Бодандыққа қарсы күрес

КІРІСПЕ
БОДАНДЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕС.

1. ҚАНДЫ КЕК.
2. ЖЕЛТОҚСАН ЖЕЛІ ЫЗҒАРЛЫ.
3. ЕРТЕ СОЛҒАН ГҮЛ.

ҚОРЫТЫНДЫ
МҰЗДА ЖАНҒАН АЛАУ.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1986 жылдың желтоқсанының Қазақ халқы үшін қасіретті әрі қасиетті қос күні-Алматыда және Қазақстанның басқа да қалаларында 17-сі мен 18-і күндері болған БОДАНДЫҚҚА ҚАРСЫ ЖОЙҚЫН БҰЛҚЫНЫС нақ осы табиғаттың Алтынкүрек желімен салыстырылса, артық емес.Өйткені, Қайта құрылу, әділеттік пен теңдік сөз жүзінде жарияланғанмен, бұл кезде тоқыраудың тоңы құрсап, демократия әлі орныға қойған жоқ еді.
Алайда, М.С.Горбачевтің сұлу сөздеріне сеніп жүрген адал да аңғал қазақ жастары бейбіт шеруге шығып, беймәлім, ортақол жетекші Г.В.Колбиннің Қазақстан компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып сайлануына келіспеушілік білдірді. Сөйтіп, олар "Орталықтың дәстүрлі әміршіл іс-әрекеттері мен қайта құрудың жарияланып жатқан демократиялық принциптері арасындағы айқын қайшылықтың" бетін тұңғыш рет айқара ашып, Мәскеудің екіжүзділігіне, Кеңес империясының зорлықшыл тас қамалына тайсалмай қарсы шықты. Әрине, күш мүлдем тең емес еді. Бейбіт қарусыз жастар : темір таяқпен, саперлік күрекпен, адам аулайтын иттермен қаруланған, өрт сөндіру машиналары және бронетранспортерлермен жарақтанған әскерге қалай төтеп берсін. Империя дертімен уланған жазалаушылар мен Алматыдағы шовинистерден құрылған жасақшылар өрімдей жігіттер мен қыздарды аса қаталдықпен басып - жаншыды. Аналарға қол көтеріп, қазақ қыздарын шашынан сүйреп, итке талатып, сабағандарды басқаша қалай бағаларсың?! Сөйтіп, баршамызға белгілі Желтоқсан құрбандарын-қаһармандарын айтпағанда, 99 адам нахақ сотталды. Желтоқсан оқиғасы күндері ерекше "ерлік" көрсеткен МХҚ мен Ішкі істер министрліг деректері, әрине, тым "қарапайым". Олар небәрі 2232 - 2336 аралығында ған кінәлілерді кідірткен.Сабаздардың өз аттарын қалай ашсын?! Ал, Мұтар Шаханов комиссиясының деректеріне сүйенсек, 8,5 мыңнан астам адам ұсталып, қамалған, 1,7 мыңдай адам дене жарақатын алған. Мұны былай қойғанда, М. С. Соломенцев, Е. К. Лигачев, т.б "жартықұдайлар" кесапатымен тұтас қазақ халқына ұлтшылдық таңбасы басылған жоқ па? Таяу тарих М. С. Горбачев жолбасшылығы "арқасында", міне, осындай масқара интернационализм көрінісінде де куә болды.
Айрықша Алтынкүрек желі небәрі бірер күн соғып тыншығанмен, тозып-тоңған табиғатты әп-сәтте жаңғыртып жасартып жіберді. Қанға бөктіріліп басылған бодандыққа қарсы бұлқыныс-Желтоқсан оқиғасы да қалғып-мүлгіп жатқан күллі Кеңес Одағын оятты. Көп ұзамай Балтық бойы елдері бостандық жолындағы күресін бастады. Тбилиси, Баку толқулары тұтанды. Ақырында Желтоқсанның жойқын желі Қазақстанның барлық түкпір-түкпіріне жетіп, құлдық бұғауын үзіп, отаршылдықтан босаған жаңа егеменді мемелекеттерді дүниеге келтірді. Өзгелер білсін-білмесін, Желтоқсан оқиғасының жеміс-жалғасы-шып-шығарсыз шындық осындай.
1. Бейісқұлов. Т. "Желтоқсан ызғары". Алматы "Мерей", "Қазақстан", 1994.

2. "Желтоқсан құрбандары жоқтау". Алматы "Жалын", 1992.

3. Айтбайұлы Т. , Зейнәбін Т., Алматы, 1986. Желтоқсан. Алматы "Дәуір",
1992.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
БОДАНДЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕС.
1. ҚАНДЫ КЕК.
2. ЖЕЛТОҚСАН ЖЕЛІ ЫЗҒАРЛЫ.
3. ЕРТЕ СОЛҒАН ГҮЛ.
ҚОРЫТЫНДЫ
МҰЗДА ЖАНҒАН АЛАУ.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 1986 жылғы ... ... ... ... ... ... желтоқсанының Қазақ халқы үшін қасіретті әрі қасиетті қос ... және ... ... да ... 17-сі мен 18-і ... болған БОДАНДЫҚҚА ҚАРСЫ ЖОЙҚЫН БҰЛҚЫНЫС нақ осы табиғаттың Алтынкүрек желімен салыстырылса, артық ... ... ... ... пен ... сөз ... ... бұл кезде тоқыраудың тоңы құрсап, демократия әлі орныға қойған жоқ ... ... сұлу ... ... ... адал да аңғал қазақ жастары бейбіт шеруге шығып, беймәлім, ортақол жетекші ... ... ... ... ... ... хатшысы болып сайлануына келіспеушілік білдірді. Сөйтіп, олар "Орталықтың дәстүрлі әміршіл іс-әрекеттері мен қайта құрудың жарияланып жатқан демократиялық ... ... ... ... ... ... рет ... ашып, Мәскеудің екіжүзділігіне, Кеңес империясының зорлықшыл тас ... ... ... ... ... күш мүлдем тең емес еді. Бейбіт қарусыз жастар : темір таяқпен, саперлік күрекпен, адам аулайтын иттермен қаруланған, өрт сөндіру ... және ... ... ... ... ... берсін. Империя дертімен уланған жазалаушылар мен Алматыдағы шовинистерден құрылған жасақшылар өрімдей жігіттер мен қыздарды аса қаталдықпен басып - ... ... қол ... ... ... ... ... итке талатып, сабағандарды басқаша қалай бағаларсың?! Сөйтіп, баршамызға белгілі Желтоқсан құрбандарын-қаһармандарын айтпағанда, 99 адам нахақ сотталды. Желтоқсан оқиғасы күндері ... ... ... МХҚ мен Ішкі ... ... деректері, әрине, тым "қарапайым". Олар небәрі 2232 - 2336 ... ған ... ... өз ... ... ашсын?! Ал, Мұтар Шаханов комиссиясының деректеріне сүйенсек, 8,5 ... ... адам ... ... 1,7 ... адам дене ... алған. Мұны былай қойғанда, М. С. Соломенцев, Е. К. Лигачев, т.б ... ... ... ... ... ... ... басылған жоқ па? Таяу тарих М. С. Горбачев жолбасшылығы "арқасында", міне, осындай масқара ... ... де куә ... ... желі ... бірер күн соғып тыншығанмен, тозып-тоңған табиғатты әп-сәтте жаңғыртып жасартып жіберді. Қанға бөктіріліп басылған бодандыққа қарсы бұлқыныс-Желтоқсан оқиғасы да ... ... ... ... ... ... Көп ұзамай Балтық бойы елдері бостандық жолындағы күресін бастады. Тбилиси, Баку толқулары тұтанды. Ақырында Желтоқсанның жойқын желі ... ... ... ... ... ... үзіп, отаршылдықтан босаған жаңа егеменді мемелекеттерді дүниеге келтірді. Өзгелер ... ... ... ... шындық осындай.
Біздің тарих-бұл да бір қалың тарих,
Оқулығы жұп-жұқа бірақ- тағы,
- деп Қадыр Мырза-Әлі ағамыз ... оның ... ... ... ... ... шығар. Ал, өріс-өркені келер күндерге созылып, жалғасары анық. Ендеше оны түпкілікті танып, ... ... ... о р ы ш ы м ы ... ... ... ... тарихын біліп қана қоймай, оның бүгінімізге бедер-бітім, келешек күндерімізге сабақ-арқау болатын тағылымымдарын да тиянақтап, одан дұрыс қорытынды шығаруымыз ... ... жылы ... ... құру мен ... процесстерді өмірдің барлық саласын қамтып, жаңа өзгерістер өрбіп жатты, Кадр мәселесі қатты қоға алынды. Басшы қызметкерлердің бірі орнынан алынып, бірі ... ... ... енді ... жұлдызы жанып өрлеп жатты.
Осы кезде республика жұртын мазалағанжағдайдың бірі Д. А. ... ... ... ... Комитетінің бірінші хатшысы босау -босамауы еді. Бір сөз шықса, кім де болса елең ете қалатын. ... ... ... көп жыл ... абырой-беделі артқан жанды жұрт қимайтын. Егер ол кетсе, оның орнына кім ... ... ... ... ... Д. А. ... жасы келіп қартайғандығын, қайтап құруды жүргізуге шама-шарқы келмейтіндігін айтып, соншама жауапты міндеттен ... ... ... ... де сөз ... ... жақ ... оның орнына лайықты адам таба алмады ма, басқа жақтан іздеді ме, қалай ... осы ... ... сөз ... ... ... ... Республикада тұратын 6 млн-нан астам қазақ халқының азаматтарының ішінен лайықты ешкімді таппай сенімсіздік білдірілді. Біздің республикамыздың көшін бастайтын адам өзге ... ... бәрі ел жұрт ... ... ... ... Орталық Комитетінің осы мәселені қарайтын пленумы әне болады, міне болады деген хабар да ... ... бары жұрт ... ... ... ішінде түрлі ой-пікір, алып қашты қауесеттерді өрістетті.
Аяқ астынан ... ... ... тез ... ... ... Орталық Комитетінің сол бесінші пленумы 1986 жылдың 16 желтоқсанда өтетін, онда ұйымдық ... ... ... жетті. Пленум Д. А. Қонаев жолдасты пенсияға шығуына байланысты республика Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы міндетінен ... Оның ... ... ... Г. В. ... сайланды. Ол бұған дейін Грузияда, Ульяновскіде істеген, хатшылық , бірінші хатшылық қызмет атқарған деп тансытырды.
Ескі тәртіп, ыңсыз-шыңсыз ... әдіс ... ... ... ... ... ... лебізін айтпай-ақ, жоғарыдан, шешіліп келісіліп қойылған ұсыныс самсаған қол көтерілумен "бір ауыздан" ... ... ... ... ... пленумға кеткен уақыт небары 18-ақ минут екен.
Д. А. Қонаев әлі қызметінен босамай КОКП ... ... ... ... ... бюросының мүшесі бола тұрып, пленумды өзі ашып жүргізуі тиіс еді. ... оны ... да ... де, ... де СОКП Орталық комитетінің сол кездегі хатшысы Г. П. Разумовский болды. Өктемдік кемсітушілік, көкірекпен итерушілік, санаспаушылық емей не болды. Ол Д. ... ... ғана ... ... оны босату, ал оның орнына Г. В. Колбинды сайлау жөнінде ұсыныс жасалды. Басқа бір де бір адам ауыз ... жоқ. Кім ... ... екен ... арам ... ... ... КОКП ОКның ұйымдық, партиялық жұмыс бөлімінің сектор меңгерушісі Н. Ф. Мишенко текке ... ... ... ... қара дақ ... ... бірі болып шықты. Пленум жөнінідегі алғашқы ақпарат сол 16 күні сағат 15-те ... ... ... яғни 17 ... ... ... және ... правда" газеттерінде құрғақ ақпарат қосарлана жарияланды. Сондай-ақ Г. В. Колбиннің өмірі қысқаша баяндалды, суреті берілді, суретін ... " түгі ... ... тұрған, өңі сұсты қабағы қатулы екен" деді. Желтоқсанда ызғар шашып келегендей еді ол. ... ... ол ... ... ... ... 17-18-індегі жастар толқуы ұнай қойған жоқ оған. Ал, толқын басталмай-ақ жұрт пленум шешімін ... ... "оу, ұлан ... ... ... ... ... лайықты бір адам табылмағаны ма" десті.
Алдымен республика Мемлекеттік қауіпсіздік комитетімен Ішкі істер министрлігінің мәліметіне назар аударсақ:
"17.12.86 г. 08.45. ҚОКП Қауіпсіздік ... ... ... ... хабар келіп жетті: Брежнев алаңына бір топ жасатар жиналды. Алаңға Қауіпсіздік Комитетінің оперативті тобы кетті. Алаңда 200ден астам адам ... ... ... ... народу-своего вождя!" деген жазулары бар плакаттары бар.
10.20 Адамдар саны тез ... ... ... ... ... бастады. Араларынан "Лениннің идеясы жасасын" және "Мы за добровольное сближение наций, а не за ... ... екі ... ... плакат сөздеріне бас жарып, көз шығаратындай әбестік көріне ме? Бұрын да ондай ұрандарды демон ... алып ... ... ... ... ... зиян байқай қолйғанын кім білсін. Қорыққанға қос көрінген-ау, шамасы.
Ал шынтуайтына келетін болсақ, Орталық Комитет пленумының шешімін қанағат тұтпаған ... он ... ... ... ... ой мазалағаны ертеңгі оқиғадан белгілі болды. Талайдың түн ... ... Алда ... не ... тұр, ... ... не ... дегенкүдікті сезім биледі. Өйткені, бұрын жоғарыдан басшы ғып әкелген адамдардан қайрымдылық пен ... көре ... ... бұл жолы да ... ... ... Әсіресе, студент жастары арасы тез қозғалды. Пленумнан ... түні ... ... ... шықты. Сана мен жүрекке түскеен от ұшқыны тез ... қоя ... ... пленум шешіміне көңілдерінің толмайтындықтарын білідірді. Жоғарғы оқу орындарының жатақханаларында алаңға шығып, ... ... ... ... ... ... олар ... өзгеріс боларын естіген, білген. Сөйтіп, ертең ертемен бір топ студенттер алаңға бет ... ... ... ойы- ... ... ... праволары мен проблемалары туралы сөз жүргізу. Алайда, оларды бір қолында ... бір ... ... бар, бес ... сақадай-сай сабаздар қарсы алды. Бейбіт шеруге шыққанжастардың бейбіт тілеу ағаш жанқасындай быт-шыт болып ұшып жатты.
"Жастық шақ көк ... жүзі емес ... ... ... сермегендей",
-деп әйгілі сері ақын Мәди айтқандай, жалын шарпып жанын жанып шыққан жастар неден тайынсын. ... ... ... ... ... ... білдірілген наразылық еді. Ол саяси сипат алды. Ал, республиканың жаңа басшылығы жастармен тең сөйлесуге арланды, олармен терезесі тең түрде ... ... ... ... ... намыс көрді, яғни әкімшілдік әміршілідік өктем көкірек, өр мінез көрсетті.
17 желтоқсанда таңғы сағат сегізде бұрыңғы Брежнев алаңында жастардың алғашқы тобы ... ... саны 200-300 ... еді. ... ... ... Бұл ... Қазақстан Компартиясы Орталық комитетіне сағат 9-9.30 шамасында хабарланды. Көп ... ... ... ... ... Астанаға кірер жолдардың бәрі де жабылды. Шеруге ... саны ... ... түс ... бес ... дейін жекен. 11.30-дан 14.00-ке дейін Орталық комитеттің кейбір мүшелері ... ... ... ... , қызу ... ... ... мәмлеге келе алмайды. Теңіздей толқыған алаң үстінде әлі тәртәіп сақталып, қақтығыс басталмаған шақ. Сағат 18-ге жетті. Түн ... ... ... қара ... ... Шынында жастар басына қара түнек төнді. Сол кезден бпастап қуу, тарату қимылы басталды. Ондай шешімге Г. В. ... О. С. ... В. М. ... Г. ... ақылдасып отырып келген. Шешімді орталық мақұлдаған.
Демонстранттарды қуу, ... ... ... 24- ке ... ... байыбына терең бойламай тағылған айып КОКП ОРталық Комитетінің Саяси ... 1986 ... ... ... ... ... ... арқауы болды.
Иә, сонымен, Брежнев алаңы қара-құрым адамға лық толы. Сәтбаев, Фурманов атындағы Бейбітшілік көшелері жағынан алаңға ... ... ... ағылған қазақ жастар. Олар студент қыздар мен жігіттер, жас жұмысшылар, оқушылар. Айнала ... ... ... ... қызу ... жас ұландар.
Бейбіт демонстрацияға шыққандардың арасында сөзін ақын Ж. Нәжімеденов, ... ... Ш. ... ... ... Қазақстаным"әнінің тексті таратылды . Әр тұста шырқалған бұл ән алаңдағылардың рухын көтерді .
Әннің: ... ... ... ... ... ... болып төгілемін, елім.
Туған жерім менің - Қзақстаным"
- деген қайырмасына ... ... ... ... үн ... ... ... әкеткен.
Әсіресе, 18 желтоқсанда демонстранттар қатары арта түсті. Сәтбаев көшесімен Орталық стадионның арғы жағынан алаңға лек-легімен ... ... М. ... ... ... әр ... ... келіп шоғырланған олар қазіргі Жібек жолымен ұрандатып, көтеріңкі күйде сап түзеп жүріп отырып, Бейбітшілік және Абылай (бұрынғы ... ... ... өрлей алаңға қарай бет алды. Үйлердің терезелерінен, ... ... ... жұрт"бекерге арандайды-ау мына жас қыздар мен жігіттер" деп ... ... ... ... Абай және Фурманов көшелерінің қиылысына топ-топ жастар. Бұл күні ... ... ... ... алып ... ... Қойылған талапқа мардымды, қанағаттанарлық жауап ала алмағандықтан демонстрация екінші күнге созылып кетті. Жастармен тең сөйлесіп, жағдайды ... ... ... ... ішінен ешкім бола қоймады. Керісінше көмекке милиция шақырылды. 18 желтоқсанда ... ... М. С. ... ... бойынша негізінен орыс жұмысшыларынан топтастырылған жасақшылар келтірілді. Зымияндыққа найза бойлай ма? Бұл "ұлттық ... ... жала ... М. С. Соломенцев пен Г. В. Колбиннің ойлап тапқан айласы екен.
Халық жасақшыларын ұйымдастырып, қаруландыру М. Меңдібаев пен Г. ... ... Бұл іске ... ... ... аса ... танытқандарМосква және Октябрь аудандық партия комитеттерінің бірінші хатшылары Ю. Ежков пен Ю. Мещеряков. Кейін М. ... пен Ю. ... ... Комитеттің секретарлары болуы тегін емес еді.
Сондай-ақ сегіз қаладн мұздай қаруланған армия және ішкі ... ... ... ... ... ... Олар Новосибирск және Ташкент қалаларынан да шұғыл жеткізілді. ... ... ... ... ... қос-қостан сап түзеп өткен бронетранспортерларға мінген олар алаңда шоғырланды. Танктер де келтірілді. Он бес БТР тұрды. ... қол ... ... ... ... жандарға суық ызғарын төгіп, қауіп төндірді. Сөйтіп, алаңға саны-50 мың ... 20 мың ... ... 16 ... жасақшылар шоғырландырылды. Ал демонстранттардың қатары он мыңға жуық. Сонда да міз бақпайды, ... ... ... ... ... ... қазақ телевизиясының редакторы Х. Қожахметов "Желтоқсандағы бейбіт демонстрацияны ... ... ... мен ... 93 ... ... емес ұлт ... болғаны баршамызға мәлім",-деген тұжырым түйеді
Сөйтіп, желтоқсанның 17-нен 18-не қараған түні алаң ... ... ... үш қатарлы қоршауда қалды: жасақшылар олармен бетпе-бет келіп , алдында тұрды, одан кейінгі екінші қатарда ... ... ... ... Осы ... ... М.С. ... белгілі болмады деу қиын. Ол біле отырып, насырға шапқан істі бейбіт ... ... неге күш ... деп ... амал ... жақ ... ... Теке тірес. Шегінер ешкім жоқ. Алаң үсті ықсып тұр. Жастар талабын тыңдап, ақыл ... ... ... ... адам да табылмады.
Жастардың жүзінде үрейдің ізі де білінбеді. Бір кезде өрт сөндірер қан қызыл машиналар көрінеді. Жиырма ... ... ... ... ... ... олай арындап былай арындап, демонстранттардың үстіне су шашып жаңбырдай боратты. Жұрт арлы-берлі қашқалақтап, ілгері - кейінді лықсып тұрып ... ... ... қоймады.
Енді шеп тұрған милиция қарсы жүрді. Демонстранттар да үркіп-қорқып жатқан сыңай танытпады. Әлі де парасаттылық пен үміт ... Сап ... келе ... ... ... жақындап, шабуылға шығып жастарды қуа бастайды.
Милиционерлер алдымен шерудің алдыңғы ... ... ... ... алып ... ... ... көпшілік соңынан ерген оларды бөліп, оқшаулап алып қоршауды қалдырды. Ал олар ... ... ... еді. ... ... ... бара ... сенім артқан белсенді жастардың қоршалып қалғанынан сезіктенген демонстранттар ... ... ерік ... ... тас тағы басқа қолған түскен нәрселерді лақтырады. Шиеленіс ушығып, өрттеу қаулап ала ... ... ... арты ... жуық ... басылмайтын опыр-топырға ұласты. Екіжақты барған сайын күшейе түсті. Одан әрі алаң қанды ... ... ... ... ... қозғалысты басып-жаншып,қарусыз жастарды құшырлана ұрып соғып, бас жарып, көз шығарып, шаштан жұлып,аяқтан сүйреп, өлермен етіп мертіктіріптепкіге салып ... төбе ... ... ... ... Г. В. ... ... бөленіп ,айызы қанып тұрған шығар-ау.
Ал республиканың қазақ басшыларының дәті шыдап, бақылаушы ... қана ... ... ... да партия, совет, милиция, қауіпсіздік комитетеі, прокуратура басшылары ше? ... ССР ішкі ... ... ... ... Э. ... "Балдар! Жатақтарыңа қайтыңдар!" деп қайта - қайта дауыстауы кімге басу айтқандай еді. Алаңдағы жағдайды сол кездегі республика компартиясы ... ... ... З. ... ... ... ... төрағасы С. Мұқашев, Министрлер Кеңеңсінің төрағасы Н. Назарбаев, Алматы облыстық партия комитетінің хатшысы М. Меңдібаев және ... ... ... па еді. Г. В. Колбиннің сценариі бойынша қақтығыс өрби берді. Республика прокуроры Ғ. Елемесов "жігіттер, бұл ... ... арты ... ... деп ... ... Қорқытқаны шын болды.
Сәске түс болмай - ақ қақтығысқа тап болған олардың ішінен бастарын таңып, қолдарын мойындарына асып ... ... ... ... көрген адамдар басу айтып, ақыл беріп тоқтатпақ болған. Түрлері түнеріп ашу-ызаға булыққан, намыс жанын жаныған олар жуық ... ... емес еді. ... ... ар - ... ... тапталды, сана - сезім уланды, тәнге жара түсті.
Алаңдағы жағдай жедел түрде Москваға хабарланып отырды. КСРО Ішкі Істер министрі А. В. ... ... ... ... В. М. ... ... ... Кейін айқындалғанындай Г. В. Колбин КОКП Орталық Комитетіне телефон арқылы сөйлесіп, өзі мәлімдеп отырған. Оның "КОКП ... ... Бас ... М. С. ... оқиғаға қатысты мазасызданып отыр" деп желтоқсанның 17 - нен 18 - не қараған түні ... ... ... ... ... жиналысында айтуына қарағанда желтоқсан оқиғасы туралы Орталықтың лауазымы үлкен адамдары толық білгенболып шығады. ... басу ... ... ... Г. В. Колбин тікелей М. С. Горбачевпен келісіп іске ... ... ... оның Г. В. ... қолдауы болмаса А. В. Власов та, В. М. Чебриков те өз беттерімен күшті қол жіберуі екіталай. А. В. Власов өз ... ... ... ... ... әкелуге шешім қабылдаса, В, М, Чебриков өз тарапынан республика Мемлекетитік ... ... ... В. М. ... ... ... ... басу, оны ұйымдастырушылар мен қатысушыларды жазалау шараларын Орталықтың өкілдері және Г. В. ... өзі ... Ол үшін штаб ... ... ішінде КОКП Орталық Комитетінің ұйымдастыру партиялық жұмыс бөлімі меңгерушісінің бірінші орынбасары Е. З. ... сол ... ... ... менгерушісі Н. Ф. Мишенколардың кіналары шаш етектен деп білеміз. Олардың қатарында КСРО ... ... ... ішкі істер министрлігінің, Бас прокурордың шен - шекпенді қызметкерлері де бар. Ал ... бұл ... ... ... ... ... хатшысы О. С. Мирохшин, Ішкі істер министрі Г. Н. Князев, Мемлекеттік ... ... ... В. М. Мирошник бар еді. Жауапкершілік жүгі осылардың мойнында. Басқақ, бір де бір қазақ басшы жуытылмапты.
Алматы әскери ... ... ... ... мұқият жүргізілді. Ол аз болса, басқа аймақтардан - сегіз қаладан әскери күштерінің бөлімшелері әкелінді. Ондай ... КСРО Ішкі ... ... А. В. ... ... Ол ... ... деп табылды кейін. Оқиғаның екінші күнгі түнінде алаңға әскери училищенің жеке құрамдары кіргізілді. КСРО Қорғаныс министрін Г. В. ... ... ... Орта Азия ... округының қолбасшысы В: Н. Лобовтың бұйрығымен алаңға Алматының жоғарғы әкери ... ... ... мен бронетрпанспортерлері келтірілді. В. М. Чебриковтың келісімін алғаннан кейін Қазақ ССР Мемлекеттік Қауіпсіздік Комитетінің төрағасы В. М. ... өз ... ... ... ... курсанттарын тартты 17 желтоқсанның түнініде өткен астананың ... ... ... кейін, ертеңіне "Халық" жасақтары құрылып, олар темір таяқтармен, арматура кесінділерімен, шынжырлармен, кабельдермен ... ... ... ... мен ... жаңа ... ... тапқан зымиян бір қулығы -жасақтарды бірыңғай орыс ұлтының өкілдерінен құрауы. Ол-қозғалысқа ұлтшылдық реңк беріп , ... ... ... деген айдар тағу үшін қажет екен.
Бес жыл өтсе де, бес ғасыр өтсе де ұмытылмайтын оқиғалар болады. Ұмытылмайтыны оның ... ... ... байланыстылығында. Қоғам құрсағында жетілген қайшылықтардың салдары ретінде көрінген мұндай ... ... ... ... 1986 - ... ... ... да ауыл - үйдің әңгімесі емес, дүмпуі алты құрлықты аралап кеткен, жеңіп алған демократиясымен салыстырғанда құрбандығы он есе, ... жү есе ... ... ... ... ... бір ұлыстың жанына салған жарақатыауық - ауық алдынан шығып, ақырғы бір ... ... ... ... үш күн ... кетілтіп кеткенін сездіре беретін ғаламат оқиғаның бірі болды.
Қазақ тұрмысында жиырмасыншы ғасырда өткен қадау - ... ... ... ... ... ... ... бұл бырқаныстың ұлт басына үйірген үрей бұлты жуық арада сейілер емес. Сейілубылай тұрсын, сол бір ... ерте ... қыс ... тоқырау тажалының табанында аяусыз, армансыз тапталған ар-намыстың ышқанған даусы ... әлі де ... ... Сол ... арасынан он екіде бір гүлі ашылмай қиылып кеткен қызғалдақ қарындасымыз - Ләззат.
Осы бір нәзік те қаақтың батыр қызына ... жыр - ... ... ... ... оты көкірегінде қайнаған.
Халқы үшін, намысы үшін елінің
Өліміне де жасқанбаған, таймаған.
Халқың үшін жасқандың ба өлімнен,
Тәнің мәңгі өшпес ... ... сені ... ... орын алар бейнең көңілден...
Ақжазықтың жылуысың, күнісің,
Ауылымның бұлбұлысың, үнісің.
Ақжазықтың мақтанышы Ләззаты,
Ақжазықтың жайнаған ... ... ... қаһармандарының бірі, қазақтың жас батыры Қайрат Рысқұлбековке телестудияның операторы, жасақшы С. А. Савицскийдің өліміне ... ... ... айып тағылды. Тергеу барысында ол өзіне тағылған ондай кінадан ... бас ... ... соққыға жығылып, мерт болу жағдайы кезінде Қайрат мүдем басқа жақта болғанын хабарлап, жалған айыпты мойындамайды. Әйткенмен, кейбір ... ... жала ... ... де, ... да, ... да мысын басып кеткені соншама, Қайраттың дәлелдері еленбеді.
Сонымен Қазақ ССР Жоғарғы сотының қылмыстық істер жөніндегі сот коллегиясының 1987 ... 16 ... Қ. ... ... деп ... ... ... Рысқұлбековке қойылған айып:
- 1986 жылдың он сегізінші ... он бір ... ... ... көшелерінің қиылысында бейбастақтық жасады;
- Савицкийді өлтірді;
- Ведельді ауыр жаралады;
- ... ... үйі ... ... ... А. А. ... қол ... процесі 1987 жылдың 25 мамырынан 16 маусымына дейін өтті. Төрағалық еткен Қазақ ССР-і ... ... ... Е. Г. ... Сот Қ. ... ... ССР-і Қылмысты істер кодексі 173 бабының бірінші тармағы бойынша ату жазасына кесті. Ең ауыр ... ... жала ... ... айып тағылған Қ. Рысқұлбеков құрбандыққа шалынды. Оған үкім қағазы 1987 жылғы бірінші шілдеде тапсырылған. Апыр-ай , 20 жастағы ғана ... ... ... қию не ... қара ниеттілік. Қайрат қуынды. Қазақ ССр-і Жоғарғы сотына , КСРО Жоғарғы Сотына шағынғанмен еш нәтиже шықпайды. Одан әрі ... ... ... КСРО ... ... ... 1988 ... 28 ... ... ... Қ. Рысқұлбековке кешірім жасалып, өлім жазасы 20 жыл бас ... ... ... 1988 ... 21-ші мамырында Қайрат дүниеден өтті. Сөйтіп қанаты қайырылып,жарық күнмен мәнгі қоштасты. Ол жөніндегі тергеу ісі ... ... ... ... ... де құпия ұсталды. Тергеуді құпия жүргізіп, оны жалған айыпты мойындатуда істелген заңсыздықтар туралы Қайрат ... деп ... ... ... айта ... сау жер жоқ, ... сұққылағанда шыбын жаным көзіме көрінді".
Қайрат түрмеде өзін - өзі өлтірген ... ... ... орындардың таратқан хабары бұл.
Право қорғау орындарының басшылары Қ. Рысқұлбеков өзіне-өзі қол салды, өзі ... ... ... сөз ... ... жалтара бастады. Келтіретін уәждары Қайраттың жазып қалдырып кеткен "соңғы" хаты. Қайрат үй - ішіне, туған - туысқандарына өмірден ... ... де, ... де 20 жыл бойы ... ... деген көңіл құбылысын, қоштасқанын жазыпты деп алға тартты. Сондай-ақ, оның өлімі туралы құпияның сыры ... ... ... ... белгі берді. Комиссияның төрағасы М. Шаханов интервьюіне көңіл қойсақ. Ол: "Мынадай фактілер көптеген сұрақтар туғызады. ... ... ... өзгертіп, Семей қаласы арқылы жөнелтіледі. Ол Қарағанды арқылы Свердловскіге жөнелтілуі тиіс еді. № 21 камераға ... бір күн ... ... ... колониядан әкелінген қауіпті қылмескер К. Власенко отырғызылады. Бұған дейін алты рет сотталған, кісі өлтірген нашақордың Рысқұлбековпен бір камераға ... ...
Қ. ... ... ... ... жөнінде алғышқы хабарды Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің қызметкерлері оның аулына жеткізіп, туған - туысқандарына марқұмның ... алып ... ... ... ... ... ... алып қайтуға бара алмайтындығы жөнінде жалған телеграмма ұйымдастырып жіберіледі. Міне, келтірілген деректер Қайрат Рысқұлбеков өзін - өзі ... жоқ, бұл ... сот ... ым - ... білдірмей жалған құрастыруы дегенді байқатады.
Дүние жүзіндегі ең құнарлы әрі ұлан-байтақ жердің небәрі жетпіс жыл ... тоз - ... ... ... ауа мен суды да, адамдардың санасын да улап, халықты қайыршыландырып, рухани аздырған Компартия таратылды.
Тек жеке өзі ғана билеп - ... ... ... ... ... ... жол ... демократияға, егеменді мемлекеттердің толық дербестігіне қастандық жасады.
Еліміздегі алғашқы құрбандары - 1986 ... ... ... қатысқан қазақ жастары. Нағыз құрмет пен алғысқа лайық сол жастар емес пе еді? Олар не көрді?
Менмендігі ... ... ... ... ... оның ... ... ордасы -СОКП Орталық Комитетінің Саяси Бюросы алғыс орнына бүкіл қазақ халқын қарғысқа ұшыратып, оның мойнына "ұлтшыл" деген қарғы ... ... жүзі ... ... ... ... ... аңқау басы алданып, алаңға шыққан жастарымызды тіпті көшеде өз ... ... бара ... да ... ... , ... күрекпен ұрып-соғып, итке талатты, қыстың сақылдаған сары аязында машина-машина ғып қала ... ... , ... ... ... ғып ... ... шешіп алды. Осынша қорланғанын азсынып, топырлатып түрмеге жапты, оқудан шығарып, жұмыстан қуды, алайын деп тұрған ... ... ... Орталықтың жапқан жаласына сенген басқа ұлт өкілдері қазақтарды одан әрі ит етінен жек ... ... ... ... ... ... Мұндай кінәсіз жазадан жанға түскен жара әлі күнге дейін әлі ... ... ... ... ... заманалық мән-мағына, сыр-сипатқа ие, сол ұлттың барша ұл қызы үшін қасиетті, киелі күндер болады. Бұл-жалпы ... ... тән ... ... ... ХХ ... ... дейін де мыңдаған жылдық төл-тарихы бола тұра, қазақ ұлты сол тарихының соңғы үш ғасырға жуық ... жат ... атап ... ... ... империясы, кейін Кеңес империясы шеңберінде үстемдік жүргізген ұлыдержавалық орыс мемелекетіне-тәуелді болуы ... ... жат ... ... ... жұрттық немесе жасанды идеологиялық атаулы күндерді атаулы күндерді салтанаттауға мәжбүр ... ... бұл ... ... азаматтық сана-сезімі ұлттық нигилизм мен мәңгүрттік уымен уланбаған, бодандық-құлдық психологиядан азат, оңы мен солын түзу бағамдаған көзі ашық әрбір ... үшін жан ... ... намысты өртер қорлық еді. Солай болса да, олар ... қан ... ... ... ... ... төзбеске лажы болған жоқ. Біздің де өз тарихымыз, дәуірлік, жадылық өз ... еске алар ... ... бар емес ... ... мойнына орыстан өзгені жөні дұрыс адам деп танымаған Мәскеу ... ... тән ... ... ... дереу "ұлтшылдық" қамытын кигізіп, "зиянкестікітің" қыл бұрауымен буындырудан басқаны білген жоқ. ... да ... ... пен ... ... мен ... деңгейі мәскеулік "көсемдерден" он есе биік қазақтың талай арыстары өмірден өксіп өтті, ұлыорыстық жабайы саясаттың құрбандығына аяусыз шалынды.
Планета ... ... орсы ... ... империясы" емес екенін дәлелдеу мақсатымен "қайта құру" саясатын таза "кеңестік" даңғазалықпен дабыл қаға жарияланған "ұлы державаның ... ... ... ... ... ... ... мазақ болған "құрлықтың алтыдан бір бөлігін шын мәнінде жаңғыртып, анық демократиялық бағытқа бұру емес, сол ... ... ... империялық "одақтың" екіжүзді әлпетіне сәл-пәл "демократиялық бояу жағу арқылы "әдемілеп", бір ... - орыс ... ... орыс императорларының ұлы мекені - Кремльге тырп етпей бағынатын "жаңарған ... ... ... өлердей таныс тоталитарлық зорлықшыл мемлекетті сақтап қалу екендігі ер түрік ... ұлы ... ... ... рухын қанымызда сақтай білген бүгінгі айналып кеткір өрімдей ұл - ... ... ... ... "Жоқ ,бұдан былай біз қазақдеген ұлы халықты ... ... ... ақыл - ... әзер жететін топас генерал - губернаторы басқаруына көне алмаймыз!" - ... ... ... ашу - ызаға толы саңқылдаған қыран үні бүкіл жер жаһанды дүр сілкіндірді.
МҰЗДА ЖАНҒАН АЛАУ
Бұл - ... пен ... ... мен ... ... ... әрі жақын, әр қаралы 1986 жылдың 17 - ші желтоқсан күні еді. Бұл - ғасырлар бойы ... ... ... ... ... жаралап, санасын улай, ұлттық болмысын жоқ етуге барын салған адамзат тарихындағы адамгершіліктен жұрдай, аяушылық дегенді білмейтін ең ... ең ... ең ... ең ... ең ... ... ... - орыс империясының бұратола күйреуіне жол ашқан құлдық бұғаудың ең ... ... күл - ... етіп , ... ... ұлт - азаттық қозғалыстың шешуші кезеңіне аяқ басуына дем берген бүкілдүниежүзілік - тарихи ... бар ұлы күн ... сол ... ... күш - ... әлі мол ... өз ... соншалықты қауіп - қатер төндірген "қырсық бұратанылырдың" күтпеген жерден бұрқ еткен қарсылығын кешіруі, әлбетте, тіпті де мүмкін емес еді. Ол ... де жоқ. ... азат ... үшін ... шүберекке түйіп, алапат күшке қарсы алаңға шыққан мыңдаған уыз жасты ... ... ... ... ... адамдарды қырып - жою үшін арнайы дайындықтан өткен аю пішінді робот - ... ... ... туратты, шовинистік өшпенділіктен көзіне қан толып, адами ... ... ... ... ... темір таяқтарымен мыжғылады, әскери техниканың шынжыр табанымен езіп жаншыды, көзшұнақ аязда өрт сөндіруші машиналардың ересен қысыммен шашқан суымен ... ... ... ... ... - жоса қанға бөктірді...Ол аз болғандай, қолған түскен қаракөз аруларымызды айуандықпен зорлап, абыройын төкті, жігіттердің ар - намысын ... ... ұрды - ... ... білгенін істеді... Оған да қанағаттанбай, талайбоздақты кінәсіз соттап, әділетсіз үкім шығарды, итжеккенге айдады, түрмеде шірітті... ... да ... ... ... қандасымызды оқудан шығарды, жұмыстан қуды, баспанадан айырып, астанадан, облыс орталықтарынан, басқа да ... ... ... Оқу ... басшылық қызметтерде қазақ көбейіп кетті деп, процентомания індетін үдетті... Ал қорытындысында қазақ халқын дүние жүзіне тұтас ... деп ... тек қана орыс ... ... болатын былғаншты үкімді бекіткен Мәскеудің масқара жарлығын империяның бүкіл хабар - ошар құралдары бірімен бірі ... ... ... ... ... ... Африка саванналарына дейін түгел таратты!..
Көз көріп, құлақ естімеген осыншама тұрпайы, жабайы зорлық - зомбылықты Горбачев, Соломенцев, Колбин және басқа "ұлт ... ... ... ... бастаған империялық "ақсүйек" тоьыр жоспарлап, іске асыруға нұсқау берсе, тікелей іске асыруға жер - ... ... ... ... бұзақы" қазақтарға лап қою үшін тек айтақты күтіп отырған қаныпезер шовинистер емес, ... ... ал ... ... ... алдына түсіп, Мәскеудің "жылы қабағы" үшін, сол "қабақтың астына екі бюүктеле жарамсақтанып жүріп ... жылы ... биік ... ... атақ ... ... ... арнайы артықшылықтары үшін, ақыр аяғы қарақан басының "амандығы" үшін, тұған халқын ойланбай сатуға даяр өз ұлтымыздан шыққан ... ... ... - ... ... да ... сала ... Біле білсек, желтоқсан оқиғалардың біздер, қазақтар үшін ең қиын , ең ауыр ... де тап осы ... ... ... ... шешу мүмкін емес лас түйін, бірақ ерте ме кеш пе, оны ... да ... тура ... ... араға бес жыл салып, ұлтымыз зарыға күткен аса маңызды құжат - тәуелсіз Қазақстан ... ... ... Назарбаев қол қойған "Қазақстандағы 1986 жығы желтоқсанның 17-18 -індегі оқиғаларға қатысқан үшін жауаптылыққа ... ... ... ... ... та ... ... . Әлбетте, қуанарлық жетістік. Әттең кешігіңкіреп шықты. Неге десеңіз, халқымыздың көкейінде желтоқсан өрендерінің адам алдында да, құдай алдында ақ, таза ... еш ... ... жоқ: олар өз ... ... әлдеқашан құрметті, сыйлы орын алған болатын, тек баршамыздың дегбірсіздігіне ... - осы ... ... ... ... енуі еді. ... кеш ... дегендей, оған да қолымыз жетті. Жас қанға кілкіген "Жаңа алаң" ... ... ... ... ... желтоқсан трагедиясына қатысты өңге "шаруалар" да "біржөнге" келтірілгендей болды. "Оқиғалар өз бағасын алды, енді бұл жөнінде әңгіме қозғаудың ... ... ... ... та ... ене ... ... де, уақыт, өмір заңдылығы, халық тілегі жауырды жаба тоқу ... ... ... ... ... қоймады. Жұртшылық аңсағандай жылдам болмаса да, әділеттілік үні тасты бұзған тау қызғалдағы тәрізді бірте - ... ... ... ... ... ... ... съездер сарайынан Мұхтар Шаханов даусымен "кеңес қоғамын" қайтадан селк еткізіп, азамат ақынымыздың өзі бастаған комиссия құруға мәжбүр ... ... ... ... ... ... - кебін түгел сыпырылмаса да, өлім аузында жатқан бейбаққа қайтадан жан бітірерліктей ... ... Есін шала - пұла ... ... күрмеле айтқан үзік - үзік алғашқы айғақтарының өзі - ақ төбеден түскендей әсер етіп, !кеңестік интерұлтшылдардан" өзге адам ... төбе ... ... ... жағасын ұстатты. Мұндай жағдайда, әрине, қаншама имансыз ... да, ... ... ... ата, тісін қышырлата отырып, өз тарихында тұңғыш өзі шығарған "талқыға жатпайтын" қаулының ... ... ... ... ... жоқ. ... ... Бейісқұлов. Т. "Желтоқсан ызғары". Алматы "Мерей", "Қазақстан", 1994.
2. ... ... ... Алматы "Жалын", 1992.
3. Айтбайұлы Т. , Зейнәбін Т., Алматы, 1986. Желтоқсан. Алматы "Дәуір",
1992.
20

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алашорда және қазақ әдебиеті8 бет
Орталық азиядағы исламның радикалдану үрдісі5 бет
Төле би жайлы37 бет
Бодандыққа қарсы жойқын бұлқыныс11 бет
Желтоқсан көтерілісі9 бет
Орал, Торғай облыстарына қоныстандырудың қорытындысы69 бет
Қазақстанның патшалы Ресейге бодан болуы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь