Банктің коммерциялық қызметті несиелеу ерекшеліктері

КІРІСПЕ 5

1 БАНКТІҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ 8
1.1 Несиенің ұғымы және оның түрлері мен принциптері 8
1.2 Шағын және орта бизнеске қатысатын субъектілер 12
1.3 Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беру
проблемалары 15
1.4 Несиелік рейтингтің коммерциялық банктер қызметіндегі орны 20

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АЛДЫҢҒЫ ҚАТАРЛЫ БАНКТЕРІНІҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ НЕСИЕЛЕУДІ ТАЛДАУ 27
2.1 Қазақстандағы алдыңғы қатарлы банктердің несиелік рейтингтері және оларды талдау 27
2.2 Қазақстан ірі банктерінің шағын және орта бизнесті несиелеу бағдарламалары 36
2.3 Шағын және орта бизнесті несиелеудің қазіргі жағдайына талдау 49
2.4 Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу механизмі
«Казкоммерцбанктің» инвестициялық қызметі мен несиелік
рейтингісіне талдау 50

3 ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРІНІҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖОЛДАРЫ 60
3.1 Несиелік бақылау тәуекелді басқару әдәстері 60
3.2 Несиелік бюро қарыз алушылар туралы ақпарат алу көзі 68
3.3 Несиелендіру қабілетің арттырудағы статегиялық және ағымдағы жоспарлаудың рөлі мен маңызы 78

ҚОРЫТЫНДЫ 85

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 88

ҚОСЫМША А 90
ҚОСЫМША Ә 91
ҚОСЫМША Б 92
ҚОСЫМША В 93
ҚОСЫМША Г 94
ҚОСЫМША Д 95
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясында және БСҰ-ға кіру қарсаныңда ел экономиканың, ақша-несие саясатының, өндірістің, банк жүйесінің, коммерциялық бизнестің қарқынды дамуы мен сапаның жоғарылауын талап етеді. ҚР Президентінің Қазақстан еліне арналған жолдауында «Ел экономикасындағы өрлеудің тұрлаулы әрі серпінді сипатын ұстап тұру үшін мемлекет қазынагерлік, несие-ақша саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметке деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті...» деп көрсеткен. Нарықтық экономика жағдайындағы Қазақстанның банк жүйесінде ұлттық экономиканың басқа секторларымен салыстырғанда, елеулі өзгерістер болып жатқаны белгілі. Бүгінгі таңда Қазақстан нарықтық экономика жолына түсіп, зор жетістіктерге жетіп экономиканың тұрақты өсуіне ықпал жасады.
Бүгінгі күні Қазақстанның банктік жүйесі – бұл экономиканың тез дамитын секторларының бірі және де Қазақстан экономикасының мәселелерімен байланысты болашақта банктік жүйенің, оның ішінде бизнесті несиелендіру дамуы мен жетілдіруі үлкен тәжірибелік маңызға ие.
Қазіргі кезде банктер өздерінің клиенттеріне қызметтердің кең және алуан түрлерін көрсетеді, банктік операциялардың жаңа технологиясын қолданады, қызмет көрсетудің жоғарғы деңгейін қамтамасыз етеді.
Банктердің ең басты экономикалық функциясы – кәсіпорындардың, ұйымдардың, бизнес субъектілердің, коммерциялық организациялардың, заңды емес тұлғалардың және мемлекеттік мүшелердің тұтынушылық және инвестициялық мақсаттарды қаржыландыруға берілетін несие болып келеді. Банктер өздерінің несиелендіру функциясын қаншалықты жақсы атқарса, соншалықты олардың клиенттерінің экономикалық деңгейі жақсы болады. Өйткені банктер жаңа кәсіпорындардың пайда болуын, жұмыс орындардың көбеюін және олардың экономикалық өміршендігін қамтамасыз етеді.
1 Қазақстан Республикасы президентінің 31.08.1998 жыл «ҚР Банктер және банк қызметі туралы» жарлығы, 68, 68-1, 69,70,71,72,73,74,75,76 және т.б баптар.
2 «Банки Казахстана» №6 -2004ж.
3 Валравен.К.Д Управление рисками коммерчесского банка/М.Э. Ворд редакциясымен жазылған оқу құралы – дүниежүзілік банктің экономикалық даму институты. – Вашингтон, 1998 жыл
4 Василишен Н.И. Регулирование деятельности коммерческого банка –
М. : Финансист информ, 1998 жыл
5 Гамидов.Г.М Банковское и кредитное дело – М.: ЮНИТИ, 1996 жыл.
6 Деятельность банков: современный опыт США –М.: Экономист, 1992 жыл.
7 Деловая неделя (Алматы) №5 (683), 10.02.2006 жыл.
8 *ЖАҚ “Азамат”-тың қаржылық құжаттарынан құралған.
9 Кейнс.Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег –М.: 1978 жыл
10 Котлер. Ф. Основа маркетинга –М.: прогресс, 1996 жыл.
11 «ҚазҰУ Хабаршысы» . №3 (43) 2004ж.
12 Мамонова.И.Д. Банк и платежная дисциплина. – М.: финасы и статистика, 1998 жыл.
13 Маркова О.М. Коммерческие банки и их операций–М. : Банки и биржы, ЮНИТИ, 1998 жыл
14 Лаврушин. О.И Банковское дело – М: БиБНКЦ, 1998 жыл.
15 Озиус.М.П Пужном.Б.Л. банковское дело и финансовое управление риска – Вашингтон. 1998 жыл.
16 Рид.Э., Коттер Р., Гилл Э., Смит Р. Коммерческие банки - М.: Космополис, 1991 жыл
17 Тосупян.Г.А. Банк для клиента – М.: златоцвет, 1993 жыл.
18 Усоскин.В.Н. Соврименный коммерчески банк. Управление и операций. – М.: все для вас, 1993 жыл.
19 Хейне.П. Экономически образ мышление в банковской практике – М.: новости, 1996 жыл.
20 Ширинская.Е.Б. Операций коммерческих банков и зарубежный опыт – М.: Финансы и статистика, 1998 жыл.
21 Г.Марченко, О.Мачульский / «Новые рынки», №6 2002ж.
22 Владимир Детинич «В помощь инвестору» 2004ж.
23 «Экспресс К» / 27 маусым №9 2002ж.
24 Эксперт Казахстана (Алматы) №32 (58), 01.01.2006 жыл
25 Рамазанов Н.Т. «Деловая неделя» 6 мамыр №18 2005ж. 3-бет
26 Пашковская И.В. «Банковские услуги» №4 2005ж. 4-26 бет аралығы
27 Шаталов А.В. «Финансовый менеджмент» №6 2003ж. 88-96 бет аралығы
28 Ширинская Е.Б. операций коммерческих банков и зарубежный опыт - М. : Финансы и статистика, 1998 жыл
29 2004-2005 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені
30 «Казкоммерцбанктің» АҚ жылдық есеп беруі.2005 жыл
        
        Тақырыбы: Банктің коммерциялық қызметті несиелеу ерекшеліктері
АҢДАТПА
Дипломдық еңбек нарықтық жағдайларындағы банктің - ... ... ... өзекті мәселелерін айқындайды. Еңбекте
республикамыздағы ... ... ... даму ... ... ... несиелік стратегиясын таңдау мен жүзеге ... ... ... ... ... ... талдау, жаңа
банкілік өнімдерді әзірлеп шығарудың проблемалары, банкілік қызметтер
нарығының күйі мен ... ... ... ... ... ... в развитии
банковского кредитовани комерческой деятельности. В работе рассматриваются
основные этапы развития банков, их рейтинги на ... ... и ... ... анализ перспективных направлений в разработке новых
банковских технологий, проблемы разработки ... ... ... и ... рынка банковских услуг в республике.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
5
1 БАНКТІҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
8
1.1 Несиенің ұғымы және оның түрлері мен принциптері
8
1.2 ... және орта ... ... ... ... ... және орта бизнеске несие беру
проблемалары
15
1.4 Несиелік рейтингтің ... ... ... ... ... ... ... БАНКТЕРІНІҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ
НЕСИЕЛЕУДІ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... несиелік рейтингтері және
оларды талдау
27
2.2 Қазақстан ірі ... ... және орта ... ... Шағын және орта бизнесті несиелеудің қазіргі жағдайына талдау
49
2.4 Шағын және орта бизнес субъектілерін ... ... ... ... мен ... ... ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРІНІҢ
КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ НЕСИЕЛЕУДІ ... ... ... ... ... ... басқару әдәстері
60
3.2 Несиелік бюро қарыз алушылар туралы ақпарат алу ... ... ... ... ... және ағымдағы
жоспарлаудың рөлі мен маңызы
78
ҚОРЫТЫНДЫ
85
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
88
ҚОСЫМША А
90
ҚОСЫМША Ә
91
ҚОСЫМША Б
92
ҚОСЫМША ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стратегиясында және БСҰ-ға кіру қарсаныңда ел экономиканың, ... ... банк ... ... ... қарқынды
дамуы мен сапаның жоғарылауын талап етеді. ҚР Президентінің Қазақстан еліне
арналған ... «Ел ... ... ... әрі ... ... тұру үшін ... қазынагерлік, несие-ақша саясатының,
өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді ... ... ... ... ... өнім мен ... ... сұранысты
көтермелеп отыруға міндетті...» деп көрсеткен. ... ... ... банк ... ұлттық экономиканың басқа
секторларымен салыстырғанда, ... ... ... жатқаны белгілі.
Бүгінгі таңда Қазақстан нарықтық экономика жолына түсіп, зор жетістіктерге
жетіп экономиканың тұрақты ... ... ... күні Қазақстанның банктік жүйесі – бұл экономиканың тез дамитын
секторларының бірі және де ... ... ... ... ... ... оның ... бизнесті несиелендіру
дамуы мен жетілдіруі үлкен тәжірибелік маңызға ... ... ... ... клиенттеріне қызметтердің кең және
алуан түрлерін көрсетеді, банктік ... жаңа ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Банктердің ең басты экономикалық функциясы – кәсіпорындардың,
ұйымдардың, бизнес субъектілердің, ... ... ... ... және мемлекеттік мүшелердің тұтынушылық және инвестициялық
мақсаттарды қаржыландыруға берілетін ... ... ... ... ... ... қаншалықты жақсы атқарса, соншалықты олардың
клиенттерінің экономикалық деңгейі жақсы ... ... ... ... ... болуын, жұмыс орындардың көбеюін және олардың
экономикалық ... ... ... нарықтық экономика жан-жақты ... ... ... өмір сүре алмайды. Өйткені несиелік қатынастар ... ... ... кең қайта өңдеуді іске асыру үшін, ғылыми-техникалық
прогресс шарттарында ... ... ... құру ... ... ... үшін, барлық экономикалық ... ... үшін ... ... ... ... ... Қазіргі танда Қазақстан Республикасының
коммерциялық қызметті несиелеу жүйесін ... ... ... ... ... Өйткені несие жүйесінің оптимизациялануы ... ... және ... ... субъектілерінің экономикалық іс
шаралырының ақпараттық негізін жоғарылануына мүмкіндік береді.
Шаруашылықтың толығымен ... ... ... қазіргі кезеңде
жұыс жасап отырған несиелік механизмнің ... ... ... талап етуде.
Себебі, бүгін қызмет ететін ... ... ... ... ... ... бере ... мүмкін.
Қазақстанның коммерциялық банктердің несиелік портфелінің жағдайы
дамыған елдер банктерінің несиелік портфелінің жағдайынын ... ... ... нарықта несиелеу тәуекелділігі жоғары болып келетіндіктен
банктер шығынға ұшырамау үшін ... ... бас ... ... ... ... ... жобалардың бiр бөлiгi жүзеге
асырылмай қалады. Қазақстанда заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... тәртiбi және басқа
несиелiк ұйымдармен байланысы туралы ақпараттар өте маңызды болып табылады.
Келесі тұрған проблема бұл – несиелеуге ... ... ... нормативтік актілердің, ... ... ... және ... етіп ... ережелер мен нұсқаулардың
ескіруінен олардың дер кезінде жаңартылмауы.
Коммерциялық ... ... ... ... және ... ... күйінемен тығыз байланысты. Оны шешу үшін
негізделген тәсілдеме және тиімді ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... банктер тәжірибелеріне сүйене
отырып, несиелік мекемелердің бұрынғы несиелік механизмнің қызмет ету
қағидаларының тиімді жақтарын ... ... ... ... ... ... ... жолдарын жетілдіруді қарастыра отырып,: ...... және ... ... – бизнес субъектілерінің
мүдделерінің жататындығын, несиелік механизмнің жетістіктермен ... өзі осы ... ... ... ... естен шығармаған
дұрыс.
Қазіргі уақытта коммерциялық банктердің дамуы, және оның ... ... етіп ... ... ... соның ішінде шағын және орта
бизнесі несиелеу жүйесін талдау және оны ... бұл ... ... таңдауға себеп болды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – Қазақстан Республикасындағы алдыңғы
қатарлы коммерциялық ... ... ... несиелеу тәжірибесі мен
даму ағымына, несиелік портфеліне талдау жасау, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеу заты Коммерциялық банктердің несиелік рейтингін, ... ... ... ... ... мен қарыз алушы коммерциялық
қызметтердің несиелік ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы алдынғы қатарлы
коммерциялық банктерінің несие ... ... ... мен несиелік
қызметі.
1 БАНКТІҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛІРІ
1 Несиенің ұғымы және оның ... ішкі ... ... ... оның ... ашып алуымыз керек.
Қазіргі экономикалық шығармаларда несиені әр түрлі түсіндіреді.
Несиенің мазмұнын ... оның ... ... ... жөн. ... ... өзі қоғамның қажеттілігінің туындысы болып
табылады. Қоғам қандай экономикалық формада болса, соның мақсатына ... ... ... ... ... ... несиені экономикалық сана
ретінде “құнының, қайтарымдылығы мен ... ... ... ... ... ... қозғалыс”, деген анықтама берген ... ... ... ... - ... бос ақша ... ақшаға мұқтаж
субъектілерге (кәсіпорындар, заңды және жеке тұлғалар т.б.) қайтарып беру
мақсатында ... ... ... ... ... - бұл ... қатынастар құрлымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр ... ... және ішкі ... ... ... ... Несие берушілермен қарыз алушылар арасындағы байланыстар
қалай өзгергеніменде, несиенің түрлері сол күйінде сақталады. /5/
Коммерциялық банктер өздерінің клиенттеріне әр түрлі ... ... ... белгілі белгілеріне байланысты жіктелінеді:
1 Қарыз алушының катигориясына қарай
– қаржылық институтарға берілетін несиелер ( ... ... ... мекемелеріне т.б.)
– қаржылық емес агенттерге беретін несиелер (өнеркәсіп салаларына, ауыл
шаруашылығына, ... ... ... ... ... ... жеке ... т.б)
– тұтыну мақсатында берілетін несие
2 Қарыз алу мерзіміне ... ... ... несие (1 жылға)
– орта мерзімді (1 жылдан - 3 жылға дейін)
– ұзақ мерзімді (3 жылдан жоғары).
3 Қамтамасыз ету дәрежісіне ... ... ... ... ... ... ... сақтандырлған
– қамтамасыз етілмеген(сенім несиесі)
4 Қайтару дәрежесіне қарай:
– стандартты несие - қайтару уақыты жетпеген, бірақ қайтаруында еш
қандай күмәні жоқ ... ... ... - ... ... ... мерзімі
ұзартылған және банк үшін ... ... ... ... активтердің жіктелу ережесіне сәйкес, күмәнді несиелер
5-ке бөлінеді:
– үмітсіз несиелер - қайтару уақыты кешіктірілген, мерзімі өткен
несиелер ... ... ... ... және ... ... ... негізгі құралдарға жұмсалынатын;
– айналым қаржыларына жұмсалынатын;
6 Валютамен берілуіне қарай:
– ұлттық валютамен
– шетел валютамен
7 Берілу нысанына қарай:
– овердравт несиесі – ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиенің формасы;
– ипотекалық несие – бұл қозғалмайтан мүліктерді кепілге ала отырып
берілетін ... ... ... - ... ... ... 1 – түнге
берілетін банк аралық несие;
– онкольді несие – несиелендірушінің ... ... ... ... ... ... банкаралық несие - банктердің бір-біріне берілетін несие;
– ломбардтық несие - тез іске асатын бағалы заттарды ... ... ... ... ...... ... кірген, төлем қаблеті жоғары
клиенттерге ... ... ... ... - ірі жобаларды несиелендіру мақсатында
банктердің өз ара ... ... ... ... ... - бұл жеке ... ... мақсатында,
тауарларын сатып алу үшін және тұрмыстық қызметтерді өтеуге
берілетін ... ... ... - ... ... ... алумен байланысты
несие.
Несиенің қызмет ететін принциптері мен әдістері
Несиенің принциптері ... ... және ... ... ... ... облысындағы обьект экономикалық
заңдардың талаптарын бейнелейді. Несиенің принциптеріне байланысты ... ... ... ... ... ... және мерзімі,
олардың қаражаттар айналымы шеңберінде қатынасу нәтижелігі және т. ... ... ... ... ұйымдастыру принціптері екі топқа
бөлінеді. Бірінші топқа - жалпы экономикалық тәртіптегі принциптер, несинің
мақсаттылығы, несиенің ... ... - ... ... қайтарымдылығы, несиенің төлемділігі., несиенің
қамтамасыз етуі.
Мерзімділік –ол несие берушінің қарыз алушыға берілген қаражат белгілі
уақыт ішінде келісілген тәртіпке сай ... ... мен ... ... ... қайтарымдылық принципі туындалады.
Несиенің қайтарымдылығы – оның экономикалық категория ретінде ... ... ... ... ... ... Қайтарылмайтын несие болмайды. Сондықтанда
қайтарымдылық несиенің ажырамас бөлігі болып табылады.
Несиенің ... – бұл ... ... ... ... ... қайтару мақсатында бастапқы сомадан өсіп қайтарылатындығы
беріледі. Іс ... ... ... ... үшін төленетін сый ақы
(пайыз) түрінде беріледі.
Қазіргі ... ... үшін сый ақы ... ... ... ... ... банк аралық несие бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі;
– орталық банктің коммерциялық банктерге ... ... ... сый ақы ... ... өз ... ... шоттары бойынша төленетін орташа сый
ақы мөлшері;
– тәуекелдік дәрежесі;
... ақша ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың тартылған несиелік ресурстар
қаншалықты қымбатқа түссе, соғұрлым несиенің бағасы жоғары болып келеді.
Несиенің ... ... ... несиелердің материалдық жағынан
қамтамасыз ... ... ... етуі ... ... ... сақтандыру міндеттемелері қолданады. ... ... ... және ... ... ... болатын, банктік
несиенің кәсіпорындардың қаражат ... ... ... ... ... тәртібінде несиелендірудің әдістері 3 ... ... ... ... ... ... бойынша несиелеу әдістері;
– айналым қалдық.
Айналым бойынша несиелеу барысында несие несиелеу ... ... ... ... ... қарыз алушының
шығындарын, оның ресурсы босағанға дейін аванстайды. ... ... ... ... ... ... несиенің
мөлшері өсіп, бұл қажеттіліктің азайуына байланысты несие
қайтарылады. Бұл ... ... ... ... төмендету
немесе ұлғайту шараларына байланысты ... ... ... ... ... ... ... несиелендіру барысында несие
несиеге деген қажеттілік тауарлы материалды ... және ... ... ... Айналым және қалдық бойынша
несиелендірудің іс жүзінде ұштасуының нәтижесінде ... ... ... . ... бірінші кезеңдегі несиеге деген қажеттіліктің
туындауына байланысты несие ... , ал ... ... берілген
несие қатаң түрде өтеді.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... айналымының бастапқы кезеңінде берілсе, ал екінші кезеңде,
несие клиенттің банк ... ... ... ... ... ... банктік тәжербиеде негізгі мынандай 2 әдісі
белгілі:
1 - ші әдіс бойынша несиені беру туралы мәселе әр алған ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсаты,
қажеттілікті қанағаттандыруға беріледі. Бұл әдіс несиелерді ... ... яғни ... ... беру ... қолданылады.
2 - ші әдіс барысында несиелер қарыз алушы үшін ... ... ... ... шегі ... ... Бұл несиелеу шегі
оларға белгілі бір мерзім аралығында қаражаттарын банкке ... ... ... шараларына байланысты пайдаланады/22/.
1.2 Коммерциялық қызметке қатысатын субъектілер
Шағын және орта бизнесті несиелендіру бағдарламасы бұрын ... ... және ... ... ... ... және басқа да қызмет саласында орта және ... ... ... біріктіреді және бұрынғы екінші бағдарламаның
қолдануын тоқтатпайды. Нақты несиелік өнімді енгізу мақсаты ... ... ... және орта ... ... ... несиелік
қызметін кеңейту.
– экономиканың өндірістік салаларында сауда және делдалдық қызметке
шағын және орта ... ... ... ... ... қызмет көрсету сомасын кеңейту. Жеке кәсіпкерлер ... және орта ... ... ... қағидалары:
– банктің тұрақты және сенімді базасын кеңейту.
... ... ... ... ішкі ... ... ... ереже
сәйкес келеді сапалы таңдау. Ұзақ мерзімді серіктестік қатынаста
болу.
– әлеуметтік қарызшыға сапалы деңгейде талдау жасау ... ... ... клиенттермен жұмыс жасау, оның ... оқу ақша ... тағы ... ... және орта ... бағдарламасының субъектілері ... ... ауыл ... ─ 50 ... дейін.
Сауда және тұрмыстық қызмет ─ 300 адамға дейін.
Транспорт пен байланыс ─ 25 адамға дейін.
Ғылым және инновациялық қызмет 20 адамға ... ─ 15 ... ... ... күші бар ... 250 ... артық емес қызметтері бар мекемелер орта бизнес болып
саналады.
Бұл тұлғаға қойылатын талаптар.
1. Төлем қабілеті болуы керек.
2. ... мол ... ... ... ... ... ақша ағымының болуы керек.
4. Жобаның уақтылы өткізілуі.
Бұл бағдарлама бойынша қарыз ... әр ... ... ... жеткілікті қаржылық рычагтарының болуы керек, яғни тартылатын және
меншікті ... ... ... ... ... тиіс.
Бұл бағдарлама бойынша қарыз келесілерге ұсынылады.
1. Қайта ... ... ... ... ... мекемелерге.
2. Жалға немесе сенімсіз ақпараттар ұсынылған мекемелер.
3. Жағымсыз қаржылық мекемелер.
4. Құжаттарын толық өткізбеген немесе қаржылық ... ... ... қаржылық жағдайлары барларға.
6. Қарызшылары немесе мерзімі ұзартылған қарыздары барларға.
7. Бюджет алдында ... ... және орта ... несиелендіру құжаттары.
Шағын және орта бизнес бағытындағы несие алушы тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық сауалнамасы.
– жарғы, құрылтай келісімі мемлекеттік тіркелуі туралы құжаттардың
нотариалды кеңседе бекітілген көшірмесі.
– статистикалық басқарма ... РНН да ... ... ... 2 ... ... есеп берулер формасы мен ағымды жылдық
есеп беру кезеңіндегі.
– қосымшалары дебиторлық ... ... шот ... ... қарыз берешегі және №2 ... ... ... ... ... ... бойынша қарызы
жоқтығын белгілейтін салық мекемесінің анықтамасы.
– жобаның техника-экономикалық негізі немесе бизнес жоспар.
– келісім шарттар (технология, құралдар шикізат материалдар ... және ... өнім ... ... залогтық және кепіл құжаттары.
– несие тарту және залог ұсыну туралы өкілетті заң ... қол ... мен мөр ... ... ... ... ... тұлғаларға мына құжаттарды ұсынады.
– несиелік өтініш.
– мемлекеттік тіркегендігі туралы куәлік.
– кәсіпкерлердің жеке ... ... ... РНН ... ... ... ... анықтамасы.
– салық төлейтіндігі туралы құжат.
– шаруашылық келісім, накладной кассалық журнал және басқа да ақша
ағымын білдіретін құжаттар.
– рұқсат немесе ... ... ... ... ... ... ... келісімі.
– жабдықтаушының тұтынушылар мен жасаған келісім көшірмесі.
– залог және кепіл құжаттары.
– қол үлгісі мен мөр басылымы құжаттары. /2/
1.3 ... ... және орта ... ... ... ... қолайлы емес экономикалық жағдайда, ... ... ... ... ... мен Ұлттық Банкінің жеткілікті
қатаң ақшалай – несиелі және бюджетті – қаржылы саясаты жағдайында ... ... ... ... қол ... ұлттық валюта курсының
қалыптасқанына, ақшалық ... ... және ... ... ... қаржыландыру мәселесі әліде шешілген жоқ.
Сондықтан, шағын кәсіпкерлікті несиелендіру басымдылықты мемлекеттік
міндетпен анықталады, ЕЖДБ ... ... ... ... ... және орта бизнесті қаржыландыруды бастаған, шағын кәсіпкерліктің
өркендеу Қоры ... ... ... ... ... ... яғни екінші деңгейдегі банктер арқылы ... беру – ... ... ... ... ... ал шағын және орта кәсіпкерліктің
субъектілері – соңғы қарызгерлер болады. Әрине, іскер кісілер ... ... ... олар үшін ... нәрсе қол жетерлігі,
біріншілікті капиталды алу мүмкіндігі және жұмыспен қамтуды қамтамасыз ... және орта ... үшін ... тұрақты қол жеткізу оның шамасына
қарағанда өте маңызды деп саналады. Несие ... ... ... ... ... ұмытпау қажет.
Шағын және орта кәсіпкерліктің субъектілерімен (жұмыс және қызмет
көрсету) және оның ... ... ... ... ... және де ... ... саны келесідей қорытындылар жасауға
мүмкіндік береді: біріншіден, кәсіпкерлер қызметі ... ... олар ... ... ... және аз шамада қызмет ... ... ... бір ... ... ... ... төмен.
Мұндай бизнес несиеге қызмет көрсете алмайды.
Қор қарызгерлері болып ірі ... ... оның ...... 500 ден 1300 млн. ... ... Олар ... сомаға сапалы портфель
қалыптастыруға қабілетті, дегенмен олар үшін ... және орта ... ... ... меншікті операциялық шығындармен байланысты.
Регионалдық банкілер жергілікті жерлерде шағын және орта ... ... ... ... көбірек қажетсінеді, бірақ олардың шетелдік
несиелерді өткізуге қатысу ... ... және ... ... және орта ... несиелендіру мәселесі тек макроэкономикалық
факторлармен емес және де қаржылық сектор күйіне де ... Оны ... ... ... және ... ұзақ ... мемлекеттік саясат
керек.
Шағын және орта бизнесті қаржыландыру ... ... көзі ... ... басқаруды, шағын және орта
кәсіпкерліктің өркендеуінің негізгі бағыттарын және ... беру ... ... . Әрине олардың орындалуын бақылау жүргізумен.
Қазіргі кезде шағын және орта ... ... ... тек ... ... ... арқылы жүзеге асуда. Бюджеттік ... ... да осы ... бойынша несиелендіріледі.
Әлемдік тәжірибе.
Жекелегенде, оны тасымалдаушы ЕЖДБ - шағын және орта ... ... ... институциональдық өркендеуі арқылы шешудің
жақтаушы. Банктер шағын және орта ... ... ... сондай игеруі керек, ұзақ мерзімдік келешекте ол күнделікті
қызметте басымды болатындай. Банктерде ... және орта ... ... тұрақты негізде болуына қол жеткізу және ... банк ... ... ... ... ... ... Бірқатар жағдайларда шағын және орта бизнесті қаржылай ... ... ... демек жеңілдікті сипатты, және бұл мақсаттар
үшін сыртқы және бюджеттік қаржылар ... ... ... ... ... ... мүдделі министрліктер мен ... ... ... жол ... ... ... ... шарттары мен тәртібі,несиелендірудің «потолокты»
шартында болады, ал несие комитетінің функциясы жуылып кетеді.
Қосалқы ... ... көп ... ... банктер
белсенділігіне тәуелді. Олар конкурстық негізде іріктеліп ... ... ... ... ... ... ... несиелендірудің
сапасы үшін банктер жауапкершілігін ұстануы ... ал ... ... ... ... Келесі жағдайларды ескеру керек:
Әртүрлі қаржылық және несиелік нарықтарда операциялар жүргізе отырып,
банктер қарыздық ... мен ... ... нағыз құнын біледі.
Сондықтан олар тәуекелге адекватты (үйлесімді) немесе тәуекелдерді бөлетін
несиелендіру ... ... ... ... ... берудің шарты мен
тәртібі ... ... ... ... ... ... бөлудің әртүрлі механизмін ұстау керек – Қоса қаржыландыру,
несиелік кепілдік және т.б. ... ... ... ... ... ... ( ... агробизнес) айқын тәуекелдікпен
жүреді. Бұл аймақты бақылау қиынырақ, және бұл ... ... ... ... банк үшін ... бөлу, жоғары табыстылыққа
қарағанда маңызды. Банктер, соған сәйкес банк капиталы да, ... ... ... ... 70% Алматыда орналасқан). Бұл
шағын және орта бизнесті кеңінен несиелендіруге ... ... ... ... филиалдар шектеулі немесе есептесу – кассалық
жағдайда екенін ескерсек . Сондықтан ... ... және орта ... ... ... ғана ... ... сонымен қатар несие беру
процесін ұйымдастыруды да ... ... Ең ... ... ... ... үшін ... және орта бизнес күшті бәсекестік жағдайында
массалық күшіне қарай банк үшін үлкен мүдделі болуы керек.
Өз жұмысын ... үшін және ... ... ... ... ... несиелік ресурстарды алу проблемасы соңғы бірқатар жылдар
ішінде республикада ... және орта ... ... ... ... ... кіреді. Экономикалық зерттеу Институтының шағын және орта
бизнес Орталығымен жүргізілген, мониторингтік зерттеулер нәтижесі бойынша
анықталған, ... алу ... жеке ... төмендегі сұлбада
кескінделген.
Сурет 1 – Несие алу кезіндегі қиыншылықтар
Суретте ... ... ... ... екі ... ... Бірінші топ банктен несие алудың жалпы жағдайларымен ... - ... ... алу және ... ... ... дербес проблемалар.
Несиені беру шарттарымен байланысқан проблемалар, макро проблемалар деп
аталатын топқа жатады. Олардың болуы ... ... ... ... ақшалай – несиелі саясатқа шартталынған.
Екінші деңгейлі банктермен, шағын және орта кәсіпкерлік ... беру ... ... ... ... ... өсуі, қайта
қаржыландыру сияқты макроэкономикалық көрсеткіштер ықпал етеді.
Қазіргі уақытта қолданудағы шағын және орта кәсіпкерлік ... беру ... ... ... көрсеткіштер деңгейі қазіргіге
қарағанда біраз нашар болған кезде, отандық және шетелдік қаржы – ... ... ... ... ... ... жақсарды, ал
несиелендіру шарттары өзгерген жоқ. Банктердің оларды түзеткісі ... ... ... ... ... ... әлдеде
шықпағанын куәландыраді.
Пролемалардың екінші тобы микродеңгейде айқындалған сипатты ... ... ... ... ... олардың бірінші кезекте
шешілуінің нақты мүмкіншілігі бар .
Шағын және орта бизнес Орталығы жүргізген зерттеулердің көрсеткеніндей,
кәсіпкерлер, несиені алуға ... мен ... ... ... ... өз ... жете ... Кәсіпкерлер мұны банктің оларға жәрдем
көрсеткісі келмейтіндігімен және шағын және орта бизнес субъектілері ... ... ... ... ... кезегінде банк қызметкерлері, кәсіпкерлердің банкке дайындықсыз
келетіндерін және банк қызметкерлерінің қызмет ... үшін ... ... мұның несие беруге тікелей ... ... ... ... ... банк ... және басқада қаржы – несие
институттарының өкілдері, кәсіпкерлердің ... алу ... ... ұсыну
үшін қажетті құжаттар пакетін дайындау бойынша көрсетілетін ... ... емес ... ... ... мәселенің маңыздылығын және қажеттілігін есепке ала отырып, ... орта ... ... оның айқындалатын кейбір нысандарын ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерімен арнайы
зерттеулер жүргізілді. Бұл ... ... ... неміс қоғамының қаржылық және ... ... ... мақсаты әрекеттегі процедураны кәсіпкерлердің
бағалауы болып табылды - шағын және орта ... ... ... беру және оны ... ... ... мен ... әзірлеу.
1.4 Несиелік рейтингтің коммерциялық банктер қызметіндегі орны
Банктік несиелік рейтинг – ... ... ... ... және тұрақты қаржылық жағдайдың қысқа мерзімді интегралды
рейтингтік бағалау болып табылады. ... ... ... – банк
аналитиктерінің эксперттік тобының бағаланып жатқан коммерциялық банктердің
өзінің контрагенттері алдындағы міндеттемелерін уақытылы және толық көлемде
орындай алу ... мен ... ... рейтингтің эксперттері ретінде әртүрлі ... ... ... аналитиктер қатысады. Олардың мамандығының міндеті –
өздерінің контагенттерінің қаржылық тұрақтылығы мен ... ... ... ... ... ... шкала принципі бойынша құрылады. Онда
рейтингтің типтері, категориялары және ... ... ... ... қатарлы рейтингтік агентстволардың несиелік ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы несиелік тәуекелдің қазіргі деңгейі
несиелік рейтингтердің кең етек алуы өте актуалды ... ... ... ... ... ... сұраныс фирманың нақы бір тауарды өндіру
мүмкіншілігіне емес, жалпы несиелік мәдениеттілік ... ... ... ... ... рейтингтердің «ұлттық шкаласы» бойынша «кредит-
рейтинг» компаниясының жасалған категорияларын ұсынамыз:
Рейтингті қолданудың маңызы:
Қарыз алушылар өздерінің несие ... алу ... ... ... жақсы біледі. Сол себепті олар ... үшін ... бар ... ... ... ... Потенциалды кредиторлар қарыз алушының өзі ... ... ... ... ... ... екендігін жақсы біледі.
Сондықтан да инвесторға қарыз алушы несие ... алуы ... ... ... Ал ... – өзінің жағдайының тұрақтылығын арттыра жеткізу
керек. Қарыз алу нарығының болашақта өсе түсетінін ескеретін болсақ, ... өз ... ... ... ... ... ... ақпарат көзіне айналып барады.
– Бұл проблеманы шешуге тәуелсіз ... және ... ... несиелік рейтингтері көмектеседі. Несиелік рейтинг –
бұл қарыз алушының тек қана жүктелген ... ... ... ... және оны ... алу ... ... берілетін
қорытынды. Ол қарыз алушының жалпы несие төлей алу ... оның ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Уақыт өте келе несиелік ... ... ... ... ... ... мен атқаратын
қызметтері
Несиелік рейтингтер ең алғаш рет АҚШ-та пайда болғандықтан, ең ірі ... ... ... ... ... рейтингтік агентстволар
Moodys investors, Standard & Poors, Fitch-IBCA болып табылады. ... ... ... ... ... бар және
барлық елдерге жалғыз стандартты ғана қолданып қана қоймай, ... ... ... ... қабілеттілікті бағалау мен несиелік рейтингтердің
шкалаларын бағалау методикасын қолданады. Олар өз ... ... да ... ... бұл ... рейтингтің түсіндірмелі факторлары банк қызметіндегі
экономикалық нормативтерді талдауға көмектеседі. ... ... ... да банктің негізгі көрсеткіштерінің және капиталының сәйкестілігі
активтердің сапасының басқаруды банк табыстылығы мен ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын жан-жақты
тексеруде мынадай сұрақтар қамтылады:
1. банктің қаржылық жағдайы мен ... ... ... яғни ... мен кассаны түгелдеу, ішкі бақылау шараларының
орындалуын тексеру. Белгіленген ... ... және ... тексеру;
2. басқару сапасын бағалау, яғни олар мынадай шараларды қамтиды:
– операторлар жағынан басшылықтың бақылауын бағалау;
– банк ... ... ... мен олардың жүзеге асырылу
тәртібін зерттеу;
– қызметкерлердің сол ... ... және ... ... ... екі жақты бақылау (сатылы бақылау)
– заңдар мен инструкциялардың сақталуына ... ... ... есеп берудің дәлдігі, яғни аудиторлық ... ... ... мен ... ... ... бойынша
құжатталуының жүргізілуін дәлдігі және дұрыстығын бағалау;
4. активтердің сапасын талдау және ... ... ... және
несиелік поерациялар):
– жеке тұлғалар мен заңды тұлғаларға берілетін несиелердің қатынасы;
– банктер үшін қолайлы бағалы ... ... ... ... ... ... ... несиелерді бағалау әдістері;
– несиенің қайтарылуы және несиелік қабілетті бағалау.
5. банктің төлем қабілетін бағалау, яғни ... ... ... ... ... – бұл қаржылық есеп беру мәліметтер мен
инспекциялық тексерудің нәтижесі бойынша ... ... баға ... ... ... ...... – капиталдық жеткіліктігі, мұнда банктің міндеттемелерін
қамтамасыз ету үшін ... ... ... яғни меншікті капиталдың
көлемі бағаланады.
А – активтердің ... ... ... ... ... сонымен бірге
несиені қайтаруды қамтамасыз етуге және проблеммалық несиенің жалпы банктің
қаржылық жағдайына әсер етуі ...... банк ... ... қалыптасқан жұмыс
тәртібімен заңды және нормативтік ... ... ... ... ... ... банктің басқару әдістері бағаланады.
Е – табыстылық, банк қызметі болашақта кеңейту үшін оның табыстылығының
жеткіліктілігі тұрғысынан банктің рентабельділігі бағаланады.
L – ликвидность немесе ... ... ... және ... ... үшін өтімді активтердің жеткіліктілігі, яғни өтімділік
деңгейі бағаланады.
Банк қызметін рейтингтік ... ... ... мен ... ... ... ... құралдарын қорғайтын ең
басты құрал болып табылады. Тұрақты ... бар ... ... қауіп төндірмей үлкен шығындарды өз мойнына алу мүмкіндігі
болады.
Активтердің сапасы. Банктің активтерінің сапасын талдаудың ... ... есеп ... ... өмір сүру ... мен құнын дұрыс
көрсетілгенін анықтау.
Активтердің сапасын ... ... ... ... сондай-
ақпараттық ағым баланстан тыс активтер мен несие ... ... ... бөлігін қамтиды. Сондықтан несие портфелінің сапасын
талдауға көп ... ... ... ... ... негізгі принципі
несиенің қайтарылуын қамтамасыз етуді талдау болып табылады.
Егер банк ... ... ... жабуға провизиялар құрған болса,
онда құрылған провизиялардың ... ... ... ... алынып тасталынады.
Табыстылық. Табыстылық пен рентабелділік ... ... ... ... ... есеп беру ... растығын тексерген соң, CAMELS жүйесі
бойынша рейтингті анықтау үшін ... ... ... ... ... соңында жүргізіледі.
Өтімділігі. өтімділікті талдау үшін кез-келген көрсеткішті қолдану
мүмкін емес және CAMELS ... ... ... рейтингісін анықтау үшін
инспекторға бірнеше факторларды ескере отырып, өзінің жеке ойын басшылыққа
алуы қажет:
1. салымдардың көлемін, яғни ... ... ... ... ... (банктің қолында ұзақ мерзімге қалатын депозиттер), оның алдын-
ала ескертусіз шоттардан алынуы мүмкін салымдар бөлігімен ... ... ... депозиттер);
2. активтердің өтімді түрде болуы немесе ... ... ... ... ... ... ... түрде активтер көп болған
сайын өтімділік деңгейі жоғары ... ... ... ... ... ... ... яғни банк
аралық банкта несие желісін ашу ... ... ... ... ... банктен алынған қаражаттардың тартылған
ресурстардың жалпы көлеміне қатынасы (бұл деңгейдің ... ... ... ... ... туғызады);
4. банк басшылығының өтімділік деңгейін басқару қабілетін және
банктің ... ... ... жеке ішкі ... ... сақтауы.
Менеджмент. CAMELS аббревиатурасының жазылуында менеджмент үшінші
компаненті болғанымен, менеджменттің ... ... ... ... ... жүргізіледі. Өйткені менеджмеентті бағалау басқа
5 компанентке тікелей тәуелді болады және басқаруды ... ... ... ... ... табылады.
Менеджментті талдау кезінде мынадай факторлар ескерілуге тиіс:
банктерге тексеру ... банк ... ... ... ... және әкімшілік қабілеттілігін көрсетуі керек;
банк басшылығының экономикалық жағдайың ... ... ... ... бейімделу қабілеті болу керек және Ұлттық банк пен сыртқы
аудиторлардың ұсыныстарын орындауы керек; банк басшылығы банк ... ... ... және оның ... ... ... ... банк
басшылығы білікті басқаруды қамтамасыз етуі үшін ... ... ... банк ... кез-келген заңсыз іс -әрекеттері
айқындалған жағдайда, ... ... ... ... ... ... бергені үшін сыналуы керек.
CAMELS рейтинг жүйесі ... ... алты ... ... болған соң, жалпы банктің бағасын ... ... ... ... немесе тұрақты рейтингісін алған банктерге келесі жағдайлар
тән: қаржы жағдайы барлық аспектілер бойынша сенімді; ... ... емес және ... қызмет барысында түзетуге болады; банктің
қаржылық жағдайы экономикада немесе банктік секторда болып жатқан ... ... ... тұрақты;
2-рейтинг немесе қанағаттанарлық рейтингісінің алған банктерге мынадай
жағдайлар тән: ... ... ... емес және олар ... түзелуі мүмкін; банктің қаржылық жағдайы өз деңгейінде тұрақты
саналғанымен, ... ... ... ... мен банк
секторының жұмысының өзгерістеріне бейімделу қабілеттілігі болуы керек;
банктік ... ... ... ... немесе есеп
беруді талдау барысында айқындалған мәселелер банк басшылығымен міндетті
түрде шешілуі керек.
3-рейтинг ... ... ... ... банктерге тән жағдайлар: банк
әлсіз, егер экономикада немесе ... ... ... ... ... онда ... қаржылық жағдайы нашарлауы мүмкін; тез арада
жіберілген ... ... ... ... ... банктік қаржылық
жағдайы нашарлайды; банктің жағайы банктік қадағалау ... ... ... ... ... алған банктерге мына жағдайлар тән:
қаржы қызметінде айтарлықтай кемшіліктер болады; жағдайының тұрақсыздық
белгілері бар және ол ... ... ... ... егер ... ... шаралар қолданбаса, жағдайдың асқынып кетуі, ... өмір ... ... ... мүмкін; банктің банкротқа ұшырау
қаупі бар; ... ... ... ... қатаң қадағалау мен
бақылауды қает етеді.
5-рейтинг немесе қанағаттанарлықсыз рейтингісін алған банктерге ... тән: ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
бар; бірнеше қауіпті кемшіліктері бар, жағдайдың өте ... ... ... ... немесе басқа да қаржы көзерінен жедел қаржылық
көмекті қажет ... ... ... ... ... шараларды қолданбаса
және қаржылық көмек көрсетілмесе күштеп таратуды қажет етеді.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ... ... ... КОММЕРЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ
НЕСИЕЛЕУДІ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы алдыңғы қатарлы банктердің несиелік рейтингтері
және оларды талдау
Қазіргі экономиканың жаһандануына ... банк ... ... ... Банктің қызметіндегі – кез-келген экономиканың маңызды
қозғаушы күші болып табылады. ... банк ... ... ТМД
елдері арасында беделді орын алады. Алайда банк ... ... көп. Банк ... ... мен ... маңызды бір
факторы болып – несиелік рейтинг болып табылады. Несиелік рейтинг – бұл
банк ... ... ... ... Оны ... және ұлттық
рейтингтік агентстволар бекітеді. Несиелік рейтинг арқылы біз кез-келген
банктің инвестиция тартымдылығы ... ... ... ... ... ... ... үшін сол банк туралы көзқарасты бейнелейді.
Яғни ол банкке салынатын инвестициялар тиімді ... ма, әлде жоқ ... ... ... ... ... орындай аладыма? Жоқ па? Деген
сұрақтарға жауап бере отыра, ... ... әсер ... ... ... ... кезде, ол міндетті түрде ... ... ... ... ... ... банк өзінің әлсіз
жақтарын көрсеткісі келмейді. Алайда несиелік рейтинг берілуі үшін банк
рейтингтік агентствоның ... ... ... ... ... ... ... агентство банк туралы толыққанды информация алып, оны бағалауда
объективі баға белгілей алады.
Еліміздің экономикасы ел ішінен дүниежүзілік экономикаға ... ... ... банк ... қызметтер халықаралық
стандарттарға сәйкес болуы қажет. Халықаралық ... айта кете ... ... ... да атап ... жөн. Ең ... ... агентстволар АҚШ-та пайда болған. Сондықтан қазіргі халықаралық
дәрежедегі ... ... ... АҚШ-тың рейтингтік
агентстволары. Оларға: Standard & Poor`s , Moodys, Fitch IBCA ... ... ... Бұл ... ... ... беделді қызметке ие.
20.04.07 жылы алдынғы қатарлы рейтингтік агентстволармен белгіленген
отандық банктер келесі рейтингтермен белгіленген.
Кесте 1 - Қазақстан ... ... ... аты / ... & Poors |Fitch IBCAlong |Moodys long Term ... ... валютасында |Term Deposit |Deposit |
| ... |Rating ұзақ ... |
| | ... ... |мерзімді ... банк |Жоқ |Жоқ |Ва3 ... |Жоқ ... |Ва2 ... Банк |Жоқ |Жоқ |В1 ... Банк |Жоқ ... |Ва3 ... Даму |ВВ+/ ... |ВВ+/позитивті |Ваа3 ... | | | ... ... Алем |ВВ-/ ... |Жоқ |Ва1 ... Центр Кредит |Жоқ |В+/ ... |Ва2 ... |ВВ-/ ... |ВВ/ ... |Ва1 ... Халық |В+/тұрақты ... |Ва1 ... | | | ... |В-/ ... |Жоқ |Ва3 ... |Жоқ |В ... |Жоқ ... ... ... ... ... ... ... күтілетін несиелік рейтингті алу болып табылады. Соңғы кездері
Қазақстандық банктердің ... он ... ... ... ... ... Қазақстандық банктердің сапа деңгейі көтеріліп,
арзан несие көздерін тартуға мүмкіншіліктер туғызуда.
Еліміз жақында Бүкіл Дүнижүзілік Сауда Ұйымына (ДСҰ) ... ... ... ... ... бүкіл экономикасы дүниежүзілік талаптарға
сәйкес болуы қажет. ... банк ... ... ... ... банк ... рейтингтік бағалануы ұлттық шкаладан, халықаралық
шкалаға бірте-бірте өтуде. Ал енді Қазақстанның алдыңғы қатарлы банктерінің
Standard and Poor`s ... ... ... ... ... шолу ... ... 2 – Халық Банкінің несиелік рейтинг тарихы.
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... / ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... |ВВ/тұрақты/В ... |
| | | ... ... ... ... ... Банкінің» рейтингісі ұлттық және шетелдік валютада
бағаланады. Шетел валютасындағы ұзақ ... ... ... ... ... ал ... мерзімді несиелік рейтинг «В» дәрежесінде
бағаланды. Шетел валютасындағы қызметтің болжамы- оңды ... ... ... ... ұзақ ... ... ... «ВВ»
дәрежеде бағаланды, ал қысқа мерзімді несиелік рейтинг «В» дәрежесінде
бағаланды. Ұлттық валютадағы ... ... – оңды ... ... ... ... ... Банкінің» ұлттық және ... ... ... ... дәрежеде бағаланады./34/
22.07.2006 жылы Standard & Poor`s рейтингтік агенттігі қазақстандық
АТФ-Банкіне (АТФ) келесі контрагенттік несиелік рейтингтерді ...... «В+» және ... ... «В». ... ... Standard & ... деңгейі бойынша жаңадан жоспарланып жатқан банктің еврооблигацияларына
приоритетті қамтамасыз етілген міндеттеменің ұзақ ... ... ...... АТФБ – ... ... ... көлемі бойынша 4-ші банк, активтері –141млрд. теңге ... АҚШ ... тең ... табылады (2004 жылдың 30 маусымына қарай).
Ол негізінен корпаративтік клиенттерімен жұмыс ... және ... ірі ... ... ... сектордағы жиынтық активтердің
көлеміндегі үлесі (7%) бойынша тең Қазақстанның ең ірі 3 ... ... ... «Тұран Әлем Банкі», (ВВ/тұрақты/В) және
Қазақстанның Халық банкісі (ВВ/оңды/В), – ... ... ... 65% ... ғана жол ... 3 – АТФ ... ... рейтинг тарихы.
| ... ... ... рейтинг ... ... ... ... ... / Болжам |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... & Poor`s пайымдауынша, АТФБ–ның ағымдағы нарықтық позициясы
сақталады, ал оның ... ... ... ... ... берген сайын нығая береді. Жоғары табыстылық пен «АТФБанктің»
тәуекелдерге деген салыстырмалы консервативтік ... ... ... ... ... қауіп төндіртетін экономикалық және ... ... әрі ... да ... ... бола алады. Ең басты
рейтингтік факторларының бірі ... ... банк ... ... ... ... ... жылмен салыстырғанда 2006 жылы «АТФ Банктің» несиелік рейтингі
біршама ... 2004 жылы ... ... да, ұлттық валютада да
ұзақмерзімді бағасы «В» болса, 2005 ол «В+»- ке ... Ал ... ... «С» ... 2006 жылы ол «В»- ға ... АТФ ... ... анықтау үшін эмитенттерден 2003 жылы ... ... және ... есеп беруі алынды.
Жалпы банктің несиелік рейтингісінің тарихына шолу жасайтын болсақ, біз
келесідей тұжырымды жасай ... банк ... ... ... ... ... ... банк қызметі кеңейіп нарықтағы өз позициясына
нық отырды, банктің болашақтағы ... ... ... дамуда./32/
Fitch Ratings халықаралық рейтингтік аренттігі «ТұранӘлем» банкіне
ВВ,В,С/Д,3, тұрақты несиелік рейтингтік бағаларын ... ... ... 2005 жылы 10 ... Fitch Ratings ... ... ... банкіне келесі (Кесте 4) рейтингтер бергенін хабарлайды:
Кесте 4 – ... Әлем ... ... ... ... тарихы.
| ... ... ... ... ... ... ... Болжам|Ұлттық валютада / Болжам |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |В+/тұрақты/С |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... еншілес компаниясы –тарап Alem Finance B.V-
ның шығарған еврооблигацияларының ведомстволық деңгейі бойынша рейтингісі
берілді:
– 100млн$, қайтару ... – 2007 ... 28 ... ... ... ... – 2010 жылы, 24 наурыз.
– 400млн$, қайтару мерзімі – 2014 жылы, 2 маусым.
– 350млн$, ... ... – 2015 ... 10 ... ... ... таратылған прессрелизде керек болған
жағдайда мемлекеттің банкке көмек бере алу мүмкіндігі ұзақ мерзімді, ... және ... ... айта ... рейтинг бизнес көлемін, әрекеттілік пен ликвиттіліктің жақсы
көрсеткіштерін, қорлану ... ... ... және
банктің қауіпті операцияларға төмен икемділігін көрсетеді.
Fitch Ratings халықаралық рейтингтік агенттігі ТМД-дағы кең ... 11 жыл бойы ... ... ТұранӘлем» Ақпараттық ағым-ы – қазақстанның жүйе құрушы банкі
және ТМД бойынша ... ... ... ... ... ... ... 5,2млрд АҚШ доллардан астам, жиынтық меншікті капиталы 600млн.
АҚШ долларынан астам. Қазақстанның алғашқы халықаралық ... ... ... ... ең ірі ... институттары бар.
ТұранӘлем банкі Қазақстанда екінші деңгейлі ... ... ... кіші және орта бизнесті ... мен ... ... ... ... ... агенттігі Kazkommerts International B.V.
бесжылдық еурооблигацияларының 5,125% пайыздық мөлшерлемемен 300 млн. ... ... ... ... "BB+" ұзақ ... ... ... агенттіктің баспасөз хабарламасында.
Аталған шығарылым 1,5 млрд. $ мөлшеріндегі борыш міндеттемесін ... ... ... шеңберінде өтілмек. Бағдарламаның ... бар: ұзақ ... -"BB+" ... валютасындағы облигациялар
үшін бір жылдан артық өтеу мерзімімен) және қысқа мерзімді - "BB" ... ... үшін бір ... аз өтеу ... ... ... ... қарқынды дамушы банктерінің бірі болып
отыр және оның рейтингісі енемі жоғарылауда.
Кесте 5 – ККБ-нің несиелік ... ... ... шкала бойынша рейтинг ... ... ... ... валютада / Болжам |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... |ВВ/тұрақты/В ... |
| | | ... ... ... ... бағдарлама бойынша облигациялар шығару Қазкоммерцбанктен
шартсыз және қайтарып ... ... ие ... ... ... рейтингісі - "BB+", болжам - "тұрақты").Standard & Poor's (S&P)
халықаралық рейтингі агенттігі бейсенбіде ... ... ... ... Kazkommerts International B.V. шығаруды жоспарлап отырған
басымдықтағы ... ... ... "ВВ+" ... ... берілгені туралы жариялады. "Шығарылым қазақстандық
"Қазкоммерцбанк" АҚ-ның шартсыз және қайтарып ... ... ... ... асыратын 1,5 млрд. доллар сомасында
негізгі қамтамасыз етілмеген облигациялар эмиссиясы ... ... ... ... ... ... - 300 млн. еуро,
айналыс мерзімі - бес жыл, ... ... - 5,125%", - деп ... ... көрсетілген.
Хабарламада ҚКБ рейтингілері осы банктің несие қоржынының "тез өсуін",
сондай-ақ Қазақстан экономикасы мен ... ... тән ... ... ... қаражат пен ссудалық берешектің едәуір шоғырлануын
бейнелейтіндігі атап ... ... ... S&P ... ... ... ... ҚКБ капиталына салмақ түсіріп отырғанын және таяуда
бұл проблема ... ... ... ... отыр"./31/
Сурет 2 - Банктердің шетел валютасындағы ұзақ мерзімді рейтингтері
Осы ... ... ... Standard & Poor`s ... ... ... ... банктерге берген шетель
валютадағы ұзақ мерзімді ... мен ... ... ұзақ ... ... ... «С» ... дәрежесі
5-10 аралығы «В» рейтингісінің дәрежесі
Сурет 3 -Банктердің ұлттық валютадағы ұзақ мерзімді рейтингтері
2.2 Қазақстан ірі ... ... және орта ... ... ... үшін шағын және орта бизнесті несиелеу, ... ... тік ... ұзақ ... бойы ... ... ... негізінен бизнесті шетел несие желілері ... ... ... кейінгі 10 жыл бойы өте ыңғайлы болды. Осындай тактиканы қолдану
банктер үшін өз тарапынан ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік берді, ал бұл ... ... ... ... ... мен банктік технологиялардың
болмауы жағдайында өте ... ... Сол ... ... ... ... ... жасау тәжірибесін жинақтап, тәуекелдік
несиелеудің алдыңғы қатарлы шетел техникасын игеріп ... ... ... 2-3 ... ... бұл ... тәуекелінің спекулятивті
деңгейден инвестициялық деңгейге дейін, нақты пайыз ... ... ... ... үшін ... ... ... байланысты. Әлемдік жағымды ... ... ... ірі клиенттер санының шектеулігі және ірі ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне және жоғары үлестік шығындар үшін қызықтырмаған
сегменттерді игеруге итермелейді. ... Банк ... ... Банк ... сияқты еліміздің ең ірі және дамыған банктері тек
шетел бағдарламалары ... ғана ... ... өздерінің несиелеу
бағдарламаларын жүргізу арқылы шағын және орта ... ... ... сол ... де ... Шағын және орта бизнесті несиелеу
нарығына жоғары тәуекелдер тән болғанына, ал оларға қызмет ... ... ... ... шығындар кететіндігіне қарамастан, дұрыс
банктік саясат және озық технологиялар арқылы бұл жоғары ... ... ... табыстылық есебінен артығымен өтеледі.
Аталған нарықтың жүзеге асырылмаған үлкен ... ... ... Тез қарқынмен өсіп келе жатқан шағын және орта кәсіпорындар
уақыт өте келе ірі ... ... ... Осы ... банктер үшін
перспективалы шағын және орта кәсіпорындармен ... ұзақ ... ... ... болу өте ... Осылайша, банктер тұрақты өсу үшін
жағдайлар жасай отырып, өздерінің болашағына жұмыс істейді.
Ендігі кезекте мен Қазақстанның 5 ірі коммерциялық банктеріндегі ... орта ... ... ... ... Ол ... ... (ККБ)
– Банк “ТуранАлем” (БТА)
– “Халық Банкі” (ХБ)
– “Алматинский торгово-финансовый банк” (АТФ)
– Банк “ЦентрКредит” ... ... ... ... ... ... желілер бойынша
шетел қаражаттарын тарту есебінен шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... ... ел ішіндегі
нарыққа қарағанда, әлемдік ... ... ... ... ... ... ... болуы өз кезегінде Евроодақ елдеріндегі
экономикалық өсу ... ... ... Құрама Штаттарындағы
өндірістің өсуінің баяулау қаупімен және Жапонияның тұрақсыз ... ... ... ірі қазақстандық банктер Әлемдік Банк (World
Bank), Европалық Қайта құру және Даму банкі (ЕБРР), Азия Даму ... ... ... ... ... несиелік институты (KfW), Ислам Даму банкі
(Islamic ... Bank) ... ... ... ... ... Банк несиелік желісі (World Bank)
Әлемдік банктің “Ауыл шаруашылығын жекешелендіруден кейінгі қолдау”
қарызының шегінде ... ... екі ірі ... банк ...
АТФ және ЦКБ. Бағдарламаның негізгі мақсаты – пай негізінде толық жеке
меншіктегі ауыл шаруашылығы ... ... ... алу үшін ... ... түрде жермен, мал шаруашылығымен
немесе басқа да аграрлық ... ... ... ... агро қызметтер),
ауылдық аудандарда фермерлік емес коммерциялық қызметпен (құрал-жабдықпен
жабдықтау, кафе, ұсақ сауда, ... ... ... ... Банк ... ... ... облысы, Алматы, Ақмола облысы және
Астана несиеленеді. Несиелеудің базалық шарттары:
... ... ... жеке ... ... ... құрылыммен
ашылған, қаржылық тұрақты, өтімді қамтамасыздығы бар отбасы
шаруашылықтары немесе ... ... ... қоғамдар,
өндірістік кооперативтер немесе серіктестіктер) құқылы;
– несиенің берілу мерзімі – доллармен 5 жылға дейін;
... 80% ... пен ... ... ... алуға, 20%
- айналым капиталына жұмсалуы керек;
– несиенің ... ... ... ... ... ... жұмсаған
жағдайда, мерзім 5 жылдан 1,5 жылға ... ... ... ... ... оның қайта құрылуы ... ... 10% кем ... ... ... немесе
натуралды), ал жаңа қызмет жағдайында – 25% кем болмау керек;
– несие жер сатып алуға немесе жалға алуға, құрылысқа ... ... ... және ... ... ... тиіс.
Сұранған несие сомасына байланысты жобалар келесідей топтарға бөлінеді:
– 150 мың долларға дейін – қарыз алушы ... ... ... ... тікелей хабарласа алады;
– 150 мыңнан 350 мың долларға дейін – ... ... ... ... статусы туралы қорытынды алу үшін
“Алматы/Ақмола Ауылдық Консультациялық ... ... ... ... 350 ... ... ... – жоба бойынша ұсынылған құжаттар
“ААКО” Қоғамдық қорының қарауынан кейін рұқсат алу үшін ... ... ... Осы несиелік желі ... ... ... мен ... ... әртүрлі банктерде
түрліше. Мысалы, АТФ-те ... ... ... – 500 ... ... 18%ға ... ал ... – 750 мың доллар, ... - ... ... несиелік желісі.
ЕҚДБ-мен ынтымақтастықта бұл несие желісі шегінде екі бағдарлама: Шағын
және орта ... ... ... (ірі ... ... – БТА, ХБ, АТФ, ЦКБ) және ... мүлікті несиелеу (ККБ)
жұмыс жасайды.
Шағын және орта бизнесті қолдау бағдарламасының ... ... ... ... ... және төлем қабілетті қарыз ... ... ... ... шағын кәспорындары мен жеке
кәсіпкерлерін қаржыландырудың ... ... ... Бағдарлама
шегінде несиенің екі негізгі түрі берілуі мүмкін (1-2-кесте):
– шағын және орта ... үшін орта ... ... ... ... ... экспресс несиелер.
Кесте 6 - ЕҚДБ несиелік желісі шегінде шағын және орта бизнесті несиелеу
шарттары.
| ... ... |
| |ККБ |БТА |ХБ |АТФ |ЦКБ ... ... | | | | | ... | | | | | ... жылдық |20,4 |16,0 |15,0 |16,0 |20,2 ... ... |21,0 |19,0 |16,1 |20,0 |21,0 ... ... пайыздық | | | | | ... | | | | | ... ... |9,8 |5,7 |4,9 |5,8 |9,6 ... ... |13,2 |11,3 |8,6 |12,3 |13,2 ... 7 - Экспресс-несиелеу шарттары.
| ... ... ... ... |ККб |БТА |НБ |АТФ |ЦКБ ... | | | | | ... ... |- |25,0 |23,0 |- |28,1 ... ... |- |29,0 |28,0 |- |27,4 ... ... мөлшерлеме | | | | | ... ... |- |13,9 |12,2 |- |16,8 ... ... |- |20,7 |19,7 |- |19,2 ... ... төмендету ЕҚДБ-нің несиелік желісі шегінде келесі
шарттардың қолданылуымен қамтамасыз етіледі:
– несиелерді ... ... ... кәсіпорындарға беру;
– қарыз алушылардың ай сайын негізгі қарыз бен пайыздарды өтеуі;
– қылмысты, көлеңкелі және ... ... ... қоршаған ортаны ластайтын, жабайы табиғат өнімдерін және
бағалы қағаздарды сатумен айналысатын, қауіпті қалдықтарды сақтау
және ... ... ... заттарды және тыйым салынған
тыңайтқыштарды дайындаумен, есірткі (темекі, ... ... қару ... ... ұстаумен айналысатын кәсіпорындарды
несиелеуден бас ... ... және орта ... ... ... ... ... шарттары:
– несиенің максималды сомасы – 5 мыңнан 200 мың долларға дейін;
– несиелеудің максималды мерзімі – 4 жылға ... ... ... ... ... ... ретінде кепілдің әртүрлі түрлері қолданыла алады
(мүлік, құрал-жабдық, автокөлік, тауарлық қорлар, жеке мүлік);
... ... беру ... тапсырыстарды қарастыру және несиені беру қысқа мерзімде жүзеге
асырылады – 7 күнге ... ... ... және ... емес ... ... АҚШ ... мүмкін.
ЕҚДБнің экспресс-несиелері.
Несиелердің бұл түрлері шағын кәсіпкерлердің, әсіресе жаңадан ісін ашып
жатқан кәсіпкерлердің мүдделерін ескереді. ... ... ... және ... ... ... олар ... құра алмайды. Бірақ
ыңғайлылық және жылдамдық үшін ақша ... ... ... ... ... бұл несиелер бойынша нақты мөлшерлемелер ЕҚДБ-нің басқа несиелеріне
қарағанда, 1,5-2,8 есе ... ... ... ... максималды сомасы – 5 мың долларға дейін;
– несиелеу мерзімі – 3 айдан 12 айға ... ... ... ... мерзімі 2-3 күннен аспайды.
ЕҚДБнің коммерциялық мүлікті несиелеуі.
Қазақстаннвң ірі банктерінің ... ... бұл ... ... Бұл ... сауда және қаржылық қызметтер сфераларының
кәсіпорындарының қажеттіліктеріне бағытталады.
Несиелеудің базалық шарттары:
– ЕҚДБ желісі бойынша ... ... ... – 4 ... ... ... – сатып алынатын коммерциялық мүліктің құнының 15%;
– несиенің қамтамасыздығы ретінде сатып алынатын мүлік қолданылады;
– пайыз мөлшерлемесі – ... 20,4% ... ... 21%ға ... ... қызығушылығын жоғарылату үшін ... ... ... ... ... ... қамтамасыздық ұсыну
шартымен 100% көлемінде несие алуға мүмкінгдік береді.
Азия Даму ... ... ... желі бойынша ККБ, БТА, ЦКБ жұмыс істейді. ... – ауыл ... ... ... ... ... ... атап айтқанда ауыл шаруашылығы өнімдерін ... және ... ... ... ... ... көтерме азық-түлік нарықтарын және
басқа да нарықтық инфрақұрылымдар құруды ... Бұл ... ... салаларына қатысты қолданылады: ауыл шаруашылығы, тамақ
өнеркәсібі.
Азия Даму Банкінің несиелік желісі бойынша несиелеудің базалық шарттары
айтарлықтай ... бір ... ... сомасы – 25 мыңнан 750 мыңнан долларға дейін;
– жұмысшыларының максималды саны 250 адамнан аспайтын, 50% ... ... және ... ... құны 10 млн ... шағын және орта бизнес субъектілері ... ... ... ... ұзақ ... болып табылады (5 жылға дейін) және доллармен
беріледі. Сонымен қатар жеңілдік кезең 2 жылға дейін ... ... ... – 11% ... Негізгі қарызды әр жарты жыл сайын
теңдей үлеспен өтейді.
Неміс несиелік желісі (KFW).
Қалпына келтіру бойынша неміс несиелік ... бұл ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығы
шегінде ашылған.
Қазақстанның ірі банктері арасында бұл несиелік желіге БТА мен АТФ
қатысады. Неиселік желі ... ... және ... ... ... ... көрсету мен сауда сферасындағы шағын және орта бизнеске
несиелер беріледі.
Бұл несиелік желінің шегінде басымды ... ... ... ... ... ... ... Шымкент, Алматы)
– Солтүстік Қазақстан облысы (Қостанай)
– Павлодар облысы
Несиелеудің базалық шарттары:
... ... – 5 ... 750 мың ... ... ... саны 200 ... аспайтын, кейбір жағдайларда 500
адамға дейінгі шағын және орта кәсіпорындары қарыз алушы бола ... ... ұзақ ... ... ... – 4 жылға дейінгі ... ... ... 1 жыл, пайыз мөлшерлемесі – 12% жылдық
(еврода). Негізгі қарыз жарты жыл ... ... ... ... инвестициялар қолданылуы керек: 70% - құрал-жабдық, ... ... алу, 30% - ... шығындар;
– қарыз алушының қаржылық тұрақтылығын дәлелдеу үшін оның жобаны жүзеге
асыруда несиенің 20%дай сомасымен қатысуы ... ... ... қамтамасыздығы қажет.
Енді банктердің меншікті қаражаттары есебінен ... ... ... ірі ... ... қазіргі кезде ККБ,
ХБ және ЦКБ жүргізеді.
ККБ-тің шағын және орта бизнесті несиелеу бағдарламасы.
Сауда, қызмет ... және ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелері – 16% жылдықтан 27% жылдыққа дейін;
– Несиенің максималды сомасы – 200 мың ... ... ... ... ... – 4 жылға дейін;
– Әрбір клиентке жеке тәсілдеме қолданады;
– Бизнес-жоспар ұсыну талап етілмейді;
... ... ... 14 күннен аспайды;
– Сараптаманы тегін жүргізу.
ККБ-тің микронесиелеу бағдарламасы.
Сауда, ... ... және ... сферасында жүргізіледі.
Несиелеудің негізгі шарттары:
– Несие сомасы – 500 доллардан 30 мың долларға дейін;
– Несие мерзімі – 12 айға ... ... ... ай сайын төлеу валютада – доллармен айына 2-
2,6% немесе 24-31% жылына.
ХБ-тің “Lights” несиелеу ... ... ... ... жатқан және жаңадан ашылып жатқан бизнеске
бағытталған.
Несиелеудің негізгі шарттары:
– Несие сомасы – 100 мың долларға ... ... ...... 12% ... ... ... мерзімі – 7 жылға дейін;
– Негізгі қарызды өтеу ... ... ... – 12 айға ... Бизнес-жоспар талап етілмейді;
– Басқа банктерден ... ... ... ... ... ... қарау мерзімі – 3 күн;
– Құжаттардың минималды пакеті;
– Кепілдік қамтамасыздық: сатып алынатын мүлік немесе депозиттер.
ХБ-тің отандық тауар және ... ... ... ... ... ... ... тауар және қызмет өндірушілердің экономикалық
көтерілуіне көмектесу үшін арналған.
Несиелеудің негізгі шарттары:
... ... ... және орта ... үшін – 100 000 доллар;
Ірі кәсіпорындар үшін – 6 000 000 доллар;
– Пайыз ... ... ... ... үшін – 10% жылдық;
Негізгі капиталды ұлғайту үшін – 8% жылдық,
– Негзігі қарыз бен пайызды өтеу бойынша жеңілдік кезеңі бизнес ... жоба ... ... – 2 ... ... Қамтамасыздық – қозғалмалы/қозғалмайтын мүлік.
ХБ-тің кәсіпорындарды овердрафт формасында несиелеу бағдарламасы.
Бұл несие қысқа мерзімді несиенің бір түрі болып ... ХБ ... ... ... ... ... ... қалдық үстінен шотын
дебеттеу арқылы беріледі.
Несиелеудің негізгі шарттары:
– Несиелеу мерзімі – 25 күннен аспайды;
– Пайыз мөлшерлемесі – орташа ... ... ... ... Несиелеу теңгеде және долларда жүргізіледі;
– Қамтамасыздық (қозғалмалы/қозғалмайтын мүлік) кейбір жағдайларда ғана
талап ... ... және орта ... ... ... ... болып жақсы несиелік тарихы бар, қаржылық жағдайы
тұрақты, ... және ... ... бар ... алушыларды
қаржыландыру табылады.
Несиелеудің негізгі шарттары:
– Несиелер теңгеде немесе валюталы эквивалент бекіту арқылы беріледі.
– Несиелеу ... ... ... ... көрсеткіштеріне
байланысты болады (1 жылға дейін);
– Несие бойынша мөлшерлеме Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
қайта қаржыландыру ... және ... ... ... ... ... Шағын және орта бизнесті несиелеудің қазіргі жағдайына талдау
Шағын бизнес өнеркәсіптің кластерлі дамуының локомотивіне айналып, орта
және ірі кәсіпорындарды жабдықтаушы ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде елімізде алдыңғы жылдың
бірінші жарты жылдығының жағдайы бойынша 587 мың ... ... ... Бұл 2004 ... сәйкес уақытымен салыстырғанда, 21%-ға жоғары.
Экономиканың осы секторындағы жұмыс істейтін азаматтардың саны 15%-ға өсіп,
1394 мың ... ... ... ... субъектілерінің тауарлар мен
қызметтерді өткізуден түскен табысы 11%-ға өсіп, 2005 жылдың бірінші ... 365 млрд ... ... ... ... қолайлы экономикалық конъюнктура жағдайында
шағын кәсіпкерлік өте ... ... ... Ал ... ... ше? 587
мың шағын кәсіпкерлік субъектілерінің 362 мыңы ... 70%-ы – ... Ауыл ... және сауда сферасында 60%-дан астам шағын
кәсіпкерлер қамтылған. Ал осы шағын ... ... ... 6 ... аспайды. Жұмыс істемей тұрған кәсіпорындар саны 15%-ға өсіп,
40 мыңды құрады. Көріп ... ... ... ... өсу ... ... шағын бизнестің құрылымы мүлдем
диверсификацияланбаған. Яғни, жеке кәсіпкер статусы мен ... ... ... үшін ең ... ... тұр.
Ендігі кезекте осы шағын және орта бизнесті несиелеу ... ... күні ... нақты секторын несиелендіруде негізгі
рөлді банк секторы алып отырғаны сөзсіз. Республикамызда 33 екінші деңгейлі
банк қызмет етуде, оның ... 14 – ... ... ... (9-ы ... ... резидент еместерінің еншілес банктері), сонымен
қатар ... ... банк ... ... “Қазақстан Даму Банкі”. 26
банктің филиалдық желісі дамыған, банктердің ... ... саны ... Ең көп ... бар ...... Халық Жинақ Банкі” АҚ –
148, “Банк Каспийский” АҚ – 34 және ... АҚ – 23. ... ... орта ... ... ... ... несиелеудің динамикасында екі
негізгі кезеңді бөлуге болады: Бірінші кезең (1995-1996 жж.) ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Кесте 8 - Экономиканың банктік несиелерінің өзгеру динамикасы.
| |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |978 125 |1 484 294 |1 502 418 |1 551 692 ... емес ... ... 345 |1 180 178 |1 192 508 |1 227 034 ... ... |121 780 |304 117 |309 910 |324 658 ... ... |435 436 |714 353 |709 095 |745 230 ... емес ... ... 320 |606 139 |600 364 |632 233 ... тұлғаларға |47 116 |108 731 |108 731 |112 998 ... ... |542 688 |769 941 |793 322 |806 462 ... ... ... |74 664 |195 903 |201 178 |211 661 ... ... |369 775 |508 876 |515 440 |526 165 ... ... |608 350 |945 418 |986 977 |1 025 527 ... ... (1997 ... ... кезге дейін) керісінше банктік
несиелеу үлесінің ЖІӨ-ге қатысты 3,8%-дан 16,5%-ға ... ... ... 2000 ... ... ... өсе келе несиелердің өсу қарқыны
85,6%-ға жетті. 2001 жылы олар ... ... ... ал 2002 ... ... ... ... дейін төмендеді. Несиелер көлемінің өсуінің ең шарықтау
шегі 2001 жылға келді және ол 1 350 млн. ... ... Ал 2006 ... ... ... ... көлемі 1 552 млрд. теңгені
құрады(Кесте ... ... 2006 ... ... ... ... ... қорларды
сатып алуға несиелердің үлесі өзгеріп тұрды, нәтижесінде 10,6%-дан 5,5%-ға
дейін өзгерді, 2002 жылы жаңа құрылыс және қайта құру – ... ... ... 2004 жылы өсуіне қарамастан, 2005 жылдың ақпанына қарсы
оның үлесі тағы да төмендеді (Кесте ... 9 - ... ... ... ... ... ... |2002 |2003 |2004 |02.2005 ... ... ... %. |100 |100 |100 |100 ... ... сатып алу, %. |64,0 |68,8 |54,7 |58,4 ... ... ... алу, %. |9,7 |6,6 |9,4 |5,5 ... ... |5,5 |0,0 |- |- ... ... алу, %. | | | | ... ... пен ... ... %. |1,2 |2,3 |6,8 |5,0 ... пен тұрғын үй сатып алу, %.|4,4 |2,5 |5,4 |6,1 ... ... ... %. |3,1 |5,7 |7,9 |10,0 ... ... ... алу, %. |12,1 |0,2 |0,7 |0,2 ... ... %. |11,4 |13,9 |15,1 |14,8 ... ... экономикалық конъюнктураның мониторингінің мәліметтеріне
сәйкес, 2002 жылдан 2006 жылдың ақпанына дейінгі мерзімде нақты ... ... ... ... ... қанағаттандыру деңгейі 672
547 млн. теңгеден 1 551 692 млн. теңгеге дейін өскен (Кесте 10).
Кесте 10 - ... ... ... ... ... аты |2003 |2004 |2005 |2006 ... |230 786 |273 641 |289 602 |313 655 ... салмағы, % |34,3 | 28,0 |19,5 |20,2 ... ... |76 858 |117 354 |125 207 |120 835 ... ... % |11,4 | 12,0 |8,4 |7,8 ... |42 577 |75 178 |158 984 |158 668 ... салмағы, % |6,3 | 7,7 |10,7 |10,2 ... |20 262 |31 453 |56 229 |60 516 ... ... % |3,0 | 3,2 |3,8 |3,9 ... |12 777 |7 730 |19 670 |17 044 ... ... % |1,9 | 0,8 |1,3 |1,1 ... |197 968 |276 731 |398 695 |405 180 ... салмағы, % |29,5 | 28,3 |26,9 |26,1 ... | 91 318 |196 038 | 435 | 475 |
| | | |907 |795 ... ... % | 13,6 |20,0 | 29,4 | 30,7 ... ҚР ... | 672 547|978 125 | 1 484| 1 |
| | | |294 |551 692 ... ... ... саудаға деген несиелерге сұраныс орта есеппен 92%-
ға, ал өнеркәсіп бойынша 85%-ға қанағаттандырылған. Өнеркәсіп ... ... ... ... сәл ... – 25,5%, ... – 9,9%, құрылыстың – 8,7%, көлік және байланыс – 4,8%. Банктік
несиелерге ... ... ... ... шегі 2005 ... ... және 1 551 692 млн. ... құрайды. Несиеге деген
сұранысты қанағаттандыру дәрежесі бойынша алдыңғы орында сауда – 92%, ... ... - 85% және тағы сол ... ... ... ... және орта бизнес жағдайы айтарлықтай
жаман емес. ... 2004 жылы ... осы ... ... деңгейлі
банктермен 7,7 млрд. теңге көлемінде несие берілді. Бұл алдыңғы 2003 жылмен
салыстырғанда, 66,9%-а көп.
Жалпы алғанда, экономиканың нақты секторын екінші ... ... ... ... бизнестің өздігінен тиімді дамуына жағымды
іскерлік климат тудырушы тетік деп қарастыруға болады./15/
2.4 Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... механизмі арқылы жүзеге асырылады.
Несиелеу механизмі – бұл несиенің берілу және қайтарылуы ... ... ... ... ... ... бақылауды қамтитын
несиелік механизмнің құрамдас бөлігі.
Несиелеу механизімі бұл несиені пайдалану ... ... ... – бұл ... ... тұрғыда тану механизімін сипаттайды. Бұл
механизм практикада нақты әрекет ететін, өзінің субъективтік сипаты бар
механизм. Несиелеу ... ... мәні ... ... ... ... ... процесі мынадай кезеңдерді қамтиды:
- несиеге деген өтінішті қарау;
- ... ... ... ... ... ... ... беру;
несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
I кезең. Банкке келіп түскен несиеге деген өтінішті қарау.
Кез келген несиелік операциялар осыдан басталады. ... ... ... мен ... ... ... ... мәліметтер: мақсаты, мөлшері,
түрі, мерзімі, мүмкін болар қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қосымша, яғни несиелік операциялар
сипатына байланысты құжаттар беріледі. Клиенттердің әр түрлі топтары үшін
әр түрлі құжаттар ... ... ... ... ... құжаттар пакетінің
құрамына жататындар:
құрылтайшылар құжаттардың, жарғының, жалға алу шарттарының, тіркелген
куәліктерінің ... ... ... түрде куәландырылған жерді
пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар; азаматтардың төл құжаттары және
клиенттің несие алуға құқығын растайтын басқа да құжаттардың ... екі ... ... ... балансы және оған қосымша беттер;
несиеленетін шаралардың рентабельдік деңгейін және оның қайтарылу
мерзімін сипаттайтын техникалық-экономикалық есебі;
несиеленілетін мәмілелерді растайтын, келісімшарттар көшірмелері
(материалдық ... ... және ... ... ... ... шотының көшірмелері және т.с.с);
басқа банктерден алған несиелер туралы мәліметтер (шоттар бойнша
көшірме);
қамтамасыз ету мақсатында кепілге берілген мүлікке ... ... ... ... ... қайтаруға байланысты міндеттеміні куәландыратын құжаттар;
қызметін жаңадан бастаған, яғни қаржылық ... және ... да ... ... ... ... кезең. Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – қарыз алушының алған несиесі бойынша
қарызды ... және ... ... ... ... бағалаумен
сипатталады. Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да банк клиентке ... ... ... ... оның ... ... ... Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
Қарыз алушының несиелік қабілетіне талдау жасау барысында мынадай
факторлар ... ... ... ... ... Қарыз алушыға несиені бере отырып, қарыз
алушының атынан шығатын тұлғаның құқықтық қуатын анықтаытын ... ... ... ... ... ... іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп
қарыз алушының қарызды ... ... ғана ... сандай-ақ
келісімшартқа байланысты барлық міндеттемелерді орындауы түсіндіріледі.
3 Табыс алу ... Банк ... ... ... ... ... табу ... баға бері қажет.
Қарыз алушының табыс алу қабілетін анықтау барысында сату көлеміне, баға
шығындарына, ... әсер ... ... ... алынады. Бұл
факторларға: қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның тауарлары мен
қызметтерінің сапасы, шикізат құны, қызметкерлерінің ... ... ... ... бұл ... қоса ... бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
III кезең. Несиелік және кепіл туралы келісімшарттар жасау. ... ... ... ... банк ... алушының несиелік қабілнтін
тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт жасау үшін несиелеу субъектісімен
қатынасқа түседі. ... ... ... ... банк пен ... ... ... шешеді.
Несиелік келісімшарт екі жақтың өзара міндеттемелерін және
жауапкершіліктерін анықтайды. Онда мыналар көрсетіледі:
несиелеу мақсаты және объектісі;
несиенің мөлшері;
несиені беру мерзімі және ... ... ... ету ... үшін ... ... ... қозғалысын және клиеннтің қаржылық жағдайн бақылау үшін қарыз
алушының беретін құжаттарының тізімі;
несиелеу процесіндегі банктің бақылау ... ... ... ... ... ... анықтайды.
IV кезең. Несие беру кезеңі. Бұл кезең ағымдық шот ашу, несиені беруді
құжаттау тәртібін (қосымша құжаттар толтырылуы мүмкін), несиені ... ... ... ... және техникалық шарттарын
қамтиды.
Несиенің көлеміне бйланысты әр түрлі берілу тәсілдері болады.
Біріншісі – несие клиенттің ... ... ... қажет болған
жағдайларда жұмсалынады. Екіншісі – несие алу құқығы қосымша қаражаттарға
деген қажеттіліктің туындауына байланысты біртіндеп іске асады. Үшіншісі ... бір ... ... ... құқығы бола отырып, ол оны алудан бас
тартады (мысалға, артық ... ... ... ... оны беру ... ... ережелеріне сәйкес
анықталады.
V кезең. Несиені қайтару және оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау –
несиелік операцияның маңызды кезеңі. Несиелер бойнша ... ... ... ... ... ұзақтығына және олардың төлем айналымын
құраудағы рөліне байланысты.
Несиенің берілуі сияқты несиені қайтарудың бірегей жасалған үлгісі
жоқ.
Іс жүзінде несиені қайтарудың ... ... ... ... ... ... ... қаражаттрардың жинақталуының және несиеге деген есеп айырысу
шотына ... азаю ... ... ... ала ... сома ... ... түрде қайтару;
түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
несиенің қайтарылу мерзімін созу;
мерзімі өткен қарызды “Мерзімі өткен несиелер” шотына аудару;
банк резерві ... ... ... ... ... заңды тұлғаның несиелік қабілетін талдауда, ең алдымен заңды
тұлғаға қойылатын талаптар:
несиені өтеу үшін нақты ресурстардың болуы;
несиені өтімді ... ... ... қаржыландыруда меншікті қаражаттарының қатысуы;
қатаң қаржылық тәртіпті ұстау;
кәсіби менеджмент.
Содан кейін заңды тұлға міндетті ... ... ... тапсыруы
керек:
несие алуға өтініш;
бизнес-жоспар немесе техникалық-экономикалық негіздеме;
қарыз алушының суреті бар анкетасы;
кәсіпорынның қаржылық құжаттары (№1,2,3 формалары);
дебиторлық және кредиторлық қарыздардың, тауарлар мен ... ... болу ... ... ... ... ... туралы анықтаманың
түпнұсқасы;
бюджет алдындағы қарыздардың болуы немесе болмауы туралы анықтаманың
түпнұсқасы;
құрылтайшылық құжаттарының нотариалды түрде ... ... ... алу ... ... ... ... қойылатын талаптар мен тапсырылатын құжаттардың
орындалуынан кейін заңды тұлғаны несиелік қабілетіне талдау жүргізіледі.
Қарыз алушының несиелік ... ... ... ... – бұл ... туралы келісім шарт талаптарна сәйкес қарыз алушының алған несиесін
қайтарудың қабілетін анықтау.
Осыған байланысты қарыз ... ... ... ... және ... ... мысал ретінде ЖАҚ “Азамат”–ты қарастырайық.
ЖАҚ “Азамат”
Жобаны қаржыландыру түрі:
Қысқа мерзімді несие
Қысқа мерзімді несиенің көрсеткіштері:
Қарыз алушының аты-жөні: ЖАҚ ... ... ... ... ... 15 000 000 ... 3 ... ... ... 12 - ... ... бағалау құны мен түрі
|№ ... |
|1 ... ... ... ... ақшалай қаражаттар. |
|2 |Жайлауов Ж.Ж. ... ... |
|3 ... К.Б. ... кепілгерлігі. ... ... ... ... және ... құжаттары.
I-бөлім. Қарыз алушы компания туралы ақпарат
1.Пайда болу тарихы:
Тіркелу күні: Қазақстан Республикасының Әділет министірлігінде 1999
жылы 2 қараша ... ... ... ... Абай ... құрылтайшылары мен олардың жарғылық капиталдағы үлесі:
Акционерлер үлесі:
Жайлауов Ж.Ж. - 1 021 800 ... - ... К.Б. - 626 600 ... - 32,0%
Жеке тұлғалар - 1 648 400 ... - ... ... ... ... - 10 000 000 ... жарғылық капиталы - 1 950 000 теңге
Компанияның негізгі ... ... ... ... ... ұсынған құжаттардың барлығы зерделегеніп (изучение),
қажетті құжаттар жүргізіліп және ақпараттарды бағалағаннан кейін ... ... ... үшін ... ... балансын талдау керек.
Кесте 13 - ЖАҚ “Азаматтың” балансы
млн. теңге
|Көрсеткіштері ... ... |
| | | ... |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |
|1 ... ... ... және ... да ... тыс активтер |
|Негізгі құралдар және күрделі |3 570 000 |3 570 000 |0 |0 ... ... | | | | ... ... ... жұмсалымы |0,0 |0,0 |0 |0 ... да ... тыс ... |0,0 |0,0 |0 |0 ... |3 570 000 |3 570 000 |0 |0 |
|2 ... ... активтер ... ... |2 564 000 |480 |-2 084 000|-81 ... есеп ... |21 599 000 |132 692 |111 093 |514 |
| | |000 |000 | ... қор және ... |38 721 000 |36 101 000|- 2 620 |-7 |
| | | |000 | ... да активтер |0,0 |240 000 |240 000 |0 ...   |62 884 000 |169 513 |106 629 |170 |
| | |000 |000 | ... |64 454 000 |173 083 |106 629 |160 |
| | |000 |000 | ... |
|1 ... ... ... ... ... қоры |1 950 000 |1 950 000 |0,0 |0 ... ... |326 000 |326 000 |0,0 |0 ... ... |5 268 000 |8 826 000 |3 558 000 |0 ... қаражаттардың басқа да |0,0 |0,0 |0,0 |0 ... | | | | ... |7 544 000 |11 102 000|3 558 000 |47 |
|2 ... ... ... ... ... |58 910 000 |161 981 |103071 000|175 ... ... ... |58 910 000 |161 981 |103071 000|175 ... ... ... |0,0 |0,0 |0,0 |0 ... |58 910 000 |161 981 |103071 000|175 ... |66 454 000 |173 083 |106 629 |160 |
| | |000 |000 | ... мәліметтері бойынша негізгі құралдар мен басқа да айналымнан тыс
активтер және ағымдық активтерді бөлуде бастапқы және соңғы ... ... мен ... да ... тыс ... арасында өзгерістің жоқтығы,
ал ағымдық активтердің соңғы кезеңде көбеюі байқалады. Ағымдық активтердің
сомасы 01.04.04 жылы 106 629 мың теңгеге ... ... ... ... ең алдымен дебиторлармен есеп айырысу 111 093 млн.теңгеге
өсумен анықталады.
Ал баланстың пассивін ... ... ... 3 558 ... ... және тартылған капитал 103 071 млн. Теңгеге немесе 175%-ға өскендігі
байқалады. Меншік капиталының өсуі бөлінбеген пайданың 5 558 млн.теңгеге
өсуімен, ал ... ... өсуі ... ... 103 071
млн.теңгеге өсуімен байланысты анықталады.
Баланс валютасының көбеюі 2003 жылы жұмыс көлемінің өсуі мен ... орай ... ... ... ал баланс пассивінде кредиторлық
қарыз көбейді.
Баланстың өтімділігін анықтау үшін баланстың активі мен пассивін
салыстыру керек.
Егер активтің бірінші үш тобы ... ... үш ... ... тең ... ал ... тобы тұрақты міндеттемелер қиын өтетін
активтерден үлкен болған жағдайда баланс абсолютті өтімді болып ... 15 - ... ... ... ... ... |ПАССИВ |01.01.04.|01.04.04. |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |2 564,0 |480,0 ... тез |58 910,0 |161 ... | | ... | | ... | | | | | ... ... |21 599,0 |132 692,0 |2.Қысқа мерзімді|- |- ... | | ... | | ... ... |38 721,0 |36 101,0 ... мерзімді |- |- ... | | ... | | ... өтетін |3 570,0 |3 570,0 ... |7 544,0 |11 102,0 ... | | ... | | ... |66 454,0 |172 843.0 ... |66 454,0 |173 083,0 ... 16 - ЖАҚ ... » кредиторлық қарызы
|Атауы ... ... ... ... ... болу |
| ... | |күні |күні ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |34 961 971 |22,34 |02.2000 |2004 |Орындаған |
| | | | | ... ... ... |633 750 |0,42 |09.2003 |12.2004 ... |
| | | | | ... ... ... |646 915 |0,41 |11.2003 |04.2004 ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... |354 975 |0,22 |12.2003 |04.2004 ... ... ... |405 080 |0,25 |11.2003 |04.2004 ... ... ... |7 948 |0,001 |09.2003 |12.2004 ... |
|ЖШС “Sonic” |37 572 |0,02 |09.2003 |09.2004 ... ... ... |40 093 |0,02 |06.2003 |04.2004 ... ... ... |93 000 |0,05 |06.2003 |04.2004 |Материалдар ... ... |2 327 119 |1,48 |09.2003 |04.2004 ... ... ... |1 356 672 |0,84 |01.2004 |09.2004 ... |
|ҚР Туризм және спорт |81 336 000 |51,97 |01.2004 |09.2004 ... ... | | | | ... |
|ЖК Тұйақбаев |18 046 002 |9,61 |01.2004 |09.2004 ... |
| | | | | ... ... ... |1 001 084 |2,55 |01.2004 |09.2004 ... |
| | | | | ... |
|Барлығы: |156 491 ... | | | ... ... ... сәйкес ЖАҚ “Азамат” 2004 жылдың желтоқсан
айына дейін өзінің кредиторлық қарызын өтейтінін болжап отыр. Жалпы
кредиторлық қарызының сомасы ... 181 ... ... ... ... және спорт агенттігінің алдында
қарызы 81 336 мың теңгені құрайды. Бұл ... ...... салу
бойнша істелген жұмыстарға аударылған аванс есебінен құралған. ЖШС “БАОС-
Дизайн”-ның алдындағы қарызы ағымдық болып табылады және субмердігерлік
жұмыстардың жасалуына байланысты ... ... ЖАҚ ... ең ... ... болып табылады. Ал ЖШС “Техноцентр”, ЖШС “Марс” және ЖШС
“КонкретПлюс” алдындағы кредиторлық қарыздары ең аз ... ... ... ... ... ... байланысты. /8/
Кесте 11 - ЖАҚ «Азаматтың» дебиторлық ... ... ... ... |Өтелу |айда болу |
| | | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... және ... 093 ... |2004 |2004 |Орындалған ... | | | | ... ... ... ... 915 275 |4,46 |2000 |2004 |Орындалған ... | | | | ... ... ... |3 332 010 |2,51 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... “Монтажник” |2 342 198 |1,77 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... |1 756 014 |1,32 |2002 |2004 ... |
| | | | | ... ... “ДЭПС” |1 431 034 |1,08 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... |1 326 672 |1,00 |2003 |2004 ... ... ... |1 075 000 |0,81 |2003 |2004 ... ... ... |1 069 033 |0,81 |2003 |2004 ... ... ... |833 207 |0,63 |2003 |2004 ... ... | | | | ... |
|Құрылыс департаменті|84 648 |0,06 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... |267 690 |0,20 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |293 535 |0,22 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... “АЛОР” |170 577 |0,13 |2004 |2004 ... ... ... фирмасы|731 666 |0,55 |2004 |2004 ... ... |132 692 ... | | | ... “Азамат”-тың дебиторлық қарызы 132 692 018 теңгені құрады.
Дебиторлық қарыздың негізгі көлемі Туризм және ... ... 111 093 ... ... ... және жасалған жұмыс негізінде анықталған. Ол бүкіл
дебиторлық ... ... 83,72 %-дан ... Ал ... ... ... және Автоколонна 3035 алдындағы дебиторлық қарызы аз болып
табылады./8/
Қорта келгенде, ЖАҚ “Азамат”-тың кредиторлық қарызы дебиторлық қарызына
қарағанда 1,18 есе жоғары. Жалпы ... ... ... ... ... банк ... ... несие береді. Яғни:
Жобаны қаржыландыру түрі: Қысқа мерзімді несие
Қысқа мерзімді несиенің көрсеткіштері:
Қарыз алушының аты-жөні: ЖАҚ ... ... ... ... ... 15 000 000 ... 3 ... ... ... 12 - ... кестесі
|Негізгі қарыз ... ... ... 000 000 ... 216 573.75 ... 5 000 000 ... 139725 ... 5 000 000 ... 72 191.25 ... 15 000 000 ... 490 |
3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ ЖОЛДАРЫ
3.1 Несиелік бақылау тәуекелді басқару әдәстері
Экономикалық мағынада мониторинг (латынның monitor- еске түсіретiн,
кадағалайтын), экономикалық объектiлерге ... ... ... ... ... және оның ... шешiм қабылдау.
Бiтiру жұмысы алдындағы тәжiрибе “Қазақстан Республикасы Халық
Банкiнде” ... оның ... ... ... ашып ... оның ... несие кұралын басқару деп ... З ... ... ... мониторингi;
– несие куралының сапасын бағалау;
– түзетуші әрекеттер.
Несие құралының мониторингi қарыз алушының ... ... ... ... және ... несие кұралының кызмет ету мсрзiмi кезiндегi
несие қабiлеттiлiгiнiң ... ... ... ... ... ... - ... құралына қатысты қарыз алушының
өз мiндеттемелерiн орындауға қиындықтарының пайда болу ... ... ... ... несиелiк мониторинті келесiлерге қатысты жүргiзедi:
– қарыз алушының несиелiк сапасы;
– берiлген несие құралының шарттарын орындау;
– берiлген несие құралының кепiлдемесiнің сапасы;
... ... ... табыстыIлығыи мен тәуекелдiлiгiнің
катысының дұрыстығы.
Несие құралдарын сапасына байланысты ... ... ... екi ... ... ... бойынша;
2 халықаралық стандарттар бойынша.
Несие құралының ... ... ... ... әрекеттерiне
жатады:
– қарыз алушымен проблеманы анықтау және оны шешу жолындағы жұмыс;
– кеңесшiлерге ... ... ... немесе қаржылық
мәселелермен);
– несие құралын кайта құрылымдау немесе пролонгация ... ... ... ... ... қаржы институттарымен бiрiгiп қаржыландыруды уйымдастыру;
– қарыз алушының басқарушы құрамындағы кадрлық өзгерiстер;
– қарыз алушы кәсiпорнын жабу ... ... ... ... ... ... сату;
– банкрот деп жариялауға бастама көтеру;
– карыз алушының жеке ерекшелiктерiне байланысты ... да ... ... жол берiледi, егер:
1 карыз алушы оң несие тарихынаа ие болса;
2 егер банкiнiң пролонгация колданса несие құралының ... ... ... карыз алушы пролонгацияны бір реттен артық жасатпаған болса.
Ссуда бойынша төлемдердiң және оғап тиiстi пайыздардың ... ... - ... ... процесiнiң маңызды сатысы болып ... мәнi ... iстi ... ... ... ... ... қайта қарауда, ссудалардың жағдайын бағалаудан және ... ... ... ... (архив) — несиелiк бақылаудың базасы. Онда барлық
керек құжаттар шоғырланады - каржылык есеп ... хат ... ... ... сараптамалык карарлар және тб.
Әрбiр банктiң несиелiк iсті жүргiзудiң өз ... бар. ... ... тарауларға топтастырылған:
– ссуда бойынша кұжаттар (несиелiк келiсiмнiң, ... ... ... ... қол қоюға
құқық беретiн куәлiк);
– каржылық және экономикалық ақпарат (баланстар, кiрiс пен ... ... ... ... акша түсiмдерi туралы
есептер, бизнесжоспарлар, салық декларациялары);
... ... ... ... мен есеп ... (несие
агентіктерiнiң справкалары, телефондық шақырылымдар, ... ... ... ... материалдар (иелiкке алуға құқық
беретiн кқұжаттар., кепiл туралы қаржылық куәлiктер, ... және ... ... беру ... және т.с.с.).
– хат алмасулар мен баска да ... ... ... хат ... телефон байланыстарының көшiрмелерi,
клиенттiң ағымдағы жағдайы туралы анықтамалар).
Басында айтып өткендей, несиелiк портфель ... ... ... құраушысы болып табылып қана қоймай, ... ... - ... ... ... ... көзi болады. Банкiнiң активтерiнiң
сапасы мен құрылымына көбiне банкiнiң беделi мен ... ... ... ... ... ... ссудалардың сапасына айрықша көңiл
бөлiнiп, оларға унемi бақылау, тәуелсiз сараптама, ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiледi.
Несие қызметкерлерi және ... ... ... ... ... бiр ... ғана ... фактілерiн болдырмау немесе банк
тарапынан араласуды қажет ететiн проблемалық ссудаларды ... ... ... ... ... ... портфельге бакылау бағдарламалары банк типiне, оның
мамандануына, несие ... ... ... ... ... Мысалы, өндiрiс көлемiнiң төмендеуiн басынан кешiп отырған сала
кәсiпорындарына көп ссуда берген банк өз ... ... үшін (осы ... 2-З ай ... жүйелi турде тексеру жүргiзе алады. Дифференциалды жол
көбiне колданылады: ең ... ... ... ... бiр рет ... ал ... несиелер әрдайым бақылауды және ... ... Тағы бiр жол: iрi ... ... ... бакылау жасау және
периодты түрде - белгiлi деңгейден төмен ... ... ... ... ... есеп ... кайта сараптама жасау, карыз алушы
кәсiпорнына бару, құжаттаманы кепiлдi тексеру т.б. турады. Аралық ... тағы да осы ... ... ... ... сай ... ... несие төлеу және қаржылық ... ... ... ... операцияның рентабельдiлiгi қайтадан
тексеруге алынады.
Көптеген банкiлер кезектi ... ... ... ... рейтинг
белгiлейдi. Кейбiрiнде нөмiр белгiленсе, кейбiреуіне категория берiледi,
қалай айтса да бұл әдiс банк ушiн ... ... ... ... ... анық.
Ссудаларды рейтинг бойынша классификацниялау банкке несие портфелiн
бақылап отыруға мүмкiндiк бередi. Айталық соңғы ... ... ... ссудалар” барлық портфельдiң 5% құрады, ал олар осыгған
дейiнгi периодта тек 1,5% ғана болған ... Ол үшiн ... ... ... және ... ... шаралар колдануы керек. Егер
шектi ссудалардың өсуi ... бiр ... ... ... белгiлi салаға
берiлген несиелерге байланысты болса, бул ссудаларды ... ... ... ... жекелеген несие инспекторларына жене банк құрылымына ... ... ... ... банк бақылаушысына бағынушы арнайы
бөлiммен жүргiзiледi. Бұл тексеру тура ... ... ... ... ... ... келедi, бiрақ ол, әдетте несие бөлiмiмен байланысты
емес тәуелсiз қызмет жұмысшыларымен жабық түрде жүргiзiледi.
Аудиторлық бақылау келесi сұрактарға жауап ... ... ... ... ... ... ... калай, оларды жаңарту жүргiзiле ме?
– несие бөлiмдерiнiң басшылары мен кызметкерлерi ... ... ... ... ... ме?
– рейтинг дұрыс анықталғам ба?
– несие болiмiнiң жұмысы ... ... ... ... ... сейкес
келе ме?
– банкiлiк портфельдiң жалпы сапасы калай?
– үмiтсiз ... ... ... ... ... ... резевтiк
корлары жеткiлiктi ме?
Аудиторлық тексеру нәтижелерi ... есеп ... ... ... ... сәйкес банктер комитеттерiне, банк ... және аға ... ... ... Есеп ... ... ... несиелiк портфельдiң сапасы бағаланып, несие бөлiмдерi
персоналының және ... ... ... баға ... тиiс.
Бұдан басқа аудиторлар жұмысты жақсартуға және банкiде қалыптаскан несиелеу
факторлары мен әдiстерiн өзгертуге және жақсартуға байланысты өз ... ... ... ... ағымдағы ссудалық қарызға және
мерзiмi өткен ссудалық қарызға бөлек ... ... ... ... жоспарлы төлемдердi кадағалау болса, екiншiсiнiкi ... ... ... және ... ... белiгiнiң қайтарылуын
кадағалау болып табылады. Мониторинг кезінде ... ... ... емес ... арқылы немесе телефон қоңыраулары арқылы байланыс
жасалып отырады. ... ... ... ... ... ... ... 5 күн бұрын несие қызметкерi, оны ол туралы кұлаұтандырады. ... ... ... ... калу ... ... Егер ... алушы
несие бойынша кезектi төлемiн уакытында жасамаса, несие қызметкерi мiндетгi
түрде ол туралы карыз алушыға хабарлайды.
Несие қызметкерi ары карай 5 ... ... ... ... ... несие
сомасының кайтарылу керек болған уакытын көрсетiп, хабар жiбередi. Егер бұл
шаралардан кейiн де ... ... үш күн ... келесiдей бiрқатар
шаралар жиынтығын жасайды:
1 қарыз алушы ... ... ... ... ... кепiлдеменi
Қазакстан Республикасы заңдарына сәйкес, ... тыс ... жабу ... ... ... ... бередi, ненесе
2 егер несие бойынша ... жеке ... ... ... сома ... ... тұлғаның жалақысы келiп түсетiн шотынан
сәйкес ақша қаражаты алынатындығы туралы ... ... оны ... шотын басқарып отырған менеджерге бередi, немесе
3 егер қарыз алушының ... ... ... ... ... ... тәртiпте ол соманы карыз бойынша шығындарды жабу ... ... ... ... ... егер ... ретінде заңды тұлғаның кепiлдемесi алынған болса, ... ... ... ... ... және оның ... керек
мерзiмiн көрсетiп ақпар жiбередi.
Жалпы мониторингке байланысты кызметте Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкi де ... ... ... отыр. Атап айтсақ, ол бүкiл нақты сектордың
көптеген ... оның ... iрi, орта және ... бизнес өкiлдерiмен
келiсiп қабылдап отыр. Ол бойынша Ұлттық Банк олардан ... ... ... ... ... алып ... да, ал ... ол үшiн қысқа
мерзiмге арналған нарықтағы өзгерiстер туралы болжам берiп отырады. Олардан
алынған ақпарат негiзiнде ... ... ... ... алдын-ала
болжап банкiлерге сейкесiнше көмек бередi. Бұл жоба “Экономиканың нақты
сектор кәсiпорындарының мониторингi” деп ... ... орай тек ... ғана ... ... отыр. Бұл мониторингке 85 заңды тұлга
катысып отыр. Бұл шара ең ... банк ... ... азайтуға
және кәсiпорындардың нақты акпарат алуына және соның әсерiнен банкротқа жол
берiлмеуiне бағаттгалған.
Мониторингтің маңызына “Базельдiк ... де ... ... проблемалық несиелердiң үстiнен монитерингтi банктер тарапынан
сейкесiнше жасалып отырғаның бақылау керек, деп атап көрсеткен.
Проблемалық несиелермен жұмыс әр ... ... ... Ең ... ... жататыны проблемалық активтi, оның ... ... ... ... ... қою ... ... көрсеткендей,
несиенi орналастырушы бөлiмше карқарыздың жай ғана ... ... ете ... Ал проблемалық қарыз алушымен тереңiрек жұмыс
iстеуге уақыт табу өте қиын және де бұл ... ... да ... ... ... ... үшiн ең қолайлысы проблемалық несиелермен
жұмыс iстейтiн арнайы ... ... (ПНБ) ашу ... табылады.
Қазақстанда мұндай бөлiмдер тек санаулы ғана ... ... Тағы ... ... ... ... ... қайталанушы дағдарыстар кезiнде
мұндай бөлiмшелер болмаса үлкен қалдықтар болады.
Яғни бұл бөлiмдер қалай ... ... ... бұл бөлiмшелер банк
құрамында бола отырып тек қана осы несиелермен ғана ... ... ... Бiз ... ... қазiргi уакқытта Қазақстан банк
жүйесiнде проблемалық несиелермен жұмыс iстеуге кез-келген банкте несиелеу
бөлiмi ат салысады, ... та ... ... ... проблемалық несиелердiң
пайда болуына дейiнгi және пайда белгғаннан ... ... ... әлi де көп ... ... ... жоқ. ... қоса банкiлер осындай
проблемалық несиелер пайда болғаннан кейiн сотқа, жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... болады, бұларға осы процестермен қоса жүретiн әртүрлi ... және ... ... ... ... - ... мұның барлығы
банк үшiн толып жатқан шығын, сондықтан осындай шығындарды, ... ... ... ... ... қажет. Унемдегенде ең алдымен
пайда болған проблемалық несиелермен жұмыс, ... ... яғни ... ... жолдары нақты өз деңгейiнде карастырылады. Бұл бөлiм
басқа ешқандай сұрақтарды ... ... ... ... де ... ... Онда жұмыс iстейтiн мамандар бiраз ... ... ... ... ... ... ... өзiнен-өзi
шешiледi. Әрине банк үшiн қосымша штат бірлiгiн ұстау белгiлi ... ... ... тиiмдiлiгi шеккен шығындарынан әлдеқайда жоғары
болады. Сонымен қатар несиелеу бөлiмi таза өзiне ... ... ... Сонда несиелеу, алдына келiп отырған клиенттің ... ... ... ... ... ... т.б. ... уакыты көбейедi, ал ол сәйкесiнше несие бойынша жадлпы теуекелдi
өз септiгiн тигiзер едi.
Егер қаржыны қатармау фактiлерiнiң таза ... ... онда ... ... ... ... 70% банк
кызметкерлерiнiң мойнына жатқызылады. Осындай проблемалардың пайда болуының
алғы шарттарын зерттеп, ... ... ... ... ... болдырмау
керек.
ПНБ өз алдына кiнәлiлердi тауып, жазасын беру мақсатын өз алдына қоймау
керек. ... ... ... — ол осындай қателердi белдырмаудағы тежiрибе
жинақтау және болдырмау, пайда болатын несиелердi қайтармаудың ... ... ... ... ... жүзiнде болса, өкiнiшке орай ПНБ кызметi банкiнiң ... ... ... ... ... ... жартысы өзiнiң болашағын ойлай отырып, өздері туралы қара
ақпараттың банк ... ... ... ... ... ал ендігі
жартысы өз мундирлерінің мәртебесін сақтап отыр.
ПНБ басшысында төтенше жағдайлар пайда белғанда және оны ... ... ... ... үшiн банк басшысының кез-келгенiмен шығатын
тура телефоны және қабылдауына құқы бар ... ... ... ... ... ... барысында немесе ... ... ... ... ... ПНБ-нiң басшыларының құқықтары мен мiндеттерiнiң арасында
дисбаланс байқалуда. Бiр жағынан, банк ... ... ... ... ... мүдделi, ел екiншi жағынан бөлiмше накты шаралар
қолдануға жеткiлiктi құқықтарға ие емес.
3.2 Несиелік бюро ... ... ... ... алу ... ... және жеке ... несиелеудiң дамуына байланысты
банктерге қарыз алушылардың несиелiк тәртiбi және басқа несиелiк ұйымдармен
байланысы туралы ... өте ... ... ... Сонымен қатар,
халық пен кесiпорындардың несиелiк ... ... ... ... ... ... бағада берудi қанағаттандыру үшiн де халықаралық
тәжiрибеде несиелеу нарығында қызмет ... ... ... ... ... бюро — бұл несие берушiлерге ... ... ... ... ... беретiн уйым.
Әлемнiн көптеген елдерiнде несие берушілер (несие беретiн банктер,
қаржылық компаниялар, несиелiк карточкалардың ... ... ... ... ... ... алушылардың төлем қабiлеттiлiгi
жайлы хабар алмасып тұрады. Мұның қажеттiлiгi көптеген ... ... ... ... ... ... ... мәселесiн
зерттегенде дәлелденген болатын.
Экономикалық әдебиеттерде ақпараттың ассиметриясы (asymmetric
information) ретiнде ... ... ... ... ... ... кезде серiктесi жайлы мәлiметтердiң жеткiлiксiздiгi танылады.
Бұл жағдайда несие беруші қарыз алушының инвестициялық жобамен ... ... мен ... болжай алмайды.
Сонымен катар, несие берушiлер ссуда алғаннан кейiнгi қарыз алушылардың
iс-ерекеттерiн де бақылай алмауы мүмкiн. Бұл ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерiмен айналысуы мүмкiн ... ... ... ... ... ... ... алатын
табыстарын жасыруы мүмкiн. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ... ... Бұл ... ғылыми әдебиеттерде
“жаман қылық” (moral hazard) деп аталады.
Акпараттың ассиметриясы жағдайында сенiмдi қарыз ... ... ... ... ... төлейдi, ал сенiмсiз қарыз алушылар төмен пайыз
мөлшерiн төлейдi. Сенiмсiз ... ... ... ... ... ... алу ... жоғары болғандықтан несиелiк ресурстардың
тиiмдi бөлiнуi төмендейдi. ... ... ... ... ... бiр бөлiгi жүзеге асырылмай қалады.
Қаржылық емес секторда жалпы жағдайың ... ... ... және ... ... ... ... түседi, пайыздық мөлшерлемелер
жоғарылайды, бұл сенiмдi қарыз алушыларды нарықтан кетуге мәжбүр етедi.
Қаржылық жағдайына байланысты ... ... ... жоғары пайыз мөлшерiн
төлеуте келiседi, себебi ссуданы кайтара алмауы мүмкiн екенiн бiледi. Мұның
нетижесiнде теуекелдi несиелiк саясат жүргiзетiн ... ... ... ... ... ... ... сенiмдi қарыз алушылар бар екендiгiне
қарамастан берiлетiн несиелер келемi шектеледi. Бұл каржы нарығының ... ... да ... керi ... ... ... көрсеткендей бұл мәселені тек несие берушiлер арасында
қарыз алушылар туралы ақпарат ... үшiн ... ... ... ... ... ... бюролар: бiрiншiден, банктердiң нарыктағы
қарыз алушылар жайлы мәлiметтердiң ... ... ... ... болжауға, несие берушiлерге ссуданың максаты мен бағасын
тиiмдi аньқтауға мүмкiндік бередi; ... ... ... ... ... iздеуде шығының азайтуға мүмкiндiк жасайды. Бұл
несиелiк ... ... ... ... және осы арқылы несие
берушiлерге ... ... үшiн ... ... ... ... ... пайыздың мөлшерлемелер қарыз алушылардың таза ... ... ... ... ... ... карыз
алушыларды тәртiпке тәрбиелейдi, ол үшiн тәртiптiлiк механизмiн ... ... егер ... орындамаса, оның несие берушiлер
алдындағы беделi түсiп, несиелiк ресурстарды алу мүмкiндiгi шектеледi және
несиелiк ресурстар ол үшiн ... ... ... бұл ... ... ... ... ықпал етедi.
Несиелік бюролар банктердiң несиелiк тәуекелiн төмендетуге және
несиелiк ... ... ... ... ... жинақтайды.
Несиелiк бюролар мынадай қызмет атқаралы:
1 экономикалық дамудың тiкелей ынталандыралы;
2 карыз ... ... алу ... ... банктердегі тәуекелдi басқару жүйесiн жақсартады.
Несиелiк бюролар орта таптын мүмкіндiктерiн кенейтедi, ... ... ... ... камтаыасью егедi, сондай-ақ шағын және
орта бизнес секторының дамуын ынталандырады.
Несиелiк бюролардың ... ... ... ... есеп
берулердi сату, несиелiк ... ... ... ... және ... үшiн ... оқыту үшін төлем, т.б. жатады. Сондай-ақ банктер
әр жыл немесе ай ... ... ... оны ... үшiн төлемдердi жүзеге
асырады. Несиелiк бюроның негiзгi енімi — несиелiк есеп ... ... ... ... үш ... ... Ағымдағы мiндеттемелердiң көлемi туралы ақпарат;
– Клиенттiң өткен уакыттағы мiндеттемелерi туралы ақпарат;
– Клиенттiң несиелiк мүмкiндiгiн арттыратын қосымша активтердiң
болуы ... ... ... ... ... ... жәнее олардың меншiгi
ретiнде қызмет көрсететін, одан пайда табатын ақпараттық делдалдар ... ... ... ... ... ... мелiметтермен несиелік
Бюроны қамтамасыз етедi. Несиелiк бюро бұл ақпараттарды ... ... ... (соттар, салық органдары, мемлекеттік тiркеу органдары
т.б.) салыстырып, әр қарыз алушының жеке картатекасын ... ... ... бюроға өздерінің клиенттерi туралы тұрақты және нақты
ақпаратты беру шартымен әр ... ... ... ... ... ... есептi ала алады. Несиелiк бюродағы
ақпаратпен алмасу төмендегі суретте келтірілген.
Сурет 4 - Несиелік бюродағы ақпараттар ағымы
Несиелiк бюролар карыз алушының несиелік ... ... ... әр
түрлерiн бередi. Бұл қарыз алушы туралы барлық ақпаратқа, берiлетiн
несиенiң түрiне жәле өте ... ... ... несие берушiлерге кажеттi
нақтылау дәрежесiне байланысты болып табылады. Ең қарапайым есеп берудiң
құрамында ... ... ... кiредi, мұны “қара” (black)
мәләметтер деп айтады. Ал ... есеп ...... (white) ... ... карыз алушының активтері және пассивтері, кепілдемелер, өтелу
мерзімі және уақыты бойынша міндеттемелер құрылымы, оның қызметі және жанұя
құрамы ... ... ... ... Есеп ... ... байланысты,
оның бағасы аныкталады. Базадық есеп берудiң құны айтарлықтай ... АҚШ және ... 1 ... ... 2 ... ал ... ... бюроларында З доллар. Бiршама дамыған несиелiк бюролар
қарыз алушылардың сипаттамасына және несиелiк тарихына негiзделе ... ... ... құрады, сонымен қатар несиелік шектеулердi
белгiдеуге, несиелердiң бағасын бедгiлеуге және каржы құралдардың өтуiне
ыкпал ... ... ... ... ... кезде әртурлi құрылымдық формада ... ... ... ... ... ... ... елдер экономиканың дамуы ашық
акпараттар кезiнде ғана мүмкiн деген қорытындыға келдi. Бұғал 2000 ... ... ... ... және Каржы ... ... (Centre for Studies in Economic and Finance ... Sharing6 Lending and ... ... ... мәлiметтерi дәлел бола алады. Орталықтың мамандары 40 ... ... ... ... ... және көлемін
сипаттайтын бір қатар көрсеткіштері туралы қызықты мәліметтер ... 5 – ... мен ... ... ... ... ... қазысты банктiк несиелеуді шамамен 20% -ға өсуiн
ынталандыратыны анықталады. Сонымен қатар, ... ... ... сәйкесiнше өтелмеген несиелер бойынша резервтер мөлшері азаяды.
Әлемдiк тәжiрибеде несиелiк бюроларды құрудың ... ... ... Әр елдегi несиелiк бюролардың саны мен меншік
формасы әртүрлi ... ... ... АҚШ, Бразилия, Аргентина сиақты бiр
қазар ... ... ... ... ... ... пайда табу
мақсатында қызмет ететiн жеке кәсiпорындар болып ... ... ... ... ... сауда палаталармен құрылған коммерциялық емес ұйым
болып бюролар да қызмет етеді. Жапонияда және ... ... ... ... ... несие берушілердің консорциумының меншігі
болатан жеке ... ... ... ... аумағында
қарыз берушілерден мүлдем тәуелсіз екі несиелік бюро ... ... және ... не,сиелік бюролар үкіметпен басқарылады және
лицензияланады.
Дамғын елдердегі несиелік бюролардың ... ... ... ... құрылып келеді. Әлемдегі ең үлкен және ескі несиелік бюро – ... ... Оның ... ... ... ... 40 млн. ... туралы
ақпаратқа ие. АҚШ, Канада дәне ОАР елдер ... ... ... ... 19 ғасырдың басында – 20 ғасырда бастады. Кейбір елдерде
жеке несиелік ... ... жаңа ... ... ол ... ... және өзiнiң дамуын тездетуде. Латын америкасының және азия елдерiлiң
бiр қатарында несиелiк ... ендi дами ... және олар ... ... беруде, бірақ бұл ашық экономика бағытындағы тек алғашқы қадамдар
болып табылады.
Несие берушілер арқылы алмасатың ақпарат көлемі ... ... ... АҚШ, ... ... ... берілетін есеп
берулер саны халық санынан артып отыр.
Несиелiк бюролардың саны көптiгiне ... ... ... шоғырлануы байқалады. Осылайша АКШ, Ұлыбританияда, ... ... ... ... ... iрi ... бюро ... рөлдi
атқарады. Кейбiр елдерде ... ... ... Германия,
Финляндия, Ирландия) тек бір ғана әмбебап несиелiк бюро кызмет ... ... ... ... турлерiн ғана бередi. Бұл iрi
компания толық және нақты акпараттың ең ... ... ... ... ... ... ... текнологияларды қолдана алудың жоғары
мүмкіндiкгiмен сипатталады.
1990 жылдары несиелiк бюролардың қытмет аясында халықаралық ... ... ... Бұл iрi ... ... ... ... компанияларға өсу мақсатын қойды. Қазiргi кезде әлемде бірнеше
трансұлттық несиелiк бюролар кызмет етедi:
Dan&Bradstreet; Eqifax; ... ... ... ... ... алдында карыз алушылардың жеке
ақпаратың қорғау мәселесi тұрады. Сондықтан қазiргi кезде барлык ... ... ... ... ... жәте ... ... ұйымдастырылады. Заңмен белгiлi кепiлдер ... ... ... “ақ” акпаратты беруге шектеу (мысалы
Финляндияда және Австрияда), жеке ... ... бір ... ... (7 жыл АҚШ, 5 жыл ... накты ақпарат жинауға тыйым салу,
мысалы: нәсiлдiк, дiндiк ұстанымы, саяси ... т.б., ... ... ақпараттарды тексерiп жөндеуге мүмкiндiгiнiң болуы, сондай-ақ кейбiр
елдерде акпараттар тек иелерінің келісімімен ғана ... ... ... есеп ... баска несиелiк бюролар рейтингтiк
агенттiктердiң ... ... яғни олар ... жинаған мәлiметтерге
сүйенiп қарыз алушылардың белгiлi ... ... ... ... ... ... мынандай қағидаларға
сүйенеді:
– өзара байланыс, өзара ... ... яғни ... ... ... берген қатысушыларға ғана берiлелi;
– нақтылық және сенiмдiлiк қағидасы, яғни несиелiк ... ... ... берген мәліметтерінң толықтығына және нақтылығына
жауап бередi;
... ... яғни ... ... ... табылатын
ақпарат жарияланбайды;
– ең жоғарғы қауiпсіздiк кағидасы, яғни несиелiк бюро және ... ... және ... ... ... ... ... құпия болып табылады.
Несиелiк бюролардың ақпараттарды алу көздеріне мыналар жатады:
– тұтынушылардың өздерiнен, несие алу ... алу ... ... ... ... жариялык актiлерден, баикроттьтльтк турали жене соугыц
каультларш;
– несие ... және ... ... ... ... ... ... қызмет ету барысында бірқатар
кемшіліктер анықталды. ... ... ... ... ... құру
процесінде міндетті түрде ескерту қажет.Польшада қазіргі кезде несиелік
бюролармен банк ... ... ... ... шартты жасаған жоқ,
осыған байланысты басқа банктерде несиелік ... бар ... ... ... тууы мүмкін.
Несиелік бюроның қызметі үшін банктердің төлейтің төлемдері айтарлықтай
жоғары, күнделікті несиелік бюроға бағытталатын керекті ақпаратты ... ... ... ... ... бюролар банктермен берiлетiн акпараттың белгiлі формада және
кұрылымы болуын талап етедi, ал бұл көп жағдайда банк ... ... ... ... және ... сәйкес келмейдi. Бұл да
бiр қатер қиындықтарды туғызады. Кейбiр елдерде банктер ... ... ... ал ... бюро оны ... формасында өндеп, сол
формада сатады.
Сонымен қатар, кейбiр банктер несиелiк бюроның талап ететiн ... ... ... ... бұл банк кызметкерлерiне ... ... ... ауыртпалықты жүктейдi. Бiрақ өз ... ... ... ... алатын ақпараттардың мазмұны несиелiк
кабiлеттi және несиелiк тәуекелдi бағалау үшiн жеткілiксiз екенiн ... ... ... ... үшiн ... ... мүлiк кепiлi
туралы акпараттар және т. с. с.
Несиелтік бюроны құрудың банктер үшін алатын артықшылықтары:
– Банктер клиент туралы ... ... бар ... ақпаратты қысқа
уақыт ішінде ала алатын болады.
– Несиелiк бюро тек ... ... ... ... ... ... ... алу үшiн келген клиенттің барлық міндеттемелерінің сомасы және
клиенттiң ... ... ... ... және ... ... ... береді. Бұл әрине банктерге ... ... және ... ... ... ... ... Клиент туралы ақпаратты өтiнiштi берген күнi несиелiк ... ... банк ... қандай басқа банктерден бiр мезгiлде
несие сұрап отырғаны жайлы бiле алады.
Сондай-ақ, ... ... ... үшiн де ... ... етуi бiршама тиiмдi. Олардың басқа мекемедердiң ... ... ... банктiк мекемелерден тиiмдi шарттарда несие алуына
мүмкiндiк бередi.
IIIетел тәжiрибесiн ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... болады:
– несиелiк бюро Қазақстан Республикасының ... ... ... тиімді, себебі оның ... ... ... және ... ... ... алмасуды жоғары денгейде жүргiзу мүмкiндiгi
бар. ... ... бюро ... ... ... ... ... несиелер жайлы олардың берген несиелiк регистрi негiз
бола алады;
– несиелiк бюро потенциалды карыз алушылар жайлы “ақ” және ... ... ... ... даму ... ... бюро қызметiне сенiмдiлiк дәрежесi арта түседi;
– заңды және жеке ... ... ... барлық банк
аясында кызмет ететiн субьектiлер несиелiк ... ... ... ... ... карыз алушылар туралы
ақпараттармен алмасып тұруы ... ... ... ... ... ... үшiн ... қызметiн атқаратын мекемелер міндеттi түрде лицензиялануы
қажет;
– потенциалды қарыз алушыладың өз ... ... ... ... ... және ... ... несиелік
қабiлетiн анықтауға косымша ақпарат көзi болып табылатын “рейтинг
жүйесiн” ... ... ... ... ... ақпараттардың бекiтiлген формасы
болуға тиiс;
– несиелiк бюро потенциалды ... ... ... ... кажеттi ақпараттар сұрауға тиiс.
Қорыта айтқанда, несиелiк бюроны құру Қазақстанның банк жүйесiнiң
беделiн арттырады. Несиелiк ... құру ... ... өздерiнiң несиелiк
тәуекелiн нақты болжау және алдын алу ... ... ... ... ... ... экономиканыың нақты секторындагғы
перспективтi жобалар анықталып, оларды несиелеудiң мүмкіндігі ... ... ... ... субъектiлерiне несие ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... жүйесi банктердiң
несиелiк тәуекелiн бiршама төмендетіп, күмәнді несиелерге құрылатын
провизиялардың сомасын азайтуға және ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк жасайды.
3.3 Несиелендіру қабілетің арттырудағы ... және ... рөлі мен ... ... ... ... сөзі бұл бәсекелестік артықшылықтарға
қол жеткiзуге бағытталған банктің ресурстарының ... аясы ... ... ... ұзақ ... даму ... Ұзак
мерзiмдi даму тұжырымдамасының негiзiне банктiң максаты жатады. Кез келген
коммерциялық ұйымның басты мақсаты пайда табу ... ... ... ... ... ... теориясы менеджменттің мынадай қызметтерін атқарады:
– мақсатын белгiлеу;
– болжау және жоспарлау;
– ұйымдастыру;
– иелену;
– координациялау;
– мониторинг және бакылау.
Мұндағы жоспарлау ... ... банк ... ... ... ... және технологиясын жасайтындығымен
сипатталады.
Кең мағынасында жоспарлау өткен ... ... ... ... ... және ... жасау негiзiнде банк
қызметінің алдағы ... ... ... шешiмдерiн қабылдау және
олардың орындалуын ұйымдастыру процесiн, үнемі өзгеріп отыратын ... ... ... ... ... және ... клиенттерінің
қажеттiлiктерiн зерттеудi, сондай-ақ құрылтайшылардың банк ұйымының алдына
қоятын стратегиялық мiндеттерiн білдiредi.
Тар ... ... банк ... ... ... ... ... дайындауды сипаттайды. Бұл жоспарда шешiм қабылдау
саласы мен оның ... ... ... ... ... ... қағидаттарды ұсынады:
– жоспарлаудың икемдiлігi және индикативтілігі, яғни ... ... жаңа ... ... болған жағдайларда
жоспарды кқайта қарау мүмкiндiгiнің болуы;
– жоспарлайудың баламалылығы, яғни сыртқы ... ... ... ... ... ... ескеретің
жоспарлардың бiрнеше нұскада жасалуы;
– жоспардагы көрсеткiштердiң орындалуына міндетті түрде бақылаудың
болуы, яғни жоспарланған ... ... ... ... жәнс оның ... ... ... әлуеттi мүмкіндiктердi анықтау, кемшiлiктердi
калпына келтiруге бағытталған жаңа жоспарлы мiндеттердi бекiту;
– жоспарлаудың ... яғни ... ... ... м ... ... баскарудьщ барльо децгсйнiI-1
менеджерлерiггiо кагысуьг банктгг-г алдьгна гойган максатьг мен
мiггде-г-герi ... ... ... ... ... банк
кызметкергнIц белгiлi бiр ... ... ... ... хабардар ету;
– жоспарлаудың оңтайлылығы, яғни банктің пайдасын арттыруды
қамтамасыз ететiң ... даму ... мен ... ... таңдау.
Ендi банктiк менеджменттің теориясында қатыстырылатың мынадай жоспарлау
түрлеріне тоқталайық:
... ... яғни ... ... даму
басымдықтарын және банктiң максаты мен мiмдеттерiн анықтайтын
жоспарлау түрi;
– маркетингтік жорспарлау, яғни ... ... ие ... өнiмдердi жасауды көздейтiн жоспар түрі;
– бизнес-жоспарлау яғни статегиялық мiндеттердi таешудiо нақты
жолдарын және ... бар ... ... ... ... ... ететiн жоспарлау түрi;
– жедел (оперативті) жоспарлау, ... ... ... ... ... ... және iске асырылу
мерзiмiн анықтау. сондай-ақ оған ... ... ... мен
құрылымын шығындардың қайтарылу мерзiмiн қамтитын жоспар түрi;
– қаржылық жоспарлау, бизнес-жоспардың немесе ағымдағы жоспардың
кез ... ... ... ... ... ... және ... болжамдық балансын құруды
көздейтін жоспар түрi;
– бюджеттік жоспарлау, банктің жекелеген құрылымдық белiмшелердiң
негiзгi және жоспарлы ... ... ... ... жоспарлау, ағымдағы ... ... ... ... және ... ... ... сақтау
мақсатында банкің нақты жүргізiлiтiн операцияларын дайындау және
оны ағымдағы қызметпен келiстiру мiндеттерiн қамтитын жоспар.
Жоспарлаудың барлық ... ... ... ... ... ... даму стратегиясының жекелеген кезеңдерiмен бікатар жүзеге
асуы мүмкін.
Банктің стратегиясы - банктi өзге бәсекелес ... ... банк ... ... ... мен міндеттерiн ... ... банк ... барлық жүйесiнiң негiзi болып
табылады. Банк стратегиясын жасау негізіне ... ... ... ... бәсекелестермен салыстырғандағы банктің нарықтағы
ұстанымын, ... және ... ... айқындау, сондай-ақ әлуетті
мүмкiнктерiн анықтау жатады.
Стратегиялық жоспарлау - ... ... мен ... ... ... ... алдында қойған мақсаттарына жетудi
қамтамасыз ететiн ... ... ... ... мен ... және банк ... ұйымдастыру саласында) ұйымдастырудың
баламалы стратегиясын ... ... ... ... ... ... ... үлесiн жане табысын
арттыруды қамтамасыз ететiн банк қызмстiң жаңа ... және жаңа ... ... ... және ... болып табылады.
Стратегиялық жоспарлау мынадай кезеңдердi қамтиды:
1- кезең. Ситуациялық талдау ... Бұл ... ... банк
қызмет ететiн оның қоршаған ортасын талдау (сыртқы ... және ... ... ... беру үшiн iшкi талдау жұмыстары ... ... ... ... ... қамтиды:
– қоғамның әлеуметтiк, экономикалық, демографиялық, саяси, ... даму ... ... ... ... жағдайлардың
өзгеру ықтималдығын анықтау;
– банктік кызмет көрсету нарығы сегменттеледі және олардағы ... ... ... пен ... ... ағымын талдау;
– банктiк кызмет өрсету нарығындағы банктiң ағымдағы бәсекелестiк
ұстанымын анықтау.
Содан кейiн барып, банк қызметіне ықпал ететiн негiзгі ... ... Бұл ... ... ... жанә ... ... талдау жасау
барысында пайдаланылады.
Негiзгi факторларға макроэкономикалық көрсеткіштер, заң ... ... ... ағымдар жане аймақтық экономкалық ... ... ... ... мыналарды ескередi:
– банктiң қаржылық жағдайы;
– бәскелестернің керсететiн ... мен ... ... көрсететің қытметтер мен өнiмдерiнiң сапалық
және сандық сипаты:
– банктiң клиенттiк базасы мен оның өзгеру үрдiсі;
– банк ... ... ... ... ... банк ... бiлiктiлiк деңгейлерiнің жеткiлiктiгi.
Ішкі талдау нәтижесінде жаса.лагая қорытындыларды ары қарай ... ... ... ... ... SWOT талдауына пайдалану
мақсатында банктiң күшгi және әлсiз жақтары тiзiмiнеқ керек.
SWOT талдауыының басты ... - ... ... ... ... күштi
және әлсiз жақтарын банк қытметiне қатты ықпал ететiн кауiптi ... ... ... банк ... пайдалану мүмкiндiктерi
2 жағдайы бар клиенттерге қызмет көрсетудi кеңейту
3 корпорацияны несиелсу саласын ... ... ... ... өтiмдi құралдарының жоқтығы;
2 активтік және пассивтік ... ... ... ... ... гIроцесiнде жасалаган корытындылар негiзiнде банктiц
болашак даму стратегиясы жасалады.
Стратегиялық ... ... ... ... бас мiндеттерiн немесе
миссиясын анықау кезеңi. Банк мiндеттерiнiң немесе миссиясының ... ... ... ... ... Банк миссиясын анықтау банк
қызметiне ықпал ететiн iшкi және ... ... ... ... құрамына мынадай iшкi факторлар ықпал етедi:
– жетекшiлердiң құнды бағдарларьг;
– банктiң тарихы мен жинакгалған ... ... ішкi ... ... ... ... ... сыртқы факторлар ретiнде мыналар ескерледі:
– ұлттық экономиканың жағдайы,
– мемлекеттiң жүргiзетiн экономикалық саясаты
– қызмет ететiн заңдар мен нормативтiк актiлер.
Банк ... ... ... ... ... ... меморандум, банк өнiмдерi мен қызметтерiне баға белгiлеу мәселелерi
жөнiндегi ... банк ... ... ... ... ... ... жасалады.
Банк стретегиясын жасаудың үшiншi кезеңінде банктiң міндеттемелерінен
туындайтын банктiң стратегиялық ... ... ... ... ... ... отырып, олардың мынадай шарттарды
қанағаттандырылуын айқындайды: нактылығы, өлшемділігі, уақытқа бағдарлануы,
қолжетiмдiлiгi, қайшьшықсыздығы, ... бiрі ... даму ... ... ... ... ... старагиясы;
– тәуекелді басқару стратегиясы;
– қызметкерлердi басқару стратегиясы.
Маркетингтiк стратегия жасауда банктiң өзiнiк өнiмдері мен ... ... ... клиенттерді тартуға мүмкiндiк беретiн жолдары
таңдалады.
Маркетингтiк стратетояны ... ... банк ... ... ... клиенттерге банкте бар кызмезттердi көрсету;
– белгiлi бір нарық сегментiнде кызмет керсетудi қысқарту немесе ұзарту;
... ... ... ... сегменттерінде жаңа клиенттерге ескі
банктік өнімдерді ұсыну;
– ендi игерген қызмет түрлерін жаңа нарықта ұсыну;
– жаңа ... пен өнiм ... ... ... ... жаңа ... жаңа қызмет түрлерін еңгiзу;
Тәуекелдi баскару стратегиясы — банк өнiмдерiн сатуға ... ... ... ... банк қызметiн баскару
бағдарламасы.
Банк тәуекелдерiн басқару стратегиясын жасау ... ... банк ... ... ... ... негiзделедi. Банк
тәуекелдерiн баскару стратегиясын жасау барысында мыңаларды ескеру ... ... ... жоғары шектi деңгейiн анықтау;
– өткен жоспарлау мерзiмiнде болған тәуекелдердiң ... ... ... ... болатын тәуекелдердiң ықтималдығын
болжау;
– банктiң тауекелдердің ағымдағы деңгейiне ... ... ... ... ... ... ... форс-мажорлық жағдайларды туындайтын әр ... ... ... ... ... ... қызметкерлерiн басқару стратегиясын жасауды ситуациялық талдау
нәтижесiнде анықталған банктiң йымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... айтқанда банк қызметiн стратегиялық және ағымдық жоспарлаудың
маңызы зор. Себебi, кез ... ... банк ... бәсекелестiк
қабiлетiн арттыру үшiн ең ... ... ... ... ... ... жасап, әсiресе стратегиялық жоспарын құруда SWOT
талдауына басты назар аударған дұрыс. Тек SWOT ... ... банк ... ... нарығындағы күштi және әлсiз жақтарына, сондай-ақ қауiптi
жақтары мен ... қол ... ... ... ... ... операциялар банктік экономикалық
өмірдің ең сезімтал және өте қозғалысты саласы болып табылады. Қазақстанның
экономикасы дамуына тікелей әсер ... ... ... бірі ... ... оны ... ... жене көмек көрсету өзекті
мәсәлелердің бірі болып отыр. Бизнестің дамуына.
Коммерциялық банктердің қызметіндегі несиелік операциялар ... бірі ... ... Өйткені несиелік ресурстардың құрылуы
және олардың қолданылу ... ... ... ... үдерістер болып
табылады.
Экономиканың дамуындағы қазіргі кезеңде банктің ресурстарын
қалыптастыру проблемасы банктер үшін бірінші кезектегі мәселе болып
табылады. Банктердің ... ... ... ... ... ... келеді. Мұндай жағдай банктердің арасындағы ресурстарды
тартуға деген бәсекесін күшейте түседі.
Қазақстандық банктер үшін несиелік портфельді оңтайлы ету ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тактикалық
міндет болып табылады. Банктердің оңтайлы депозиттік саясаты салымшылардың
мүдделеріне ... ... ... ... ... ынталандырушы фактор
несиелер бойынша инфляция деңгейінен төмен болып келетін ... ... ... ... ... саясаттың басты міндеті – банк пен клиент
мүдделерін үйлестіру болып табылады.
Қазақстандық коммерциялық банктердің қызмет аясы кеңейген сайын, банк
қызметіндегі несиелік портфельді ... ... де ... бермек. Бірақ,
отандық коммерциялық банктер әлемдік тәжірибеде белгілі барлық тәуекелдің
түрлерімен кездесті деуге болмайды. Алайда олардың саны өсіп барады, ал ... ... банк ... үшін жаңа ... ... ... ... депозиттік саясатын жүргізу әдістері бойынша қандай да бір
тереңдетілген зерттеулер ... жоқ. Осы ... ... депозиттік
саясатын қалыптастыру барысында пайда болатын тәуекелдерді зерттеу
Қазақстанның банк жүйесін реформалау ... ... ... ... ... екінші деңгейді құрайтын отандық банктеріміздің барлық
капиталының мөлшері, ... бір ірі ... ... ... ... ... болсақ, банктерге әуелгі кезекте, өздерінің ресурстарын
нығайту мәселесі ... ... ... ... ... ретінде оларды аяқ асты ұлғайту мүмкін емес. Ендеше, банктер қазіргі
жағдайда сырттан тартатын ресуртарға көп көңіл бөледі. Ондағы басты ... ... ... бұл ... ... ... ... сенімі деген
мәселе тағы туындайды. Бүгінгі күні халықтың банктік салымдарына деген
сенімсіздік әлі де бар. ... ... орын ... ... ... етіп
отырған несиелеу механизмінің кемшіліктерін сипаттайды.
Айтылып кеткендей, несие нарықтық экономикада маңызды ... ... ... жүйесінде төлеу жүйесінің жаңа ... ... оның ескі ... ... ... экономикалық жүйенің әр
түрлі салалар айналысындағы ақша ... ... Бұл ... ... және ... ... ... арқылы
іске асады. Несие жүйесі арқылы ... ... және ... ... іске ... ... ... жазу нәтижелерін қорыта келе біз төмендегідей
тұжырымдар жасай аламыз:
1. Несиелеуге қатысты құқықтық базаны жетілдіру. Ол ... ... және ... сай ... ... ... ... кеңінен қызмет ететін, қарыз алушылардың
несиелік тарихын, яғни ... ... ... ... қайтарғандығы туралы
анықтама беретін арнайы институтты құру.
3. Нақты ... ұзақ ... ... ... ретінде қаржы
лизингін пайдалану.
4. Несиелік операцияларды басқару бойынша саясатты ... ... ... саясаттың теориялық тұрғыдан негізделген моделі жатуы
тиіс. Ол банктің ресурстық базасына талдау жүргізуден алынған мәліметтерге
сүйене ... ... ... ... ... ... ... операцияларды
басқару саясатының негізіне «несиелік саясатты қалыптастыруға арналған
басшылығының стратегиясы» алынуы тиіс. Ал несиелік, инвестициялық үдерісті
ұйымдастырудағы тактика банктің өзі ... ішкі ... ... ... осы ... ... орындалуы қазіргі
несиелік механизмді жетілдірумен қатар, еліміздің экономикалық жағынан
дамуына, банктік жүйенің нығаюына, жұмыссыздыққа тосқауыл ... және ... ... ... Осының арқасында Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына 2006 жылғы Жолдауында
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... арта ... ... ... ... Республикасы президентінің 31.08.1998 жыл «ҚР Банктер және
банк қызметі туралы» жарлығы, 68, 68-1, 69,70,71,72,73,74,75,76 ... ... ... Казахстана» №6 -2004ж.
3. Валравен.К.Д Управление рисками коммерчесского банка/М.Э. ... ... оқу ...... ... ... ... – Вашингтон, 1998 жыл
4. Василишен Н.И. Регулирование деятельности коммерческого банка –
М. : Финансист информ, 1998 жыл
5. Гамидов.Г.М Банковское и ... дело – М.: ... 1996 ... ... банков: современный опыт США –М.: Экономист, 1992 жыл.
7. Деловая неделя (Алматы) №5 (683), ... ... *ЖАҚ ... ... құжаттарынан құралған.
9. Кейнс.Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег –М.: 1978 жыл
10. Котлер. Ф. Основа маркетинга –М.: прогресс, 1996 ... ... ... . №3 (43) ... Мамонова.И.Д. Банк и платежная дисциплина. – М.: финасы и статистика,
1998 жыл.
13. Маркова О.М. ... ... и их ... : Банки и биржы,
ЮНИТИ, 1998 жыл
14. Лаврушин. О.И Банковское дело – М: ... 1998 ... ... ... ... дело и ... ... риска
– Вашингтон. 1998 жыл.
16. Рид.Э., Коттер Р., Гилл Э., Смит Р. ... ... - ... 1991 ... ... Банк для ... – М.: ... 1993 жыл.
18. Усоскин.В.Н. Соврименный коммерчески банк. Управление и операций. ... все для вас, 1993 ... ... ... ... мышление в банковской практике – ... 1996 ... ... Операций коммерческих банков и зарубежный опыт – М.:
Финансы и статистика, 1998 ... ... ... / ... ... №6 ... ... Детинич «В помощь инвестору» 2004ж.
23. «Экспресс К» / 27 маусым №9 2002ж.
24. ... ... ... №32 (58), ... ... Рамазанов Н.Т. «Деловая неделя» 6 мамыр №18 2005ж. 3-бет
26. Пашковская И.В. «Банковские услуги» №4 2005ж. 4-26 бет аралығы
27. ... А.В. ... ... №6 2003ж. 88-96 бет ... ... Е.Б. ... ... банков и зарубежный опыт - М. :
Финансы и статистика, 1998 ... ... жылы ... ... ... Банкінің статистикалық
бюллетені
30. «Казкоммерцбанктің» АҚ жылдық есеп ... ... http// ... http// www.atfbank.kz
33. http// www.bta.kz
34. http// www.halykbank.kz
35. http// www.standard&poors.com
36. http// www.moodys.com
37. http// www.fitchratings.com
Америка Құрама Штаты - ... ... ... ... Банк - ... ... ... - (БТА)
Халық Банкі - (ХБ)
Алматинский торгово-финансовый банк - (АТФ)
Банк “ЦентрКредит” - (ЦКБ)
Қайта құру және Даму ... - ... Даму ... -(АБР),
неміс несиелік институты - (KfW)
Бүкіл Дүнижүзілік Сауда Ұйымына - ДСҰ
Екінші деңгейіндегі банктер - ЕДБ
Акционерлік қоғам - ... ішкі өнім - ... ... ... - ... АЛУ КЕЗІНДЕГІ ҚИЫНШЫЛЫҚТАР
НЕСИЕЛІК ҚОРЛАРДЫҢ БЕРУ ШАРТТАРЫ
- кепілдік қамтамасыз ету проблемасы
- жоғары ссудалық ... ... ... ... ... қысқа болуы
- несиелеудің жеңілдік периодының болмауы
ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ
ДАМЫМАҒАНДЫҒЫ
- Кәсіпкерлердің банкке тапсыратын документтердің дайындау ... ... ... ... ... ... ... бизнестің дамуына бағытталған
мемлекеттік және шетел бағдарламалары туралы ақпараттың жоқтығы.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несие туралы3 бет
Коммерциялық банктердің несиелеу қызметінің қайтарымдылық операциялары57 бет
Несие нарығындағы коммерциялық банктердің кызметі26 бет
5ess цифрлық коммутациялық жүйесі19 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ауылшаруашылық коммерциялық және коммерциялық емес ұйымдар47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь