Қазақ халқының мәденитеті ( ХV ғасырдың соңы – XVII ғасырдың бірінші ширегі)

Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Қазақ халқының мәденитеті ( ХV ғасырдың соңы . XVII ғасырдың бірінші ширегі)
2 Қазақтардың материалдық мәдениеті
3 ХVII.XIX ғасырдағы қазақтардың қол өнері
Қорытынды
Қазақ халқының мәдениеті халақтық және феодалдық болып, 2 бағытта дамыды. ХV – XVII ғасырларда қазақтардың материалдық және рухани мәдениетінің өзіндік ерекшеліктері мен белгілері тұрғын үйлер түрінде, оның жиһаз, бұйымдарында, киімі мен ас-су, әдет-ғұрып, дәстүрінде, қолөнері мен ауыз әдебиетінде түпкілікті айқындалды. Ол өткен дәуірдің мәдениет мұраларымен үйлесім тауып отырды. Сығанақ пен Саурандағы, Жент пен Отырардағы архитектуралық ғимараттар комплексі, Сарайшықтағы Жәнібек пен Қасымның, Түркістандағы Есім мен Жәңгірдің, Ұлытаудағы Қазанғаптың мавзолейлері, Маңғыстаудағы, Сырдария бойындағы, Қаратаудың етегіндегі мазарлар өзіндік ерекшелігімен, архитектуралық құрылысының келістілігімен көз тартады. Үй кәсіпшілігі мен іскерлік өнер бұйымдары – оюлармен безендірілген ертұрман әбзелдері, киіз үйлер, оның шебер жасалған жиһаздары мен бұйымдары, әйелдердің сәнді киімдері мен әшекейлері халықтың материалдық мәдениетінің жоғарғы дәрежеде болғанының айғағы. ХV – XVII ғасырларда қазақтардың ауыз әдебиеті кеңінен дамыды. Халықтан шыққан дарынды ақындар, салдар, серілер, жыраулар «Қобыланды батыр», «Ер Тарғын», «Қамбар батыр», т.б. Осы сияқты қаһармандық дастандарды «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу», «Қыз Жібек» тәрізді әлеуметтік-тұрмыстық поэмалар мен тұрмыс-салттық өлең ертегілерді шығарып, ұрпақтан ұрпаққа таратты. Қазақтың ауыз әдебиеті өкілдерінің есімдері: Шалкиіз жырау (15-ғасыр), Доспамбет жырау (16-ғасыр), Жиенбет(17-ғасыр) аңыз болып сақталған. Дарынды халық музыканттары тарихи, тұрмыстық тақырыптарға ертегілерге арнап күйлер шығарды. Қазақ тілінің грамматикалық құрылысы жетілді. Қадырғали Жалаыридің қазақ тілінде жазған «Жәми-ат тауарих» атты шығармасы 17-ғасырдың маңызды тарихи-жылнамалық прозалық ескерткіш.Ал Мұхамед Хайдар Дулатидің «Тарих–и Рашиди» атты шығармасында Қазақ хандығының тарихы туралы алғаш рет деректер беріледі.
1. Ұлттық дәстүрлі өнерде қолданылған ою-өрнектерге байланысты наным-сенімдер. “Ізденіс” гуманитарлық ғылымдар сериясы, №4 (2).2003. Б.114-115, Алматы.
2. Діни нанымдар мен сенімдердің ұлттық дәстүрлі өнердегі көріністері. “ҚазҰУ Хабаршысы” Философия сериясы, Саясаттану сериясы, Мәдениеттану сериясы, №1 (23).2005ж.Б. 168-172, Алматы.
3. Жоғары оқу орындарында бейнелеу өнері маманын даярлаудың негізгі мәселелері. “Қазақстан жоғары мектебі” Халықаралық ғылыми-педагогикалық басылым, №2. 2005ж. Б.56-59. Алматы.
4. Таңбалардың бейнелеу өнеріндегі маңызы. “Ұлт тағылымы” Ғылыми-педагогикалық басылым, №2. 2006ж. Б.40-43. Алматы.
5. Қазақ суретшілерінің шығармашылық еңбектері арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру. Қазақстандық өркениет: адамның әлеуметтенуі мен бейімделуі мәселелері. Халықаралық ғылыми конференциясы. 27-28 қазан, 2005ж. Б. 243-245. Алматы.
6. Дәстүрлі өнердегі діни нанымдар мен сенімдердің көрінісі (зергерлік өнер негізінде). “Үздіксіз білім: проблемалары мен болашағы” Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы. 21-22 сәуір, 2006ж. Б.79-83. Алматы.
7. Таңбалардың дәстүрлі табиғаты. “XXI ғасырда білім мен ғылымды ұштастырудың жолдары және білікті мамандар даярлау сапасын арттырудың өзекті мәселелері” атты халықаралық ғылыми-әдістемелік конференция. ІІ бөлім. 2006ж. Б.559-560. Шымкент.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Қазақ халқының мәденитеті ( ХV ғасырдың соңы – XVII ғасырдың бірінші
ширегі)
2 Қазақтардың материалдық мәдениеті
3 ХVII-XIX ғасырдағы қазақтардың қол ... ... ... ( ХV ... соңы – XVII ... бірінші
ширегі)
Қазақ халқының мәдениеті халақтық және феодалдық болып, 2 ... ... – XVII ... ... ... және ... ... ерекшеліктері мен белгілері тұрғын үйлер түрінде, оның ... ... мен ... ... ... қолөнері мен ауыз
әдебиетінде түпкілікті айқындалды. Ол өткен дәуірдің мәдениет мұраларымен
үйлесім ... ... ... пен ... Жент пен ... ... комплексі, Сарайшықтағы Жәнібек пен Қасымның,
Түркістандағы Есім мен ... ... ... ... Сырдария бойындағы, Қаратаудың етегіндегі мазарлар өзіндік
ерекшелігімен, архитектуралық ... ... көз ... ... мен іскерлік өнер бұйымдары – оюлармен ... ... киіз ... оның ... жасалған жиһаздары мен бұйымдары,
әйелдердің сәнді киімдері мен әшекейлері халықтың материалдық ... ... ... ... ХV – XVII ... ... ауыз
әдебиеті кеңінен дамыды. Халықтан шыққан дарынды ақындар, салдар, серілер,
жыраулар «Қобыланды батыр», «Ер ... ... ... т.б. Осы ... ... ... Көрпеш – Баян Сұлу», «Қыз Жібек» тәрізді
әлеуметтік-тұрмыстық поэмалар мен тұрмыс-салттық өлең ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті өкілдерінің есімдері:
Шалкиіз жырау ... ... ... (16-ғасыр), Жиенбет(17-ғасыр)
аңыз болып сақталған. Дарынды халық ... ... ... ... ... ... ... Қазақ тілінің грамматикалық
құрылысы жетілді. Қадырғали Жалаыридің ... ... ... ... атты ... ... маңызды тарихи-жылнамалық прозалық
ескерткіш.Ал Мұхамед Хайдар ... ... ... атты шығармасында
Қазақ хандығының тарихы туралы алғаш рет деректер беріледі.
Сахарадағы рухани өмірдің өзіндік ерекшеліктері көп еді. Кең ... ... ... ... сөз өнерінің соңы сипатта
қалыптасуына себеп болды. «Өнер ады – ... ... ал тіл ... - өлең ... танылады. Халықтың рухани өмірінде жетекші орынға шыққан поэзия
әлденеше ғасыр бойы қазақ ... жай ғана ... ... ең басты
жанры қызметін атқарды.
Қазақ әдебиетінің ортақ арнадан оңаша жол тартқан алғашқы қадамдарының
өзінен-ақ ... өре, ... ... жетуі заңды болды. Қазақ атымен
алатын дербес әдебиеттің алғашқы өкілдері, өз ... ... ... кеткен Асан-Қайғы, Қодан Тайшы, Қазтуған жыраулар мұрасын біз жаңаның
басы ғана емес, көненің ... деп те ... ... Бұлардың біздің
заманымызға жеткен шығармаларынан Әбілхайыр ұлысындағы бүліншілік, қазақтар
көтеріле көшіп,тәуелсіз ту көтерген қилы кезең ... ... ... ... ... өз ... елеулі тарихи оқиғаларға берген бағасы
да танылған. Елге ұйтқы, ер-азаматқа ақылгөй ... ... ... ... ... ... идеялық тұғыры мен көркемдік
биігін де айқындап ... ... ... ... аңыз ... айналдырған, ал Шоқан
Уәлиханов «көшпенділер философы» атаған Асан ... өз ... ... еді. Ол ... ... ... ... философиялық
толғаулардың авторы. Керей, Жәнібек хандардың ақылшы биі болған Асан ... орда ... ... ... Шу, ... бойына орналасқан соң
ел іргесі берік, ағайын ұжымын күшті болуын ... ... ... хандық үкіметті нығайту, елдің қорғаныс қабілетін арттыру
қажетін насихаттайды. Жәнібек ханды табысқа мастанбауға, ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, мінез-құлық
мәселелерін көтереді.Өзінің ақындық күшін туыстас руларды бір ... ... етіп ... ... ... ... ... жеткен
толғауларынан Асанның қилы кезең табиғатын жете ... ... ... орнында пайда болған халықтардың бәрінің құрып бітетініне ... ... ... ХV ... орта ... ... ... атымен
аталатын мәдениет өркен жаяды. Көне, ортақ арнадан бөлініп, қазақ халқының
дербес тарихы қалыптасады.
Қазақ тарихы қазіргі ... ... ... ... ... ... қазынадан нәр алды, ежелгі дәстүрлерді дамыту, тың тақырыптар игеру,
соқпақ-сораптар қалыптастыру нәтижесінде кемелденді.
Қазақтардың ХVШ-ХІХ ғасырлардағы материалдық ... ... ... ... ... ... Оның ... барысына
көшпелі қазақтар экономикасының дамуындағы басты фактор ретінде көшпелі мал
шаруашылығы әсер етті. Бұл жағынан алғанда ... ... ... ... ... ықпалының да маңызы аз болған жоқ.
Материалдық мәдениеттің маңызды ... бірі мал ... үй ... және қолөнерімен байланысты еңбек құралдары
болып табылады. Көшпелі мал шаруашылығына күрделі енбек құралдары ... жок. ... ... үшін ... ... ... қайыстан немесе
жылқының жал-құйрығынан тұсау мен шідер жасалды; құлындар мен ... үшін жуан ... ... ... мал суаруға қауға, науа
және т.б. ... ... осы ... ... ... ... ер-
тұрман әбзелдерін қоспағанда, мал өсірушілер өздері жасап алып ... ... ... ... ... ... қысқа шөп дайындауға
арналған шалғылары ... ... ... XIX ... орта ... қоса ... айыр да кеңінен қолданыла бастады.
Қазақстан аумағында суармалы және тәлімді егіншіліктің ежелгі ошақтары
ертеден болып келген еді. ... ... ... ... ... ... болды. Мәселен, тіс ағаш, мала, егін оратын
орақ, ... ... аша, ағаш ... ... ... ... ... суару үшін суды көтеріп шығаратын әр түрлі аспаптар – атпа,
шығыр, ... ... мен ... ... ... жергілікті
ұсталар өздері істеді.
Салт атқа арналған әбзелдерді қоспағанда қазақтың мал ... ... ... ... еңбек құралдары Қазақстанның бүкіл
аумағында бір-біріне ұқсас болды. Қазақтың ат-тұрман ... ... ... түрі мен ... ... жергілікті ерекшеліктер байқалады.
Олардың үлгілері тиісті өзіндік атаумен аталып ... ... ең көп ... қайыңнан шауып жасалған алдынғы қанаты кең «қазақ ері» ... ... ... ... бес ...... қас пен ... екі жақтағы қапталдан және орта ағаштан тұрды. Ердің ағаш сүйегі
мұқият өңделді, ал ... ... ... ... күміс кейде алтынмен
қақтап түрлі-түсті бағалы тастан көз салған түрлері болды. ... ... ... сәнді безендірілді.
Оңтүстік Қазақстанда ердің «құранды ер» дейтін түрі таралған. Ол 22
құрамдас бөліктен тұрған және бұл ... ... өз ... бұл бөліктердің бәрі желіммен жапсырылып, сыртынан түйенің көнімен
немесе тарамысымен және қайыңның ... ... ... ... ... ... жасау негізінен ершілердің ісі болған. Олар ... ... өзін ... сонымен бірге бүкіл ат әбзелдерінің бәрі: тоқым,
құйысқан, ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
жасап, оларды әсемдеп, көркемдеп ... Ерші ер ... өз ... ... ... алушылардын үйінде айналысқан. Сондай-ақ қайыстан
ат-тұрман әбзелдерін арнайы өретін шеберлерді ... деп ... көп ... қару түрі үш ... ... одан сон ... ... ырғайдан жасалған, ұзын күрзі сияқты) болды. Неғұрлым дәулетті
қазақтардың жауынгерлік ... ... мен ... бар ... Қол бастаған ықпалды билік иелері мен батырлар сауыт киіп, қалқан,
қылыш, наркескен, селебе, сапы және ... үшты ... мен ... ... ... арасында қолдан жасалған білтелі мылтық өте ... еді. XIX ... орта ... ... аң ... ... садақ
қолданылды, бірақ XIX ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ... деуге болады. Оның есесіне бұл кезде ... ... ... ... алынатын әр түрлі мылтықтар біршама көбейе түседі.
Қазақтардағы көшпелі тұрмысқа бейім шаруашылықтың үстемдігі алуан түрлі
үй қолөнерінің: тоқымашылықтың киіз басудың, ағаш, ... ... ... ... ... дамуына себепші болды. Тоқымашылықпен және киіз басумен
көбінесе әйелдер айналысты, олар негізінен ... үйге ... пен ... ... ... кілемдер, алашалар, шекпендер,
киіз үй ішіндегі алуан түрлі басқұрлар, бау-шулар, текеметтер, ... ... және т.б. ... ... ... және тері ұқсатуға байланысты істермен үйшілер мен
ағаш ұсталары, зергерлер, ... мен ... және т.б. ... ... едәуір қарапайым бола отырып, қолөнерші шеберлер
қазақтардың ... ... биік ... ... ... және
мәдени жағынан алғанда әр түрлі бұйымдар жасады.
Көшпелі қазақтардың негізгі тұрғын үйлері көші-қонға ыңғайлы киіз үйлер
болатын. Бұл – ... ... ... келе жатқан тұрғын үйлерінің
бірі. Көшпелі тұрмыс жағдайларында киіз үйлер тұрғын үйдің өте қолайлы түрі
болды. Оның жығып, тігуі әрі ... әрі тез, ... ... артып жүруге
қолайлы, жазда салқын, ал ... жылы ... киіз ... ... негізінен алғанда олардың
үлкендігімен, яғни тігілген киіз үйде ... деп ... ... ... ... саны 4 ... 12 қанатқа дейін және одан да көп
болды.
Сыртқы түрі бойынша ... киіз ... ... ... және ... келетін. Алғашкы түрі – батыс, солтүстік, орталық және шығыс, ал
екінші түрі ... ... және ... ... ... ... ... түрлері шаңырақтарының көлеміне және ... ... ... ... иілу ... ... болды.
Қазақтың киіз үйі.
Киіз үйдің сүйегі кереге мен уықтан, шаңырақтан және ... ... ... есіктен тұратын.
Киіз үй сүйегін айналдыра уық қарына дейін 3-4 туырлық, шанырақ пен
кереге басының арасын 2-3 ... ... киіз есік ... ... ... басылатын бұл әбзелдер «киіз үй жабуы» деп ... ... киіз ... ... ақ қойдың жүнінен басылған ақ киізден
пішілген.
Қысқы қыстаулар орналасқан өзендердің анғарлары мен тау ... ... ... ... үлгімен салынатын. Бұлар жер бетіне киіз
үй сияқты етіп тастан (шошала), ... ... ... құрылыс
түрінде, тік бұрышты жеркепе және жертөле, жер бетіне тік ... ... шым үй және саз ... ... ... там ... орманды аудандарында ағаштан салынған алты қырлы шошалалар мен
орыс үлгісіндегі бір ... ... ... ... ... бейімделген тұрғын үйлердің дамуы, үй-
жайлар санының көбеюі және орыс ... ... ... ... керек-
жарақтардың едәуір өзгерісіне әкеп соқты. Дәстүрлі ағаш жәшіктер ... ... ... ... ... және ... ... төс-ағаштардың орнына, қазақтардың тұрмысында әйнектелген ыдыс
қоятын ... ... ... ағаш ... іші ... көлемі әр
түрлі сандықтар пайда болды. Қазақтардың ... ... ... ... ... ... қалды. Киім-кешек үшін малдың жүні ... ... ... ... ... ... ... мақта-мата, жібек
және басқа маталардан тігілді. ... ... ... мен ... өзгерістер
енді. Еркектер бітеу пішілген кеудесінде тік өңір-қақпағы бар, ... ... ... ... ұзын ... ... ... Еркектердің дамбалы
ақ шөжім матадан ышқыры тұтас етіп тігілді. Түйе жүн ... ... ... жағынан іш киімдері сияқты, бірақ әлдеқайда қолпылдаған
кең болатын. Сонымен бірге ... олар ешкі ... ... ... киіп ... шалбардың балақтарына төменгі жағынан тілік тасталып, ол
кестемен ... ... ... ... ең таралған түрі шапан
болды, ол көп жағдайларда фабрикалық ... ... Ал ... ... ... ... ... қымбат матамен әдіптеп
тігілген шапан киетін. Шапандар жазғы және қысқы болып ... ... ... шапан» мен «мәуіті шекпен» де дайындады. Олардың
қос шабуынан өрнек салынды, шабудың ... ... ... ... жұқа
түйе жүні тоқымасынан тігілді.
Барлық жастағы еркектердің көбінесе күз бен қыс ... киіп ... ... киім ... бірі – ... ... ... түйе немесе
қой жүнінен тігілетін. Жазғы шекпеннің тоқымасы неғұрлым жеңіл, етегі
қысқалау болды.
Қазақстанның ... ... ... кеңінен қолданылған қысқы
сырт киімінің ежелгі түрлерінін бірі – күпі көктемде қырқылған түйе ... ... ... жүн) ... және жоғарыдан төмен қарай тығыз етіп
сырылды. Ол ... әр ... ... көбіне тоқыма шекпенмен де қапталатын
(шидем күпі).
Сырт киетін қысқы киімнің ... ... аң және ... әр түрлі терілерінен тігілетін ішік ... ... ... ... елтірі ішік пен марқа қозылардың терісінен тігілетін сең-
сең ішікті қанағат тұтқан. ... ... түрі ... әл-ауқатына қарай әр
түрлі маталармен тысталатын еді.
Қазақтар арасында өте кең таралған және ... қолы ... ... ... қой ... өңделіп, жүні ішіне қаратып тігілген тон болды.
Қазақтар арасында еркектерге қысқа арнап теріден ... ... ... ... түрі кең ... Ол үш үлгіде: «тақыр ... ... және ... ... болды. Қазақ байлары ... ... ... ... ... ... дейтінді киіп жүрген. Оны
көбінесе сырт жағынан жібек жіппен кесте төгіп сәндеп ... ... - жүні ... қаратылып құлын терісінен тігілген ішік түрі. Бұл
үшін түсі бір, көбінесе қара ... ... ғана ... ... Оларға
көбінесе матадан астар тігілген. Жылқышылар үшін ... ...... астар салмай, жүні сыртына қаратылып тігілген үлкен тон
дайындалған. ... осы ... бәрі қыс ... жылы ... оңай ... үшін кең ... болған.
Қазақтардың негізгі аяқ киімі былғары етік, кебісті мәсілер болды.
XVIII ғасырда қазақтардың жазда ... ... ... ... ... келген. Алайда XIX ғасырдын екінші жартысында олар сирек ұшырасатын
еді. Барлық жастағы еркектердің қыста киетін ... аяқ ... ... ... бар, аласа да жалпақ өкшелі, ұзын қонышты ... етік ... ... ... қыс пен ... ... ... былғары кебісі
бар мәсі киіп жүрген. Бұл аяқ киім түрлерінің бәрі сол ... ... ... ... бір ... ... Ересек еркектердің бәрі шашын
тықырлап алдырған, басына тақия, тебетей киетін. Тебетейдің сыртынан ... және ... ... ... ... Мұндай бөріктер тігілген
терісіне сәйкес пұшпақ ... ... ... ... ... және т.б. ... ... бірге жаз кезінде тебетейдің үстінен ақ ... ... етіп ... ... ... ... аумағында қазақтардың ең көп таралған қыстық бас
киімі «тымақ» болды. Тымақтың ... ... ... етіп ... ... ... тысталды. Екі құлағы, желкелігі мен маңдайы аң (түлкі)
немесе мал терісінен ... ... ... ... матамен тысталды. Тымақ
еркектердің ең сенімді қысқы бас киімі ... ... ... ... ... ... да, олардың дайындалатын материалы бойынша да көп
жағынан алғанда еркектердің киімімен ұқсас ... ... ... ... ... етіп пішіліп, жалпақ қайырма
жағалы, жеңдері ұзын етіп тігілген. Кеуде тұсындағы өнір ... ... ... ... жас келіншектердің көйлектері пішімі жөнінен де,
матасы жағынан да жасы үлкен ... ... ... ... ... бүрмеленіп, түймеленетін қатырма жағалы етіп тігілді. Жеңі жең ұшына
қарай тарыла берді. Кай ... өйел ... да ... ... ... ... ... киді. Қазекейдің сыртынан ... ... ... өзгешелігі жоқ жеңді қамзолдар киді.
Әйелдердің сырт киімі еркектердің шапанына ұксас етіп тігілді, ауқатты
әйелдерде шәйі жең ... ... ... Әйелдер ішігі еркектер ішігінен
қайырма жағасымен ерекшеленетін.
Әйелдердің ... ... ... ... ... ... алтынмен апталып, қымбат бағалы тастармен және түсті ... әсем ... ... ... ... ... нақышқа бай қапсырма
металл доғабасы немесе жылтыр танадан орнатылған ілгегі болған.
Негізінен алғанда барлық жастағы ... аяқ ... мәсі және ... ... және жас ... ... қайқы тұмсық, биік өкшелі
жеңіл етік киіп жүретіндері де аз болмаған.
Әйелдің жасына және оның ... ... ... ... бас
киімдері де ерекшеленіп отырды. Жаз кезінде қыздар түрлі-түсті мақпалдан,
жібек пен ... ... ... ... дөңгелек тебетей киіп жүрген,
ол зер кестемен әсем ... еді. Бай ... ... тебетей - «қасаба»
деп аталды. Қасабаның шет-шетіне моншақтан немесе бағалы металдан шекелік
тағылды. Қыздардың қысқы бөріктері ... ... ... және
елтірінің терісімен биік етіп өңіптелетін. Әйелдер бас киімінде қалыңдықтың
тойдағы бас киімі – ... ең ... ... ... ол ... асыл ... аң ... барынша сәнделетін еді.
Күйеуге шықкан әйелдің негізгі бас киімі – кимешек ақ ... ... ... ... ... ... және алтыннан, асыл
тастар мен танадан жасалған көптеген сәнді ... ... ... Бұлар –
қымбат тұратын сақиналар, жүзіктер, білезіктер, сырғалар, бұрымдары мен
киіміне тағып жүретін әр ... ... ... мен ... өңірліктер
және т.б.
Мал шаруашылығына негізделген ... ... ... ... мен ... өте айқын көрінді. Негізгі тамақтары ет-сүт
өнімдері болды. ... малы жоқ ... ... үшін ғана ... шешуші маңызы болды. Қыстыгүні қазақтар көбінесе ... ... ... ... ... және т.б. ... ... аяғы мен желтоқсан айының басында қазақтар жетерлік соғым
сойып алып отырды. Жылқының ішегіне ... ... ... ет пен
майды ұсақтап турап «шұжық» дайындап алды. «Қарта», «жал-жая» да ... ... ... болып саналды. Қазақтардың жақсы көретін сусыны –
қымыз бие сүтінен жаңа сауылған сүтті арнаулы тері ... ... ... дайындалды. Түйе сүтінен сіңімді сусын – ... ... ... ... ол түйе ... ал ... «қымран» деп аталды.
Пісірілген сүттен күнделікті ішу үшін қатық, айран ашытылды. Айран мен
іріген сүттің артығы күбіге құйылды, ол «іркіт» деп ... ... ... ... ... ... ... Бұл қою іркіт дорбаға ... Одан ... ... ... ... ... «құрт», «сықпа», «ежігей»
кептірілді.
Жаңа сауылған сүттен қазақтар ... ... Ол үшін жаңа ... ... оны ... ... ұйыған сүтті ірімшігі байланғанға
дейін қайнатқан, алынған ак ірімшікке тұз және сары май ... ... Ұзақ ... ... ... кептіріп алған.
Қазақтарда дала жағдайында койшылар кой сүтінен дайындайтын тағы ... сүт ...... және ... ... ... ... кеткенде қойшылар кішкене қымыз әкеткен, ал далаға ... соң ... ... ... бар ... құйған. Кешке карай осы қоспадан өте дәмді
сусын – «қойыртпақ» дейтін алынған. Оны жылы күйінде де, салқын ... ... ... ... егін ... дамуы тары және бидай жармаларын
тамаққа едәуір пайдалануға мүмкіндік берді. Жарлы жатақтар тары ... не ... ... ... ... ... сүт, ... ет қатып тары
көже жасаған.
Бидай ұнынан бауырсақ нан пісіріп, ет тағамдары үшін қамыр және басқа
да ұннан жасалатын ... ... ... ұшырылған би-дайды қуырып
азық еткен, сондай-ақ одан ... көже де ... ... аз уақыт суға
салып, келіге түйіп, оны қабығынан тазартқан, содан соң оны ... ... ... ... ... ... айналдырған. Тары талқанынан қазақтар
сүт пен майға қосып ботқа немесе көже жасаған.
Қазақтар ыдыс пен керек-жарақтарды ... ... ... ... жүннен, киізден және шұғадан жасаған. Көшкен кездерінде
ыдыс-аяқты ... беті ... ... ... арнаулы киіз
каптарда (аяққаптарда) сақтаған. Сусымалы өнімдер үшін ... ... Сүр ет пен ... ... ... ... ... сақтау және тасу үшін бие терісінен түрі мен көлемі жағынан әр
түрлі ыдыс жасап, оны ыстап отырған. Қымыз сақтауға ... ең ... ... – саба ... төрт ... төрт ... трапеция іспетті бүйір
кабырғалары көлбеу тігліп, ұзын мойын шығарылған ... ... ... салт
атпен алып жүру үшін де ешкінің тұтас сойылып алынған терісінен ыдыс ... ... ... Мал сауатын көнек те теріден дайындалған. Қазақтар
тұрмысында ыдыстардың ағаштан жасалған түрлері де кеңінен ... олар ... ... ... ... ... ағаштан немесе
қайыңның безінен жасалған ... ... ... ... ... ... ағаш астаулар, ет тартуға арналған көлемді ағаш табақтар
және т.б. ... ... ... қазақтар өмірінде ең көп таралғаны және ... ... әр ... ... ... Ең ... қазандар «тай қазан»
деп аталды.
Түкті кілем. XIX ғ.
Аяққап. X IX ғ.
Қазан үш ... ... ... не ... қойылды. Сөйтіп XVIII ... мен XIX ... ... жартысында қазақтардың материалдық
мәдениетінде ... және ... ... ... салтына байланысты
дәстүрлі ерекшеліктер сақталып қалды.
Қорытынды
Қазақ халқының мәдениеті ... ... өмір ... ... ... құраған
рулар мен тайпалардың материалдық мәдениеті мен рухани мәдениетінің ... XVII осы ... аяғы мен ХІХ ... ... ... ... мәдениетінде көшпелі және жартылай көшпелі тұрмыс
салтына байланысты дәстүрлі ... ... Бұл ... жаңа ... ... отырады. Қазақ халқының мәдениеті өзіндік сипаты бар дәстүрлі
мәдениет. Халықтың қалыптасуына ... ... тән ... ... мәдениет дамып отырды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Ұлттық дәстүрлі өнерде қолданылған ою-өрнектерге байланысты ... ... ... ... ... №4 ... Б.114-115,
Алматы.
2. Діни нанымдар мен сенімдердің ұлттық дәстүрлі өнердегі көріністері.
“ҚазҰУ Хабаршысы” ... ... ... ... Мәдениеттану
сериясы, №1 (23).2005ж.Б. 168-172, Алматы.
3. Жоғары оқу орындарында бейнелеу өнері маманын ... ... ... ... ... ... ... №2. 2005ж. Б.56-59. Алматы.
4. Таңбалардың бейнелеу өнеріндегі маңызы. “Ұлт ... ... ... №2. 2006ж. ... ... Қазақ суретшілерінің шығармашылық еңбектері арқылы оқушылардың
дүниетанымын қалыптастыру. Қазақстандық өркениет: ... ... ... ... ... ... конференциясы. 27-28 қазан,
2005ж. Б. 243-245. Алматы.
6. Дәстүрлі өнердегі діни нанымдар мен ... ... ... ... ... ... проблемалары мен болашағы” Халықаралық
ғылыми-практикалық конференциясы. 21-22 сәуір, 2006ж. Б.79-83. Алматы.
7. Таңбалардың дәстүрлі табиғаты. “XXI ... ... мен ... ... және ... мамандар даярлау сапасын арттырудың
өзекті мәселелері” атты халықаралық ғылыми-әдістемелік конференция. ІІ
бөлім. 2006ж. Б.559-560. Шымкент.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халқының мәденитеті жайлы ( ХV ғасырдың соңы – XVII ғасырдың бірінші ширегі)17 бет
Әйтеке Бәйбекұлының өмірі және XVІІ ғасырдың екінші жартысы мен XVІІІ ғасырдың бірінші ширегі аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси жағдай57 бет
XIX ғасырының мәдениеті5 бет
XVI – XVII ғасырлардағы осман империясы12 бет
XVI-XIX Қазақстан мәдениеті12 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет
XVII-XIX ғғ. аралығындағы Ресей империясы13 бет
XVII-XVIII ғ егіншілік жүйесі6 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь