Кәсіпорынның ақша қаражаттары

КІРІСПЕ
1 КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Ақша қаражаттарының мәні және түрлері
1.2 Кәсіпорынның ақша қаражаттарын бөлу механизмі және есептеу әдістері
1.3 Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын жоспарлау
2 «ӨзенМұнайГаз» ӨНДІРІСТІК ФИЛИАЛЫ АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ БӨЛУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ
2.1 «ӨзенМұнайГаз» Өндірістік Филиалы Акционерлік Қоғамының шаруашылық қарекетіне талдау жүргізу
2.2 «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ қаржылық жағдайын талдау
2.3 Ақша қаражаттары ағымын басқаруды талдау
3 КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЖОЛДАРЫ
3.1 «ӨзенМұнайГаз» Өндірістік Филиалы Акционерлік Қоғамының даму стратегиясы
3.2 Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын оңтайландыру әдістері
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі таңдағы шаруашылық шарттарында көптеген кәсіпорындарда өз дамуының стратегиясы мен тактикасын жеке таңдау мүмкіндіктері бар. Кәсіпорынның өзін өзі қаржыландыруы басты мәселе болып табылады.
Кәсіпорын қаржысы мемлекеттің қаржы жүйесінің негізі болып табылады, себебі кәсіпорындар халық шаруашылық кешенінің негізгі бөлігі. Кәсіпорын қаржысының жағдайы жалпы мемлекеттік және аймақтық ақша қорларының қаржылық ресурстармен қамтамасыз етілуіне әсер етеді. Мұнда тікелей байланыс орнайды: кәсіпорындардың қаржылық жағдайы неғұрлым тұрақты болса, соғұрлым жалпы мемлекеттік және аймақтық ақша қорлары қаржы ресурстарымен қамтамасыз етіледі, әлеуметтік-мәдени және басқа да қажеттіліктер қанағаттандырылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жыл 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа Жолдауындағы «Жаңа кезеңнің негізгі міндеттері» деп аталатын бесінші бөлімнің «Өндіруші сектордың тиімділігін арттыру» атты үшінші міндетінде мұнай-газ саласы кәсіпорындарының тиімділігін арттырудағы маңызды мәселелер мен алға қойылған міндеттерді атап өтті. «Қазақстанның өңірлік, содан кейінгі жерде әлемдік энергетикалық кеңістіктегі тұғырларын одан әрі нығайтудың толымды стратегиясын әзірлейтін уақыт жетті. Өзіміздің энергетикамыз бен мұнай химиясын дамытудың басты мәселесі – энергия өнімдерінің қосылған құнын ұлғайту арқылы бұл секторлардың кірістілігін көтеру. Әсіресе, мұнай химиясы, газ ресурстары, экспорттық энергия дәліздері сияқты басым секторларды басқару тиімді болуға тиіс. Әлбетте, бұл – рынокқа қатысушылардың барлығына қойылатын, бірақ, ең алдымен, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі мен “Самұрық” мемхолдингіне қойылатын талаптар.
Біздің энергетика мен мұнай-химия салаларын дамытудың басты мәселесі – энергия өнімдеріне қосылған құнды ұлғайту арқылы осы секторлардың табыстылығын арттыру. Әсіресе, мұнай-химия, газ ресурстары, экспорттық энергия маршруттары сияқты басым секторларды басқару пәрменді болуы тиіс. Біріншіден, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі мұнай мен газ өңдеу кәсіпорындарын жаңарту мен қайта жарақтау, жаңа мұнай-химия өндірістерін құру жөніндегі бағдарламалар әзірлеп, оларды іске асыруы қажет. Біз мұнай мен газ секторында қосылған құны жоғары және ілеспе әрі аралас өндірістерді дамытуға тиіспіз», - деп елбасы жолодауында нақтылап көрсетдендей, мұнай химия саласын дамыту ең алдымен осы секторларда қызмет атқаратын компаниялардың даму саясатымен тығыз байланысты. Кәсіпорынның ел экономикасы мүддесіне тиімді қызмет атқару үшін алдымен бәсекелестік шарттарында және тұрақсыз қоршаған орта жағдайына кәсіпорынның тез бейімделіп, қалыпты қызметінен ауытқымауы маңызды /1/.
Ақша қаражаттары нарықтық экономикадағы ең дефицитті ресурстар болып табылады. Кәсіпорыннның қызметінің табысқа жетуі ең алдымен оның басшыларымен ақша қаражаттарын тарту және оларды тиімді мақсаттарда бөлуне байланысты.
1. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007жыл 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы, 28.02.2007 ж. Астана
2. Балабанов И.Т. «Финансовый менеджмент» //учебник – М.: Финансы и Статистика, 1994 г.
3. «Финансовый менеджмент: теория и практика» //под ред. Стояновой Е.С.- М.: Перспектива, 1996 г.
4. Балабанов И.Т. «Основы финансового менеджмента. Как управлять капиталом?» – М.: Финансы и Статистика, 1994 г.
5. Бланк И.А. «Финансовый менеджмент» : Учебный курс.-К.:Ника – Центр, 1999.-528с.
6. Ковалев В.В. «Введение в финансовый менеджмент» – М.2000 г., стр.538
7. Литвин М.И. «Управление финансами предприятий»- / Финансовый менеджмент/ - 2002 г. №6.
8. Кошкарбаев К.У. «Финансовые ресурсы корпорации: теория, парктика и менеджмент» – Алматы 2004 г.
9. Шеремет А.Д. «Экономический анализ в управлении производством» – М. 1994 г.
10. Афоничкин А.И., Андрющенко И.В. «Управление финансами корпораций»-/ Финансы и кредит/ 2005 г. №36Тургуова А.К., Кошкарбаев К.У. «Направления рыночных преобразований в транзитной экономике Казахстана» //Сборник научных трудов/ Алматы: Экономика, 2000 г.
11. Родионова В.М. «Финансы»//Учебник.М.-1992 г.
12. Нурханова Г. «Экономическое содержание финансовых корпораций»-/ Финансы Казахстана/-2004 г. №1.
13. «Экономика предприятия»: Учебник/ под ред. проф. О.И. Волкова.-М.:Инфра-М,1998.-416 с.
14. «Экономика организаций»: /Учебник под редакцией Н.А. Сафронова-2- е изд.,перераб. и доп.-М.: Экономист,2004.-618 с.
15. Сагинова Ж.Н. «Роль финансовых ресурсов для функционирования предприятия в рыночных условиях»-/Вестник НАН РК/- 2003г. №5.
16. www.umg.kz
17. «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ қаржылық есептілігі мен бухгалтерлік құжаттары.
18. Есымханова З.К. «Проблемы формирования финансовых ресурсов предприятий» - /Статистика, учет и аудит/ 2005 г. №1.
19. Федулова С.Ф. « Управление финансовыми ресурсами и оценка эффективности их использования»-/ Финансы и кредит/-2005 г №3.
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі таңдағы шаруашылық шарттарында көптеген кәсіпорындарда өз
дамуының стратегиясы мен ... жеке ... ... бар.
Кәсіпорынның өзін өзі қаржыландыруы басты мәселе болып ... ... ... ... ... ... ... табылады,
себебі кәсіпорындар халық шаруашылық кешенінің негізгі бөлігі. ... ... ... ... және ... ақша ... ... қамтамасыз етілуіне әсер етеді. Мұнда ... ... ... қаржылық жағдайы неғұрлым тұрақты болса, соғұрлым
жалпы мемлекеттік және аймақтық ақша қорлары қаржы ... ... ... және ... да қажеттіліктер қанағаттандырылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жыл 28
ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа ... атты ... ... ... негізгі міндеттері» деп аталатын бесінші бөлімнің «Өндіруші
сектордың тиімділігін ... атты ... ... ... ... тиімділігін арттырудағы маңызды мәселелер мен алға
қойылған міндеттерді атап өтті. ... ... ... ... жерде
әлемдік энергетикалық кеңістіктегі тұғырларын одан әрі ... ... ... ... ... Өзіміздің энергетикамыз бен мұнай
химиясын ... ... ...... өнімдерінің қосылған құнын
ұлғайту арқылы бұл ... ... ... ... ... газ ... экспорттық энергия дәліздері ... ... ... ... ... ... ... бұл – рынокқа
қатысушылардың ... ... ... ең ... ... ... ресурстар министрлігі мен “Самұрық” мемхолдингіне қойылатын
талаптар.
Біздің энергетика мен ... ... ... ... ... ... ... қосылған құнды ұлғайту арқылы осы секторлардың
табыстылығын арттыру. Әсіресе, ... газ ... ... ... ... ... ... басқару пәрменді болуы тиіс.
Біріншіден, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі мұнай мен газ
өңдеу ... ... мен ... ... жаңа ... құру жөніндегі бағдарламалар әзірлеп, оларды іске ... Біз ... мен газ ... ... құны жоғары және ілеспе әрі
аралас өндірістерді дамытуға тиіспіз», - деп ... ... ... мұнай химия саласын дамыту ең алдымен осы секторларда қызмет
атқаратын компаниялардың даму саясатымен тығыз байланысты. Кәсіпорынның ел
экономикасы ... ... ... ... үшін алдымен бәсекелестік
шарттарында және тұрақсыз қоршаған орта ... ... ... ... ... ауытқымауы маңызды /1/.
Ақша қаражаттары нарықтық экономикадағы ең дефицитті ресурстар ... ... ... ... ... ең ... оның
басшыларымен ақша қаражаттарын тарту және оларды тиімді мақсаттарда бөлуне
байланысты. Кәсіпорынның ... ... етуі үшін ... ... ақша ... қамтамасыз етілу деңгейі болып табылады.
Кәсіпорынның белгілі бір уақытқа алынған ... ... ... ... өте келе ол ... ... ... капиталы үнемі
қозғалыс үстінде. Кәсіпорындар арасындағы бәсекелестік ... ... тез ... ... ... ... ... капитал
салымын қажет ететін технологиялық ... ... ... ... ... ...... барлығы
кәсіпорын капиталының қозғалысына үлкен әсер етеді. Сондықтан да кәсіпорын
аясындағы капитал қозғалысын тиімді басқара білу қажет /2, ... ... ... ... ... оны ... ... білу, кәсіпорын қызметінің күтілетін нәтижеге жету, яғни пайда
табудағы басты құралы болып ... ... ... ... шарттарға
негізделген.
Ақша қаражаттары – бұл ... ... ... және қызметті таңдаудағы еркіндік беретін активтердің ең
өтімді категориясы /3, 79б./ .
Дипломдық жұмыс ...... ... өндірістік-
шаруашылық қызметін талдау негізінде ақша қаражаттарының бөліну механизмін
жүргізілу тәртібін зерттеп, оларды ... ... ... ...... ӨФ АҚ ақша ... қозғалу
процесі. Зерттеу пәні – кәсіпорынның ақша қаражаттарының бөліну механизмі.
Дипломдық жұмыста қойылған мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының мәні мен маңызын
анықтау;
- ақша қаражаттарын бөлу механизмінің және ... ... ... ... ... ... атқаратын
кәсіпорынның қаржылық жағдайына талдау жүргізу;
- зерттелген кәсіпорын ... ақша ... ... бөліну механизмін анықтау және негізгі, ... ... ... ақша ... оптималды құрылымын
анықтап, жақсарту жолдарын ұсыну.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш негізгі бөлімнен, қорытынды, қолданылған
әдебиеттер тізімінен және ... ... ... ақша ... ... ... ... сұрақтар,
кәсіпорын қызметіндегі ақша қаражаттарының маңызы мен атқаратын қызметі,
олардың бөліну ... ... ... ақша ... ... ... ... мәселелер қарастырылды.
Екінші бөлімде, нақты кәсіпорынның қаржы - шаруашылық жағдайын, ақша
қаражаттарының қозғалысын талдау, ақша ... ... ... қозғалысының негізгі көрсеткіштері талданды.
Үшінші бөлімде, ақша қаражаттарын тиімді пайдалану және оларды ... ... ... мен ... ... ... ... ақша қаражаттарының қозғалысы, оларды басқару
аясындағы отандық және шетел әдебиеттері мен ... ... ... ... ... құжаттары пайдаланылды.
1 КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
Бұл бөлімде ақша ... мәні және ... ... бөлу механизмі
мен есептеу әдістері қарастырылған. Сонымен қатар ... ... ... мен ... ... ... ... теориялық
мәселелері қарастырылған.
1. Ақша қаражаттарының мәні және түрлері
Кәсіпорынды барлық уақытта әр түрлі ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады. Оларға: инвесторлардан,
кредиторлардан келіп ... ақша - ... ... ... негізінде алынған кірістер жатады. Бұл қаражаттар ... ... ... құралдарды алу, тауарлық запастарды құру,
дебиторлық қарыздарды қалыптастыру және де өзгелер.
Кәсіпорынның белгілі бір уақытқа ... ... ... ... ... өте келе ол өзгеріске ұшырайды. Кәсіпорынның капиталы ... ... ... арасындағы бәсекелестік үнемі өзгерістегі шарттарға
тез бейімделуді қажетсінеді. Мұндай шарттарға: біршама ... ... ... ... ... инфляция, пайыздық мөлшерлемелердің
өзгерісі, салықтық заңдылықтар – бұлардың ... ... ... ... әсер етеді. Сондықтан да кәсіпорын аясындағы капитал
қозғалысын тиімді басқара білу қажет/4,270б./.
Ақша қаражаттары – бұл ... ... ... ... ... ... еркіндік беретін активтердің ең өтімді категориясы
/5-238б./ .
Өндірістік – коммерциялық цикл – ақша ... ... ... және оған ... ... алуға бағытталған кәсіпорын қызметі өнімді өткізу процесінде
дебиторлық қарызға айналатын ақша қаражаттарының түрлі ... ... ... Бұл қызмет өз нәтижесіне жетті деп есептелінеді, ... ... ақша ... ... әкелсе. Осының
нәтижесінде пайда табуды қамтамасыз ететін жаңа цикл ... есеп беру ... ... атап көрсеткендей, ақша
қаражаттары ... ... ... ... ... ... қолданылуы керек. Бұл айтылғандар «ақша қаражаттары ағымы»
деген ... ... ... ... ... ... және шетел әдебиеттерінде бұл ұғым ... ... ... ... ... ... ... «ақша
қаражаттарының ағымы терминінің тікелей мағынасы жоқ». Кәсіпорындарда келіп
түсетін ақша ... ... ... түсімдер) және шығатын ақша
қаражаттары (ақшалай төлемдер) болады. Сондай-ақ бұл ақша ... мен ... ... ... ... ... болуы мүмкін -
өндірістік, қаржылық немесе инвестициялық. Аталған қызметтердің әрқайсысына
тиесілі ақша ... ... мен ... ... ... ... ақша ... таза түсімі немесе таза шығысы деп
қарастырған жөн. Осыған ... ақша ... таза ... ... ... ақша ... қалдықтарының өсуіне негізделеді,
ал таза шығыс ... ... ... ақша ... ... байланысты болады. Көптеген авторлар, ақша ағымын ... ... ... ... ақша ... айтады /5,245б./
.
Өзге американдық ғалым Дж. К. Ван Хорнның айтуы бойынша «фирманың ақша
қаражаттарының қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының таза қолданысы, ал пассив – таза ... ... ... ... ... сату көлемінен, дебиторлық қарыздар
инкассациясына, капиталды шығындарға және ... ... ... ... бұл ... ... (қолма-
қол қаражаттар ағымы) деп қолданылады. Олардың айтуы бойынша, «Cash-Flow»
жылдық шығынның, амортизациялық ... және ... ... ... тең. ... ... ... өзінің бүгінгі және
болашақтағы капиталға сұраныстан анықтай алады ... ... ... ... ... ... ие. ... 1995 жылы
бухгалтерлік есеп беру құрамына ... ... № 4 ... ... ... ... атты есеп беру ... енуі түсіндіреді. Бұл
қаржылық есеп беруді пайдаланушыларға ... ақша ... және ... ... ... ... ғалымдар ақша қаражаттары ағымы астарында белгілі бір уақыт
аралығында кәсіпорынға ... ... және ... ақша ... ... түсінеді: олар оны пайдамен салыстырады. Пайда –
кәсіпорынның тиімді ... ... және оның ... ... ... ... ... пайдадан айырмашылығы : түсім – берілген кезеңдегі
өнімді өткізуден немесе қызмет көрсетуден түскен есепті кіріс. Бұл ... ... емес ... ... ... және корпорация қызметіндегі ақша қаражаттарының және оның
ағымдарының экономикалық маңызын, ролін зерттеу ... ... ... жаңа ... бірі болып ... ... ақша ... ағымын басқару – қаржылық менеджердің
жұмысындағы басты бағыт.
Кәсіпорындағы жүйелік есеп, ... және ақша ... ... ... ... және болашақтағы қаржылық тұрақтылығы мен
төлемқабілеттілігін қамтамасыз етеді.
Ақша қаражаттары ағымын ... ... ...... ... және ақша ... төлемі негізінде корпорация немесе
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету /7,238б./.
Кәсіпорынның ... ... үшін ... үш ... ... ... (өнім, қызмет көрсету) сатудан түскен түсім;
- пайда;
- ақша қаражаттарының ағымы.
Осы көрсеткіштердің шекті көлемі және жыл ... ... ... ... ... (жыл, тоқсан, ай) оның жұмысының ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының ағымы маңызды орынға ие. Төлемдер
бойынша ақша қаражатының түсімі артық болған жағдайда кәсіпорын ... ... даму үшін ... ... ие болады. Яғни ... ... бос ақша ... қосымша пайда табу
мақсатында, өзге де ... ... ... ... қызмет түріне салудан
көрінеді. Сондай-ақ, қажетті сомадағы тұрақты ақша ... бар ... ... ... ... ... ... береді.
Кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін анықтайтын түсініктерге келесілер
жатады:
• Тауар ... ... ... түскен түсім – бұл, шоттарда «сатылым»
және «өзге де кірістер мен ... ... ... ... ... ақша ... болатын қарапайым немесе өзге де
қызметтен түсетін кіріс есебі.
• Сатудан түскен пайда - өндірілген ... ... ... мен ... ... айырмашылық.
• Ақша қаражаттарының кірісі келесілер есебінен жүргізіледі: тауарды
сатудан түскен ... ... ... несиелер және
займдардан, бағытталған қаржыландыру құралдарынан, ... ... ... мен ... және ... Ақша ағымдарының шығысы – ағымдық операциялық және ... жабу ... ... төлемдер және мемлекеттік
бюджеттен тыс ... ... ... ... бағалы қағаздар
иегерлеріне пайыздар мен дивидендтер төлеуден, ... ... өзге де ... ... ... ... Ақша ... таза кірісі – ақша қаражаттары бойынша барлық
түсімдер мен төлемдердің арасындағы айырмашылық. ... ... ... жыл басындағы қалдық ақша қаражаттары кіреді. Ол
кәсіпорынның ағымдық ... ... ... ... ... ... кезеңдегі кәсіпорын балансындағы ақша қаражаттар қалдығының
өсуі немесе кемуі, ... ... ... салыстырғанда актив пен пассив
құнындағы өзгерістерден тәуелді. Баланс активіндегі кез-келген ... ... өсуі – ... банктер шотындағы ақша қаражаттарының
азаю факторы болып табылады. Керісінше, баланс пассивіндегі ... ... ... ... өсуі ақша қаражаттары қалдығының өсу
себебі болып табылады.
Мұндай ... ... ... ... ... және ... қажетті ақша қаражаттарының болуы;
- кәсіпорынның жыл бойы несиеқабілеттілігін, төлемқабілеттілігін және
қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін баланстың ... пен ... ... ... ... – бұл ... ... жоспарланған уақыт
барысындағы кәсіпорынның алатын және төлейтін ақша қаражаттарының көлемі /5-
179б./ .
Алынған пайда сомасы және келіп ... ақша ... ... ... ... ... ... белгілі бір уақытта (жыл,
тоқсан) алынған таза кірісті түсіндіреді. Ол анық ... ... ... ... ... Оны ақша ... ... түскеннен соң емес,
сату процесі аяқталған соң мойындайды. Бұл кәсіпорынның есептік саясатында
белгіленген. Пайда есебін ... ... ... ... сатылған
кезінен бастап емес, оны өткізу кезінде мойындайды.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... есептік кезең бойынша
кәсіпорынға келіп түскен ... мен ақша ... бір ... ... ... жөн. Пайда авансталған құнның өскендігін көрсетеді, бұл
кәсіпорынды басқарудың тиімділігін көрсетеді. ... ... ... баға факторлары, есептік саясат тәрізді өзге де себептер әсер ... ... ... ... кәсіпорында бос ақша қаражаттарының бар
екендігін білдірмейді.
Нарық заманының экономикасында ақша қаражаттары өте ... ... және көп ... ... табысқа жетуінде басқарманың
ақша қаражаттарын тиімді ... ... ... ... ... ... ... аспектілерді қосады:
- ақша қаражаттарының қозғалысы есебі;
- қолма-қол ақша ... ... ақша ... ... бюджетін құрастыру;
- ақша қаражаттары қозғалысы бюджетінің жүзеге асырылуын қадағалау.
Бұл, кәсіпорын қызметіндегі, айналым және ... ... ... және ... ... қоса алғандағы басты бағыттарды
қамтиды.
Кәсіпорын үшін ақша ағымын басқару ... ... ... ... ... ... өтімділігін реттеу;
• қаржылық салымдардың, дебиторлық қарыздардың, қорлардың, айналым
активтерінің құрамы мен құрылымын оңтайландыру;
• уақытша капитал ... және ... ... ... ... ... жоспарлау.
Жоғарыда көрсетілген себептерді тиімді басқару кәсіпорынның ақша
қаражаттарын тиімді пайдалануды және ... ... ... /8, ... 1. ... ақша ... қозғалысы
Жоғарыда тұрақты қаржылық жағдайдағы, негізгі ақша қаражаттарын ағымдық
қызметке бағыттаған кәсіпорынның байланыс схемасы ... ... ... ... ... екі ақша ағымын ... ... ... және ... ... түскен ақша ағымы – кәсіпорынға белгілі бір
уақыт аралығында келіп түскен ақша ... ... ... ал
кеткен аша ағымына ... ... ... ... ... (төленген) ақша қаражаттары жатады.
Жүзеге асырылу түрлері бойынша ақша ағымын қолма-қол және қолма қолсыз
деп ... ... ақша ...... есеп ... ... ... асырылады. Қолма-қол ақша қаражаттары – қолда бар ақша
қаражаттын алу және жұмсау түрінде жүзеге асырылады.
Айналыс аясына байланысты ақша ... ішкі және ... ... ... ... ... конрагенттерінен келіп түскен және оларға ... ақша ... ... Бұл ... ... шотындағы
ақша қаражаттары қалдықтарының ұлғаюына немесе кемуіне әкеледі /3,305б./.
Ішкі ақша ... ... ... айналысты құрайтындықтан, (мысалы,
материалдарды өндірістен қоймаға қайта өткізу, қалдықтарды қайта тіркеу,
материалды құндылықтар бағасын төмендету және т.б.) ішкі ақша ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының түсіміне және жұмсалу көлеміне байланысты
артықшылықты, оптималды және ... ақша ... ... ... ақша ағымы ақша ... ... ... ... ... болған жағдайда қалыптасады. Оптималды ақша ағымы
ақша қаражаттарының төленуі мен ... ... ... ... ... ... ... ағымдық қаржылық міндеттемелерді
өтеуге жеткілікті болады. Ал керісінше жағдай туындағанда, яғни төлемдердің
түсімдерден көп болуы ... ... ... ... ... ақша ағымын болжап, оны ақша қаражаттарының қозғалысы
бюджетіне алдын ала кіргізуге ... ... ... ... ... ... ... жоспарланбаған ақша ағымы деп түсіндіріледі.
Қалыптасудың үздіксіздігіне байланысты тұрақты және дискретті ... ... ... ақша ... қарастырылып отырған уақыт
аралығындағы бөлек интервал бойынша ақша қаражаттарының ... мен ... Өзге де ... ... ... ... бойынша
дискретті ағым пайда болады /5.241б./ .
Көлемді есептеу әдісі бойынша жалпы және таза ақша ... ... ... ... ... ... ... және төленген ақша
қаражатының жиынтығын көрсетеді. Таза ақша ... ... ... ... ... және ... ... айырмашылық қарастырылады.
Таза ақша ағымын келесі формула бойынша ... ЧДП – ... ... таза ақша ...... ... келіп түскен ақша қаражаттарының
сомасы;
ВДС – есепті кезеңдегі төленген ақша қаражаттарының сомасы.
Бірдей уақыт аралығында жүзеге ... ақша ... ... ... ... ... ... тұрақты ақша ағымын
білдіреді, әлемдік тәжірибеде бұл ... ... ... ... ... ... ... басқару үшін келесілерді білген жөн:
• анықталған уақыт бойынша ... ... ... ... ... ... ақша ... ағымын қалыптастыратын қызмет түрлерін;
• қарастырылатын кезең бойынша ақша ағымының жалпы ... ... ... ... ... ... ақша ағымының қалыптасуына әсер ететін ішкі және сыртқы маңызды
факторлар.
Кәсіпорынның өтімді ақша ... ...... қаржылық
тұрақтылығын көрсететін негізгі көрсеткіштердің бірі ... ... ... бір ... ... таза ... ұстанымының өзгерісін білдіреді.
1.2 Кәсіпорынның ақша қаражаттарын бөлу механизмі және
есептеу әдістері
Кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін қажетті
көлемде меншікті ... ... ... Бұл үшін ... табысты қызмет
атқаруы тиіс. Осы мақсатқа жетуде ең ... ақша ... ... мен ... тиімі басқару, яғни ақша қаражаттарын мақсатты бағыттарда
бөлу.
Ақша қаражаттары транзитті экономикадағы ең дефицитті ресурстар болып
табылады және ... ... көп ... ... қаражаттарын
жинақтап оларды тиімді пайдалануында.
Кәсіпорынның ақша қаражаттарын басқару кәсіпорын қарекетінің басты
бөлігін қамтиды. Олардың қатарына айналым және ... тыс ... және ... ... ... ... /Қосымша А/.
Ақша ағымдарын басқару кәсіпорынның ... ... ... ететін қаржылық тетік болып табылады. Оған ақша ... ... ... қол ... ... және ... ... азайту және кәсіпорынның шаруашылық қырекетіне қызмет
ететін капиталға деген қажеттілікті төмендету әсер етеді. Ақша ... ... ... ... айналымдылығын жеделдету негізінде кәсіпорын
пайда сомасын ұлғайтуды қамтамасыз етеді.
Ақша ағымдарын басқару арқылы ішкі көздерден қалыптасатын ... ... ... ... ... ... тәеуелділігін төмендетуді жүзеге асыруға болады /10,198б./.
Кәсіпорынның тұрақты қызмет етуі үшін негізгі шаруашылықтың бірі ... ... ... деңгейі болып табылады.
Ақша қаражатының ағымы үш түрлі қарекет бойынша бөлінеді:
- ағымдық;
- инвестициялық;
- қаржылық.
Қалыпты қызметін жүзеге ... ... ... ... ақша ... ағымы инвестициялық және қаржылық қызметке
бағытталуы мүмкін. Мысалы, қысқа және ұзақ ... ... мен ... ... ... займдарды берушілерге пайыздарды төлеу /Қосымша Б/.
Негізгі қызмет бойынша ақша ... ... мен ... ... ... ... ... түскен табыс |1. Жабдықтаушылар мен мердігерлердің|
|сатып алушылар мен ... ... ... шығыста |
|берушілерден аванс алу |2. ... ... ... да ... ... |3. ... ... және |
|ақша қаражаттарын қайтару) ... тыс ... ... |
| |4. ... ... ... есеп |
| ... |
| |5. ... ... ... ... |
| |6. ... ... қызмет пайданың басты көзі ... ол ... ... көзі ... ... қызмет – кәсіпорынның негізгі кірістерінің көзі болып
табылатын қызмет және инвестициямен, қаржымен байланыссыз басқа да қызмет
түрлері.
+
АҒЫМДЫҚ
ҚЫЗМЕТ
ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ
ҚЫЗМЕТ
ҚАРЖЫЛЫҚ
ҚЫЗМЕТ
Сурет 2. Ақша ... ... ... ... ұзақ мерзімді пайдадан мүлікті сату-сатып алумен
байланысты. Инвестициялық ... ... ақша ... ... ақша қаражатының кірісі мен пайда табуды қамтамасыз
ететін ресурстарды сатып алуға ... ... ... ... ақша қаражаттарының түсімі мен шығыстарының
негізгі бағыттары:
|түсімдер ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын мүлікті|
|активтерді өткізуден түсетін табыс |сатып алу ... ... ... ... ... салымдардан |материалды емес активтер) ... ... мен ... ... салымдар |
|Басқа да қаржылық ... ... ... ... ... |
Инвестициялық қызмет уақытша ақша қаражатының шығысына алып келеді.
Қаржылық қызмет ... ... ... мен ... ... мен ... өзгертетін қызмет болып табылады /11,97б/.
Кәсіпорын қаржылық қызмет атқарған ... ... ... ... ... ... ресурстарды қайтарады (дивидендттерді
төлеу), несие алады және несие бойынша төлемдер жүргізеді.
Қаржылық ... ... ақша ... ... мен ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... қайтару |
|Акция мен облигация эмиссиясы |Акция ... ... мен ... бойынша дивидендттер мен |облигация бойынша пайыздарды ... ... ... ... алу |Облигацияларды өтеу ... ... ... және ... ... ... ету және ақша ... ұлғайту үшін керек.
Кәсіпорынның негізгі, инвестициялық және ... ... ... ... ... ... ... активтерді алуға
кеткен ақша қаражаттары
Ұзақ ... ... және ... ... ... ... төлеуге
қаражаттары
кеткен ақша қаражаттары
Сурет 3. Кәсіпорынның негізгі, инвестициялық және қаржылық қызметтері
арасындағы байланыс
Тәжірбиеде ақша ағымын есептеудің екі ... ... ... ... /12,78б./
Тікелей әдіс – экономист-бухгалтерлерге, қаржыгерлерге түсінікті
ең қарапайым есеп жүргізу әдісі болып ... Бұл ... ... ... (бас кітап, журнал-ордер) және ... ... мен ... ... жасау және көрсеткіштерін есептеу
үшін қолайлы. «Кәсіпорынның ақша ... ... ... ... есеп берудің түрі осы тікелей әдіс негізінде құрылған. Осылайша,
бүкіл кәсіпорын немесе оның жекелеген қызмет түрлері ... ... ... ақша қаражаттарының кірісі болып ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының қозғалысы туралы аналитикалық есептілік
| |Көрсеткіштер ... ... |
| | |жыл |жыл |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... арналған ақша қаражаттарының |= |= |
| ... | | ... ... ... ақша ... ... |+ |
| ... ... ... ... және | | |
| ... емес ... | | ... |Мүлікті сатудан түскен түсім |+ |+ ... ... ... ... ... |- |- ... |Еңбекақы төлемдері |- |- ... ... және ... ... ... |- |- |
| |тыс ... ... | | ... ... ... ... ... төлеу |- |- ... ... де ... мен төлемдер |+,- |+,- ... ... ... ... ... ... |= |= ... ... ... ақша қаражаттарының | | |
| ... | | |
|9 ... ... ... түскен түсім |+ |+ ... ... ... алу |- |- ... ... де баптар |+,- |+,- ... ... ... ... ... ... |=(+,-) |= (+,-) |
|ІІІ |Қаржылық қызметтегі ақша ... | | |
| ... | | ... |Банктік несие |+ |+ ... ... ... |+ |+ ... ... жабу |- |- ... ... қаржыландыру |+ |+ ... ... ... ... |+ |+ ... |Өзге де баптар |+,- |+,- ... ... ... ... ... шығын-) |=(+,-) |=(+,-) ... ... ақша ... барлығы |= |= ... ... ақша ... ... |= |= ... ... ТҮСІМ (+), ШЫҒЫН (-) ақша қаражаттары |= | ... ... ... ... ... ... Кесте
ай немесе тоқсан бойынша құрылуы мүмкін. Ол үшін бас ... ... ... есеп ... ... ала ... жасайды.
Берілген форма ақша қаражаттарын оперативті басқаруға мүмкіндік ... әдіс ... ... ... қызмет нәтижесінде ақша ағымын тікелей есептеу ... ... ... ... ... береді. Ал оперативті
басқаруда тікелей әдісті қаржылық міндеттемелер бойынша есеп айырысуға ақша
қаражаттарының жеткілікті болуына қатысты ... ... ... әдіс кемшілігі алынған қаржылық нәтиже мен ақша ... ... ... ... ... ... әдіс ... жағынан қолайлы. Ол алынған пайда мен ... ... ... ... ... ... Ақша
қаражаттарын жанама әдіспен есептеу, бухгалтерлік есеп шоттары бойынша
нақты ақша қозғалысын ... таза ... ... ... ... жанама әдіс қызмет түрлері ... ... ... талдауға негізделген және кәсіпорынның пайдасының
нақты қайдан келетінін, қайда салыну керектігін ... ... ... ақша ... ... ... ... уақыттың басына және аяғына арналған бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ақша ... бойынша есебі өзгеруінің өзге ... ... ... ... ақша ... ... бірнеше түзетулер қатары енгізіледі.
Шаруашылық ... және ақша ... ... ... ... емес ... және уақытша келеңсіздіктің әсерін
азайтады. Ақшалай емес ... және ... ... ... материалдық және материалдық емес айналымнан тыс ... ... және ... эмиссиясы жатады, немесе бір капиталдық
активтердің екіншісіне ауыстырылуы.
Шетел тәжірибесінде ақшалай емес операциялар ағымдық қызметке ... ... ... ... ... ақша ... ... есептеу кезінде түзетулер талдауы жолымен жасақталады. Мұндай
түзетулер таза ... ... ... ... ... әсер етеді /13-
185б./ .
Кәсіпорынның таза ... ... әсер ... ... ... ... ... және материалдық емес активтер бойынша аударылған
амортизация;
- запас қалдықтарының ... ... ... қысқаруы;
- болашақ кезең шығындарының азаюы;
- жеткізушілер мен ... ... ... қарыздың
өсуі;
- бюджет және мемлекеттік бюджеттен тыс ... ... ... ... өзге де ... ... міндеттемелердің өсуі;
- алынған материалдық құндылықтар бойынша ҚҚС төмендеуі;
Таза табыстан алынады:
- негізгі құралдарды қайта бағалау сомасы;
- запастарды ... ... ... ... кредиторлық қарызды жоғарылату;
- өзге де қысқа мерзімді міндеттемелерді қысқарту;
- ... ... ... пайданы пайдалану;
- резервтік қор қаражаттарын пайдалану;
- болашақ кезең шығындарын өсіру;
- алынған ... ... ҚҚС ... ... ... ... ... бойынша шығын алынған болса, онда жанама
әдісте ... оның ... ... ... ... оперативті басқаруда жанама ... ... ол ... ... мен ... ... қаражаттары
арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Оның көмегімен кәсіпорын
қызметіндегі кемшіліктерді ... ... шығу ... ... ... ішкі ... аналитикалық есепті жасаудағы жоғарғы
еңбектілік;
- бухгалтерлік ... ішкі ... ... ... (бас
кітап);
Аналитикалық жұмыс жүргізудегі екі әдіс бірін-бірі толықтырып, есепті
кезең бойынша кәсіпорындағы ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ақша ... ... жоспарлау
Ақша қаражаттары ағымы – бұл кәсіпорынның есепті және жоспарланған
уақыттағы алатын және төлейтін ақша қаражаттарының жиынтығы. ... ... ... ... ... ... әдісі негізінде құрылады. Яғни, барлық түсімдер мен төлемдер
ақшаның ... ... ... ... ... ... ... аударылуы
негізінде есепке алынады.
Ақша қаражаттарының ағымы ... ... ... ... ... құрылған пайда және шығындар туралы есепті ұсына отырып,
жоспарланатын түсімдер мен ... ... ... ... қаражаттары ағымының есебін құру және болжамдау ... ақша ... ... ... ... сату ... ... ақша қаражаттарының түсімін болжамдау;
- ақша қаражаттарының төлемдерін болжамдау;
- есепті кезең соңына ... бос ақша ... ... ... ... ... тұрған бос ақша қаражатын азайту.
Ақша қаражатының ағымын болжамдау, ақша қаражатының қозғалысы ... ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ инвесторлардың
қызығушылығын тудырады. Яғни, олар сол арқылы кәсіпорын ... ... және ... мен ... ... ... ақша ... қамтамасыз ете алу қабілеттілігі бағаланады
/7,249б./ Осылайша, ... ... да, ... да ақша ағымын зерттей
келе:
- болашақта ақша қаражаттарымен қамтылу мүмкіндігі туралы;
- ... ... есеп ... ... ... дивидендттерді төлеу мүмкіндігі туралы;
- қосымша қаржыландыру қажеттілігі туралы мәліметтерді ала алады.
Ақша қаражаттары ағымын болжау ... ... ... мен ... – бұл ... ... ... жобаның дамуы үшін қажетті
көлемдегі ақша сомасын анықтауға ... ... ... жылы ақша
қаражаттарының түсімі мен төлемін ай бойынша, екінші жылы ... ... ... жыл ... ... ... Егер сату болжамы, әрбір ... ... ... ... ай ... бөлінсе, онда бірінші жылға
арнап ай бойынша жоспар құруға болады.
Мұндағы икемділік ақша ... ... ... ... ... ... ... етіп емес, барлық
уақытта нақты көрсеткіштермен талдау жасала және салыстырыла отырып қажетті
өзгертулерді енгізуге және ... база ... ... ... ... ... шығыстарды жабу үшін
қажетті ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... қалдығынан асатын болса, онда қосымша
несие алуға қажеттілік туып және ... ақша ... ... ... құрылу қажет.
Ал егер, ақша қаражаттары қалдығының нақты көлемі резервтен жоғары болса,
онда ақшалай ресурстарды ... ... үшін ... бөлу ... қайта
инвестициялау туралы шешім қабылдау қажет.
Келесі жылдың әр айына арналған ақша қаражаттарының қозғалысының болжамын
жасау үшін «кәсіпорынның ақша ... ... ... формасы
қолданылады. Бұл құжаттың шешетін негізгі мәселесі ақша ... мен ... ... ... тексеру, яғни кәсіпорынның
болашақ өтімділігін тексеру (кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... банк шотында болуы) /14, 327б./.
Ең бастысы болжам өзгеріс енгізуге болатын жұмыс құжаты болуы ... ... ... ... ... сатылымнан және несиеге сатудан түскен ақша
қаражаттарының төлемі мен түсімін болжау мен ... ... Бұл ... да ... көлемін болжауға байланысты. Ал болжам өз есебінде
кәсіпорынның өмір сүру ортасына және ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің тұрақтылығына, басқару
аппаратының қажеттілігіне және ... ... өз ... ... деңгейіне байланысты.
Кәсіпорынның ақша ағымдарын басқару үшін маңызды ... ... ... және банк ... ақша ... ... ... төлем балансы табылады. Ол басқарушыға операциондық және инвестициялық
қарекетті оперативтік қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігінде
және кәсіпорынның активтерінің өтімділігіндегі өзгерістерді қадағалауға
мүмкіндік береді.
Төлем ... ... ... ... - кәсіпорынның ақша
қаражаттары мен төлемдерінің келіп түсуінің нақты мерзімдерін бекіту және
олардың жоспарлы тапсырмалар ... ... ... балансы меншікті қаражаттардың жағдайын ... және ... ... мүмкіндігін анықтауға мүмкіндік береді /Қосымша Ж/.
Төлем балансы негізінде басты қажеттіліктерге ... ... Бұл ... ... уақытша қаржылық қиыншылықтар туған кезде
арта түседі. Бұл ... ... ... несиелер бойынша төлемдер
жасау тәртібінің өзгерісі кезінде, мемлекет, жабдықтаушылар, қызметкерлер
және құрылтайшылар алдында ... ... бар ... ... ... ... күн сайынғы ақша ... ... ... арасындағы тепе-теңдікке басқарушының ерекше назар аударуын
қажет етеді. Егер, тепе-теңдік жоқ болса, онда кәсіпорын ... ... ... тарту шаралары немесе ағымдағы инвестициялық шығындарды
төмендету шаралары қолданылады, ақша ... ... ... ... Д/.
Жоспарлаудағы тағы бір қажетті құжат «кассалық бюджеттің жұмыс парағы».
Бұл құжат ақша қаражаты қозғалысы ... ... ... ... ... және ... ... бағалануы талданады.
Ақша ағымдарының қозғалысын болжамдау екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімі
жұмыс ... ... ... ақша ... таза ... ... ... әр түрлі баптарын қосады. Ақша қаражаттарының таза
ағымдарының сомасы жоспарланған қарекетті ... үшін ... ... ... ... ... береді. Екінші бөлімінде (қаржылық)
негізгі қызметтің кәсіпорын жоспарларына ... ... ... ... үш ... шамаға аударылуы қажет:
- ақша қаражаттарыныңт таза ағымы;
- қажетті қаржыландыру;
- ақша қаражаттарының бос қалдықтары;
Ақшалай қаражаттарға қажеттілікті анықтауда бірнеше модельдер қолданылцы
мүмкін. ... ақша ... ... ... және оның ... ... үшін;
• ақша қаражатының қандай бөлігін есептік шотта, қандай бөлігін тез
өткізілетін бағалы қағазға салу ... ... ... ... ақша ... мен тез ... активтердің трансформациясын
қандай көлемде орындау керектігін анықтау үшін қолданылады /15,147б./
Батыс елдері тәжірибесінде келесі модельдер белгілі:
- Баумоль ... ... ... ... ... Стоун мделі.
Баумоль моделі 1952 жылы ашылған. Бұл модель бойынша есеп шоттағы ... ... ... мен ... ... ... ... максималды ақша қаражаттар деңгейін қолдана
отырып қызмет етеді, ақша қаражаттарды уақыт аралығында жұмсайды, ... ... ... ... ... мерзімді бағалы қағаздарға
салуы да мүмкін. Ақшалай қаражаттар таусылған соң кәсіпорын ... ... ... сата ... және ақша ... ... көлемге
дейін қайтадан толықтырады.
Баумоль моделі бойынша ақша қаражаттарының көлемі:
Q = √ 2*V*C/ ... V – ақша ... ... ...... қағаздарға ақша қаражаттарын конвертациялау бойынша
шығындар;
r – кәсіпорын үшін мүмкін ... ... ... ... табыс көлемі
Q/2 – ақша қаражаттарының орташа қоры
Бұл модель көбінесе тұрақты ақша ... ... бар және ... ақша қаражат шығыстары бар кәсіпорындар үшін арналған.
Миллер-Орр моделі. Бұл модель келесі сұрақтарға жауап береді: ... ... мен ... ... білу ... ... ... қаражаттарды қалай басқару қажет.
Миллер-Орр моделі бойынша келесі этаптар орындалады:
✓ ақша қаражаттар сомасының минималды көлемі бекітіледі, бұл ... ... ... ... ... ... ... қажет (бұл көлем эксперттік жолмен кәсіпорынның шоттарды
төлеу ... ... ... ... ... ... ... арқылы есептік шотқа келіп түсетін
күнделікті ақша қаражаттар көлемінің ауытқуы ... ... ақша ... ... шоттағы сақталуы бойынша шығындар
анықталады (Рх), ... қоса ... ... мен ... ... ... шығындары (Рт) анықталады.
✓ Есептік шоттағы ақша қаражаттарының қалдығының ауытқу қадамы (S)
анықталады.
S = 3 * 3√3* РтV / 4* ... есеп ... ақша ... жоғарғы шегі (ОВ) анықталады.
ОВ= Он+S
(4)
✓ есеп шоттағы ақша қаражатының қалдығы – ... ... ... ... ... 1972 жылы пайда болған. Миллер-Орр моделінің дамыған түрі.
Бұл модельдің мақсаты – ақша ... ... ... Миллер-Орр моделі ақша қаражатының жоғарғы шегіне жеткендегі
уақытта өте ... ... ... активтерді сатуға арналады. Стоун
моделінде трансформациялау операциялары жақын күндердегі ақша ... ... ... ... ... ... ... А нүктесінде бағалы қағаздарды сатып
алады. Стоун моделі бойынша ақша қаражаттарды трансформациялау өлшемі ... ... ... ... ... ... 1980 жылы ... ұсынған. Бұл имитациялық модельдеу
әдісіне жатады.
Мұнда ақша қаражаты қалдықтарының оптималды өлшемін ... ... ... Ақша ... қалдығы екі көрсеткіштің функциясы
ретінде қарастырылады: өткізу ... ақша ... ... ... .
Қорытындылай келе, келесі шешімге келуге болады, кәсіпорын ... ... ... ету үшін ақша ... шоғырландыру
қабілеттілігінде. Басшы үшін ең негізгі мәселе – бұл ... ... ақша ... оң ... ... және тиімді қаржыландыру
кздерін іздеу.
1. «ӨзенМұнайГаз» ӨНДІРІСТІК ФИЛИАЛЫ ... ... АҚША ... ... ... ЖӘНЕ БӨЛУ ... ТАЛДАУ
Бұл бөлімде «ӨзенМұнайГаз» Өндірістік Филиалы Акционерлік Қоғамының
негізгі қызметіне, яғни шаруашылық ... және ... ... ... ... ... ақша қаражаттары ағымын басқаруына
талдау жүргізілді.
2.1 «ӨзенМұнайГаз» Өндірістік Филиалы Акционерлік Қоғамының шаруашылық
қарекетіне талдау жүргізу
«ӨзенМұнайГаз» ... ... ... ... ... ... жарлығы бойынша құрылып, Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласында орналасқан
өндірістік филиалы болып табылады.
Қоғам «ЕмбіМұнайГаз» Акциеонерлік Қоғамы мен ... ... ... ... ... ... нәтижесінде құрылды.
«ЕмбіМұнайГаз» Акционерлік Қоғамы мен ... ... ... ... ... мен міндеттемелерінің құқықтық мұрагері ... ... – ақ, ... ... ... ... бойынша
заңды тұлға болып табылады, дербес балансы, банктік шоттары болады, өз
атынан мүліктік және жеке ... емес ... ие ... және ... ... ... және сотта талапкер және жауапкер бола
алады. Өз қызметінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңын және
Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... ( ...... деп ... ... – ақ осы Жарғыны ( бұдан әрі – ... ... ... ... әділет органдарында мемлекеттік тіркелген
сәтінен бастап заңды тұлға мәртебесіне ие ... ... ... байлығын игерудегі Өзен кенорының ашылуы
үлкен қуаныш болды. Өзен ... ... ... ... мол ... ... ... қорының тығыздығы (Башқұртстан, Татарстан елдерімен
салыстырғанда);
- химиялық өнеркәсіпке бағалы шикізат ретінде ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізудегі қолайлы жағдайлар;
- кенорынды игеруге қолайлылық туғызатын аймақтық рельеф.
Маңғыстау ... ... ... ... тұрғындармен ғасырлар бойы
қолданылуда. Мысалы, Қарасаз, Таспас аймақтарының жер қабатының бетіне
шығатын 1959 жылы ССР жене КССР ... ... ...... кеңесінде Маңғышлақ аймағында мұнай және газды
іздеу, барлау жұмыстарын жүргізуге шешім ... 1960 ... ... ... Ғазиз Абдирзаковтың бригадасы ең алғаш Өзен кенорынынан
газ фонтанын ашты.
Ең алғаш рет Өзен ... ... 1965 жылы 10 ... жаңа салынған
Мақат-Ақтау-Өзен теміржолы арқылы тиеліп жөнелтілді. 2 жыл ішінде ... ... ... ... ... ... салынды. Бес жыл
ішінде аймақтағы мұнай өндіру жылына 330 мың тоннадан 10,4 млн.тоннаға
дейін ... 1977 жылы ... ... ... ... бойынша жылына
20,3 млн.тоннаны құрады, оның 16 млн. тоннасын тек қана Өзен ... Осы ... ... ... нәтижесінде қазіргі таңда 70 мыңнан аса
адам тұратын Жаңаөзен ... ... ... Көп ... ... ... ... инфраструктура мен қажетті база құрылды.
Қоғам қызметінің мақсаты мен ... ... ...... ... ... жүзеге асыру барысында
таза кіріс алу.
Қоғамның қызметінің негізгі түрлері:
... ... ... ... жүргізу және мұнай, газ
және газ конденсаты кен ... ... –ақ ... ... ... ... мұнай, газ және жерасты және теңіз суларын өндіру,
тасымалдау ; мұнайды дайындау және газды өңдеу, өңделген шикізатты
және өнімдерді сату;
• мұнайға, ... және суға ... ... ... ... ... ... бұрғылау, оларды тоқтатып қою және тарату;
• мұнай, газ кен орындарын, сондай – ақ ... су кен ... ... және ... ұңғымалардың сынау және игеру;
• мұнайдың, газдың, судың және ... ...... ... ... лабораторлық жұмыстар;
• жерасты сулары кен орындарының монитоингін жүргізу;
... ... ... ... пеш ... және ... да газдың
өңделген өнімін әзірлеу;
• мұнай өндіруді қарқындаты;
• жоғары – монтаждық жұмыстарды ... ... ... ... ... және ... да ... жабдықтың
түрлерін, көлік құралдарын, жеке мұқтаждықтарға қажетті құрал –
саймандар мен қосалқы бөлшектерді ... ... ... технологиялық мұнай – газ кәсіпшілігі жабдығын монтаждау;
... ... ... құбыр желілерін, сондай –ақ тіректі
арматура мен ... ... ... монтаждау және жөндеу;
• газ жабдының жоспарлы – ескертулік жөндеу және техникалық қызмет
көрсету;
... ... ... ... пештерін, қазандықтарды,
түтіктерді, резервуарларды, газ өндіру, газ тасымалдау жабдықтарын,
жүк көтергіш ... мен ... ... ... ... темір цехтарын жөндеу және сынау;
• мұнай кен ... ... ... жақсарту бойынша
барлық жұмыстар кешенін орындау;
• мұнай ... ... ... ... ... ... электр қондырғыларын техникалық пайдалану. Электр қуаттарын беру,
бөлу, тасымалдау және ... ... ... ... құралдарын және иондық әсер ету көздерін
сақтау, пайдалану және тасымалдау, ... ... ... ... мұнай, газ, газ конденсаты кен орындарын ( соның ішінде ауыз ... су ... ... ... қатысты бөлігінде
объектілерді іздестіру, жобалау;
• Қоғамның өндірістік объектілердің және елді ... ... және ауыз суын ... және ... ... ... экологиялық және санитарлық талаптарға
сәйкес қабат ... ... ... ... ... ... ... сәйкес сыртқы экономикалық қызмет: тауарлар ... ... ... және импорты ... ... ... ... ... ... тиімді
сыртқы экономикалық байланыстарды, сауда – экономикалық және ғылыми
... ... ... және осы ... ... ... келмейтін өзге де қызмет;
• медициналық қызмет көрсету, диагностика және емдеу;
2005-2006 ж.ж. бойынша «ӨМГ» ӨФ АҚ бюджетінің орындалуы ... ... ... жылы ... 5925 мың ... мұнайдан 6180 мың тонна мұнай артық
өндірілді, яғни 104,3 % ... ... ... 117,6 % ... 25,3 мың тонна газ конденсатынан артық 26,14 мың тонна газ
конденсаты өндірілді, яғни ... ... ... 94 % - 103,3 % ... ... 875 млн.м3 табиғи газынан артық 881,1 млн. м3 артық, ... ... 92,5 % -дан 100,7 % ... ... 895,5 млн.м3 құрғақ газ (жоспар бойынша 824 млн.м3);
- 100,0 мың тонна қысылған газ ... ... 68,6 мың ... 54,1 мың тонна көмірсутек қоспасы (жоспар бойынша 38,94 мың
тонна);
Кіріс ... ... ... ... 28719165 мың теңгеден 39421311 мың
теңгеге артты/17/.
Кесте 2
Кірістерді ... ... ... теңге
| | | | ... |2004 жыл |2005 жыл |2006 жыл ... сату |105 723 227 |113 798 332 |148 124 603 ... ... сату |12 734 086 |13 817 445 |160 357 20 ... ... сату |2 905 791 |3 371 277 |4 232 108 ... су сату |117 428 |162 662 |161 456 ... ... ... |1 353 756 |2 2861 82 |3 956 355 ... ... ... | | | ... емес ... ... |-474 410 |-329 996 |-10 758 746 ... | | | ... үлестен түскен табыс |43 878 | |73 571 ... ... көзі – ... ... және ... туралы есебі.
Кестеде көретініміздей өндірістік филиалдың кірістерінің 95,2 % ... ... ... ... түседі.
1) Мұнай және мұнай өнімдерін сату.
Мұнай және мұнай өнімдерін сатудан жоспардан тыс 36 544 546 мың ... ... ... ... ... ... ... көлемі мен бағыттары
мың теңге
|№ |Атауы |2004ж |2005ж |2006ж |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... мың |4165 |4710 |4807,6 |
| ... ... ... ... |
| |Сомасы, мың теңге |25326 |23161 |30810 |
| ... ... | | | ... |Алыс шетелге, мың тонна |3572 |3918 |4225,9 |
| ... мың ... ... ... ... |
| ... ... |26594 |25436 |31664 ... |КТК, мың ... |- |- |49,9 |
| ... мың теңге |- |- |1810754 |
| ... ... |- |- |36288 ... ... шетелге мың тонна |593 |792 |531,7 |
| ... мың ... ... ... ... |
| |Бағасы, теңге |17690 |17853 |23517 |
|2 ... ... мың ... |975 |1215 |1390,3 |
| ... мың ... ... |13817445 |16035720 |
| ... ... |13306 |11372 |11534 ... |Мұнай, мың тонна |21 |- |- |
| ... мың ... |239756 |- |- |
| ... ... |11417 |- |- |
| |
|3 ... жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... мың ... |954 |1 215 |1 390,3 |
| ... мың ... |12 734 086 |13 817 445 |16 035 720 |
| ... ... |13 348 |11 372 |11 534 |
| ... мың ... |51 40 |5 925 |6 198 |
| ... мың ... |118 457 313 |127 615 776 |16 4160 323 |
| ... ... |23 046 |21 539 |26 487 ... ... көзі – ... бюджеттің атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
Экспортқа сомасы 148 124 603 мың ... ... 4807,6 мың ... ... бұл ... 3 432 627 мың ... ... мүмкіндік берді, оның
ішінде бағаны 6649 теңгеге өсіру ... 31 319 215 мың ... ... ... ... ... ... бойынша жоспарды 97,6 мың тонна аса
орындап, 3 007 056 мың ... ... ... ... ... салыстырғанда өсім 42 641 132 мың теңгені құрап, оның ішінде мұнайды
жеткізуден 642,6 мың тоннаға ... ... және ... ... 5 484 ... ... ... «ӨМГ» ӨФ жақын шетелге жеткізгені үшін 1635 929 мың
теңгені толықтай алған жоқ. Оның ... ... ... ... үшін 5 ... өсіргендіктен қосымша 3 010 549 мың теңге ... ... ... мың ... ... жеткізу жоспарының орындалмау себебінен 4 646 478
мың теңге құрайтын кіріс алынбады. Өткен ... ... ... ... 473 мың ... өсуі мұнайға бағаның 5 827 теңгеге өсуінен болып отыр.
Мұнай өнімдерін сатудан түскен табыс 2 218 275 мың ... ... ... ... ... 175,3 мың ... ... және бағаны 162 теңгеге
өсіру себебінен болып отыр. Газды өңдеуден алынған өнімді сату ... 232 108 мың ... ... ... ... ... ... 4
Газды өңдеуден алған өнім түрлері мен көлемі
мың ... ... ... |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... газ, мың ... |65,3 |69,7 |101 |
| ... мың ... |608 169 |685 341 |950 113 |
| ... ... |9313 |9 833 |9 407 |
|2 ... ... мың |14,1 |33,8 |43,6 |
| ... |277 366 |681 049 |1 161 84 ... ... мың теңге |19 671 |20 149 |648 |
| ... ... | | | |
|3 ... ... |848,3 |763,6 |804,1 |
| ... мың ... |1 890 333 |1 902 820 |2 007 274 |
| ... ... |2 228 |2 492 |2 496 |
|4 ... мың ... |10,4 |8,3 |9,2 |
| ... мың ... |83 391 |66 261 |79 435 |
| ... теңге |8 018 |8 003 |8 625 |
|5 ... мың ... |3,3 |2,65 |2,2 |
| ... мың ... |42 435 |35 806 |29 111 |
| ... теңге |12 859 |13 512 |13 496 |
| |
|4 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|6 ... мың ... |4 097 |- |4 332 |
| ... мың ... |2 905 791 |3 371 277 |4 232 108 ... ... көзі – ... бюджеттің атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
Қысылған газ бойынша жоспардан тыс 264 772 мың ... ... ... 31,3 мың ... ұлғайту есебінен болды. өткен жылмеғн
салыстырғанда бұл ... 35,7 мың ... ... тасымалданып, 341 944
мың теңгені құрады. Көмірсутекті қоспа жоспардан тыс ... ... 6 ... ... нәтижесінде 480 794 мың теңгені құрайтын табыс алынды. ... ... ... 884 477 мың теңгеге ұлғайып тасымалдау көлемін
29,5 мың тоннаға жеткізді. Құрғақ ... 40,5 ... ... ... ... 454 мың ... ... алынғанын айтуға болады. Ол ... ... 1000м3 ... ... 268 ... өсуі ... 116 ... теңгеге артқанын байқаймыз.
Кесте 5
Негізгі емес қызметтен түскен табыс
мың теңге
|№ ... ... |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... жалға беруден |188 468 |- |-362 117 |
| ... ... | | | |
|2 ... ... ... табыс |456 829 |-308 145|-358 586 |
|3 |НҚ ... ... мен ТМҚ |-1 583 |-173 970|-1 490 966 |
| ... түскен табыс |493 | | |
|4 ... ... ... табыс |- |-6 427 |- |
|5 ... ... ... |32 389 |- |473 486 |
| ... | | | |
|6 ... ... |- |32 503 |- |
|7 ... ... ... ... |- |126 043 |- |
|8 ... де ... |431 97 | |-9 020 563 |
| ... |-474 410 |-329 996|-10 758 746 |
| ... ... ... ... |- |- |73 571 ... ... көзі – ... ... атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
Негізгі емес қызмет бойынша ӨФ 10 758 746 мың ... ... ... ... ... 1490966 мың ... көлемінде негізгі құралдардың істен
шығуынан,негізгі құралдарды жалға беруден 362 117 мың теңге көлемінде, 358
586 мың ... ... ... ... ... ... 9 020 ... теңге көлемінде, соның ішінде 9 150 390 мың теңге көлемінде ... ... ... залал шекті.
2006 жылы мұнай өндіруге кеткен шығындар 49 770 955 мың теңге құрады, ол
2005 жылмен ... 1 585 913 мың ... ... және 2004 ... 14 919 599 мың теңгеге артты.
Кесте 6
Мұнай өндіруге кеткен шығындар
мың теңге
|Шығындар баптары |2004 |2005 |2006 ... ... ... |26 755 891 |37 419 221 |36 907 075 |
| ... және ... |3 445 724 |4 353 708 |4 068 163 |
| ... |162 515 |224 303 |170 419 |
| ... |3 539 108 |4 453 986 |4 412 315 |
| ... ... ... |4 019 396 |4 318 457 |5 750 012 ... ... | | | |
| ... ... ... пен|15 589 238 |24 068 781 |22 506 166 |
|қызмет көлемі | | | |
|- ... ... ... |3 241 648 |4 406 797 |4 440 544 |
|- ... ... ... |3 210 875 |3 279 308 |3 162 897 |
|- ... құралдарды жөндеу |2 424 921 |3 505 211 |348 765 ... | | | |
|- ... ... |726 523 |865 494 |655 756 |
|- ... да ... |5 985 271 |12 011 971 |10 759 354 ... ... ... ... |2 946 809 |2 893 609 |4 790 852 |
| 3. ... ... ... |2 505 707 |4 328 570 |3 902 775 ... | | | ... салықтық төлемдер |2 573 060 |3 100 429 |2 981 203 ... жою қоры | |148 000 |314 953 ... ... да шығындар |69 889 |295 214 |874 097 ... ... |34 851 356 |48 185 052 |49 770 955 ... ... көзі – ... ... ... туралы түсіндірме
хаты.
Эксплуатациалық шығындардың 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 512 146
мың теңгеге ... ... ... ол 2004 жылмен салыстырғанда 10
151 184 мың теңгеге өскен. Шикізат және материалдарға шығындар өткен ... ... ... ... ... 285 545
мың теңгеге азайған, соның ішінде ... ... 283 ... ... 471 ... ... ... қышқыл бойынша 283 тонна, инопол бойынша
250 ... ... ... 693 ... ... ... кальций бойынша 381
тонна көлемінде. Насостар бойынша шығындар 164 538 мың теңге көлеміндегі
шығын, жаңа ...... ... ... ... 613 ... ... себебінен болып отыр.
Құбырлар бойынша шығындар 2006 жылы ... ... ... 33 038 ... ... отыр, ол құбыр өнімдерінің құны арасындағы айырма-шылықтан
болды.
Кесте 7
Құбырлар бойынша ... ... |2006 жыл |
| ... ... ... ... ... |сомасы |
|Құбырлар, |8 526 |96 304 |821 087 |8 962 |87 931 |788 049 ... | | | | | | ... бабы ... – 53 884 мың ... ... оның ... ... 20 831 мың теңгеге үнемдеу, оны ... 27 ... ... ... ... Сондай-ақ,құрғақ газды пайдалануды 7,8 ... 33 053 мың ... ... алып ... бабы ... – 41 671 мың теңге көлшемінде үнемделген, соның
ішінде: электро энергияны пайдалануды 12 094 мың ... ... 3 993 мың ... ... ... ... ... мұнайдың сату бағасын 6 720 теңгеге
өсіру және ... ... 255 мың ... ұлғайту себебінен ... 556 мың ... ... ... ... ... бойынша 33 706 мың теңге көлемінде шығындалу
байқалады, жер асты ... ... және ... өндіру көлемімен
байланысты /17/.
Өзге де қызметтер бойынша 1 252 617 мың ... ... ... оның себебі келісім шарт бойынша баға бюджетте ... ... ... ... және келісім шарт бойынша бағадағы айырмашылықтар
мың теңге
|Қызмет түрлері ... б/ша ... ... ... |
| ... |б/ш сома | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... және газ ... |100 000 |85 000 |85 000 |-15 000 ... | | | | ... Өзен к/о өңдеу туралы|160 000 |86 956 |86 956 |-73 044 ... құру | | | | ... ... к/о |60 000 |51 304 |38 162 |-8 696 ... ... жоба құру | | | | ... ... ... 500 |1 304 |174 |-196 ... ... ... | | | | ... отырып тау отвотын | | | | ... | | | | ... Өзен және |10 000 |8 696 |7 304 |-1 304 ... к/о бойынша| | | | ... ... | | | | ... құру | | | | ... ... ... 000 |21 739 |21 739 |-3 261 ... талдау | | | | ... |10 000 |8 696 |8 700 |-1 304 ... ... | | | | ... талдау | | | | ... Өзен к/о ... |24 520 |21 250 |21 250 |-3 270 ... іске ... | | | | ... ... | | | | ... к/о бойынша мұнай|840 |1 044 |24 326 | ... ... | | | | |
| 8 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... мұнай өндірудің |30 000 |26 087 |26 087 |-3 913 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... жзобалары, |47 800 |29 000 |36 198 |-18 800 ... ... | | | | ... ... беру | | | | ... | | | | ... үшін суды |1 700 |1 500 |1 500 |-2 000 ... ... | | | ... | | | | ... және |174 750 |174 750 |14 085 | ... к/о ... ГТМ | | | | ... ... және| | | | ... | | | | ... | | | |-135 092 ... ... көзі – ... бюджеттің атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
Сондай-ақ, 111 934 мың ... ... және Өзен к/о ... ... ... және ... тақырыбы бойынша материалдық емес
активтерді алуға капиталдық салымдардан көрінеді. ... ... ... ... келісім шарт сомасынан айырмашылық болуынан 3 528
мың теңге сомасында қаражат үнемделді. Сейсмомониторинг бойынша 15 000 мың
теңге бұл ... ... ... болмауына байланыстыц үнемделді. Ұңғыларды
химиялық өңдеу бойынша 58 416 мың теңге түрлі ... ... ... ... ... ... Тәжірбиелік-өнеркәсіптік жұмыстардағы
пласт бойынша мұнайды қайтаруда 42 567 мың теңге көлемінде шығындалды, ол
ГРП бойынша қызмет ... 2 718 мың ... ... ... УЭН
бойынша техникалық қызмет көрсетудегі 166 483 мың теңгеге үнемдеу бағаның 1
квт.сағ. үшін 2,07 ... 1,96 ... ... ... ... ... ... 1 084 мың теңге көлемінде үнемдеу
монометрлерді жөнедеу бойынша тендердің кеш ... ... ... ... көрсетуде 18 260 мың теңге көлемінде үнемделді,
оның себебі 2005 жылдың ... ... ... ... жаңа
тарифтің енгізілуінде. Обьектілерді қорғау бойынша 20 836 мың ... сома ... ол ... ... ... ... Осы себеп бойынша тағы да ... ... 167 342 мың ... үнемделу байқалады.
Бүкіләлемдік Банк шығындары бойынша 204 825 мың теңге көлемінде ... оның ... ӨМГ – ның ... ... ... ... ... бойынша жобалау, дайындау, тестілеу,
жеткізу, монтаждау, аяқтау және ... ... ... ... ... кеш жасақталуында (теңіз суын дайындау бойынша ... ... ... 10% көлемі 2005 жылдың 4 тоқсанында жоспарланған, алайда
КМГ БӨ АҚ қаражаттарды ... ... ... ... ... 2006 ... 1 ... аударылды. Негізгі қорлардың амортизациясы
бойынша шығындалу 1 897 243 мың теңгені құрауы ... ... ... 0,1% өсуі және ... тыс ... ... жаңа ... енгізу себебінен болды. Еңбекақы бойынша
шығындар 425 795 мың теңгеге ... 80 %дан 72% ... ... ... ... бойынша үнемдеу 119 226 мың теңгені ... ... ФЗП ... салдарынан әлеуметтік салық 38 993 мың ... ... ... 17 947 мың ... жер ... бойынша – 113 822,
транспорттық құралдарға ... ... – 18 500 мың ... ... Оның себебі жоспар бойынша бұл шығындар мұнай өндіруге, ал нақты
қызмет атқарушы ... ... ... ... ... ... бойынша
шығындар байқалады – жол қорына 1 619 мың теңге көлеміндегі сома ... ... ... ... ... ... 33 623 мың теңге
көлеміндегі шығын ... ... ... ... ... ... қатар, өзге де әкімшілік шығындардың өндірістікке ауыстырылу
себебінен шығындар ... ... ... ... ... – 64 871 ... коммуналды шаруашылық – 11 073 мың теңге, ... ... ... – 2 343 мың ... ... – 10 392 мың теңгені құрады.
Табиғи газ және конденсатты өндіруге кеткен ... ... ... 789 мың ... 812 300 мың теңгені құрап, нәтижесінде 6 978 мы теңге
үнемделді.
Газды ... ... ... ... 3837417 мың ... ... 206 мың ... құрап, нәтижесінде 14 210 мың теңге үнемделді.
Ауыз суды өндіруге кеткен шығындар 197 618 мың теңгені құрайды, ... 184 799 мың ... ... 12 819 мың ... ... ... өңдеу бойынша шығындар.
«ӨМГ» ӨФ АҚ мұнайға, газға және суға арналған іздеу, барлау, құрылымдық
және пайдалану ұңғымаларын бұрғылау, оларды ... қою ... ... ... ... АҚ ... шикізат ретінде АНПЗ-ға жеткізіліп, мұнай өнімдерін сату
мақсатында өңделеді. Осыған байланысты ... өз ... ... ... және ... ... ... процессинг және
мұнай және мұнай өнімдерін жеткізу бойынша шығындары болады.
Төменде келтірілген кестеден ... 2006 жылы ... ... ... өткен жылмен салыстырғанда 693 127 мың ... ... Оның ... ... дейін айдау 2006 жылы мұнайды жеткізуді
161 мың тоннаға өсіру салдарынан 146 682 мың ... ... ... ... ... бойынша қызмет көрсету 437 950 мың теңгеге шығындалды, ол
мұнайды жеткізу көлемінің 161 мың тоннаға ұлғаюынан.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... |2004 |2005 |2006 |
| | ... | | | |
|1 ... ... айдау |Мың тонна |11 50 |1 215 |1 376 |
| ... ... |918 |918 |918 |
| ... |Мың ... |1 055 700 |1 115 960 |1 262 ... ... | | | | |
|2 ... ... ... | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... |Мың ... |1 150 |1 215 |1 376 |
| | ... |2 465 |2 453 |2 430 |
| ... |Мың ... |2 834 750 |2 980 393 |3 418 ... ... | | | | |
|3 ... |Мың ... |526 500 |770 596 |879 092 |
| ... шығындар |Мың ... |4 416 950 |4 866 950 |5 560 ... ... көзі – ... бюджеттің атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
2006 жылға арналған «ӨМГ» ӨФ ... ... ... ... ... келесі кестеде көрсетілген:
Кесте 10
«ӨМГ» ӨФ қызмет түрлері бойынша қаржылық қарекетінің қорытындысы
мың ... ... түрі ... ... ... |
|1 ... өндіру ... 323 |100 311 333 |63 848 990 |
|2 ... ... |4 232 108 |3 717 358 |514 750 |
|3 ... суды ... |161 456 |197 618 |-36 162 |
|4 ... ... |3 956 355 |2 944 105 |1 012 250 |
| ... | | | |
| ... | | | |
|5 ... де ... |9 378 486 |20 137 232 |-10 758 746 |
|6 ... ... ... |73 571 | |73 571 |
| ... |181 962 299 |127 307 646 |54 654 653 ... ... көзі – ұйымның бюджеттің атқарылуы туралы ... ... ... ... ӨФ ... ... 63 848 990
мың теңге сомасында кіріс алды, 1 тоннаға 15 247 ... ... ... 26 487 ... құрады. Ал газды өңдеу бойынша 514 750 мың ... ... ... ... ... 9 183 теңге бағасымен сатудан ... өз ... 7 93 ... ... Қысылған газдың жоғарғы бағасы бұл
өнімнің экспортқа шығарылуымен ... Ауыз су ... 36 162 мың ... ... ... ол 1 м3 үшін 48,76 ... жоспар бойынша нақты
50,37 теңгені құрауынан болды. Өзге де қызметтер ... 10 758 746 ... ... ... байқалады, соның ішінде әрі қарай ... ... ... – 1 490 966 мың теңге, курстық айырмашылық
бойынша 358 586 мың ... ... ... ... 9 150 390 ... негізгі құралдарды қайта бағалаудан. Өнім бірлігінің өзіндік құны
келесі кестеде көрсетілген:
Кесте 11
Өнім ... ... ... ... ... ... |2005 ж. ... |2006 ж. |Ауытқу |
| | ... | ... |(+,-) |
| | ... | |құны | |
|1 ... ... ... 112 |26 487 |15 247 |11 240 |
|2 ... газ, мың м3 |2 939 |2 496 |3 070 |-574 |
|3 ... газ, ... |7 063 |9 183 |8 165 |1 018 |
|4 |ПГФ, ... |7 073 |15 658 |8 165 |7 493 |
|5 ... су, м3 |62,42 |50,37 |58,13 |-7,76 ... ... көзі – ... ... атқарылуы туралы түсіндірме
хаты.
Бюджет бойынша жалпы шығындар 2005 жылы 34 851 356 мың ... ... бұл ... 2006 жылы 49 770 955 мың ... ... яғни ... жылы
шығындар 14 919 599 мың теңгеге артты.
Кесте 12
Мұнай және мұнай өнімдерін ... ... ... ... |2005 жыл |2006 жыл |
| | ... ... |ауытқуы |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... |26 755 891 |37 419 ... |-512 146 |
| | | |075 | ... және материалдар |3 445 724 |4 353 708 |4 068 |-285 545 |
| | | |163 | ... |162 515 |224 303 |170 419 |-53 884 ... |3 539 108 |4 453 986 |4 412 |-41 669 |
| | | |315 | ... ... ... |4 019 306 |4 318 457 |5 750 |1 431 ... ... | | |012 | ... ... ... | | | | ... |15 589 238 |240 687 ... 562 |
| | | | |615 |
| - ... тасымалдау бойынша |3 241 648 |4 406 798 |4 440 |33 706 |
| | | |504 | |
| - ... ... |3 210 875 |3279308 |3 162 |-116 410 |
| | | |897 | |
| - ... ... ... |2 424 921 |3 505 211 |348 765 |-17 556 |
| - ... ... |726 523 |865 494 |655 756 |-209 738 |
| - өзге де ... |5 985 271 |12 011 ... |-1 252 |
| | | |354 |617 ... ... ... |2 946 809 |2 893 609 |4 790 |1 897 ... | | |852 | ... ... ... шығындар |2 505 707 |4 328 570 |3 902 |-425 795 |
| | | |775 | ... ... ... |2 573 060 |3 100 429 |29 81 |-119 226 |
| | | |203 | ... Өтімділік қоры | |148 000 |314 953 |166 953 ... Өзге де ... |69 889 |295 214 |874 097 |578 884 |
| ... ... |34 851 356 |48 185 ... |1 585 ... | | |955 | ... ... көзі – ... ... мен ... ... есебі.
Кезең шығындары.
2006 жылғы кезең шығындары 44 652 076 мың ... ... ... ... 2 228 401 мың теңгеге өсті, соның ішінде баптар
бойынша:
Кесте 13
Кезең шығындары
мың теңге
|№ |Шығындар ... |2004ж |2005ж |2006ж |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... |1 422 402 |940 917 |13 95 294 |
|2 ... ... ... |14 253 822 |11 414 916 |12 224 070 |
| ... ҰК ... |8 663 000 |8 663 000 |8 663 000 |
| ... | | | |
|3 ... бойынша шығындар |28 876 845 |29 365 362 |3 051 8914 |
|4 ... ... ... |660 223 |702 480 |513 797 |
| ... ... |45 213 292 |42 423 675 |44 652 076 ... дерек көзі – ұйымның кірістері мен шығыстары туралы есебі.
Әкімшілік шығындар бойынша 2006 жылы өткен жылмен салыстырғанда шығындар
454 377 мың ... ... ... оның ... еңбекақы төлемі юойынша
шығындар 216 904 мың теңге сомасында, транспорт бойынша – 50 477 ... ... ... ... және ... ... – 28 774 мың
теңге, іс-сапар шығындары – 3 764 мың ... ... ... ... ... 640 мың ... ... бойынша – 5 489 мың теңге, материалдар – 67 004 мың
теңге, ... ... ... 74 966 мың ... ... ... шығындар
«ӨМГ» ӨФ филиалдарының әкімшілік құралдарын өндірістікке ... ... ... ... ... ... ... Жалпы
шаруашылық шығындары бойынша шығындар 809 154 мың теңгені құрады. Соның
ішінде салықтық төлем 253 444 мың ... ... ... ... ... ... кеш қол ... шарт 79 412 мың теңге ... ... ... аудиторлық
қызмет бойынша 116 943 мың теңгеге, банк қызметтері бойынша 14 582 ... ... ... ... ... еншілес ЖШС-дың күмәнді
қарыздары бойынша ... ... ... ... 2005 жылы 348780 ... ... аймағында өткізілген шетел инвесторларының кеңесін өткізуге
арналған шығындар бойынша 2 622 085 мың ... ... оның ... ... мың ... ... емес ... түскен кірісте көрсетілген 30 145 мың
теңге капиталдық салымдар ...... ... сатып алу, 7000 мың
теңге – Ауыл қоры бойынша, 46 936 мың ... ... ... ӨФ АҚ ... және қаржылық нәтижелерін талдай келе
кәсіпорынның негізгі қызметі мен табысы мұнай және мұнай өнімдерін өндіру,
өңдеу және оларды алыс, ... ... ... болып табылады.
2. «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ қаржылық жағдайын талдау
Кәсіпорынның ... ... оның ... мен пассиві құрамының
қатынасынан көрінеді. Қаржылық ... ... ... ... ... жағдайдың сапасын анықтау, кезең бойынша оның өзгеру себебін
анықтау, кәсіпорынны ... және ... ... ... ... дайындау. Бұл мәселелер абсолютті және қатысты
көрсеткіштердің динамикасын зерттеу ... ... ... ӨФ АҚ ... ... бағалау.
Кәсіпорын қарамағындағы шаруашылық құралдар ... Бұл ... ... ... жиынтық құнын бағалауға мүмкіндік береді. Бұл
кәсіпорын балансы ... ... ... ... оның ... ... ... міндетті емес. Динамикадағы бұл көрсеткіш өсімі
кәсіпорынның мүліктік потенциалының өсуін білдіреді.
Негізгі құралдардың тозу ... Бұл ... ... ... құнымен шығынға шығарылған негізгі құралдардың үлестік құнын
көрсетеді:
2004 жыл: 63087 / 233068 = ... жыл: 137125 / 270786 = ... жыл: 200212 / 213819 = ... жыл ... ... ... 21% құрап, сәйкесінше жарамдылық
деңгейі 79% құрады, ал 2005 жылы негізгі құралдардың тозуы 50% дейін ... 50%, 2006 жылы ... ... ... 93% ... ... өте нашар жағдайда екенін көрсетеді.
Кесте 14
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ мүліктік жағдайын ... ... ... ... |2004жыл |2005жыл ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... ... ... |
|қарамағындағы | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... |НҚ ... / НҚ |0,27 |0,50 |0,93 ... тозу |бастапқы құны | | | ... | | | | ... және ... ... |0,33 |0,17 ... |/ ұзақ ... | | | ... |активтер | | | ... | | | | ... | | | | ... |НҚ ... құны /|0,75 |0,72 |0,81 ... нақты|актив барлығы | | | ... ... | | | | ... |НҚ активті |0,23 |0,27 |0,28 ... ... құны / НҚ| | | ... ... ... | | | ... | | | | ... және ... ... ... коэффиценті. Бұл
коэффицент 1 теңге айналымнан тыс активтерге қанша көлемде ... ... ... жыл: 36013118 / ... = ... жыл: 44877967 / 133744685 = 0,33
2006 жыл: 26892288 / ... = ... ... ... құны ... жыл: ... / 159588001 = 0,75
2005 жыл: 128900493 / 178622652 = ... жыл: ... / ... = ... ... ... ... үлесі. Бұл коэффицент өндірістік-
техникалық процеске қатысатын активтердің негізгі құралдардың қандай
бөлігін құрайтындығын ... ... ... ... ... ... ... және көлік құралдары жатады. Бұл
коэффицент өсімі жағымды нәтижені береді.
2004 жыл: 28206600 / ... = ... жыл: 35151898 / ... = 0,27
2006 жыл: 40916912 / 145172375 = 0,28
Талдау жүргізген кезең ... ... ... потенциалы
19 411 887 мың теңгеге өскені кәсіпорындағы жағымды жағдайды білдіреді.
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ төлем қабілеттілігін бағалау.
Кәсіпорынның ... ... оның ... ... ... ... оның негізі болып айналым ... ... ... көздермен қамтамасыз етілуі болып табылады. Ағымдық ... ... ... ... болуы айналым активтерінің ұзақ
мерзімді көздермен көп немесе аз қамтамасыз етілуімен негізделеді.
Кесте 15
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ ... ... ... ... ... ... |2005ж |2006ж ... |
|атауы | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... ... 607661| |
|капиталының |- ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... |0,02 |0,32 | ... |ФК | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |2,52 |3,69 |5,27 |2,0 ... |/ ... | | | | ... ... | | | | ... |Ақша қараж. / |0,14 |1,39 |0,07 |0,2 ... ... | | | | ... ... | | | | ... кестенің жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... |0,15 |0,25 |0,22 | ... |/ ... ... | | | ... | | | | | ... ... | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |ТМҚ / ... |0,28 |0,26 |0,37 | ... |активтер | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |2,12 |3,06 |1,95 | ... |активтер-ағымд.мі| | | | ... ... лер) / | | | | ... |ТМҚ | | | | ... | | | | | ... өтеу ... Кап+ | | | | ... |ұз.мерз. | | | | |
| ... +| | | | |
| ... | | | | |
| ... мен | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | |
| ... | | | | ... |3,12 |1,95 | ... ... ... | | | ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... және | | | | |
| ... | | | |
| |ң ... | | | | ... |Менш. |4,12 |13,4 |6,24 |кем ... ... | | | ... ... ... | | | |тең 0,1 ... ... | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... (функционалдық капитал). Бұл
көрсеткіш кәсіпорынның ағымдағы активтерінің көзі болып табылатын меншікті
капитал ... ... Ол ... ... ... қаражаттар
көздерінің құрылымына байланысты есепті көрсеткіш болып табылады. Өзге ... бұл ... ... ... ... ... қарастырылады.
Меншікті айналым қаражатының негізгі көзі пайда болып табылады.
2004 жыл : 36013118-14266452=21746666
2005 жыл : 44877967-8510996=36366971
2006 жыл : ... жылы ... ... ... 21746666 мың ... ... ағымдық қызметін қаржыландыруға меншікті айналым қаражатының
жеткілікті көлемде болғанын ... 2005 жылы ... ... түсіп,
меншікті айналым қаражатының көлемі 36366971 мың теңгеге өсті. Ал 2006 жылы
өткен жылмен салыстырғанда 16759310 мың теңгеге ... 19607661 мың ... ... ... ... ... (маневренность). Меншікті
айналым құралдарының ақша қаражаттары формасында болатын бөлігін көрсетеді,
яғни абсолютті өтімді ... ... ... ... ... үшін бұл ... 0-1 аралығында өзгереді, алайда өзге де
жағдайлар болуы мүмкін.
2004 жыл : ... жыл : ... жыл : ... ... ... Кәсіпорынның жалпы өтімділігін
бағалайды, 1 теңге ... ... неше ... ... ... активтердің) келетіндігін анықтайды. Оның өсімі жағымды жағдай
ретінде қарастырылады.
2004 жыл : ... жыл : ... жыл : ... жыл ... ... ... өтімділігінің жақсы жағдайда
екенін көреміз. Нәтижелердің ұсынылған мәннен ... ... ... ... бойынша толық есеп айырысу мүмкіндігінің барын көрсетеді.
Жылдам өтімділік коэффиценті. Мағынасы бойынша ағымдық ... ... ... ... ... ... ең ... - өндірістік запастар есептелмейді.
2004 жыл : (2098041+669808)/14266452=0,19
2005 жыл : (11890868/2082158)/8510996=1,64
2006 жыл : ... = ... 2004 жылы ... ... 19 % ғана ... болды, алайда 2005 жылы жағдай жақсарып кәсіпорынның ұсынылған
мәннен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің жоғары екндігін көрсетеді. Ал 2006 жылы ... ... ... ... ... ... ... қарыздық
міндеттемелердің қандай бөлігінің қажет ... ... бар ... ... ... жыл : ... жыл : 11890868/8510996=1,39
2006 жыл : 518798/7284627=0,07
Ұсынылатын мән бойынша кәсіпорын 3 жыл бойы қамтыған жоқ, ... 2005 жылы ... ... 2006 жылы бұл ... ... ... мобильділік коэффиценті (айналым құралдарының активтегі
үлесі).
2004 жыл : ... жыл : ... жыл : ... ... көлемінен айналымнан тыс активтер көлемі
басымырақ екені байқалады. Айналым активтері 2004 жылы 22 %, 2005 жылы ... 2006 жылы 15 % ... ... ТМЗ ... жыл : ... ... жыл : ... %
2006 жыл : 10048498/26892288=0,37 %
ТМҚ өтеудегі меншікті айналым құралының ... ... ... өтелетін запастар құнын көрсетеді. Бұл көрсеткіш ... ... шек 50 ... жыл : ... жыл : ... жыл : (26892288-7284627)/10048498=1,95
ТМҚ өтеу коэффиценті.
2004 жыл : ... жыл : ... жыл : ... ... ... Кәсіпорын бойынша бұл көрсеткіш
2005 жылы жоғары, ал 2004,2006 ... ... ... болып келесіні
құрайды:
2004 жыл : (2098041 + 0,5 * 82971+0,3 * 10219409) / (818038 + 0,5+ 0,3 ... + 0 ... жыл : ... + 0,5 ... / (712913 ... = ... жыл : (518798+0,5*108795+0,3*10048498) / (694623 +0,5+0,3*0+0) =6,24
Меншікті айналым қаражаттарымен ... ... ... жыл : ... жыл : ... жыл : 155946332-152107600/518798=7,4
Осылайша, кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен өтімділігі жағдайы 3
жыл бойы жақсы ... ... ... ӨФ АҚ ... ... ... ... шоғырлану коэффиценті. Кәсіпорын басшыларының
жалпы қаражаттар сомасындағы меншікті қаражаттар ... ... ... мәні ... ... болса, соншалықты ... ... ... және ... , ... тәуелсіз болады.
2004 жыл : 132141026/159588001=0,8
2005 жыл : 157809253/178622652=0,9
2006 жыл : 155946332/178999888=0,9
Талдау жүргізілген ... ... ... ... ... ... біршама бөлігін құрайтындығын көреміз, яғни 2004 жылы 80%, ... 90%, 2006 жылы 90% ... ... ӨФ АҚ ... ... ... ... атауы |Есептеу формуласы |2004 ж.|2005 ж.|2006 ж.|Ұс.мә-|
| | | | | |ні |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |0,8 |0,9 |0,9 |0,6 ... ... ... ... | | | ... ... ... |1,2 |1,1 |1,1 | ... ... ... | | | | ... ... ... |0,2 |0,1 |0,1 ... ... жиыны | | | |5 ... ... | | | | | ... ... мерз . |0,10 |0,08 |0,09 | ... коэфф. |міндеттемелер / | | | | |
| ... ... | | | | ... |Ұз.мерз.міндеттемеле|0,05 |0,07 |0,09 | |
|ұз.мерз.тарту |р / ... +| | | | ... ... ... | | | | ... және ... капитал/ |0,2 |0,1 |0,1 | ... ... ... | | | ... ... | | | | |5 ... ... коэффиценті. Бұл коэффицент меншікті ... ... ... ... кері ... болып табылады.
Көрсеткіштің динамикадағы өсімі кәсіпорынды қаржыландырудағы ... ... ... білдіреді. Егер оның мәні 1-ге ... ... бұл ... басшылығының өз кәсіпорынын толық қаржыландыратынын
көрсетеді.
2004 жыл : ... / ... жыл : ... / ... жыл : ... / 155946332=1,1
Тартылған капиталдың шоғырлану коэффиценті.
2004 жыл : (13180523+14266452)/159588001=0.2
2005 жыл : ... жыл : ... ... салымдарды өтеу құрылымының коэффиценті. Бұл көрсеткішті
есептеу, ұзақ ... ... мен ... негізгі құралдарды
қаржыландыруда пайдалу негізінде. Коэффицент негізгі құралдардың қандай
бөлігі сыртқы ... ... ... жыл : ... жыл : ... жыл : 15768929/165343718=0,09
Ұзақ мерзімді тартылған қарыз-қаражаттарының коэффиценті. Динамикадағы
бұл коэффиценттің өсімі жағымсыз әсер ... ... ... даму тұрғысынан кәсіпорынның сыртқы инвесторларға тәуелділігінің
артуын білдіреді. Көптеген компанияларда оның мәні 26%-40% (50% ... жыл : ... жыл : ... жыл : ... келтірілген есептеуден көретініміздей, ... ... ... тартуда қажеттілік жоқ.
Тартылған және меншікті капиталдың арақатынасы коэффиценті. Бұл
көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық ... ... баға ... ... өсімі кәсіпорынның сыртқы инвесторлармен ... ... ... ... көрсетеді.
2004 жыл : 27446975/132141026=0,2
2005 жыл : 20813399/157809253=0,1
2006 жыл : 20053556/155946332=0,1
Талдау ... ... ... ... ... ... қалыпты және сыртқы кредиторларға тәуелді емес.
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ іскерлік белсенділігін бағалау.
Қаржылық аспектідегі кәсіпорынның іскерлік белсенділігі, ең ... ... ... жылдамдығынан көрінеді. Іскерлік белсенділікті
талдау, кәсіпорын қызметіндегі қаржылық нәтижелердің ... ... ... ... қаржылық коэффиценттердің динамикасы мен деңгейін
зерттеуге негізделеді.
Қор қайтарымдылығы. Бұл коэффицент ... ... ... ... ... теңге өнімді өткізуден түскен түсім келетіндігін көрсетеді.
Өзге де ... ... ... ... өсім ретінде қарастырылады.
2004 жыл : 123843438/130728167=0,9
2005 жыл : 134428254/144498743=0,9
2006 жыл : ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығын көрсетеді.
2004 жыл : 123843438/26351891=4,7
2005 жыл : 134428254/24875866=5,4
2006 жыл : 173392204/22208412=7,8
Күн бойынша (дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз жағдай ретінде қарастырылады.
2004 жыл : 360/4,7=77
2005 жыл : 360/5,4=67
2006 жыл : ... ... ӨФ АҚ ... ... бағалау
|Коэффицент атауы |Есептеу формуласы |2004ж. |2005ж. |2006ж. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... |0,9 |0,9 |1 |
| ... ... / | | | |
| ... құралдар | | | ... ... ... ... |4,7 |5,4 |7,8 ... |түскен табыс / | | | ... (А) ... ... | | | ... ... |360 / А |77 |67 |46 ... (күн | | | | ... (А1) | | | | ... ... |өзіндік құн / ТМҚ |11,8 |10,9 |14,6 ... (В) | | | | ... ... |360 / В |30 |33 |24 ... ... (В1) | | | | ... ... ... |38 |20 |18 ... (күн |қарыз*360 / өзіндік | | | ... (С) |құн | | | ... цикл |А1 +В1 |107 |100 |70 ... (күн | | | | ... (Д) | | | | ... цикл ұзақтығы|Д – С |69 |81 |53 ... ... ... ... / |0,21 |0,18 |0,13 ... коэффиценті |өнімді өткізуден | | | |
| ... ... | | | ... ... өткізуден |0,94 |0,85 |1,1 ... ... ... / | | | |
| ... | | | ... ... ... айналымдылығы. Айналым бойынша:
2004 жыл : 120517649/10219409=11,8
2005 жыл : 129171279/11846653=10,9
2006 жыл : ... ... ТМЗ ... жыл : 360/11,8=30
2005 жыл : 360/10,9=33
2006 жыл : 360/14,6=24
Кредиторлық қарыз айналымдылығы (күн бойынша). Кәсіпорын қарыздарының
орташа ... ... ... жыл : ... жыл : ... жыл : ... цикл ... (күн бойынша):
2004 жыл : 76,5+30=107
2005 жыл : 66,6+33=100
2006 жыл : 46,1+24=70
Қаржылық цикл ұзақтығы (күн бойынша):
2004 жыл : 106,5 – 38 ... жыл : 99,6 – ... жыл : 70,1 – ... ... өтеу ... жыл : 26351891/123843438=0,21
2005 жыл : 24875866/134428254=0,18
2006 жыл : 22208412/173392204=0,13
Капитал айналымдылығы. Кәсіпорынның барлық капиталының айналым уақытын
көрсетеді. Берілген көрсеткіштің өсімі кәсіпорын ... ... ... ... ... білдіреді.
2004 жыл : 123843438/132141026=0,94
2005 жыл : 134428254/157809253=0,85
2006 жыл : 173392204/155946332=1,1
Күн бойынша:
2004 жыл : 360/0,94=382
2005 жыл : ... жыл : ... жыл ... ... ... ... және ТМЗ қайтарымдылық
уақыты сәйкесінше 46 және 24 ... ... ... ... ... ... қарағанда тым төмен қайтарым күндерін
құрайды. ... ... ... өз ақша ... ... Ақша ... ағымын басқаруды талдау
Ақша ағымын талдаудың мақсаты бұл – ең бастысы, кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы мен кірістілігін талдау. Оның ... ... ... ... ... ақша ... есебі.
Ақша ағымы кәсіпорынның өзін-өзі қаржыландыру деңгейін, сондай-ақ оның
қаржылық күшін, қаржылық жағдайын, кірістілігін білдіреді /19,245б./.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... жабуға
мүмкіндік беретін ақша қаражаттары ағымына байланысты. ... ... ақша ... қорының болмауы қаржылық келеңсіздіктерді
көрсетеді. Ақша ... ... ... ... белгісі болып табылады.
Ақша ағымын талдау кәсіпорынның қаржылық ... ... ... кезең
болып табылады, себебі оның көмегімен кәсіпорынның өз ақша қаражаттарын
ұйымдастыра білу қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ақша қаражатының болуы негізінде ұйымдастырылуы тиіс.
Ақша ағымын талдауды Ақша ... ... ... есеп арқылы
жүргізген ыңғайлы. Халықаралық IAS7 ... ... бұл есеп ... ... көздері және бағыттары бойынша емес, кәсіпорынның
қызмет аясы – операциялық, қаржылық, инвестициялық бойынша қалыптасады. Ол
ақша ... ... ... көзі ... ... /5, 473б./.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ұйым ... ... мен ... үшін маңызды ақпарат болып табылады. Ол ұйымның
ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызметінің оның ақша ... ... ... ... ... оның ... қарауға мүмкіндік
береді.
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есептің құраушы бөліктері болып ұйымның
қаржылық, инвестициялық және ... ... ... ақша ... ... мен жұмсалуы табылады.
Ағымдық қызмет ақша қаражатының ұйымның пайдасы көлеміне әсерін тигізетін
шаруашылық операциялар қаражаттарын көрсетеді. Бұл ... ... ... алу(қызмет көрсету), несие бойынша пайыздарды төлеу,еңбекақы
төлеу, салықтық аударымдар тәрізді операциялар жатады.
Инвестициялық қызмет түсінігіне ... ... ... ... алу немесе шығару, несие беру кіреді.
Қаржылық қызмет өзіне компания қызметі үшін қаражаттарды меншік иелерінен
алу және оны ... ... ... акциялар бойынша операцияларды және
өзгелерді қосады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есебі келесілерді көрсетеді:
... ... ... ... ақша қаражатын
анықтау;
▪ кәсіпорынның инвестициялық ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық қызметі нәтижесіндегі ақша қаражатын
анықтау.
Бұл үшін баланс көрсеткіштері мен ... және ... ... ... ... және шығыс туралы есеп беру- талданып отырған уақыттағы
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ол
кәсіпорынның ағымдық, қаржылық, инвестициялық қызметіндегі ақша қаражатының
келіп түсуі мен ... ... ... мен пайда есебі аударымдар әдісі бойынша, яғни ... ... ... ... ... ... кірістер/шығыстардың
пайда болу уақытынан бастап есептеледі.Ақша қаражатының қозғалысын анықтау
үшін пайда және шығындар туралы есепті трансформациялау қажет.
Ақша ... ... ... ... ... ... ең ... қандай бабы кемінде екі кезең барысында ақша ағымын қалыптастыру
көзі ... ... және ... бап ... ұшыратқанын анықтау қажет. Бұл
кәсіпорынның тұтыну және тұтыну қоры көздерін көрсететін кестелер көмегімен
анықталады.Алдымен, әрбір ... ... ... ... ... кейін
берілген өзгеріс келесі ержелерге байланысты ақша қаражатының тұтыну
немесе қалыптасу көздеріне ... ... ... ... бар ... ... ... көрсеткіш
«міндеттемелерге» немесе «меншікті капиталға» қатыстс кез-келген баптың
өсуі болып табылады;
• сондай-ақ, ... ... ... ... ақша ... ... ... табылады (айналымнан тыс активтерді сату немесе қорлардың азаюы).
Тұтыну:
• Ақша қорларын тұтыну «міндеттемелер» немесе «меншікті капитал»
қатысты ... ... ... көрсетеді.Бар қорларды тұтыну
мысалына несиелерді жабуды жатқызамыз;
• Баланстың ... ... ... ... flow пайдалану
мысалына запастардың қалыптасуы, айналымнан тыс активтерді сатып
алу жатады.
Кесте 18
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ ақша ... ... ... ... |2004, мың ... |2005, мың ... |2006, мың ... |
| |тг. ... |салм,|тг. ... | |% | |% | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... | | | | | | ... ақша | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... түсімі |53544700 |100,0|63515990 ... ... ... ... |96,6 ... |95,9 ... |94,3 |
|Алынған аванстар |1014186 |1,9 |1290662 |2,0 |2794968 |3,8 ... |65028 |0,1 |84467 |0,1 |122435 |0,2 ... де ... |754270 |1,4 |1237001 |1,9 |1287005 |1,8 ... ... ... ... |100,0|52691826 |100,0|
|Жеткізушілер мен |8650861 |22,7 |8297735 |19,5 ... |22,9 ... ... | | | | | | ... ... |1789286 |4,7 |958417 |2,3 |931724 |1,8 ... ... ... |26,9 ... |28,0 |14390388 |27,3 |
|төлемдер | | | | | | ... есеп ... |37,1 ... |39,5 ... |39,8 ... ... |1843992 |4,8 |1736930 |4,1 |1295794 |2,5 ... ... | | | | | | ... де ... |1443431 |3,8 |2841614 |6,7 |3046754 |5,8 ... ... ... | |20953306 | ... | ... ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... | | | | | | ... ... ақша | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |88217 ... |100,0|1344864 |100,0|
|сату |63455 |71,9 |105520 |69,8 |14815 |1,1 ... ... |24762 |28,1 |45705 |30,2 | | ... | | | | |1330049 |98,9 ... ... ... ... ... шығысы |178815 |1,2 |99701 |0,7 |401791 |2,2 ... емес | | | | | | ... алу ... |72,8 ... |73,7 ... |81,9 |
|Негізгі құралдарды алу|2331796 |15,6 |1594154 |10,5 |2128321 |11,7 |
|Өзге ұзақ мерзімді | | | | | | ... алу |1568571 |10,5 |1309783 |8,7 |5050 |0,0 ... ... |392 |0,0 |973157 |6,4 |752346 |4,1 ... | | | | | | ... де ... |- ... ... | ... | |
|Инвестициялық қызмет | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... қызметтен | | | | | | ... ақша | | | | | | ... ... | | | | | | ... түсімі | | | | | | ... және өзге де |8448129 ... ... ... ... |855808 |4,6 | | | | ... | | | | | | ... алу |17592321 |95,4 |34919076 ... ... ... ... ... |100,0|19276323 |100,0|
|Займдарды өтеу |15933532 |82,5 |34008544 |84,1 ... |82,8 ... ... |1693391 |8,8 |2825566 |7,0 |3309456 |17,2 ... де ... |1694695 |8,8 |3624466 |9,0 | | ... ... | | | | | | ... ... |-873489 | |-539500 | ... | ... | | | | | | ... ... (кемуі) |-350093 | |450841 | |301155 | ... ... ... | |1793741 | |2244582 | ... | | | | | | ... ... ... | |2244582 | |2545737 | ... | | | | | | ... ... көзі – ... ақша ... ... ... есебі.
Сурет 4. «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ 2004 жылғы ақша ағымдары
Ақша ... ... ... есепті талдау көрсеткендей:
Операциялық қызмет бойынша жалпы ақша түсімі шығыстан асып түсті, яғни
талданып отырған кезең ... ақша ... ... ... ... қарастыратын болсақ: ақша қаражаттарының түсімі негізінен өнімді
өткізуден түскен түсім есебінен (96,6%), алынған авнстар, ... ... де ... көп емес ... 1,9%; 0,1%; 1,4%). Ақша ... ... үш бап ... бюджетпен есеп айырысу (37,1%), еңбекақы
(26,9%) және ... мен ... есеп ... (22,7%) ... өзге баптар бойынша шығыс үлесі көп емес және ... ... ... ... (4,8%), ... ... (4,7%) және өзге де төлемдер
(3,8%). Жалпы алғанда 2004 жыл ... ... ... ... ... ... 15409158 мың теңгені құрады.
2005 жылдағы операциялық қызмет бойынша ақша қаражаттарының қозғалысын
қарастыратын болсақ: ақша қаражаттарының түсімі 2004 жыл ... ... ... ... ... ... ... отыр (95,9%), өзге де баптар
бойынша жағдай өзгеріссіз ... ... Ақша ... ... да ... баптар негізінде болды: негізгі үлес - бюджетпен есеп айырысу
(39,5%), ... ... есеп ... (28%) және ... ... есеп ... (19,5%). Берілген аванстар үлесі 2004 жылмен
салыстырғанда екі есе ... 2,3% ... ... ... ... үлес салмағы (4,1%), ал өзге де төлемдер (6,7%) ... ... 2004 жыл ... ... ... ... ақша ... өсімі
20 953 306 мың теңгені құрады. 2004 ... ... бұл ... ... 148 мың ... өсті, бұл кәсіпорын үшін ... ... ... жыл: ... ... ... ... бұрынғыша негізгі өнімді
өткізуден түскен түсім (94,3%), алынған аванстар үлесінің өсімі байқалады
(3,8%), қалған баптар ... ... деп ... ... ... көп
бөлігін бюджетпен есеп айырысу бабы құрайды (39,8%), сәл азырақ – еңбекақы
бойынша есеп айырысу (27,3%) және ... мен ... ... (22,9%) құрады. Өзге де баптар үлесі ... ... ... ақша ... ... 21 144 149 мың ... ... 5. 2005 жылғы «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ ақша ағымдары
Талданған жылдарда инвестициялық қызмет бойынша ақша қаражаттарының азаюы
байқалады, толығырақ қарастыратын болсақ:
2004 ... ... ... ... негізгі құралдарды сату есебінен
болды (71,9%), ... ... ... (28,1%) құрады. Ақша
қаражаттарының шығысы негізгі құралдарды ... (72,8%), ... ... өзге де ұзақ ... активтерді алу 15,6%; қаржылық активтерді алу
10,5%; материалды емес ... алу 1,2%. ... ... ... ... ақша ... ... 2004 жылы 14885762 мың теңгені
құрады.
2005 жылы: түсімдер құрылымы өзгерген жоқ, өткен жылдағыдай ... сату бабы ... 70% ... ... (69,8%), ал ... сату бабы – 30,2% ... Ақша ... шығуына байланысты
жағдай өткен жылмен салыстырғанда өзгерді. ... ... алу ... ... (73,7%) ... ал қалған баптардың үлесі азайды: өзге де ұзақ
мерзімді активтерді алу 10,5%; ... ... алу 8,7%; ... ... алу 0,7%; ... өзге де ... үлесі біршама өсті және
6,4% құрады. Қорытындылай келе 2005 жылы инвестициялық қызмет бойынша ақша
қаражаттарының азаюы 14962965 мың ... ... Ол ... ... ... ... жыл: ақша қаражаттарының түсімі бар болғаны 1,1% негізгі құралдарды
сатудан және 98,9% өзге көздер ... ... ... ... ... асырылған жоқ. Ақша қаражаттарының шығысы негізгі құралдарды алудан
(81,9%) және өзге ұзақ ... ... ... (11,7%). өзге ... ... ... 2006 жылы ... қызмет бойынша ақша
қаражаттарының азаюы 16820008 мың теңгені құрады.
Сондай-ақ, қаржылық қызмет бойынша талданып ... ... ... ... ... 2004 жыл: ақша ... түсімі негізінен
алынған займдар есебінен болды (95,4%), ал ... аз ... ... ... бағалы қағаздар эмиссиясы құрады. Ақша қаражаттарының шығуында ... ... өтеу бабы ... (82,5%), ... ... және ... ақшалай қатынасының ұқсас екендігін айта кеткен жөн. Сонымен
қатар, ақша қаражатының ... ... ... және өзге де ... ... (8,8%) ... ... Жалпы алғандағы қаржылық қарекет
бойынша 2004 жылғы ақша ... ... 873489 мың ... құрады.
2005 жылы: ақша қаражаттарының түсімі тек қана алынған ... ... ал ... және өзге де бағалы қағаз эмиссиясы жүргізілген жоқ. Ақша
қаражаттарының шығуы 2004 жыдағыдай негізінен ... өтеу бабы ... ... ... дивидендтер және өзге де төлемдер үлесі өзгеріссіз
қалды: 7% және 9%. ... ... ... ақша ... азаюы
5539500 мың теңгені құрады, оның ... ... ... ... жыл: ... ... ... ақша қаражаттары алынған займдар
есебінен болды. Шығыста негізгі үлесті займдарды өтеу бабы ... ... ... бап 17,2% құрады. Қаржылық қызмет нәтижесіндегі
ақша қаражаттарының азаюы 4022986 мың теңгені құрады.
Сурет 6. ... ӨФ АҚ 2006 жыл ... ақша ... жыл ... ... ... 2004 жылы ақша қаражаты
қозғалысы нәтижесінде анықталған қызмет ... ... ... кемуі
(3500963 мың теңге) байқалады, бұл әрине кәсіпорын үшін ... ... 2005 жылы ақша ... 450841 мың ... ... Бұл ... жылы 2 есе көп займ алуымен байланысты. 2006 жылы ақша қаражаттарының
қозғалысы ... ... ... түрлері бойынша ақшаның 301155 мың
теңгеге өсуі байқалады. Бұл 2005 жылмен салыстырғанда ақша ... көп ... ... жыл ... ... мен ... анықтап қарастырған жөн.
Көрнекті болу үшін диаграмма құрастырайық:
Сурет 7. 2006 жыл бойынша акша қаражаттарының түсімі
Диаграммадан ... ... ... ең көп ... ... (82%) құрайды, қаржылық қызмет бойынша түсім барлық түсімнің 17% ,
ал аз ғана ... ... ... түскен түсім құрайды (1%).
Келесі, осы жыл бойынша ақша қаражаттарының шығуын ... 8. 2006 жыл ... ақша ... ... ... ... ... құрылымында негізгі үлесті
кірістегі тәрізді операциялық қарекет бойынша ... ... ... және ... қарекет бойынша шығыстар бірдей 20% және 21%
құрайды.
Түсімдер де және ... ... да ... ... операциялық қызмет
алатындықтан, оның құрылымын толығырақ қарастырайық:
Сурет 9. 2006 жыл ... ... ... ... түскен ақша
қаражаттары.
Диаграммадан көріп отырғанымыздай, ақшалай түсімдердің көп бөлігі өнімді
өткізуден түскен түсім есебінен (94%), алынған аванстар, ... ... де ... аз ғана ... ... құрылымында негізгі үлесті бюджетпен есеп ... ... ... есеп ... (27%) және ... мен мердігерлермен
есеп айырысу (23%) құрайды, қалған баптардың үлесі аз және олар ... ... ... - 2%, ... бойынша сыйақылар төлеу - 2% және
өзгелер - 6%. Бұл диаграмма түрінде ... ... 10. 2006 жыл ... ... ... ... ақша
қаражаттарының шығысы
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ ақша қаражаттарын талдау барысынан кәсіпорынның өз
ақша ... ... білу ... ... ... ... құраушы көзі негізінен операциялық қызметі. Қарастырылуға тиіс
инвестициялық және қаржылық қызметтер оңтайландыру ... ... ... БӨ» ... ... ... орналасқан
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ – ның құрылу және даму ... ... ... ... қалыптасқан қызмет жүргізу тәртібі мен шаруашылық, қаржылық жағдайын
қарастырдық. Жоғарыда көрсетілгендей кәсіпорынның ... ... ... ... өнімдерін өндіру мен өңдеу. Бірнеше жылдарды салыстыру арқылы
жүргізілген қаржылық және ... ... ... нәтижелері
кәсіпорынның қалыпты қызмет атқару жағдайын көрсететті.
2. КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЖОЛДАРЫ
Бұл бөлімде ақша ... ... тыс ... ... ақша ... яғни дефициті жағдайында қарастырылатын негізгі мәселелер
мен оларды оңтайландыру бойынша шаралар көрсетілген.
3.1 ... ... ... ... ... ... ... 2002 жылдан бастап нарықтық экономика болып
табылуына қарамастан, ол көп жағдайларда өтпелі ... ... ... ... ... ... кезең экономикасының
ерекшеліктеріне бірнеше ... ... ... ... жоғары
қарқыны, капитал нарығында өтімділіктің болмауы, сондай-ақ Ұлтық валютаға
Қазақстаннан тыс ... ... ... құралы болуға мүмкіндік бермейтін
валюталық бақылаудың бар болуы.
Кәсіпорынның қызметі мен ... ... ... ... ... жағдайдың дамуы әсер етеді, оның ішінде қызмет етуші және болашақ
кезең заңдылықтары, салық салу ... ... ... ... ... ... ... компаниялар алдында өндірілген шикі
мұнайды ішкі ... ... ... ... шикі ... ... жеткізу бағасы бас компаниямен келісіледі, баға әлемдік бағадан
әлдеқайда төмен және өндірістің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... бойынша заңдылықтар даму үстінде
және сол себепті тұрақсыз өзгеруде. ... ... ... ... ... ... ... үшін айыппұл қатаң тәртіппен
жүргізілуде. 2006 жыл ... ... ... ӨФ АҚ 11,4 ... ... аймақты ластау бойынша рұқсат етілген нормадан асып
түскені үшін аударды. 2006 ж. 29 ... ... және ... түріндегі Қазақстан Үкіметі және ... №2 ... ... ... ... ... Өзен және Қарамандыбас мұнай
кенорындарының мұнайды барлау және өндіру жұмыстары ... ... ... №2 ... ... алық ... ... анықтайды, сондай-ақ келісім шартқа байланысты жылына 900
млн.теңге ... ... ... ... ... ҰК» АҚ, ... АҚ, ... АҚ және BNP
Paribas Suisse SA арасында 300 ... ... ... ... қаржыландыруды тарту туралы мәмілеге қол қойылды. Мәміле бойынша
пайыздық мөлшерлеме – 1 ай LIBOR+1,75%, көлемі 300 ... ... ... Бұл қаржыландыруды «ҚазМұнайГаз» АҚ ... ... ... ... ... ... ... ақша ағымдары
қамтамасыз етеді. Қаржыландырудың келісілген шарттары ұйымның жоғарғы несие
қабілеттілігін көрсетеді /16/.
Тартылған ақша ... ... ... ... ... Бағдарламалардың жалпы құны 1,3 млрд.доллар.
Барлық инвестициялық жобаларды іске асыру үшін көп ... ... және ... ... ... байланысты әр түрлі
қаржыландыру ... және ... ... ... нұсқалары қарастырылды,
соның ішінде қор нарығындағы «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру АҚ ... ... ... ... ... өсуі ... ... ұйым көне
кенорындарда қызмет етеді, қорлар азаяды және ұйым өндіру көлемін ... тұру үшін ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
резервтер көлемін арттыру үшін Қазақстан территориясында және шет ... ... ... ... ӨФ АҚ ... ... талдау жүргізуден
келесілер анықталды: 2006 жылы жоспарланған 5925 мың ... ... ... ... мұнай артық өндірілді, яғни 104,3 % - ға ... ... 117,6 % ... Жоспарланған 25,3 мың тонна газ конденсатынан
артық 26,14 мың тонна газ ... ... яғни ... ... 94 % - 103,3 % ... Ал жоспарланған 875 млн.м3 табиғи
газынан артық 881,1 млн. м3 артық, яғни өткен жылдағы 92,5 % -дан 100,7 ... ... 895,5 ... ... газ ... ... 824 ... 100,0 мың тонна қысылған газ (жоспар бойынша 68,6 мың тонна);
- 54,1 мың тонна көмірсутек қоспасы ... ... 38,94 ... ... ... мың теңгені құрайтын 4807,6 мың тонна
мұнай жіберілді, бұл ... 3432627 мың ... ... ... ... ішінде бағаны 6649 теңгеге өсіру ... 31319215 мың ... ... ... ... ... ... бойынша жоспарды 97,6 мың
тонна аса ... 3007056 мың ... ... ... ... жылмен салыстырғанда өсім 42641132 мың теңгені құрап, оның ішінде
мұнайды жеткізуден 642,6 мың ... ... ... және ... ... ... ... болып отыр. «ӨМГ» ӨФ АҚ мұнай және мұнай өнімдерін жақын
шетелге жеткізгені үшін 1635929 мың теңгені ... ... жоқ. Оның ... ... ... үшін 5664 теңгеге өсіргендіктен қосымша 3010549 мың
теңге сомасында кіріс алды. 260,3 мың ... ... ... ... ... 4646478 мың теңге құрайтын кіріс алынбады. Өткен
жылмен салыстырғандағы кірістің 2013473 мың ... өсуі ... ... теңгеге өсуінен болып отыр.Мұнай өнімдерін ... ... ... мың ... ... оның ... ... көлемін 175,3 мың тоннаға
арттырудан және бағаны 162 теңгеге өсіру себебінен ... ... ... ... өнімді сату нәтижесінде 4232108 мың теңге көлемінде ... емес ... ... ӨФ 10758746 мың теңге көлемінде залал шекті,
соның ... 1490966 мың ... ... негізгі құралдардың істен
шығуынан,негізгі құралдарды жалға беруден 362117 мың ... ... мың ... көлемінде курстық айырмашылықтан, өзгелер бойынша 9020563
мың теңге ... ... ... 9150390 мың ... ... негізгі
құралдарды қайта бағалаудан залал шекті.
2006 жылы мұнай өндіруге кеткен шығындар 49770955 мың теңге құрады, ... ... ... 1585913 мың ... ... және 2004 ... 14919599 мың ... артты.
«ӨМГ» ӨФ АҚ қаржылық жағдайын талдау барысында кәсіпорында тұрақсыздық
байқалады, яғни ... ... ... ақша ... ... ... ... арасында ақша қаражатының артықшылығы байқалады. Сондықтан да
күрт төмендеулер емесс қатысты тұрақтылық болу үшін ақша ... ... ... ... ... ... ... толығырақ
қарастырылған.
Осылайша зертеу жүргізілген кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын жақсарту
мақсатында келесі әдістерді пайдалану қажет:
• орташа мәнге ... ... ... сәл өсіру, ол
кәсіпорын өтімділігін қамтамасыз етеді;
• алдын ала бөлшектеп төлеу ... ... ... әчер ету
арқылы дебиторлық қарызды өтеу уақытын төмендетуге ұмтылу;
... ... ... көзі ... ... ... ... сауықтыру шараларын жүргізу және негізгі
құралдардың сапасын ... ... әсер ... бос ақша қаражаттарын қаржылық қызметке бағыттау;
• ақша ... ... ... ...... ... ұстауға төлемдер, жалақы және меншікті негізгі
құралдардың тозуымен байланысты шығындар. Егер, аммортизациялық
аударымдар нақты ақша ... ... ... ... жалақының төмендетуге жатқызылмайтындығын
ескеретін болсақ, осыған байланысты ғимараттарды ұстау және ... ... ... ... ... қажет.
3.2 Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын оңтайландыру әдістері
Ақша қаражаттары ағымын оңтайландыру кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... отырып ақша қаражаттарының ұйымдастырылуының
жетілген формаларын таңдау процесі /5-408б./ ... ақша ... ... ... негізгі мақсаттары
болып келесілер табылады:
- ақша ағымы көлемінің тепе-теңдігін қамтамасыз ету;
- ақша ағымының уақыт ... ... ... ету;
- кәсіпорынның таза ақша ағымының өсуін қамтамасыз ... ... ... ... келесілер табылады:
- жағымды ақша ағымы;
- жағымсыз ақша ағымы;
- ... ... ... таза ақша ... ... оңтайландыруды жүзеге асырудың басты сілтемесі болып
факторларды игеру болып табылады, олар ақша ... ... және ... ... әсер ... Бұл ... ішкі және сыртқы деп
болады. Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымының қалыптасуына әсер ... ... ... ... 1/ ... ақша ... оңтайландырудың негізі болып олардың жағымды
және жағымсыз түрлері көлемдерінің тепе-теңдігін қамтамасыз ету ... ... ... қызметі нәтижесіне жағымсыз түрде ақша
қаражатының дефициті яғни ... ... ... ... тыс ... әсер ... Ақша ... дефицитінің жағымсыз салдары кәсіпорынның
өтімділік және төлемқабілеттілік деңгейлерінің төмендеуіне, шикізат және
материалдарды жеткізушілерге ... ... ... ... ... ... несиелер бойынша уақыты өткен қарыз үлесінің өсуіне,
еңбекақы төлемі бойынша кідірістерге, ... цикл ... ... ... ... мен ... ... рентабельділігінің
төмендеуіне әкеледі.
Ақша ағымының артық болуының жағымсыз салдары инфляция әсерінен уақытша
қолданыстағы ақша ... ... ... ... ... мерзімді
инвестициялау саласындағы уақытша қолданылмайтын ақшалай активтер бөлігінен
кірістердің жоғалуы, сонымен қатар бұл да ... ... ... ... мен ... ... деңгейінің төмендеуіне
әкеледі.
Ақша ағымы дефицитін жақсарту ... оның ... ...... ... ... ... болуы мүмкін. Қысқа мерзімді кезеңдегі ақша
ағымы дефицитінің тепе-теңдігін ... ... ... ... пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Бұл жүйе ... ақша ... ... және ... ... ... шараларды ұйымдастыруға негізделген. /17-377б./
Қысқа мерзімді кезеңдегі ақша ... ... ... ... ... ... асырылады:
▪ тұтынушыларға сатылатын тауарлар бойынша қолма-қол ... баға ... ... ... ... ... ие өндірілген өнімге бөлшектеп немесе
толық төлем жүргізуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қысқарту;
▪ уақыты өткен дебиторлық қарыз инкассациясын жеделдету;
▪ дебиторлық қарызды қайта қаржыландырудың қазіргі ... ...... ... форфейтинг есебі;
▪ өнім сатып алушыларының төлем құжаттары ... ... ... ақша ... ... ... ... шаралар
арқылы жүргізіледі:
• меншікті төлем ... ... ... ... ... ... келісім бойынша кәсіпорынға тауарлық несиені
жеткізу уақытын жоғарылату;
• жаңартуды талап ететін ұзақ мерзімді активтерді ... ... ... (лизинг) ауыстыру.
«Жеделдету жүйесі – төлем айналымын бәсеңдету» қысқа мерзімдегі дефицитті
ақша ағымы көлемін теңестіру мәселесін шеше ... ... осы ... ... ... ... ұшырау тәрізді нақты мәселелер
туғызатынын ескерген жөн. ... осы жүйе ... ... ... ұзақ ... кезеңдегі ақша ағымының дефицитін ... ету ... /5, ... ... ... ... ақша ... көлемінің өсуіне келесі
шараларды жүзеге асыру арқылы қол ... ... ... ... көлемін ұлғайту мақсатында сратегиялық
инвесторларды тарту;
... ... ... ұзақ ... ... несиелерді тарту;
• инвестициялаудың қаржылық құралдарының бір бөлігін (немесе
барлық көлемін) сату;
• қолданылмайтын ... ... сату ... жалға беру;
Ұзақ мерзімді кезеңдегі ақша ағымының жағымсыз көлемін ... ... ... ... орындалады:
- нақты инвестициялық бағдарламалардың құрамы мен көлемін азайту;
- қаржылық инвестициялаудан бас тарту;
- кәсіпорынның күнделікті шығындарының сомасын азайту.
Кәсіпорынның ақша ... ... ... ... ... активтілігін жоғарлатуды қамтамасыз етумен байланысты. Бұл
әдістер жүйесінде келесілер қолданылуы ... ... ... тыс ... ... ... нақы ... жобаларды жасақтау уақытын жеделдету және
жүзеге асыруды бастау;
- ... ... ... ... ... ... қаржылық инвестициялар портфелін белсенді қалыптастыру;
- ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияларды ... ... ... ақша ... ағымын оңтайландыру жүйесінде олардың уақыт
бойынша теңестірілуі ( жүйелі түрде ... ... орын ... ... ... ... екі әдіс қолданылады – тегістеу және
синхронизациялау (біркелкілендіру).
Ақша ағымын тегістеу ... ... ... жеке ... оның
көлемін реттеу. Оңтайландырудың бұл әдісі, абсолютті өтімділік деңгейін
жоғарылатып және ақша қаражаттарының орташа қалдығын ... ... ... қалыптасуындағы мезгілдік және циклдық айырмашылықтарды азайтуға
мүмкіндік береді. Уақыт бойынша ақша ... ... ... ... орташа квадраттық ауытқу немесе ... ... ... (олар оңтайландыру процесінде төмендеу қажет).
Ақша ағымының синхронизациясы олардың жағымды және жағымсыз түрлерінің
ковариациясына ... ... ақша ... осы екі түрі арасында корреляция
деңгейінің жоғарылауы қамтамасыз етілуі ... Бұл әдіс ... ... ... бағаланады, ол оңтайландыру процесінде «+1» мәніне ие
болуы керек./14-410б./
Уақыт ... ... және ... ақша ... ... коэффиценті
келесі формула арқылы анықталады:
N
ККдп =∑ Рп,о ( ПДПi –ПДП / σпд ) * ( ОДПі – ОДП / σодп ... ККдп – ... ... ... және ... ақша ағымының
корреляция коэффиценті;
Рп,о – жоспарланған кезеңдегі ақша ... ... ... ... ... - ... кезеңнің жеке интервалындағы жағымды ақша
ағымы сомасының нұсқалары;
ПДП - жоспарлы кезеңнің жеке интервалындағы жағымды ақша
ағымының ... ... - ... кезеңнің жеке интервалындағы жағымсыз ақша
ағымы сомаларының нұсқалары;
ОДП - жоспарлы кезеңнің жеке ... ... ... орташа сомаларының нұсқалары;
σпд,σодп – ақша ағымдары сомаларының жағымды, жағымсыз орташа
квадраттық ауытқулары.
Оңтайландырудың қорытынды кезеңі ... таза ақша ... ... қамтамасыз ету ... ... Таза ... ... өсуі ... экономикалық даму деңгейін
арттыруды, сол даму үшін ... ... ... ... ... деген қажеттілікті төмендетуді, кәсіпорынның нарықтық құнының өсуін
қамтамасыз етеді /5/.
Кәсіпорынның таза ақша ағымы сомасын өсіру келесі ... ... ... ... іске ... ... ... сомасын азайту;
• акуыспалы шығындар деңгейін төмендету;
• жиынтық салықтық төлемдер деңгейін төмендетуге ... ... ... ... ... ... амортизациясының жеделдетілген әдісін
қолдану;
• кәсіпорын қолданысындағы материалды емес ... ... ... ... құралдар мен материалды емес активтердің қолданылмай
тұрған түрлерін ... ... ақша ... ағымын оңтайландыру нәтижесі күтілетін
кезеңдегі ақша қаражатын пайдалану және қалыптастыру жоспарының ... және ... ... ақша ... және ... ... маңызын, ролін зерттеу қазіргі таңдағы қаржылық
менеджменттегі жаңа бағыттардың бірі ... ... ... ақша ... ... ... қаржылық менеджердің
жұмысындағы басты бағыт.
Кәсіпорындағы жүйелік есеп, талдау және ақша қаражаттарының қозғалысын
бақылау, олардың ағымдағы және болашақтағы қаржылық ... мен ... ... ... қаржы шаруашылық қызметін анықтайтын түсініктерге келесілер
жатады:
• Тауар (өнім, қызмет) сатудан түскен түсім – бұл, ... және ... де ... мен ... ... ... немесе қолма-қолсыз ақша түрінде болатын
қарапайым немесе өзге де қызметтен түсетін кіріс есебі.
• Сатудан түскен пайда - ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық.
• Ақша қаражаттарының кірісі келесілер есебінен жүргізіледі:
тауарды ... ... ... ... аванстардан,
несиелер және займдардан, бағытталған қаржыландыру
құралдарынан, қаржылақ ... ... ... ... және өзгелерден.
• Ақша ағымдарының шығысы – ... ... ... ... жабу ... ... ... мемлекеттік бюджеттен тыс қорларға салымдар жүргізуде,
эмиссиялық бағалы ... ... ... мен
дивидендтер төлеуден, қаржылық салымдардан және өзге ... ... ... болады.
• Ақша қаражаттарының таза кірісі – ақша қаражаттары ... ... мен ... ... ... ... кірістерге есепті жыл басындағы қалдық ақша
қаражаттары ... Ол ... ... ... ... етеді.
Ақша ағымдары дегеніміз – бұл есепті немесе жоспарланған ... ... ... және төлейтін ақша қаражаттарының көлемі.
Ақша қаражатының ағымын болжау, ақша қаражатының қозғалысы туралы ... тек ... ... ғана ... ... ... ... тудырады. Яғни олар сол арқылы кәсіпорын өтімділігін, жұмыс
тиімділігін және қарыздары мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу қабілеттілігі бағаланады. Осылайша кәсіпорын
басшысы да , ... да ақша ... ... келе :
• болашақта ақша қаражатымен қамтылу деңгейі туралы;
... ... есеп ... ... ... ... ... мүмкіндігі туралы;
• қосымша қаржыландыру қажеттілігі туралы мәліметтерді ала алады.
Ақша қаражаттары ағымын болжамдау немесе ақшалай ... мен ... – бұл ... ... ... жобаның дамуы үшін қажетті
көлемдегі ақша сомасын анықтауға мүмкіндік береді.
Кәсіпорын басшысының назары үш негізгі ... ... ... ақша ... таза ағымы;
- қажетті қаржыландыру;
- ақша қаражаттарының бос қалдықтары;
Шоғарыда көрсетілген мәселелерді тұжырымдай келе, ... ... ... ... ... оның қарекетін қамтамасыз етуі ақша қаражаттарын
шоғырландыру қабілеттілігінде. Басшы үшін ең негізгі мәселе – бұл ... ... ақша ... оң ... ... және ... көздерін іздеу.
Қазіргі таңда республикадағы дамушы және ең ... ... ... ... салалары жатқызылады. Мұнай –химия саласын дамыту,
ресурстарды жоғары тиімділікпен пайдалану, осы ... жаңа ... ... ... алға қойған мақсаттарына жетуіндегі бірден-
бір алғышарттары болып табылады. Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі ... ... ӨФ АҚ ... ... өндіру және өңдеу
саласындағы мол мұнай қорына ие аймақта ... ... ... өз ... ... ... мен ... жағдайға
бейімделе білу қабілеттілігі, оның қаржылық жағдайын жүргізілуін, ақша
қаражаттарының жоспарлана білу және ... ... ... ... механизмі жоғары дәрежеде жүргізілуі тиіс.
Дипломдық жұмыс тақырыбын толықтай ашу негізінде ақша ... ... ... ... ... ... ... ақша
қаражаттарын жоспарлай және болжай білу тәртібін, ... ... ... ... яғни ... табудағы басты мақсаттары мен
қызметтерін, сондай-ақ ақша ... ... және бос ... ... ... яғни ақша ... оңтайландыру мәселелерін
қарастырып өттік.
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ-на қаржылық талдау ... ... ... ... механизмі бойынша келесідей шешуді талап ететін
мәселелер ... ... ... ... мақсатында негізгі құралдарын
жаңарту;
- өнім көлемін ... ... және оған ... өсіру нәтижесінде
қалыптасқан бос ақша қаражаттарын мақсатты жұмсау;
- инвестициялық жобалардың жүзеге асырылуын жеделдету;
Осы және өзге де кәсіпорында ... және ... ақша ... ... жүргізуді талап етеді.
Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын оңтайландырудың негізгі ... ... ... ақша ... ... тепе-теңдігін қамтамасыз ету;
• ақша ағымының ... ... ... ... ... ... таза ақша ағымының өсуін қамтамасыз ету;
Кәсіпорынның ақша ағымын оңтайландырудың ... ... ... ... жағымсыз түрлері көлемдерінің тепе-теңдігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... түрде ақша
қаражатының дефициті яғни жеткіліксіз болуы, сондай-ақ ... тыс ... әсер ... Ақша ... дефицитінің жағымсыз салдары кәсіпорынның
өтімділік және төлемқабілеттілік деңгейлерінің төмендеуіне, ... ... ... ... өткен кредиторлық қарыздың өсуіне,
алынған қаржылық несиелер бойынша ... ... ... ... ... ... ... кідірістерге, қаржылық цикл ұзақтығының өсуіне,
кәсіпорынның меншікті капитал мен активтерінің пайдалану ... ... ... ... ... ... операциялық процесін
жүзеге асыру мерзімін ... ... ... ... ... пен ... өндірістік запастарын қалыптастыруға,
еңбек өнімділігі деңгейіне, дайын өнімді өткізуге теріс ... ... ақша ... ... ... ... ... жүргізу
мерзімін жеделдетеді, ол өндіріс көлемі мен өнімді ... ... ... тиімді басқару кәсіпорынның қарыз капиталына деген
қажеттілігін азайтуға әсер етеді. Ақша ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарды тиімді қолдануды,
тартылатын несиелерден кәсіпорынның тәуелділігін төмендетуді қамтамасыз
етуге болады.
Ақша ағымдарын ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Төлем қабілетсіздік тәуекелі ... ... ... ақша ... балансталмауынан пайда болуы мүмкін. Ақша
құралдарының келіп түсуі мен ... ... ... ... ... басқару арқылы орнайды және төлем қабілетсіздіктің ... ... ... ... етеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007жыл 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы, 28.02.2007 ж. Астана
2. Балабанов И.Т. ... ... ... – М.: ... ... 1994 ... «Финансовый менеджмент: теория и практика» //под ред. Стояновой Е.С.-
М.: Перспектива, 1996 г.
4. Балабанов И.Т. «Основы ... ... Как ... – М.: ... и Статистика, 1994 г.
5. Бланк И.А. «Финансовый менеджмент» : Учебный курс.-К.:Ника – Центр,
1999.-528с.
6. Ковалев В.В. «Введение в ... ... – М.2000 г., ... ... М.И. ... ... предприятий»- / Финансовый менеджмент/
- 2002 г. №6.
8. Кошкарбаев К.У. «Финансовые ресурсы корпорации: теория, парктика и
менеджмент» – Алматы 2004 ... ... А.Д. ... ... в ... ... – М. ... Афоничкин А.И., Андрющенко И.В. «Управление финансами корпораций»-/
Финансы и кредит/ 2005 г. ... А.К., ... К.У. ... ... в ... экономике Казахстана» //Сборник
научных трудов/ Алматы: Экономика, 2000 г.
11. Родионова В.М. ... ... ... Г. ... содержание финансовых корпораций»-/ Финансы
Казахстана/-2004 г. №1.
13. «Экономика предприятия»: Учебник/ под ред. проф. О.И. Волкова.-М.:Инфра-
М,1998.-416 с.
14. «Экономика организаций»: /Учебник под редакцией Н.А. ... ... и ... ... ... ... Ж.Н. «Роль финансовых ресурсов для функционирования
предприятия в рыночных условиях»-/Вестник НАН РК/- 2003г. №5.
16. www.umg.kz
17. ... ӨФ АҚ ... ... мен ... ... ... З.К. ... формирования финансовых ресурсов предприятий»
- /Статистика, учет и аудит/ 2005 г. №1.
19. Федулова С.Ф. « Управление ... ... и ... ... ... ... и ... г №3.
20. www.kase.kz
Қосымша А
Кәсіпорындағы ақша қаражаттарының қозғалысы
Қосымша Б
Кәсіпорынның ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызметтерінің
арасындағы қатынас
Қосымша В
Кәсіпорынның ақша ... ... ... әсер ... ... ... Г
Ақша қаражаттарын жұмсауды болжамдау
«Электроинструмент»АҚ мысалында
(млн.тг.)
|Атауы | 1|2 |3 |4 |5 |6 ... ... |1260 |1304 |1450 |1614 |1706 |1827 |9161 ... ... | | | | | | | ... сомасы | | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... б/ша | | | | | | | ... | | | | | | | |
|1 |630 |630 | | | | |1260 |
|2 | |652 |652 | | | |1304 |
|3 | | |725 |725 | | |1450 |
|4 | | | |807 |807 | |1614 |
|5 | | | | |853 |853 |1706 |
|6 | | | | | |914 |914 ... ... |700 | | | | | | ... ... | | | | | | | ... өткен | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |1330 ... |1532 |1660 |1767 |8948 |
|бойынша төлем- | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... |232 |250 |296 |370 |398 |413 |1959 ... сомасы | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|1 |116 |116 | | | | |232 |
|2 | |125 |125 | | | |250 |
|3 | | |148 |148 | | |296 |
|4 | | | |185 |185 | |370 |
|5 | | | | |199 |199 |398 |
|6 | | | | | |207 |207 ... ... |200 | | | | | | ... ... | | | | | | | ... өткен | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |316 |241 |273 |333 |384 |406 |1953 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... атауы |1 |2 |- - - - |30 |31 ... ... | | | | | | |у ... ... ақша | | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | ... | | | ... | | |..... | | | | |
| | | ... | | | |
| | | |..... | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|- ... кезеңдегі | | ... | | | ... ... ... | | |....... | | | | ... | | | | | | | |
|- ... кезеңдегі өнімді| | |.........| | | | ... ... ... | | |...... | | | | |
|- ... ... | | | | | | | ... ала ... | | ... | | | |
|- ... | | |...... | | | | ... ... | | | | | | | |
| | | ... | | | |
| | | |..... | | | | |
| | | ... | | | |
| | | |...... | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|- ... ... | ... | | | |
|- ... | | |....... | | | | |
|- ... қорларға | | |.........| | | | ... | | |....... | | | | ... өтеу | | ... | | | ... б/ша пайыздар | | |....... | | | | |
| | | | | | | | |
| | | ... | | | |
| | | |....... | | | | |
| | | ... | | | |
| | | |....... | | | | ... ... | | ... | | | |
| | | |....... | | | | ... ... б/ша | | ... | | | ... | | |....... | | | | ... ... б/ша | | ... | | | ... | | |....... | | | | ... ... ... ... ... ... болып
табылады
Қосымша Ж
Кәсіпорынның төлем балансының жобалық түрі
-----------------------
Айналымнан тыс активтер
Материалды өндірістік ... ... ... және ... қарыздар
Ақша қаражаттары
ЖИЫНТЫҚ АҚША АҒЫМЫ
Дивидендтті төлеу
Несие алу
Несиені өтеу
Акция шығару
Капиталды құрылыс
Ұзақ мерзімді
активтерді сату
Ұзақ мерзімді активтерді тұтыну
Әлеуметтік саланы
қамсыздандыру
Салықтар
Несие бойынша пайыздар
АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ
Амортизация
Дебиторлық
қарыз
Кредитор-лық
қарыз
Операциялық
пайда
Еңбекақы,
шығындар
Шикізаттар мен
материалдар
Аяқталмаған ... ... ... ... қызмет
Келер айдағы кәсіпорынның төлем балансы
Қарыздың негізгі сомасын, несие және займдар бойынша дивиденд-тер мен
пайыздарды төлеуде қолданылатын ақша ... ... ... ақша ... ... ... қолданылатын ақша қаражаттары
Қаржылық қызмет
Инвестициялық қызмет
Ағымдық (операциялық) қызмет
Кредиторлық қарыз
Дебиторлық қарыз
Несиелер және займдар
Материалдық-өндірістік запастар
Айналымнан тыс активтер
Меншікті капитал
Ақша қаражаттары
1260
* 0,50 ... 0,50 ... ... ... тәотібі
Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымының қалыптасуына әсер ететін факторлар
СЫРТҚЫ ФАКТОРЛАР
Тауарлы нарық ... ... ... ... салу жүйесі
Өнімді жеткізушілер мен сатып алушылардың қалыптасқан несиелендіру
тәжірибесі
Шаруашылық субъектілердің есепті операцияларын жүзеге асыру жүйесі
Қаржылық несиеге қол жеткізушілік
Бағытты қаржыландырудың ... ... ... мүмкіндігі
ІШКІ ФАКТОРЛАР
Кәсіпорынның өмірлік циклы
Кәсіпорын иелері мен менеджерлерінің қаржылық беделі
Операциялық леверидж коэффиценті
Кәсіпорынның амортизациялық саясаты
Инвестициялық бағдарламаларды кейінге қалдырмау
Өнім өндірудің және ... ... цикл ... ... ... мен ... Шоттағы ақша қаражаттарының қалдығы
2. Ай бойында түскен қаражаттар (болжам)
2.1. Өнімді өткізуден ... ... ... ... ... ... ... түскен түсім
2.3. Негізгі құралдар және өзге де мүліктерді өткізуден түскен түсім
2.4. Аванстық түсімдер, соның ішінде: алдын ала төлем
2.5. ... тыс ... ... ... ... ... ... Вексель бойынша алынатын қаражаттар
2.9. Уақытша қаржылық көмек
2.10 Дебиторлық қарыз түсімдері
2.11 Бағалы қағаздарды сатудан ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды сатудан түскен түсім
2.14 Бюджеттік ассигнациялау
2.15 өзге де түсімдер
Қаражаттардың кірістері мен түсімдері, барлығы
ІІ. Қаражаттардың шығыстары және ... ... ... ... есебінен басты төлемдер
2. Бюджет жүйесіне салықтық төлемдер
3. Мемлекеттік бюджеттен тыс қорларға салымдар
4. Кәсіпорын төлемдер
4.1. Еңбекақы бойынша шығындар
4.2. Материалдық ресурстарды ... ... ... және ... ... ... ... төлемдері
4.5. Дивидендтерді төлеу
4.6. Мердігерлер шоттары бойынша төлемдер
4.7. өзге де төлемдер
Қаражаттардың шығыстары және аударымдары, ... ... мен ... асып ... мен төлемдердің түсімдерден асып түсуі
Ай соңындағы жоспарланған ақша ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КГП ПХВ «Ателье» шағын кәсіпорынның ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебін ұйымдастыру66 бет
Кәсіпорынның ақшалай қаражаттарын басқару34 бет
Кәсіпорынның тиімді қызмет етуін қамтамсыз етудегі ақшалай қаражаттарының есебі және талдауы58 бет
Ақша қаражаттарының жалпы сипаттамасы. Кәсіпорындағы ақша қаражаттарының есебі31 бет
Ақша қаражаттары есебі жайлы107 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
«Metrocom Service» ЖШС40 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
«Транс Техно Сервис» ЖШС- нің ағымдағы және корреспонденциялық шоттардағы ақшалардың есебі86 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь