8 ... ... мың| | | | | | ... | | | | | | ... өнім ... |215127 |5948,4 |730175,7 |221075,4 |143,4 ... мың тг. | | | | | | ... ... |201 |+2 |-3 |200 |-1 |99,5 ... | | | | | | ... ... |60790 |- |- |60487,6 |-302,4 |99,5 ... мың тг. | | | | | | |
|1 ... |2396,6 |- |- |3512,4 |1115,8 |146,5 ... ... | | | | | | ... мың тг.| | | | | | ... ... ... |25,2 |- |- |25,2 |0 |- ... мың тг. | | | | | | ... ... |77 |60,6 |- |76,8 |-0,2 |99,7 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |392259 |170127 |5898,7 |561072 |168813 |143 ... мың ... | | | | | ... ... ... |45000 |7262,4 |169103,7 |52262,4 |144,7 |
|пайда, мың тг. | | | | | | ... ... |8007 |1775,6 ... |9782,6 |108,14 ... ... мың | | | | | | ... | | | | | | ... қайтарымдылығы,|4,01 |26,9 |4,0 |5,4 |1,39 |134,66 ... | | | | | | ... |29,8 |26,5 |31,7 |30,1 |0,3 |101 ... % | | | | | | ... ... ... ... ... ... енгізілген соң,
472,4 мың далға өседі. ... ... 45,8 %-ға ... мың тг.) ... 702476,9 мың ... ... ... Сатылған өнім көлемі де 43,5%-
ға (221075,4 мың теңгеге) өседі және 730175,7 мың теңгені ... сату ... үш адам ... ... ... ... құю линиясын құру тағы екі жұмыс ... ... ... ... орташа тізімдік саны біір ... ғана ... ... жылдық еңбекақы қорының көлемі шамалы қысқарады.
Кестеде көрсетілгендей, бір жұмысшыға шаққандағы еңбек өнімділігі 46,5%-
ға (1115,7 мың тг.) ... 3512,3 мың ... ... ... ... 1
теңгесіне кеткен шығын көлемінің қысқары мардымсыз – 0,2 тиын (77 ... ... ... ... ... өзіндік құны 43%-ға (168813 мың
тг.) өседі және 561072 мың ... ... ... ... өсу қарқыны
өнімнің өзіндік құнының өсуінен ... есе көп – 44,7%, бұл ... 52262,4 мың ... ... отырған шаралардың негізгі мақсаты өнімнің сапасын арттыруға
қатысты болғандықтан, оның өзгеруін талдаймыз (21-кесте).
Кесте 21 – ... ... ... ... ... ... ... |Өлшем ... ... |Өсу ... |
| ... |енгізуге дейін|енгізуден | |
| | | ... | |
| | | | |(+,-) |% ... ... |мың дал. |1919,36 |2088,79 |472,43 |129,2 ... ақаулар |мың дал. |70,4 |28,1 |-42,3 |39,9 ... |мың дал. |35,6 |25,2 |-10,4 |70,8 ... | | | | | ... емес |мың дал. |26,6 |18,3 |-8,3 |68,8 ... | | | | | ... ... |дана |1 |1 |- |- ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... өнім |мың дал. |6 |5 |-1 |83,3 ... ... ... ... шараларды енгізуден кейін
өндіріс көлемі 472,43 мың далға немесе 29,2 %-ға артады. Ал ... ... 60,1 %-ға ... ... ... көлемі 29,2 %-ға,
стандарттық емес өнімдер көлемі 31,2 %-ға қысқарады. Осылайша, жалпы ... ... ... ... ... қайтарылған өнім көлемі де
16,7 %-ға қысқарады. Сөйтіп, ұсынылып отырған жобаның кәсіпорын ... ... ... оңды әсер ететіндігін негіздедік.
Сонымен қатар, ұсынылған жаңа технологияларды өндіріске енгізуден кәсіпорын
өндірістік шығындарын қысқартады, ал ... жаңа ... ... ... өнімдер санын қысқартуға мүмкіндік береді, ал
бұл өз кезегінде ... өнім ... ... ... Ал ... ... өнім сапасының көрсеткіштерінің артатындығын
дәлелдейді.
Қорытынды
«БААТ» ... ... ... ... ... ... нәтижелеерінің жеткілікті түрде даму үстінде екендігі
анықталды. Атап айтқанда, ... 2009 жылы ... ... ... шаралар жасалды. Оның ішінде, қайнату цехы құрылысын ... ... ... ... ... құрылысы басталды.
Есепті кезеңдегі аяқталмаған құрылыс көлемі 95,7 млн.теңгені ... ... ... ... ... ... аяқталмаған жұмыстарды
ескеретін болсақ, онда негізгі құралдардың тозу деңгейі 23%-ды құрайды, ... ... ... ... ... ... 0,77 %-ға ... көрсетеді. Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштерін
талдау 2009 жылы өндіріс көлемінің 1919,36 мың ... ... ... ол ... ... ... 40,6%-ға немесе 554,61 мың дал.-
ға артық. Өндіріс көлемінің құндық мәні 2008 ж. 350814 мың ... ... 481720 мың ... ... бұл 2008 ... ... 37,31%-ға
артық. 2009 жылы сатылған өнім көлемі 2008 жылмен салыстырғанда 40,86%-ға
немесе 147673,4 мың ... ... 509 100,3 мың ... ... Бір
жұмысшыға шаққандағы еңбек өнімділігі 2008 жылы 2039,6 мың ... ... ал 2009 жылы – 2396,6 мың ... ... ... яғни ... ... 357 мың теңгеге өскен. Орташа айлық жалақы көлемі
де артқан: егер 2008 жылы ол 18879 мың ... ... ... ... ... 2009 жылы то в 2009 жылы 25203 мың теңгеге дейін
жеткен. ... өсу ... 33,5% ... ... ... жылдар
аралығында сатылған өнімнің өзіндік құны да өсіп отырған: есепті кезеңде
алдыңғы жылмен салыстырғанда 38,67%-ға артқан.
Кәсіпорын қызметінің ... ... оның ... ... ... ... бұл ... ырғақты қызмет етуге талпынатынын
дәлелдейді. Кәсіпорын жұмысының ырғақтылығына шикізаттармен дер ... және ... ... ... ... ... әсер ... дипломдық жұмыста сыраның сапалық, оның ... ... ... ... Оның нәтижесінде
тұтынушылардың көп бөлігінің ашық түсті, жалпы барлық ... ... ... да ... сыраны талғайтындықтарын көрсетті. Ал
кәсіпорын өндіретін сыраның көп ... осы ... ... бұл ... үшін ... артықшылықтар береді.
Кәсіпорында қолданылатын технологиялар барлық отандық кәсіпорындағы ... әрі ... ... ... ... ... ... деңгейі
толығымен қолданылмайды, мұның негізгі себебі негізгі шикізат көздерімен
жабдықталудың тұрақсыздығында болып ... ... ... көбісі шет
елдерден әкелінеді, ... ... ... ... ... ұшақпен
әкелінеді, ал табиғат құбылыстарына байланысты ұшақтың дер ... ... ... қосымша шығындарға әкеледі. Өнімнің ... ... ... ... және ... ... ... отырған кәсіпорында ақауы бар өнім көлемі ... және ... үлес ... ретіндегі динамикасы талданатын ... ... ... 40,6 %-ға ... кезінде ақауланған
өнім көлемі 2008 жылы 73,8 %-ға өскен, оның ішінде экспедициондық ақау ... ... емес өнім ... ... ... ... сыртқы
ақаулар көрсеткіштері екі есе көбейген, тауарды қайтару бойынша 25%-ға
азайған, соңғысы ... ... ... тиімділігінің артуын
білдіреді.
Өнімнің сапасының жоғары деңгейіде болмауының негізгі себептері болып
шикізат сапасының төмендігі, өндірісті ... ... ... ... ... ... ырғақсыздылығы саналады. Ішкі
ақаулардың туындауының себептері болып келесілер ... ... ... ... ... ... ... құйылатын машинаның толмай
қалуы, тасымалдау және ... ... ... ... ... ... ... төмндігі және т.б. Ақаулардың
алдын ала алмау натуралдық, сондай-ақ ... ... ... отырылған «БААТ» ЖШС өндірісінің тиімділігін арттыру және
пайдасын жоғарылату мақсатында сыра ... ... ... шаралар
ұсынылады:
1) 1,5 литрлік ПЭТ бөтелкелердегі сыра ... ... ... өндіріс
көлемін ұлғайту.
2) Сыра сапасын ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемі ұсынылған шаралар енгізілген соң,
472,4 мың далға өседі. Өндіріс ... 45,8 %-ға ... мың тг.) ... 702476,9 мың ... құрайтын болады. Сатылған өнім көлемі де 43,5%-
ға (221075,4 мың теңгеге) өседі және 730175,7 мың теңгені құрайды.
Мембраналық ... ... ... ... ... ... оның құрылғыларын сату қажет. Одан кәсіпорынға қосымша
табыс келеді. Пастеризацияны сату ... үш адам ... ... жаңа сыра құю ... құру тағы екі жұмыс күшін ... ... ... ... тізімдік саны біір адамға ғана қысқарады,
осының әсерінен жылдық еңбекақы қорының көлемі шамалы қысқарады.
Ұсынылған шараларды ... ... үшін ... енгізуге дейінгі
және одан кейінгі технико-экономикалық көрсеткіштері есептеліп, өзара
салыстырылды. Нәтижесінде бір жұмысшыға шаққандағы ... ... ... ... 3512,3 мың теңгені құрайды. Сатылған өнімнің 1 теңгесіне кеткен
шығын көлемі 77 тиыннан 76,8 ... ... ... Сатылған өнімнің
өзіндік құны 43%-ға (168813 мың тг.) ... және 561072 мың ... ... ... өсу ... өнімнің өзіндік құнының өсуінен бірнеше есе көп
– 44,7%, бұл ... ... 52262,4 мың ... ... ... жұмыс авторы тарапынан ұсынылған шаралардың
кәсіпорынның өндіретін сапасының деңгейіне қалай әсер ететіндігі талданды.
Оларға ... ... ... ... ... ... 472,43 мың ... 29,2 %-ға артады. Ал өндірістік ақаулар көлемі 60,1 %-ға қысқарады.
Экспедициялық ақаулар ... 29,2 %-ға, ... емес ... ... %-ға ... Жалпы ақауы бар өнімдер көлемінің ... ... өнім ... де 16,7 %-ға ... Сөйтіп,
ұсынылып отырған жобаның экономикалық ... ... ... ... ... енгізуден кәсіпорын өндірістік шығындарын
қысқартады, ал құрылғылардың жаңа технологиялық мүмкіндіктері жалпы ақаулы
өнімдер санын қысқартуға ... ... ал бұл өз ... ... ... азаюына әкеледі. Осылайша, кәсіпорынның өндіретін ... ... ... ... жаңа ... (мембраналық
фильтрлер) өндіріске енгізу арқылы арттыруға болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... мен ... ... Қазақстан халқына
Жолдауы // Егемен Қазақстан, 2009. 6 наурыз
2. Халқымаұлы Х. Халықаралық өнеркәсіп ... ... ... // ... – 2004. - №3. - ... Есентугелов А.В. Экономике наметились тенденции к росту, необходимо
их закрепить и ... // ... – 2000. - №2. – 13-17 ... ... ... ... экономика, Алматы, 2007, 121 б.
5. Ниязбекова Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы.
Экономика ... ... 2008 – 340 ... ... К.Ғ., ... Е.Н., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А.,
Жұмаев Ж.Ж. Менеджмент негіздері. Ақтобе-Орал, 2005 – 620 ... ... Э.А. ... бәсекеге қабілеттілігін арттыруда сапаны
басқару // КазЭУ хабаршысы – 2007. - ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... экономикасы: Оқу құралы
Алматы: Экономика, 2003. – 345 б.
9. ... Ж. ... ... ... ... ... басқару // ҚазЭУ хабаршысы – 2007. - №2
10. Есімжанова С.Р. Маркетинг. Алматы, ... ... ... С.А. Управление качеством продукции – Новосибирск,
Издательсто Ролланс, 2001. – 211 ... ... Т. ... в ... фирмы / Пер. с ... ... ... 1996. – 288 ... Баумоль У. Экономика / Пер. с англ. - 2 - е изд. - ... ... 1993. - 135-137 ... ... К. Основные направления экономической политики до 2010г.
// Аль Пари, 2001, №1-2, 2-7 ... ... Ю.Д. ... и ... ... Москва, 2001 –
124 б.
16. Мескон М.Х., Альберт М., Хедоури Ф. Основы ... ... – 560 ... ... В.Н. ... ... и ... Стандарты и качество,
№2, 1991.-420 б.
18. Мартынова О.К. Контроль качества на ... // ... ... ... и ... – 2003. – 232 б.
19. ГОСТ 23554.-2.-81 Система управления качеством ... ... ... качества промышленной продукции.
Обработка значений экспертных оценок качества продукции;
20. ГОСТ 15467-79 ... ... ... Основные понятия.
Термины и определения.
21. Законы Республики ...... ... от 9
ноября 2009 года.
22. СТ РК 1.0-93. «Государственная система стандартизации Республики
Казахстан. Основные ... ... Э.В. ... и ... – СПб: Питер, 2004. 14-
17 бб.
24. «БААТ» ЖШС-ның 2008-2009 жылдардағы жылдық есеп ... ... Г.А. ... ... ... ... в условиях
рыночной экономики. СПб.: 1995. – 386 б.
26. Крюгер К.Н. «Перспективы развития пивоваренной ... и ... ... №4, 2009. – 12-18 ... ... ... ... пива в Казахстане», Казкоммерц
Секьюритиз, 2009
28. Семыкина Ю. ... ... не ... ... ... – 23-24 бб.
29. Семыкина Ю. «Пиво для народа», Континент, № 5, 2005.- 17-21 ... ... ... ... бөлім басшысы
Сапаны басқару бөлімі
Жабд-у бөлімі
Өндірістік бөлім
Бас бухгалтер
Бас
директор
Ферментация
цехы
Ашыту цехы
Қайнату
цехы
Өндірістік бөлім
Кадр бөлімі
Эко-номист
Бухгалтер
Кассир
Күзет бөлімі
Техперсонал
Өндірушілер үшін
өнім бағалылығы
Тұтынушы үшін
өнім бағалылығы
Ішкі кемшіліктер
Жылдық өнім
Сырты кемшіліктер
Ішкі кемшіліктер
Қанағаттан-дырмайтын талап
Қосымша ... үшін ... ... үшін өнімнің құны

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12-қабатты және екі қабатты авто паркингті тұрғын үй комплексі47 бет
Қазақстан Республикасындағы ормандар. Орман экономикалық ресурсы5 бет
Инвестициялық жобаның техникалық негізделгендігін және сатып алынуын бағалауға қойылатын талаптар5 бет
Молдашев алтынбек бәкірұлы4 бет
Тағамдық өнімдердегі токсиндік затты анықтауда қолданылатын заманауи әдістермен техникалық аппаратуралар туралы3 бет
Қазақстанда тұрақты экологиялық дамудың бағдарламасы6 бет
Қоршаған ортаны қорғау15 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь