Қауіпсіздік пен есірткі бизнесі

ШАРТТЫ ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1 ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ЕСІРТКІ БИЗНЕСІ ҰҒЫМДАРЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.1 Қауіпсіздік ұғымы саясаттанулық талдаудың объектісі ретінде ... ... ... ... ... 13
1.2 Қауіпсіздіктің қатері ретіндегі есірткі бизнесі ұғымын зерттеудің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
1.3 Ғаламдық деңгейдегі есірткі бизнесінің халықаралық құрылымы ... ... ... ... .38

2 ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ АЙМАҚТЫҚ ҚАУІПСІЗДІККЕ ТӨНГЕН ҚАТЕРЛЕР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЕСІРТКІ БИЗНЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
2.1 Орталық Азия елдеріндегі есірткі бизнесінің таралуының себептері мен тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
2.2 Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесінің дамуының «ауғандық факторы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
2.3 Орталық Азия елдерінің есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы көпжақты әрекеттестігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75

3 ЕСІРТКІ БИЗНЕСІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ ҚАТЕРІ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..94
3.1 Қазақстандағы есірткі бизнесінің таралу себептері мен тенденциялары ... ..94
3.2 Есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы әлемдік тәжірибе және оны Қазақстан Республикасында пайдалану мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 102
3.3 Есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес саласындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 113
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..127
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 132
Диссертациялық зерттеудің жалпы сипаттамасы. Бүгінгі таңда есірткі бизнесі Орталық Азия елдерінің ұлттық және аймақтық қауіпсіздігіне, тұрақтылығына орасан зор қатер төндіріп отыр. Есірткі бизнесі мен нашақорлық қаупі бір елдің жеке дара проблемасы болудан қалып, қазіргі кезеңде аймақтық және халықаралық қауымдастықтың трансұлттық сипаттағы мәселесіне айналуда. Осы ретте, диссертациялық жұмыста Орталық Азия аймағында белең алған есірткі бизнесінің пайда болу және таралу себептері, алғышарттары, қазіргі күйі, оған ықпал етуші факторлар және аталмыш проблемаға қарсы күрес саласындағы Орталық Азия мемлекеттерінің саясаты, аймақтық және халықаралық әрекеттестігі мен ынтымақтастығы жан-жақты зерттелген. Сонымен бірге, ұлттық және аймақтық қауіпсіздіктің қатері ретіндегі есірткі бизнесінің теориялық-әдістемелік негіздері айқындалып, басты ғылыми категориялар мен қазіргі заманғы қауіпсіздік концепциялары сарапталған.
Диссертациялық зерттеудің өзектілігі бірқатар себептермен түсіндіріледі.
Орталық Азияда жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы мен Еуразия кеңістігіндегі қарқынды геосаяси өзгерістер нәтижесінде аймақтағы қауіпсіздік саласында кешенді проблемалар туындады. Бастапқы кезеңде саясаттанушылар тарапынан «дәстүрлі емес» қауіп-қатерлер ретінде сипатталып келген терроризм, діни экстремизм, есірткі бизнесі, біртіндеп аймақтық және ұлттық қауіпсіздіктің өткір проблемаларының біріне айналды. Олардың ішінде, әсіресе, есірткі бизнесі Орталық Азия елдерінің әлеуметтік, саяси, экономикалық салаларына, болашақ ұрпақ пен ұлттық гендік қорға орны толмастай нұқсан келтіруде.
Есірткі бизнесінің Орталық Азия мемлекеттерінің ұлттық қауіпсіздігі үшін көкейкесті мәселеге айналғандығын Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің «Сындарлы он жыл» еңбегінде де атап өтеді: «Жаһанданған және жоғары технологиялы есірткі империясы еш күмән жоқ, жер шарының кез келген нүктесіндегі жеке мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігіне ғана емес, барша адамзатқа нақты қатер төндіруде. Әлемдік қауымдастық оның демографиялық, әлеуметтік-экономикалық, ғылыми-мәдени әлуетін әлсірететін әлемдік есірткі мафиясының алдында бұрын-соңды байқалмаған дәрежеде қауқарсыз болып отыр... Соңғы уақытта есірткіге қатысты Қазақстандағы ахуал ұдайы күрделене түсуде әрі жуық маңда ұлттық және мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету барысындағы проблемалардың біріне айналатыны күмәнсіз. Бүгіннің өзінде, есірткі бизнесі Қазақстанда әлеуметтік мәні бар проблемаға айналғанын, қоғамның азаматтық жай-жапсарына кері әсер етуде екенін, оның экономикалық даму және әлеуметтік прогреске де деструктивті ықпал етіп отырғанын атап өтуге болады» [1].
1 Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. – 240 б.
2 McDermont R.N. Border Security in Tajikistan: Countering the Narcotics Trade? – Camberley: Conflict Studies Research Center (CSRC), 2002. – 17 P.
3 McCoy A.W. The Politics of Heroin: CIA Complicity in the Global Drug Trade. – N.Y.: Lawrence Hill Books, 1991. – 634 P.
4 Olcott M.B., Udalova N. Drug Trafficking on the Great Silk Road: The Security Environment in Central Asia. Carnegie Endowment for International Peace (CEIP) Russia and Eurasia Program Working Paper № 11. – Wash. D.C.: CEIP, March 2000. – 31 P.
5 Rubin B.R. The Fragmentation of Afghanistan: State Collapse and Collapse in the International System/2nd ed. – New Haven; L.: Yale Univ. Press, 2002. – 378 P.
6 Chouvy P.-A. Opiate Smuggling Routes from Afghanistan to Europe and Asia // Jane's Intelligence Review. – 2003. – 3 March. – P. 28 – 31.
7 Бокерия С.А. Международно-правовое сотрудничество государств в области борьбы с незаконным оборотом наркотических и психотропных веществ: дис. …канд. юрид. наук. – Москва, 2006. – 167 с.
8 Жмуйда И., Морозова М. «Золотой полумесяц» и Центральная Азия: основные потоки героиновой экспансии // Центральная Азия и Кавказ. – 2002. – № 4 (22). – С. 58-66.
9 Жмуйда И. Лицом к лицу с наркоугрозой // Азия и Африка. – 2003. – № 10. – С. 43-45.
10 Комиссина И., Куртов А. Наркотическая «заря» над Центральной Азией – новая угроза цивилизации // Центральная Азия и Кавказ. – 2001. – № 1(13). – С. 121-124.
11 Куртов А.А. Наркобизнес в Центральной Азии: история болезни и пути лечения // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 16-25.
12 Степанова Е.А. Роль наркобизнеса в политэкономии конфликтов и терроризма. – М.: Весь Мир, 2005. – 312 с.
13 Степанова Е.А. Незаконный оборот наркотиков и его взаимосвязь с конфликтами и терроризмом: Афганистан и Центральная Азия // Разоружение и безопасность (2001-2002). Международная безопасность: новые угрозы нового тысячелетия. – М.: Наука, 2003. – С. 57-72.
14 Степанова Е.А. Незаконный оборот наркотиков в Афганистане и Центральной Азии в контексте антитеррористической кампании // Ядерный контроль. – 2002. – № 5. – С. 36-49.
15 Степанова Е.А. Борьба с терроризмом и операции по поддержанию мира: особенности взаимосвязи // Миротворческие операции, парламенты и законодательство / Под. ред. А. Никитина. – М.: Центр политических и международных исследовании (ЦПМИ); Geneve Center for Democratic Control of the Armed Forces (DCAF), 2004. – C. 158-168.
16 Степанова Е.А. Военно-гражданские отношения в операциях невоенного типа. – М.: Права человека, 2001. – 272 с.
17 Stepanova E.A. Anti-Terrorism and Peace-Building During and After Conflict. Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) Policy Report № 2. – Stockholm: SIPRI, 2003. – 54 P.
18 Щенин Р., Сулейманова Г. Наркобизнес – глобальная проблема XXI века // Мировая экономика и международные отношения. – 2006. – № 6. – С. 50-58.
19 Тарасова Н.В. Наркомания: Опыт борьбы в США. – М.: Юркнига, 2004. – 184 с.
20 Хатаев А.Ц. Мировой наркобизнес // Международная жизнь. – 2009. – № 1. – С. 138-148.
21 Хохлов И. Развитие наркобизнеса в условиях контртеррористической операции // Мировая экономика и международные отношения. – 2006. – № 6. – С. 58-69.
22 Наркобизнес на юге России: политические аспекты / Г.И. Чуфрин (рук. и отв. ред.). – М.: Ин-т востоковедения РАН, Рос. гум. научн. фонд, 1997. – 60 с.
23 Транснациональный наркобизнес: Новая глобальная угроза. / Отв. ред. Глинкин А.Н. – М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2002. – 264 с.
24 Бондарец Л. Мировой рынок незаконной торговли наркотиками // Нелегальный рынок Центральной Азии. – Алматы.: ARG.ОБСЕ.ЕК, 2005. – 330 с.
25 Джалилов К. О некоторых проблемах наркобизнеса в Таджикистане // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 44-46.
26 Зеличенко А. История интегрирования Кыргызстана в международный процесс противодействия афганской наркоэкспансий (1991-2002): дисс. …канд. ист. Наук. – Бишкек, 2003.
27 Зеличенко А. Афганская наркоэкспансия 90-х: краткий исторический обзор // Опиумная война в Центральной Азии. Афганский наркотрафик и проблемы национальной безопасности государств Центральноазиатского региона. Сборник материалов международного коллоквиума. – Бишкек: 2000. – 228 с.
28 Искандаров К., Назаров Н. Наркоситуация в Афганистане и её влияние на безопасность Республики Таджикистан // Афганистан и безопасность Центральной Азии. Вып. 1 / Под ред. А.А. Князева. - Бишкек: Илим, 2004. – С. 25-32.
29 Искандаров К. Наркобизнес в Таджикистане: связь с афганским конфликтом // Центральная Азия и Кавказ. – 1999. – № 5 (6). – С. 178-180.
30 Князев А.А. К истории и современному состоянию производства наркотиков в Афганистане и их распространение в Центральной Азии. – Бишкек: Илим, 2004. – С.56.
31 Князев А.А. Афганский кризис и безопасность Центральной Азии (XIX – начало XXI в.). – Душанбе, 2004. – 420 с.
32 Князев А.А. История афганской войны 1990-х годов и превращение Афганистана в источник угроз для Центральной Азии. Изд-е 2-ое, перераб. и доп. – Бишкек: Изд-во КРСУ, 2002. – С. 101.
33 Князев А.А. Транзит и распространение наркотиков в Таджикистане // Саясат. – 2005. – № 6. – С. 37-40.
34 Князев А.А. Афганский транзит // Правила игры. – 2005. – № 4. – С. 31-36.
35 Князев А.А. Экономическая ситуация в северо-восточных провинциях Афганистана и проблемы обеспечения региональной безопасности // Афганистан и безопасность Центральной Азии. / Под ред. А.А. Князева. - Бишкек: Илим, 2004. – Вып. 1 – С. 33-39.
36 Князев А.А. Развитие военно-политической ситуации в Афганистане весной-летом 2003г. и некоторые аспекты центральноазиатской безопасности // Россия, Сибирь и Центральная Азия: взаимодействие народов и культур. Материалы 4-ой международной научно-практической конференции.– Барнаул, 2003. - Вып. 4. – С. 110-122.
37 Князев А.А. Маршруты афганских наркотиков // Азия и Африка. – 2004. – № 2 (567). – С. 39-43.
38 Молдалиев О. Современный терроризм: аспекты финансирования // Центральная Азия и Кавказ. – 2004. – № 2 (32). – С. 30-36.
39 Молдалиев О. «Нетрадиционные» угрозы безопасности в Центральной Азии // Центральная Азия и Кавказ. – 2001. – №1(13). – С. 33-35.
40 Молдалиев О. Современные вызовы безопасности Кыргызстана и Центральной Азии. – Бишкек: ФФЭ, 2001. – 141 с.
41 Зеличенко А. Наркоэкспансия 1990-х гг. и проблема национальной безопасности Кыргызстана. – Бишкек: Изд-во КРСУ, 2003. – С.111.
42 Акишева Ж. Основные характеристики незаконного оборота наркотиков в Центральной Азии // Казахстан и современний мир. – 2003. – № 3 (6).– С. 221-228.
43 Абдиров Н.М. Концептуальные проблемы борьбы с наркотизмом в Республике Казахстан. – Алматы: Баспа, 1999. – 448 с.
44 Әшімбаев М.С. Орталық Азиядағы қауіпсіздіктің концептуалды қатері // Қоғам және Дәуір. – 2004. – № 1. – 3-6 бб.
45 Сарсеков Б. Особенности развития наркоситуации в Центральной Азии // Мысль. – 2008. – № 12. – С. 17-36.
46 Байсалбаева Ж.А. Наркотраффик как угроза национальной безопасности Республики Казахстан // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 35-37.
47 Карин Е.Т. Проблемы межгосударственных отношений в Центральной Азии: результаты экспертного опроса // «Болевые» точки Центральной Азии и пути их нейтрализации. – Алматы: Центральноазиатское агентство политических исследованиий, Фонд им. Ф. Эберта, 2001. – 80 с.
48 Лаумулин М.Т. Политическое положение в Афганистане на современном этапе // Analytic. – 2005. – № 6. – С. 10-18.
49 Морозов А.А. Альтернативные методы противодействия росту наркотизации // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 40-44.
50 Сатпаев Д.А. Наркотраффик и проблемы региональной безопасности в Центральной Азии // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 39-40.
51 Тукумов Е.В. Торговля наркотиками в Афганистане – угроза безопасности в Центральной Азии // Факторы безопасности в Казахстане и Центральной Азии. Сборник материалов международного круглого стола. – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2001. –– С. 37-49.
52 Феткулов Г.Х. Проблемы уголовно-правовой борьбы с незаконным оборотом наркотиков: Учебное пособие. – Астана: Фолиант, 2003. – С. 192.
53 Черкасов Ю. Наркоситуация в Центральной Азии и Казахстане // Analytic. – 2000. – № 5. – С. 16-18.
54 Наркотизация общества: состояние, проблемы, опыт противодействия / Г.А. Курганбаева, Л.Ю. Гусева, А.А. Идрисов и др.; отв. ред. М.С. Ашимбаев. – Алматы.: КИСИ при Президенте РК, 2004. – 50 с.
55 Нарбаев Б. Афганистан и региональная безопасность. - Алматы: Арыс, 2001. – 192 с.
56 Нарбаев Б. Афганистан после 11 сентября 2001г. - Алматы: Дана, 2002. – 376 с.
57 Акимбеков С.М. Афганский узел и проблемы безопасности Центральной Азии. – Изд. 2-ое, испр. и доп. – Алматы.: Таймас Принтхаус, 2003. – 400 с.
58 Ашимбаев М.С. Угрозы безопасности государств Центральноазиатского региона // Факторы безопасности в Казахстане и Центральной Азии: материалы международной конференции. – Алматы, 2001. – С. 12-16.
59 Ашимбаев М.С. Проблемы безопасности в Центральной Азии и механизмы их решения // Сотрудничество с целью обеспечения безопасности и стабильности в Центральной Азии: материалы международного семинара. – Алматы, 2001. – С. 9-15.
60 Ашимбаев М.С. К проблеме формирования системы региональной безопасности // Analytic. – 2001. – № 1. – С. 6-8.
61 Ашимбаев М.С. К вопросу обеспечения национальной безопасности и защите национальных интересов Казахстана.// Казахстан-Спектр. – 2004. – № 2 (28). – С. 9-10.
62 Бакаев Л.К. Национальная безопасность Республики Казахстан. – Астана: Елорда, 2000. – C. 88.
63 Бурханов К.Н. Экстремизм в Центральной Азии. – Алматы: Институт России и Китая, 2000. – 240 с.
64 Ибраева Г.Ж. Региональные конфликты и СМИ. – Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2001. – 258 с.
65 Мухамедов М.Б. Формирование основных приоритетов внешней политики Казахстана. – Алматы: Бастау, 1997. – 673 с.
66 Иватова Л.М., Балапанова А.С. Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі: негізгі бағыттары, тенденциялары, басымдықтары – Алматы: Қазақ университеті, 2007. – 338 б.
67 Карин Е.Т. Либерализация приоритетов национальной безопасности: теория и практика // Евразийское сообщество: Общество – Политика – Культура. – 1999. - № 1 (25). – С. 120-126.
68 Карин Е.Т. Диагностика политической безопасности Казахстана // Саясат. – 1999. – № 6. – С. 11-14.
69 Национальная безопасность Казахстана: иерархия угроз / Под ред. Е.Т. Карина. – Алматы; ЦАПИ, 2000. – 108 с.
70 Карин Е.Т. Проблемы политической безопасности Казахстана // Саясат. – 1999. – № 1. – С. 45-48.
71 Лаумулин М.Т. Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика, политология. – Алматы: КИСИ / Информационно-аналитический центр «Континент», 2000. – 480 с.
72 Лаумулин М.Т. Современная геополитическая ситуация вокруг Центральной Азии // Безопасность и региональное сотрудничество. – Алматы: КИСИ, 2004. – С. 30-45.
73 Лаумулин М.Т. Центральная Азия после 11 сентября // Центральная Азия и Кавказ. – 2002. – № 4. – С. 33-44.
74 Лаумулин М.Т. Проблемы современной безопасности Казахстана // Казахстан – Спектр. – 1998. – № 1. – С. 21-32.
75 Лаумулин М.Т. Контртеррористическая операция в Афганистане: опыт политологического анализа // Analytic. – 2002. – № 3. – С. 9-13.
76 Калиева Д. Теория безопасности: традиционный и новые подходы // Казахстан – Спектр. – 2005. – № 1. – С.
77 Калиева Д. Обзор и анализ новой стратегии национальной безопасности США // Analytic. – 2002. – № 5. – С. 44-47.
78 Касенов У.Т. Центральная Азия: национальные и региональные аспекты безопасности // Казахстан и мировое сообщество. – 1996. – № 1. – С. 21–35.
79 Касенов У.Т. Безопасность Центральной Азии: глобальные, региональные и национальные проблемы. – Алматы: Кайнар, 1998. – 280 с.
80 Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на путях интеграции: геополитика, этничность, безопасность. – Алматы: ТОО Казахстан, 2002. – 200 с.
81 Кушкумбаев С.К. Справедливый учет экономических и политических интересов разных государств – очевидный путь к стабильности и миру // Саясат. – 2001. – № 9 (76). – С. 21-24.
82 Кушкумбаев С.К. Международные режимы безопасности: некоторые подходы и дискуссии // Казахстан – Спектр. – 2005. – № 4. – С. 19-27.
83 Сыроежкин К.Л. Современный Синьцзян и его место в казахстано-китайских отношениях. – Алматы: Фонд Евразии, 1997. – 245 с.
84 Сыроежкин К.Л. Мифы и реальность этнического сепаратизма в Китае и безопасность Центральной Азии. – Алматы: КИСИ, 1998. – 132 с.
85 Сыроежкин К.Л. Перспективы ШОС в контексте глобальных и региональных изменений // ШОС в поисках нового понимания безопасности: материалы международной научной конференции. – Алматы: КИСИ, 2008. – С. 28-42.
86 Сыроежкин К.Л. Мировые тенденции и проблемы безопасности в Центральной Азии // Безопасность: международная, региональная, национальная (системный подход). Материалы международной научно-практической конференции, посвященной памяти доктора политических наук, профессора М.С. Машана. – Алматы: Дайк Пресс, 2007. – С. 34-46.
87 Сатпаев Д.А. Проблема распространения религиозного экстремизма: анализ глобальных тенденции // Проблемы религиозного экстремизма в Центральной Азии: Материалы международной конференции. – А.: Казахстанский институт стратегических исследовании при Президенте Республики Казахстан и Фонд им. Фридриха Эберта в Казахстане, 2001. – С. 32-37.
88 Сатпаев Д.А., Спанов М. Национальная безопасность Республики Казахстан: опыт определения // Евразийское сообщество: общество, политика, культура. – 1998. – № 4 (24). – С.54-84.
89 Султанов К. Реформы в Казахстане и Китае. – Астана: Елорда, 2000. – 438 с.
90 Тажин М. Национальная безопасность Казахстана: новое понимание, новый подход // Analytic. – 2000. – № 1. – С. 7-10.
91 Тажин М. Безопасность категория многогранная // Аналитик. – 2001. – № 1. – С. 3-4.
92 Шайхутдинов М.Е. Геополитика, глобалистика и теория национальной безопасности: методологические и прикладные аспекты. – Павлодар: ТОО НПФ «Эко», 2005. – 528 с.
93 Шоманов А.Ж. О некоторых основаниях распространения религиозно – политического экстремизма и терроризма // Analytic. – 2002. – № 3. – С. 4-8.
94 Казахстанская политологическая энциклопедия. – Алматы, 1998. – С. 314.
95 Регионоведение: уч. пособие / Отв. ред. проф. Ю.Г. Волков. – Ростов на Дону: Феникс, 2002. – С. 22.
96 Даль В.И. Толковый словарь великорусского языка // http: slovari.299.ru /word.
97 Кулагин В.М. Международная безопасность: учебное пособие для студантов вузов. – М.: Аспект Пресс, 2006. – С. 8.
98 Троицкий М.А. Международная и национальная безопасность: учебное пособие. - М.: МГИМО(У) МИД России, 2006. – С. 8-9.
99 Общая теория национальной безопасности: Учебник / Под общ. ред. А.А. Прохожева. – М.: Изд-во РАГС, 2002. – С. 14.
100 Митрофанова А. «Безопасность личности» как основа создания наднациональных политических институтов // Безопасность, дипломатия, международное право: Материалы международной региональной конференции / Под ред. М. Жолдасбекова. – Астана, 2001. – С. 184-185.
101 Ярочкин В.И. Секьюритология – наука о безопасности жизнедеятельности. – М.: Ось-89, 2000. – 400 с.
102 Котенев А.А., Лазарев С.В. Современный энциклопедический словарь по безопасности. Секьюрити. – М., 2001. – С. 234.
103 Политическая энциклопедия. в 2-х томах / Нац. обществ.-науч. фонд. Рук.проекта Семигин Г.Ю. – М.: Мысль, 2000. – 750 с.
104 Иватова Л.М., Балапанова А.С. «Қауіпсіздік» және «Ынтымақтастық» ұғымы саясаттанудың категориясы ретінде // Әуезов шығармашылығы және мәдениеттер диалогы. Халықаралық ғылыми – практикалық конференцияның материалдары. – Семей, 2007. – Б. 223.
105 Национальная безопасность Казахстана: иерархия угроз. – Алматы, 2000. – С. 7.
106 Закон РК от 26 июня 1998 года № 233-1 «О национальной безопасности Республики Казахстан» // Национальная безопасность: итоги десятилетия. – Астана: Елорда, 2000. – С. 134-157.
107 Ашимбаев М.С. К вопросу обеспечения национальной безопасности и защите национальных интересов Казахстана // Казахстан-Спектр. – № 2(28). – 2004. – С. 9-10.
108 Биекенов М.А. Политические технологии в системе государственного управления Казахстана: Учебное пособие. – Астана: Академия гос. упр. при Президенте РК, 2009. – С. 135.
109 Мельвиль А.Ю. Политический атлас современности: замысел и общие теоретико-методологические контуры проекта // Полис. – 2006. – № 5. – С. 6-30.
110 Beard C.A., Smith G.H.E. The Idea of the National Interest: An Analytical Study an American Foreign Policy. – N.Y.,1934. – P. 45.
111 Цыганков П.А. Теория международных отношении: Учеб. пособие. – М.: Гардарики, 2005. – С. 30.
112 Моргентау Г. Политические отношения между нациями. Борьба за власть и мир // Социально-политический журнал. – 1997. – № 2. – С. 27-35.
113 Aron R. Paix et Guerre entre les nations. – P., 1984. – P. 81-87.
114 Lippmann W. U.S. Foreign Policy: Shield of the Republic. – N.Y., 1943. – P. 47.
115 Holsti K.J. International Politics. A Framework for Analysis. – New Jersey., 1987. – P. 77-87.
116 Wolfers A. Discord and Collaboration. Essay of International Politics. Foreword by Reinhold Niebuhr. – Baltimore, 1962. – 310 p.
117 Busan B. The Interdependence of Security and Economic Issues // Stubbs R., Underhill G. Political Economy and the Changing Global Order. – London, 1994. – P. 89-102.
118 Бэттлер А. Контуры мира в первой половине XXI века и чуть далее (теория) // МЭ и МО. – 2002. – № 1. – С. 78-80.
119 Бэттлер А. Национальные интересы, национальная и международная безопасность // Полис. – 2002. – № 4. – С. 146-158.
120 Dewitt P. Common, Comprehensive and Cooperative Security // The Pacific Review. – 1994. – № 7. – P. 8.
121 Keohane R., Nye J. Power and Interdependence. – Cambridge: MA, 1989.
122 Axworty L. La securite humaire: la securite des individus dans un monde en mutation // Politique etrangere. – 1999. – № 2. – P. 333.
123 Лаумулин М.Т. Геополитика в Центральной Азии и безопасность Республики Казахстан: автореф. …д-ра полит. наук: 14.01.25. – Алматы: КазНУ, 2003. – С. 22.
124 Кушкумбаев С.К., Мурзалин Ж.А. Региональная безопасность и сотрудничество в Центральной Азии: позиция Казахстана // Безопасность: международная, региональная, национальная (системный подход). Материалы международной научно-практической конференции, посвященной памяти доктора политических наук, профессора М.С. Машана. – Алматы. Дайк Пресс, 2007. – С. 67.
125 Драган Г.Н., Калачев Б.Ф. Наркомания и наркобизнес. – М., 1998. – C. 6.
126 Турлубеков Б.С. Проблемы совершенствования уголовно-правовой борьбы с незаконным оборотом наркотических средств и психотропных веществ по уголовному законодательству Российской Федерации и Республики Казахстан: сравнительно-правовое исследование: дис. …канд. юрид. наук: 12.00.08. – Челябинск, 2000. – 202 с.
127 Box 1. Taleban and Opium Economy // - Merging Wars: Afghanistan, Drugs and Terrorism. – P. 8.
128 Олкотт М. Б., Удалова-Зварт Н. Наркотраффик на Великом Шелковом Пути: безопасность в Центральной Азии // Рабочие материалы. - М.: Московский Центр Карнеги, 2000. – № 2 – 31 с.
129 Шашков В.Н. В сетях наркобизнеса. – М., 1999. – С. 20.
130 UNODC 2004 World Drug Report. – Volume 1: Analysis. – P. 8.
131 Исаева Г., Карикболов Б. Казахстан: наркобизнес. – Алматы: Жеті Жарғы, 1996. – 240 с.
132 ООН. Экономический и Социальный Совет. Борьба с отмыванием денег. – 1998. – С. 1.
133 Доклад о человеческом развитии в Центральной Азии. Региональное бюро ПРООН по странам Европы и Содружества Независимых Государств. – 2005. – С. 141.
134 Алтынбеков С.А. Распространение наркозависимости в Республике Казахстан и меры противодействия в секторе здравохранения // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 32.
135 UN INCS Report for 1999. – P. 53.
136 Абжалиева А.Р. Наркоситуация в Республике Казахстан: тенденции и перспективы // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 31.
137 Anti-Drug Efforts of I.R.of Iran in 1996. – Tehran: Drug Control Headquarters, 1997. – P. 6.
138 The Opium Economy in Afghanistan: An International Problem. UNODC Report. UN Pub. No. Ep.03.XI.6. – N.Y.: United Nations, 2003. – P. 67.
139 Central Asia: In the Wrong Neighbourhood // The Globalization of the Drug Trade. UNESCO Sources (Paris). Special Issue. – 1999. – Apr. – № 111. – P. 3.
140 Мухин В. ОБСЕ и НАТО выдавливают Россию с таджикско-афганской границы // Независимое военное обозрение. – 2003. – № 43. – С. 2.
141 Информационное агентство «Жахон» МИД Республики Узбекистан. Ташкент, 2003.
142 Tajikistan: An Uncertain Peace. ICG Asia Report № 30. – Osh/Brussels, 2001. – P. 19.
143 Обзор наркоситуации в Республике Таджикистан за 2002 год. – Душанбе, 2003. – С. 33.
144 Хохлов И. Производство опиийных наркотиков (героина) в Афганистане: инфраструктура наркобизнеса // http: www. nationalsecurity. ru / library /00021/ 00021opium7.htm.
145 Илипаев Д.А. Тенденции развития наркотраффика в Кыргызской Республике // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 45.
146 Сумароков Л.И. Из истории деятельности российских пограничников по пресечению незаконного распространения наркотических веществ в Центральной Азии // Афганистан и безопасность Центральной Азии. Вып. 1 / Под ред. А.А. Князева. – Бишкек: Илим, 2004. – С. 102-112.
147 Михайлов В. Тенденция к дальнейшему ухудшению. Эксперты проанализировали наркоситуацию в СНГ // Независимая газета. – 2008. – 9 декабря.
148 Сулейменова Г.Ж. О судебном санкционировании и отмене смертной казни в законодательствах Казахстана и Узбекистана // Юрист. – 1997. – № 9. – С. 81-82.
149 Дружиловский С. Итоги антитеррористической операции в Афганистане и интересы России // http: www. afghanistan. ru.
150 Мелентьев С., Царик Ю. Новые подходы к проблеме безопасности на примере планетарного феномена афганского наркопроизводства // Военно-промышленный курьер. – 2009. – № 27. – С. 23.
151 McCoy А. The Politics of Heroin. – Chicago: Lawrence Hill Books / Chicago Review Press, 2001. – P. 469-471.
152 Central Asia: Drugs and Conflict. International Crisis Group (ICG) Asia Report № 25. – Osh; Brussels, 2001. – P. 1.
153 Мендкович Н. Сводки с полей // http: www.afghanistan.ru.
154 ООН.World Drug Report. – 2008.
155 International Narcotics Control Strategy Report. – Wash. D.C.: U.S. Dept. of State Bureau for International Narcotics and Law Enforcement Efforts, 2003. – P. 7-24.
156 Князев А. Геополитические основы наркоэкономики Афганистана и угрозы Центральной Азии // Эксперт Казахстан. – 2008. – № 18. – С.12.
157 Терехов А. Афганистан стал хуже Ирака \\ Независимая газета. – 18.12.2007.
158 Джалилова А. Казахстан выделил на борьбу с наркоманией и наркоторговлей $ 260 млн. // Панорама. – 2009. – № 48. – С. 5.
159 Дипломатический вестник. – 1998. – № 7. – С. 41.
160 Сколько у нас наркоманов? // Известия. – 1990. – 29 августа.
161 Противодействие незаконному наркообороту. Сборник международно – правовых актов / Сост. Т.Н. Москалькова, И.Л. Димитров, Н.Б. Слюсарь. – М.: Издательство, 1999. – С. 7.
162 Даниелян А.А. Международно-правовые основы сотрудничества в сфере противодействия незаконному обороту наркотиков и психотропных веществ: дис. …канд. юрид. наук. – М, 2006. – С. 97.
163 Участие органов внутренних дел и внутренних войск МВД России в международном сотрудничестве. Сборник документов / Под. общ. ред. В.В. Черникова. – М.: МВД России, 2001. – Вып. 3. – С. 31 – 38.
164 Документы Шанхайской организации сотрудничества. Сборник документов / Под ред. А.М. Братеева. – СПб, 2002. – С.67.
165 Сыроежкин К.Л. За фасадом саммита ОДКБ в Чолпон-Ате // Analytic. – 2009. – № 4. – С. 40.
166 Гасанов Э. Наркобизнес – национальная опасность для генофонда народов // Прокурорская и следственная практика. – 1999. – № 2. – С. 74.
167 Данные Комитета по правовой статистике и специальным учетам Генеральной прокуратуры Республики Казахстан // http: www. pravstat. kz.
168 Уразов Н. Актуальные проблемы современной молодежи. Оценка специалистов // Будущее без наркотиков. – 2003. – № 2-3. – С. 18.
169 Мусина Д., Батталов А. Международное сотрудничество в сфере борьбы с наркоманией и наркобизнесом в Республике Казахстан // Будущее без наркотиков. – 2003. – № 2-3. – С. 48.
170 Доклад ЮНОДК. 13-ая встреча ЦА ФАНК, 28 апреля 2008.
171 Сарсеков Б. Особенности развития наркоситуации в Центральной Азии // Мысль. – 2008. – № 12. – С. 20-21.
172 Министерство здравохранения Республики Казахстан. // http: www.rcaids.kz/ru/news/71.
173 Выборов А. Проблемы получения информации о типологических характеристиках лиц, совершающих наркопреступления // Будущее без наркотиков. Материалы международной научно – практической конференции. – Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД Республики Казахстан, 2007. – С. 26.
174 Готтшалк К. Под маской борьбы с наркодельцами // Азия и Африка. – 2002. – № 11(544). – С. 48.
173 Чечетин А.Е., Буряков Е.В. Опыт борьбы с организованной преступностью в США. – Омск, 1998. – С. 6.
176 Муканов М.С. О положительной практике применения зарубежной модели борьбы с наркотиками // Будущее без наркотиков. Материалы международной научно – практической конференции. – Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД Республики Казахстан, 2007. – С. 284.
177 Netherlands Alcohol and Drug Report // Будущее без наркотиков. – 2003. – № 4-5. – С. 33.
178 Рустемова Г.Р., Кегембаева Ж.А. Права человека и государственная политика по борьбе с незаконным оборотом наркотиков // Будущее без наркотиков. Материалы международной научно-практической конференции. – Алматы.: Дайк – Пресс, 2008. – С. 141 – 142.
179 Тонков Е.Е. Государственно-правовая политика противодействия наркотизации российского общества. – М.: Юридический Центр Пресс, 2004. – 285 с.
180 Мейрыханов С. Стратегия борьбы с наркоманией и наркобизнесом и ее этапы // Будущее без наркотиков. – 2003. – № 2-3. – С.32.
181 Указ Президента Республики Казахстан от 29 ноября 2005 года № 1678 «Об утверждении Стратегии борьбы с наркоманией и наркобизнесом в Республике Казахстан на 2006-2014 годы» // http: www. government. kz / documents / govprog.
182 Время. – 2010. – № 8 (976). – С. 6.
183 Феткулов Г.Х. Усиление ответственности в сфере незаконного оборота наркотиков в Республике Казахстан // Будущее без наркотиков. Материалы международной научно – практической конференции. – Алматы: Дайк – Пресс, 2008. – С. 307.
184 Исимов С.А. Некоторые вопросы усиления гсударственных мер и уголовной политики в сфере борьбы с наркоманией и наркобизнесом в Республике Казахстан // Будущее без наркотиков. – 2003. – № 4-5. – С. 46-47.
        
        МАЗМҰНЫ
ШАРТТЫ ҚЫСҚАРТУЛАР……….……………………………………………..3
КІРІСПЕ……………………………………………………………………………..4
1 ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ЕСІРТКІ БИЗНЕСІ ҰҒЫМДАРЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ... ... ... ұғымы саясаттанулық талдаудың объектісі
ретінде....................13
1.2 Қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі есірткі бизнесінің халықаралық
құрылымы.................38
2 ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ АЙМАҚТЫҚ ҚАУІПСІЗДІККЕ ... ... ... БИЗНЕСІ............................................49
2.1 Орталық Азия елдеріндегі есірткі бизнесінің таралуының себептері мен
тенденциялары
............................................................................
..............................49
2.2 Орталық Азия аймағындағы ... ... ... ... Орталық Азия елдерінің есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы
көпжақты
әрекеттестігі...............................................................
..............................75
3 ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ ҚАТЕРІ
РЕТІНДЕ..............................................................94
3.1 Қазақстандағы есірткі ... ... ... ... ... ... қарсы күрес саласындағы әлемдік тәжірибе және оны
Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... күрес саласындағы Қазақстан
Республикасының ... ...... ... ... және ... ... шаралары жөніндегі
Кеңес
АТS – амфетамин қатарындағы стимуляторлар
АХДП – Ауғанстан халықтық-демократиялық партиясы
БАҚ – ... ... ...... ... ... – Есірткіге қарсы күрес жөніндегі басқарма (the U.S. Drug Enforcement
Administration, ...... ... етуші ұжымдық күштері (ҰҚКҰ)
ЖІӨ - жалпы ішкі өнім
ЗЕА – заңсыз есірткі айналымы
ЕБФҚ – ... ... ... федералдық қызмет (Ресей)
ЕҚЫҰ – Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымы
ҚСЗИ – ... ... ... ... ... зерттеулер институты
ЛСД – галлюциногендер
MDMA – экстази
НАТО – Солтүстік Атлантикалық Келісімшарт Ұйымы
ОАААҮО – Орталық Азиялық аймақтық ақпараттық үйлестіру орталығы
ОББ – ... ... ...... мониторингінің геосаяси орталығы
ӨИҚ – Өзбекстан ислам қозғалысы
ПБЗ – психологиялық белсенді заттар
ТБАО – Таулы-Бадахшан Автономды ... ...... ...... ... достастығы
ҮЕҰ – үкіметтік емес ұйымдар
ҰҚКҰ – Ұжымдық қауіпсіздік келісімшарт ұйымы
ХВҚ – ... ... ...... Ынтымақтастығы Ұйымы
ЮНДКП – Есірткілерді халықаралық бақылау жөніндегі бағдарлама (БҰҰ)
КІРІСПЕ
Диссертациялық ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдерінің ұлттық және аймақтық қауіпсіздігіне,
тұрақтылығына ... зор ... ... ... ... ... ... қаупі бір елдің жеке дара проблемасы ... ... ... ... және ... ... ... сипаттағы
мәселесіне айналуда. Осы ретте, диссертациялық ... ... ... белең алған есірткі бизнесінің пайда болу және таралу себептері,
алғышарттары, қазіргі күйі, оған ... ... ... және ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің саясаты,
аймақтық және халықаралық ... мен ... ... Сонымен бірге, ұлттық және ... ... ... ... бизнесінің теориялық-әдістемелік негіздері айқындалып,
басты ғылыми категориялар мен қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы мен Еуразия
кеңістігіндегі қарқынды геосаяси ... ... ... ... ... ... туындады. Бастапқы кезеңде
саясаттанушылар тарапынан «дәстүрлі емес» қауіп-қатерлер ретінде ... ... діни ... есірткі бизнесі, біртіндеп аймақтық және
ұлттық қауіпсіздіктің өткір проблемаларының ... ... ... ... ... ... ... Азия елдерінің әлеуметтік, саяси,
экономикалық салаларына, болашақ ұрпақ пен ... ... ... ... нұқсан келтіруде.
Есірткі бизнесінің Орталық Азия мемлекеттерінің ұлттық қауіпсіздігі
үшін көкейкесті мәселеге айналғандығын Қазақстан Республикасының ... ... ... ... он жыл» ... де атап ... және ... ... есірткі империясы еш күмән жоқ, жер
шарының кез келген нүктесіндегі жеке ... ... ... ... ... адамзатқа нақты қатер ... ... ... ... ... ғылыми-мәдени әлуетін әлсірететін
әлемдік есірткі мафиясының алдында бұрын-соңды ... ... ... ... ... ... ... қатысты Қазақстандағы ахуал
ұдайы күрделене түсуде әрі жуық маңда ұлттық және ... ... ету ... ... ... айналатыны күмәнсіз.
Бүгіннің өзінде, есірткі бизнесі Қазақстанда әлеуметтік мәні бар проблемаға
айналғанын, ... ... ... кері әсер ... екенін, оның
экономикалық даму және әлеуметтік прогреске де ... ... ... атап ... ... ... таңда есірткі бизнесі Орталық Азия аймағының бес мемлекетін
бірдей деңгейде шарпыған қауіпке ... Бұл ... ... факторлармен
айқындалады:
1. есірткі бизнесінен түскен заңсыз табыс дүние жүзілік деңгейдегі
тұрақтылықты шайқалтып отырған терроризм, экстремизм ... ... ... ... ... ... ... айналуда;
2. бүгінгі таңда Орталық Азия елдері Еуропа мен ТМД мемлекеттеріне
тасымалданатын ауған ... жол ... ... ... бірі ... табылады;
3. есірткі бизнесінің Орталық Азияда тереңнен тамыр жаюы трансұлттық
қылмыстық топтардың іс-әрекеттерінің белсенденуі мен ... ... алып ... ... қорғау, шекара, кеден қызметтеріндегі сыбайлас
жемқорлықты өршіктіруде;
4. Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан мен ... ... күрт өсуі және ... ... ЖИТС ... ... таралуы (85%-дан астамы нашақорлар) Орталық ... ... ... даму болашағы мен денсаулығына орны толмас
нұқсан келтіруде .
Орталық ... ... ... ... ... ... елдерін
пәрменді және нәтижелі шараларды қабылдауға итермелеуде. Осыған орай, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатын,
олардың өзара ... мен ... ... ... тұрғысынан зерттеудің объективті қажеттілігі туындауды. Сонымен
қатар, Орталық Азия мемлекеттерінің есірткі бизнесі мен ... ... ... ... ... ... мен нәтижелілігін
көтеруге арналған ғылыми және практикалық ұсыныстарды беру аса маңызды. Осы
ретте, аймақтық қауіпсіздік жүйесіндегі ШЫҰ, ... БҰҰ, ТМД ... ... ... ... ... ... шешудегі қарымын,
олардың қызметінің сәтсіздігі мен сәттілігін талдау абзал.
Бүгінгі таңда әлемдік қауымдастық есірткі бизнесіне ... ... ... ... ... Сан ... антиесірткілік ұлттық
үлгілер қалыптасып, қызмет етуде. Олардың көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... негізінде орныққан. Бұл
ұлттық үлгілердің бірі қатаңдығымен, ... ... ... ... ... ... есірткі бизнесі мәселесін
түпкілікті шешуге және қоғамның ... ... ... ... жою мақсатын жүзеге асыруға арналған қандайда бір тиімді үлгі ... ... ... жоқ. ... ... ... ... шараларына қарамастан, трансұлттық есірткі бизнесі жылдан жылға күш
алып бара ... Бұл ... ... елдермен қатар, әсіресе, ... ... ... кешіріп отырған дамушы мемлекеттер
үлкен зардап шегіп, есірткі бизнесіне қарсы күресте ... ... ... бұл ... ... бизнесінің көлеңкелі экономика
саласындағы ... ... ... ... ... ... мәселесін шешуге кедергісін келтіруде.
Осылайша, есірткі бизнесі мәселесін зерттеудің өзектілігі бір жағынан
Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесі қаупінің ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету тұрғысынан аталмыш проблеманы ... ... ... мен ... тәсілдерді талдау қажеттілігімен
түсіндіріледі. Әсіресе, ... ... ... ... нашақорлық деңгейін сараптауға, ... ... ... ... ... ... ізденістер
біздің еліміздің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету стратегиясының тиімді
жүзеге асырылуына септігін тигізері анық.
Тақырыптың ғылыми зерттелу деңгейі. ... ... ... ... ... мен ... аймақтық қауіпсіздік мәселесінің ең өткір
проблемаларының қатарынан орын алды. ... ... ... ... ғалымдардың бірсыпыра еңбектері есірткі бизнесі тақырыбына арқау
болған. ... ... ... ... ... қаупі ұлттық қатер
деңгейінде болмағандықтан және нашақорлар санының тым аздығына байланысты
объективті қажеттіліктің ... бұл ... тек ... мен ... ... ... ғана ... Сол себепті, есірткі бизнесін
саясаттану, геосаясат, аймақтық және ... ... ... ... тек ... Одағының ыдырауы мен Орталық Азия елдерінің
тәуелсіздік алу кезеңінен ... ... ... бизнесі проблемасын
көтерген еңбектердің саны едәуір артқандығымен, ... саны ... сай келе ... ... бірге, олардың көпшілігі мәселеге бір
қырынан ғана қарайтын, ... және ... ... ... ... ... ағымына қарамастан, олардың ішіндегі
бірен-сараны ғана ғылыми құндылыққа ие. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің
объективті қажеттілігі пісіп жетілді.
Ауғанстандағы апиын өндірісі мен есірткі бизнесін, оның Орталық ... ... ... ... көптеген шетелдік ғалымдардың
еңбектері арналған. Олардың ішінде Р.Н. ... (R.N. ... ... ... (A.W. McCoy) [3], М.Б. ... пен Н. ... (M.B. Olcott, ... [4], Б.Р. Рубин (B.R. Rubin) [5], П-А. Човиді (P-A. Chouvy) [6]
атап өтуге болады. Бұл ... ... ... ... ... және
экономикалық аспектілерін, аймақтық қауіпсіздік аясындағы есірткі
бизнесінің терроризм және ... ... ... ... ... ... ... түрде қарастырады.
Есірткі бизнесін теориялық-әдістемелік және практикалық ... ... ... ... ... зор. ... бұл ... 1990 жылдардың басынан бастап қана шыға бастады. Олардың ішінде
С. Бокерия [7], И. Жмуйда мен М. ... [8-9], И. ... мен А. ... Е. ... [12-17], Г. ... мен Р. Щенин [18], Н.
Тарасова [19], А. Хатаев [20], И. Хохлов [21] пен Г. ... [22] ... ... ... Е.А. ... ... «Роль наркобизнеса в политэкономии
конфликтов и терроризма» атты ... ... ... ішінде алғашқылардың бірі болып есірткі бизнесіне, оның
Ауғанстандағы көп ... ... ... ... ... ... бірге, Орталық Азиядағы транзиттік елдердегі есірткі трафигі жан-
жақты қарастырылған. Автор Ауғанстан, Колумбия және Мьянма секілді ... ... ... ... ... бизнесіне қарсы күрес
пен сан алуан сипаттағы конфликтілерді реттеудің әдіс-тәсілдерін, ... ... ... проблемасы Е.А. Степанованың көптеген
шетелдік және ресейлік ғылыми басылым ... ... ... ... ... бизнесінің халықаралық құрылымы мен жүйесін
зерттеуге арналған РҒА Латын Америкасы ... бір топ ... ... новая глобальная угроза» [23] кітабында
әлемдік есірткі өндірісінің орталықтарымен бірге, Азия құрлығындағы есірткі
жағдайы тыңғылықты ... ... ... есірткі айналымына қарсы
күрес ... ... орны мен ... оның осы ... ... мен ... құжаттары, олардың орнығу тарихы баяндалған.
Әсіресе, трансұлттық есірткі бизнесін бейтараптандыруға бағытталған әлемдік
қауымдастықтың ... ... ... ... және
аймақтық ынтымақтастығы, олардың осал тұстары мен жетістіктері сараланған.
Есірткі бизнесі мәселесін зерттеуде Л. Бондарец [24], К. ... ... ... [26-27], К. ... пен Н. ... [28-29], А.А. ... ... О. Молдалиев [38-40] секілді Орталық Азиялық сарапшылардың еңбектері
үлкен көмегін тигізеді.
Жекелей алғанда, Қырғызстандық ғалым А.А. ... «К ... ... ... ... наркотиков в Афганистане и ... в ... ... ... ... есірткі
өндірісінің тарихы, бүгінгі жағдайы мен оның ... Азия ... ... ... ... ... сипатта қарастырған аймақтағы
тұңғыш еңбектердің бірі.
Есірткі бизнесіне арналған еңбектердің бірі Орталық Азиялық сарапшы ... ... ... 1990-х гг. и ... ... Кыргызстана» [41] монографиясы болып табылады. Автор мәселені
зерттеу барысында ... зор ... ... мен ... ... ... ... бизнесіне қарсы күрестің тиімділігін арттыруға бағытталған
бірқатар практикалық ... ... ... да есірткі бизнесі мәселесін зерттеу
саласына қосқан үлестері айтарлықтай. Алғашқылардың бірі болып ... ... ... қатерлер жүйесіндегі есірткі бизнесінің түрлі
аспектілерін Ж. Акишева [42], Н. ... [43], М. ... [44], ... [45], Ж. Байсалбаева [46], Е. Карин [47], М. ... [48], ... [49], Д. ... [50], Е. Тукумов [51], Г. Феткулов [52], Ю.
Черкасов [53] және т.б. ... ... ... ... ... ... институтының бір топ сарапшылары дайындаған
«Наркотизация ... ... ... опыт противодействия» [54]
ұжымдық еңбегі есірткі бизнесі тақырыбына арналған ғылыми-cараптамалық
сипаттағы Қазақстандағы ... ... бірі ... табылады. Еңбекте
Қазақстан Республикасындағы есірткі бизнесі мен ... ... мен ... ... оған қарсы ... ... ... ... мен кемшіліктерін талдау, ... мен ... ... ... ... ... бағытталған
практикалық сипаттағы ұсыныстарды жасау секілді мәселелер ... ... ... арналған Қазақстандық зерттеулердің ішінде
Тәуекелді зерттеу тобы ... ... ... ... ... еңбегінің алатын орны үлкен. Еңбекте ... ... ... ... ... ... ... экспансиясы, тасымал маршруттары
мен механизмдері, есірткіні тұтыну мен ... оған ... ... ... ... қарастырылған. Кітаптың басты ерекшелігі зерттеу
барысында эксперттік сұрау тәсілін кеңінен қолдануында.
Ауғанстандағы саяси ... мен оның ... ... ... ... ... тақырыбына арналған Қазақстандық еңбектердің
ішінде Б. Нарбаевтың «Афганистан и ... ... [55] ... ... 11 ... 2001 года» [56] монографияларын атап өтуге
болады. Сонымен бірге, ... ... С. ... ... узел и
проблемы безопасности в ... ... [57] ... ... Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздікке тигізер ықпалы
зерттелген.
Қауіпсіздік мәселесінің ... ... ... ... Б. ... А. ... Р. ... Г. Моргентау, А. Уолферс, К. Холсти
секілді батыс ғалымдарының классикалық еңбектері ... үлес ... ... ... концепциясының негізін салушылардың бірі ... ... А.Г. ... А.Д. ... Н.А. Косолапов, В.М.
Кулагин, А.А. Прохожев, П.А. ... М.А. ... Э.А. ... ... ... ... ... мәселесін ғылыми
деңгейде талдауға ... ... ... ... және ... ... ... теориялық-
әдістемелік және өзге де аспектілер тұрғысынан талдауда М.С. Әшімбаев ... Л.К ... [62], К.Н. ... [63], Г.Ж. ... [64], М.Б. Мухамедов
[65], Л.М. Иватова мен А.С. Балапанова [66], Е.Т. ... [67-70], ... [71-75], Д. ... [76-77], У. ... [78-79], С.К. ... К.Л. Сыроежкин [83-86], Д.А. Сатпаев [87-88], Қ.С. Сұлтанов ... ... [90-91], М.Е. ... [92], А.Ж. Шоманов [93] және т.б. қосқан
үлесі зор.
Дегенмен, Орталық Азиядағы есірткі бизнесі мәселесін ғылыми сипатта
зерттеуге ... ... ... ... әсіресе, қазақ
тіліндегі сараптамалық жұмыстар санының аздығын атап өту ... ... ... ... ... ... ... ғана нақты
ғылыми қызығушылық тудырады. Осы тектес олқылықтардың орнын ... бұл ... ... ... мен ... ... зерттеудің объектісі – Орталық Азиядағы қауіпсіздіктің
қатері ретіндегі есірткі бизнесі.
Диссертациялық зерттеудің пәні – ... ... ... ... ету ... есірткі бизнесіне қарсы күрес
процесі.
Диссертациялық зерттеудің мақсаты – Орталық Азия елдері мен Қазақстан
Республикасының ұлттық және ... ... ... ету ... ... ... ... жасау.
Жоғарыда аталған мақсатқа жету жолында зерттеу жұмысының келесідей
басты ... ... ... ... мен ... мәселелерінің теориялық-әдістемелік
аспектілерін сараптау, категориялық аппаратты айқындау;
2. Орталық Азия елдеріндегі есірткі бизнесінің таралуының ... мен ... ... ... Азия ... ... бизнесі дамуының ... ... ... ... ... ету ... Орталық Азия
елдерінің есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы көпжақты әрекеттестігін
талдау;
5. есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ... ... мен ... зерттеу. Қазақстан қоғамы жағдайында оларды
пайдалану мен ... ... ... Қазақстан Республикасындағы антиесірткілік саясаттың ерекшеліктерін
қарастырып өту және есірткі бизнесіне қарсы күрес ... ... ... ұсыныстар жасау.
Диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығы отандық саясаттану ... рет ... ... Азиядағы есірткі бизнесін, оның құрамдас
аспектілерін, оған ... ... ... ... және халықаралық
ынтымақтастықты жан-жақты және кешенді талдаумен ... ... ... Республикасындағы есірткі бизнесі мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалықтарға қол
жеткізілді:
- есірткі бизнесі мен қауіпсіздік мәселелерін зерттеудің ... ... ... ... ... анықтау шеңберінде
басты ұғымдарға авторлық түсініктемелер берілді;
- Орталық Азиядағы ... ... ... қатер ретіндегі
есірткі бизнесінің таралуының басты себептері мен үдерістері анықталды.
Есірткі бизнесі мен нашақорлықтың ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы есірткі бизнесінің таралуының басты сыртқы факторы
аймақ елдерінің әлемдік апиын өндірісінің ... ... ... яғни ... ... ... ... екендігі анықталды;
- Орталық Азия елдерінің есірткі бизнесіне күрес саласындағы аймақтық
және халықаралық ынтымақтастығының құқықтық және ... ... ... ... бизнесі проблемасын шешуде, ... ... ... әрекеттестігі мен халықаралық кооперацияның қажет
екендігі дәлелденді;
- есірткі бизнесіне күрес саласындағы әлемдік ... мен ... ... ұлттық үлгілер қарастырылды, олардың артықшылықтары
мен кемшіліктері ашылды. Есірткі қаупін бейтараптандыру саласындағы күресті
жетілдіруге бағытталған ұсыныстар жасалды;
- ... ... ... бизнесі мен нашақорлықтың таралу
себептері, қазіргі күйі мен тенденциялары анықталды. Еліміздегі ... ... ... ... ... ... жүйелі талдау
жүргізілді.
Диссертациялық зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздері.
Диссертациялық жұмыстың теориялық ... сан ... ... мен парадигмалар құрайды. Сонымен бірге, халықаралық
қатынастар ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдары, отандық ғалымдардың ұлттық және аймақтық
қауіпсіздікке арналған еңбектері толықтырады.
Зерттеу барысында есірткі бизнесі мен ... ... ... ... ... ... ғылыми және арнайы әдіс-тәсілдер
пайдаланылды. Диссертант жұмыс барысында жүйелі, салыстырмалы, факторлық
талдау, контент-анализ ... ... ... ... деректік көзі. Зерттеу барысында диссертант қазақ, орыс
және ағылшын тілдеріндегі ... ... ... ... топты, есірткі бизнесі мен нашақорлықты зерттеуге арналған
отандық және шетелдік саясаттанушылардың ... мен ... ... ... ... конференциялардың жинақтары құрайды.
Екінші топты, БҰҰ-ның Заңсыз есірткі айналымы мен ... ... ... ... жөніндегі конвенциялары, Орталық Азиядағы есірткі
бизнесіне қарсы күрес саласындағы ШЫҰ, ҰҚКҰ, ТМД, ОАААҮО ... ... ... ... ... есірткі бизнесі мен
нашақорлыққа қарсы күрес саласындағы құқықтық нормативтік ... ... ... ... ... ... бизнесі мен
нашақорлыққа қарсы күрес жөніндегі Стратегиясы, үкіметтік бағдарламалар
толықтырды.
Диссертациялық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасының
құқықтық статистика және арнайы есептер ... ... ... ... ... ... ... ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
1. Бүгінгі таңда есірткі бизнесі Орталық Азия елдерінің ұлттық және
аймақтық қауіпсіздігін тұрақсыздандырушы ... ... ... ... ... нәтижесінде Орталық Азияда орын алған қарқынды геосаяси
өзгерістер аймақтық ... ... ... жаңа қауіп-қатерлердің
пайда болуына алып келді. ... ... ... ... ... және ... сипаттағы мәселеден жалпы мемлекеттік және
халықаралық ... ... ... ... Осы ... есірткі
бизнесі мәселесін терең зерттеудің объективті қажеттілігі алға шығып отыр.
Көптеген аспектілерден тұратын есірткі ... ... ... категория
екендігі анықталды;
2. Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесінің таралуына түрткі болған
ішкі ... ... ауыр ... ... ... әсіресе құқық қорғау және кеден қызметтеріндегі сыбайлас
жемқорлық, мемлекеттік шекаралардың ... ... бұл ... ... ... ... дақылдарының өсуі және т.б. кіреді;
3. «Ауған факторы» Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесінің ... ... ... ... ... ... Ауғанстандағы түйінді
тарқатпай Орталық Азиядағы аймақтық тұрақтылықты ... ету ... ... террористік және экстремистік ұйымдардаң қаржылық
көздерінің бірі болып табылатын есірткі бизнесіне ... ... ... Азия ... ... ... бірінші кезекте назарға алуы тиіс;
4. Орталық Азиядағы есірткі бизнесін ... жеңу тек ... ... ... ... ғана ... Осы ... БҰҰ, ОАААҮО,
ШЫҰ, ҰҚКҰ, ТМД секілді ұйымдардың әлеуеті кеңінен ... ... ... жету ... ... Азия ... арасындағы бірнеше саяси-
экономикалық келіспеушіліктер мен ... ... ... ... ... ... күрес саласындағы көпжақты әрекеттестікті дамыту
қажеттілігі төмендемеуде;
5. Қазіргі ... ... ... проблемасын толығымен шешетін қандай
да бір әмбебап тәсіл ойлап табылған жоқ. Дегенмен, ... ... ... мен нашақорлыққа қарсы күрес саласында үлкен тәжірибе жинақталып,
антиесірткілік ұлттық үлгі қалыптасқан. Бұл ... ... ... ... ... саяси, экономикалық, ... ... ... ... ... Республикасының ұлттық қауіпсіздігі есірткі ... ... ... үлкен қатердің алдында тұр. Еліміздегі ауқымды
жабайы есірткі дақылдарының алқаптарына қарамастан басты ... ... ... ... ... ... сыннан өтуі және мақұлдануы.
Зерттеудің материалдары ҚР БҒМ Білім және ... ... ... ... ... Қазақстандық басылым беттерінде көрініс тапты.
Диссертациялық жұмыстың басты тұжырымдары мен ... ... ... ... ... ... ... отношений и глобального развития» ... ... ... ... ... Республики Казахстан: экономика,
политика, ... ... ... 2005; «Әл-Фараби мәдениет тарихында»
Алматы: ҚазҰУ, 2006; ... мир: ... ... ... ... ... жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диссертациялық жұмыс
кіріспеден, әрқайсысы үш ... ... үш ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Диссертация көлемі машинада
терілген 142 бетті құрайды.
1 ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1. Қауіпсіздік ұғымы саясаттанулық талдаудың объектісі ретінде
Қауіпсіздік ұғымы саясаттану ғылымының орталық категорияларының бірі
болып табылады. Себебі, кез ... ... ... ... ... оның ішкі және сыртқы қауіп-қатерлерден қаншалықты қорғалғандығымен
тікелей ... ... ... ... ... ... тұратын, күрделі ұғымға айналып отыр. Қырғи-қабақ соғыс
заманында аталмыш ұғым, көп ... ... ... ... ... ... ұғынылса, қазіргі кезеңде қауіпсіздік категориясы көп
деңгейлі, күрделі құрылымды, ғылыми парадигма деңгейіне ... ... және ... үрдісі заманында елдер арасындағы сан ... ... ... ... жаңа ... Бұл проблемалар, ең алдымен, халықаралық қауымдастықтың тұрақты
және дәйекті дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, тек қауіпсіз ортада ғана ... ... ... ... ... функцияларын атқара алады.
Ұлттық қауіпсіздік мәселесін теориялық-әдістемелік тұрғыда зерттеу
мақсатында, ең алдымен, осы категорияның ... ... ... ... ... ... ... қандай да болмасын ғылыми зертеудің
методологиясы, бірінші кезекте, ... ... ... талап етеді.
Демек, ұлттық және аймақтық қауіпсіздік ұғымдарының мән мағынасын ашып,
дефинициясын беру ... ғана алға ... ... ... болады. Осы
тұрғыда, ұлттық және аймақтық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу барысында
«аймақ», «қауіпсіздік», «ұлттық мүдде», «қауіп-қатер» ... ... ... ... «аймақ» ұғымы сан алуан сипатта ... да, кең ... ... ... ретінде әкімшілік –
территориялық ... ... ... ... бір ... ... ... атауға болады. Қазақстандық саясаттану энциклопедиясында
аймақ деп ... ... ... ... ... және
қалыптасқан әлеуметтік, өндірістік және ... мен ... ... ... ... өндірістік күштердің
даму бағыты тән ел территориясы» түсіндіріледі [94]. Ал, ресей ғалымы ... ... ... дегеніміз тар мағынада әкімшілік-территориялық
құрылымды, кең мағынада әкімшіліктен тыс ... ... Бұл ... ... ... ... ... территорияны; мемлекетаралық территорияны; экономикалық-
шаруашылық ауданды, тарихи-мәдени ареалды және т.б білдіруі мүмкін. ... ... деп ... тобы мен ... ... ... және де
федеративті мемлекет ... ... ... оның ... [95]. Нақты біздің диссертацияда аймақ ретінде КСРО-ның бұрынғы
териториясында орналасқан Орталық ... бес ... ... ... Өзбекстан, Тәжікстан, Түрікменстан) қарастырылады.
Келесі базалық «қауіпсіздік» ұғымы ... пен ... ... ... ... ... қажетті шартты болып табылады. В.
Дальдың түсіндірме сөздігінде қауіпсіздік – ... ... пен аман қалу деп ... [96]. ... ғалымы В.М. Кулагин,
қауіпсіздік ең кең мағынасында, басты құндылықтардың қатерлерден қорғалған
күйі деп тұжырымдайды. Қауіп төніп тұрған ... ... ... ... ... ... топтар), «қоғам қауіпсіздігі», мемлекеттің
«ұлттық қауіпсіздігі», елдер тобының «аймақтық ... ... ... және ... ... ... ... болып бөлінеді. Сонымен бірге, қатерлердің функционалдық түрі
мен ... ... ... ... ... саяси, әскери,
экономикалық, әлеуметтік, мәдени, ақпараттық, экологиялық және т.б. ... ... ... болған орны мен олардан қорғану құралдарының
бағыты бойынша қауіпсіздік ішкі және сыртқы деп ... ... ... ... ... ... ... М.А.
Троицкийдің тұжырымдауынша «қауіпсіздік» ұғымы қатер туралы ... ... ... жоғалтады. Дегенмен, қауіпсіздікке анықтама беру үшін,
«қауіпсіздік – ... ... күй» деп айту ... ... ... мен ... болмағанда мағынасын айырылады. Объектіге
– қауіп-қатерлердің ықпалы бағытталса, субъект – бұл ... ... ... ... ... мен ... ... жатады, мысалы, әлеуметтік институттар жоқ болған жағдайда әрбір
индивид қатерлерден қорғану ... тек өз ... ғана ... ... бірге, қауіпсіздіктің қатері объектіден тыс ... ал ... ... ... немесе адам) көбінесе қауіптің белгілі бір түрі
сәйкес келеді [98].
Ресейлік ғалым А.А. ... ... ... ... ... ол тек нақты бір объектілермен немесе адамның іс-әрекет ету
саласы және ... ... ... ғана ... бір ... ие ... өз алдына дербес өмір сүрмейді. Ол түпкі мақсаты ... мен даму ... ... ... ... ... ... [99].
Халықаралық қатынастар саласындағы ... А. ... ... ... ... ... жүйесін ұсынады. Ғалымның
пікірінше, «тұлға қауіпсіздігі трансұлттық және ұлттық ... ... ... болып табылады» [100].
Тағы бір ресейлік ғалым В.И. Ярочкиннің ... ... ... және ... мүдделерін сыртқы және ішкі қатерлерден қорғауға
бағытталады. Алайда, оның пікірінше бұл мақсатқа қол ... үшін ... ... ... ... бірге, қауіпсіздік жүйесіне
«қауіпсіздікті қамтамасыз етудің превентивті әрекеттері» кіруі тиіс [101].
Сонымен, ...... ... ... өмірлік маңызды
мүдделерінің қорғалғандығы және де әлемдік қауымдастықтың ішкі және сыртқы
қауіп-қатерлерге сенімді ... ... бере ... ... да ... субъекті
немесе объектіге қауіптің төнбейтін жағдайын сипаттайды.
Ресей ғалымдарының пайымдауынша қазіргі заманғы ... ... ... ... ... анықтамаларды келесідей тоғыз
топқа жіктеуге болады:
1. қоғамдағы әлеуметтік ... мен ... ... азайта отырып, ұлттарға, тұлғалар мен ... ... ... ... ... және ... ... дәйекті
дамуға мүмкіндік беретін қоғамның жан-жақты қорғаулы күйін қамтамасыз етуші
әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, мәдени, ... ... және ... ... қоғам мен тұлғаның дамуы мен тіршілік етуінің оптималды жағдайларын
сақтап тұруға бағытталған ... ... ... ... ... ... мемлекеттің тұрақты дамуын, базалық құндылықтар мен ... және ... ... ... және ішкі ... ... етуші мемлекеттік және қоғамдық кепілдіктер жүйесі;
4. фундаменталды құндылықтары мен ... ... ... ... сүру, еркін, тәуелсіз қызмет етуіне ... ... ... ... ... ... даму тенденциялары,
күйі және тіршілік ету жағдайлары;
5. ел қауіпсіздігінің бірнеше түрлерінің (саяси, экономикалық және т.б)
жиынтығы ... ... және ... ... сыртқы және ішкі қауіп-қатерлерден қорғалғандық, сыртқы жағымсыз
әсерлерге беріктілік, қоғам мен оның ... ... ... даму
мүмкіндігіне кепіл беретін елдің өмір сүруінің ішкі және сыртқы жағдайларын
қамтамасыз ету;
7. конституциялық құрылысқа, қорғаныс әлеуетіне, ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік қауіпсіздіктің жиынтығы;
8. елдің дамуы, мемлекеттің өміршеңдігі, фундаменталды ... ... мен ... ... ... пен тұлғаның қалыпты
қарым-қатынасы, кез келген сыртқы қатерлерге пәрменді түрде қарсы шығу,
өзінің ұлттық ... ... алу, ... ... қол ... ... қажетті жағдайларды жасайтын өзекті факторлар жиынтығы;
9. саяси, экономикалық, әлеуметтік, әскери, экологиялық аспектілерден
тұратын кең мағынадағы ұлттық мүдделері ... ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтары,
халықтың, қоғамның, мемлекет пен халықаралық ... ... ... ... ... ... алу; әлеуметтік жүйелер
мен олар ... ... ... ... ... ... қажеттіні және қорғанысты қамтамасыз ету [102].
Жоғарыда аталған сан ... ... ... ... ... дәйекті даму негізінде мемлекет, қоғам мен ... ... ... ... және ішкі ... ... күйі деп
жалпылауға болады.
Сонымен, ұлттық қауіпсіздік дегеніміз – тұлға мен ... ... ... ... ... ұстап тұруды қамтамасыз ететін әлеуметтік
институттардың күйін түсіндіретін ғылыми және практикалық мәселе.
Көптеген зерттеушілер ұлттық қауіпсіздікті күш арқылы, ... ... бір ... басқа мемлекетке қарағанда күш-қуатының, қауқарының
артық болуы немесе мемлекеттердің өзара іс-әрекеті ... ... ... жүйесінің дамуы үшін қолайлы жағдайды қалыптастыру
тұрғысынан түсіндіреді.
Саясаттану ғылымының категориясы ретіндегі ұлттық қауіпсіздік феномені
қоғам мен ұлт ... ... ... қоғамдық қатынастар мен
қоғамдық сананы, саяси институттар мен ... ... ... тарихи
жағдайда қалыптасқан ұлттық мүдделердің ... ... ... ... ... сипаттайды. Бұл мағынада қолданылатын ұлт ... ... ... әдет-ғұрпы, мәдениеті, тілі қалыптасқан адамдардың
қауымдастығы. Ұлттық мүдденің мәні, жалпы, тұлға мен қоғамның өмір ... ... ... ... ... ... ... оның шеңберінен тыс
болатын кез-келген жағымсыз әрекеттерге қарсы тұру болып табылады. ... үш ... ... ... ... және ... Мән-мазмұны
жағынан ұлттық қауіпсіздік саяси, экономикалық, әскери, экологиялық,
әлеуметтік, ақпараттық және ... ... ... ... деп
бөлінеді. Қауіпсіздік саясатының мәні ұлттың және қалыптасқан мемлекеттік
институттар арқылы мемлекеттік ... ... ... ... және ... мүдделері үшін тәуелсіз ішкі және сыртқы саясатты
жүргізудің қабілетілігі мен мүмкіншіліктерінен тұрады [103]. ... ... ... қауіпсіздік тек қана ұлттың аман қалу жағдайын (шартын)
ғана емес, сонымен қатар қоғамның, мемлекеттің және тұлғаның ... ... үшін ... ... ... ... ... беретін, саяси,
әскери, экономикалық, әлеуметтік, экологиялық, рухани және ... ... ... ... ... ... ... барысында нақтылауды қажет ететін «қауіп»
терминін анықтап алу методологиялық тұрғыда аса маңызды болып ... ... ... қауіп ұғымы, объективті тұрғыда әлеуметтік
организмге жағымсыз әсер ететін, соның ... оған ... да бір ... оның күйін нашарлататын (өзгертетін) ... ... ... ... ... ... қауіп-қатерлердің пайда болуының
салдарынан туындайтын және де осындай жағдайға алып ... әр ... күйі ... ... ... ... ... Қауіп-
қатерлер сырттан таралуы мүмкін немесе зерттелетін объектінің ішінде ... ... ... ... қауіп-қатерлер нақты және мүмкін, ал
бағытының сипаты мен мазмұны бойынша қатер мен тәуекел деп бөлінеді. Сондай-
ақ, қауіп мақсатты түрде ... зиян ... ... ... соңғы дәрежесі
[104]. Осы қауіп-қатерлердің жиынтығы ұлттық ... ... ... ... өйткені қауіп-қатерлер ұлттық мүдделердің жүзеге
асуына кедергі тудыруы мүмкін [105].
1998 жылы 30 ... ... ... Республикасының
қауіпсіздігі туралы» ҚР Заңында ұлттық ... ... ... – жеке ... қоғамның және мемлекеттің өмірлік ... ... ... ... мен факторлардың жиынтығы. Сыртқы
және ішкі қауіп көздерінен қауіпсіздіктің объектілеріне төнетін нақты және
ықтималды ... ішкі және ... ... ... ... мен іс-әрекеттердің мазмұнын анықтайды» [106] деп ... ... – бұл жеке ... қоғамның және мемлекеттің
өмірлік маңызы бар мүдделерінің сыртқы және ішкі қауіп-қатерлерден ... ... ... бар ... – бұл ... ... ... жеке
тұлғаның, қоғамның, мемлекеттің тіршілігі мен дамуын сенімді ... ете ... ... мұқтаждықтардың, жиынтығы.
Қауіпсіздіктің негізгі объектісіне: жеке тұлға – оның ... ... ... – оның ... және ... құндылықтары; мемлекет – оның
конституциялық құрылысы, егемендігі мен территориялық біртұтастығы жатады»
деген анықтама ... ... ... ... ... ретінде «ұлттық
мүдделердің нақты және мүмкін ... ... ... ... ... «ұлттық мүдде» ұғымының мән мағынасын ашып, анықтамасын
беру қажеттілігі ... ... ... ... туралы» Заңда «ұлттық мүдделер – ... ... ... ... және басқа қажеттіліктерінің ... ... ... ... адамдар мен азаматтардың конституциялық
құқықтарын, қазақстандық қоғамның құндылықтарын, мемлекеттік институттарды
қорғауды қамтамасыз ету қабілеттілігіне байланысты» деп ... ... ... азаматтар мен қоғамның объективті қажеттіліктерінің
жиынтығы, олардың жүзеге асуына мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мемлекеттің саяси іс-әрекетінің сипаты мен мазмұнын,
ішкі және сыртқы саясаттың басымдықтары мен ... ... ... тиіс.
Дегенмен, кез келген қоғам әр түрлі деңгейдегі мүдделердің ... ... ... ... ... ... ... қиынға соғады, өйткені, әр түрлі қоғамдық топтардың ... ... ... ... ... үнемі қарама-қарсы
күресте болады. Сондықтан, ұлттық мүдделерді қалыптастырудың ... ... пен ... ... ... ... ... шығатын қорытынды,
негізгі ішкі саяси ұлттық қауіпсіздіктің элементтері мен ... ... ... ... ... ... ... негізгі үш факторлардан, тұлғаның, қоғамның және мемлекеттің
қауіпсіздігінен тұрады. Ұлттық мүдделердің ... ... осы ... ... ... өтіп ... қана құрылады [107].
Қазақстандық ғалым М.А. Биекеновтың тұжырымдауынша ұлттық мүдде мен
ұлттық қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... ... болуы тиіс:
- мемлекеттілік индексі;
- демократизация индексі,
- ішкі және сыртқы қауіп-қатер индексі;
- халықаралық ықпал әлеуетінің индексі;
- өмір сүру сапасының индексі;
- ... ... ... ... ... ... мемлекеттілік индексі төмендегідей көрсеткіштерден
тұрады:
- ... ішкі ... ... ... көмектің үлесі;
- сыртқы қарыздық тәуелділік;
- мемлекеттің егеменділігінің уақыттық көрсеткіші;
- ішкі жанжалдар мен құрбандар деңгейі;
- ... мен ... ... патенттеріне өтінімдердің
қатысы;
- ішкі жанжалдардың территориялық көрінісі;
- ел аумағында шетелдік әскери контингенттердің болуы;
- ... ... ... ел ... ... ... этностың үлесі [109].
Жалпы, саясаттану және т.б. бірқатар ғылым салаларының зерттеу
объектісі болып ... ... ... ... ұлттық, халықаралық
деңгейлердегі саяси процестерді зерттеудің ... ... ... Бұл ... ... ... теориясындағы саяси
реализм, идеализм, ... ... ... ... Осы ... ... ... ғылыми концепцияларға
ретроспективтік талдау жасау қажеттілігі туындайды.
Тұңғыш рет «ұлттық қауіпсіздік» ұғымын 1904 жылы АҚШ ... ... ... Ал ... ... ... ... таралуы
Екінші Дүние жүзілік соғыстан кейін Батыс лагерінің елдерінде жүзеге ... 1947 жылы ... Г. ... әкімшілігі кезінде ішкі, сыртқы және
әскери саясат мәселелерін біріктірген «Ұлттық қауіпсіздік ... ... орай ... ұғымы саяси лексиконға еніп, кең қолданысқа
ие болды. Ұлттық қауіпсіздік негізінде ұлтты, оның ... ... ... көздерін сыртқы және ішкі жаулардан ... ... ... ... ... ... ... формуласы пайда болды.
Ұлттық қауіпсіздік саясаты ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... мен оны ... ... ... ... жолдары мен құралдардың
тұтастығы ретінде айқындалады. Дегенмен, бұл заңда негізінен ... ... ғана ... ішкі қауіпсіздік проблемалары
назардан тыс ... Бұл ... сол ... АҚШ пен Батыс Еуропаның
халықаралық ... ... ... ... мектебінің үстемдік
етуімен тікелей байланысты болатын.
Қауіпсіздік ұғымы алғаш рет ... ... ... ... ... шеңберінде ғана ғылыми категорияға айнала бастады.
Аталмыш ... ... ... ... ... – бұл
мемлекеттің немесе елдер тобының ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... ұғымдары бір-бірімен тығыз байланысты,
және біріншісі екіншісінің туындысы болып табылады. Саяси ... ... ... қауіпіздікке қол жеткізудің басты ... ... ал ... арасындағы қауіпсіздікті қамтамасыз етуші негізгі тетік
– күштер арасалмағы.
Ұлттық мүдде ұғымын алғашқылардың бірі болып ... ... ... пен Дж. Смит бұл категорияны философиялық сипатта талдайды. Олардың
пікірінше, ... ... ... бір ... ... ... өте келе ... мүдделеріне дейінгі дәрежеге дейін
дамып жетті. Яғни, ... ... ... даму ... қоғамның сипатына
қарай өзгеріп отырды [110].
Саяси реализмнің көрнекті өкілі, ... ... Г. ... ... ... ... сыртқы саясатын айқындаушы
детерминант болып табылады. Ұлттық мүдде объективті қасиетке ие, өйткені ол
адамның ... ... ... ... және тарихи
дәстүрлерімен байланыста. Ол екі ... ... ... ...... ... ... бұл тірі қалу императиві, екіншісі
ауыспалы – яғни, ұлттық мүдденің уақыт пен кеңістікте алатын ... ... ... ... ... ... ... ол сыртқы әлеммен қарым-
қатынас жасауда монополияға ие. Халықтың тілін, оның мәдениетін, тіршілік
ету ортасын ... ... ... ... ... ... ... сан алуан күштердің ықпалымен өзгеріп отыратын елдің ішкі ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... ықпал
ете алмайды: жекелегенде, ұлттық мүдде саяси режимнің сипатына тәуелді емес
[111].
Г. ... ... ... бақталастық қарым-қатынастар мен
олардың өз мүдделерін қорғау талпыныстарының ... ... ... ... оның ... ... ... іс-әрекетінің табиғатында деп
түсіндіреді. Демек, оның пікірінше, әрбір мемлекеттің сыртқы ... ... ету ... ... ... ... бағытталған.
Бұл ұлттық мүдделер табиғаттың заңдары секілді тұрақты болып ... да ... ... ... да ... өзгермейді [112].
Белгілі француз әлеуметтанушысы Р. Арон өзінің ... ... пен ... атты еңбегінде «ұлттық мүдде» ұғымын ... ... Оның ... ... ... ұлттық мүддені айқындау,
яғни қоғамдағы әр түрлі ... мен ... сан ... ... ... ... ... Бірақ та, ортақ мүддеге ... ... бар – олар ... ... ... ... мемлекет
қауіпсіздігі мен құдіреті. Осылайша, «қауіпсіздік» ... ... ... ... ... көзіне, саяси процесс
категориясына айналды. Р. Арон мемлекеттік ... үш ... ... ... қуат және ... ... ... оның өз еркіне өзгелерді
бағындыра білуінде, демек, қуат – бұл әлеуметтік қатынас. Осы ретте Р. ... ... ... ... «таразыға салып өлшеп»,
анықтауға болады ... ... ... ... ... Егер ... әскери және экономикалық әлеуетін дәл өлшеп алуға болатын
болса, онда елдер арасындағы соғыстардың ... ... ала ... ... мәні ... еді. Оның ойынша күш тұрғысынан келгенде
әлсіз мемлекет анағұрлым қуатты мемлекетке де төтеп бере алады [113].
Тұңғыш рет ... ... ... ... ... У. Липпман
қалыптастырған болатын. Оның тұжырымдауынша: «соғысты болдырмау мақсатында
өзінің заңды мүдделеріне нұқсан келтірмей және бұл мүдделер ... ... ... ... қарумен қорғай алатын жағдайда ғана ұлт өз
қауіпсіздігін қамтамасыз ете алады.» [114]. ... ... ... ... ... «ұлттық қауіпсіздік» және «ұлттық мүдделер»
категорияларын ортақ мағыналы ұғымдар ретінде ... ... ол ... ... ... ... ... ретінде күш көрсету концепциясын мойындады.
Саяси реализм бағытының белгілі өкілі, ... ... ... ... К. ... ұлттық қауіпсіздік мәселесін мемлекеттің
фундаменталды мақсаттарының қатарына жатқызады. Фундаменталды ... ... ... ... ... елдің тәуелсіздігін,
оның саяси, әлеуметтік, діни және мәдени институттарының еркіндігін, сондай-
ақ ... ... ... К. Холсти мемлекеттің мақсаттарын
құрылымдық сипатта зерттеп, ... ... ... орта ... ұмтылыстар деп бөледі [115].
Американдық ғалым А. Уолферс ... ... және ... ... жөніндегі эссе» еңбегінде ұлттық мүдде және ... ... жеке дара ... Осы орайда, зерттеуші
«қауіпсіздік, мемлекет ... ... ... да ... және ... деңгейде
болса иеленуге тырысатын әл-ауқатпен ортақ тұстары көп. Алайда, егер әл-
ауқат мемлекеттің ... ... ... ал күш – ... ... бақылау қабілетімен өлшенетін болса, қауіпсіздік
объективті мағынада қолда бар құндылықтарға ... ... ... ... – бұл ... ... төну ... жоқтығымен
айқындалады» [116]. Автордың пікірінше, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
мақсатына қарай мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты – сыртқа бағытталған
және ішке бағытталған ... деп ... ... ... жағдайда
мемлекеттер тобы өздерінің ішкі проблемаларын шешу үшін біріксе, екінші
жағдайда ... тобы ... ... ... ... беру үшін ... Уолферс реализм өкілі ретінде, халықаралық қатынастарда ... ... ... ... ... әрекет ететін және өз елінің
басқа мемлекеттермен арақатынасын айқындайтын ... ... ... ... ... негізделуі керек деп есептейді.
Неореализм бағытының көрнекті өкілі Бэрри Бузан аймақтық жүйелерді
зерттей отырып, «қауіпсіздік кешені» ұғымын ... Оның ... ... ... қауіпсіздік саласындағы тығыз қарым-қатынастары,
олардың ұлттық қауіпсіздік мәселелерінің де ортақ проблемаға айналуына ... ... ... ... ортақ ұғым ретінде қарастырса, ал
оның құрамдас бөліктерін нақты бір шынайылықтың ... деп ... ... ... ... ... Б. ... аталмыш ұғымды
жалпылауға ұмтылды. Оның ... мына ... ... ... теориясы толық зерттелмеді:
1. қауіпсіздік концепциясы, дәйекті теориясының жасалуы бұл проблеманың
аса күрделілілігіне байланысты іске аспады. «Қауіпсіздік» ұғымын жан-жақты
зерттеу барысында, оның ... ... ... анықталды. Сондықтан
да бұл проблеманы ашып, талдаудың ауқымды әдістемесі қажет болғандықтан,
оны экспликациялаудың ... ... ... ... ... және бақылау толық «қауіпсіздікті»
қамтамасыз етеді деп есептелгенде, реалистердің ... ... ... теңестіріле бастады;
3. біртұтас қауіпсіздік концепциясын жасап шығару талпыныстары реализм,
идеализм, өзара тәуелділік теориясы және ... ... ... ... ... ... ... зерттеулері, негізінен,
белгілі бір уақыт аралығының эмпирикалық мәліметтеріне сүйенгендіктен, ... ... ... ... алып ... Бұл ... батыс әлемінің әскери сипаттағы ... ... ... байланысты болды;
5. қауіпсіздік концепциясын қалыптастыру саясаткерлермен қатар, ... ... ... ... ... ... ... пайдасына көптеген манипуляциялау әрекеттеріне тап болды
[117].
Б. Бузан қауіпсіздік ұғымы өзге «ұлттық қауіпсіздік» ... ... ... ... да бір ... теория ретінде қызмет ететін деңгейде
жеткілікті түрде өңделмеген деп ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздік категориясын
зерттеу барысында өзіндік ... ... ... ... ... ... ұлттық мүдделері анықталады, одан кейін бұл
мүдделерге төнуі мүмкін ықтимал және шынайы қауіп-қатерлер ... ... ... ғана бұл ... ... ... ... алу
стратегиясы, яғни ұлттық қауіпсіздік саясаты қалыптасады [118].
Бэттлердің пікірінше, кез келген жүйе ... ... ... өзін-өзі, яғни тұтастығын сақтап қалуға, екіншіден, бұл тұтастықты
анағұрлым ұзақ ... ... ... ... ... байланысты бұл
талпыныстар өзге мемлекеттер мен халықаралық субъектілер құрайтын сыртқы
ортамен қарым-қатынас барысында ... ... Бұл ... ... ... оның қажеттілігі ұғынылуы тиіс, сондықтан да бұл процесс
субъективті болып табылады. Оның ... ... ... ... табады.
Қарапайым тілмен айтқанда, мемлекет мүддесі дегеніміз ... ... ... ... ... ... Бұл мүдделер ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Сыртқы
орта ... ... оның ... ... ... ... де
әр түрлі болып табылады. Соған ... ... ... ... ... қалады: территориялық тұтастық,
тәуелсіздік, немесе, саяси егемендік, экономикалық даму және ... ... ... сақтап қалу. ... ... ... ... ... келбетін сақтап қалу да
жатады. Бұл феноменді бейнелеу үшін ... ... ... ... ... ... мүдде» және «қауіпсіздік» ұғымдарын екі ... ... оның ... бұл ... сыртқы саяси
процестің түрлі ... ... ... ... ... екі ... ... саясаттың орнығуы мен қалыптасуы және оның ... ... ... ... ... ... ... кезеңге,
ал «қауіпсіздік» екінші кезеңге жатады.
Қорытындылай келе, А. Бэттлер категориялық аппаратқа «мүдде» және
«ұлттық ... ... ... ... ... мынадай анықтама
береді. Мүдде дегеніміз – мемлекеттің ... ... ... категориясы. Сыртқы саяси мүдде, яғни ұлттық мүдделер
мемлекеттің әлеуметтік-саяси табиғатынан, және де оның ... ... орны мен ... ... ... ... жалпы және
жеке қажеттіліктерінің көрінісі. Ұлттық қауіпсіздік – ел ... ... ... ... ... ... ... формалары,
әдістері мен құралдары. Халықаралық қауіпсіздік – әлемдік саясаттағы барлық
субъектілердің фундаменталды ұлттық мүдделері жүзеге ... ... ... ... ... Демек, халықаралық қатынастардың
геостратегиялық кеңістігінде үстемдік ететін субъект халықаралық қатынастар
жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... елдің, не лидердің ұлттық қауіпсіздігіне негізделеді [119,
с. 146-158].
Реализм бағытының өкілі ретінде А. Бэттлер халықаралық қатынастардағы
барлық мәселелер күш ... ... деп ... Оның ... ... мораль мен халықаралық құқықтың орны маңызды емес, өйткені
әр мемлекет өзінің ұлттық мүддесі тұрғысынан ғана ... ... ... ... ... пікірінше Вестфаль халықаралық
жүйесінің күйреуі және ... ... 1945 жылы ... ... ... ... ... жүйесінің дүниеге келуіне арқау болды.
Нәтижесінде, 1990 ... ... ... ... ... ... кооперативтік, адамзат, демократиялық әлем, ұжымдық
қауіпсіздік концепциялары дүниеге ... ... бір ... ... табылатын
кооперативтік қауіпсіздік концепциясының басты тұжырымдарын алғаш рет ... ... ... бір топ ... ... болатын. Олардың
пайымдауынша, «кооперативтік қауіпсіздік – бұл қатер төніп ... ... беру және ... ... ... ету арқылы, агрессияны тежеу
тетіктері». Бұл теория өкілдері ... ... ...... ... ала жоспарланған, қауіпті агрессияға ... ... жол ... ... П. ... пікірінше кооперативтік қауіпсіздік
жүйесі ... ... ... ... ... агрессорды
қорқытуға емес, агрессияның алдын алуға берік кепілдемелерді жасауға
бетбұрыс, ... одақ ... ... ... ... ... ... ету, үшіншіден, әскери саламен қатар басқа да ... ... ... ... ... қауіпсіздік
мемлекетпен қатар, трансұлттық, мемлекеттік емес ... да ... ... ... ... ... жүйесі қалыптасуы үшін, оған
қатысушы мемлекеттер өздерінің ішкі жағдайларының жақсаруына ұдайы ... ... тиіс ... ... ... ... тармағы Р. Кохэн мен Дж.
Найдың «Трансұлттық қатынастар және әлемдік саясат» кітабында баяндалады.
Кітап авторлары ... ... ... ... ... қарқынды
өзгерістерге көңіл аударады. Олардың пікірінше, халықаралық ... ... ... ... корпорациялар, үкіметтік емес
ұйымдар секілді ... ... ... ... халықаралық жүйенің
құрылуына алып келді. Реализм тұсындағы халықаралық қатынастар саласындағы
бей-берекетсіздік жойылып, ол ынтымақтастық ... ... ... орын берді [121]. Дегенмен Кохэн мен Най ... әр ... ... шешу ... күш ... жоққа
шығармайды. Ал, халықаралық жүйенің құрылымын олар мемлекеттер арасындағы
билік ресурстарының бөлінуі ретінде ұғынады.
Адамзат қауіпсіздігі концепциясы деп ... ... ... ... ... ... ... Сыртқы істер министрі
Ллойд Эскуорти ұсынған болатын. Оның тұжырымдауынша, бүгінгі ... ... жеке ... ішкі ... ұлғаюының кесірінен қорғалмаған
күйде қалып отыр [122]. Азаматтық ... адам ... ... ... мен терроризмнің кең етек жаюы, қоршаған ортаның ластануы
жаңадан қауіпсіздік концепцияларын қайта ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігінен келіп шығады деген
гипотезаға қарсы ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа стратегияның алты құрамдас бөліктерін көрсетеді:
- біріншіден, жағдай талап етіп отырған тұста адамзат қауіпсіздігінің
мақсаттарын қорғау үшін ... ... ... ... ... мәселен, Босния мен Косоводағы секілді, санкциялар мен
әскери араласулармен қатар, күштеу шараларынан тұруы мүмкін.
- екіншіден, мақсаты ... ... мен ... ... ... ... стратегияның нақты бір сипатта
адами шығындарды бағалау аса маңызды.
- үшіншіден, қауіпсіздік саясаты адам құқықтары, демократия мен ... ... ... ... ... интеграциялануы тиіс.
- төртіншіден, қазіргі заманғы қауіп-қатерлердің күрделі сипатын
назарға ала ... бұл ... ... ... ... мен ... қоғамның топтары сияқты акторлардың барлық
түрлерін қамтуы тиіс. Адам ... ... ... ... ... тек көпжақты ынтымақтастық қана
нәтижелі шешімдерді қабылдауға септігін тигізе алады.
- бесіншіден, ... ... ... ... ... ... Мысалы, бейбітшілікті сақтауға бағытталған сәтті
операциялар көптеген өлшемдерден ... және ... ... «көк ... адам ... ... ... көмекке жауаптылардан тұратын сан алуан акторлардың
тығыз іс-қимылдарына ... ... адам ... ... ... ... ұйымдары
болып табылатын үкіметтік емес ұйымдардың маңызы арта түсуде.
Өйткені, олар ... ... ... ең ... ... ... ... көрінді [122, с. 339-341].
Л. Эскуорти ұсынған қауіпсіздік саласындағы жаңа концепция, әрине, ... ... ... ... ... Онда ... тұлға,
индивид, оның қауіпсіздігі ең басты ... ... ... ... ... ... тұлға қауіпсіздігін мемлекеттен ажыратып, бөлек
қарастыру, концепцияның ... тұсы ... ... әлем концепциясының мәні басты назарды мемлекеттердің
саяси ... мен ... ... аударады. Бұл бағыт өкілдерінің
тұжырымдауынша, мемлекеттегі демократиялық үрдістер күшті ... ... бұл ... ... бастаудан алшақ тұрады. ... ... ... ... ... ... ... сайын халықаралық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету үміті де арта ... ... ... әлем ... ... субъект, әрекет етуші актор –
мемлекет болып ... ... ... ... ... ... қандайда да болмасын бір ел соғысты бастап, немесе әскери қақтығыстарға
түсіп жатса, демек бұл мемлекеттегі демократиялық ... ... ... Бұл ... Р. Арон ... ... құрылымдық
өлшемдерінің бірі деп атайды. Оның пікірінше, гомогенді жүйелер ... ... ... ... гетерогенділерге қарағанда анағұрлым
тұрақты және қарулы ... ... ... ... ... ... қасиет арта түскен сайын, мәселен Батыс ... ... ... да азайды. Бүгінгі таңда, өткен ғасырларда жиі ... ... ... ... Испания, Португалия және т.б.
елдердің арасында әскери ... ... болу ... өте төмен.
Дегенмен бұл концепцияны ... мен ... ... пікірінше
мемлекеттің саяси режимі тұрғысынан олардың сыртқы ... ... ... ... ... ... демократияға өту процесін бастан
кешіріп жатырған елдерде басым жағдайда азаматтық ... ... ... ... [111, с. ... соғысы дәуірінде, халықаралық қатынастар теориясының саласы
болып ... ... ... ... ... және ... ... болғандықтан, мемлекет халықаралық қатынастардың
негізгі акторы ретінде қарастырылды. Алайда, қос ... ... ... ... ... және ... ... халықаралық
қатынастар саласындағы зандылықтарды түсіндіруге қауқарсыз бола ... ... ... күрт ... екі ... әскери және
идеологиялық текетіресінің орнына, халықаралық жанжалдардан мүлдем өзгеше,
«жаңа» дәстүрлі емес ... ... ... ... қауіп-қатерлердің
қатарына посткеңестік кеңістіктің әр түрлі аймақтарында пайда болған діни
және ұлтаралық ... ... мен діни ... ... ... ... ... бизнесі секілді дәстүрлі емес қауіп-
қатерлер жатады. Жаңа жанжалдардың табиғатын түсіндіре алмаған реализм мен
неореализмның ... ... ... ... да жаңа жолдары пайда
болып жатты.
Ұлттық қауіпсіздік концепциясы Батыс әлемінде, атап айтқанда АҚШ-та
пайда ... ... ... ... ... ... бастап
посткеңестік ғалымдар да қауіпсіздік теориясын дамытуға өз үлестерін қоса
бастады. Олардың ... ... ... ... ... болған
жаңа қауіп-қатерлерді, азаматтық соғыстар мен ұлтаралық қақтығыстарды,
саяси режим транзитін, саяси ... және т.б. ... ... және ... қауіпсіздік, геосаясат мәселелерін зерттеумен
айналысқан тұңғыш отандық ... бірі У. ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің
басты қағидаларын, қауіп-қатерлердің ... ... атап ... ... Азия мен ... мысалында аймақтық қауіпсіздіктің басты
түйіткілді проблемаларына талдау жасайды.
Қазақстандық ... М. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне
«конституциялық құрылысты, ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы қатерлерден қорғалғандығын,
басқару мен ... ... ... құрылысының, әлеуметтік-
экономикалық және қоғамдық-саяси құрылымдардың тұрақты дамуы мен қызмет
етуін ... ... ... және ... ... ... пен келісімді сақтау; басты құқықтар мен бостандықтарды қорғау,
мемлекет, жеке тұлға мен қоғамның мүдделерін ескере отырып өмірлік ... ... ету» деп ... ... ... Лаумулиннің тұжырымдауынша аймақтық қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру
үшін, ең алдымен, бұл аймаққа кіретін ... ... ... ... ... ... анықтап алу қажет. Оларға М. Лаумулин
территориялық ... ... пен ... ... [71, с. 370-371].
Қазақстандық саясаттанушы С. Кушкумбаев аймақтық қауіпсіздік ... ... ... ... Оның ... ... жүйесі ортақ мүдделерді жүзеге асыруға арналған ... ... ... [80, с. ... Кушкумбаевтың пікірінше, бүгінгі таңда Еуразия кеңістігінде аймақтық
қауіпсіздік режимдерінің: жалпы қауіпсіздік, ... ... ... ... ... ... ... модельдердің
барлығы да көрініс тапқан. Жалпы қауіпсіздік концепциясы конфронтациядан
бас ... мен ... ... ... оның мәні ... ... жеке
мүдделерден басым болуымен ерекшеленеді. ... жеке ... ... ... ... ... бас ... және
қорғаныс мақсатында күш қолдану, басқа мемлекеттерге қатысты ... жету ... бас ... ел ... ... ... ... емес; қару-жарақтар мен қарулы күшті қысқартуды
жалпы ... ... ... ретінде мойындау» жатады. Ұжымдық
қауіпсіздіктің басты принципі, мүше мемлекеттің біреуіне жасалған агрессия
жалпы жүйеге қарсы ... ... ... ... халықаралық
ынтымақтастықтың бір түрі болып табылады. Альянс және коалициялармен
салыстырғанда, ұжымдық ... ... ... таңдаған жүйе мүшесіне,
яғни ішке де бағытталуы мүмкін. Кооперативтік қауіпсіздікті ... ... ... ... ... Бұл тұста превентивті
дипломатия, ... ... ... ... және ... ... берулердің рөлі үлкен. Кооперативтік қауіпсіздіктің
ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... формалды институттардың
міндетті еместілігі. ШЫҰ, АСЕАН, АӨІСШК ... ... ... бола алады. Егер де ұжымдық қауіпсіздік жүйесі
агрессорға тойтарыс беруге ... ... ... ... ... ... ... қаупін азайтатын превентивті
шараларды дайындау мен қабылдауға бағытталған [82, с. 21-23].
Сонымен бірге С. Кушкумбаевтың пікірінше Орталық Азия елдері ... ... мен ... ... ... ... ... нығайту мәселесіне келгенде бұл елдер үлкен бейімделгіштік
пен ортақ мүдделілік танытып отыр [124].
Қазақстандық саясаттанушы Е. ... ... ... ... әскери, экономикалық, демографиялық әлеуетпен
қатар қоғамның саяси еркі ... ... ішкі ... ... ... ... ... [68, с. 11-14]. Саясаттанушының
пікірінше «тұлға қауіпсіздігі кез келген қауіпсіздік ... ... ... және ... ... отырып, ұлттық қауіпсіздік ұғымына
«қоғамның қатардағы мүшелерінің қалыпты, толыққанды өмір ... және ... ... мен ашық ... ... ... ... оңтайлы жағдайды
қамтамасыз ету» деп анықтама береді. Осылайша ол «қоғам қауіпсіздігінің
негізін азаматтардың ортақ мүддесі ... деп ... [67, с. ... ... ... М. Шайхутдиновтың пайымдауынша ұлттық
қауіпсіздік өзін аман сақтап қалу инстинктін ... және ... ... ... саясатты жүргізуге ұмтылатын кез ... ... ... ... басымдығы болып табылады. М. Шайхутдинов ұлттық
қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... және көп қырлы феномен ретінде қарастырады. Ғалымның ... ... ... ... ... ... нақты анықтап алу
қажет, өйтпеген жағдайда мемлекеттің шектеулі ресурстары ... ... бұл өз ... ... ... ... ... [92, с. 282].
Қазақстандық саясаттанушылар Л. Иватова мен А. ... ... ... ... үшін ... ... ... режиміне,
идеологиясына назар аудару қажет, өйткені оның басымдықтары мемлекеттің
ішкі себептері мен әлемдегі жалпы ... ... сай ... ... ең алдымен өзінің өміршеңдігінің тұрақтылығын ойлайды, сондықтан
да ... ... ... ... оған ... ... тұрақты дамуды қамтамасыз етуге арналған» деп
тұжырымдайды. Осы ой желісін өрбіте келе «қауіпсіздік ... ... ... дағдарыс жағдайында қоғамның деструктивтілігі және өзге де
қатерлер кезінде ... ... ету ... шағын
жүйелерінің мемлекеттік институттардың ұйымдастырушылық ықпалымен ... ... ... дербес шеше алатын қабілетін көрсетеді»
[66, 24 б.] деп тұжырымдайды.
Түйіндей келе Л. Иватова мен А. ... ... ... және мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... деп ... Осы ... алғандағы қауіпсіздіктің
бірнеше нысаналары бар. Бір жағынан, ... ...... ... ... мен мемлекеттің өмірлік маңызды негіздеріне тиетін зиянның
алдын алу қабілеті ... ... ... – олардың қорғалу жағдайы,
үшіншіден – дамыған қауіпсіздік ... ... ... ... Бұл мемлекет өмірінің нақты тарихи даму кезеңіне, оның биліктік,
атқарушы және сот құрылымдарының ... мен ... ... ... мен ... ... сипатына байланысты [66, 22 б.].
Осылайша, біз саясаттану ғылымының категориясы ретіндегі «қауіпсіздік»
ұғымының теориялық-әдістемелік негіздерін, шетел және ... ... ... парадигмасының маңызды деген ... ... ... жасап өттік. Жоғарыда қарастырылған
мәселелерді жинақтай келе ... ... ... ... ... концепциясының эволюциясы барысында басты
объект мемлекетпен қатар жалпы ... ... ...... ... ... ... «қауіпсіздік» ұғымы нақты бір объектінің функционалдық
қасиеті болып табылады. Яғни ... бір ... ... ... ... да бір ... ... немесе оны бейтараптандырған, немесе
алдын алу барысында ғана өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді;
3. үшіншіден, ... ... ... ... үрдісі заманында
аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етудің ең тиімді және
нәтижелі жолдары ... ... ... ... ... ... ... концепциялары болып табылады.
1.2 Қауіпсіздіктің қатері ретіндегі есірткі бизнесі ұғымын зерттеудің
теориялық негіздері
Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздік және ... ... ... ... ... ... әдіс, салытырмалы талдау, контент
анализ және факторлық анализ секілді әдіс-тәсілдерге негізделеді. ... ... ... жағдайда әлемдік есірткі бизнесі жүйесіндегі
Оңтүстік Америка, жекелегенде «анд ... ... ... объективті түрде олардың Орталық Азиядағы есірткі мәселесін
қозғаған еңбектері мардымсыз. Ал, ... және ... ... ... бизнесіне арналған жүйелік зерттеулері тек соңғы
жылдары ғана шыға бастады. Осыған байланысты ... ... ... ... зерттеудің негіздері осы күнге ... ... жоқ. ... ... нақты есірткі қаупін талдауда
қолданылатын ортақ, бірыңғай категориялық ... ... ... әлі күнге дейін сақталуда.
Қазіргі кезеңде қауіпсіздік мәселесінің өзекті ... ... ... ... ... қатар сарапшылар арасында «есірткі
трафигі», «заңсыз есірткі ... сөз ... ... ... орай ... арасында бүгінгі таңда есірткі бизнесі саласында
белсенді түрде қолданылатын ... ... ... ... мақсатта бұл ұғымдарға ғылыми анықтама беріп, әрқайсысын ... ... ... өту ... және ... әдебиеттерде есірткі бизнесі ұғымы басым жағдайда
көлеңкелі экономиканың бір саласы ... ... ... бір ... біржақты сипатта қарастырылады. Мысалы, ... ... ... мен Б.Ф Калачевтың тұжырымдауларынша «есірткі бизнесі термині кең
мағынасында есірткілерді заңсыз тарату арқылы ... ... ... ... ... ... сипаттайды» [125].
Қазақстандық зерттеуші Б.С. Турлубеков «есірткі бизнесі – пайда табу
мақсатында есірткі өнімдерін, психотропты ... ... ... ... ... экономикалық қызмет түрі» [126] деген ... Бұл ... ... ... ... ... заңсыз
экономикалық іс-әрекеттердің бір саласы ретінде тар мағынада қарастырылып,
оның қоғамдық қауіпсіздікке, ұлттың денсаулығы мен дамуына ... ... ... тарихи және т.б. аспектілер назардан тыс қалған.
Тек соңғы жылдары ғана, есірткі ... ... ... ... ... аспектілерден тұратын кешенді ұғым ретінде
қарастырыла бастады. ... ... ... Ж. ... ... трафигі – тарихи, халықаралық, әлеуметтік-саяси,
медициналық секілді ... ... ... тиіс ... құбылыс» [46, с. 36]. Біздің пікірімізше, бұл анықтамада есірткі
мәселесінің мәні анағұрлым кең тұрғыда ашылған.
Осы ой желісін ... ... ... ...... есірткілік
заттар мен психотропты өнімдерді өсіру, дайындау, өндіру, тасымалдау мен
сату саласындағы заңсыз ... ... деп ... ... аталмыш анықтамадағы есірткі бизнесі ұғымын сонымен бірге ... ... ... табу ... ... бір ... яғни көлеңкелі
экономиканың бір саласы ретінде де ... ... ... ... ... ... ... ұғымы экономика ғылымында белгілі бір қызмет
көрсету немесе өндірістік негізде ... табу ... ... ... ... «есірткі бизнесі» және «есірткі трафигі» ... ... тең ... ... ... ... емес. Себебі, есірткі
бизнесі заңсыз есірткі айналымы саласындағы барлық ... ... ... ... осы ... ... ... бірі болып
табылады. Өйткені, есірткі трафигі дегеніміз – есірткілерді сату ... ... ... ... тораптары мен арналарының
жиынтығы.
Ресейлік зерттеуші Е. Степанова ... ... мен ... ... ... ... рөлі» еңбегінде есірткі мәселесін
ғылыми тұрғыда зерттеп, осы салада қолданылатын көптеген ұғымдарға өзіндік
авторлық ... ... Ол, ... ... – көлеңкелі экономика
саласына жатқыза отырып, есірткі мәселесін жанжалдар және ... ... ... Е. Степанованың пайымдауынша көптеген әскери
жанжалдардың ошағы есірткі өндіруші аймақтарда ... дәл ... ... ... мен ... арасындағы қарым-қатынасы
анағұрлым айқын ... ... ... [12, с. ... бизнесін құрылымдық сипатта талдай отырып Е. Степанова оның
бірнеше элементтерін көрсетеді. ... ... ... ...... ... ... мен транзиті. Есірткі трафигі
жаһандану процесінің ықпалына ... ... ... ... ... Егер де есірткі трафигі белгілі бір формада және ауқымда іс ... ... ... ... ... ... ... нақты бір өңірлерде
шоғырланған. Бұл өңірлерге ... ... «Анд ... ... ... Орта ... ... жарты ай» (Ауғанстан, Пәкістан,
Иран) және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы «Алтын үшбұрыш» (Мьянма, ... ... ... ... және ... ... провинциялары) елдері
кіреді [12, с. 15].
Автор Орталық Азия елдеріндегі есірткі бизнесі таралуының басты ... ... ... ... ... осы ... ... трафигінің
жүйесін, оның қалыптасу және таралу ... ... ... ... тұжырымдауынша, ауған есірткілерін тасымалдау басты транзиттік
бағыттарының Орталық Азия елдеріне көшуінің ... ... ... ... бар [12, с. ... ... ... байланыстардың үзілуі, өнеркәсіптік
өндірістің құлдырау, халықтың өмір сүру ... күрт ... ... және оның ... ... ... салаға
өтуі жатады.
Басты «техникалық» себеп бұрынғы кеңестік ... ... ... ... ... шығарылғанынан кейінгі Орталық Азия елдері
шекарасының ашықтығы болып табылады. Мұндай ... ... ... және ... бір деңгейде дамыған және ... ... ... жол және ... ... бар ... Азия ... Ирандағы есірткіге қарсы күрес пен шекаралық ... ... ... апиынды Европаға тасымалдаудың қолайлы баламалы жолына
айналды. Трансшекаралық есірткі тасымалына этникалық ... да ... екі ... да ... тұратын ауған-пәкістан шекарасы секілді,
Ауғанстанның Тәжікстанмен, Өзбекстанмен, Түрікменстанмен шекарасының екі
жағында тәжіктер, өзбектер және ... өмір ... [12, с. ... ... ... ... Азияға есірткі тасқынының ағылуын
және аймақтың классикалық транзиттік ... ... ... ... және ... ... ... себептерімен
қатар, мемлекеттік биліктің қауқарсыздығы мен сыбайлас жемқорлық, ... ... ... ... да ... етті.
Автордың пікірінше, Орталық Азиядағы есірткі ... мен ... ... ... бар. ... Тәжікстанның Орталық Азия
аймағындағы есірткі ... ... ... осы ... ... ... ... тұспа-тұс келді. Сондай-ақ, аймақтағы
исламистік бағыттағы қарулы оппозициялық топтардың ... ... ... назар аудартады. Олардың ішіндегі ең танымалы, партизандық
күрес, террористік әдістермен қоса ... ... ... түрде
тартылған Өзбекстанның ислам қозғалысы болып табылады. Ресми билікке ... ... ... ... тап ... ӨИҚ ... ... трафигі жалғыз табыс көзі болды [127]. Алайда, Е. ... ... ... кең ... Өзбекстан ислам қозғалысының Орталық
Азияға тасымалданатын ауған есірткілерінің 70 пайызын ... ... ... Оның ... мұндай мәлімдемелер шындыққа
жанаспайды. Өйткені, Орталық Азия елдеріндегі саяси элита тарапынан есірткі
бизнесіне ... ... ... ... ... және діни
оппоненттерін бейтараптандыру мақсатында қолдану ниеті байқалуда. Яғни,
есірткі мәселесінің ... ... ... ... ... ... ... келіп жатқанда, оппозициялық топтарды ... ... ... ішкі ... мен ... жоқ, тек ... ... көрсетуге мүмкіндік берді. Түптеп келгенде, 2001 ... ... ... ... құрған талибтердің радикалды ислам режимі ... ... ... ұйымдардың ықпалымен Орталық Азия
елдеріндегі ислам экстремистері мен ... ... ... себептер де үлкен септігін тигізді. Бұл ішкі себептердің қатарына ауыр
экономикалық жағдай, кедейлік, ... ... ... ... ... ... сипаты, олардың әлеуметтік
базасының әлсіздігі және т. б ... [12, с. 232]. ... ... ... саяси мақсатта эксплуатациялау есірткі бизнесіне қатысы
бар кейбір ... ... ... мүдделерін қорғау мақсатында
жүзеге асырылуда.
Ресейлік ғалым А. Глинкин есірткі ... ... ... ... және т. б. аспектілерден тұратындығын атай ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Оның пікірінше
ғылыми ... ... ... ... және ... өмірде
қолданылатын «есірткі бизнесі», «есірткі трафигі», «заңсыз ... ... ... ... ... Есірткі айналымындағы заңсыз
сөз тіркесін қолдану қажеттілігі бар, ... ... ... ... ... ... қатаң бақыланатын, ғылыми мақсатта
және дәрілер ... үшін ... ... ... етілген) есірткілер мен
психотропты заттар бар. 1953 жылы қол қойылған және 1963 жылы ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру
үшін медициналық және ғылыми мақсаттарда апиынды өндіру тек 7 елге ... ... ... ... ... ... Иран, Түркия, КСРО және
Югославия. Уақыт өте келе сан алуан ... ... ... ... ... 1999 жылы бұл ел, ... сұранысты қанағаттандырарлық
деңгейде 1300 тонна апиын өндірді [23, с. 4].
Медициналық мақсаттағы ... ... ... ... ... Оның басты екі себебі бар: емдеу барысында, ... әсер ... ... ... ... ... ... ісік және ЖИТС ... ... ... медициналық пайдаланудың өсуін туғызып отырған, Батыстағы
халықтың қартаю процесі [23, с 5].
А. Глинкиннің пікірінше, есірткі бизнесі өзінің халықаралық ... ... ... ... ... ... кеңейту мен экспансиясы
мақсатында жаһандануды ұтымды түрде пайдалана ... ... ... ... ... ... өзгерістерге тезірек бейімделеді. Яғни,
ғалымның пікірінше әлемде болып жатқан қарқынды ... және ... ... ... ... кең ... таралуына және дамуына
оң әсерін тигізуде. Демек, есірткі ... тез ... және ... ... зерттеушілер В. Булавин мен А. Лавут Орталық Азия елдерінің
есірткі тасымалдаушы транзиттік аймаққа айналуына себеп болған ... ... ... және аймақ мемлекеттерін байланыстырушы ислам дінін
атап көрсетеді. Олардың пікірінше діни ... ... ... ... ... Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан мен Тәжікстандағы
есірткі саудагерлері үшін ислам діні ортақ тіл табысуға септігін ... ... ... ... ... аталмыш діни факторға
сонымен бірге этникалық себептерді де қосуға болады. Өйткені, ... Азия ... ... екі ... әдетте, бір-бірімен
тығыз байланыстағы этникалық топтар да өмір сүруде [23, с. 150].
Сонымен бірге, бұл мемлекттердің ... ... көп ... ... ... В. ... мен А. ... есірткі бизнесі саласындағы
этникалық ... ... ... бар екендігін жоққа шығармайды. Мәселен,
Қырғызстанды мысалға ала отырып «шикізатты дайындаумен және ... ... ... ... ...... ... тасымалдауда тәжіктер мен әзірбайжандықтардың үлесі зор» деп
көрсетеді [23, с. 153].
Орталық Азия қауіпсіздігі мен ... ... ... ... зерттеген
тұңғыш авторлардың бірі Марта Брилл Олкотт пен Наталия Удалова-Зварт. Олар
аталмыш мәселені жүйелі түрде сараптай отырып, ... Ұлы ... ... аса ... ... ... жанданып келе жатыр деп тұжырымдайды.
Авторлардың пікірінше Орталық Азия аймағы таяуда ғана халықаралық ... мен ... ... ... ... айналды. Осыған
байланысты аймақ елдерінің әлеуметтік, экономикалық, құқық қорғау және ... ... ... ... тұр. ... ... аймақтағы
ұйымдасқан қылмыстың, сыбайлас ... діни ... ... ... жайылуына орасан зор ықпал етуде. Әсіресе Тәжікстанда
болған азаматтық ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста деп есептейді сарапшылар [128].
Орталық Азиядағы есірткі бизнесінің қарыштап таралу себептерін талдай
отырып батыс ғалымдары Марта Брилл ... пен ... ... ... ретінде Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Түрікменстанның «Алтын
жарты ай» (Ауғанстан, Пәкістан, Иран) елдерімен ... ... ... ... Авторлардың пікірінше Орталық Азияның әлсіз қорғалған
шекаралары әлемдік апиын орталығы ... ... ... ... ірі ... тасымалдануына тосқауыл бола алмайды. ... ... ... ... ауыр ... бастан кешіріп отыр.
Жаппай жұмыссыздық, денсаулық сақтау мен білім беру ... ... ... ... ... қолайлы жағдай туғызуда. ... Азия ... ... ... ... геосаяси және
әлеуметтік-экономикалық, құқықтық факторларда жатыр.
Жалпы, Марта Брилл Олкотт пен Наталия Удалова-Зварттың ... ... ... ... ... ... ... талдаулардың бірі
екендігін атап өту қажет . Есірткі трафигін «дәстүрлі емес қатер» санатына
жатқыза отырып, ... оны жаңа ... ... ... ... пікірімізше, Орталық Азиядағы есірткі мәселесін ... ... ... ... ... мақсатына адекватты түрде сай
келмейді. Өйткені, қазіргі кезеңде есірткі ... ... ... ... есірткі транзиті мен тасымалын бейнелеу үшін қолданылады. Ал
еңбекте, есірткі проблемасының бұдан да ... ... ... ... М. ... Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздік
мәселесін жүйелі түрде қарастыра отырып, аймақтағы барлық ... ... да бір ... ең кем дегенде төрт топтағы қатерлердің алдында тұр
деп есептейді:
- Бірінші қатер әртүрлі формадағы ... ... ... ... ... жаю мүмкіндігімен байланысты.
- Екінші қатер Орталық Азияның сыртқы ... ... ... мен ... ... ... бар және ... болатын
қарулы қақтығыстармен байланысты.
- Үшінші қатер есірткі саудасы мен ... өріс ... ... ... төртінші қатер, жанама жаппай қырып-жою ... ... ... [44, 3 ... ... ... есірткі саудасы ел тұрғындарының негізгі
бөлігінің өмір сүруінің басты ... ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттеріндегі есірткі бизнесінің таралу
себебі ... ... ... ... ... қауымдастықтың, әсіресе
Ауғанстанмен көрші мемлекеттердің, контртеррористік ... осы ... ... проблемасын шешеді деген үміттері ақталмады.
Талибтердің талқандалуымен және Хамид Карзайдың жаңа үкіметінің билік
басына келуімен Ауғанстандағы есірткі өндіру ... ... ... және ... өзінің жаңа сатысына аяқ басты деуге болады. Бірқатар
болжаулар бойынша, осы елдегі апиын шикізатын өндіру ... ... түсу ... ие. ... ... ... ... тіпті,
орта мерзімдік болашақта, осы мәселе олардың ... ... ... ... біршама келеңсіз әсерін тигізуі мүмкін.
Әлеуметтік сферада есірткі саудасы мен нашақорлықтың өсе ... ... ... Азия ... ... генофондына қатер
төндіреді. Бүгінгі күнде біздің аймақта марихуана, гашиш секілді есірткі
түрлерінен оның ауыр ... ... ... өту ... Осы ... ... және денсаулыққа аса зиян психотропты заттарды тұтыну тез өсіп
отыр, яғни ... ... ... қауіпті процесі байқалуда.
Осыған байланысты, сарапшылар Орталық Азия ... ... ... ... ... қарқынды өсетіндігін айтуда.
Орталықазиялық ... ... ... оның ... ... ... ... мен люмпендену процесі күшейе
түсуде.
Осы мәселенің ... ... ... ... ... – наркомафия
аймақтық және ұлттық тұрақтылықтың болуы мен сақталуына мүдделі емес.
Есірткіден ... ... мол ... ... ... ... одан тыс ... елдерде күйретуші ықпал ететін күштерді қолдауға
жұмсалады. Сондықтан, есірткі проблемасы ... ... мен ... ... өте ... ... ... табады. Яғни,
есірткі саудасынан ... ... ... Азия ... ... қаржыландырудағы негізгі көздердің бірі болып табылады.
Экономикалық сферада ... ... ... басты проблемасы
экономиканың криминалдануы болып табылады. Экономиканың ... ... ... Азия ... ... ... дамуы үшін
негізгі қатерлердің бірінен саналады [44, 4 б.].
Аймақтағы қауіпсіздікті ... ету ... М. ... ... ... ... көрсете кету қажет.
1. Біз үшін Ауғанстандағы бүгінгі күндегі қалыптасып ... ... аса ... ... ... барлық әлемдік қауымдастық үшін
Ауғанстандағы жағдайдың реттелуі маңызды міндеттердің бірі, ал ол, ... ... ... ... да ... сырттан қолдау
көрсетуді тыюды, наркотраффик пен қару ... ... және ... ... кедейлік пен жұмыссыздықпен күресуге көмек
көрсетуін қамтиды. Сонымен қатар, терроризм мен экстремизмнің бастау ... ... ... Және, осы жобада Ауғанстандағы ситуация әлемдегі
терроризм мен экстремизмнің кең ... ... ... туғызатын басты
факторлардың бірі болып табылады.
2. Орталық Азия елдері үшін ... ... ... одан ... ... мәнге ие. Бүгінгі күнде Орталық Азияның аймақтық қауіпсіздік
жүйесінің нақты негізіне ұжымдық қауіпсіздік туралы ... ... ... ... ... ... ... кезде ұжымдық қауіпсіздік туралы
Келісімді реформалауда үлкен жұмыстар істелінді. Осы орайда, ... ... ... ұйымының Жарғысын өткен жылдың соңында ... мүше ... ... ... ... ... ... ұжымдық
қауіпсіздік Келісіміне халықаралық аймақтық ... беру ... және осы ... оның ... мен саяси салмағының өсуіне алып келді
[44, 5 б.].
Осының нәтижесінде, бүгінгі күнде ұжымдық қауіпсіздік Келісімі аймақтың
қауіпсіздік жүйесінің қалыптасуының ... ... ... ... Тұтас
алғанда, ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... Азия ... үшін
аймақтың қауіпсіздік жүйесіндегі бастапқы деңгей болды. Одан үлкен
ауқымдағы елдерді ... ... ... ... ... ... ұйымы болып табылады. Осылай, М. Әшімбаевтың ... ... ... екі деңгейден тұратын қауіпсіздік жүйесі ... ... ...... ... ... ... екінші – Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымы. Және, осы деңгейлер орнықты, өйткені бірінші ұйымға
мүше ... ... ... бір ... екінші ұйымға да енеді. Осы
жағдайда аталмыш деңгейлер ... ... ... үшін ... тетіктерін жасақтау қажеттігі туындайды. Осы орайда, әр
деңгейдегі ... ... ... әрі анық ... аса ... [44, ... бірінші деңгейде негізгі назарда әскери-техникалық ынтымақтастық,
шекараларды күзету, әуе қорғанысы және т.б. болуы тиіс.
Ал, екінші деңгейде басты назар ... ... ... ... ... ... және ... аудандардағы
сенім шараларын жолға қоюға бағытталуы тиіс [44, 5 б.].
Қазақстандық саясаттанушы Д. Сатпаев Орталық Азиядағы есірткі бизнесін
талдай ... бұл ... ... ... ... өзге ... бар деп ... Орталық Азия мемлекеттерінің арасындағы аймақішілік алауыздықтар мен
келіспеушіліктер есірткі бизнесіне қарсы күреске ... ... ... ... жоқ, ... Азияның кейбір
елдеріндегі ауыр әлеуметтік-экономикалық жағдай;
3. Орталық Азияның ... ... ... ... ... ... түсу қаупі;
4. өкінішке орай, есірткі саудасы мен есірткі мафиясына қарсы күресте
профилактикалық жұмыстар назардан тыс қалып, ... күш ... ... Орталық Азиядағы экстремистік және террористік ұйымдардың
белсенденуі, бұл ... ... екі ... ... ... ... құқық қорғау органдарының көңілін аулайды;
7. аймақтағы жағдайды шиеленістіру мақсатында, өздерінің ... ... ... ... береді. Мұндай
кооперацияның ықтималдылығы Орталық Азияның кейбір елдеріндегі саяси
элитаның ауысуы кезеңінде айқын көрінеді, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... алып келуі мүмкін [50, с. 40].
Экстремизм мен есірткі бизнесінің тиімді қызмет етуші бір организмге
айналу қаупін атай ... Д. ... бұл ... жаңа ... туғызып
отыр деп есептейді. Бұл қауіп, көп жағдайда ескерілмей қалып жататындығына
қарамастан, оны сараптау әлемдік және ... ... ... ... ... зерттеуде үлкен орын алады, «көпшілік үшін ... пен ... ... ... ... ... бірі ... есірткі трафигінің идеологиялық негізі туралы сөз ... Бұл ... ... ... ... өте ... ... табылады» [50, с. 40].
Яғни, сарапшының пікірінше, есірткі өндірісі мен ... ... ... ... ... ... жеткенде, бұл есірткі бизнесіне
қарсы күресте ... ... ... қажеттілігін тудырады. Сонымен бірге,
көптеген радикалды ұйымдардың ... көзі ... ... ... қарсы күрес, көптеген елдерде басымдылыққа айналған терроризмге
тойтарыс берудің көлеңкесінде ... ... ... Ал ... ... қарсы күрестің нәтижелілігі, саясаттанушының тұжырымдауынша,
Орталық Азия елдерінің бұл ... ... тіл ... ... ... Бұл ... өзара іс-қимылдар Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізілу
керек деп есептейді сарапшы.
Тәжікстандық зерттеуші К. ... ... ... мен ... ... ... талдамастан бұрын, алдымен келесідей екі ұғымды
ажырату қажет деп есептейді:
1. есірткі тауар ретінде;
2. ... ... ... ... ... ... қауымдастықтың тауар ретіндегі
есірткіге деген сұранысы әрдайым болатындығын мойындауы қажет. Оларды өсіру
мен сатуға ... салу ... ... ... жол ... ... түрде
есірткілік дақылдарды өсіру мен сатуға рұқсат беру заңсыз есірткі айналымын
төмендетіп қана қоймай, сонымен ... оның ... ... ... және ... өнімдері секілді есірткілерді өсіру мен өндірудің
мамандандырылуына алып келеді. ... кез ... ... ... алу
мүмкіндігі, мафиялық трансұлттық корпорациялардың құрылуына, есірткі
бизнесінің таралуына жол бермей, осы саладағы ... ... ... с. ... та, ... пікірімізше, есірткі өндірісі мен саудасын мемлекеттік
деңгейде заңдастыру бұл ... ... ... одан әрі ... әбден
мүмкін. Осы сарындағы пікірталастар әлемдік ... әлі ... ... ... қарамастан, заңдастырудың тиімділігі, оның салдарлары
туралы нақты зерттеулер, өкінішке орай әлі күнге дейін жоқ. Ал ... ... ... және т.б) ... ... саясат үлгісі Орталық Азия елдері үшін ... ... ... ... отыр.
Ресейлік сарапшы А. Куртов Орталық Азиядағы есірткі бизнесі мәселесін
тарихи ... ... ... ... оған ... ... сәтсіздігінің
себептерін ашуға тырысты. Оның пікірінше, Орталық Азия елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... трафигінің арналары өтетін елдердегі мемлекеттік құрылымдар
мен құқық ... ... ... сыбайлас жемқорлық жайлаған,
олар тіпті есірткі бизнесімен біте ... ... ... ... ... ... Тәжікстан
зерттелген барлық 133 елден 128 орын алып Орталық Азия елдері ішінде
бірінші орынды ... ... 118 ... ... – 101, Қазақстан
– 99 сатыда орын тепті;
2) ТМД елдеріндегі биліктің авторитарлық сипаты есірткі бизнесіне ... ... ... ... ... Мемлекет басшылығында
демократиялық саяси жүйе жағдайында ... ... ... жоқ. Бұл ... құрылымдардағы әр түрлі сипаттағы
бассыздықтарға алып келеді. ... ... ... ... күрес
Орталық Азия елдеріндегі шынайы демократиялық өзгерістерді іске асыру
нәтижесінде ғана жемісті болмақ. ... ... ... ... ... элитаның кландық сипаты және олардың арасындағы
шынайы күрес қаржылық ресурстарға иелік ету үшін де ... ... ... ... ... ... ... қаржылар да жатады [11, с. 25].
Сонымен бірге, сарапшының пікірінше, тәуелсіздік алған ... ... ... ... асырылған экономикалық ... ... ... ... ... Себебі, жаңа меншік иелері жаңа бизнес
әлемі үшін іс-әрекеттердің қылмыстық типін алып келді.
Сайып ... А. ... ... ... ... ... ... күрестің ең тиімді және нәтижелі жолы – ол халықтың
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... автоматты түрде есірткі қылмыстарының толығымен
тыйылуына алып ... Ол тек ... ... ... ... жоқтығынан
есірткі құрығына түскендердің санын азайтуға септігін тигізеді [11, с. ... ... О. ... ... ... есірткі
айналымының дамуына келесідей факторлар ықпал етті:
1. Геосаяси фактор. Табиғи өнімдерден дайындалатын есірткі өндірісінің
ошақтары негізінен тұрақсыздық сақталынып ... ... ... ... ... ... ... – саяси құрылыстың даму
деңгейінің төмендігі, мемлекеттік басқарудың ... ... ... ауыл шаруашылық жерлердің болуы (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі барысында заңнаманың ... оның ... ... немесе жетілмегендігі есірткі бизнесінің ... ... ... Ауыл ... ... ... жоқтығы, әсіресе
географиялық тұрғыда шалғай орналасқан аудандарда ... ... ... ... ... ... ... қиындата
түсіріп, бұл аймақтарды қалпына келтірудегі басты кедергілердің бірі болып
табылады;
3. Қоғамның криминалдану ... ... ... ... араласу арқылы қаржылық жағдайды ... ... Бұл ... ... қаржылық және ресурстық мүмкіндіктері
шектеулі белсенді ... ... ... ... ... Сонымен
бірге, созылмалы экономикалық дағдарыс жағдайында есірткі бизнесіне араласу
халықтың біршама бөлігін жұмыспен қамту мәселесіне септігін тигізеді;
4. Сыбайлас жемқорлық. Есірткі ... және ... ... бір сипаты мемлекеттік органдардағы сыбайлас жемқорлықтың жоғарғы
деңгейі болып ... ... ... ... саясаткерлерді, құқық
қорғау органдары, кеден, әскер адамдарын ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге, территориясында осы
тектес қылмыстық құрылымдар ... ... ... ... ... заңсыз қызметті тоқтатуға, қылмыстық топтардың орталығы мен
буындарының көзін ... ... ... Ішкі ... ... ... сипаттағы есірткілерді өндірушілердің
барлығы мемлекеттілік институттары дамымаған бұрынғы отар елдер ... ... ... ... позицияларға (ауыл шаруашылығы
өнімдері, орман, өнеркәсіптік қазбалар) тәуелді бұл елдердің әлсіз дамыған
экономикасы анағұрлым ... және ... ... нарығына көшуге мәжбүр
[24, с. 79-80].
Сонымен жоғарыда айтылғандарды жинақтай келе мынадай ... ... ... ... ... ... қатар есірткі трафигі
ұғымын ортақ мағыналы, бірдей категориялар ретінде қолданады. Дегенмен,
біздің пікірімізше ... ... кең ... есірткі бизнесінің
құрылымдық бір тармағы, бір түрі есебінде қарастырған ... ... жүзі ... ... ... ... есірткі бизнесі
дегеніміз – жалпы әлемдік қауіпсіздікке қатер төндіруші заңсыз есірткілерді
өсіру, өндіру, дайындау, ... және ... ... ... ... ... болса, ал есірткі трафигі дегеніміз – заңмен ... ... ... ... тасымалдаудың жолдары мен
арналарының жүйесі.
1.3 Ғаламдық есірткі бизнесінің халықаралық құрылымы
Бүгінгі таңда әлемдегі есірткіні тұтыну мен ... ... ... ... анық. Бұл жәйтті осы мәселені зерттеумен ... ... ... ... мәліметтері қуаттайды. Жан-
жақты қабылданып жатқан шараларға қарамастан жер ... ... ... соған байланысты ұйымдасқан қылмыстық топтардың ... ... ... ... бұл кесапатты түпкілікті шешуге
арналған қандай да бір әмбебап құралды әлі күнге дейін ойлап ... ... ... ... ... ... ... күйі жоғарғы деңгейдегі
табыстылығымен, кез ... ... тез ... және ... халықаралық дәрежеде ұйымдасуымен ерекшеленеді. Өзінің ... мен ... ... ... ... ... ... заңды түрлерімен салыстырғанда дүние жүзінде ... ... тез ... және ... бағыттағы есірткі желісін кеңейту
мен тарату мақсатында жаһандануды ... [23, с. ... ... ... мен ... ... өсуі ... есірткі
қатерінің басты айқындаушы факторы екендігіне қарамастан, бұл мәселенің
өзге де аспектілері бар. Газет пен журнал ... жиі ... ... экономикасы», «есірткі долларлары», «есірткі туризмі», «есірткілік
спид» тектес терминдер есірткі қатерінің құрамдас бөліктері болып ... с. 24] ... ... ... ... ғаламның бірсыпыра
мемлекеттерінде байқалады. Олардың қатарына сарапшылар Испанияны, Италияны,
Польшаны, ... ... ... ... ... ... ... және бірқатар африкалық мемлекеттерді
жатқызады. Мұнда заңсыз есірткі бизнесімен айналысатын саудагерлер заңды
экономикаға еніп, ... және ... ... ... ұстап тұр
[23, с. 24].
Есірткі мафиясының ықпалы экономикамен ғана шектелмейді. Олар, сонымен
бірге, өздерінің ... ... ... ... ... да араласуға ұмтылады. Мемлекеттік қызметкерлер мен ... ... пара ... жаппай сыбайлас жемқорлық арқасында
олар билік ... ... ... ... ... ... ... Ресей, Түркия, Пәкістан, Нигерия, Мексика, Аргентина, Ауғанстан
және т.б елдерде байқалады [23, с. 25].
Азаматтық соғыстар, ... ... ... және сепаратистік
ұйымдар әрекет ететін мемлекеттер мен өңірлерде заңсыз есірткі бизнесінің
таралуына оң ... ... ОГД ... ... арнайы
зерттеулердің нәтижесінде, реттелмеген ішкі қарулы жанжалдары бар ... ... ... Аталмыш елдердің өкіметтері заңсыз есірткі
айналымына қарсы күресу тұрмақ, ... ... ... ... алады.
Сондай-ақ, трансұлттық есірткі топтары жергілікті жанжалдардағы екі
қарсыласушы ... ... ... ... ... жолмен
шешілуін тығырыққа тіреп, тұрақтылықтың орнығуына кедергі ... ... ... ... ... есірткі мафиясының
мүдделеріне сәйкес келеді.
Өткен ғасырдың 80-90 ... ... ... ... болмаған
ауқымда кең етек жайды. Бұл салада мақсаттары әр түрлі екі ағым ... ... ... ... ... ... ... Нидерландияда халықаралық туризмнен
түсетін пайданың 25%-ын наркотуристер құрайды. Екінші ағымды, ... ... ... ... немесе кокаинның шағын партияларын
тасымалдаушы есірткі ... ... [23, с. ... ... ... ... төніп тұрған қатерлердің бірі –
ғасырымыздың ең қауіпті дертіне ... ... ... кезеңде тұрақты
түрде егілетін нашақорлар ЖИТС-ке шалдыққандардың басым ... ... ... ... трансұлттық есірткі бизнесі – бұл дүние жүзіне тұтастай
қауіп төндіріп отырған басты қатерлердің ... ... ... ... саны мемлекеттің жалпы халқының 7%-нан асқаннан кейін, тұтас
ұлттың ... ... ... ол ... ұлт ретінде жойыла бастауы
ықтимал [23, с. ... ... ... ... бизнесіндегі орны мен рөлі оның
геостратегиялық орналасуына, табиғи-климаттық ... ... ... ... оның ... есірткі
өндірісіне жарамдылығына, билік басындағы элитаның есірткі мәселесіне
қатынасына және т.б. ... ... ... бір елі ... басты тұтынушы Батысқа тасымалдау мақсатында транзиттік маршрут
ретінде қолданылса, екінші мемлекеттерде есірткі бизнесінен түскен ... ... ... ... прекурсорларды заңсыз жеткізуді
қамтамасыз етуге мамандандырылған. Мәселен, Испанияны Еуропаның есірткі
«қақпасы» деп ... Оның ... мен ... ... ... ... ... дамыған туризм индустриясы, баскілердің
өткір сепаратизм мәселесі – осының барлығы шенген аймағына ... ... ... ... үшін ... Түркияның есірткі әлемінде
«героин зертханасы» ретінде атағы шыққан, себебі Иран территориясы арқылы
Ауғанстаннан ... ... ... ... зертханаларда Батыс
елдерінің сұранысын қанағаттандырарлық деңгейде дайындалады [23, с. 28-29].
Біріккен Ұлттар ... ... ... ... ... ... ... жас аралығындағы есірткіні тұтынушылардың жалпы саны шамамен 250 млн.
адамға жеткен. ... ... ... ... ... ең көп ... түрі каннабис (190 млн. адам), одан кейін амфетамин қатарындағы
стимуляторлар АТS (51 млн. ... және 24 млн. ... 21 млн. ... 21 млн. ... ... есірткілерді (героин, морфин, опиум,
синтетикалық опиаттар) тұтынады [130].
БҰҰ сарапшыларының пікірінше, ... ... ... жер ... ... ... ... Оның үстіне тұрақты түрде
есірткіні, ... оның ... ... ... ... ЛСД) ... ... жыл, көп дегенде 10 жыл өмір сүреді. Кедейшілік, тығырыққа ... ... ... және ... ... ... пен ... қызарлық
адамдарды есірткі құрығына түсуіруші факторлар екендігі белгілі. Дегенмен,
бұл мәселе орасан зор рөл ойнайтын әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ғана ... ...... мен
байларға дейін қамтитын, қоғамның барлық тап өкілдерін ... ... жаны мен ... ... деформацияға ұшырап, ол өзінің іс-әрекетін
реттеуден қалып, есірткі үшін кез ... ... ... даяр ... ... ... ... заң бұзушылықтардың барлығы
дерлік топпен жасалады. Нашақорлар – әдетте, есірткі табу ... ... ... ... даяр қылмыстық топ [131].
Заңсыз есірткі бизнесінің халықаралық құрылымы негізінен ... мен ... ... ... «Анд ... ... ... мен «Алтын үшбұрыш» деп аталатын есірткі орталықтарынан тұрады. ... ... ... ... ... журналистер енгізген болатын.
Бірінші орталық Оңтүстік ... ... ал ... ... ... Америкасы әлемдегi заңсыз есiрткi өсiрушi iрi аймақтардың ... ... ... ... дүние жүзiлiк монополист. Коканы өсiрудiң негiзгi
үлесi (92%) «Анд үштiгi» елдерiне – Перу, Боливия мен ... ... ... аз ғана ... кока ... Венесуэлада, Панама мен
Эквадорда да өсiрiледi.
«Анд үштiгi» елдерiнде кока жапырақтары мен кокаин ... ... ... ... ... ... дәуiрден ақ кечуа, аймара үндiстерi
мен т.б. халықтар дiни ... ... ... ... бұл олардың мәдениетiнiң бiр бөлiгiне айналған.
Коканы өсiрумен қатар, ... ... бұл ... ... ... ... ... өндiру жөнiнен де монополист болып
табылады. Пастаның басым бөлiгi алдымен ... ... ... ... ... тазартылған өнiмге, сонымен бiрге – ... ... ... ... ... ... Латын Америкасымен қоса бүкiл
дүние жүзi бойынша да кең ... ... ... айнаулда. Кокамен қатар,
бұл құрлықта каннабис ... мен ... кең ... жайған. Каннабис iшкi
тұтыну мақсатында бұл аймақтың барлық елдерiнде дерлiк өсiрiледi. құны
жөнiнен бұл ... ... ... ең ... ... және ... синтетикалық есiрткiлерді өндiру бойынша
Латын Америкасы дамыған елдерден көш ... ... кең ... ... есiрткiлер болып ... Олар ... ... ... Доминикан республикасында, Мексикада,
Аргентина мен Чилиде таралған.
Заңсыз есiрткiнi өндiруге арналған химикаттарды анықтау және тәркiлеу –
есiрткiлердi дайындау мен ... ... ... ... ... ... ... өйткенi прекурсорлардың
көпшiлiгi шаруашылықтың бiрнеше салаларында пайдаланылады және көбiнесе
мұндай заттар реэкспортының қылмыстық сипатын ашу ... ... ... ... ... өндiрiлетiн есiрткiлердiң басты тұтынушысы –
АҚШ. Латын Америкасы құрлығының ішінде есiрткi барлық елдерде тұтынылады
және бұл көрсеткiш ... бұл ... 3 ... ... ... анағұрлым көп тұтынатын бiрiншi топ елдерiне «Анд үштiгi»,
Панама мен Бразилияның шығыс жағалауына жапсарлас ... ... ... ... Мексика, Орталық Америка мен Вест-Индия елдерi құрайды.
Үшiншi топқа Оңтүстiк Конус ... ... ... мен ... ... бұл ... бойынша, Латын Америкасы елдерi АҚШ-тан ... ... де, ... Еуропалық елдерден асып түседi. Есiрткiнi
тұтынудың ... ... ... бiрiншi орынды марихуана, екiншi –
кокаин, үшiншiнi – синтетикалық есiрткiлер алады.
Ғаламдық есiрткi бизнесiнiң құрылымында транзиттiк мемлекеттердiң ... өте ... ... Америкасынан есiрткi тiкелей АҚШ-қа үш ... ... ... және ... ал қалған аймақтарға соңғы ... ... ғана ... ... ... ... есiрткi трафигiнiң маңызды
жолдары Мексика арқылы өтедi [23, с. 96].
ТМД мемлекеттерi үшiн ... ... ... ... ... бизнесiне қарсы күресудегi тәжiрибесiн талдау барысында бiрнеше
факторларды ескеру қажет:
1. бұл елдердiң екi тобы да ... ... ... ... ... Сол себептi осы кезеңге тән саяси және әлеуметтiк
экономикалық дамудың бiрқатар ортақ ... ... ... жылдары Қазақстандағы нашақорлықтың күрт өсуi – бiздiң
елiмiз үшiн жаңа және ... ... ... ... ал ... ... кесапатқа қарсы күрес өткен ғасырдан берi жүргiзiлiп келе жатыр. Оның
үстiне мұндағы есiрткiге қарсы күрес саласындағы ... мен ... өзге ... ... жоғары деңгейде [23, с. 125].
Сонымен бiрге, бiр жағынан ТМД-ғы, екiншi жағынан Латын Америкасы
мемлекеттерiндегi есiрткi ... ... ... ескеру
қажет. Героин мен синтетикалық есiрткiлердiң төмен ... ... ... ... ... ... болып есептеледi, ал ТМД
мемлекеттерi импортерлер қатарына кiредi.
Өткен ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... ... көптеген заңдар мен қаулылар және әр ... ... ... ... ... ... барлығын, сондай-ақ шешiмдер мен қаулыларды шартты түрде
2 топқа бөлуге болады: қатысушы жақтар саны мен ... ... ... ... ... 90-шы ... ... долларларын
заңдастыруға қарсы күрес белсендiлiгi ... ... ... ... ... ... үлкен үмiт артылады.
Латын Америкасында есiрткiге қарсы күресте құпия зертханаларды,
жартылай фабрикаттар, ... мен ... өнiм ... ... ... ... жою кеңінен жолға қойылған.
Азия елдерi, Латын Америкасы секiлдi, шығу тегi табиғи есiрткiлердiң
әлемдiк өндiрушiсi болып ... ... ... отырғызылуы мен опиат
өндiрiсiнiң 9/10-ы Азия құрылығы елдерiнiң үлесiне тиесiлi. Апиын тектес
есірткілерді жаппай ... ... де олар ... ... орын ... ... бұл елдер тобына каннабистiң жабайы өсетiн үндi ... ең ... ... ... Оның ... гүл ... ... мен
гашиш дайындауға қолданылады. Гашиш дайындау мен тұтыну ... де ... ... ... ... ... ... бiр бөлiгi Азияны
марихуананы дайындау көрсеткіші бойынша да алдыңғы ... деп ... ... ... жан ... ... ... тұтыну жөнiнен Азия
Солтүстiк Америка мен Еуропадан кейiнгi орынды алады.
Азия – ... мен ... саны ... әлемнiң басқа аймақтарынан
асып түседi. Дәл осы құрлықта әлемдiк есiрткi өндiрiсiнiң 3 ауданының екеуi
– «Алтын жарты ай» мен ... ... ... ... БҰҰ ... ... ... ала отырып Азияда 3 субаймақты жіктеді:
1. Батыс Азия. (24 ел, ... ... ... Бұл ... «Алтын
жарты ай» елдерi кiредi. (Ауғанстан, Пәкiстан, Иран);
2. Шығыс және Оңтүстiк-Шығыс Азия (15 ел, сонымен ... ... ... Бұл ... ... ... елдерi
орналасқан. (Мьянма, Лаос және Тайланд);
3. Оңтүстiк Азия (алты мемлекет, сондай-ақ ... мен ... с. ... ... қарамастан соңғы субаймақ негiзiнен транзиттiк рөлді
атқарады. КСРО тарих сахнасынан кеткеннен кейiн, оның құрамына ... ... ...... ... құрады.
Ғаламдық есiрткi желiсiнiң бастапқы деңгейi – бұл есiрткi шикiзатын
өндiру.
БҰҰ мамандарының есептері бойынша 2008 жылы ... ... ... ... магы отырғызылған аудандардың жалпы аумағы 189 мың гектарға
дейін қысқарды. Бұл көрсеткіш алдыңғы жылмен салыстырғандағы ... ... ... және бұл ... ... есірткі алқаптарының
қысқаруымен тікелей байланысты [130, с. ... ... ... ... ... негізінен оңтүстік аймақтарда
шоғырланған, ал орталық және солтүстік провинциялардағы есірткі өндірісі
біртіндеп ... 2008 жылы ... ... ... ... екі бөлігі,
яғни 100 мың гектары бір ғана ... ... ... үлесіне
тиесілі болды. Есірткі өсіру аудандарының қысқарғанына қарамастан апиын
магының өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... апиындарды тәркілеу көлемі ұлғаюда. Мәселен, 2007 жылы апиынды
тәркілеу ... ал ... ... 14%-ға ... Бұл ... ... есірткі ахуалымен байланыстырады [130, с. 7].
Кокаинды дайындауға қажеттi шикiзат көзi – кока жапырағын ... ... ... ... ... ... ... (6%) мен
Перудағы (4%) есірткі өндірісінің аудандары ұлғайғандығына қарамастан,
Колумбиядағы (18%) ... ... ... ... ... әлемдік көрсеткіш 2008 жылы 8%-ға азайды. Осылайша, дүние жүзілік
деңгейдегі коканы өсіру ... 167 мың ... ... Есірткі
аудандарының азаю тенденциясына қарамастан Колумбия әлемдегі ең ірі ... ел (81 мың га) ... ... Одан кейін Перу (56 100 га) және
Боливия (30 500 га) орналасқан [130, с. ... ... ... ЮНДКП-ге өз территориясында каннабис
өсетiндiгi туралы 79 ел ресми түрде мәлiмдедi. ... ... ... саны iс жүзiнде анағұрлым көп. Шамамен, 142 мемлекетте каннабистi
өсiру мен өндiру орын ... ... жер ... ... бөлiгiнде дерлiк
таралған. БҰҰ сарапшылары мынадай ... ... ... ... ... ... Канада, Гватемала)
2. Оңтүстiк Америка (Колумбия, Парагвай, Ямайка)
3. ... ... ... ... ... ДРК, ... Сенегал,
ЮАР, Лесото, Свазиленд, Замбия, Танзания, Уганда, ... ... ... ... ... Ресей)
5. Орталық Азия (Қазақстан)
6. Оңтүстiк Азия (Үндiстан)
7. Оңтүстiк Шығыс Азия (Камбоджа, Тайланд, Филиппин)
8. Океания.
Тұтынылуы бойынша ... ... орын ... есiрткi – каннабистi
өсiру мен дайындау деңгейi толассыз өсуде. Каннабистен алынатын есiрткiлер
– марихуана мен ... ... ең ... және жиi ... ...... ... бұл түрлерiнен тыс қалған ел жоқтың қасы.
Ғаламдық есiрткi бизнесi жүйесiнде ... ... ... ... ... өндiрiлуi мен тұтынылуы табиғи есiрткiлерге қарағанда
көш алда келе ... ... ... ... ... бақылау мен анықтау қиынға соғады, сондықтан ол туралы
мәлiметтер нақты ... ... ... ... ... аймақтар:
1. Оңтүстiк – Шығыс Азия (Мьянма, Қытай, Филиппендер)
2. Солтүстiк ... (АҚШ және ... ... мен ... ... елдер:
4. Нидерландтар
5. Бельгия
6. Польша
7. Балтық мемлекеттерi
8. Ұлыбритания
9. Германия
Әлемдiк ... ... ... ... туралы мәлiметтер есiрткi
бизнесiнiң қаншалықты табысты екендiгiн растайды. ... ақша ... ... ... Мысалы, 90-шы жылдар басында ... ... 300-500 ... ... ... Ал, 1990 ... ... ХВҚ
сарапшыларының есебі бойынша заңсыз есiрткi айналымының табысы 600 млрд.
долларға жетiп, ... ... ... ... ... ... өнiмнiң 3%-
ын құрады. 90-шы жылдардың ... ... БҰҰ ... ... ... 750 ... АҚШ ... бағалады. ЗЕА әлемдiк тауар
айналымының 8%-ын құрап, түсетiн пайда деңгейi жөнiнен мұнай, ... асып ... [23, с. ... ... ... ... ... ауқымы 130-135 млрд.
АҚШ долларын құрайды, оның iшiнде кокаин – 59 млрд. доллар, марихуана мен
гашиш – 50, ... – 20, ... ... – 4 ... ... Еуропа
нарығының құрылымы өзгеше. Онда бiрiншi орынды героин, одан кейiн гашиш ... ... ... ... синтетикалық есiрткiлер алады. Жалпы,
Еуропа нарығы 70-75 млрд. АҚШ долларына бағаланып отыр [23, с. ... ... ... ... ... оған ... ... тең
дәрежеде бөлiнбейдi. Табиғи есiрткiлердi өндiрушi-мемлекеттердiң табысы
жалпы пайданың небары 1 ден 1,5%-на дейiн құрайды. ... 20%-ын ... ... жеткiзуге кеткен шығын құрайды. Жалпы, ғаламдық есiрткi
нарығында айналып жатқан қаржының 1/3 бөлiгi жүйенiң iшiнде шығындалып, ... ... 2/3-i ... ... да ... қолдану мақсатында
заңдастырылады.
1998 жылы наурыз айында БҰҰ ЮНДКП Бас Ассамблеясының Арнайы Сессиясына
дайындаған құжаттарда ... ... ... ... мен ... ... түскен қаржыны заңдастыру мәселесi, халықаралық
деңгейде етек жайып, ... және ... ... ... үкiметтiк
құрылымдардың тұтастығы мен тұрақтылығына төнген ғаламдық қатерге ... да бұл ... ... ... ... ... қажеттi
шараларды қабылдауды талап етедi» [132].
Есiрткi бизнесiнен түскен қаржыны заңдастыру – үш ... ... ... процесс. Бiрiншi сатыда заңсыз есiрткiнi сатудан түскен ... ... ... ... ... орналастырылады [23, с. 43].
Бұл кезеңдегi есiрткi долларларын орналастырудың кең таралған әдiсi
–оффшорлық қаржы орталықтарын ... ... ... ... толығымен немесе жартылай түрде салық төлеуден босатылады, сол
себептi оларды кейде «салық жұмағы» деп те ... ... ... ... ... ... ... өтудiң жеңiлдетiлген
процедурасымен, қаржылық есеп берудiң қарапайымдылығымен және есеп-шоттың
анонимдiлiгiмен ерекшеленедi. Сонымен бiрге оларда валюталық қадағалау ... ... ... ... болмайды.
Әлемде осы тектес 50-ге жуық орталықтар қызмет етедi. Олардың iшiндегi
ең iрiлерi – ... ... ... ... ... аралдары, Люксембург
және Сингапур.
Екiншi кезеңде қаржы бөлшектелiп бiр елден екiншi ... бiр ... ... ... халықаралық нарықта орналастырылады. Бұл
кезеңде «құрылымдау» деп аталатын әдiс кеңінен қолданылады, яғни iрi ... ... ... ... ... ... көптеген елдерде
қомақты көлемдегі аудармалардың шығу көзiн көрсету талап етiледi. ... ... iрi ... ... ... жиі тартылып жатады.
Үшiншi, соңғы сатыда, есiрткi ақшасы ... ... яғни ... ... қазыналық облигацияларға
инвестицияланады. Ұлттық экономикадағы есiрткi қаржысының ... ... ... екi ... әсер ... Есiрткi бизнесiнен түскен
қаржы бiр жағынан ... ... ... ... ... дем ... ... индустриясы) экономикалық белсендiлiктiң өсуiне
септiгiн тигiзсе, ... ... ... ... ... [23, с. 43-44].
Қазiргi әлемде болып жатқан қарқынды жаһандану мен ... ... ... ... өз ... ... ... жоқ.
Еуропалық Одақ, ТМД, Кедендік Одақ секілді ... ... ... ... мен қаржының емін-еркін жылжуына, кедендiк тексерулердің алынып
тасталуына әкелдi. Мұндай ғаламдық процестердi тоқтату мүмкiн ... ... ... орай олар есірткі бизнесінің халықаралық экспансиясына оң
әсерiн тигiзуде.
Ал әлемдегi ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша аталмыш проблема ғаламның 134 елін шарпыған. Бұл
көрсеткiш жылдан жылға, әсiресе, басты есірткі ... ... ... ... ... тез ... ... есірткіні тұтыну мен
өндiрудiң жаһандануы мен диверсификациялануы бiршама деңгейде ... ... ... ... ... төмендегiдей
картасын айқындады:
1. Ауғанстаннан Пәкістан, Иран, Турция және Балкан түбегі арқылы
Еуропа Одағына опиаттар.
2. Анд елдерінен ... ... не ... мен Кариб аймағы арқылы
Солтүстік Америкаға (дені АҚШ-қа) кокаин.
3. Мексикадан АҚШ-қа каннабис шөбі.
4. ... ... ... Испания арқылы каннабис смоласы [54,
с. 49-50].
Сонымен бірге, соңғы он жыл ішінде есірткілерді ... ... ... ашылды:
1. Ауғанстаннан Орталық Азия арқылы Еурпопаға опиаттар.
2. Анд мемлекеттерінен кокаин: Орталық Америка арқылы Мексика мен
АҚШ-қа; сондай-ақ Тынық мұхитының жағалаулары ... ... ... ... мен Венесуэла арқылы Европаға, Перу мен Боливиядан Бразилияға
және Батыс немесе Оңтүстік ... ... ... ... ... жаңа ... ... бойынша (көп жағдайда
кокаинмен бірге) опиаттар.
4. Мьянмадан Қытай арқылы (сонымен ... ... пен ... ... ... ... көп африка мемлекеттері арқылы есірткі ... ... [54, с. ... ... дүние жүзіндегі есірткілік заттарды тұтыну ... ... ... ... ... қорытындылар жасалды:
1. тұтынудың өсуі кез-келген есірткінің қол ... ... ... бұл ... ... орны ... құнында көрініс табады;
2. дәстүрлі тұтыну орталықтарының ауысу процесстері нығаюда.
Мысалы, ... ... ... ... ... керісінше Еуропада өсуде;
3. есірткілердің таралуы айқын эпидемиологиялық сипатқа ие болып
бара жатыр;
4. нашақорлықтың әлеуметтік базасы ... ... ... ... ... стимуляторлардың
таралуы барлық әлеуметтік таптардың жастарын қамтыды. Елдердің
басым бөлігінде қоғамның ... ... ... ... ... түрде жоғары, ортаңғы тап ішінде
анағұрлым аз, ал «жоғарғы» тапқа ... ... өсе ... ... бизнесінің терроризм және экстремизммен байланысы
сақталуда. Терроризм демеушілері – ... ... ... ... ... террористер
есірткілерді сату және өндірумен де ... ... ... ... бойынша «Талибаннның» басты қаржы көзі
ауған – пәкістандық есірткі мафиясының табысы болған (жылына 10
миллиард доллар). Ал, Парижге жеткізілетін ... 80 ... ... ... ... ... асырады. Сонымен бірге
Қырғызстанның құқық қорғау органдарының мәліметтері бойынша
Орталық Азияда террористік әрекеттерімен көзге түсіп ... ... ... ... тасымалданатын есірткілердің 70
пайызға жуығын бақылаған;
6. есірткі бизнесінің мәселесі басқа да ... ... ... ... және т.б.). ... ... миграция каналдарының тоғысып жатуы кездейсоқтық емес және
де олардың ортақ ... бар – ол ... ... ... ... қатынастарын қалыптастырып жатқан
жаһандану процессі, сонымен қатар халықаралық ... да ... ... ... ... ... ... заңсыз мигранттардың 78 пайыға
жуығының есірткі бизнесіне қатысы бар [54, с. 51-52].
Осылайша, байқағанымыздай, әлемдегі ... ... ... өзгерістерге
ұшырап, ортақ жаһандық белгілерімен қоса аймақтық айырмашылықтары бар
есірткі бизнесінің ... ... жаңа ... ... ... қауіпсіздік пен есірткі бизнесін зерттеудің теориялық-әдістемелік
аспектілерін қарастыра отырып келесідей қорытындыларға келдік:
1. Саясаттану ... ... ... ... ... көп қырлы, көп деңгейлі күрделі ұғым болып табылады. Оның бұл
аталған қасиеттері қауіпсіздіктің ... ... ... ... дәрежедегі процестермен тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... сипаты күрделене түскен
сайын қауіпсіздікті қамтамасыз етуші объектілер мен субъектілердің құрылымы
да өзгерістерге ... ... ... ... ... ... басты актор мемлекет ... ... ... ... қатар өзге де ... ... ҮЕҰ, ... және халықаралық ұйымдар).
3. Есірткі мәселесін ғылыми тұрғыда зерттеудің ең басты ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта есірткі
бизнесі мен есірткі трафигі, заңсыз есірткі айналымы ... ... ара ... ... ... абзал. Бұл үш категория есірткі мәселесі
секілді феноменді түсіндіруде қатар қолданатындылығына қарамастан, олар ... ... ... Олар ... ... әр ... қырлардан
қарастыруға ғана мүмкіндік береді. ... ... ... жүйелі
түрде зерттеуде пайдаланылатын қолданбалы ұғым – ... ... ... ... деңгейдегі есірткі бизнесінің халықаралық құрылымы басты
есірткі өндірісінің ... ... «Анд ... ... ... ай» ... ... деп аталатын аймақтардан тұрады. Трансұлттық есірткі
бизнесі ... ... ... ... мен кеңейту мақсатында қарқынды
жаһандану процесі мен елдер арасындағы ... ... ... ... ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ АЙМАҚТЫҚ ҚАУІПСІЗДІККЕ ТӨНГЕН ҚАТЕРЛЕР ЖҮЙЕСІНДЕГІ
ЕСІРТКІ БИЗНЕСІ
2.1 ... Азия ... ... бизнесінің таралуының себептері
мен тенденциялары
Кеңес ... ... мен ... ... жаңа ... ... ... Орталық Азия аймағында ... ... ... алып ... ... арасындағы территориялық шекаралар
өзгеріп, бұрынғы экономикалық-шаруашылықтық қатынастар ... ... ... жаңа ғана ... ... Азия ... ... соңды болмаған
жат, жаңа қауіп қатерлерге (терроризм, діни экстремизм, ... ... ... ұшырасты. Саясаттану ғылымында «дәстүрлі ... ... бұл ... ... ... ... ... Азия
елдерінің ұлттық қауіпсіздігімен қоса, тұтас аймақтық ... ... ... отыр.
Қалыптасқан жағдайдың күрделілігі мен маңыздылығын социологиялық
зерттеулер нәтижесі растап отыр. 2005 жылы ... ... ... ... төрт ... ... қоғамдық қайраткерлері мен
саясаткерлері, құқық қорғау органдары мен журналистері арасында «Тәуекелді
бағалау тобы» жүргізген ... ... ... ... ... ... ... Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстаннан
барлығы 90 сарапшы ... ... ... ... ... мамандардың
96,9%-ы Орталық Азиядағы ең көп таралған көлеңкелі нарық саласы – есірткі
саудасы, ал олардың 97%-ы аймақтағы қауіпсіздікке ... ... ... ... да – ... саудасы деп жауап берді.
Сурет 1 – Орталық Азияға қауіп төндіруші заңсыз нарық салалары
Жалпы, Орталық Азия ... ... ... дендеп енуі мен
қарқынды түрде таралуына ішкі және сыртқы факторлар (ауған факторы) ... Ішкі ... жаңа ... ... ... дерлік
басынан кешірген әлеуметтік-экономикалық дағдарысты, жаппай жұмыссыздықты,
құқық қорғау және ... ... ... ... ... ... ... жастар саясаты мен отбасы институтының
күйзелуін, ... ... ... ... ... ... функцияларының әлсіреуін жатқызуға болады. Сыртқы факторларға
аймақтағы мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... орналасуын, дүние жүзінде болып жатқан
қарқынды жаһандану ... ... ... ... ... ... сату және өткізу нарығы ретінде аймаққа көз тігуін, тиімді
геосаяси орналасуын, терроризм мен ... ... ... ... ... Азия елдерінің территорияларында жабайы өсетін есірткі
дақылдарының миллиондаған гектарлары да мәселені ушықтыра түсуде.
Жалпы, ... Азия ... ... бизнесінің ахуалы келесідей
тенденциялармен сипатталады.
Біріншіден, аймақ елдерінің барлығында, әсіресе, ауыр ... ... ... ... саны ... ... ... есірткіні
тұтыну деңгейі, негізінен героинді, жалпы ... ... ... ... ... ... сүйенсек, Орталық Азиядағы нашақорлық деңгейі
дабыл қағарлық деңгейге жеткен. Соңғы жылдардағы тұтыну деңгейі күрт өскен
аймақтардың бірі ретіндегі Орталық ... бұл ... ... ... жеті есе өскен. Егер де бұл ... ... ... ... ... ... онда бұл көрсеткіштер
Батыс Еуропада – 0,41%, ал ... – 0,32% (2001- 2003) ... ... ... нашақорлар саны тұрғындардың бір пайызына
жетіп, шамамен 550 000 адамды (1-кестені ... ... [133]. ... бұл ... дені ... ... ... тұтынушылар. Өкінішке
орай есірткінің ең ауыр ... бірі – ... ... ... емдеп, қалыпты өмірге қайтару әдетте қиынға соғып жатады.
Статистикаға ... ... ... шалдыққандардың жалпы көрсеткішінен
тек 4-5%-ы ғана жазылып шықса, қалған 95%-ы ... ... ... ... өмір сүре ... ... түседі.
Орталық Азия елдеріндегі нашақорлар жөніндегі ресми статистика жағдайды
шынайы түрде бағалауға мүмкіндік туғызбай отыр. ... ... ... жағдайда латентті түрде жүзеге асырылатындығына орай, ол туралы
объективті ақпарат алу ... ... ... да есірткі мәселесімен
айналысатын барлық ... және ... ... ... ... ... ... шамалық көрсеткіштермен толықтырылады. Осыған
байланысты, әлемдік деңгейдегі есірткі бизнесін талдаумен шұғылданатын ... ... ... көрсеткіштерді аралық сипатта, яғни ықтимал ... ... ... бере ... 1 – ... Азия елдеріндегі нашақорлық деңгейі
|Ел |Нашақорлар саны |Апиынды ... ... |
| | ... ... ... мен |
| | | ... |жастардың |
| | | ... ... |
| | | | ... ... |186,000 |75% |1,1% |25-30% |
| | | | ... 75% |
| | | | |25 ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |100,000 |82% |2,3% |20-25% |
| | | | ... |
| | | | |50-55%- 35 |
| | | | ... |
| | | | ... ... |50,000 |91% |1,2% |15% ... |
| | | | |50-70% - 29 |
| | | | ... |
| | | | ... ... |91,500 |80% |0,4% |20% ... |
| | | | |50% - 25 |
| | | | ... |
| | | | ... ... |100,000 | | | ... |527,000 |80% |0,9% | ... ... ... арқылы ЖИТС дертінің таралуы, аймақтағы осы
ауруды жұқтыру ... ... ... ... ... ... ... ЖИТС -ті жұқтырудың 85%-ы есірткіні инемен егілу арқылы беріліп
отыр [133, с. 141]. Осы ... ... мен ... ... ... ине ... ... туралы хабардарлығы төмен деңгейде
қалып отыр.
Екіншіден, Орталық Азия аймағындағы нашақорлар санының күрт өсуіне
ықпал еткен факторлардың бірі – ... ... ... ... ... 90-шы жылдарының басында бір грамм героиннің құны 200 долларға
дейін жетсе, ал ... оны 50-80 АҚШ ... ақ ... ... ... ... бір ... бес доллардан сәл ғана төмен тұрады [24, с. ... ... ... және ... ... ... ... жоғарғы оқу орындары мен мектептерде сатылу
фактілері ... ... ... ... ... күрт төмендеуі нашақорлар
санының ұлғаюына түрткі болып отыр.
Үшіншіден, Орталық Азия елдерінде жүйелік сипатқа айналған, жоғарғы
деңгейдегі ... ... ... ... ... кері ықпалын тигізіп, ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресуге кедергісін
келтіруде. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ауыр ... ... есірткіге қатысы бар [134]. Бірнеше
институттардың жүргізген зерттеулері бойынша өкіметтік құрылымдардағы
сыбайлас жемқорлық аймақтағы бес ... ... ... ... айналып отыр. Сыбайлас жемқорлық деңгейі жөніндегі халықаралық
есеп бойынша жалпы 133 ... ... ... мен ... ... 118-ші және ... 124-ші орынды алады [133, с. 207].
Орталық Азия аймағы Ауғанстандық апиын мен героиннің басты ... бірі ... ... ... қараңыз) [132, с. 139].
Мамандардың пікірінше, Ауғанстаннан тасымалданатын ... ... ... ... Тәжікстан үлесіне тиесілі [135].
Мәселен, Қазақстандағы есірткі трафигі әуе көлігі (6,5%), темір жол
(33%), авто ... (60%) және де ... ... жүзеге асырылады [136].
Қазақстан мен ... ... ... ... ... арқылы қытайлық
есірткілерді контрабандалық жолмен тасымалдау ауқымы жылдан жылға ... ... ... ... мен ... әсер ... дәрілік
препараттар, прекурсорлар.
Сурет 2 – Орталық Азиядағы есірткі трафигінің басты ... ... деп ... ... Азиялық есірткі трафигінің пайда
болуы мен қалыптасуына келесідей себептер түрткі болды:
1. Пәкістан мен Иран арқылы өтетін «балкан бағытындағы» өзгерістер. 1979
жылғы Иран ... ... ... басына келген аятолла Р.
Хомейни есірткіге қарсы күресте қатаң саясатты таңдап, осы ... үшін өлім ... ... ... ... ... бастады. Сонымен бірге, Ауғанстанмен арадағы шекарада терең
ор қазылып, әуеден бақылау ... ... ... ... және қауіпсіздік органдарының күштері жаппай тартылды ... ... ... жемісін беріп, Иран арқылы өтетін
ауған есірткілерінің біршама бөлігі ... Азия ... ... Мысалы, есірткілерді тәркілеу ... ... БҰҰ ... ... ... 2000 жылы Иран ... апиынының 90%-ы, морфинның 85%-ы тасымалданса, героиннің небары
41%-ы жеткізілген [138]. 2001 жылы Иран ... ... ... ... 56%-ы осы елдің үлесіне тиді. Басқа мәліметтер
бойынша өткен ғасырдың тоғысында ауған есірткілерінің 65%-дан ... Азия ... ... ... ... [139]. ... Азия
елдерін есірткі тасымалдаудың дәстүрлі «жібек жолы» деп аталатындығына
қарамастан, бұл бағытты жаңа ... арна ... ... ... жылы Ресей империясының құрамына Хиваның қосылуы мен 1894 жылы
Бухарамен кедендік одақтың жасалуы ... ... ... ... ... (1991 жылғы КСРО-ның ыдырауына дейін). ... ... ... мен саудасы Ресей империясының ... ...... мен ... ... ... ... мен Қытай аралығындағы кеңістікте дамыды [12, с. 229].
2. КСРО-ның ыдырауына байланысты Ауғанстанмен тікелей шекаралас Орталық
Азия мемлекеттері, Тәжікстан, Түрікменстан мен ... ... ... қорғалуы. Жаңа тәуелсіз мемлекеттер терең
әлеуметтік-экономикалық трансформацияны бастан кешіріп жатқан кезеңде,
қарқынды есірткі экспансиясына ... ... ... ... ... ауғандық есірткі бизнесі жаңа нарық және транзит бағыты
ретінде шекарасы нашар қорғалған ... Азия ... ... ... ... Азия ... ... темір жол тасымалы, көлік және
әуе қатынастар ... ... ... үшін ... ... Орталық Азия аймағының басты есірткі тасымалдау маршруттарының біріне
айналуына ... ... ... және діни факторлар да
септігін тигізді. ... ... ... Тәжікстан,
Түрікменстан мен Өзбекстанның Ауғанстанмен шекаралас территорияларының
екі ... ... ... ... мен ... ... ... тарихи берік қатынас есірткі ... ... ... ... ... ... [12,
с. 230]. Сонымен бірге, бұл этникалық ... ... ... дінін ұстануы олардың арасындағы қарым-қатынастарды жақындата
түсіруде [23, с. 150].
Қырғызстандық ғалым А. Князевтің пікірінше ауғандық есірткі ... ... ... Азия елдері, ал, аймақтық деңгейде ... ... ... ... ... ... деген
қорытындыға келеді [34, с. 32]. ... ... ... ... жылы ... ... ... Хатлон облысындағы тәжік-ауған
шекарасынан ресей ... ... ... ... ... ... ... бизнесінінің таралу мәселесін ушығуына түрткі болды.
Ресей Федерациясының бұрынғы президенті Владимир Путиннің Тәжікстандағы
ресми сапары барысында қол ... ... ... 2004 ... ... ... (880 км. астам) тәжік-ауған шекарасының барлық
учаскелері ... ... ... ... ... ... (МШҚК) қарамағына өтті. Тәжікстандағы ресей шекарашыларының саны
мен құрамын реттеу жөніндегі Хаттамаға сәйкес тәжік ... 22 ... ... ... ... 25 шекара бекеті және мемлекеттік
шекарадан өтудің 3 ... ... Құны 230 млн. ... ... ... ... ... берілді [33, с. 40].
Тәжікстанның мемлекеттік шекараны өз алдына дербес қорғауын Еуропалық
Одақ пен АҚШ қолдауда. Еуропалық Одақ TACIS ... ... ... ... ... 12 млн. евро ... Бұл ... шекараларды
миналардан тазартуға, КПП-ны жетілдіруге, кедендік бекеттерді ... ... ... ... өту ... ... жұмсалды [140].
Дегенмен, біздің ойымызша, батыс елдері Тәжікстанға қаржы бөлу ... ... ... ... ... ең ... ... геосаяи
мүдделерін жүзеге асыру және Орталық Азиядағы басты бәсекелесі Ресейдің
ықпалын ... ... ... ... ... ... 2003 жылы Ауғанстаннан, Тәжікстан
мен Қырғызстаннан Өзбекстанға және өзге де ... ... ... ... ... ... ... – Сурхандария облысы (Жарқорған, Термез бен Музарабад
аудандары)– Ташкент қ. – Қазақстан – Ресей және одан әрi ... ......... ... (Денау, Ұзын және
Сариаси аудандары) – Хорезм облысы – Қарақалпақстан республикасы
– Қазақстан – ... және одан әрi ... ......... ... (Шұршын, Құмқорған
және Узун аудандары) – ... ...... ......... ... (Ұзын, Шуршын және
Құмқорған аудандары) – Самарқан облысы – Ташкент облысы ...... және одан әрi ... Ауғанстан – Тәжiкстан (Хатлон облысы арқылы Соғды облысының Ашт
ауданына) – ... ... (Пап ... ... ...
Ферғана облысы (Қоқан қаласы);
6. Тәжiкстан (Соғды облысының Пенжiкент, Зафарабад және Ора ...... ... ... ... және ... – ТМД-ның өзге де аудандары;
7. Тәжiкстан (Соғды облысының Зафарабад ...... ... ... ... өзге де ... ... – Кашкадария облысы – ТМД-ның өзге де аудандары;
9. Тәжiкстан (Соғды облысының Матшы және Ора-Төбе аудандары) ... ... ... ... және ... ...... де аймақтары;
10. Тәжiкстан (Хорог қаласы, ГБАО) – ... (Ош ... ... ... ... – Қазақстан (Шымкент қаласы)-
Ресей;
11. Тәжiкстан (Соғды облысы) – Қырғызстан (Баткен қаласы) – Ферғана
облысы (Ферғана ... ... ...... ...... және одан әрi ... Қырғызстан (Жалалабад облысы) – Ферғана жазығы – Ташкент қаласы
– Қазақстан – Ресей;
13. ... ... ...... ... ... және Үшқорған аудандары);
14. Қырғызстан (Ош қаласы) - ... ...... ... ... пікірінше Орталық Азия бағыты арқылы тасымалданатын
заңсыз есірткілердің 30 пайызға жуығы аймақ елдерінің ішінде қалады. ... ... ... Азия ... ... бизнесі жүйесінде
транзиттік аймақтан тұтынушы мемлекеттерге айналу қаупі бар. Егер де ... ... ... ... ... ... бара ... бұл тенденция нашақорлар санының көбеюіне алып келетіндігі анық.
Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ушығып
отырған мемлекеттердің бірі – Тәжікстан. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... елдегі
есірткі ахуалы күрделі күйінде қалып отыр. Тәжікстанда 2008 жылы 5,3 ... ... (2007 жыл – 4,78 кг.), оның ... 1,5 кг ... 2,6 мың ... ... ... 2009 жылдың бірінші жартысында елдің құқық
қорғау органдары үш тоннаға жуық есірткілерді ... ... ... бір
тоннадан астамы апиындар. Сонымен бірге, БҰҰ ... ... ... ... ... 30-50 пайызға жуығы
заңсыз есірткі айналымымен байланысты [142].
Статистикалық мәліметтер көрсетіп отырғандай, құрықталған есірткілердің
жалпы көрсеткішінен соңғы кездері апиын ... үлес ... ... ... бұл ... апиындарды өсіру ауданының
өсуімен тікелей байланысты.
Сонымен бірге, 1990-1997 жж. Тәжікстанда орын ... ... ... 100 мың ... ... қиып, елдегі саяси ... ... ... ... себебіне айналды. Нәтижесінде, жұмыссыз
қалған тұрғылықты халық аштықтан құтылу үшін көршілес Ауғанстаннан заңсыз
есірткілерді ... ... ... болды. Тәжікстан мен Ауғанстан
арасындағы шекара 400 км. құрайтынын ескерсек, бұл геосаяси ... ... ... ... ... ... туғызды.
Тәжікстан Республикасы Президенті жанындағы Стратегиялық зерттеулер
орталығының сарапшысы К. Джалиловтың пікірінше, елдегі есірткі бизнесінің
таралуына ... ... ... ... ... ... пен ... азаматтық соғыс.
Бұл жағдай заң бұзушылықтарға жол ашып, ... ... ... ... ... жоқтығынан есірткілерді
тасымалдаудың жеңілдеуі;
2. мәртебесі мен иесіне байланысты жергілікті билік ... ... ... көлік құралдарының болуы. ... ... ... ... ... ... ... дипломатиялық);
3. бітімгершілік сипатына қарамастан шетелдік әскери күштердің
болуы (ресей, өзбек, қазақ және қырғыз бөлімшелері);
4. ел ішінде және ... ... ... ... ... есірткі саудагерлерінің мемлекеттік билік
өкілдерімен және шетелдік әскерилермен байланысқа түсуі;
5. халықтың ... ... ... саудагерлері мен
есірткі контрабандистері өз мақсатында пайдалану үшін тұрғындар
мен мемлекеттік қызметкерлер арасынан адамдарды оңай ... с. ... ... ... ... қиыншылықтарға қарамастан,
Тәжікстан басшылығы есірткі бизнесіне қарсы күресті ... ... ... ... басым міндеті деп мәлімдеді. Тәжікстан
дүние жүзінде героинді тәркілеу жөнінен ... ... ... ... ал, ... ұстау жөнінен үшінші орынды (Иран мен
Пәкістаннан кейін) алуы есірткі бизнесіне қарсы жүргізіліп ... ... бір ... [28, с. 29]. ... ... ... Республикасы
Президенті жанындағы Есірткілерді бақылау жөніндегі ... ... ... Азия ... ... ... 86 ... апиынның 77 пайызы Тәжікстан Республикасының үлесіне тиесілі [143].
Ал, Орталық Азияда ұсталған ... ... 85 ... ... ... ... жетістіктерге қарамастан, ел басшылығы шекара
қызметі мен ... ... ... сыбайлас жемқорлықтың кең етек
жайғандығын мойындауда. Кейбір мәліметтерге сәйкес, есірткілерді шекарадан
өткізу құны ... 50 ... ... ал бұл ... ... үшін ... ... деңгейде. Құқық қорғау органдарындағы
сыбайлас жемқорлық деңгейінің өте ... ... ... отырып, 1999 жылы
БҰҰ қолдауымен Тәжікстан ... ... ... ... ... ... ... Агенттіктің мәліметтері бойынша 2009
жылдың бірінші жартысында ... ... ... ... 77 ... бұл ... ... жылмен салыстырғанда 57,1%-ға өскен. Ашылған
қылмыстар 93,7%-ды құрады.
2009 жылдың қаңтар-маусым айларында ... ... ... ... қылмыс жасаған 84 адам тіркелген. Олардың 58 немесе 69 пайызы
жұмыссыздар. Яғни, күн ... ... ... ... қылмысқа баруға
итермелеп отыр. Штаб-пәтері Брюссельде орналасқан Дағдарыстардың алдын алу
халықаралық ... ... ... Тәжікстан «ата-аналарына қарағанда
төмен деңгейлі білім алатын ... ... кіру ... бар» ... ... ... ... санатына кіреді. Баяндамада көрсетілгендей, ... ... ... ... қанағаттандырарлық деңгейде азық-
түлік өндірілмейді, ал көптеген тәжіктердің айлық табысы 7 АҚШ. долларынан
аспайды. ... ... да ... ... ... ... ... құрайтын тәжік халқының 70%-дан астамы 30-ға толмаған ... ... ... ең ... ... келу ... орын алған, 2015 жылға
қарай сарапшылар Тәжікстан халқының саны 7 миллионнан асады деп болжауда.
Ресейлік сарапшы И. Хохлов Тәжікстандағы есірткі ... ... ... үш кезеңге бөледі:
1) 1991 жылдан бастап 1996 жылға дейін қамтыған бірінші кезең. Бұл кезең
есірткілік дақылдарды, әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті жанындағы
Есірткілерді бақылау жөніндегі агенттіктің мәліметтері бойынша, 1991
жылы апиын магының 91,8 гектары анықталып жойылса, бұл ... ... – 134,5 ... жетті. Сонымен бірге, есірткі алқаптарының басым
бөлігі тіркелмегендіктен, оларды жою жүзеге ... ... ... ... ... отырғызу зонасы болып табылған Тәжікстанның
солтүстік облысы орталық ... ... ... ... ... ... ... өсіру мен өңдеу,
есірткі трафигін есепке алуға мүмкіндік туғызбады.
2) 1996 жылдан 2001 жылды қамтыған екінші ... ... ... ... 1997 жылы ... 69,33 га жердегі апиын ... ... ... ал бұл ... 1998 жылы 8,9 га ... ... құқық қорғау органдарының осы бағыттағы жұмыстарды өз
деңгейінде ... ... ... ... «Мак-97»
операциясы барысында құқық қорғау органдарының 4990 ... ... ... ... ... 648 шұғыл-іздестіру тобы ұйымдастырылса,
ал 1998 жылы құқық қорғау органдарының 2290 қызметкері мен 1340 ... ... 226 ... тобы ... ... Үшінші кезең 2001 жылғы АҚШ-тың «контртеррористік операцияларынан»
бастап қазіргі кезге дейінгі ... ... ... Азия ... ... мен ... ... тенденциясының ұлғайғандығы 1990
жылдардың екінші жартысында басталғандығына қарамастан, тәжік ... өз ... ... ... ... өсіруден дайын
ауған героинін тасымалдауға тек соңғы жылдары ғана ауысты [144].
Бүгінгі таңда Орталық Азиядағы есірткі бизнесі мәселесі ... ... ... бар ... көзі – еңбек миграциясына кедергісін келтіруде.
Қазіргі кезде ТМД мемлекеттері ... ... ... ... ... ... ұйымының мәліметтері бойынша, 800 мыңнан
астам тәжіктер еңбек миграциясының арқасында күн көріп ... ... ... ... мен ... еңбек етуде. Мәліметтерге сәйкес 2002 ... ... ... ... ... 600 млн. АҚШ ... яғни елдің мемлекеттік бюджетінен үш есе асып түскен. Алайда, ауған
есірткілерінің легі ... ... ... үшін ... ... ... 2003 жылы ... экс президенті Владимир Путиннің
Душанбеге барған ресми ... ... ол ... ... заңсыз
мигранттарды қуғындаудың басты себебі есірткі трафигі деп мәлімдеді, «Ресей
есірткі трафигінен үлкен ... ... Бұл ... ... ... ... көңіл бөлудің басты себебі ... ... ... сарапшыларының пікірінше, мигранттарды қуғындау, Душанбе мен АҚШ
арасындағы қатынастардың дамуына кедергі келтіру үшін ... ... ... ... да, ... Орталық Азия
аймағындағы есірткі бизнесінде маңызды орын ... ...... ... ... ... өндіру мақсатында апиын магын заңды
түрде өсіретін мемлекеттер арасында ... ең ірі ... ... ... ... ... көл облысының 98 колхозға жуығы КСРО-ғы ... ... ... отырды. Бұл көрсеткіш сол кездегі ... ... 16 ... ... ... 1973 жылы ... үкімімен бұл
өндіріс тоқтатылды [23, с. 152]. Сонымен ... ... өзге ... Азия елдеріндегідей жабайы өсетін мак пен үнді каннабисінің үлкен
аудандары орналасқан.
Бүгінгі таңда, Қырғызстанды алаңдатып ... ... бірі ... ... үздіксіз өсуі. Соңғы он жылдың ішінде нашақорлар саны
алты есе көбейген. Егер де 90-шы жылдардың басында ... ... ... марихуананы қолданса (65-70%), қазіргі кезде бірінші орынға 70
пайыздық деңгейге жеткен героин нашақорлығы шықты. ... ... ... ... ... ... 55 мың ... есепке
тіркелген. Алайда мамандардың пікірінше, бұл көрсеткіш ... ... көп және 5 млн. ... ... 60-80 мыңы ... болуы әбден
мүмкін. Сонымен бірге, есірткі экспансиясының кесірінен Қырғызстандағы ЖИТС
дертіне шалдыққандардың саны ұлғаюда. Мәселен, 90-шы ... ... ... ... саны ... 15 адам ... 2003 жылы олардың саны
419-ға жетті. Оның үстіне олардың 86 пайызы ... ... ... ... Д. Илипаевтың пікірінше елдегі есірткі бизнесінің
қалыптасуы мен дамуына келесідей ... ... ... терең экономикалық дағдарыс пен ... ... ... ... ... ... Бұл ... өз кезегінде
есірткі бизнесі саласына қарапайым халықтың жаппай тартылуына
әкеліп, ... ... ... мен ... ... ... ... «балкан бағыты» арқылы еуропа мемлекеттеріне
тасымалданатын есірткі арналарын ... ... мен ... бағыт» деп аталатын Орталық Азия елдеріндегі есірткі
трафигіне ауысуы;
3. Орталық Азия ... жаңа ... ... (осының салдарынан заңсыз есірткі айналымы саласына
тартылған, бос қалған ... ... ... ... ... ... ... туғызған, республикалардағы
әлеуметтік-экономикалық мәселелер (осының салдарынан есірткі
бизнесіне халықтың әлжуаз өкілдерінің – әйелдер, ... ... ... алып келді.);
5. елдің өз ішінде жабайы есірткі дақылдары шикізатының көзі және
апиын магын заңсыз өсіру тәжірибесінің болуы (1998-2000 жылдары
БҰҰ-ның ... 28 ... ... ... ... зерттеулерінің нәтижесінде жабайы ... 4014 ... және ... 55140 гектары анықталды.
Бұл ауданнан жыл сайын 500 тоннаға жуық өнім алуға болады);
6. жаңа ... ... ... ... және ... мен алдын алу мемлекеттік жүйесінің әлсіреуі тұсында, оны
тұтынушылардың көбеюі. ... ... ... ... ... және ... ... ЖИТС, гепатит секілді жұқпалы ауруларды тарату ... ... ... ... ... ... тұтыну сипатының өзгеруі;
8. шағын және орта бизнес дамуының қиыншылықтары ... ... ... қорғалмаған топтарының заңсыз
есірткі бизнесіне қаржы салуы);
9. республикадағы есірткі бизнесінің қалыптасуы мен ... ... ... да ... ... ... ... қарсы күресетін құқық қорғау органдар санының
аздығы мен техникалық қамсыздандырудың төмен деңгейі);
10. заңнамалық базаның сай келмеуі және әлсіздігі [145, с. ... ... ... ... ... бизнесінің күйі
сонымен бірге, республикадағы ішкі саяси ахуалмен де байланысты. 2001 ... ... ... ... елдегі тұрақтылық жағдайын
ушықтырып, нәтижесінде, қарулы қақтығыстардан кейін діни экстремистердің
бір бөлігі ... ... ... ... ... ... Сарапшылардың
пікірінше, экстремистердің бұл бөлігі үшін күн көріс көзі есірткі бизнесі
болуы әбден мүмкін. Сонымен бірге, Асқар ... ... ... ... ... 2005 ... ... Ош облысынан шыққан өкілдердің белсенді
түрде қатысқаны белгілі. Ал, бұл облыс Орталық ... ... ... ... ... табылады. Демек, Қырғызстандағы болған ... ... ... де ... ... деп ... жасауға негіз бар.
Қырғызстанның құқық қорғау органдарының мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... Хорог-Ош трассасы мен оған шекаралас Тәжікстанның
Таулы-Бадахшан АО, Мургаб аудандары;
2. Алтын-Мазарлық, оның бастауы Рушан жазық ... ... ... Чон-Алай долинасына дейін жалғасады;
3. Баткендік, Тәжікстанның Жергетал және Гарм аудандарынан ... ... ... жолдарды қоса;
4. Ленинабадтық, Ляйляк ауданынан бастап Өзбекстанның шекаралық
аймақтарын қамтитын барлық шоссейлік ... [145, с. ... тас ... ... ... ... трафигінің маңызды
тораптарының біріне айналуы Қырғызстан Президентінің Жарлығымен Ош
облысының ... осы ... ... ... ... айрықша бақылау
зонасы ретінде мәлімдеуіне алып келді [146].
Сонымен бірге көлеңкелі ... ... ... екі есе арзандауы
қауіпті көрсеткіш ... ... ... ... ... 1 ... құны 10-12 мың АҚШ ... құраса, қазір Шу облысындағы героин
бағасы 3-5 мың долларды құрайды, Бішкек қаласында бұл ... 10-12 ... 6-8 ... долларға түсті [145, с. 15].
Орталық Азияның жүрегінде ... ... ... да есірткі
бизнесінің таралуынан тыс қалмады. Халқының саны ... ... ... алатын Өзбекстан, жан басына шаққандағы есірткі өндірісі мен
нашақорлар саны ... ... ... ... ... ... Өзбекстан
басшылығының көрші елдерге қарағанда есірткі бизнесіне қарсы белсенді күрес
жүргізетіндігімен және ... ... ... көрші елдерге
қарағанда қатаң қорғайтындығымен түсіндіріледі [23, с. 154]. Сонымен бірге,
Орталық Азиядағы ... ... ... ... ел ... шекараны күшейтуге итермеледі.
Бүгінгі таңда ресми мәліметтерге сәйкес ... ... ... 35 мың ... ... [147]. Бұл ... 2005 жылғы
мәліметтермен салыстырғанда екі есеге ұлғайған. ... БҰҰ ... шын ... ... ... саны ... деректермен
салыстырғанда 10 есе көп. Яғни, елдегі есірткі ... жыл ... ... атап өту ... ... бұл ... ... Азия
елдерінің барлығына дерлік тән.
Бірқатар сарапшылардың пікірінше, Өзбекстанда белсенді түрде іс-әрекет
етуші ... және ... ... ... есірткі бизнесінің
қылмыстық топтарымен тығыз қарым-қатынас орнатқан.
Экстремистік және террористік күрес жолын таңдаған ... ... ... ... бар ... ... бірі ... ислам
қозғалысы болып табылады. ӨИҚ 1998 жылы Ферганадағы оқиғалардың қатысушысы
Джума Наманганидің ... ... ... Бұл ... ... ... ... келіп, осы елдегі азамат соғысы барысында
оппозицияның жағында күресіп, кейін ... ... ... операция кезінде талибтер жағында соғысты. ӨИҚ ... ... ... ... шабуыл жасап қана қоймай, сонымен
бірге 1999 жылғы ақпан айындағы Ташкентте болған жарылыстарды ұйымдастырды
деп ... ... айып ... ... ... ... мен Ауғанстандағы ішкі алауыздықтардың өршуінен кейін ӨИҚ
жауынгерлері антиталибтік коалиция күштеріне ... ... бен ... ... қақтығыстарға белсенді түрде қатысты. Сол кезде бір
жыл бұрын ... ... өлім ... ... ӨИҚ ... ... түбінде өлгендігі туралы ақпараттар түсе бастады.
Бір жағынан, Ауғанстандағы әскери қақтығыстардан кейін ӨИҚ ... ... ... ... ... ... көптеген қиынышылықтарға
кезікті. Ауғанстандағы контртеррористік операция барысында ... ... ... ішіндегі және айналасындағы жағдайдың тұрақталуына
әкеліп, тіпті, өзбек жағы Тәжікстанмен арадағы шекараны минадан тазартуды
бастап, бірқатар ... ... ... ... ... ... ӨИҚ-ты толығымен көзін жою жүзеге аспай, қозғалыстың саяси
көшбасшысы ... ... аман ... ... бірге, антитеррористік
операция барысында ӨИҚ жауынгерлерінің Тәжікстанға қайтып оралу қаупі ... ... [12, с. ... ... ... күрес жүргізуші Орталық Азиядағы радикалды
экстремистік қозғалыстар өздерінің іс-қимылдары, ... оқ ... ... және т.б. ... ... ... қаражат көздеріне тапшы
болды. Көптеген ... бұл ... ... ... көзі ... ... деген тұжырымға келеді. Себебі, қозғалыстың әрекет ... көп ... ... Азиядағы есірткі транзитінің бағыттарымен
сәйкес келіп отырды. Сондай ақ, ӨИҚ-ның Ауғандық ... ... ... ... да осының бір айғағы болып табылады. Алайда, ӨИҚ-ның өзге де
қаржы көздері болғандығын атап өту керек. Бұл ... ... ... ... және ... емес ... ақшаларды жатқызуға
болады [12, с. 237-239].
Сонымен бірге, кейбір Орталық Азия мемлекеттерінедегі ресми биліктің
ӨИҚ-ның басты ... ... ... ... мен ... ... ... қылмыстық топ деген тұжырымдаулары шындыққа жанаспайды. Қырғызстан
билік өкілдерінің 1999-2001 жылдардағы елдің оңтүстігіндегі экстремистердің
қарулы ... ... мен ТМД ... ... ... арналарын
қалыптастыру мүдделерімен байланысты деген тұжырымдары, мәселені елдің ішкі
жағдайымен байланысы жоқ, таза сыртқы қатер ретінде көрсету ниеті болатын.
Есірткі бизнесінің ... ... ... ... бара жатқандығы, Өзбекстан
билігін бұл проблемаға қарсы күреске ... ... ... итермелеуде.
Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинеті жанындағы Есірткілерді бақылау
жөніндегі ұлттық ақпараттық-талдау орталығының сарапшысы ... ... 2008 ... алты ай ішінде Орталық Азия аймағы ... ... ... жалпы көлемі 1,5 тоннаға
жеткен. Өзбекстанның құқық қорғау органдары 2008 жылдың он бір айы ... ... ... ... 1,7 ... ... ... оның
ішінде 700 кг героин. Бірінші жарты ... ... ... ... 3343 адам ... ... 88-і шетелдің азаматтары. Негізінен,
есірткілер Өзбекстан территориясына ... ... ... ... және ... ... ... арқылы тасымалданады.
Өзбекстан Республикасындағы есірткі бизнесінің терең тамыр жаюы ел
басшылығын осы саладағы антиесірткілік ... ... алып ... ... ... ... есірткі айналымы саласында жасалған қылмыстарға
берілетін ең ауыр жаза - өлім жазасы болып ... ... 2008 ... ... ... 2007 жылғы 15 шілдедегі «Өлім ... ... ... Өзбекстан Республикасының кейбір ... ... мен ... ... ... ӨР Заңының 4-ші
бабына сәйкес жазаның бұл түрі ... ... және өмір бойы ... ... ... ұзақ ... (20 жылдан астам, қасақана адам
өлтіргендерге 25 жылдан аспайтын мерзімге) бас ... ... ... ... жылы 30 сәуірде Өзбекстан үкіметі мен Есірткілер мен қылмыстар
жөніндегі БҰҰ ... ... ... шекарасындағы «Хайратон»
бақылау-өткізу бекетіндегі қызметті жандандыруда Өзбекстанға көмек беру
туралы Жобалық құжатқа қол ... Бұл жоба ... ... ... ... ... ... жетілдіру және есірткілерді
бақылау саласындағы құқық қорғау органдары қызметін үйлестіру көзделген.
Өзбекстан есірткіге ... ... ... ... Өзбекстан үкіметі Есірткі саласын қадағалауға қатысты БҰҰ-
ның басты Конвенцияларын (1961, 1971, 1988 ... ... ... ... мен қылмыстар жөніндегі БҰҰ Басқармасының Орталық
Азиядағы ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуде. Осы саладағы айтулы оқиғалардың бірі ... 1996 жылы 4 ... ... «Есірткі өнімдері, психотропты
заттар мен прекурсорлардың ... ... ... мен ... ... ... пен өзара түсіністік жөніндегі меморандумға» қол
қоюы ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің арасындағы саяси,
экономикалық, су, энергетика және т.б. ... ... ... ... бизнесіне қарсы күрес саласындағы
өзара байланыстардың динамикалық түрде даму тенденциясы бар ... ... ... ... есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы Орталық Азия
елдерінің ... ... ... аймақтық қауіпсіздікті
қамтамасыз етуге бағытталған қадамдарға ұйытқы ... ... ... ... географиялық орналасу ерекшеліктеріне байланысты
Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесінде елеулі орын ... ... ... героин өндірісінің орталығы Ауғанстанмен (744 км), басты транзиттік
елдердің бірі болып табылатын ... (992 км), ... және ... ... ... ... орналасу Түрікменстанның есірткі
трафигінің маңызды торабына айналуының басты себебі болып табылады. Сонымен
бірге, елдің Каспий теңізіне шығу ... ... ... ... ... ... Кеңестер Одағының ыдырауынан кейін,
Түрікменстан тарабы біржақты түрде ... ... ... 1998 ... ... әскерлері түрікмен-ауған шекарасынан шығарылды. Нәтижесінде, әлсіз
қорғалған Ауғанстан мен ... ... ... ... ... үшін
қолайлы транзиттік бағытқа айналды.
Ұлыбританияның Соғыс және бейбітшілік институтының мәліметтеріне сәйкес
Ашхабадтың тек өзінде ғана заңсыз есірткі ... ... 20 ... ... ... ... есірткі тасымалдаушылардың ... ... ... ... ... ... 32 ... тарта нашақорлар
тіркелген, яғни, елдің әрбір 9-10 азаматы есірткілерді тұтынады.
Саяси жүйесінің жабықтығына ... ... ... ... ... ... халықаралық қауымдастыққа кең ақпарат таратпайды.
Сол себепті елдегі есірткі бизнесі мен нашақорлықтың нақты ... ... алу көп ... ... соғады. Дегенмен, 1996 жылы ақпан айында
Түрікменстанның БҰҰ 1961, 1971 және 1972 ... ... ... жағдай оң жағына өзгере бастады. Яғни, осы кезеңнен бастап ... ... ... жағдайы жөнінде әлемдік қауымдастыққа
мәліметтер бере бастады. Аталмыш мәліметтер ... ... ... ... ... ... таңда Түрікменстанда құқық қорғау органдары жыл сайын 3 тоннаға
жуық есірткілік заттарды ... ... ... БҰҰ ... ... жатқан заңсыз есірткілердің ұлғайып жатқандығын
көрсететін келесідей деректер келтірді: 2005 жылы – 1,225 кг 751 гр, ... – 3,386 кг 914 гр, 2007 жылы – 3,283 кг 563 гр, 2008 жылы – 2 ... ... ... ... есірткі бизнесіне қарсы күресуге ... ... ... ... ... Азия ... ... бірі болып қолға алды. Тек 2008 жылдың басында ғана ... ... ...... ... күресу жөніндегі мемлекеттік
қызмет құрылды. ... ... ... есірткі ахуалына қарамастан
Түрікменстан басшылығының нашақорлыққа қарсы күресті тым кеш ... ... ... ... аталмыш проблеманы объективті түрде бағалай
алмауында және ... ... ... деп пайымдауға болады.
Түрікменстанның ... ... ... Ниязовтың мемлекеттік
телеарналарда «апиын адамдар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға септігін
тигізеді» деген секілді сөздері осының бір ... ... ... бірге елдегі есірткі саласында жасалған қылмыстар үшін
белгіленетін жаза ... ... ... ... сәйкес 1993 жылдан бастап екі және одан ... ... ... ... өлім ... ... мүмкін. Тек 1998 жылдың
ішінде ғана 700 адам ең ... жаза – өлім ... ... ... 90%-ы ... трафигіне қатысты қылмыс жасағандар. [128, с. 20].
Орталық Азия ... ... ... ... сараптай отырып
мынадай қорытындығы келдік:
1. бүгінгі таңда ауған ... ... ... ... ... ... Азия ... транзиттік елмен қатар, біртіндеп
тұтынушы елге де айналып бара жатыр. Сонымен бірге бұл үрдіс орта ... да ... ... деп мәлімдеуге барлық негіз бар;
2. Орталық Азия елдерінің есірткіні тұтыну құрылымында героин секілді
ауыр есірткілерге тәуелді ... ... ... ... Бұл ... ЖИТС дертінің жаппай таралуының басты себептерінің бірі болып
табылады;
3. Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесінің ... мен ... ... ... ... ... ... үлкен ықпал етті. Ал
ішкі себептерді аймақ елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыру қажет.
2.2 Орталық Азия аймағындағы ... ... ... ... ... ауғандық факторы
Орталық Азиядағы есірткі бизнесі таралуының шешуші факторы бұрынғыша
Ауғанстан болып отыр. Мұнда НАТО мен оның одақтастарының, ... ... ... ... ... ... ... әскери-саяси
жанжалдың шешім таппауы өзекті мәселе ретінде қалып отыр.
2001 жылы бірнеше ай ... ... ... ... ... ... жаңа басшылықта да, антитеррорлық коалиция күштерінде де қысқа
уақытқа эйфория орын ... ... ... ... ... ... енді ... сыртқы миллиардтық қаржы құю көмегімен
Ауғанстандағы жағдайға бақылау орнатып, ... ... ... ... болды. Алайда, 2001 жылдан бастап мұндағы ахуал жыл сайын
нашарлай берді, жаңа ... ... мен НАТО ... ... өз
позицияларын нығайту мүмкіндіктерін жіберіп алғандығы айқындала түсті.
Билік басында ... ... ... Х. ... ... ... жағдайды
өз пайдасына бұра алмады және бүгін де ол ... ... ... ұстай алмай отыр. Сондай-ақ, Вашингтон және Исламабад ықпалымен
Ауғанстан үкіметінің ұлттық ... ... ... ... ... ... саясаты іс жүзінде ... ... өз ... ... ... «Талибан» қозғалысы ел
астанасы мен провинциялық қалаларды ресми биліктің ықпалына бере отырып, ... ... және ... провинцияларды бақылауда ұстап отыр. Елде
шетел әскерлерінің болуына қарсы басқа да ... ... ... отырып, талибтер өздерінің дәстүрлі ықпал ету
аймағына ... ... ... ... ... көшті.
Экстремистер бақылауына биліктің параллельді құрылымдары пайда болып жатқан
жаңа аймақтар өтті. «Талибан» 2008 жыл ішінде Кабулмен көршілес ... ... ... қоса ... бақылау аймағын ел территориясының 54%-
дан 72%-ға ұлғайтты. Тәжікстан, ... және ... ... ... ... ... тұрақсыздану үрдісі пайда болды.
Ауғанстандағы ахуалды, сонымен қатар, Пәкістанның солтүстік-батыс
шекаралық провинцияларындағы пәкістандық ... ... ... де қиындата түседі. Ауғанстан мен Пәкістан жеріне Ирак, Шыңжаң,
Орталық Азия, басқа да араб және ... ... ... ... мен қозғалыстардың бірнеше мыңдаған содырларының ауысу белгілері
пайда болды.
Коалиция күштерімен болған қақтығыстардан кейін өз ... ... күш ... мақсатында Талибан қозғалысының ... ... ... ... ... ... ... барысында талибтер күші пәрменді түрде партизандық күрестің
әдістерін сәтті ... ... ... ... ... террорист-
жанкештілерді пайдалану кеңінен жолға қойылған. ... ... ... ... болады: талибтер және ел мен ... ... ... ... ... ... «әл-Кайда»
террористік ұйымының тәжірибесін назарға ала отырып ... ... ... ... таңда НАТО елдерімен қатар, бүкіл әлемдік қауымдастықты
Ауғанстан мен Пәкістандағы күрделі ... даму ... ... ... ... ... шиеленісе түсуі, американдық
саясаткерлер мен жоғары шенді әскерилердің алғаш рет ... ... мен ... ... ... ... қомақты түрде
көбейту қажеттігі туралы мәлімдеме жасауларына алып келді. АҚШ ... ... ... ... бағдарламасында 16 ай шеңберінде Ирактағы
американдық ... ... ... ... ... туралы уәде беруі негізсіз емес. Осыған байланысты, ол, АҚШ
Ауғанстандағы әскерлер санын ... ... ... 20 мың ... ... ... Ауғанстанда 42 мемлекеттен 55 мың адамнан құралған
Қауіпсіздікті нығайту халықаралық ... ... ... АҚШ пен 15 ... ... 20 мың адам, және сонымен бірге
42920 мың АҚШ әскерлері ( МССБ ... 29820 және ... ... 13100) ... ... НАТО-ның Ауғанстандағы әскери кампаниясының
басты қателіктері басқару мен ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... жеке стратегиялық және тактикалық
әдістерін ... көп ... ... ... ... алмау секілді
нақты үйлестірудің болмауында. Және де Ауғанстан ортасы мен жағдайында
операцияларды ... ... ... ... ... ... ... талибтерге қарсы күресте түпкілікті жеңіске
жетпеу НАТО ... ... ... ... ... шығудың
жолдарын іздестіру мен әскери міндеттерді азайта отырып, ... ... ... шешу керектігі туралы айтыла бастады. Сонымен
бірге, бір жағынан, қазіргі таңда НАТО ... ... ... ... ... беделіне үлкен нұқсан келтіретіндігін Батыс ... ... ... ауған мәселесінің әскери шешіммен, әсіресе, шетел
әскерлерінің көмегімен ғана ... ... НАТО ... ... тек бұл ... ... ғана емес, сонымен бірге
Ауғанстанды қоршап ... ... және ... Азия ... ... ... ... Өзбекстан, Тәжікстан және Түрікменстанда
толықтай ішкі ... ... ... ... шешілмеуінің салдарынан Орталық Азия ... ... ... ... ең алдымен Ресей мен Еуропалық
елдерге ауған ... ... ... ... болып қана
қоймай, бірте-бірте оны өткізудің маңызды нарықтарының біріне айналды.
Ауғанстандағы есірткі бизнесі мәселесі халықаралық деңгейде және саяси
шеңберде жиі ... ... бұл ... ... ... жоқ құрғақ талқылаулар деңгейінде қалып отыр. Ауған үкіметі мен
НАТО күштерінің коалициясы ... ... ... ... ... ... ... Ауғанстанда есірткі өндіру мен елден экспортқа
шығару көлемінің жыл сайынғы өсімі.
Ауғанстандық есірткі экономикасының макро ... ... ... ... ... ... бұл мемлекеттің территориясында әлемдік ... 94%-ы, ал ... есеп ... жыл сайын мұнда 150 млрд. ... ... ... ... бұл ғаламшардың әр тұрғынына 25 дозадан
келеді. Бұл 10 жыл бұрын ... әлем ... ... 2 есе ... ... ... ... жарияланған БҰҰ-ның соңғы есебі көрсеткендей,
есірткі өсірілетін егістік алаңдары ұлттық ауқымдылық ... ... ... ал ... ... ... ... нарығында іс
жүзінде монополиялық жағдайға ие болды.
«Мызғымас бостандық» операциясын жүзеге ... ... ... ... 10 есе ... ... ... 2001 жылы Ауғанстанда 180
тонна, ал 2008 жылы 8200 ... ... ... ... ... ... түрлі мәліметтер бойынша, есірткі өндіру елдің ЖІӨ-нің шамамен ... ... ... 30 ... АҚШ ... ... ... бірнеше жыл ішінде каннабиоидтық топтағы есірткілерді
өндіруден жетекші орынға шығып, бұл ... ... ... ... ... Орталық Евразияның бірқатар мемлекеттерінің ЖІӨ-нің 50%-
дан астам көлемі ауған героинін сатумен ... ... ... есірткі түрлерін, әсіресе, героинді ішкі тұтынудың өсуі тұрғысынан
есірткі бизнесі мәселесі ауған ... да ... ... ... ... ... ... түрде есірткіні тұтынатын нашақорлар саны
шамамен 200 000 ... ... іс ... «есірткі мемлекетіне» айналды, ... ... ... отырған есірткі қақпанынан шығу жолын, шындығында ешкім
де білмейді, дөп басып айту қиын.
Есірткі ... ... ... ... ... ... және бұрын болмаған көлемде дамуы мен гүлденуінің себептеріне
талдау жасау маңызды.
Ең ... айта ... ... есірткі бизнесі тәрізді құбылыс
Ауғанстан, сол сияқты Орталық Азия елдері үшін де ... жаңа ... ... ... заттары ежелгі заманнан бері өсіріліп, өңделіп келеді.
Табиғи-климаттық жағдайлар Ауғанстанда қиындықсыз және жыл бойы ... ... ... ... береді. Осыған дейін ... ... ... ... түрде үлкен емес еді. 1984 жылы Ауғанстанда бар
болғаны шамамен 40-45 тонна апиын шикізаты өндірілді.
Сондай-ақ ... ... ... «ХХ ... 60 ... апиын Ауғанстанда мал азығы ретінде қолданылды, оның дәнінен сабын
қайнатып, сабағынан бояу ... Оны ... зат ... ... ... ... ғана ... асты. Транспорт желісінің және ... ... ... ... ... Иран мен ... ... (әзірге, салыстырмалы алғанда үлкен емес көлемде, жылына 200-
400 тонна) сияқты құбылыс пайда бола бастады. 1979 ... ... ... ... ... ... алыс рыноктарға ауған апиыны мен ... ... ... ... ... ... ... мен қарулы
қақтығыстарды талдай отырып, олардың өзара байланысы мен ... ... үш ... ... 1970 ... ... ... азаматтық соғыстың
басталуы кезеңінен бастап 1990 жылдың ортасына ... ... ... ... бірге кеңестік (1979-1989ж.ж) және
«моджахедтік кезең» (1990 ... ... ... ... ... ... ... еткен кезеңі (1990 ж. ортасы-2001 жыл);
3. постталибтік ... (2001 ... ... ... ... дейін).
Ауғанстандағы есірткі өндірісінің пайда болуы мен таралу себептерін
сараптай отырып, ... ең ... осы ... ... себептерге екпін
түсіреді. Ал Ауғанстанның әлеуметтік, саяси, ... ... ... ... бұл ... фоны ғана болды ... Е. ... ... ... ... көшу 1970 жылдардың соңында
елді шарпыған азаматтық соғыс тұсында ... Бұл ... ... ... ... ... ... партиясы (АХДП)
режиміне, кейін кеңестік әскерлерге ... ... ... ... ... мен одан ... сыртқы интервенция мемлекеттік биліктің ... ... де, сан ... исламдық оппозиция күштері тарапынан қарулы
күрес жанданған және орталық өкіметтің елдің ауыл ... ... ... оның рөлі ... ... Оның ... 1970 жылдардың
соңында Ауғанстан халқының 85%-дан ... ... ... өмір ... ... пайымдауынша «жалпы АХДП-ның ел басқарған кезеңі
мен кеңестік әскерлер тұсында Ауғанстанда ... ... қос ... Бір жағынан, КСРО-ға бет бұрған және кеңестік экономикалық,
гуманитарлық, сонымен ... ... ... ... ... ... ... Екінші жағынан, Пәкістан мен Иранға
бағытталған ... ... ... әсіресе, шекара маңындағы өңірлерде
аймақтық көлеңкелі экономикаға ... ... ... ... ... дамып жатты. Егер де бірінші экономикалық үлгіні
мемлекет бақыласа («қалалық ... ... ... ... ... ... қадағалайтын өңірлерде таралды» [12, с. 42].
Есірткілерді өндіру мен сатудың өсуіне септігін тигізген факторлардың
бірі ... Е. ... ... ... климаттық жағдайдың
ерекшеліктерін атайды. «Апиын магын өсіру көптеген ауыл ... ... суды аз ... ... және Ауғанстан
территориясының басым бөлігінде макты өсіру ... ... ... ... ... әсіресе жеміс-жидек пен көкөністерге қарағанда, ... ... ... ретінде сақтау мен тасымалдаудың ... ... ... сол ... ол ... нәтижесінде инфрақұрылымы
бұзылған ауыл шаруашылығына анағұрлым икемді дақылға айналды. ... ... ... оның ... ... ... жатты: Ауғанстанның
кейбір аудандарындағы апиын магын өсіру бидай өсірумен салыстырғанда 30
есе, ал мақтаға қарағанда 40 есе көп ... ... [12, с. ... ... тағы да бір ... ... ... әскерлерінің
Ауғанстаннан шығарылуы мен кабул режимінің құлауымен тұспа-тұс келді. Бұл
кезеңде әр түрлі күштер арасындағы қарулы қақтығыстар ... ... ... ... ... ... ... ауған
мемлекеттілігінің негіздері шайқалды. Осының негізінде «соғыс экономикасы»
орнықты.
Ауғанстандағы есірткі ... ... ... ішкі ... сыртқы факторлар да ықпалын тигізді. Мысалы, 1970 жылдардағы
аймақтағы ірі ... ... – Иран мен ... ... ... ... тіптен тыйылуы маңызды сыртқы факторына айналды. Апиынға деген
әлемдік сұраныстың сақталуы мен өсуі жағдайында бұл мемлекеттердегі есірткі
өндірісі мен саудасына ... ... ... ... ... ... ... алатын елдердің қатарына қосты.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... мемлекет деп санау дұрыс емес.
«Ауғанстан есірткі мемлекетінің» пайда болуы – бұл сәуір ... ... ... тұрақсыздық басталып, аграрлық реформаның сәтсіздікке
ұшырап, азамат соғысы, кейін кеңес әскерлерімен соғыс басталған ХХ ғасырдың
70 жылдарынан ... ... отыз ... ... ... ... есірткі өндірісінің келесі маңызды кезеңі – 1996 жылы ел
территориясының ... ... ... ... ... ... талибтер билік құрған кезеңге есірткі мәселесі тұрғысынан
біржақты баға беру қиынға ... Бір ... ... ... ... ... ... тұрақтылық пен ... етуі ауыл ... мен ... ... ... ... тигізді. Бұл өз кезегінде Ауғанстанның барлық аумағындағы апиын
өндірісінің өсіміне алып келді.
«90-шы ... ... ... ... мен саудасына қандай да
болмасын деңгейде Ауғанстан халқының 30 дан 50%-на ... ... ... ... ... өндірісі мен саудасынан ауғандықтардың өздерінің алатын
пайдасы үлкен болмады: 1994 пен 2000 ... ... ел ... ... жалпы орта жылдық табысы шамамен 150 млн. долларды (немесе ... ... ... ... ... 750 доллар) құрады, ал бұл соманың
бір бөлігі ... ... ... ... [138, p. ... есірткі бизнесі жалпы тұрғыда қарулы күресті жүргізуге
қажетті экономикалық ресурстарды бөлу мен жұмылдыру ретінде анықтама ... ... ... ішкі ... ... ... айналды.
1980-ші жылдардың басынан бастап моджахедтер бартерлік негізде қару-жарақ
түсімін жартылай қаржыландыру мақсатында мак ... мен ... ... ... ... ... ... макты отырғызу мен өсіру ... ... ... ... ... ... ... үлкен
пайда түсіретін дақылды ... ... мен ... апиын
саудагерлерінің бастамасымен жүзеге асырылып жатты.
«Талибан қозғалысының билікке келуінен бастап есірткі өндіру, героинді
экспортқа шығару жаңа ... ... ... ... ... және ... қаржыгерлер апиынды өңдеу мен өсіруге несие бере
бастады, ал ... ... ... «көлеңкеден» шығып, режимге салық
төлеп, оның қамқорлығын пайдаланды. Талибтер кезінде героинді шай, ... ... ... ... ... ... ... мен Америка
елдерінің селекциялық ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Сол кезде ... ... ... жоғары концентрациялы сұйық субстраты белгілі «Аллах ... ... түрі ... ... ... бастап апиын шикізаты өндірісінде үлкен секіріс болды.
Есірткі заттарын ... ... ... 64-тен 91 мың гектарға дейін
кеңейтілді. 1996 жылдың ... ... ... ... 2300 ... 1997 жылы
2700 тоннаны құраса, 1999 жылы рекордтық ... – 4600 ... ... ... ... Талибан әлемді мойындату ... ... ... ... ... ... ... өзгертіп,
апиынды өсіруге тыйым салынғандығын жариялаған кезең болды. Алайда бұл ... 2001 ... ... ... ... ... 2001 жылы ... Ауғанстандағы антитеррорлық операциясынан бастап және талибтердің
«оккупанттармен» партизандық күреске көшуімен есірткі өндірісінің ... ... ... ... ... [154]. ... келтірілген
кестеден көріп отырғанымыздай, 2001 жылы апиын шикізатының рекордтық төмен
көлемі – ... 185 ... ... алайда келесі 2002 жылы бұл ... ... ... ... 2 – ... жж. ... есірткі бизнесінің даму динамикасы
| ... ... ... ... индустриясы дамуының негізгі
ішкі себептерімен қатар, геосаяси сипаттағы аспектілер ықпал етті. Ал
Ауғанстандағы ... ... ... өсуі ... әскери қимылдар
белсенділігі кезеңдерімен, ... ... ... ... ... ... келеді.
Есірткі исламдық радикалдық қозғалыстардың, атап айтқанда, Талибан
қозғалысының ғана емес, қарапайым халықтың, ... ... ... көзі ... ... Ауғанстанда есірткі өндіру көлемінің соңғы
уақытта үздіксіз өсуі бұл елде 30 жылға созылған соғыстың ... ... бірі ... ... бірге, есірткі айналымынан түсетін миллиардтаған пайда
Ауғанстанннан тыс ...... АҚШ пен ... ... ... Және де БҰҰ есептеулері бойынша 2000-шы жылдардың басында Ауғанстанға
көршілес орналасқан ... ... ... ... ... көп ... ... елдерге Орталық Азия (2,2 млрд. долл.), Иран (1-
1,3 млрд. долл.) және Пәкістан (400-800 млн. долл.) кірді ... ... ... ... ... ... ... жақын
жылдары тек нашарлай түседі деп болжауға болады, бұл ... ... ... ... ... Ауғанстан үкіметі де-факто заңсыз апиын шикізатын өндіруге
көз жұмып, оған қарсы табанды күреске құлықсыздық танытып отыр.
Бір ... Х. ... ... ... ... есірткі
бизнесіне қарсы күреске орасан зор қаржылай көмек ала ... ... ... пәрменді антиесірткілік саясат жүргізіп отырғандай
кейіп танытады. Елде ... ... ... ... ... ... арнайы министрлік құрылған.
Осы ретте Х. Карзай режимі өз ... ... ... ... әлемнің дамыған елдері АҚШ, Жапония, Европалық Одақ, бірқатар
араб елдері тарапынан ірі ... ... ... ... ... ... батыл күрес бастайтындығын мәлімдеді. Карзай үкіметінің үміті,
әлемдік қоғамдастық тарапынан берілген үлкен уәделермен ... ... 21-22 ... өткен Токио конференциясының барысында ... ... банк және ... ... ... ... ... және сауықтыру бағытындағы халықаралық
бағдарламаларды ... ... ... ... 5 ... бөлінген қаржы
көлемі 4,5 млрд. долларға жетті» [55, с. ... ... ... іс ... ... ... көлемі ресми
мәлімделген миллиардтан әлдеқайда аз болып шықты. Ауғанстанға уәде етілген
қаржылай көмек ... ... ... көлемнен бірнеше есе
төмен. Ауғанстан ... ... үшін ... 25 ... АҚШ ... ал осы ... ... елдердің беруге дайын қаржысы жетпейді. Сондай-
ақ игерілетін қаржының шамамен 70%-ы Ауғанстан үкіметінің ... ... ... қоса ... ... бөлігі түрлі консультациялық
фирмалар арқылы донор елдерге қайтарылады [55, с. 237].
Барлық осы жайттар мен ... ... ... Х. ... ... тудырып, едәуір дәрежеде ауған билігінің неғұрлым
қол жетімді және ... ... ... ... ... ... қызығушылығының өсуіне ықпал етті. Бүгінгі таңда, Х. ... ... ... бизнесі саласына басқа мемлекеттердегідей ... ... ... ... т.б. ... ... ... ұстанады.
Ауғандық көзқарас тұрғысынан орталықтандырылған талибтер режимінен
елдің басым бөлігіне билігі жүрмейтін әлсіз, ... ... Х. ... өту ... ... ... іс-қимылдардың тоқтатылуы заңсыз
есірткілерді өсіру мен сатудың одан әрі дамуына ... ... ... болды. Осылайша есірткі бизнесі бір жағынан ауған конфликтісінің
шешілу процесін тежеуші, екінші жағынан, ... ... ... ... кесапатқа айналды.
Жалпы, Х. Карзай үкіметі тұрғысынан алғанда, есірткі ...... және ... ... атқарып отыр.
Бірінші жағдайда, саяси деңгейде, билік элитасының, құқық қорғау
органдарының және ықпалды дала ... ... ... ... ... Федерациясының сыртқы барлау қызметінің деректері бойынша, ауған
шенеуніктер элитасы өкілдерінің бірқатары – губернаторлар мен ... ... ... бизнесіне тікелей қатысы бар. Олардың арасында бұл
заңсыз бизнеспен 40 ... ... ... бері ... ... ... Аджи ... ұлы – өнеркәсіп министрі Ариф ... ... ... ... ... ... губернаторы Хаджи Дин
Мохаммад, Талибан Жоғарғы Кеңесінің бұрынғы мүшесі Хаджи Башар және ... ... ... ... ... ... ... зор қазіргі ауған
президентінің ағасы Ахмед Вали Карзайдың есімі байланыстырылады [48, с.
15]. Көріп ... ... ... ... өзі есірткі
бизнесіне белшесінен батқан.
Қырғыз сарапшысы А. Князев атап көрсеткендей, «Ауғанстандағы ... ... ... – бұл ... ... топтарының күресі. Қазіргі
кезеңдегі ауқымды көлемдегі есірткі өндірісі – бұл 1980 жылдары АҚШ-тың ОББ
резидентурасының ... ... ... ... ... ... ... әскерлеріне қарсы соғысты қаржыландыру арналарының бірі болды.
Тек ішкі ... ... оны жою ... ... ... ... ... [156].
Ауғанстанның қазіргі есірткі экономикасы – бұл исламдық содырлар ... ... ... ... ... ... ... деген
тезис даулы көрінгенімен, Ауғанстандағы есірткі бизнесі – ... ... ... элементі деген көзқараспен келісу орынды. Х. Карзай
үкіметі ... ... ... ... ... ете ... есірткінің
заңсыз айналымына қатысты мемлекеттік органдардағы сыбайлас жемқорлыққа көз
жұмып қарауға мәжбүр болып отыр.
Сонымен қатар, ауған билігі ... ... ... Х. ... ... дала командирлерінің лояльдігін жоғалтпау ... ... ... ... ... биліктің есірткі бизнесіне қатысты ... оның ... ... орын ... ... ... АҚШ пен ... ресми
билік, есірткі доллары мен есірткілік евроның жергілікті валюта нарығына
құйылуына мүдделі болып отыр. Бұл ... ... ... ...... тұрақты курсын ұстап ... ... ... ... ... ... бұл мақсатта қосымша қаржы ағымдарын жүзеге
асыруына тура келер еді.
Әлеуметтік салада – елдің ауыл тұрғындарының қалың ... ... ... ... ... болып отыр.
Күрделі экономикалық жағдай апиын шикізаты ... ... ... ... ... ... апиын өндірісіне елдің жер
шаруашылығымен айналысатын барлық тұрғындардың ... 2/3 ... яғни ... ... адам тартылған. 2001 жылы басталған аграрлық реформалар
сәтсіз ... ... ... ... өсіру және сату, заңды агробизнеспен
салыстырғанда, 4-5 есе көп пайда әкелетіндігін ... ... ... проблеманың бар екендігін мойындаса да, дегенмен
есірткі бизнесін «заңдастыруға» мәжбүр, ... елде ... ... іс ... ... ... ... байланысты, миллиондаған
ауған халқы аштықтан қырылатындығы анық.
«Экономикалық тетіктерді» іске қосу оңай ... ... ... ... ... ... ... тек бастапқы кезеңі кем дегенде
10 млрд. АҚШ долларына тең инвестицияны талап ... ... ... АҚШ-ты
қоса алғанда, қазіргі әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында дүние жүзіндегі
бірде-бір мемлекет бере алмайды.
Екіншіден, Талибан қозғалысы және оның ... ... ... күштермен күресте әскери қимылдарды жалғастыру және
кеңейту мақсатында қаржылық көмекке зәру. Талибан мен оның одақтастарының
(әл-Кайда, Өзбекстанның ислам ... және т.б.) ... ... ... ... ... және ... өз билігін орнату ғана емес,
шектес мемлекеттер – Пәкістан, Өзбекстан және ... ... ... ... ету ... ... ... белгілі. НАТО-
ның көптеген күштерінің территориясы Пәкістан мен Ауғанстанның ... ... ... ... ... ... ... провиниясы) көтерілісшілермен әскери қимылдарға
араласуына қарамастан, Талибан ықпалының таралу ... ... ... ... Х. ... ... ... көңілі толмаған сайын елдің
қарапайым халқының арасында Талибанның беделі өсуде және бүгінгі ... ... ... ... ... кем ... 15%
ерікті немесе еріксіз түрде талибтерді қолдайды. ... елді ... ... ... ел ... ... және тыныштыққа кепіл
беретін билік органдары жоқ. Ал ... ... ... ... ... магын өсіретін шаруаларға дән мен ақша ... ... ... ... ... 2009 ... қазандағы өз
контингентін 13 мың жауынгерге ... ... ... ... ... мен оның ... өз ... қосымша мыңдаған жаңа
содырларды тартуға мәжбүр. Мақсатын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... және негізінен бұл қаржы ауған героинін сатудан
түседі. Сондықтан қазіргі ... ... ... ... және ... ... тапшылығын шешу көзқарасы тұрғысынан алғанда Талибанның
басты шешуші міндеті ... ... ... ... талибтердің толықтай
бақылауындағы Пәкістанмен шекаралас бес ... ... ... Кунар, Тахор) өндірілетіндіктен, ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Осылайша, іс жүзінде ауған экономикасының барлық секторларындағы дерлік
тоқыраумен қоса әлемдік қауымдастықтың бейжайлығы жағдайында ... ... ... көзі мен Ауғанстанның тұрақтылығы мен ... ... ... ... ... ... Орталық Азия аймағындағы есірткі бизнесінің пайда болуы
мен таралуының басты сыртқы факторы Ауғанстандағы есірткі өндірісі ... ... ... өсіп келе ... ... заңсыз апиын өндірісі
осы аймақтағы көлеңкелі экономиканың ... ... жол ... әр ... конфликтілердің қаржылық көздерінің біріне айналуда. Халықаралық
сарапшылардың деректеріне сәйкес, қазіргі кезеңде есірткі бизнесі Ауғанстан
мемлекетінің ... ... ... 60%-ын құрайды. Жыл сайынғы айналым
шамамен 30 млрд. АҚШ долларына тең. Сонымен ... ... ... 90%-ы, ... жеткізілетін героиннің 80%-ы Ауғанстанда
өндірілген. Сол себепті Еуропалық Одақ ... ... ... ... танытып отыр.
Осы ретте 2003 жылы мамыр айында Парижде «Ауған есірткілерін тасымалдау
жолдары: Орталық ... ... ... конференциясы өтті. Бұл
шараның қорытындысы ретінде Париж пакті қабылданды. ... ... ... ... мен ... саудагерлерін қуғындаудың тиімділігін
көтеруге бағытталған іс-әрекеттерді үйлестіруге аударылған.
2006 жылы маусым ... ... ... ... ... ... ... жеткізу жолдары туралы»
халықаралық ... ... ... ... ... ... ... мен прекурсорлар айналымы, ... ... ... ... ... және әлеуметтік проблемалар
қарастырылды. Нәтижесінде ауғандық ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың тұтас жүйесін
жаңа шынайылыққа бейімдеу мен сапалы түрде жетілдіруді ... ... ... жылы ... ... Дохада өткен көпжақты кездесу ... ... ... ... Доха декларациясы мақұлданды.
Аталмыш құжатта басты назар шекараны қорғауды күшейтуге және антиесірткілік
шараларды ... ... ... және құқық ... ... ... одан әрі ... ... ... ... 2008 жылы маусымда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі «Ауғанстандағы
заңсыз есірткі айналымы мен героинді өндіруге қажетті прекурсорлардың жолын
кесу ... ... ... туралы» 1817 резолюциясын
қабылдады.
Сонымен қатар бірқатар сарапшылардың пікірінше бірінші кезекте мүдделі
болуы тиіс Орталық Азия ... ... ... ... ... ... белсенділігі өте төмен деңгейде. Біздің пікірімізше,
мұның басты себебі ... Азия ... ... ... бұл ... құлықсыздығынан немесе жігерсіздігінен емес, ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Кейбір аймақ мемлекеттерінің өздері (мысалы, Тәжікстан) сыртқы көмекке
тәуелді ... ... осы ... ... айту ... ... ... келгенде Ауғанстан мәселесін реттеу саласында үлкен
белсенділік танытып отырған ... ... ... ... ... 2009 жылы ... Алматы қаласында
есірткілік заттардың, ... ... мен ... ... ... ... ... саласындағы өзара түсіністік ... ... ... ... ... 8-ші кездесуінде
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің ... Қ. ... ... ЕҚЫҰ ... ... ... ... жағдайды тұрақтандыру
мәселесін ұйымның маңызды басымдықтарының бірі ретінде айқындауды
жоспарлауда. ... ... ... ... ... ... қалпына
келтіруге, мектептер мен ауруханалар құрылысына 2,4 млн. АҚШ ... ... ... гуманитарлық көмек ретінде 2 мың ... ... ... ... ... жылдардағы Ауғанстанға көмек беру
бағдарламасына» ... 1,5 млн. АҚШ ... ... Және де ... ... бойы ... 1000 ... мамандарын отандық орта және жоғарғы оқу
орындарында оқытуға 50 млн. АҚШ долларын жұмсамақ» деп мәлімдеді ... ... ... Ауғанстандағы есірткі бизнесінің жағдайын
сараптай отырып ... ... ... ... ... ... өндірісі мен саудасы орта және ұзақ
мерзімді болашақта бірқатар ішкі және ... ... ... ... Онымен қоса, басты ішкі ... АҚШ пен ... ... ... ғана ... ... ... Х. Карзай
үкіметінің әлсіздігі – яғни, Ауғанстанның қазіргі үкіметінің халық арасында
легитимділікке қол жеткізе алмауы ... ... Х. ... әкімшілігі бір
жағынан, басты сегменті апин шикізатын өндіру болып табылатын ... ... ... ... ... жағынан, ауған халқын
жұмылдыруға шарасыз болып шықты.
Басты сыртқы фактор ретінде әлемдегі ауған героиніне деген ... ... ... ... Яғни, сұраныстың өсуі мен ауған героинін
сатудан түсетін ... зор ... ... түптеп келгенде Ауғанстан
тарапынан ұсынысты қалыптастыруда.
Екіншіден, ауған героинінің Орталық ... ... ... ... халықаралық қылмыстық топтар үшін тартымды болып отыр. Мұның басты
себептері Еуропалық Одақ пен Ресейге ... ... ... тиімді жолдарын, және ТМД-ның ұлан ғайыр территориясындағы, ... ... Азия ... өз ... ... ... деген тұтынушылар
сұранымының өсуі болып табылады.
2.3 Орталық Азия ... ... ... ... ... ... әрекеттестігі
Орталық Азия елдерінің есірткі бизнесіне қарсы күрес ... ... ... ... және халықаралық ұйымдармен
(БҰҰ, ШЫҰ, ҰҚҰ, АӨІСШК, ОАЭК және т.б) өзара қарым-қатынас жасау негізінде
жүзеге ... Осы ... ... ... ... ... ... ұйымдардаң ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымының рөлі зор
екендігін атап өту қажет.
Орталығы Ташкентте орналасқан БҰҰ ... мен ... ... ... ... ... өкілдігі (ЮНОДК РПЦА) есірткі
бизнесіне қарсы күресте кешенді түрде қызмет ... ... бірі ... Оның ... ... Тәжікстанда және Түрікменстанда
бөлімшелері орналасқан.
Орталық Азия елдерінің ЮНОДК-пен өзара ... бес ... БҰҰ ... ... ... ... ... Конвенциясына, 1971 жылғы
Психотропты заттар жөніндегі Конвенцияға және 1988 жылғы ... ... мен ... заттарға қарсы күрес жөніндегі Конвенцияға қол
қоюларынан басталады.
Бұл аталған құжаттар ... ... ... ... қарсы күрес
жүйесінің халықаралық құқықтық өзегін құрайды. Орталық Азияның барлық
мемлекеттеріндегі антиесірткілік саясат ... ... ... ... ... ... БҰҰ-ның 1961 жылғы Есірткілік заттар жөніндегі
біртұтас Конвенциясына, 1971 жылғы Психотропты заттар жөніндегі Конвенцияға
және 1988 ... ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі Конвенцияларына арқа сүйейді. Сондықтан да, ... ... ... ... институционалдық негіздерін қарастырмастан
бұрын, алдымен аталмыш халықаралық құжаттарды жан-жақты ... ... ... ... ... бұған дейін болған есірткілер жөніндегі
көпжақты келісім шарттарды өз бойына жинақтаған. Бұл ... ... ... ... нашақорлықтың алдын алу мен ... ... ... ...... және ... ... жеткілікті есірткі заттарын өндіру және олардың заңсыз
нарыққа түсіп кетпеуіне жол бермеу болатын.
1961 жылғы Конвенцияда ... ... екі ... формасы
қарастырылған: заңды, медициналық немесе ғылыми нарықты ... және ... ... ... ... мен нашақорлыққа
бағытталаған репрессивті қадағалау. ... ... ... және
дәрігерлік салада қолданылатын есірткілік ... ... ... ... шықпауын алдын алуға бағытталған. Репрессивті
бақылау есірткілердің ... ... ... ... ... ... ... [23, с. 215].
1971 жылғы Конвенция халықаралық бақылау жүйесі галлюциногендерді ... ... ... ... ... және барбитураттар)
қамтыды. Ол нашақорларды ерте анықтауға, емдеуге, сауықтыруға, білім беру
мен әлеуметтік реинтеграциялауға ... ... ... ... ... ... өндірілетін психотропты заттарға
халықаралық бақылау жүйесін орнатады. Жоғарыда аталған қос ... ... ... ... ... ... да, ал ... ауқымды салаларымен күрес халықаралық ынтымақтастықтың назарынан
тыс қалды. Бұл кемшіліктің орнын 1988 жылы ... БҰҰ ... ... ... ... ... келе жатқан есірткіден түскен
қаржыны заңдастыру мен ... ... ... ... қою
мақсатында арнайы түрде дайындалған болатын. Ол БҰҰ мүше елдерін ... ... ... іс-әрекет түрлерін заңсыз деп ... ... ... ... ... БҰҰ мүше елдерінің кеден қызметтері, құқық қорғау
және сот ... ... ... ынтымақтастықты нығайтуға
арналған шараларды қарастыра отырып, бұл ... ... ... тыйым салуға, есірткі саудасымен айналысушыларды тұтқындауға
және олардың заңсыз ... ... ... ... ... Жаңа
конвенцияның қабылдануымен есірткілерді ... ... ... ... ... және ... өндіріс, сауда, тасымалдау, заңсыз жолмен
табылған қаржыны заңдастыру секілді ... ... ... барлық сатыларын қамтыды.
Есірткілерді халықаралық бақылау жүйесінің құрамдас бөлігі халықаралық
келісім шарттармен қатар, халықаралық ұйымдар екендігі белгілі. БҰҰ ... ... ... ... жүйесі төмендегідей сипатта (3-
суретті қараңыз) [23, с. 217] көрініс тапқан.
БҰҰ мүше мемлекеттері
БҰҰ Бас Ассамблеясы
ЭКОСОС
МККН
КНС
ЮНДКП
Тікелей ...... ... ...
кооператвтік
байланыс
байланыс
Сурет 3 – БҰҰ-ның есірткіні бақылау органдары
БҰҰ заңсыз есірткі ... ... ... ... Есірткілер жөніндегі БҰҰ әлеуметтік және ... ... ... ... ... жөніндегі халықаралық
комитетті және Есірткілерді халықаралық бақылау жөніндегі БҰҰ ... ... ... заттар жөніндегі комиссия (ЕЗК) ЭКОСОС-тың ... ... ... Ол ... ... ... ... мәселелерді қамтитын саясатты өңдеуге және жүзеге асыруға
жауапты БҰҰ жүйесіндегі басты орган. ... ... ... ... оған өзгерістер енгізудің қажеттілігін сараптайды және оның
міндетіне жаңа ... ... ... ... ... ... халықаралық комитет (МККН) ақпараттық,
қадағалаушы және кеңес беру ... ... ... ... ... Ол ... ... сәйкес алғашқысы 70 жыл бұрын құрылған
есірткілерді ... ... ... ... ... ... ... келісімдер Комитетке нақты міндеттерді жүктейді. Мәселен,
1961 жылғы Конвенцияның 9 бабына сәйкес Комитет ... және ... ... ... ... ... өндіруді, дайындау мен
қолдануды жеткілікті түрде қамтамасыз ете отырып … есірткілердің ... жол ... ... [159]. Өз міндеттерін атқару барысында Комитет
ұлттық үкіметтермен ынтымақтастықты жүзеге асыра отырып, ... жету ... ... тығыз қарым-қатынас орнатады. Бұл
қатынастар мүдделі үкіметтермен келісе ... ... ... беру мен ... ... көмегімен іске асырылады. Есірткілерді
бақылау жөніндегі халықаралық келісімдерге сәйкес Комитет жыл сайын ... ... ... туралы баяндама жасауы тиіс.
Халықаралық бақылаудың тағы бір ... ...... ... жөніндегі БҰҰ Бағдарламасы (ЮНДКП) 1990 жылы 29
желтоқсандағы № 45\79 БҰҰ Бас Ассамблеясының ... ... ... ... ... ... БҰҰ ... органдардың – Есірткілер
департаментіңің, Есірткілерді тұтынуды бақылау жөніндегі БҰҰ ... ... ... ... ... комитеттің Халықаралық
Хатшылығының құрылымдары мен қызметтерін өз бойында ... ... ... ... Венада орналасқан. БҰҰ шеңберінде есірткілерді
бақылау саласындағы барлық іс-әрекет түрлерін ... және ... ету ... ... жүктелген.
Есірткілерді бақылау жөніндегі халықаралық комитет пен ЮНДКП, БҰҰ
жүйесіне кірмейтін Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... ұйымымен, Интерполмен тығыз ынтымақтастық
орнатқан. Сонымен бірге, ЮНДКП мемлекеттер арасындағы есірткіге қарсы күрес
пен ... ... ... ... түрлерін орнату мен
дамытуға септігін тигізеді. ЮНДКП бастамасымен есірткілерді ... ... ... халықаралық ынтымақтастықтың ең кең таралған түрі
дербес үкіметтер, ... ... ... ... әуе ... мекемелер арасында жасалатын Түсіністік Меморандумы (ТМ) болып
табылады. Бұл ... ... ... шарттар мен конвенциялар
секілді көбінесе ұлттық парламенттерде қолдауды ... ... де, ... асуы үшін ... ... ... ... етілуі мүмкін.
Соңғы жылдары есірткіні бақылау саласындағы аймақтық және субаймақтық
ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... проблеманың ортақтығы мен белгілі бір елдер
тобының ... ... ... ... ... нақты
аймақтың мәдени, экономикалық, саяси ерекшеліктері, ... ... де ... ... жылы 4 ... ... қаласында Орталық Азия аймағының бес елі
Қазақстан Республикасы, Қырғызстан Республикасы, Тәжікстан Республикасы,
Өзбекстан Республикасы, Түрікменстан ... және ... ... ... ... ... заттар, психотропты өнімдер мен
прекурсорлардың заңсыз өндірісі, айналымы, тұтынуды бақылау ... ... пен ... туралы Меморандумға қол қойды. Бұл
құжатты дайындау мен іске асыру ... ... ... ... мұрындық
болды .
Аталмыш Меморандумның басты жетістіктерінің бірі – Есірткілік заттар,
психотропты өнімдер мен олардың ... ... ... ... жөніндегі Орталық Азиялық аймақтық ақпараттық үйлестіру орталығының
құрылуы ... ... ... Бұл ... ... ... ие. Оның міндетіне қатысушы-мемлекеттердің заңсыз есірткі
айналымына ... ... ... ... үйлестіру, ақпарат
алмасу, қатысушы-мемлекеттердің құзіретті органдарының ... ... ету ... ... ... ... ... жоюға бағытталған
аймақ елдерінің құқық қорғау құрылымдарының ... ... ... құру туралы келісімге Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 4 ... Ресей Федерациясының Президенті Д. Медведев
ОАААҮО құру туралы келісімді бекітті. Бұл ... құру ... ... ... ... ... АҚШ, Түркия, Финляндия,
Франция және Чехия болып табылады [158, с. 5].
2008 жылы 6 ... ... ... Президенті Н. Назарбаев
«ОАААҮО құру ... ... ... ... ҚР ... қол ... Тәжікстан, Түрікменстан, Әзірбайжан да аталмыш Келісімді
ратификациялады. ... ... 28 ... ... 2009 ... ... бастап ОАААҮО құру туралы Келісім өз күшіне енді.
Қазақстан тарабы Келісімге қол қойған мемлекеттерге оның пайда ... мен ... ... ... қол ... ... орын мен ... 2006 ж. 24 шілде) мойындауды ... ... ... ... ... ... берді.
2009 жылы наурыз айында Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрі БҰҰ
ЕҚБ AD/RER/H22 «ОАААҮО ... ... ... ... құжатына қол
қойды. Құжаттағы өзгерістер жобаны іске ... ... 2011 ... ... ... ... және жоба бюджетін бастапқы 6,5 млн. АҚШ
долларынан 15,4 миллионға дейін ұлғайту ... ... 1 ... ... БҰҰ ЕҚБ ... ... ОАААҮО
жобасының пилоттық фазасын жүзеге асыру басталды. 2008 жылы 14 ... ... ... ... ... ... ... лауазымына Б. Сәрсеков, оның орынбасары қызметіне қырғызстан
жағының өкілі М. ... ... жылы 19 ... ... ... ... ... 2009-
2011 жылдарға арналған Есірткі бизнесі мен ... ... ... ... оның ... ОАААҮО дамытуға (ғимаратты жөндеу)
410 млн. теңге (2,73 млн. АҚШ ... ... ... ... айында Алматы қаласында Есірткілік заттардың, психотропты өнімдер
мен прекурсорлардың заңсыз өндірісі, айналымы, тұтынуды бақылау саласындағы
өзара түсіністік пен ... ... ... ... 8-ші ... өтті. Кездесуге Түсіністік ... ... ... сондай-ақ 13 мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... және
т.б) бақылаушылары қатысты. Шара барысында Ауғанстандағы жағдай мен есірткі
бизнесі проблемалары қызу ... ... ... ... ... ... және Орталықтың жаңа ғимаратының тұсаукесері
өткізілді.
Болашақта Орталық Азия ... ... ... ... ... ... саласында аталмыш Орталықтың қызметіне үлкен үміт
артуда. Аймақтағы есірткі бизнесі өршіп ... ... ... Азия
мемлекеттерінің арсындағы өзара әрекеттестікті жандандыру мен ... ... ... ... ... ... ... деген қажеттілік орасан зор болатындығы түсінікті. Өйткені, бұл
мемлекеттердің бір де біреуі өз алдына есірткі мәселесін ... ... ... ... ... сипаттағы қатерлерді
бейтараптандырудың ең ... және ... ... ... жүзі елдері
арасындағы өзара әрекеттестік екендігі ... ... да, ... ... аймақтық және халықаралық ынтымақтастықта болмақ.
Осы ретте елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... ... үйлестіру органының қызметіне
мемлекеттің айрықша мән беретіні ... Бұл ... ... қылмысын
тергеуге және ашуға қатысты тәуелсіз рөл арнайы органға жүктеледі. Кеден
және ... ... ... ... ... органдарының
есірткіге қарсы функциялары өкілеттік аясында сақтала ... ... ... функциялар ішкі істер полициясының тиесілі органдарына, бөлімшелеріне
жүктеледі. Көптеген ... ... ... ... органының
функциясы есірткілерді бақылайтын мемлекеттік комиссия құзырына берілген.
Тұтастай алғанда, ... ... ... ... ... ... орган функцияларының ара жігін анықтау принципінің халықаралық
тәжірибедегі дұрыстығын байқатып отыр» [1, 139-140 ... ... мен ... ... ... саласындағы Орталық Азия
мемлекеттерінің аймақтық ынтымақтастығы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының
аясында да жүзеге асырылуда.
ТМД шеңберіндегі ынтымақтастықтың бастауы 1992 жылы 21 ... ... ... ... мен ... ... заңсыз айналымына
қарсы күрес саласындағы Ішкі істер ... ... ... ... қол ... ... Бұл ... бекітуге
Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Украина,
Молдова, Ресей, ... ... ... ... және т.б ... ... ... заңды және заңсыз айналымын бақылау саласындағы
өзара әрекеттестікке бағытталған ... ... ... және ... ... құру ... ТМД-ның мүше мемлекеттерімен қоса Орталық Азия аймағының
барлық бес мемлекеті қолдаған болатын. Себебі, сол кезеңде ... ... ... КСРО мемлекеттерінің барлығын дерлік мазалайтын проблемаға
айнала бастады. ... 1980 ... ... ... Кеңестер Одағында
небары 130 мыңға жуық нашақор ресми есепте тұрса, 1990 жылы КСРО Ішкі ... ... ... бұл ... 1,5 млн. ... ... ... есірткі бизнесімен күрес саласындағы құзырлы органдар
арасындағы ведомствоаралық келісімдер де маңызды орын ... Осы ... ... ... қол ... ... қатарына 1992
жылғы Тәуелсіз ... ... ... ... Ішкі істер
министрліктерінің өзара ... ... ... және 1994 ... заттары мен психотропты өнімдердің заңсыз ... ... ... ... қызметтерінің өзара әрекеттестігі мен ... ... ... болады.
ТМД мемлекеттерінің аумағындағы қылмыстарға қарсы күрес сан-алуан
формаларда жүзеге ... Оны ... ... 1997 жылы ТМД
қатысушы-мемлекеттерінің ... ... ... ... өзге де түрлерімен күресті үйлестіретін Бюро пайда болды. ... ТМД ... Ішкі ... ... Кеңесі (1996)
және ТМД қатысушы-мемлекеттері Бас прокурорларының Үйлестіру кеңесі (1995)
құрылған болатын.
1994 жылғы Есірткі заттары мен ... ... ... айналымына
қарсы күрес саласындағы кеден ... ... ... мен
ынтымақтастығы туралы Келісімде ақпараттық алмасу ... ... Бұл ... ... екі ... бөлінген:
1. Келісімнің депозитариіне тұрақты жіберілетін, қажет болса ол
бұл ақпаратты кез келген тарапқа ... жеке ... ... немесе мүдделі тараптың сұрауы бойынша
жіберілетін.
Бірінші топқа мынадай ақпараттар жатады:
- заңсыз есірткі айналымына қарсы күрестің әдіс-тәсілдері туралы;
- техникалық құралдар мен ... ... ... ... ... ... айналымына қарсы күрестің тәсілдерін үйретуге
тәжірибесі бар ... ... ... ... ... ... күрес мәселелеріне арналған
нормативті актілер, басылымдар, ғылыми, ... және оқу ... ... жаңа ... ... ... орны мен ... тасымалдау бағыттары мен жасыру әдістері туралы;
- әр түрлі елдер мен ... ... ... ... ... есірткілерді кедендік бақылауды ұйымдастырудың принциптері, оларды
анықтаудың жаңа әдістері мен тәсілдері туралы;
- ТМД мемлекеттерінен немесе олардың ... ... ... ... мен ... ... заңсыз айналымына қарсы күрес
туралы БҰҰ 1988 жылғы Конвенциясының I және II ... ... ... мен ... ... ... айналымы үшін
қолданылатын химиялық заттар туралы;
- өсімдік және синтетикалық сипаттағы есірткілер мен өзге де ... ... ... ... ... зертханалық талдау және идентификациялау саласындағы
ақпараттар туралы [161].
Екінші топта келесідей ақпараттар келтірілген:
- ... ... ... ... ... есірткілердің заңсыз тасымалдануының анықталуына байланысты
нақты фактілер мен оқиғалар туралы;
- заңсыз есірткі айналымына қатысы бар ... және ... ... ... ... ... арқылы транзитпен
тасымалданатын немесе осындай территорияға заңсыз әкелінетін заңсыз есірткі
айналымында пайдаланылатын көлік ... жүк және ... ... ... ... ... ... жасыру және тығу
әдістері туралы [162].
Сонымен бірге ... ... ... өзге де түрлері
қарастырылған:
- заңсыз есірткі айналымына қатысы бар күдікті тұлғалардың келуі ... ... ... ... есірткі айналымына қатысы бар күдікті
жүктер, көлік құралдары, пошта жөнелтулерін ... ... ... қоса, есірткілік заттарды заңсыз өткізу
арналарын жоюға бағытталған өзара келісілген іс-шаралар мен ... ... ... ... ... ... байланысты
тараптың ресми сұрауы негізінде бір қатысушы-мемлекеттің ресми ... ... соты ... ... ... ... немесе куәгер ретінде
қатысуын қамтамасыз ету;
- ынтымақтастықтың тиімділігін көтеру мен үйлестіру мақсатында өзара
кеңес ... ... ... ... ... күрес саласындағы ТМД қатысушы-
мемлекеттер ынтымақтастығының құқықтық негізі ... ... ... әр ... ... көрініс тапқан:
- Достастықтың жарғылық құжаттары;
- ынтымақтастықтың өзге де ... ... ... ... ... аталмыш мәселеге арнайы түрде арналған халықаралық-құқықтық актілер.
Оларда ынтымақтастықтың келесідей формалары көрсетілген:
- ... ... ... ... ... шаралары мен процессуалды іс әрекеттерге жәрдемдесу;
- жұмыс тәжірибесімен, ғылыми жаңалықтармен және оқу ... ... ... мен ... ... көмектесу.
ТМД аясындаға есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ... қаланғандығына
қарамастан, бұл нормативтік ... ... ... ... ... өзара әрекеттестіктің бәсең де баяу және ... емес ... атап өту ... жылы 30 ... ... ... ТМД ... Есірткілік заттар, психотропты өнімдер мен ... ... ... ... саласындағы Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығының қатысушы-мемлекеттер арасындағы ... ... қол ... ... ... Тараптар Есірткілік заттар, психотропты өнімдер мен
прекурсорлардың ... ... ... күрес саласындағы ынтымақтастықты
жүзеге асырады. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... мен прекурсорлардың заңсыз
айналымы саласында жасалған қылмыстарды сараптау; есірткілік заттар мен
прекурсорлардың ... ... ... ... ... ... базасын жетілдіру, халықаралық келісімдердің
қағидаларын ескере отырып, бұл ... ... ... ... ... ... ... мен прекурсорлардың заңсыз
айналымына, ... ... ... ... ... есірткілік заттар, психотропты өнімдер мен прекурсорлардың заңсыз
айналымына қарсы күресуге арналған БҰҰ ... ... ... ... ... талаптарына орындауға арналған өзара келісілген іс-
шараларды жүзеге асыру.
Ұлттық заңнамалар негізінде, Тараптар, есірткілік заттар, психотропты
өнімдер мен ... ... ... ... күрес саласындағы
біріккен іс-шаралар мен өзара құпталған стратегияны өңдеу ... ... ... шеңберінде осы бағыттағы барлық іс-әрекеттерді
үйлестіру, есірткілік заттар, психотропты ... мен ... ... ... күрес мақсатында бұқаралық ақпараттық құралдардың
мүмкіндіктерін, барлық мемлекеттік органдардың, үкіметтік емес және өзге ... ... ... ... біріктіру мақсатында
ынтымақтастықты жүзеге асыруға ... жылы ... ... қаласында ТМД мүше мемлекеттерінің Үкімет
басшылары кеңесінің отырысы өтті. Отырысқа қатысушылар ... ... ... ... бағытталған құжаттардың топтамасын талқылады.
Сонымен бірге, ТМД Үкімет басшылары 2005-2007 жылдарға арналған Есірткілік
заттар, психотропты өнімдер мен ... ... ... ... ... саласындағы Достастыққа қатысушы-мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... мен прекурсорлардың заңсыз
айналымына қарсы күрес саласындағы ... ... ... ... ... ... ... кезекте
есірткі бизнесінен төнетін қауіптің ... бара ... ... және ... сипатқа ие бола бастағандығымен түсіндіріледі.
Бағдарламада қарастырылған іс-шаралар ... ... ... өнімдер мен прекурсорлардың заңсыз айналымына қарсы ... ... ... ... ... ... ... заттар, психотропты өнімдер мен
прекурсорлардың заңсыз айналымына қарсы күрес ... ... ... қатысушы-мемлекеттерінің арасындағы ынтымақтастық
туралы Келісімге, Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... ... мен ... ... жағдайды талдау мен болжауға, ... ... ... ... ... заттар, психотропты өнімдер мен
прекурсорлардың заңсыз айналымына қарсы күрес саласындағы әлемдік ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты есірткілік ... ... мен ... заңсыз айналымына қарсы күрес
саласындағы ТМД-ның құқық ... ... сот, ... ... ... қызметі органдарының, ТМД қатысушы-мемлекеттерінің
ынтымақтастығын одан әрі дамыту және жандандыру.
Бағдарламаның ... ... ТМД ... халықаралық-құқықтық базасын нығайту және кеңейту; ұлттық
заңнаманы үндестіру және жетілдіру; өзара келісілген профилактикалық, шұғыл-
іздестіру және арнайы операцияларды ... ... ... ... ... ету; ... ... көтеру, кадрларды
дайындауда ынтымақтасу.
ТМД шеңберіндегі есірткі ... ... ... ... ... ... доктриналдық, ... ... ... оны ... ... ... ... екендігін мойындау қажет. Өйткені, көптеген ғалымдардың пікірінше КСРО-
ның ізбасары ретінде құрылған бұл ... ... ... ... ... ... ... аморфты, тиімсіз ұйымға айналып бара
жатыр. Сонымен бірге, бүгінгі таңда Орталық Азия және оған ... ... ... ... шешу ... ... ШЫҰ, ҰҚКҰ,
АӨІСШК және т.б секілді ... ... ... ... дәрежеде
нәтижелілігімен ерекшеленді.
Аймақтық деңгейдегі есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... алатын маңызы зор. Мүше-мемлекеттердің көпжақты
ынтымақтастығы мақсатында құрылған ұйым, бүгінгі ... ... ... мен психотропты өнімдердің заңсыз айналымына қарсы күрестің ... ... ... ... ... жүйені құрудағы ерекше орны бірқатар
факторлармен түсіндіріледі. Біріншіден, ұйымға мүше ... ... ... ... ... ... орталықтарының бірі –
Ауғанстанмен жақын орналасуы. ... ... ... трафигінің кейбір маршруттарының ШЫҰ мүше елдерінің ... ... ... бұл ... ... ... ауыздықтаудағы аймақтық
жүйені құру саласындағы үлкен рөлі аталмыш ... ... ... ... аса ... ... байланысты. Жоғарыда
аталған себептерге байланысты, ШЫҰ шеңберіндегі ... ... бірі ... ... айналымына қарсы күрес ... ... ... ... ... ... ұйым болып
табылады. Ол 2001 жылдың 15 маусымында алты ел – Ресей, Қытай, ... ... және ... ... ... ... ... болатын. 2002 жылы 7 маусымда Санкт-Петербургте Шанхай
ынтымақтастығы ұйымының жарғылық ...... қол ... құрылтай құжаттары болып табылатын «ШЫҰ Хартиясы» мен «ШЫҰ құру
туралы Декларациясына» сәйкес ШЫҰ-ның басты мақсаттары:
- мүше-мемлекеттер арасындағы өзара ... ... және ... нығайту;
- саяси, сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық, білім ... ... ... және т.б ... ... ... ... талпыныстармен аймақтық бейбітшілікті, қауіпсіздік пен
тұрақтылықты қамтамасыз ету, ... ... және ... ... ... ... ... құруға ынталандыру [164].
Шанхай ынтымақтастығы ұйымы келесідей басты ... ... БҰҰ ... ... мен ... мүлтіксіз орындау;
территориялық тұтастықты, тәуелсіздік пен егемендікті өзара құрметтеу, ішкі
істерге өзара араласпау, әскери күшті немесе күш ... ... ... ... ... ... тең ... барлық мәселелерді өзара
кеңес беру арқылы шешу; одақтарға қосылмау және өзге елдер мен ... ... ... және ... да ... сәйкесінше
халықаралық және аймақтық ұйымдармен әр түрлі формалардағы ынтымақтастық,
пікір алмасу және диалогтарды өткізуге дайындығы.
ШЫҰ ... ... ... қарсы күрес ... ... ... ... 2004 жылы 17 ... ... қаласында
қабылданған Есірткілік заттар, ... ... мен ... ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастық
туралы Келісім болды.
Келісімнің мәтінінде көрсетілгендей, оның басты тұжырымдары есірткілік
заттар, ... ... мен ... заңсыз айналымына қарсы
күрес ... ... ... актілердің, жекелегенде БҰҰ
Конвенциясына негізделген. Сол себепті, ШЫҰ ... ... ... ... ... бірдей. Мысалы, ол қатысушы-
мемлекеттердің ұлттық ... ... ... ... ... жауапкершілік енгізу міндетіне қатысты.
Әмбебап актілермен осы ... ... ШЫҰ ... есірткі
бизнесіне қарсы күрес саласындағы халықаралық ... ... ... ... да ... ШЫҰ ... есірткі мен олардың прекурсорлары айналымына
байланысты барлық ... ... ... бақылауды орнатудың
міндеттілігі;
- ШЫҰ мүше-мемлекеттері ұлттық ... ... мен ... ... ... ... құқық бұзушылықтар үшін
белгіленген жазаның міндеттілігін қамтамасыз ету;
- есірткі мен ... ... ... ... ... ... мен ... алдын алу шаралары басымдылығының
принципі;
- нашақорларды емдеудің жаңа әдістерін ... мен ... ... ... ... ғылыми
зерттеулерді мемлекет тарапынан қаржыландыру.
Келісімнің мағынасына сәйкес, ... ... ... ұйымы қатысушы-елдеріндегі бүкіл антиесірткілік саясаттың
өзегіне айналуы ... ... ... ... ... жан-жақты
қарастырылуын, ұйым мемлекеттерінің есірткі мен олардың ... ... ... ... ... ... барлық деңгейлерін
қамту ұмтылыстарын байқатады.
Сонымен бірге, Келісімде, ... ... ... ... ... іске ... мәселелері де реттелген. Құжат заңсыз есірткі
айналымымен ... ... ШЫҰ ... құзіретті органдарының
ұйымдастыру-құқықтық өзара әрекеттесуінің бірнеше формаларын бекіткен.
Олардың ішінде тиімді ақпараттық алмасуды атап ... ... ... нақ ... ... қорғау органдарының біріккен іс-шаралары туралы шешім
қабылдау мен ШЫҰ ... ... ... алу ... ... ... қарсы күреске маманданған халықаралық ұйымдардың ... ... ... алмасу саласындағы ынтымақтастық кей
жағдайларда тараптардың саяси мүдделерінен туындаған, және де ... ... ... ... да себептермен қылмысқа қарсы күреске
қатысты толық, жан-жақты ақпаратты беру міндеттемесін орындамау ... тап ... Осы ... ... ... ұйымының мүше-
мемлекеттері Келісімде міндетті түрдегі ақпараттық алмасу түрлерінің нақты
тізбесін бекітті. Сонымен бірге, бұл тізбе ашық ... ... ... ... ... ... да ... беру туралы мәселені жеткілікті
түрде еркін ... ... ... ... ... ... ... қатысты барлық мәселелер, әрбір жағдайға қарай қосымша
кеңестер негізінде шешіледі деп пайымдауға болады.
ШЫҰ ... ... ... ... ... ... ... тұрады:
- Тараптардың территориясында есірткілер мен олардың прекурсорларының
заңсыз айналымы саласында болған немесе іске ... ... ... ... қылмыстар туралы ақпарат;
- есірткілер мен олардың прекурсорларының заңсыз ... ... ... ... ... бір ел ... ... мүше елге заңсыз есірткілер ... ... не ... ... ниеті туралы нақты
оқиғалар мен фактілер туралы ақпарат;
- қызметі трансұлттық сипатқа ие және заңсыз есірткі айналымына қатысы
бар қылмыстық ... ... ... ... қызмет ету салалары,
басқаруды ұйымдастыру мен байланыстары туралы мәліметтер;
- ... ... ... ... ... заңсыз
есірткі айналымына қатысы бар қылмыстық топтар мен жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ақпараттар;
- заңсыз есірткі айналымына байланысты қылмыстық әрекеттерді жасау
әдістері мен формалары ... ... ... ... ... ... ... заңдастыруға бағытталған іс-
әрекеттер туралы мәліметтер;
- заңсыз айналымға түсетін есірткі көздерін ... және ... ... ... кесу ... мен ... ... ақпараттар;
- заң бұзушылар қолданатын заңсыз айналымдағы есірткілерді тығу мен
жасыру ... және ... ... ... туралы ақпарат.
Жоғарыдағы тізбеден көріп отырғанымыздай, мәселе барлық қырынан, жан-
жақты қарастырылған, сондықтан да бір жағынан бұл ... ... ... ... ... ... ақпараттың сипатын сақтауға көмектессе,
екінші жағынан, Келісімнің кейбір мүше-елдері үшін ... ... ... ... ... жол ... жылғы Есірткілік заттар, ... ... мен ... ... ... қарсы күрес саласындағы ынтымақтастық
туралы Келісімнің талаптарын орындау барысындағы ШЫҰ ... бір ... ... ақпараттық алмасудан басқа
ынтымақтастықтың өзге де формалары қарастырылған. Мәселен, ... ... ... айналымына қатысты мәселелер ... бір ... ... ... ... ... ... өткізу сипатындағы
өзара ынтымақтастық түрі көңіл аудартады. Бұл тектес ... ... ... ... ... ... ... алайда оны жүзеге асыру тетіктері әрқашан бекітіле бермейді.
Мысалы, 2000 ... ... ... ... ... ... заңсыз айналымына қарсы ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық
туралы Келісімде ынтымақтастықтың бұл түрі қарастырылмаған.
Жалпы алғанда, Шанхай ынтымақтастығы ұйымы шеңберіндегі мемлекеттердің
өзара әрекеттестігі тек ... ... ... ... ... таңда,
мұндай әрекеттестік ұлттық ведомстволар деңгейінде де қарастырылуда.
Есірткі контрабандасының жолын кесуге ... ... ... ... ... ... біртұтас электрондық ... ... ... да ... Азия ... ... ... күрестегі Шанхай ынтымақтастығы ұйымының алатын рөлі өсе
бермек. Өйткені, ШЫҰ ... ... ... ... ... және ... жетістіктері мен кемшіліктерін есепке ала отырып, есірткілік
заттар, психотропты өнімдер мен ... ... ... ... саласындағы мемлекеттер арасындағы ... және ... ... үлкен үлес қосары күмәнсіз.
ШЫҰ бүгінгі таңда Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету
саласындағы белді ұйым. Оның ... ... ... ... ... ... ... қатар, терроризм, діни экстремизм,
сепаратизм, жергілікті жанжалдар, ... ... ... ... ... ... ... ол ШЫҰ мүше елдерінің ұдайы пікір
алмасу мен өзара әрекеттестікті реттеп ... ... ... ... ... аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында
жемісті түрде қызмет атқарып келе ... ... бірі – ... ... ... болып табылады. 1992 жылы 15 мамырда Ташкент
қаласында ... ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясы, Тәжікстан
Республикасы және ... ... ... ... туралы
келісімшартты құру туралы құжатқа қол қойды. 1999 жылы 2 сәуірде ... ... ... ... ... ... қызмет ету
мерзімін бес жылға ұзарту туралы Хаттамаға қол қойылды. Осылайша, алғаш ... ... жаңа ...... мүше ... ... ... өз
еріктерімен бейбітшілікті сақтауға және қақтығыстарға ... ... ... ... ... ... болды.
2002 жылы 7 шілдеде ҰҚКҰ ... ... ... ... 2003 жылы 18 қыркүйекте күшіне енген ... ... мен ҰҚКҰ ... ... ... ... қол қойылды.
Сонымен бірге, ҰҚКҰ-ның тиімділігін ... ... ... мен
ұжымдық қауіпсіздіктің күші мен қаржысын жұмсауға байланысты ... ... ... ... ... тәртібі туралы Ереже қабылданды.
Қауіпсіздік Кеңесі хатшыларының Комитеті құрылып, ... ... күші мен ... ... ... ... ... және
Орталық Азия аймағында жедел қимыл жасайтын ұжымдық күштерді құру туралы
шешім бекітілді.
ҰҚКҰ-ның ... ... ... ... ... ... ... мен территориялық тұтастығына төнетін қатерлерді
бейтараптандыру, қажет болған жағдайда мұндай қауіп-қатерлердің ... ... ... ... және ... ... төнген
қауіп-қатерлердің жаңа түрлеріне қарсы күресу үшін нақты іс-шаралар
қабылдау ... бұл ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік кеңесінен, Сыртқы істер
министрлерінің кеңесінен, Қорғаныс министрлерінің ... және ... ... ... ... пен қауіпсіздік кеңесінің хатшыларының
Комитетінен тұрады. Сонымен бірге, Қорғаныс министрлері кеңесінің ... ... ... ... іске асыру мен ұсыныстар дайындауға
жауапты ҰҚКҰ-ның Біріккен штабы қызмет ... ... ... оның ... ... терроризм,
есірткілік заттар мен психотропты өнімдердің заңсыз айналымы секілді
дәстүрлі ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымның негізгі мақсаттары мен ... бірі ... ... алып ... ... 8 бабы).
Ауғанстандық есірткі бизнесіне қарсы күресті жандандыру саласындағы
маңызды шешім – 2003 жылы ... ... ... ... ... ... ... трансұлттық және өзге де ұйымдасқан
қылмыстардың қаржылық көзі болып ... ... ... мен ... ... ... туралы шешім болып табылады. Бұл шешім ... ... ... ... ... ... күрес саласындағы
бірқатар шұғыл-профилактикалық және ұйымдастыру-бақылаушылық ... мен ... ... ... ... мемлекеттердің құқық
қорғау органдары интеграциясының механизмдерін ... және ... ... [20, с. ... жылы ҰҚКҰ-ның мүше-мемлекеттерінің заңсыз есірткі айналымына қарсы
күресетін құзіретті органдар басшыларының Үйлестіру ... ... ... мақсаты Армения Республикасы, Беларусь Республикасы, ... ... ... ... ... ... және ... Республикасы құқық қорғау ... ... ... ... ету, ... ... ... контрабандасының арналарын жабуға бағытталған
халықаралық ... ... ... және ... ... ... ... аймақ елдерінің есірткі бизнесіне қарсы
күресетін органдарының ұйымдастырушы ... және ... көп ... ... ... ... ... отыр.
Оның қызметінің барысында өршіп келе жатырған есірткі қаупіне төтеп ... ... ... ... ... ... мәселесін шешуге қажетті
әдістер мен тетіктер өңделген.
Есірткі бизнесіне қарсы күрес стратегиясы ... ... ... нақты есірткі жағдайын, есірткі қылмыстарын ... алу ... ... өткізген шаралардың тиімділігі және заңсыз есірткі
айналымына қарсы күрес ... ... ... ... шаралардың нәтижелілігін есепке алу негізінде ... ... ҰҚКҰ ... заң ... ... ... ... құзырлы органдар қызметінің тәжірибесі мен
спецификасы, ... ... ... ... ... және ... ... дәстүрі назардан тыс қалмады.
Стратегия өзегі, ҰҚКҰ ... ... ... органдарының
интеграциясына, заңсыз есірткі айналымын бақылау саласындағы ... ... және ... тетіктерін дамытуға, ұйымдасқан
есірткі қылмысына қарсы күресетін ... ... ... ... ... есірткі айналымы мен тұтыну, тасымалдау
мен өндірісі туралы ортақ мәліметтер банкын ... мен ... ... ... мен ... ... мәселелерін шешуге
бағытталған іс-шаралар кешені болып табылады.
Аталмыш стратегияны жүзеге асыру шеңберінде 2003-2008 жылдары Үйлестіру
кеңесінің ұйымдастыруымен халықаралық антиесірткілік ... ... бір ... ... Оның ... ... контрабандасының жаңа 80
еларалық, аймақаралық және континентаралық маршруттары анықталып, 51 ... ... ... ... ... ... ... есірткілік
заттар, психотропты өнімдер мен күшті әсер етуші заттар, 22 тонна гашиш,
6,5 ... ... 1,6 ... кокаин, біршама көлемдегі апиындар, марихуана
мен синтетикалық есірткі заттары, сонымен бірге 2817 тонна ... қару ... және 194 мың дана оқ дәрі ... [20, с. ... жылы ... тек ҰҚКҰ ... ғана қатысса, 2007-
2008 жылдары Операцияларды басқару мен ... ету ... ... ... ... Латын Америкасы, Европа, Азия мен ... 21 ... және де ... ЕҚЫҰ және ЕАГ ... ... ... түскен пайданы заңдастыруға қарсы күрес
жөніндегі Еуразиялық топ) қатысты. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дайындау мен ұйымдастыру мақсатында ҰҚКҰ
мүше-мемлекеттері ірі көлемдегі халықаралық антиесірткілік шараларды ... ... ... қыруар шаруа тындырды. Бұл саладағы жұмыстар екі
бағытта өрбіді, біріншісі, операцияны басқару мен ... ету ... ... ... қалыптастыру және екіншісі, көп жақты
ынтымақтастық пен әрекеттестіктің тетіктерін өңдеу. Нәтижесінде, операцияға
тартылған күштер мен ... ... ... түрде басқаруды қамтамасыз
ету мен ұйымдастыру мәселелерін шешуге арналған Халықаралық үйлестіру штабы
құрылды. Елдердегі ... ... ... ... ... штабтардың мойнына жүктелген. Бұл штабтардың құрамына ҰҚКҰ
мүше-мемлекеттерінің ... ... ... ... және ... ... ішкі ... мен қауіпсіздік органдары
кіреді. Халықаралық үйлестіру штабының тұрғысынан ... ... ... ұйымдастыру, барлық мүдделі ... ... ... ету ... ... ... ... айналымын бақылау қызметінде орналасқан (ЕБФҚ) ... ... ... ... ... шешімдердің нәтижесінде, ... ... ... мен ... жүйесі қалыптасты. Оның арқасында
шұғыл шешімерді ... ... ... ... ... ... ... күрестің пәрменділігі арта түсті.
2008 жылы ... ҰҚКҰ ... ... ... ... ... мәртебе беру туралы шешім қабылдады. ... ҰҚКҰ ... ... есірткі айналымына қарсы
күресетін құзіретті органдар басшыларының Үйлестіру кеңесінің Атқарушы
бюросы ҰҚКҰ ... ... ... ... ... есірткі бизнесіне қарсы күресуге ... ... мен ... ... ... ... ... жүргізуде.
ҰҚКҰ шеңберінде заңсыз есірткі айналымына қарсы ... ... ... ... бірі ... ... ету ... күштерін құру
(ЖӘҰК) болып табылады. Мұндай ... ... ... ... ... беру, терроризм, ұйымдасқан қылмыс және ... ... ... мақсатын көздейді.
2009 жылы 14-15 маусымда Мәскеуде өткен ҰҚКҰ ... ... ... жедел әрекет ету ұжымдық күштерін құру туралы ... ... ... ... ... ... президенті А.
Лукашенко келісімге қатысудан бас ... Ал, ... ... ... шарттар орындалған жағдайда ғана ... ... ... ЖӘҰК ... пайдалану туралы шешімнің қабылдануы
қарапайым көпшілік дауыспен емес, тек қана ... ... іске ... тиіс;
2. ЖӘҰК бөлімшелерін өзге мемлекеттерге жіберу, олардың ... ... ... ... ғана жүзеге асырылуы
тиіс;
3. ЖӘҰК бөлімшелеріне ҰҚКҰ-на мүше мемлекеттердің арасындағы
жанжалдарды шешуге қатысуға ... ... ... ЖӘҰК ... ... оған қол қойылған сәттен бастап емес,
ҰҚКҰ барлық мүше-елдерінің парламенттері ратификациялаған
кезден ... қана ... енуі тиіс ... ... мәселелерді түйіндей келе келесідей қорытындыға
келдік:
1. Орталық Азия елдеріндегі есірткі бизнесі мен нашақорлықтың ... ішкі және ... ... әсер етті. Алайда, аймақтағы есірткі
қаупінің ұлғаюы ... ... ... ... ... факторы») шешуші
мәнге ие. Яғни, Орталық Азия ... ... ... ... ... мен ... ең ... және айқындаушы себебі Ауғанстандағы апиын
өндірсі болып табылады. Ал, ішкі ... ... ... мен
нашақорлықтың таралуына оңтайлы жағдай ... ... фон ... ... ... Сонымен зерттеу барысында ... ... ... ... ... ішкі ... ... аймақ
елдеріндегі күрделі әлеуметтік-экономикалық ахуал (жұмыссыздық, кедейшілік,
күнкөріс көздерінің жоқтығы), ... ... және ... ... ... деңгейдегі сыбайлас жемқорлық, жастар ... ... ... ... ... күрес саласындағы ақпараттық,
танымдық және идеологиялық шаралардың ... ... ... ... төмен деңгейдегі нәтижелілігі, этникалық және діни факторлар.
2. Орталық Азия елдеріндегі ... ... ... ... ... анықталды: біріншіден, ауған ... ... ... бірі ... ... ... ... шекарасын қорғауды күшейтуі мен ... ... өлім ... ... бұл бағыттың біртіндеп Орталық
Азия елдеріне ауысуына алып ... ... ... ... ... нақты анықталмаған және жете қадағаланбаған Орталық
Азия елдері осылайша ауғандық есірткі бизнесінің жол-жөнекей ... ... ... ... өндірісінің жылдан жылға ұлғаюы
мен апиынның қомақты қоры бұл тауарды ... ... жаңа ... ... ... ... қажет етті. Осы мақсатта Орталық ... ... ... ... ... ... Бастапқы кезеңде
аймақтық есірткі бизнесі жүйесіндегі транзиттік маршрут ... ... ... Азия ... ... есірткіні тұтынушы мемлекеттер
қатарына қосылды. ... ... ... ... ... ... санының
үздіксіз өсуі.
3. Есірткі бизнесі мәселесі жеке дара ... ... ... ... ... ... оған ... күрес елдер арасындағы
көпжақты әрекеттестікке негізделуі тиіс. Орталық Азия елдері арасындағы
бірқатар саяси, ... ... және т.б. ... ... ... ... секілді ортақ мәселе ортақ
шешімді талап етеді. Сондықтан да есірткі бизнесіне ... ... ... және ... ... ... аса маңызды. Бүгінгі
таңда Орталық Азиядағы есірткі бизнесіне қарсы ... үш ... ... ... (БҰҰ) ... әріптестік негізінде,
аймақтық ұйымдардың қызметі ... (ШЫҰ, ТМД, ... және ... ... ... ... Ресей, АҚШ және т.б.). Аймақ елдері
арасындағы есірткі ... ... ... ... және ... қалыптасқандығына қарамастан басты мәселе жедел іс-әрекеттерді
ұйымдастыру мен тиімді ақпарат алмасуды қамтамасыз ... ... ... ... Азия ... ... ... қарсы күрестің халықаралық
және аймақтық құқықтық ... ... ... ... ... мен ... ... асыру, практикалық қолданыс
саласында үлкен кемшіліктер бар.
4. Біздің пікірімізше, есірткі бизнесіне ... ... ... ... Орталық Азияда қалыптасқан аймақтық ұжымдық қауіпсіздік
әлуетін кеңінен пайдалану қажет. ... ... ... бір
мезеттік шараларға емес, орта және ұзақ мерзімді болашаққа назар аударуы
тиіс.
3 ЕСІРТКІ БИЗНЕСІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ... ... ... ... ... ... ... себептері мен тенденциялары
Бүгінгі таңда Қазақстан қоғамының алдында тұрған ... ... ... бизнесі мен нашақорлық проблемасын басты орындардың ... ... ... ... ... ... ... жүргізген сараптама
көрсеткендей, еліміздегі есірткі ахуалы едәуір ... ... ... ... ие болған. Бұл жәйтті Қазақстан Республикасы Ішкі Істер
Министрлігінің, денсаулық сақтау органдарының және басқа да ... ... ... ... ... ... ... мәселе статистика көрсетіп отырғандағыдан анағұрлым күрделі деп
бағалауға барлық негіз бар. ... ... ... ... қарыштап
таралуы тек қана ішкі факторлардың ... ғана ... ... ... болып жатқан процестермен тығыз байланыста болып отыр.
Қалыптасқан жағдайдың күрделілігі мен оның маңыздылығын ... ... ... ... ... ... де ... Азияның саясаттанушылары арасында жүргізілген бұл зерттеуге сәйкес
сарапшылардың басым бөлігі (90,5%) Қазақстанға ең ... ... ... ... саласы – есірткі бизнесі деп есептейді.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... нашақорлық дертіне шалдыққандардың саны
тоқтаусыз өсуде. 1986 жылы Қазақстанда ... ... 10 ... ... ... түрде тіркелсе, 2007 жылы Қазақстан ... ... 55 286 ... ... [166]. Яғни, он жылдың ішінде ... ... ... өсу ... бес еседен асқан (3-кестені
қараңыз) [167]. Нашақорлық деңгейі жөнінен Қазақстан Орталық Азия ... ... – 8 464, ... – 21 465, ... – 8 592 ... орында тұр. Сонымен бірге есірткіні тұтынушы әйелдер ... ... ... ... 3 – ... ... ... тіркеуде тұрған нашақорлар саны
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... |45608 |47959 |47903 |53577 |54441 |55286 |54669 ... саны | | | | | | | ... |- |- |4866 |4940 |4795 |4737 |4743 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |-- | |3942 |4843 |4513 |4104 |3836 ... |- |- | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ресми деректер елдегі нашақорлар санының нақты және ... бере ... ... ... ... ... ... деңгейі бірнеше есеге жоғары. ... ... ... ... келісім министрлігі жүргізген социологиялық зерттеу
нәтижелерінде бір рет ... ... ... ... ... ... ... (20%), Қостанай (17,8%), Маңғыстау (16%),
Қарағанды (11%) облыстарында және ... (15,6%), ... ... ... ... деңгейден асып түседі [168]. «Жанұялық
нашақорлық» жаңа қауіпті құбылысқа айналуды, яғни отбасының ... ... ... ... ... Бұл ... ірі қалалардағы жас
семьяларда байқалады [54, с. 9].
Сонымен бірге ... ... ... ... мен ... ... ... өсуі қатты алаңдатып отыр. ... жылы ... ... саны 27 768 (50,2%), ал ... заттарды
тұтынушылар саны 3448 (6,2%) болса, 2008 жылы бұл көрсеткіш 28 559 (57,2%)
героиндік нашақорлар мен 3741 (6,8%) ... ... ... ерекшеленді.
Екіншіден, Қазақстанның оңтүстік аудандарындағы ... ... кең ... өсуі ... есірткі бизнесі мәселесін
ушықтырушы маңызды аспектілердің бірі ... ... ... мәліметтер
бойынша, мұндай өсімдіктердің жалпы өсу алаңы 1,2 млн. ... ... ... ең үлкені Жамбыл облысындағы Шу ауданы (шамамен 140 000
га). Мамандардың ... ... бұл ... ... ... ... 140-
150 тонна марихуана немесе 5-6 мың тонна гашиш алуға ... ... ... ... ... ... ... бір
тармағы болып табылатын Қазақстан территориясы арқылы есірткілерді заңсыз
өткізу әрекеттері көбеюде (4-кестені қараңыз).
Кесте 4 – ... ... ... ... көлемі [170]
Жыл/кг |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |Барлығы | ... |136,8 |167,7 |707 |457,7 |625,7 |554,7 |522 ... | ... ... |13,6 |192,53 |352,8 |668,9 |636,8 |335,5 ... | |Канабис
|15465,8 |11789,3 |17072,2 |18829,2 |21348,6 |21732,6 |22868,7 ... | ... ... ... ... ... әсіресе героинді
тәркілеу көлемі соңғы он жыл ішінде он есе ... ... ... ... бұл ... тұрақталғандығын атап өту қажет. 2007 жылы
есірткілерді тәркілеу көлемі 2006 ... ... ... ... ... ... Қазақстанда марихуананың рекордтық мөлшері
тәркіленді (68%). ... ... ... ... ... құрықталған
есірткілердің жалпы көлемі еліміз арқылы ... ... ... 6-8%-ын ақ құрайды.
Қазақстан Республикасы ІІМ мәліметтері бойынша еліміз арқылы Ресей мен
Еуропаға есірткілерді тасымалдаудың келесідей басты бағыттары ... ... ... қ. – ... – Атырау қ. – Астрахань қ.)
бағытымен және Қырғызстан (Бішкек қ. – ... қ. – ... қ. – ...... қ.) бағытымен келетін темір жол қатынасы арқылы;
2) Өзбекстан республикасынан (Шымкент қ. – ... қ. - әрі ... мен ... және ... Республикасынан Алматы қаласынан
әрі қарай Ресей мен Еуропаға автокөлік жолдары арқылы [171].
Республикамызға келіп жатқан есірткілердің дені өзге ... әрі ... ... алайда олардың қомақты бөлігі, 30 пайызы, жол-
жөнекей біздің жерімізде қалып тұтынылады. ... ... ... өтетін есірткі тасымалдау ауқымы жыл ... 100-150 ... ... ... ... ... апиындарымен қатар әлемнің басқа да
өңірлерінен синтетикалық заттар, психотропты ... және ... ... ... әлемнің түкпір-түкпірінен тасымалданады.
Олардың контрабандалық көлемі ... ... ... өте ... Қазақстан аумағына жеткізілетін заңсыз есірткілердің шыққан
елдері төменде ... ... ... 3 – ... Республикасындағы есірткі трафигінің басты
бағыттары [169, с. 48]
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... жатыр.
1998 жылдан бастап герион секілді «ауыр» есірткілер, республикамыздағы
бұрыннан дәстүрлі болып есептелетін каннабис қатарындағы ... ... ... 2002 жылы ... ... жалпы
мөлшерінен героин 167,7 кг (+22,6%), апиын – 13,6 кг (-62,5%), кокаин – 119
кг (+122%), гашиш – 192,7 кг (-30,2%) ... [54. с. 11]. 2003 ... ... ... – 707 кг, 2004 – 457,7 кг, 2005 – 625,7, 2006
– 554,7, 2007 – 522 кг ... ... ... ... ең ... түрі ... ... алғашқы
фактісі 1996 жылы ғана тіркелген болатын. Және де ... ... ... саны ... ... ... сақтау органдарының
мәліметтеріне сәйкес, соңғы үш жыл ... ... ... ... ... мен ... ... көпшілікті құраған. Бұл
Қазақстанда өндірілмейтін есірткі түрлері. Денсаулық ... ... ... ... ... қойылған аурулардың 70 ... ... Бұл ... етек жаюы ел ... одан әрі
есірткімен улануына септігін тигізуде. Соңғы кездері бұл ... ... ... ... ... мен өзге де ойын-сауық
шараларының өзіндік нышанына айналған [54, с. ... ... ... ... ... ... заңсыз есірткі айналымына қатысты ... ... ... ... [167].
Кесте 5 – Қазақстан Республикасындағы есірткі қылмыстарының ... |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 | ... |23632 |17678 |13313 |12039 |9748 |9741 |10423 |10502 |10065 | ... жылы ... ... 4 633 ... ... жасалса, 2000
жылы бұл көрсеткіш 6 есе өсіп ... ... ... ... шырқау шыңы 1990-шы жылдардың аяғы мен 2000-шы ... ... ... ... бұл ... ... біршама тұрақталды.
Алайда, 2006 жылдан бастап есірткі қылмыстары ... ... ... ... ... Б. ... ... есірткі бизнесінің
таралуы мен ұйымдасқан қылмыстық топтардың көбеюінің арасында тікелей
байланыс бар. ... ... ... ... 31 ... 9 ұйымдасқан қылмыстық топтардың мүшелерінің қатысы бар [171, с.
27].
Алтыншыдан, елімізде есірткіні инемен егу ... ЖИТС ... ... толастамауда.
Ресми мәліметтерге сәйкес елімізде ЖИТС-ке шалдыққан 9 565 адам есепте
тұр [172]. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда (2006 – 7 402) ... ... ... ... ... жүзінде ЖИТС дертін жұқтырғандардың
тек 10% ғана нашақорлар болса, Орталық Азия ... ... үлес ... ... ... ... бизнесі әлемдегі ең қауіпті аурулардың
бірі ЖИТС-тің Қазақстанда таралуына ықпал етуші факторлардың біріне айналып
отыр. Мұндай ... ... ... ... ... жұмсайтындығын
ескерер болсақ, есірткі бизнесінің кесірінен ... ... ... ... ... өткен үрдістердің барлығы еліміздегі есірткі жағдайының
қатты ушығып тұрғандығының тағы да бір айғағы.
Қазақстандағы есірткі жағдайының ... ... ... ... ішкі ... де әсер етіп ... Бұл ... сараптау
барысында жүйелік әдісті кеңінен қолдану іс ... ... ... ... ... ... жанама түрде қатысы бар ... ... ... тығыз өзара әрекеттестікті орнатуға мүмкіндік
береді.
Республикамызда есірткі бизнесі мен нашақорлықтың таралуының ішкі және
сыртқы бірнеше аспектілері бар. ... ... ... ... ... ... ... сарапшылары оларды басты
төрт топқа жинақтайды. Олардың қатарына ... ... ... ... факторлар кіреді [54, с. 15-25].
Геосаяси ахуалдың өзгеруі қазақстан қоғамындағы есірткі бизнесі мен
нашақорлықтың кең етек ... ... ... ... ... ... Орталық Азия аймағында жаңа тәуелсіз
мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... жағымсыз процестердің жандануына алғышарттар
туғызды. Мәселен, өтпелі кезеңнің бастапқы тұсында ... ... ... ... ... ... ... объективті құбылысқа айналды. ... ... ... ... толы ... ... ... болды.
Осының барлығы «Алтын жарты ай» (Пәкістан, Ауғанстан, Иран) елдеріндегі
есірткіні заңсыз өндіру мен ... ... зор ... жас ... үшін ... қатердің факторына айналуына әкеліп соқты.
1990-шы жылдары Қазақстан қоғамы күрделі трансформациялық ... ... ... ... ... және ... орналасуы,
әлеуметтік-экономикалық әлеуетіне орай заңсыз есірткі айналымының ғаламдық
жүйесінен тыс ... ... ... мен ... ... ... түрткі болған
геосаяси алғышарттардың бірі Қазақстанның ірі есірткі өндіруші-елдер мен
тұтынушы-елдер ортасындағы аралық ... ... ... есірткі өндіруші мемлекет – Ауғанстанмен жақын орналасуы өз
кезегінде республикамыздағы ... ... ... ... ... көп ... ... шешілмеуі, Орталық Азия
мемлекеттеріндегі есірткі бизнесінің таралуының ... ... ... ... ... ... ... шараларына қарамастан
Ауғанстандағы есірткі мәселесінің шешілуі ... айту әлі де ... ... ... есірткі бизнесі үшін екі себеппен тартымды
болып отыр: біріншіден, орасан зор, іс ... ... ішкі ... ... ... ... ыңғайлы маңызды географиялық орналасу.
Шын мәнінде есірткі трафигі үшін солтүстік бағыттың маңызы зор. Орталық
Азия мен Қазақстан жері арқылы апиындарды тасымалдаудан түсетін ... ... ... ... ... анағұрлым жоғары. Орталық Азия ... ... ... пен мен ... жолдарының тармақталған
желісі есірткілік заттарды Еуропа мен Ресейдің кез ... ... жол ... үстіне халықаралық қылмыстық топтардың іс-әрекетінің кеңею ... ... ... ... 8 ... құрайтын есірткі индустриясы
өзінің техникалық, ... ... ... және ... ... ... ... қажетіне икемдей отырып үздіксіз
жетілуде. Мәселен, байланыссыз келіссөдер жүргізу үшін ... ... ... пайдалану оқиғалары көбеюде. Reuters агенттігінің
хабарлауы бойынша есірткі саудагерлері мен ... ... ... ... ... мақсатынды бағдарламалық-аппараттық құралдармен
қорғалған чат-арналардың «private-room» ... ... ... ... [171, с. 29].
Қазақстан да бұл процестерден тыс қалған жоқ. Оның үстіне жаһандану
сатысында заңсыз есірткі айналымы жаңа ... мен ... ... ... ... барлық буындарында әлемде болып жатқан өзгерістерге тез және
сапалы түрде бейімделеді.
Бүгінгі таңда ... ... ... қолында орасан зор қаржылық,
техникалық, ұйымдастырушылық ресурс шоғырланған ғаламдық күш. Басты ... ... ... ... ... және ұлттық тұрақтылықты
сақтауға мүдделі еместігі. Есірткі ... ... ... ... ... мен одан тыс жерлерге кері жойқын әсер етуші күштерді қолдауға
жұмсалады.
Қазақстан Республикасында есірткі бизнесінің ... ... да ... ... ... ... қатынастардың орнығуының бастапқы
кезеңіндегі Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік-экономикалық ахуалдың
күрт төмендеуі нашақорлықтың өсуі мен ... ... ... ... ... ... ортасына қарай Қазақстан Республикасындағы жалпы еңбек
етуге қабілетті тұрғындарға шаққандағы жұмыссыздардың ресми көрсеткіші ... ... (1170 ... ҚР ... ... пен ... күрес бағдарламасының қорытындыларына сәйкес 2000-2002 жылдар
аралығында еліміздегі жұмыссыздық деңгейінің азаю ... ... ... бұл көрсеткіш 10,4 пайызға (780,3 мың ... ал 2002 жылы – ... (690,7 мың ... ... жалпы көрсеткішінен 58%-ды әйелдер мен 16,1%-ды 24 жасқа
дейінгі жастар құрайды. Тіркеуге алынған жұмыссыздардың ... яғни ... 30-50 жас ... ... ... дәл осы ... ... бизнесімен айналысу кең таралған. Мысалы, Қазақстан
Республикасы Ішкі ... ... ... ... ... ... ... айналымын бақылау жөніндегі комитеттің төрағасы А. Выборов ... ... ... ... мәліметтерді келтіреді:
1) жұмысшылар – 8,7%;
2) мемлекеттік қызметкерлер – 0,3%;
3) лауазымды тұлғалар – 0,001%;
4) жеке кәсіпкерлер – 0,5%;
5) орта оқу ... ... ... лицей, гимназия) – 0,3%;
6) орта арнайы оқу орындарының оқушылары (техникум, ...... ... оқу ... ...... ... – 87,2%;
9) әскери қызметкерлер – 0,2% [173];
Сонымен бірге есірткі қылмыскерлерінің 86,2%-ның орта кәсіптік білімі
болса, қалған 4,1%-ы жоғары ... [173, с. ... ... ... ... ... таралуына ықпал
еткен факторлардың бірі – көлеңкелі экономиканың кең құлаш жаюы. ... ... ... ең ... ЖІӨ ... қарай
қаржыландырылатын әлеуметтік салада көрініс табады. 1995 жылға дейін
әлеуметтік салаға ... ... ... қысқарып отырды, 1999-2002
жылдардағы салыстырмалы макроэкономикалық тұрақтану ғана бұл ... ... ... Жалпы, көлеңкелі экономиканың етек жаюы жанама
түрде кедейшілік пен жұмыссыздықтың жоғарлауына, халықтың өмір ... ... ... тигізеді [54, с. 20].
Жалпы, Орталық Азия ... ... ... есірткі
бизнесіне қарсы нәтижелі түрде күресуге кедергісін тигізіп отыр. Табыстың
көлеңкелі сипатта бөлінуі ... ... ... ... оның қалыпты
түрде дамуына кері әсерін ... ... ... және ... ... ауыл ... өндірісінен түсетін пайдамен салыстыруға
келмейді және аталмыш салаларды жандандыруды ынталандырмайды.
Үшінші топты, әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... әсер етуші басты социомәдени
себептердің бірі – ... ... ... ... мен ... ... ... болуы [54, с. 21].
Егемендіктің бастапқы кезеңінде Орталық Азия ... ... мен ... ... ... идеологиялық вакуум
қалыптасты. Азаматтардың басым ... үшін ... ... және
саяси салалардағы қарқынды өзгеріп жатқан өмірге сай бейімделу қиынға
соқты. Сонымен бірге, ... ... ... ... таралу үрдісі
қатар жүрді. Жастар мен жасөспірімдер арасында батыстық өмір сүру үлгісін
жарнамалаушы теледидар мен басылымдардың ... ... ... ... ... ... ... айналды. Жас ұрпақ еліктейтін және
пір тұтатын батыстық мәдениеттегі (әсіресе, рок музыканттары мен «Голливуд»
актерлері) көптеген ... үшін ... ... ... құбылысқа
айналған. Яғни, өздерінің жас ерекшеліктеріне байланысты еліктегіш болып
келетін жас ұрпақ үшін есірткіні қабылдау сәнге ... ... ... ең ... ...... басты
функциялары бұрмаланып, теріс ықпалға ... ... ... ... ... атқармау процесі күшейіп, теріс және қылмыстық
көріністер көбейіп, моральдық, ... ... ... ... ... ... пен ... жастар мен
жасөспірімдер қылмысы бұрын соңды ... ... ... Бұл ... сұраулар нәтижелері де ... ... ... кең ... ... ... ... есірткіні тұтыну әдетке
айналған компанияларға түсіп, сыртқы ... ... ... және ... өз ... ... ... нашақорлықтың зияндығын
түсіндірмей, оларға жеткілікті түрде көңіл бөлмегендігінен деп есептейді.
Яғни, ... ... ... ... бала ... есте сақталынып
қалатын семья бейнесі мен оң қарым-қатынас үлгісі жоқ. Олардың басым бөлігі
үшін жанұя есірткі жолына түсуге ... ... ... ... ... мысалдар қоғамның рухани жұтаңдағанының айғағы [54, с. 21-22].
Төртінші топты институционалды-құқықтық ... ... ... мен ... мәселесінің ушығуына, не оның ... ... ... ... бірі ... ... қарсы күрес пен
оның алдын алу саласындағы институционалдық-құқықтық базаның күйі болып
табылады [54, с. ... ... ... даму үрдістері мен ауқымы ... ... ... ... ... жетілдіруді объективті түрде
талап етеді.
Қазіргі таңда есірткінің ... мен оның ... ... ... ... органдар есірткі қылмыстарын болдырмау мен ... ... ... тиісті дәрежеде жүргізбейді.
Бұл тұжырым социологиялық зерттеулердің қорытындыларымен ... ... ҚР ... ... ... ... зерттеулеу
институтының сарапшылары жүргізген сауалнамалардың ... ... ... 13,8 ... есірткі бизнесіне қарсы күрес
саласындағы сәтсіздіктерді мемлекеттік ... ... ... ... ... бөлмеуінен деп есептейді [54, с. 23].
Нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрес ... ... ... ... шаралармен қазақстандықтар қаншалықты хабардар
екендігін анықтау ... ... ... ... осы тақырыптағы сұрақтар қойылды. Жекелегенде, сұрауға
қатысушылардан аталмыш салада ел ... ... он ... ... немесе шешімдерін атау сұралды. Бұл сұрақ ашық ... ... ... ала ... ... ... респонденттердің басым бөлігі, яғни 76 пайызы нашақорлық пен
есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ... ... ... де ... туралы мәлімдеп, жауап беруге қиналды. Демек
бұл жауаптар халықтың осы ... ... ... ... органдардың
қызметі туралы жан-жақты хабардар еместігін тағы да бір рет дәлелдейді ... ... ... ... бизнесіне қарсы күрес саласындағы мемлекеттік
институттардың материалдық-техникалық базасы көп жағдайда талаптарға сәйкес
келмейді және біршама деңгейде жетілдіруді талап ... ... 11,3 ... ... ... келгеннің барлығын істеп жатыр, алайда ... ... ... ... ... ... ... деп
есептейді. Яғни, бір жағынан қылмысқа қарсы ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары осы міндеттерді шешуге
қажетті қаржыны ала алмай отыр, бұл еліміздегі есірткі бизнесінің ... ... [54, с. ... ... ... кемшіліктердің бірі халықаралық деңгейде нашақорлық
пен есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы ұлттық және құқықтық базаның
халықаралық ... ... ... үндестірілмегендігі болып
табылады. Есірткі бизнесіне қарсы ұжымдық күресті ... ... көп ... ... ... атқармайды.
Есірткіден түскен табыс көздері есірткі бизнесіне қарсы күресуші
мемлекеттік қызметкерлерге пара беру үшін де ... Олар ... ... ... ... ... ... жайлаған
сыбайлас жемқорлықты өршітеді. Мемлекеттік басқару органдарындағы ... ... есеп ... мен ... ... төмен деңгейінің
салдары. Осы орайда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес барысында ... ... ... және ... ... ... қызметкерлердің кіріс көздерін бақылау жөніндегі ... Бұл ... ... ... ... ... көзі көрсетілмесе,
шенеуніктің немесе полицейдің жалақысынан асып түсетін мүлікті тәркілеуге
рұқсат етіледі [174].
Қазіргі таңдағы Қазақстан ... ... ... жай-
күйін зерттей отырып келесідей қорытындыға келдік:
1) Бүгінгі таңда есірткі бизнесі Қазақстан Республикасының
ұлттық қауіпсіздігінің ... ... ... ... Оның басты көрсеткіштерінің бірі еліміздегі
нашақорлар санының күрт өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... қарыштап көбеюі болып табылады.
2) Қазақстандағы есірткі ... ... ... ... ... ... ... мәдени, рухани
жағдаймен тығыз байланыста болып отыр.
3.2 Есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы әлемдік ... және ... ... ... ... ... ... бизнесі мен нашақорлық проблемасы алаңдатып
отырған елдердің саны ... ... ... ... бизнесінің экспансиясы
дүние жүзінің барлық аймақтарын шарпуда. Халықаралық қауіпсіздіктің басты
қатеріне айналған трансұлттық есірткі ... ... ... ... да бір әмбебап немесе радикалды әдіс-тәсілдер осы күнге дейін ... жоқ. ... бұл ... ... ... ... ... тәжірибе
жинақтаған. Бұл тәжірибе нақты елдің ... ... ... мәдени және т.б. даму ... ... ... Осы ... ... ... мен ... көрсеткен
бірқатар есірткі бизнесіне қарсы күрес ұлттық үлгілерді ... ... ... ҚСЗИ ... ... топқа жіктейді:
1) «қатаң саясат тобы», бұл топ мемлекеттері ... ... ... ... ең қатал және шешімді ... ... ... Иран мен ... ... ... таратушылармен күрестің басты құралы ретінде
өлім жазасын белгілеген, әрі олардың ... ... ... тәртіпті мейлінше қатаңдатуымен
ерекшеленеді. Күрестің осыншалық қатаң тәсілдері қаншалықты
пәрменді екендігін дөп ... айту ... ... ... өз ... бар: бұл ... есірткі бизнесіне
байланысты қылмыс саны 2-3 пайызға ұлғайып отыр;
2) «қатаң ... ... ... ... ... ... қатаң түрде қадағаланып, есірткі бизнесіне қарсы
белсенді түрде күрес ... ... ... ... ... Бұл ... ... АҚШ, Ұлыбритания,
Франция тәрізді елдер өз кезегінде қылмыстық жазалаудың
болмашы түрін қолдана отырып, есірткінің ... ... ... қою және ... ... пәрменді күрес
жүргізу жолын таңдаған. Айталық есірткі тұтынушылықтан АҚШ-
қа жыл сайын 150 ... ... ... ... келтірілсе, сол
американдық штаттардың көпшілігінде есірткі таратушылар мен
сатушылар ғана емес, есірткілік заттарды сатып алуға ниет
етушілердің өзі де ... тыс ... ... ... ... осы шешіммен ырықсыз емдеуге
жіберіледі. Соңғы жылдары бұл ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
бірге, елдердің бұл тобында, әсіресе, АҚШ-та есірткі
бизнесіне ... ... ... ... ... ... ең ... анағұрлым әлжуаз бөлігіне
– жұмыссыздар, мектеп оқушылары мен ... ... ... кампаниялармен
қатар жүреді. Аталмыш үлгі негізінен есірткілер қарқынды
түрде ... ... ... ... топ». Оның ең белгілі өкілдері Голландия ... ... ... Бұл ... ... ... көңіл
жықпастықпен қарап, жазаның болымсыз түрін ғана қолданады.
Мәселен, Голландияда есірткінің «жеңіл» тобы деп ... ... заң ... ... ... Оның басты
ерекшелігі есірткінің кейбір түрлерін ... ... ... ... ... азайту» қағидасына
келіп тіреледі. Бұл үлгі мақсатқа жету ... ... кең ... ... Соған
қарамастан, бірқатар мәліметтер бойынша, бұл ... ... ... ... ... ... бар
екендігін атап өту қажет [54, с. 53-54].
Сонымен бірге есірткі бизнесіне ... ... ... сан ... ... ... ... түрде жасалатындығы белгілі. ... ... ... антиесірткілік тәжірибенің уақыт ағымына қарай
өзгеріп отыратындығын ... бір ... ... ... ... ... осы ... саясатты қатаңдатуға тура келсе, екінші
елдер либералдық ... ... ... жатады. Яғни, нақты елдің
есірткіге қарсы стратегиясы дүние жүзінде болып жатқан процестерге икемделе
отырып, ... ... ... ... ... ... ізденіс үстінде
болады. Осы ретте жоғарыда ... ... ... ... ... ... мен қасиеттері әлі күнге дейін ... ... ... жөн болар. «Аралық топ» бүгінгі таңда өзіне ғана тән ... ие ... жоқ. Оған ... Үндістан, Түркия, Швеция, Канада
мен Австралияны жатқызуға болады [54, с. 54] .
Ал ТМД ... ... ... ... күрес тәжірибесіне келетін
болсақ, бұл аймақта басты екі қиыншылықтар туындап отыр: біріншіден, төмен
деңгейдегі материалдық-техникалық ... ... ... ... күрес стратегиясының жоқтығы.
Заңсыз есірткі айналымына қарсы күрестің пәрменді саясатын қалыптастыру
оны айқындаушы факторларды бейтараптандыру жүйесіне негізделуі ... ... шешу ... ... бірқатар елдердегі ... ... ... өткен абзал. Осы ретте ... ... ... ... ... ... ... талдаған бірқатар елдердің ұлттық үлгілерін (АҚШ,
Иран, Таиланд, Швеция, Голландия) келтірмекпіз [54, с. ... ... ... ... ... ... қол жеткізген АҚШ-
та соңғы он жылдың ішінде нашақорлар саны екі есе ... ... ... ... ... ... қағидаларға негізделген, оның
ішіндегі ең бастылары жалпы ұлттық сипат пен ... ... ... ... емес ... ... бойынша да күш жігерді біріктіру.
Американдық антиесірткілік бағдарламаның өзегі ... ... ... ... Бұл мақсат ең алдымен, мемлекеттік шекараны
күшейту, заңнамалық базаны ... және ... ... ... ... ... ... жасау арқылы қол
жеткізіледі.
Есірткі бизнесіне қарсы ... ... АҚШ ... ... проблеманы уақытылы және жан-жақты сараптау негізінде заңдарға
ұдайы өзгерістер енгізіп отыру ... ... ... ... ... екі ... бөлуге болады. Бірінші топқа есірткі айналымын реттеуге
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
Есірткі қылмыстарына қарастырылған жазаның ең ауыр түрі - өмір ... ... ... өлім жазасы, ірі ... ... мен ... ... Сонымен бірге, есірткіге
байланысты қылмыс мектептерде, орта және ... оқу ... ... кәмелетке толмағандарға қатысты жасалса сот үкімімен анағұрлым қатал
жаза тағылуы мүмкін. ... өз ... ... ... ... ... ... үшін осы қылмыс түріне белгіленген жаза екі есеге
ұлғайтылады, ал егер де бұл қылмыс тағы да қайталанып жатса жаза үш ... ... [19, с. 27-28]. ... бірге, есірткі бизнесінен түскен
ақшаны заңдастыруға ... ... ... да АҚШ заңнамасы қатаң ... ... ... ... ... күресті орталықтандырылған (федералдық)
және жергілікті құрылымдар ... ... ... ... осы салаға
мамандандырылған арнайы органдармен қатар, есірткі айналымына қарсы күрес
қосымша міндеті ... ... ... бар. Жалпы алғанда АҚШ-та 70-тен
аса осы ... ... ... ... ... ... күреске қатысатын басты органдарға американдық
мамандар, бірінші кезекте, ... ... және ... ... бір ... құрылымдар кіретін 11 министрлікті (әділет, қаржы, ішкі
істер, қорғаныс, ауыл шаруашылығы, сауда, ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысы мен ... ... [175]. Осы ... ... ... және өкілетті
мемлекеттік органдардың көптігіне қарамастан, ... ... мен ... алмасу секілді өзара әрекеттестік түрлері жоғары
деңгейде. Сонымен бірге олардың әрқайсысының өз ... ету ... ... ... ... қарсы күреске мамандандырылғын дербес басты орган –
DEA (Есірткілердің таралуына қарсы ... ... ... болып
табылады. Оның міндеттеріне есірткілер жөніндегі федералдық заңнаманы
жүзеге асыру; есірткілерді заңсыз дайындау мен ... ... ... қою; ... ... зертханалық талдау; барлық полицейлік
құрылымдарын есірткінің таралуына қарсы күрес әдістеріне ... ... ... ... ... саласындағы ұлттық-шұғыл ақпараттық
жүйеге ... ету; ... ... ... ... ... ... асыру; заңсыз есірткілердің таралуына қарсы күрес
бағдарламаларын әзірлеу саласында Интерпол, БҰҰ және өзге де ... ... ... және ... ... [19, с. 56].
DEA-ның барлық күш жігері ... ... ... ... ... ірі ... ... анықтау мен олардың көзін
жоюға бағытталса, ал ұсақ есірткі саудагерлері мен ... ... ... ... іске ... бірге, DEA-ның ұйымдастырушылық құрылымы орталық және
периферийлік аппараттан, ... ... ... ... бұл басқарма елдің ішіндегі есірткі проблемасымен қатар,
бұл мәселе төңірегінде халықаралық деңгейде де қызмет ... ... ... ... ... ... ... қарсы күрес
саласында ОББ (Орталық Барлау Басқармасы) мен ФТБ (Федералдық ... да ... ... ... ... Және де осы ... ... қарамастан, олардың әрқайсысының өз қызмет ету ... ... бар, яғни ... функциялары қайталанып жатпайды.
АҚШ-тың заңсыз есірткі айналымы мен есірткілерді медициналық ... ... ... күрес стратегиясы соңғы отыз жыл ішінде үлкен
өзгерістерге ұшырады. АҚШ үкіметі есірткілер мен ... ... ... саясатынан біртіндеп «сұраныс пен ұсынысты» реттеуге ... ... ... ... ... ... ырықсыз емдеу,
жұмыспен қамту, жастарға ... ... ... секілді баламалы
бағдарламалар дүниеге келді. Сонымен бірге, сот ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Олар
емдеумен қатар, әлеуметтік сауықтыруға бағытталған ... ... ... мен ... сот өкілдері тарапынан
қадағалау мақсатын көздеді. Кейін есірткі соттарын құру ... ... кең ... ие болып, олар бүкіл ел бойынша жаппай таратылды.
Есірткі соттары санының өсуі ... және ... ... ... ... болды. 1989-1994 жылдар аралығында есірткі соттарын құру
мен қызметін қамтамасыз етуге мемлекеттен 125 млн. ... ... ... ... мақсатын көздеген есірткі соттары,
есірткіге қатысты қылмыс жасағандарды реабилитациялау саласындағы ... ... ... ... ... ... мен қорғаушы,
судья, емдеу мен реабилитация, жазалау мен түзетуге ... ... мен ... ... жұмыс істейді.
Алайда, осы тектес антиесірткілік саясаттың жүзеге ... ... ... ... талап ететіндігін атап өту қажет. Осы жағынан келгенде бұл
тәжірибенің қаржылық аспектісі Қазақстан ... ... ... тап ... ... ... Есірткі бизнесіне қарсы күрес
саласына бөлінетін қаржы көлемін Қазақстан жыл сайын ұлғайтып ... бұл ... ... АҚШ ... қуып жету ... айту әлі ... ... Household Survey on Drug Abuse мәліметтері бойынша, ... ... ... ... шамамен 1 миллиард долларды
құраса, ал ... ... ... алу ... 57 ... доллар жұмсайды
екен. Жыл сайын есірткіні тұтынуға қатысты ... 15 мың адам ... АҚШ ... ... ... ... 110 миллиард долларға
жеткен. Оның үстіне, 1994 жылға қарай Нью-Иорк штатының өзінде ғана ... ... саны ... ... ... ... 45%-ын ... көрсеткіш федералдық түрмелерде 70%-ға жеткен.
АҚШ тәжірибесі ашық демократиялық қоғам жағдайында ... ... ... ... ең ... ... Демократиялық және
экономикалық жаңарулар жолына түскен Қазақстан үшін ... ... ... ... мемлекеттік шығындардың тым көптігі мен
елімізде ... ... ... ... байланысты әзірге қолайсыз болып
табылады.
Ауған есірткілерін тасымалдаудың дәстүрлі маршруттарының бірі Иран
арқылы өтетін, «батыс» ... ... ... Ол ... ... күрестің
таза қатаң жолын ұстанатын мемлекеттердің бірі.
Бүгінгі таңда бұл елде жыл сайын орташа шамамен 150 ... сан ... ... тәркіленеді, бұл осы саладағы әлемдегі ең ... ... 1989 жылы Иран ... осы ел аумағында 30 г
героин не 5 кг опиумнан ... ... ... адамға өлім жазасын
белгілейтің заң қабылдады. 1989 бен 1992 жылдар ... бұл заң ... ... адам өлім жазасына кесілді. Алайда, 1993 жылдан бастап ... ... заң ... ... ... бастады. Батыс сарапшылары
бұл жәйтті халықаралық ... ... ... ... сынмен
байланыстырады. Бұл ұйымдар елдің басшылығын осы заңмен бүркемеленіп «саяси
оппозицияның көзін жойып жатыр деп» айып тағуда.
Ирандағы ... ... ... ... басты бағыттарының бірі, жаңа
«ұлы қорған» жобасын жүзеге асыру болып табылады. Бұл қорған елдің шығыс
шекарасында ... оны ... ... ... ... ... ... басты маршруттары бойынша ұзындығы мен ені 4
метр барьерлер салынып, жыра мен ... ... ... ауыр
түрлерімен жасақталған полицейлік күзеттер жабдықталуда.
Дегенмен шекараны қорғау мен шекара маңындағы ... ... ... ... ... ... оң ... қол
жеткізілуде. Иран территориясында өндірілетін есірткі мөлшері ... ... ... ... өз аумағында шығарылатын есірткі
препараттары, негізінен апиындар, жылына 35 ... ... ... ... ... көрші Ауғанстанмен салыстырғанда 40 есе төмен.
Алайда, бұл бағдарламаның әрі қарай жүзеге асуы бұл мемлекеттің жабық
дәстүрлі-діни ... ... ... ғана ... ... ... ... ирандық үлгісі ең ... ... бірі ... бұл ... ... ... ... саяси және экономикалық
құрылыстың айырмашылықтарына байланысты негізсіз болып табылады, дегенмен
заңсыз есірткі айналымымен ... ... ... тиімділігі
тұрғысынан мысал ретінде келтіруге тұрарлық.
Әлемдік ... ең ірі ... ... елдердің бірі – Таиланд.
Тайланд Корольдығының ... ... ... ... принцип
жатыр – заңнаманы қаталдандыру, елге прекурсорлар мен ... ... ... қою, сондай-ақ елдегі есірткі өсіретін аудандардың
экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... осы ... опиаттар өндірісін толықтай қадағалауға
алғандығымен тартымды. Тайландтың есірткіге қарсы ... ... ... ... ... ... ауданындағы көп жылдық
бақылау нәтижесінде елдің солтүстігіндегі апиын магы ... ... ... ... 1984-85 ... 8800 гектардан қазіргі 900
гектарға дейін. Бірақ та мемлекетке әкелініп жатқан ... ... ... амфетамин қатарындағы есірткілердің бірінің саны 1998
жылдағы 100 миллион таблеткадан 2000 жылы 500 ... ... ... ... ... ... ... ол 700 млн. таблетканы құрайды.
Нашақорлар саны ... ... жыл ... 3 ... ... ... олардың
басым бөлігі – жасөспірімдер. Тайландтық денсаулық сақтау министрлігі
сарапшыларының тұжырымдары бойынша, ... ... 5%-ға ... тұрақты
түрде метамфетаминді тұтынады. Есірткілерді бақылау жөніндегі халықаралық
комиссиясының зерттеушілері де осы тектес қорытындыға ... ... ... ... метамфетаминді тұтынушы ең ірі мемлекет деп атады.
Алайда, ұлғайып келе ... ... ... бұл ... ... ... ... алып келіп (героин айналымына қатаң бақылау орнатылғаннан кейін
елдегі зертханалар синтетикалық стимуляторлар өндірісіне ... ... дер ... ... ... ... жолы ... жағдайда Тайланд үкіметі ел аумағына ... ... бірі ... шекараны күшейтуді қолға алып, нашақорлар мен
есірткі сатушыларға екі жақты қатынас саясатын ұстана бастады. Оның үстіне,
осы ... ... ... ... мен ... атсалысып
жүрген ұлттық азшылықтар мәселесі де шешіле ... ... ... ... ... есірткі сатушы топтардың мүшелері өлім жазасына кесілуде.
Сонымен ... ... ... осы ... ... ... мемлекеттермен
белсенді түрде ынтымақтастықты орнатуға ұмтылады.
Бүгінгі таңда, Тайланд тәжірибесі Қазақстан ... ... ... ... Тұрақты түрде үйлестіру, қатаң ... ... ... ауыл ... ... алмастыруға бағытталған
ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық бағдарламалар және де ... ... ... ... ... қарсы күрес саласында
әлемдегі жетекші позицияны алуына мүмкіндік берді.
Қазіргі кезеңде есірткі бизнесіне ... ... ... ... халықаралық мамандар үлкен баға беріп отыр. БҰҰ Есірткілер ... ... ... ... ... Мария Коста әлем елдерін
швециялық сәтті үлгіні басшылыққа алуға шақыруда. БҰҰ ... ... ... есірткі бизнесіне қарсы тұру мен есірткіге деген сұранысты
азайту мақсатында Европаның өзге елдерімен ... үш есе көп ... ... ... ... саясатының басты ерекшеліктерінің
бірі қаржыландыру ... ... ... бұл іске азаматтық қоғамды
кеңінен тартуы болып табылады.
Өткен ғасырдың ... мен ... ... ... ... кесірінен
нашақорлардың күрт өсу проблемасына тап болды. ... 2001 ... ... ... ... іс-әрекеттердің Ұлттық жоспары
дайындалып, осы ... ... ... ... ... Бұл ... ... асуына азаматтық қоғам өкілдері де белсенді
түрде ... ... ... ... ... па ?» ... мәселе қызу
пікірталастарға арқау ... ... ... ... ... ... ... деп бекіту заң жүзінде іске асырылды. Алғашында
қылмыстың бұл түріне ақшалай айыппұл қарастырылса, кейін ... ... 1983 жылы ... ... құрамында көшелік есірткі
саудасына қарсы күрес жөніндегі айрықша топ құрылды. Бұл топтың кәсіби және
жедел іс - ... ... ... ... мен көшелердегі
есірткі саудасы біршама деңгейде азайды. Қала ... ... ... толықтай тыйылғаннан кейін ғана ауқымды полицейлік акциялар
тоқтатылды. Швеция ... ... ... келуін қуана қарсы алып,
полиция қызметіне өте жоғары баға ... ... ... ... бизнесіне қарсы күресте Швеция үкіметі тиімді
әлеуметтік саясатты жүзеге ... Оның ... ... ... өмір ... ... ету ... жақсарту, бос
уақытты тартымды түрде ... ... ... оқу ... ... ұйымдарға қолдау көрсету және т.б. кіреді. Мектеп жасына
дейінгі балалармен қатар барлық жас ... ... ... ... ... алу ... ... дәстүрге айналған.
Швеция заңнамасына сәйкес 18 жасқа толмаған кез келген нашақор ... ... ... ... ... шарасын қолдану туралы шешімді,
әлеуметтік мәселелер жөніндегі жергілікті комитеттің өтінішімен жергілікті
аумақтық сот қабылдайды. Ырықсыз ... ең ұзақ ... – алты ... ... ... ... етек ... есірткіге қатысты либералдық
саясат ұстану бағытына Швеция үзілді-кесілді қарсы шығып ... ... ... аса ... деп бағалап, оны дүние жүзі елдеріне төнген
қауіп ретінде қарастырады. Осы ретте ол БҰҰ, ... Одақ және өзге ... ... белсенді түрде әрекеттесе отырып, есірткіге қатысты
шектеу саясатын ... ... ... ... ... қалалары
есірткіге қарсы» қозғалысына үзбей қаржылық және ... ... Бұл ... ... тұтынуды азайту мен олардың ... ... ... мен есірткілерді заңдастыруға қарсы шығу
мақсатында Еуропаның 20-дан ... ... ... ... елді есірткілерден тазартуды көздейтін есірткілерге ... ... ... ... Бұл ... үш басты мақсаты бар:
1) ықтимал нашақорлардың санын азайту;
2) нашақорларға есірткіден бас тартуға қол ұшын ... ... ... қол ... ... [176, с. 289].
Антиесірткілік саясатты жүргізудің швециялық үлгісі іс-шаралардың тұтас
кешенін қамтиды. Оларға ұйымдастырушылық, методологиялық, ... ... ... ... білім беру және т.б. шаралар
кіреді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты дамытуда. Оның бір көрінісі, бүгінгі таңда
Швеция БҰҰ есірткілер жөніндегі бағдарламасының ең ірі ... ... ... таңда Тайланд үлгісімен қатар Швеция тәжірибесі де Қазақстан
үшін ең ... ... бірі ... ... ... ... бағдарламасында мемлекеттік институттармен қатар азаматтық
қоғам ... ... ... практикасы өзінің нәтижелілігін танытқан
әдіс.
Нидерландтар есірткіні тасымалдаумен қатар өндіруші мемлекет. Бірақ та
жоғарғы деңгейдегі әлеуметтік-саяси даму мен қоғамда ... ... ... ... бұл елге ... ... саясатты
жүргізуге мүмкіндік береді. Есірткіге қатысты Голландияның жаңа саясаты
парламенттің 1976 жылы ... ... А.Х. Баан ... ... ... ... ... және нашақорларды сауықтыру
жөніндегі маман А.Х. Баан сол кезде ... ... ... ... етті. А.Х. Баан комиссиясының есебі ... ... ... кокаин және ЛСД) Бірінші тізім есірткілері мен
анағұрлым ... және ... деп ... каннабистен дайындалған
өнімдер, гашиш пен марихуана секілді Екінші тізім есірткілерін ажыратуды
ұсынды. Іс жүзінде, ... ... ... ... ... ... ... үш айлық қажеттілігін қанағаттандырарлық деңгейдегі 30
г марихуана мен ... ... ... ... ... ... ... Бірінші тізімге кіретін есірткілердің
ішкі және халықаралық саудасына қарсы күресті жалғастыруға дауыс берді.
Сонымен бірге есірткі ... мен ... ... күрес саласындағы
Нидерландияның ұлттық заңнамасы да өзінің либералдығымен ... ... ... айналымы саласында белгіленген жазаның ең қатаң
түрі – 12 жыл мерзіміне ... бас ... ... ... ... жазаның көлемі есірткінің ... де ... ... қатысты жасалған қылмыстарға 12 жыл, ал «жеңіл ... үшін ең көп ... 4 ... бас ... ... ... ... саясаттың басты принципі «зиянды мейілінше төмендету қағидасы»
болып табылады. Бұл саясат ... ... ... ... қатар, Еуропа Одағының қаталдандыру саясатына қайшы
келетін есірткінің «жеңіл» түрлерін ... ... ... ... ел ... арасында «ауыр» есірткілерді
қабылдау салдарларының пайызы азайғандығын атап өту қажет. Алайда, ... ... ... өзге ... ... ... күрт ушықтырып жіберді.
Бұл әдісті жақтаушылар, есірткінің «жеңіл» түрлерін заңдастыру көптеген
мәселелерді шешуге мүмкіндік береді деп есептейді. Мысалы, олардың ойынша,
есірткі ... ... ... ... ... ... сол ... топтардың қаржылық ресурстары сарқылып, әлсірейді. Оның үстіне,
олардың тұжырымдауынша, «жеңіл» ... ... ... ... деңгейін азайтып, ЖИТС тектес ... ... ... есірткілерді» заңдастыруды жақтаушылардың пікірінше есірткілік
заттарды тұтыну әр адамның өз ... оның жеке ... ... ... доктринасының қағидаларына сәйкес, егер де индивид ... ... ... және қоғамдық тәртіпті бұзбаса мемлекет оған
есірткілерді тұтынуға тыйым сала алмайды. Заңдастыруды ... ... алға ... ... ... ... ... есірткі
жөніндегі заңдарды қабылдау мен оларды орындау міндеттілігінен
туындайтын ... ... ... салдарларына
қарағанда анағұрлым күрделі.
2) Заңнама мен мәселені құқықтық реттеу талпыныстары есірткімен
күрестегі ... ... ... ... ... ... сәтсіздіктерге ұшырады.
3) Қоғамның басым бөлігі айналысатын нәрсені «заңсыз» деп мойындау
негізсіз. Әсіресе, демократиялық қоғам ... ... ... ... ... ... ... емес. Және де,
сонымен бірге мемлекет азаматтардың жеке іс-әрекеттеріне
араласпауы тиіс.
4) Егер де ... ... ... оң ... ... ... құны ... тұтынушылар оларды мемлекет реттейтін, төмен бағаға сатып ... ... ... ... үшін ... ... ... мақсатында амалсыздын ұрлық, жезөкшелік секілді
қылмыстармен ... ... ... ... азаюы соттар мен түрмелердің жұмысын
жеңілдетіп, ... ... ... нағыз қылмыскерлермен
күреске ден қоюына жол ашады;
- есірткілерді өсіру, тарату мен сату ... ... ... синдикаттарының рөлі төмендейді немесе мүлдем жоғалады;
- үкіметтік құрылымдардағы сыбайлас ... ... ... бірқатар елдердің жүргізіп отырған сыртқы саясатына
ықпалы жоғалады;
- заңсыз есірткі айналымына ... ... ... ... ... ... жүргізіп отырған көптеген ... ... ... ... мен ... мен ... ... оралады;
- есірткілерді заңдастырудың өзі ақ, кез ... ... ... ... ... минималды түрде әсер
етеді;
- медициналық, этикалық, әлеуметтік, мінез-құлықтық ... бір де ... ... ... ... ... ... заңдарды орындау мақсатында репрессивтік
шараларға бөлінетін орасан зор қаржы көздері, нашақорлыққа
шалдыққандарды ... мен ... ... ... ... ... ... пікірімізше, заңдастыруды жақтаушылардың ... ... ... уәж ... ... ... ... құнын мемлекеттік реттеу нәтижесінде қылмыстардаң деңгейі ... ... ... аса күмәнді. Заңсыз ... ... ... қарсы күрес саласындағы мемлекеттік саясат пен адам құқықтары
туралы мәселе көтере отырып, ... ... ... ... ... ... ... жөн. Нашақорлық проблемасын зерттеумен
айналысатын ресейлік ғалым Е.Е. ... ... ... ... жеке басының мәселесі емес. Потенциалды нашақор әрдайым қауіпті.
Есірткіні ... ... оның ... зиян ... көп
жағдайда ол ауыр жұқпалы дерттерге шалдығып (гепатит, ВИЧ-инфекция мен
ЖИТС) қана қоймай, оларды белсенді ... ... ... ... тұтынушылар барлық жағдайларда дерлік қылмыстық іс-әрекеттерге
араласады. Нашақорлар оны қоршағандардың өмірі мен денсаулығына үлкен қатер
төндіре ... ... ... ... және шайқалтады, олар ... ... ... және ... мүддесін қорғай алмайды. Сондықтан
да олар мемлекет ... ... ... ... тура
келетіндігін білулері тиіс, өйткені заң, мораль, жалпы ... ... ие. ... ... ... пен ... алдындағы
үлкен жауапкершілікті білдіреді, сондықтан да ол өзге ... мен ... ... ... ету ... сай ... мүмкін» [179].
Қазақстан жағдайында «голландтық тәжірибені» ... ... орай ... болмай отыр:
1) Жалпы есірткілерді тұтынудың өсуі мен есірткі туризмінің етек
жаюына байланысты жағдайдың тұрақсыздануы.
2) Синтетикалық және ... ... мен ... ... мен өсу қаупі.
3) Біздің еліміздің ... ... ... ... ... ... келісімді бекітудің қарама-
қайшылықтарының салдары ретіндегі сыртқы саяси қатынастардың
күрделенуі [54, с. ... ... ... ... пікірінше, Қазақстан
территориясының өзінде «жеңіл есірткілердің» ... ... ... мен ... кең көлемде өсуі есірткілерді заңдастыруға мүмкіндік
туғызбай отыр.
Есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес саласындағы ... ... ... тәжірибелерін саралай ... ... ... ... да бір ... үлгі нақты елдің саяси, мәдени,
этникалық, тарихи, ... ... және ... ... ... ... да белгілі бір
елдің есірткіге қарсы ... ... ... ... ... ... тиімділігін көрсете бермейді. Сол себепті есірткіге
қарсы күрес саласындағы ... ... ... ... ... мемлекеттің спецификасы ескерілуі тиіс.
2. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей есірткі бизнесіне қарсы ... таза ... ... таза ... ... ... ең дұрысы «алтын ортаны» ұстану. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... қолдану немес
есірткінің кейбір ... ... ... ... соның нәтижесінде
оларды заңдастыру секілді әдістер уақытша әсерге ғана ие. Сондықтан
ұзақ мерзімді болашаққа ... ... ... ... ... және балансталған саясат негізінде іске ... ... ... ... ... ... ... саласындағы
тәжірибені зерттеу мен меңгеру аса ... ... ... мен нашақорлық секілді өткір проблемалардың жуырда ғана
пайда болғандығын ескерсек, оған ... ... ... тәжірибесі көп еместігі түсінікті. Осы ретте есірткі
бизнесін ауыздықтауда үлкен ... ... ... ... ... маңызды болмақ.
3.3 Есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес саласындағы Қазақстан
Республикасының мемлекеттік саясаты
Бүгінгі ... ... ... мен ... ... ... саласындағы
Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясаты толыққанды қалыптасқан және
тиімді түрде қызмет етуші стратегия ... ... Оның ... мақсаты
мемлекеттік институттар мен азаматтық қоғамның әлуеттерін біріктіру ... ... ... ... ... деген әлеуметтік
иммунитетті қалыптастыру.
Қазақстандағы есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес жеткілікті
түрде ұйымдастырылған жүйе ... ... ... ... ... ... ... мен дамуы келесідей үш кезеңнен өтті:
1) 1991-1999 жылдарды қамтыған бірінші кезең. Бұл сатыда есірткі ... ... ... ... ... ... ... және халықаралық ынтымақтастық негіздері қалыптаса бастады.
Атап айтқанда, 1998 жылы 10 шілдеде ... ... ... прекурсорлар мен олардың заңсыз айналымы мен оларды тұтынуға
қарсы шаралар қабылдау туралы» № 279-1 ... ... ... 1998 жылы ҚР ... есірткілерді бақылау жөніндегі БҰҰ-
ның 1961, 1971, 1988 жылғы Конвенцияларының барлығын ратификациялады.
Сонымен ... ... ... ... ... жөніндегі
комиссиясының мүшесі болып сайланды.
2) 2000-2005 ... ... ... ... есірткі бизнесіне қарсы
күрес саласындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік институттары
пайда бола ... 2001 жылы ... ... ... ... және ... уәкілетті орган ҚР Әділет
министрлігінің құрамындағы Нашақорлыққа және есірткі ... ... ... ... құрылып, ҚР Ішкі істер министрлігі мен
Кедендік бақылау агенттігінің жанынан кинологиялық орталықтар ... ... ҚР ІІМ ... ... ... ... ... қорғау органдары қызметкерлерінің біліктілігін
көтеру мен қайта даярлау жөніндегі оқу орталығы мен елдегі есірткіге
қатысты ... ... ... ... ҚР ... ... ... сараптау орталығы жұмыс істей
бастады. Жылдан жылға тоқтаусыз өсіп келе ... ... ... ... ... 2001 жылы ... қаласында Нашақорлықтың
әлеуметтік-медициналық мәселелерінің республикалық ғылыми-тәжірибелік
орталығы іске қосылды. Осы кезеңде есірткі бизнесіне қарсы күрестің
доктриналдық ... ... ... ... ... 2001-
2005 жылдардағы есірткі бизнесі мен ... ... ... ... [180]. Үш ... ... аталмыш Стратегия
есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы ... ... ... ... ... 2006 ... ... қазіргі кезге дейін мерзімді қамтитын кезеңде ең
басты – ... ... ... ... ... ... ... құжат
2006 – 2014 жылдарға арналған есірткі ... мен ... ... ... ... табылады. Сонымен бірге бұрын ҚР ... ... ... ... пен ... ... қарсы
күрес жөніндегі комитет Президент Жарлығымен өзінің ... ... ... мен ... ҚР ІІМ ... қайтадан құрылған
Есірткі бизнесіне қарсы күрес пен есірткі айналымын бақылау ... ... ... ... ... ... есірткі бизнесі мен
нашақорлыққа қарсы күрес саясатының негізінде жатқан басты құжат 2006-2014
жылдардағы есірткі бизнесі мен нашақорлыққа ... ... ... болып
табылады. Бұл стратегияға келесідей басты міндеттер жүктелген:
1. антиесірткілік үгіт – насихатты ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік
сауықтыру, ерте анықтау, алдын алуға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... ведомствоаралық өзара
әрекеттестікті нығайту;
4. есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес ... ... ... нашақорлықты емдеу мен алдын алуға мамандалған медициналық
мекемелердің, құзырлы мемлекеттік ... ... ... күшейту;
6. наркологиялық қызметті дамыту мен ... ... ... ... ... наркология саласындағы кадрларды дайындау мен ... ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық ұйымдардың
ұсыныстарына сәйкес келетін ережелер ... ... ... ... базаны жетілдіру және нашақорлық
пен есірткі бизнесіне қарсы күреске бағытталған ... мен ... ... практикасын одан әрі үндестіру [181].
Есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы ... ... ... ... бұл ... жүзеге асыру кезеңі бір-бірімен байланысты үш
сатыға бөлінген. Стратегия келесідей кезеңдерді қамтиды: 1-ші саты ... ... 2-ші саты ... жылдар, 3-ші саты 2012-2014 жылдар.
Бірінші сатының басты мақсаты есірткілерді тұтыну мен ... ... ... тигізетін қаупі ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасау. Аталған міндеттерді
орындау барысында ... ... ... профилактикалық, халықаралық
ынтымақтастық, шекараны қорғауды ... ... ... қызметті
жандандыру қарастырылған.
Екінші сатыда Қазақстан ... ... ... ... белсенді заттар) тәуелділігінің өсуінің әлеуметтік қауіпті
үрдісін тежеу және тоқтату ... ... ... ... ... салалардағы ғылыми және ұйымдастыру жұмыстарын жетілдіру, осы
саладағы мамандардың білімі мен біліктілігін көтеру, ... ... ... әдістерді жасап шығару және осы бағыттағы
Қазақстанның ... ... ... ... ... қарастырылған.
Үшінші сатыда Қазақстан Республикасындағы нашақорлық пен заңсыз есірткі
айналымына ... тұру ... ... тиімді мемлекеттік және
қоғамдық ... ... ... одан әрі жетілдіру басты мақсат
ретінде көрініс тапқан. Осы нысанаға жету ... ... ... ... ... қызмет көрсету түрлерін дамыту, есірткіге қарсы
күрестің пәрменді әдістерін пайдалану мақсатында ... ... ... ... ... ... бизнесі мәселесінің маңыздылығы мен күрделілігін ескере отырып,
бұл бағдарламалық құжаттар мемлекеттік және қоғамдық ... көп ... ... ... және координацияланған
біртұтас мемлекеттік саясат принципін басшылыққа алады.
Толық деңгейдегі қаржыландыру мен Стратегияны ... ... ... іске ... қарауы жағдайында келесідей нәтижелерге
жету көзделеді:
1. проблема мониторингінің қорытындыларына тиімді түрде жауап беру;
2. есірткі тәуелділігіне ... ... ... мен ... ... қолайлы жағдайлар жасау;
3. заңсыз есірткі айналымының деңгейін төмендету және осы ... ... ... ... ... ... алу мәселелері бойынша ... ... ... ... басқару органдары мен қоғамдық
ұйымдар арасындағы өзара әрекеттестікті кеңейту;
5. есірткі бизнесіне қарсы күрес, есірткіге тәуелді науқастарды емдеу
мен ... ... ... ... алу ... ... ұйымдар мен Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жалпы ұлттық антиесірткілік ... ... және ... ... ... құзіретті органдарымен қатар,
есірткіге қарсы күрес процесіне экономика, білім ... ... ... ... ... ... ... беретін органдар да тартылған.
Стратегия авторларының ойынша бұл шаралар есірткі ... мен ... ... ... ... ... беріп, нашақорлықтың таралуының терең
себептері мен факторларын ... ... ... ... мен қолдануға жол
ашады.
Есірткі бизнесіне қарсы күрес енді тек ұсынысты ғана ... ... ... ... ... де ... ... оның теориялық тұрғыда негізделгендігінің бір дәлелі.
Бұл Стратегия оның алдында болған ... ... ... оларды іске асыру барысының ерекшеліктерін ескере отырып
бұрынғыларға қарағанда ... ... ... ... мемлекеттік
саясатты жүргізудің маңызды бастауы болмақ.
Есірткі бизнесіне қарсы күресті нығайту тек доктриналдық деңгейде ... ... ... ... ... ету ... да ... асырылуда.
Нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрес жүйесіне бөлінетін
мемлекеттік қаржы көлемі жыл сайын ... ... 2002 жылы ... мен ... ... ... саласына республикалық бюджеттен
небары 85,95 млн. теңге, ал 2003 жылы 375 млн. ... ... ... 2009 жылы ... ... ... ... пен есірткі
бизнесіне қарсы күрес ... ... ... 260 млн. ... астам қаржы қарастырылған. Бұл көрсеткіш алдыңғы осы тектес
бағдарламаның қаржыландыруымен салыстырғанда 15 есе көп [158. с. 5]. ... ... ел ... ... ... ... зор көңіл бөліп
отырғандығының бір айғағы. Сонымен бірге, аталмыш бағдарламаларды тиісті
деңгейде қаржыландыру ... ғана ... ... ... ... нәтижелі түрде атқаруға болатындығы белгілі.
Осы ретте есірткі бизнесіне қарсы күреске бөлінген мемлекеттік қаржыны
орнымен және мақсатты ... ... ... ... бар. Мұның басты
себептерінің бірі жалпы құқық қорғау органдарындағы жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... бизнесіне
қарсы күресетін органдардың басшылық деңгейіне дейін жеткендігі туралы
мәлімдеуге ... ... бар. ... ҚР ІІМ Есірткі бизнесіне қарсы күрес
пен есірткі айналымын қадағалау жөніндегі комитеттің бұрынғы ... ... ... ... қаңтар айында есірткі бизнесіне қарсы күреске
бөлінген мемлекеттік қаржыны жымқырды ... ... ... астанасы
Анталияда тұтқындалған болатын [182].
Осыған орай ҚР ... Н.Ә. ... ... ... ... ... қауіпсіздік бөлімшелерінің, есірткі бизнесімен және контрбандасымен
күресетін кеден органдарының қызметкерлерін іріктеуді анағұрлым ... ... ... ... қатысы бар адамдарды әшкерелеудің лайықты
қатал шаралары дер кезінде қолға алынуы тиіс» деп тұжырымдауы ... ... ... ... қарамастан, бұл Стратегияның
түйіткілді ... да ... ... ... сұранысты төмендетудің басты бағыты ретінде
жарияланған әлеуметтік есірткілік иммунитетті қалыптастыру принципіне
толықтай қол ... ... ... өте қиын екендігін мойындау қажет. Бұл
жерде оның құрамдас бөліктері – әлеуметтік жағдай мен ... ... ... ... пен тиімді қызмет етуші идеологиялық сала; мәдениет
саласының ... мен ... ... ... ... ... ... сөз болып отыр.
Осы тұрғыдан келгенде есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы ... ... ... экономикалық, құқықтық, денсаулық ... ... және ... ... ... ... дамуына тікелей байланысты.
Екіншіден, қоғамда нашақорлықтың ... ... ... ... және ... ... ... тереңірек, қосымша зерттеу
қажеттілігі әлі жоғалған жоқ. Адамдарды есірткіге ... сан ... дәл ... ... өте зор. ... ... мәселесін анағұрлым
шынайы тұрғыда қарастыру шешуші мәнге ие. Мәселенің өзі мен қоса оған қарсы
күрес шаралары жүйесіне ... ... ... да ... қажет.
Жалпы, есірткі жағдайын ушықтырушы факторларды бұрыс қабылдау мен
бағалау, аталған проблемамен ... ... ... құрылымдардың
мүмкіндіктерін асыра бағалау және барлық ... ... ... ... ... ... ... түріндегі доктриналдық
деңгейдегі олқылықтар антиесірткілік ... ... ... Мәселен, Стратегияда есірткі бизнесіне қарсы күрес саласындағы
құзырлы ... ... мен ... ... ... ... пен
ынтымақтастықты орнату, олардың арасындағы әрекеттестікті үйлестіру
қажеттігі туралы ... ... ... оны ... іске ... әдістері көрсетілмеген. Бұл сөзсіз заңнамалық, институционалды-
ұйымдастырушылық және ресурстық элементтердің әлсіздігінен ... ... ... ... ... ... ... заң 1998 жылғы 10
шілдедегі №279-1 «Есірткілік, психотроптық заттар, прекурсорлар мен ... ... мен ... ... ... ... ... туралы заң» мен
басқа да бірқатар заңдар (ҚР Қылмыстық Кодексі, 2002 жылғы 31 ... ... ... ... мен ... ... қадағалау, бұл
саладағы мемлекет қызметін реттейтін ҚР кейбір заң актілеріне толықтырулар
мен өзгерістер енгізу туралы» және т.б) ... ... ... атқарады.
Бүгінгі таңда Қазақстан есірткіге қатысты жасалған қылмыстар үшін ... өзге де ... ... ең ауыр ...... ... ... жазасын белгілеген. Мұндай қадамға елде қалыптасқан
күрделі есірткі жағдайы мен ... ... өсуі ... болып отыр.
Қазақстанның заңнамасына сәйкес жазаның бұл ... 18 ... ... мен ... ... 65 ... ... қарт адамдарға қатысты
қолданылмайды.
Жалпы Қазақстан Республикасының заңсыз есірткі саласындағы заңнамасы өз
бастауын БҰҰ-ның ... ... 1961, 1971, 1988 ... ... 1998 жылы ҚР ... бұл ... халықаралық
құжаттардың барлығын ратификациялады. Сонымен бірге 2006 жылы 20 қыркүйекте
ҚР Президентінің Қауіпсіздік ... ... ... ... ... орган ҚР ІІМ Есірткі бизнесіне қарсы күрес пен есірткі
айналымын бақылау жөніндегі комитет «Заңсыз есірткі ... ... ... ... жөніндегі Қазақстан Республикасының
әкімшілік құқық бұзушылықтар Кодексі мен Қылмыстық Кодекске өзгерістер мен
толықтырулар енгізу ... ҚР ... ... ... ... жоба ... сан ... елдердің есірткіге қарсы күрес саласында
жинақтаған тәжірибесін ескере отырып, заңсыз ... ... ... және ... ... бұзушылықтар заңнамаларына қосымша
жауапкершілік шараларын енгізу мен белгіленетін ... ... ... ... айналымы саласындағы мынадай қылмыстар үшін өмір
бойы бас бостандығынан айыру жазасы берілуі мүмкін: білім беру ... ... ... ... ... ... ... қауымдастықтар
(қылмыстық ұйымдар) мен ұйымдасқан топтардың аса ірі көлемде есірткіні
өткізуі; аса ірі ... ... ... адам өліміне алып келген
есірткіні тұтынуға тарту. Сонымен бірге есірткілердің заңсыз саудасынан
таратушылар қомақты ... ... ... ала ... ... жаза
ретінде міндетті түрде дүние-мүлікті тәркілеуді енгізу қарастырылған.
Қазақстанның апиын мен героинді тасымалдаудың транзиттік ел ... ... ала ... есірткі қылмыстарының ашылу деңгейін көтеру
мақсатында есірткі контрабандасының жолын кесу мен ашуға ... ... ... ... ... ... [183, с. ... бірге бірқатар ғалымдардың пікірінше, есірткіге қатысты
қылмыстардың квалификациялық ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды ажырату қажет. Заңсыз есірткі
айналымына ... ... ... бір ... ... қызметтік
бабын пайдалана отырып есірткілерді тасымалдау мен оларды кедергісіз ... ... ие. ... ... ... ... ... көлік пен
сауда, туристік ... ... ... және т.б. ... кіруі мүмкін.
2008 жылы 26 маусымда Қазақстан Республикасының Президенті жоғарыда
аталған ... ... ... ... ... ... ... пен
есірткілер айналымын бақылау жөніндегі комитет әзірлеген жобаны қолдап,
ұлтық заңнамаға ... ... ... ... ҚР ... қол ... ... нәтижесінде қол жеткізілген жетістіктердің бірі ... ... ... есірткілердің заңсыз нарыққа түсіп
кетпеуіне жол бермеу механизмдерін ... ... ... ... ... ... дәлелі ретінде қоймаларда сақталатын есірткілерді, құқық
қорғау органдарының қызметкерлерінің ... ... сату ... ... алып жататын. Енді осындай оқиғаларға тосқауыл қою ... аса ... ... есірткілік заттар, психотропты өнімдер Үкімет бекіткен
тәртіп негізінде сот сараптамасы ... ... ... көзі ... ... өзінің қызметтік бабын пайдалану арқылы есірткі
қылмыстарын жасағандар үшін берілетін жазаның мерзімі ... он екі ... он ... он бес ... ... ... есірткілік және психотропты заттардың таралуына көз ... ойын – ... ... ... де ... ... өз ... есірткілік немесе психотропты заттардың таралуына қарсы
шаралар қабылдамаған көңіл көтеру мекемелері аса ірі ... ... және ... қызметі тоқтатылады.
Осы ретте нашақорлық пен ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде өңделмегендігі туралы
проблема алға шығып отыр. ... ... ... ... ... ... анық зерттелмеген. Құқық қорғау органдарының өзіндегі сыбайлас
жемқорлық мәселесі ... ... ... ... ... ... шаралар нәтижесінде қолдан жасалған істер мен соттардың әділетсіз
үкімдерін көбейтеді деген қауіп те бар. Мысалы, ... ... ... ... ... осы тектес шаралар полиция
қызметкерлерінің өздері адамдарға есірткіні әдейі лақтырып ... ... алып ... ... бизнесімен айналысқандығы үшін
кесілетін жазаны қаталдандырумен қоса ... ... ... ... ... ... кері әдісі, яғни ... ... ... ... ... нәтижесі көрсеткендей, қазақстандықтардың
9,4 пайызы ғана «жеңіл» есірткі түрлерін ... ... ... ... бөлігі, яғни 78,1 пайыз респонденттер ... ... ... рұқсат бермеу қажет деп топшылайды [49, с. 31]. Яғни,
Қазақстан қоғамының басым бөлігі (78,1%) ... ... ... ... ... ... Қоғамдық пікірді зерттеу ... ... ... ... ... шараларының сипатын анықтау барысында
қоғамның нашақорларға деген көзқарасын білу маңызды болып ... ... ... ... ... ... ... кімдер
деп есептейсіз?» деген сұрақ қойылды.
Зерттеулердің нәтижесі көрсеткендей қазақстандықтардың басым бөлігі
нашақорларды науқас адамдар ... ... ... ... ... ... – қоғам үшін қауіпті ... ... ... ... ... үшін ... қажет» деп есептесе, респонденттердің
65,9 пайызы, «нашақорлық – бұл дерт, ... ... ... ... қоғам нашақорларға бұл дерттен арылуға қол ұшын ... ... ... ... ... ерте ... мен ... мақсатында
мектеп жасындағы балаларды міндетті ... ... ... ... ал 17,2 ... нашақорларды ырықсыз немесе еркін түрде емдейтін
медициналық клиникалар желісін жасау және дамыту қажет деп жауап ... ... ... пен ... ... ... күреске мамандандырылған басты
мемлекеттік институт – Қазақстан Республикасы Ішкі Істер Министрлігінің
Есірткі ... ... ... пен ... ... ... жөніндегі
комитеті осы саладағы құзырлы орган болып ... ... мен ... ... ... ... арнайы
мемлекеттік құрылымның пайда болуы мен орнығуы төрт сатыдан өтті:
1) бірінші сатыда, елдегі есірткі бизнесіне қарсы күреспен айналысатын
алғашқы ... ... ҚР ... жанындағы есірткілерді бақылау
жөніндегі ҚР Мемлекеттік комиссиясының Хатшылығы сипатында қызмет
атқарды;
2) екінші сатыда, ҚР Үкіметінің 2000 жылғы 6 ... № 677 ... ... пен ... бизнесіне қарсы күрес жөніндегі агенттік
құрылады. Аталмыш құжатқа сәйкес ҚР Үкіметі жанындағы есірткілерді
бақылау жөніндегі ҚР Мемлекеттік ... ... ... ... ... берілді. Нашақорлық пен есірткі
бизнесіне ... ... ... ... ... саны ... ... бекітілді. Сонымен бірге, осы үкім негізінде
барлық облыстар, Астана мен ... ... ... пен есірткі бизнесіне қарсы күресті үйлестіру мақсатында
осы саладағы аймақтық комиссияларды құру жөнінде ... ... ... ... ... зор резерв
нашақорлықпен және ... ... ... аймақтық
комиссияларға тиесілі. Олар өз жұмыстарында тиесілі ... ... ... аса көп ... ... ... ... қабылдап отырады [1, с. 138];
3) үшінші сатыда, өзіне жүктелген міндеттерді толықтай атқара алмаған
агенттік ... ... ... 2000 ... № 507 «Қазақстан Республикасының дербес ... ... ... ... мен құру ... ... 2001 жылы 30 қаңтарда ҚР Үкіметінің № 151 үкіміне сәйкес
жоғарыда аталған ... ... ... ... ... Нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ... пен ... ережелеріне
жүргізілген салыстырмалы талдау көрсеткендей, олардың арасында
айырмашылықтар, әсіресе ... ... мен ... саласында
жоқтың қасы. Яғни, билік тарапынан қабылданған шешімдер мәселенің
сапалы түрде өзгеруіне ... ... ... ... ... пен ... ... қарсы күрес жөніндегі
комитет тек әдістемелік-кеңес беру орган ... ғана ... ... ол Бас ... ... сот, ... құқық қорғау
органдары, денсаулық сақтау, мәдениет және ақпарат, еңбек ... ... ... мен спорт агенттігінің, қоғамдық ұйымдар
мен діни конфессиялардың, ел ... ... ... ... ... [184];
4) төртінші сатыда, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің
Нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрес ... ... ... ... ... қарамағына беріліп, атауы Есірткі
бизнесіне қарсы ... пен ... ... ... жөніндегі
комитет деп өзгертіледі.
Есірткі мәселесімен айналысуға мамандандырылған ... ... ... ... еліміздегі есірткі бизнесіне қарсы күрестің
түпкілікті институционалдық негіздерінің қалыптасу ... тым ... ... ... Бұл жәйт өз кезегінде есірткіге күрестің сапасына
әсерін тигізбей ... жоқ. ... ... осы ... ... кадрлық
құрамның толыққанды қалыптасуына ... ... ... ... ... мен денсаулығына қауіп төндіруші орасан
зор көлемдегі есірткілік заттар ағылып жатқанда, әр қас-қағым сәті ... ... ел ... ... ... ... ... таңдау
эксперименттеріне жұмсап жатты.
Сонымен бірге сарапшылардың пікірінше, нашақорлық пен есірткі бизнесіне
қарсы күрес жөніндегі комитеттің қазіргі таңдағы 26 ... ... ... саны жеткіліксіз. Мәселен, Ресей Федерациясының Есірткілік заттар
мен психотропты өнімдер айналымын бақылау жөніндегі мемлекеттік ... ... саны 40 000 ... ... ... ... ... – 1980
қызметкер) келіп жығылады. Ресейдің Госнаркокомитетіне федералдық министр
шеніндегі төраға басшылық ... [184, с. 48]. Ал, ... ... ... тікелей ел президентіне ғана бағынады. Осы
тұрғыда мамандардың пікірінше, Қазақстандағы Есірткі бизнесіне қарсы күрес
пен есірткілер ... ... ... комитеттің құзыретін арттырып,
мәртебесін көтерген жөн.
Есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ... ... және ... ... – БҰҰ, ШЫҰ, ҰҚКҰ секілді ұйымдардың заңсыз есірткі мәселесімен
айналысатын ... ... ... ... ... Қазақстандағы
жалпы ұлттық деңгейдегі есірткіге қарсы күреске азаматтық ... мен ... емес ... сан ... ... мен ... ... тартылуда
Қазақстан есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес саласындағы
аймақтық және ... ... ... ... ... Осы ... халықаралық ұйымдармен, мемлекеттермен тиімді өзара әрекеттестік
орнатылған. Есірткіні ... ... ... ... басты
конвенцияларын ратификациялай отырып, Қазақстан есірткіні ... ... ... :
1. Есірткілік заттар жөніндегі БҰҰ Комиссиясының мүшелігіне сайланды (2000
жыл).
2. Есірткіні бақылау жөніндегі БҰҰ Халықаралық Комитетімен белсенді түрде
ынтымақтасуда.
3. Қазақстанның ... 34 ... ... қол қойылды, оның
ішінде ТМД, Еуропа, Балтық елдерімен, АҚШ, Үндістанмен көп ... ... ... ынтымақтастық саласында, әсіресе,
есірткі бизнесіне қарсы күресуші ... ... ... көтеру
мақсатында шетелдік кәсіби мамандар арасындағы білім мен тәжірибе ... ... бөлу ... ... ... пайымдауынша еліміздегі
антиесірткілік саясаттың осал тұсы Стратегияның кемшіліктерінде ... ... оны ... ... ... мен ... ... тіреледі. Стратегияның басым міндеттері мен мақсаттарына
жетудің басты ... ... ... ... ... ... жұмылдыру мен үйлестіру; қаржылық, техникалық және
басқа да қамтамасыз ету; қалың бұқара қолдауы; Стратегияның іске ... ... мен ... екендігі баршаға мәлім.
Қазақстандағы антиесірткілік саясаттың проблемалық аспектілерінің бірі
– нашақорларды емдеу мен ... ... баяу ... Тәуелсіз
сарапшылардың пікірінше Қазақстанда есірткіні шамадан тыс қабылдау
кесірінен әр ... ... төрт ... ... көз ... [181, с. 9]. Есірткі
тәуелділігіне түскендерді емдеу мен реабилитациялау процесінің шығыны
көптігін, ұзақ ... және ... ... ... ... өту ... Оның басты себебі дерттің табиғатында. Шетелдік мамандардың
есебі бойынша, әдетте нашақорлардың тек 3-4% ғана ... ... ... 95%-ы ... бір уақыттан кейін өзінің бұрынғы әуестігіне
қайтып оралады. Сол себепті, бұл ... ... өзін ... ... ... ... Дегенмен жыл сайын ұлғайып келе ... саны ... жаңа емду ... ... ... ... ... 2001-2005 ж. Нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы
күрес стратегиясы шеңберінде Ақтөбе, ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан, Павлодар, Қостанай, Атырау ... ... және ... ... ... ... ... реабилитация орталықтары ашылды. Сондай-ақ 2003 жылы осы тектес
орталықтар Батыс Қазақстан, ... ... ... және ... жұмыс істей бастады [180, с. 33].
Нашақорларды емдеуге арналған орталықтардың көбейгендігіне қарамастан,
сонымен бірге білікті кадрлар, ... ... ... ... Осы ... ... медициналық оқу орындарында «психиатр-нарколог»
мамандығы бойынша кадрларды даярлауды жолға қойған жөн. ... ... ... сай ... ... ... және оның
құрамында нашақорлыққа душар болғандарды дәрігерлік-әлеуметтік ... ... ... ... дұрыс. Бұл орайда, нашақорлықтың
дәрігерлік-әлеуметтік проблемалары бойынша Республикалық ғылыми-практикалық
орталықтың арқалар жүгі ерекше [1, 137-138 ... ... ... ... ... бірі – ... ... болып табылады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес есірткі
құрығына түсушілердің дені мектеп жасындағы балалар мен ... ... ... да ... ... тиімді жастар саясатын қалыптастыру
мен орта және жоғарғы оқу ... ... ... ... жиі ... ... ... Сондай-ақ оқушылар мен жастардың
бос уақытын тартымды және ... ... ... ... ... ... бірде бір
бала назардан тыс қалмауы тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... ата-аналар қоян-қолтық атсалысулары ... ... ... осы ... ... кемшілік атқарылып жатқан
жұмыстардың мақсатты аудиторияны тұтастай қамтымауында. Сол себепті, ... ... ... ... ... тәрбиелік, психологиялық,
кеңес беру бағыттары бойынша кешенді түрде айналысулары қажет-ақ. ... ... ... ... ерте анықтау мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша) үрдісі, көптеген ата-аналардың қарсылығына қарамастан
құптарлық іс.
Сонымен қатар, ... ... ... ... анонимді
ақпараттық және психологиялық кеңес беру (телефон, ... ... ... ... ... етуі мен қол ... одан әрі ... сақтау министрлігіне ... ... өмір ... ... ... алдын алу бағытында белсенді және
ауқымды қызмет атқарулары тиіс.
Есірткінің таралуына (және оның тұтынылуына) ... ... ... ... ... ... әлеуметсізденген ортаның, яғни
«басын бәйгеге тіккендер» деп ... ... ... ... нысаналы да ойластырылған жұмыс жүргізе бермейді. Бұл ... ... ... аурулар» тізіміне жататын азаматтардың
біраз бөлігі назардан тыс қалып ... ... ... бар [1, 133 ... ... ... бизнесі мен нашақорлыққа күрес саласындағы үгіт-
насихат жұмыстары да ... тұр. ... ... ... ... ... мен ... бағдарламаның жүзеге асуына жауапты
шенеуніктер қоғам және бизнес ресурстарын ортақ ... ... ... жұмыс атқармай жатыр. Әсіресе, бұқаралық ... ... ... ... жүйесі жеткілікті деңгейде
жетілмеген. Бұлар мемлекеттің ішкі жай-күйіне, оның өзінде, бұл проблеманы
шешуде қоғамның жинақтаған тәжірибесіне қатысты. ... ... ... ... күреске елеулі үлес қосуда, бірақ та ... ... ... ... ... ... ... көбінесе сенсациялық нысанда көрініс тапқан.
Қалыптасқан жағдайдың күрделілігін және ... ... ... ... ... да ... ... деңгейін
ескергенде, есірткіге қарсы күрес және оны бұғаулау әдістері біз үшін ... әрі ... ... бар ... бірі ... ... күрес барысында қолда бар және ... ... ... ... ... ... ... қорғайтын пәрменді жаңа
амалдарды іздестірген жөн [1, 129 ... ... ... таңдағы еліміздегі есірткі бизнесі мен
нашақорлыққа қарсы күрес саясатын бес тармаққа бөлуді ұсынады:
1. есірткі бизнесі мен ... ... ... ... ... әлеуметтік және тәрбиелік-насихаттық
қамтамасыз етудің бірыңғай, тиімді жүйесін жасау және ... ... ... ... мен оларды тұтынуға қарсы күрес
саласындағы заңнамалық базаны нығайту, ... ... ... ... ... биліктің орталық және жергілікті органдарындағы
антиесірткілік қызметті жоғары деңгейде үйлестіру;
4. ... ... ... ... мен ... деген
қоғамдық иммунитеттің қалыптасуына мүдделі ... ... жеке ... ... ... қоғам институттарының
күш-жігерін біріктіру;
5. заңсыз есірткі айналымы саласындағы халықаралық ынтымақтастықты
дамыту, шетел және шекара маңындағы мемлекеттердің құқық ... мен ... ... ... ... және ... [54, с. 64-65].
Осы орайда елбасымыз Н.Ә. Назарбаев «қабылданып жатқан шаралардың
қажеттілігінде күмән жоқ, ... әлі де ... бұл ... ... ... қылмыстарымен сәтті күресу үшін жеткіліксіз. Бұл ... ... ... ... ғана қосу үшін емес, қауіп-қатер мен оның
салдарын бейтараптайтындай ... бар ... ... ... ... керек. Есірткі бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күресу мәселесіне жүйелі
келуді және ... ... ... асыру ұлттық, әрі ... ... ... бірден-бір өзекті тақырыбы болып табылады.
Бұл ретте, мәселе есірткімен күресті барынша ... ... ... ... ... ғана ... отырған жоқ, мәселе Қазақстанның бүгінгі және
болашақтағы ... үшін ... ... ... ... жаңа,
концептуалды тұрғыда ұйымдастыруда болып отыр» деп тұжырымдайды [1, с. 132-
135].
Сонымен қазіргі ... ... ... ... ... ... ... келесідей бағыттағы шараларды атқару аса маңызды болмақ:
1) нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрес ... ... ... ... бизнесінің динамикасына сай уақытылы
модернизациялау;
2) ірі ... ... ... мен ... ... ... ... қатаңдату саясатын жалғастыра
отырып, нашақорларға қоғамға қауіпті қылмыскер ретінде емес, бірінші
кезекте науқас ретінде қарауға ... ... оған ... ... ... ең алдымен емдеу шараларын қолдану;
3) нашақорлықпен және есірткі бизнесімен күресетін құзырлы және тиісті
мәртебесі бар ... ... ... ... және ... ... ету;
4) осы салада қызмет ететін мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қаржыландыруды
үзбей қамтамасыз ету және есірткі бизнесіне ... ... ... ... қаржы көздерін (бизнес, халықаралық ұйымдар,
мүдделі мемлекеттер және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... кешенді көмек беруді қамтамасыз ... осы ... ... ... ... ... меңгеруін жолға қою;
6) нашақорлықпен және есірткі бизнесімен күресетін мемлекеттік органдар
қызметіне ... ... және ... орнату; осы органдарда жұмыс
жасайтын мамандардың біліктілігі мен кәсібилігін ... ... ... ... ету, ... ... ... стратегияның
жемісті түрде жүзеге асуы бірінші кезекте оны орындаушылардың білімі
мен ... ... ... ... ... ... күрес саласындағы Қазақстанның көп жақты
әрекеттестігін, халықаралық және ... ... одан ... ... ... ... тартылғандардың басым бөлігі – жастар
екендігін ескерсек, елдегі тиімді және ауқымды ... ... мен ... аса ... ... ... мәселелердің толыққанды және кешенді түрде
шешілуі ең алдымен еліміздің саяси элитасының еркі мен ... ... ... ... ... Осы ... ... билігі
проблемаға адекватты түрде ... ... ... ... ... ... ... етіп жатқан жайына ... бір ... ... ғана ... ... ... ... неғайбыл, ең
дұрысы, барша ел болып жұмылып, есірткі бизнесін ... ... ... бизнесі мен нашақорлыққа қарсы күрес
саласындағы мемлекеттік саясатына кешенді ... ... ... нәтижелерді анықтадық:
1. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының есірткі бизнесі мен
нашақорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... есірткіге қарсы күрес жүйесінің құқықтық
базасы, институционалдық, доктриналдық, ресурстық элементтері
осы саясаттың маңызды құрамдас бөліктері болып табылады.
2. Жүргізілген ... ... ... ... ... мен нашақорлыққа күрестің осал ... ... ... ... ... немесе
құқықтық, доктриналдық негіздерінің ... ... ... ... қабылданған бағдарламалар ... іске ... ... ... міндеттер мен
алға қойылған мақсаттарды ... ... ... ... мен ... ... жатуында.
Яғни, антиесірткілік саясаттың практикалық сипатта жүзеге асу
аспектісі ақсап тұр. Сонымен бірге, есірткі ... ... ... ... саласындағы ұлттық заңнаманы заман
ағымына сай, елдегі есірткі ... ... ... дер
кезінде модернизациялап отыру қажет.
3. Еліміздегі есірткі бизнесі мен нашақорлыққа ... ... ... ... институттары жеткілікті деңгейде
тартылмаған. Мұндай қоғамдық ұйымдарды, бірлестіктерді құру мен
дамытуға ... ... ... ісі ... ... бірге осы бағыттағы шетелдік қоғамдық ұйымдармен
әріптестік ... ... ... ... ... және әр
түрлі (қаржылық, кеңес беру, ... ... ... ... жұмысты жан-жақты зерттей отырып, төмендегідей нәтижелер
мен ұсыныстарға қол жеткіздік:
- қазіргі заманғы жаһандық саяси процестердің сипаты күрделене түскен
сайын ... ... ... ... мен ... ... өзгерістерге ұшырауда. Мысалы, халықаралық қатынастардағы қауіпсіздіктің
классикалық концепцияларында басты актор мемлекет ... ... ... ... ... өзге де ... ... концепциясының эволюциясы барысында басты ... ... ... ... қауіпсіздігінің өзегі – тұлға қауіпсіздігі
екендігі ... ... ... ... бір ... ... болып табылады. Яғни белгілі бір объект, тұлға ... ... да бір ... ... немесе оны бейтараптандырған, немесе
алдын алу ... ғана ... ... ... ... ... ... заманғы қарқынды жаһандану үрдісі заманында аймақтық
қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ... ең ... және ... ... ... ... негізделген ұжымдық және
кооперативтік қауіпсіздік концепциялары болып табылады;
- есірткі мәселесін ғылыми тұрғыда зерттеудің ең ... ... ... ... қалыптасуы болып табылады. Осы мақсатта «есірткі
бизнесі» мен «есірткі трафигі», «заңсыз ... ... ... ... ара ... ажыратып алған абзал. Бұл үш категория есірткі
мәселесі секілді ... ... ... ... ... тең ... ... емес. Олар есірткі мәселесін әр түрлі қырлардан
қарастыруға ғана мүмкіндік береді. ... ... ... жүйелі
түрде зерттеуде пайдаланылатын қолданбалы ұғым – ... ... ... ... ... ... ... – заңсыз жолмен пайда табу
мақсатында есірткілерді өсіру, өндіру, дайындау, ... және ... ... ... ... ... ал есірткі трафигі
дегеніміз – заңсыз есірткілерді тасымалдау бағыттары мен ... ... ... ... ... есірткі бизнесінің халықаралық құрылымы басты
есірткі өндірісінің ... ... «Анд ... ... ... ай» мен
«Алтын үшбұрыш» деп аталатын аймақтардан тұрады. Трансұлттық есірткі
бизнесі өзінің ... ... ... мен ... ... ... ... мен елдер арасындағы экономикалық интеграция ... ... ... ... ... қарқынды жаһандану мен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асып, қауіп-қатерлердің жаңа түрлері мен формалары ... ... ... ... ... дүние жүзінің барлық елдеріне дерлік қауіп
төндіруші ... ... ... қатерге айналды. ... ... ... ... Азия ... барлығында,
есірткі бизнесінің таралу ... мен ... ... ... ... бизнесі мен нашақорлықтың Орталық Азия елдеріне ... ішкі және ... ... әсер ... Алайда, аймақтағы есірткі
қаупінің ұлғаюы тұрғысынан алғанда сыртқы фактор шешуші ... ие ... ... ... Азия елдерін шарпыған есірткі бизнесінің пайда
болуы мен таралуының ең басты және ... ... ... ... ... табылады. Біріншіден, Ауғанстандағы есірткі өндірісі мен
саудасы орта және ұзақ ... ... ... ішкі және ... ... күрделене түседі. Онымен қоса, басты ішкі фактор АҚШ
пен халықаралық коалиция күштерінің қолдауымен ғана билік құрып ... ... ... ...... ... қазіргі үкіметінің халық
арасында легитимділікке қол жеткізе алмауы ... ... Х. ... ... жағынан, басты сегменті апин шикізатын өндіру болып табылатын Ауғанстан
экономикасына қажетті реформаларды өткізуге, екінші жағынан, ... ... ... ... ... Басты сыртқы фактор ретінде әлемдегі ауған
героиніне ... ... ... ... ... ... Яғни, сұраныстың
өсуі мен ауған героинін сатудан түсетін ... зор ... ... ... ... тарапынан ұсынысты қалыптастыруда. Екіншіден,
ауған героинінің Орталық Азиялық ... ... ... ... ... топтар үшін тартымды болып отыр. Мұның басты себептері Еуропалық
Одақ пен Ресейге есірткілерді тасымалдаудың оңтайлы және ... ... ... ұлан ... территориясындағы, сонымен бірге Орталық Азия
елдерінің өз ішіндегі ауған героиніне деген ... ... ... ... ... барысында Орталық Азиядағы есірткі бизнесінің орнығуының
төмендегідей ішкі себептері ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі сыбайлас жемқорлық,
есірткіге ... ... ... ... ... және ... ... және т.б;
- есірткі бизнесі мәселесі жеке дара мемлекеттің мәселесі болудан қалып
трансұлттық сипатқа айналғандықтан, оған қарсы ... ... ... ... ... тиіс екендігі көрсетілді. Орталық Азия
елдері арасындағы бірқатар келіспеушіліктерге ... ... ... ... мәселе ортақ шешімді талап ... ... да ... ... ... саласындағы аймақтық және халықаралық ынтымақтастықты
нығайту аса маңызды;
- есірткі бизнесіне ... ... ... ... ... ... қалыптасқан аймақтық ұжымдық қауіпсіздік жүйесінің әлеуетін
кеңінен пайдалану қажеттілігі анықталды. Аймақтық есірткіге қарсы стратегия
бір ... ... ... орта және ұзақ ... ... негізделуі
тиіс;
- бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының есірткі бизнесі ... ... ... ... ... қызмет ететіндігі орнатылды.
Мемлекеттік есірткіге қарсы күрес ... ... ... ... ... элементтері осы саясаттың
құрамдас бөліктері болып табылады;
- ... ... ... ... мен ... ... ... бірі, осы ... ... ... іске ... ... ... органдардың кәсіпқойлығының
тиісті деңгейде еместігі ... ... ... ... саясаттың
практикалық сипатта жүзеге асу аспектісі ақсап тұр. ... ... ... мен нашақорлыққа қарсы күрес саласындағы ұлттық ... ... сай, ... ... ахуалының жай-күйіне қарай дер кезінде
модернизациялап отырудың ... ... ... ... ... есірткі бизнесі мен нашақорлыққа ... ... ... азаматтық қоғам институттары жеткілікті деңгейде
тартылмағандығы анықталды. Мұндай ... ... ... ... дамытуға мемлекеттік қолдау көрсету ісі жолға қойылмаған;
- қандай да бір антиесірткілік үлгі нақты ... ... ... тарихи, экономикалық, әлеуметтік және т.б. ерекшеліктерінің
ықпалымен қалыптасадындығы орнатылды. ... да ... бір ... ... күрес тәжірибесін толықтай көшіріп алу, қолдану әрдайым
тиімділігін көрсете бермейді. Сол себепті ... ... ... ... ... ... барысында, ең алдымен мемлекеттің спецификасы
ескерілуі тиіс;
- әлемдік тәжірибе көрсеткендей есірткі бизнесіне қарсы күрес саласында
таза ... ... таза ... ... жүргізу тиімсіз екендігі
дәлелденді, ең дұрысы «алтын ортаны» ұстану. Яғни, есірткіге қарсы күресті
үдете отырып, ... ... ... қолдану немес есірткінің ... ... ... ... соның нәтижесінде оларды заңдастыру секілді
әдістер уақытша әсерге ғана ие. Сондықтан ұзақ мерзімді болашаққа ... ... ... стратегия кешенді және балансталған саясат
негізінде іске асырылуы тиіс;
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... зерттеу мен меңгеру аса маңызды. Еліміздегі есірткі бизнесі ... ... ... проблемалардың жуырда ғана пайда болғандығын
ескерсек, оған күрес саласындағы Қазақстанның жинақтаған тәжірибесі ... ... Осы ... есірткі бизнесін ауыздықтауда үлкен
жетістіктерге жеткен елдердің әдіс-тәсілдерін меңгеру маңызды болмақ.
Алға ... ... ... деңгейі. Диссертациялық жұмысқа
жүктелген міндеттер дәйекті түрде шешілген: есірткі бизнесі мен қауіпсіздік
ұғымдарының теориялық-әдістемелік негіздері ... ... ... бизнесінің таралу себептері мен тенденциялары анықталған; аймақтағы
есірткі қаупінің сыртқы шығу көзі ... ... ... ... Азия ... ... қаупін бейтараптандыру бағытындағы көп жақты
әрекеттестігі мен ынтымақтастығы қарастырылған; Қазақстандағы есірткі
жағдайы, мемлекеттік антиесірткілік ... ... ... ... ұсыныстар. Зерттеудің қорытындылары мен
нәтижелері мемлекеттің ұлттық ... ... ету ... ... бар ... жасауға мүмкіндік береді:
1. Орталық Азиядағы есірткі бизнесі ... ... ... ... ... ... ... жанжалдың
реттелуіне тікелей тәуелді. Сондықтан да есірткі бизнесіне ... ... ... ... ... күш-жігері, ең алдымен,
ауғандық есірткі ... ... ... ... ... Ал бұл міндетке, тек әлемдік қауымдастықтың жан-жақты көмегі
мен тығыз халықаралық және аймақтық ынтымақтастық арқылы ғана ... ... ... ... бизнесіне қарсы күрестің басым
бағыты ретінде Орталық Азия елдерінің көпжақты әрекеттестігін таңдау
қажет.
2. ... Азия ... ... ... ... ... сыртқы
сипаттағы қатер болғандықтан, аймақтағы есірткі бизнесінің ... ... қою үшін ... ... қорғауды күшейту
керек. Бұл мақсатқа жету жолында Орталық Азия елдері ... ... ... ... ... ... ... және кеден қызметтеріндегі сыбайлас жемқорлықтың көзін жою
қажет.
3. Есірткі бизнесінің таралуына ... ... ішкі ... ... ... Азия ... ... саясаттың жүргізілуін қамтамасыз ету абзал.
Яғни, қарапайым ... ... ... орбитасына тартылуына
түрткі болатын детерминанттарды ... ... дер ... ... ... дұрыс. Осы саладағы әрбір елдің мемлекеттік
саясаты ағымдағы ... ... ... мен ... негізделуі тиіс.
4. Бүгінгі таңда Орталық Азиядағы есірткі бизнесіне қарсы ... ... және ... ... ... ... Ендігі кезекте басты мәселе, аймақтағы есірткі
бизнесіне қарсы күрес саласындағы аталмыш ... ... ... ... ... ... етуге келіп тіреледі. ОАААҮО,
ШЫҰ, ҰҚКҰ секілді аймақтық ... ... ... ... оның ... ... ... етуіне қажетті барлық жағдайды
жасау қажет.
ОАААҮО ... ... ... ... игі ... ... Орталық Азиядағы есірткі жағдайының мониторингі негізінде ... ... және ... жыл ... ... ... ... Азия елдерінің есірткі бизнесіне қарсы күреске ... ... ... ... ... мен тәжірибе алмасуды
қамтамасыз ету мақсатында ... ... және т.б. ... кездесулерді жиі өткізуді дәстүрге айналдыру;
- есірткі бизнесіне қарсы күрес саласында Орталық Азия елдеріне нақты
міндеттер мен жауапкершіліктерді жүктейтін ... ... және ... ... қарсы күрес Орталық Азия елдерінің ұлттық
мүдделерінің тоғысатын тұсы екендігін ... ... ... осы ... мемлекеттерінің ауыз біршілігі мен қоян-қолтық қызмет етуін
қамтамасыз ету аса ... ... ... ... ... жұмыстың
орындалуына ғылыми деңгейдегі баға. Диссертациялық ... ... ... алға қойылған міндеттерді әдістемелік тұрғыдан
зерттеумен, ... ... ... мен пәнін талдау тәсілдері мен
әдістерінің жиынтығы отандық саясаттану ғылымында алғаш рет ... ... ... ... қорытылмаған ауқымды басылымдар
жүйеленіп, ғылыми айналысқа енгізілді.
Енгізудің техникалық бағалануы мен экономикалық тиімділігі.
Диссертациялық жұмыстың ұсыныстары мен ... ... ... ... ... ... құжаттарды дайындауда және ... ... ... ... ҚР ... ... ... үкіметтік емес ұйымдар қызметтерінде ... ... ... ... Н.Ә. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. – 240 б.
2 ... R.N. Border Security in ... ... ... Trade? – ... Conflict Studies Research Center (CSRC),
2002. – 17 P.
3 McCoy A.W. The Politics of Heroin: CIA ... in the Global ... – N.Y.: Lawrence Hill Books, 1991. – 634 P.
4 Olcott M.B., Udalova N. Drug ... on the Great Silk Road: ... ... in Central Asia. Carnegie ... for International
Peace (CEIP) Russia and Eurasia Program Working Paper № 11. – Wash. ... March 2000. – 31 P.
5 Rubin B.R. The ... of ... State Collapse and
Collapse in the International System/2nd ed. – New Haven; L.: Yale ... 2002. – 378 P.
6 Chouvy P.-A. Opiate ... Routes from ... to Europe ... // Jane's Intelligence Review. – 2003. – 3 March. – P. 28 – ... ... С.А. ... ... государств в
области борьбы с незаконным оборотом наркотических и ... ... ... юрид. наук. – Москва, 2006. – 167 ... ... И., ... М. «Золотой полумесяц» и ... ... ... ... ... // Центральная Азия и Кавказ. – 2002.
– № 4 (22). – С. 58-66.
9 Жмуйда И. Лицом к лицу с ... // Азия и ... – 2003. – ... – С. ... ... И., Куртов А. Наркотическая «заря» над Центральной Азией –
новая угроза цивилизации // ... Азия и ... – 2001. – № 1(13). ... ... ... А.А. ... в Центральной Азии: история болезни и пути
лечения // Analytic. – 2004. – № 1. – С. ... ... Е.А. Роль ... в ... конфликтов и
терроризма. – М.: Весь Мир, 2005. – 312 с.
13 Степанова Е.А. Незаконный оборот ... и его ... ... и ... ... и Центральная Азия // Разоружение и
безопасность (2001-2002). ... ... ... ... нового
тысячелетия. – М.: Наука, 2003. – С. 57-72.
14 Степанова Е.А. Незаконный оборот наркотиков в ... ... Азии в ... ... ... // ... – 2002. – № 5. – С. 36-49.
15 Степанова Е.А. Борьба с терроризмом и операции по поддержанию мира:
особенности ... // ... ... парламенты и
законодательство / Под. ред. А. Никитина. – М.: ... ... ... исследовании (ЦПМИ); Geneve Center for Democratic Control of
the Armed Forces (DCAF), 2004. – C. ... ... Е.А. ... ... в ... невоенного
типа. – М.: Права человека, 2001. – 272 с.
17 Stepanova E.A. Anti-Terrorism and Peace-Building During and ... ... ... Peace Research ... (SIPRI) ... № 2. – Stockholm: SIPRI, 2003. – 54 P.
18 Щенин Р., Сулейманова Г. ...... ... XXI века
// Мировая экономика и международные отношения. – 2006. – № 6. – С. ... ... Н.В. ... Опыт ... в США. – М.: ... 2004. ... с.
20 Хатаев А.Ц. Мировой наркобизнес // Международная жизнь. – 2009. – №
1. – С. ... ... И. ... наркобизнеса в условиях контртеррористической
операции // Мировая экономика и международные отношения. – 2006. – № 6. ... ... ... на юге России: политические аспекты / Г.И. Чуфрин (рук.
и отв. ... – М.: Ин-т ... РАН, Рос. гум. ... фонд, 1997. –
60 с.
23 Транснациональный наркобизнес: Новая глобальная угроза. / Отв. ред.
Глинкин А.Н. – М.: ... ... ... ... 2002. ... ... ... Л. Мировой рынок незаконной торговли наркотиками ... ... ... ...... ... 2005. – 330 ... Джалилов К. О некоторых проблемах наркобизнеса в Таджикистане //
Analytic. – 2004. – № 1. – С. ... ... А. ... ... ... в ... ... афганской наркоэкспансий (1991-2002): дисс. …канд.
ист. Наук. – Бишкек, 2003.
27 Зеличенко А. Афганская наркоэкспансия 90-х: ... ... // ... война в Центральной Азии. Афганский наркотрафик и
проблемы ... ... ... ... региона.
Сборник материалов международного коллоквиума. – Бишкек: 2000. – 228 с.
28 Искандаров К., ... Н. ... в ... и её влияние
на безопасность Республики Таджикистан // Афганистан и ... ... Вып. 1 / Под ред. А.А. ... - ... ... 2004. ... ... Искандаров К. Наркобизнес в ... ... с ... // ... Азия и ... – 1999. – № 5 (6). – С. 178-180.
30 ... А.А. К ... и ... ... ... в Афганистане и их распространение в Центральной Азии. – ... 2004. – ... ... А.А. ... кризис и безопасность Центральной Азии (XIX –
начало XXI в.). – Душанбе, 2004. – 420 с.
32 Князев А.А. История афганской ... 1990-х ... и ... в источник угроз для Центральной Азии. Изд-е 2-ое, ... ...... ... ... 2002. – С. ... ... А.А. Транзит и распространение наркотиков в Таджикистане //
Саясат. – 2005. – № 6. – С. ... ... А.А. ... ... // ... ... – 2005. – № 4. – С.
31-36.
35 Князев А.А. Экономическая ситуация в северо-восточных ... и ... ... ... ... // ... безопасность Центральной Азии. / Под ред. А.А. Князева. - ... ... – Вып. 1 – С. ... ... А.А. ... ... ситуации в Афганистане
весной-летом 2003г. и некоторые аспекты ... ... ... ... и ... ... взаимодействие народов и культур.
Материалы 4-ой международной ... ... ... - Вып. 4. – С. ... ... А.А. ... ... наркотиков // Азия и Африка. – 2004.
– № 2 (567). – С. 39-43.
38 Молдалиев О. ... ... ... финансирования //
Центральная Азия и Кавказ. – 2004. – № 2 (32). – С. ... ... О. ... ... ... в ... Азии
// Центральная Азия и Кавказ. – 2001. – №1(13). – С. 33-35.
40 Молдалиев О. Современные ... ... ... и
Центральной Азии. – Бишкек: ФФЭ, 2001. – 141 с.
41 Зеличенко А. ... 1990-х гг. и ... ... ... – Бишкек: Изд-во КРСУ, 2003. – С.111.
42 Акишева Ж. ... ... ... ... ... ... Азии // Казахстан и современний мир. – 2003. – № 3 (6).– С. ... ... Н.М. ... ... борьбы с наркотизмом в
Республике Казахстан. – Алматы: Баспа, 1999. – 448 ... ... М.С. ... ... ... ... қатері //
Қоғам және Дәуір. – 2004. – № 1. – 3-6 бб.
45 Сарсеков Б. ... ... ... в ... Азии ... – 2008. – № 12. – С. 17-36.
46 Байсалбаева Ж.А. Наркотраффик как угроза национальной безопасности
Республики ... // ... – 2004. – № 1. – С. ... ... Е.Т. ... ... отношений в Центральной Азии:
результаты экспертного опроса // «Болевые» точки Центральной Азии и пути их
нейтрализации. – ... ... ... ... Фонд им. Ф. ... 2001. – 80 ... Лаумулин М.Т. Политическое положение в Афганистане на современном
этапе // ... – 2005. – № 6. – С. ... ... А.А. ... ... ... росту
наркотизации // Analytic. – 2004. – № 1. – С. ... ... Д.А. ... и ... ... ... ... Азии // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 39-40.
51 Тукумов Е.В. Торговля наркотиками в ...... в ... Азии // ... ... в ... ... Азии. Сборник материалов международного круглого стола. ... КИСИ при ... РК, 2001. –– С. ... ... Г.Х. ... ... ... с незаконным
оборотом наркотиков: Учебное пособие. – ... ... 2003. – С. ... ... Ю. ... в Центральной Азии и Казахстане //
Analytic. – 2000. – № 5. – С. 16-18.
54 ... ... ... проблемы, опыт противодействия /
Г.А. Курганбаева, Л.Ю. Гусева, А.А. Идрисов и др.; отв. ред. М.С. Ашимбаев.
– Алматы.: КИСИ при ... РК, 2004. – 50 ... ... Б. ... и ... ... - ... Арыс,
2001. – 192 с.
56 Нарбаев Б. Афганистан после 11 сентября 2001г. - ... ... – 376 ... Акимбеков С.М. Афганский узел и проблемы безопасности ... – Изд. 2-ое, ... и доп. – ... ... ... 2003. – 400 ... ... М.С. Угрозы безопасности государств ... // ... ... в ... и ... ... ... конференции. – Алматы, 2001. – С. 12-16.
59 Ашимбаев М.С. Проблемы безопасности в Центральной Азии и механизмы
их ... // ... с ... ... ... ... в ... Азии: материалы международного ... ... 2001. – С. ... Ашимбаев М.С. К проблеме ... ... ... // ... – 2001. – № 1. – С. ... ... М.С. К вопросу обеспечения национальной безопасности и
защите национальных интересов Казахстана.// Казахстан-Спектр. – 2004. – № ... – С. ... ... Л.К. ... ... ... ...
Астана: Елорда, 2000. – C. 88.
63 Бурханов К.Н. Экстремизм в Центральной Азии. – ... ... и ... 2000. – 240 ... Ибраева Г.Ж. Региональные конфликты и СМИ. – Алматы: КазНУ им. ... 2001. – 258 ... ... М.Б. ... ... ... внешней политики
Казахстана. – Алматы: Бастау, 1997. – 673 ... ... Л.М., ... А.С. ... ұлттық қауіпсіздігі:
негізгі бағыттары, тенденциялары, басымдықтары – ... ... 2007. – 338 ... ... Е.Т. ... ... национальной безопасности:
теория и практика // Евразийское сообщество: Общество – ... ... – 1999. - № 1 (25). – С. ... ... Е.Т. Диагностика политической безопасности Казахстана //
Саясат. – 1999. – № 6. – С. 11-14.
69 ... ... ... ... ... / Под ред. ... – Алматы; ЦАПИ, 2000. – 108 с.
70 Карин Е.Т. Проблемы политической безопасности Казахстана // Саясат.
– 1999. – № 1. – С. ... ... М.Т. ... в современных международных отношениях:
безопасность, геополитика, политология. – Алматы: КИСИ / ... ... ... 2000. – 480 ... ... М.Т. Современная геополитическая ... ... Азии // ... и ... ...... 2004. – С. 30-45.
73 Лаумулин М.Т. Центральная Азия после 11 сентября // Центральная Азия
и Кавказ. – 2002. – № 4. – С. ... ... М.Т. ... современной безопасности Казахстана //
Казахстан – Спектр. – 1998. – № 1. – С. ... ... М.Т. ... ... в ... опыт
политологического анализа // Analytic. – 2002. – № 3. – С. 9-13.
76 Калиева Д. ... ... ... и ... ... ...... – 2005. – № 1. – С.
77 Калиева Д. Обзор и анализ новой ... ... ... // Analytic. – 2002. – № 5. – С. 44-47.
78 Касенов У.Т. Центральная Азия: ... и ... ... // ... и ... сообщество. – 1996. – № 1. – С. ... ... У.Т. ... ... ... ... региональные
и национальные проблемы. – Алматы: Кайнар, 1998. – 280 с.
80 Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на путях ... ... ...... ТОО ... 2002. – 200 ... ... С.К. Справедливый учет экономических и политических
интересов разных ...... путь к ... и миру ... – 2001. – № 9 (76). – С. ... ... С.К. ... режимы безопасности: некоторые подходы
и дискуссии // Казахстан – Спектр. – 2005. – № 4. – С. 19-27.
83 Сыроежкин К.Л. ... ... и его ... в казахстано-
китайских отношениях. – Алматы: Фонд Евразии, 1997. – 245 ... ... К.Л. Мифы и ... этнического сепаратизма в Китае и
безопасность Центральной Азии. – Алматы: КИСИ, 1998. – 132 ... ... К.Л. ... ШОС в контексте глобальных и региональных
изменений // ШОС в поисках нового понимания ... ... ... ... – Алматы: КИСИ, 2008. – С. 28-42.
86 Сыроежкин К.Л. Мировые тенденции и проблемы ... ... Азии // ... ... ... ... ... Материалы международной ... ... ... ... ... наук, профессора М.С.
Машана. – Алматы: Дайк Пресс, 2007. – С. 34-46.
87 Сатпаев Д.А. ... ... ... экстремизма:
анализ глобальных тенденции // Проблемы религиозного ... ... ... ... ... ... – А.: Казахстанский
институт стратегических исследовании при Президенте Республики Казахстан ... им. ... ... в Казахстане, 2001. – С. 32-37.
88 Сатпаев Д.А., Спанов М. Национальная безопасность ... опыт ... // ... ... общество, политика,
культура. – 1998. – № 4 (24). – ... ... К. ... в Казахстане и Китае. – Астана: Елорда, 2000. ... ... ... М. ... ... Казахстана: новое понимание,
новый подход // Analytic. – 2000. – № 1. – С. ... ... М. ... ... ... // ... – 2001. ... 1. – С. 3-4.
92 Шайхутдинов М.Е. Геополитика, глобалистика и теория национальной
безопасности: ... и ... ...... ТОО ... 2005. – 528 с.
93 Шоманов А.Ж. О некоторых основаниях ... ... ... ... и терроризма // Analytic. – 2002. – № 3. – С. 4-
8.
94 Казахстанская политологическая энциклопедия. – ... 1998. – ... ... уч. ... / Отв. ред. ... Ю.Г. ...... Дону: Феникс, 2002. – С. 22.
96 Даль В.И. Толковый ... ... ... // ... /word.
97 Кулагин В.М. Международная ... ... ... ... вузов. – М.: Аспект Пресс, 2006. – С. 8.
98 Троицкий М.А. Международная и ... ... ... - М.: ... МИД ... 2006. – С. 8-9.
99 Общая теория национальной безопасности: Учебник / Под общ. ... ... – М.: ... ... 2002. – С. 14.
100 Митрофанова А. «Безопасность личности» как основа ... ... ... // ... ... ... ... международной региональной конференции / Под
ред. М. Жолдасбекова. – Астана, 2001. – С. 184-185.
101 Ярочкин В.И. ...... о ... – М.: ... 2000. – 400 ... Котенев А.А., Лазарев С.В. Современный энциклопедический словарь по
безопасности. Секьюрити. – М., 2001. – С. 234.
103 Политическая энциклопедия. в 2-х ... / Нац. ... ... Семигин Г.Ю. – М.: Мысль, 2000. – 750 с.
104 Иватова Л.М., Балапанова А.С. ... және ... ... ... ... // ... шығармашылығы және
мәдениеттер диалогы. Халықаралық ғылыми – ... ...... 2007. – Б. ... ... ... Казахстана: иерархия угроз. – Алматы,
2000. – С. 7.
106 Закон РК от 26 июня 1998 года № 233-1 «О ... ... ... // ... безопасность: итоги десятилетия. ... ... 2000. – С. ... ... М.С. К ... ... ... безопасности и
защите национальных интересов Казахстана // Казахстан-Спектр. – № 2(28). –
2004. – С. ... ... М.А. ... ... в ... государственного
управления Казахстана: Учебное пособие. – Астана: Академия гос. упр. ... РК, 2009. – С. ... ... А.Ю. ... ... ... замысел и общие
теоретико-методологические контуры проекта // Полис. – 2006. – № 5. – С. ... Beard C.A., Smith G.H.E. The Idea of the National ... ... Study an American Foreign Policy. – N.Y.,1934. – P. 45.
111 Цыганков П.А. Теория международных отношении: Учеб. пособие. – ... 2005. – С. ... ... Г. ... ... ... ... Борьба за власть
и мир // Социально-политический журнал. – 1997. – № 2. – С. 27-35.
113 Aron R. Paix et Guerre entre les nations. – P., 1984. – P. ... Lippmann W. U.S. Foreign Policy: Shield of the ...... – P. ... Holsti K.J. ... Politics. A Framework for Analysis. – New
Jersey., 1987. – P. 77-87.
116 Wolfers A. Discord and ... Essay of ... Foreword by Reinhold Niebuhr. – ... 1962. – 310 ... Busan B. The Interdependence of Security and Economic Issues //
Stubbs R., Underhill G. ... Economy and the Changing Global Order. ... 1994. – P. ... Бэттлер А. Контуры мира в первой половине XXI века и чуть далее
(теория) // МЭ и МО. – 2002. – № 1. – С. ... ... А. ... ... ... и ... // Полис. – 2002. – № 4. – С. ... Dewitt P. Common, ... and ... Security // ... Review. – 1994. – № 7. – P. ... Keohane R., Nye J. Power and ... – Cambridge: MA,
1989.
122 Axworty L. La securite humaire: la securite des individus dans ... en mutation // ... ... – 1999. – № 2. – P. 333.
123 Лаумулин М.Т. Геополитика в ... Азии и ... ... ... ... ... ... 14.01.25. – Алматы:
КазНУ, 2003. – С. 22.
124 Кушкумбаев С.К., ... Ж.А. ... ... ... в ... Азии: позиция Казахстана // Безопасность:
международная, региональная, национальная (системный подход). ... ... ... ... ... ... ... профессора М.С. Машана. – Алматы. Дайк Пресс, 2007. – С.
67.
125 Драган Г.Н., Калачев Б.Ф. Наркомания и наркобизнес. – М., 1998. ... ... ... Б.С. ... ... ... ... незаконным оборотом наркотических средств и психотропных веществ по
уголовному законодательству Российской ... и ... ... ... дис. ... ... наук: 12.00.08. –
Челябинск, 2000. – 202 с.
127 Box 1. Taleban and Opium Economy // - Merging Wars: ... and ... – P. ... ... М. Б., Удалова-Зварт Н. Наркотраффик на Великом Шелковом
Пути: безопасность в ... Азии // ... ... - ... ... Карнеги, 2000. – № 2 – 31 с.
129 Шашков В.Н. В сетях наркобизнеса. – М., 1999. – С. 20.
130 UNODC 2004 World Drug Report. – Volume 1: ... – P. ... ... Г., Карикболов Б. Казахстан: наркобизнес. – Алматы: Жеті
Жарғы, 1996. – 240 с.
132 ООН. Экономический и ... ... ... с ... ... ... – С. 1.
133 Доклад о человеческом развитии в Центральной Азии. ... ... по ... ... и ... Независимых Государств. – 2005.
– С. 141.
134 ... С.А. ... ... в ... и меры ... в ... здравохранения // Analytic. –
2004. – № 1. – С. 32.
135 UN INCS Report for 1999. – P. ... ... А.Р. ... в ... ... тенденции и
перспективы // Analytic. – 2004. – № 1. – С. 31.
137 Anti-Drug Efforts of I.R.of Iran in 1996. – Tehran: Drug ... 1997. – P. ... The Opium Economy in ... An International Problem. UNODC
Report. UN Pub. No. Ep.03.XI.6. – N.Y.: United Nations, 2003. – P. ... Central Asia: In the Wrong ... // The ... ... Drug Trade. UNESCO Sources (Paris). Special Issue. – 1999. – Apr. – ... – P. 3.
140 Мухин В. ОБСЕ и НАТО выдавливают Россию с таджикско-афганской
границы // ... ... ... – 2003. – № 43. – С. ... ... ... «Жахон» МИД Республики ... ... ... An ... Peace. ICG Asia Report № 30. ... 2001. – P. ... Обзор наркоситуации в Республике Таджикистан за 2002 год. –
Душанбе, 2003. – С. ... ... И. ... ... ... (героина) в Афганистане:
инфраструктура наркобизнеса // http: www. nationalsecurity. ru / ... ... ... Д.А. Тенденции развития наркотраффика в ... // ... – 2004. – № 1. – С. ... ... Л.И. Из ... ... ... пограничников по
пресечению незаконного распространения наркотических веществ в Центральной
Азии // Афганистан и безопасность Центральной Азии. Вып. 1 / Под ред. ...... ... 2004. – С. 102-112.
147 Михайлов В. Тенденция к дальнейшему ... ... ... в СНГ // ... ... – 2008. – ... Сулейменова Г.Ж. О судебном санкционировании и отмене смертной
казни в законодательствах Казахстана и Узбекистана // ... – 1997. – № ... С. ... ... С. ... ... операции в Афганистане и
интересы России // http: www. afghanistan. ru.
150 Мелентьев С., Царик Ю. Новые подходы к ... ... ... планетарного феномена афганского наркопроизводства // Военно-
промышленный курьер. – 2009. – № 27. – С. ... McCoy А. The Politics of Heroin. – Chicago: Lawrence Hill Books ... Review Press, 2001. – P. ... Central Asia: Drugs and ... ... Crisis Group (ICG)
Asia Report № 25. – Osh; Brussels, 2001. – P. ... ... Н. ... с ... // http: ... ... Drug Report. – ... International Narcotics Control Strategy Report. – Wash. D.C.:
U.S. Dept. of State Bureau for International Narcotics and Law Enforcement
Efforts, 2003. – P. ... ... А. ... ... ... Афганистана и
угрозы Центральной Азии // Эксперт Казахстан. – 2008. – № 18. – С.12.
157 Терехов А. Афганистан стал хуже ... \\ ... ... ... ... А. ... ... на борьбу с наркоманией и
наркоторговлей $ 260 млн. // Панорама. – 2009. – № 48. – С. ... ... ... – 1998. – № 7. – С. 41.
160 Сколько у нас наркоманов? // Известия. – 1990. – 29 августа.
161 ... ... ... ... ... ... актов / Сост. Т.Н. Москалькова, И.Л. Димитров, Н.Б. Слюсарь. – М.:
Издательство, 1999. – С. ... ... А.А. ... ... сотрудничества в сфере
противодействия незаконному обороту наркотиков и ... ... ... юрид. наук. – М, 2006. – С. 97.
163 Участие органов ... дел и ... ... МВД ... ... ... Сборник документов / Под. общ. ред. ... – М.: МВД ... 2001. – Вып. 3. – С. 31 – ... ... ... организации сотрудничества. Сборник документов
/ Под ред. А.М. Братеева. – СПб, 2002. – ... ... К.Л. За ... ... ОДКБ в ... // Analytic. –
2009. – № 4. – С. 40.
166 Гасанов Э. Наркобизнес – ... ... для ... // ... и следственная практика. – 1999. – № 2. – С. 74.
167 Данные Комитета по ... ... и ... ... ... ... ... // http: www. pravstat. kz.
168 Уразов Н. Актуальные проблемы современной молодежи. ... // ... без ... – 2003. – № 2-3. – С. ... ... Д., ... А. Международное сотрудничество в сфере борьбы
с наркоманией и наркобизнесом в ... ... // ... ... – 2003. – № 2-3. – С. ... ... ЮНОДК. 13-ая встреча ЦА ФАНК, 28 апреля 2008.
171 Сарсеков Б. Особенности развития наркоситуации в Центральной ... ... – 2008. – № 12. – С. ... ... ... ... ... // http:
www.rcaids.kz/ru/news/71.
173 Выборов А. Проблемы получения информации о ... лиц, ... ... // ... ... Материалы международной научно – практической конференции. –
Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД Республики Казахстан, 2007. – С. ... ... К. Под ... ... с ... // Азия и ...
2002. – № 11(544). – С. 48.
173 Чечетин А.Е., ... Е.В. Опыт ... с ... в США. – ... 1998. – С. ... ... М.С. О положительной практике применения зарубежной модели
борьбы с наркотиками // Будущее без ... ... ... – практической конференции. – Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД
Республики Казахстан, 2007. – С. ... ... Alcohol and Drug Report // ... без ... ... – № 4-5. – С. ... Рустемова Г.Р., Кегембаева Ж.А. Права человека и государственная
политика по борьбе с ... ... ... // Будущее без
наркотиков. Материалы международной научно-практической конференции. ... Дайк – ... 2008. – С. 141 – ... ... Е.Е. ... ... ... российского общества. – М.: Юридический Центр Пресс, 2004. –
285 с.
180 Мейрыханов С. Стратегия борьбы с наркоманией и ... и ... // ... без ... – 2003. – № 2-3. – ... Указ Президента Республики Казахстан от 29 ноября 2005 года № 1678
«Об утверждении ... ... с ... и ... в ... на ... годы» // http: www. government. kz / ... ... ... – 2010. – № 8 (976). – С. ... ... Г.Х. ... ... в ... ... ... в Республике Казахстан // Будущее без наркотиков. Материалы
международной научно – практической конференции. – ... Дайк – ... – С. ... ... С.А. ... ... усиления гсударственных мер и
уголовной политики в ... ... с ... и ... ... Казахстан // Будущее без наркотиков. – 2003. – № 4-5. – С. ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 187 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Есірткілік пен есірткі бизнесінің алдын алу мен жолын кесудегі ішкі істер органдарының қызметін ұйымдастыру77 бет
Есірткіге еліткен елдің ертеңі күмәнді12 бет
Жастардың нашақорлығы әлеуметтік мәселе ретінде және оны шешу жолдары туралы18 бет
Нашақорлық пен есірткі4 бет
Нашақорлық әлеуметтік мәселе ретінде6 бет
Қазақстан Республикасында нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2006-2014 жылдарға арналған стратегиясы30 бет
Қазақстандық қоғамдағы жастардың саяси құқықтық мәдениетін қалыптастыру6 бет
"Ақпараттық қауіпсіздік."18 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
«Автомобиль жолдарын жобалау кезіндегі қауіпсіздік талаптары» техникалық регламенті24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь