Студентер тобындағы қарым-қатынастың тұлғалық-эмоциялық ерекшеліктерін зерттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

4

І ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ


1.1 Психология ғылымындағы эмоцияның теориялық мәселелері ... ... ... ...
14

1.2 Тұлғаның эмоционалдық сферасының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .

32

1.3 Тұлғаның эмоционалдық және танымдық сферасының
өзара байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


46

ІІ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ

2.1 Эксперименттік зерттеу мақсаты, міндеттері, болжамы ... ... ... ... ... ... .

47

2.2 Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы мен барысы ... ... ... ... ... ... ... ... .

51

2.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық өңделуі мен сапалық талдауы ... ... ... ..

56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

58

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

60
Адамның психикасы біртұтас, күрделі құрылым. Осыған байланысты адамның күнделікті өмір сүруінің өзі көптеген психикалық процесстердің өтуімен байланысты болады. Осы процесстердің сәтті өтуіне жауап беретін бір процесс дұрыс жүрмей қалатын болса, немесе адам туылғанынан бастап оның бір кемістігі болатын болса ол тұлғаның аномалиясына әкеліп соғады. Адам күнделікті өзінің есін, зейінін, түйсігін, қабылдауын, ойлауын, эмоцияларын, интеллектісін, т.б. операцияларын қолданады. Және егер осылардың біреуі болса да дұрыс жұмыс жасамаса бұл үлкен бұзылыстарға алып келеді. Бүгінгі біздің қарастыратын мәселе эмоциялармен байланысты. Эмоциялар адам өмірінде үлкен роль атқарады. Олардың анықтамасы сөздіктерде әр түрлі беріледі.
Эмоция- (латынша emovіo-қобалжытамын, толғандырамын дегенді білдіреді) адамның қайғыруы кезіндегі психикалық бейнелену. Эволюция нәтижесінде тірі жандардың өз организмдерінің жағдайын және сыртқы факторлардың биологиялық мәнділігін анықтауға арналған құрал ретінде дамыды. Эмоцияларды неғұрлым жақсы түсіну үшін түгелдей эмоциясы жоқ адам мен эмоциялық адамды салыстырса түсінікті болады. Жиі адамдар эмоциялардың адамның дамуындағы ролін дұрыс түсінбейді. Бірақ, қазіргі кездегі көптеген зерттеулердің нәтижелері эмоцияларды неғұрлым толық көрсетуде. Эмоциялар әлі де толық зерттелмеген психологияның саласы. Оның әлі де көптеген ашылмаған жақтары көп және көптеген сұрақтар бойынша қарама қарсылықтар кездеседі.
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі таңда эмоциялар неғұрлым жақсы зерттелген психологияның саласы болып табылады. Советтік ғылым кезінде эмоция өте аз зерттелген сала болған. Перифериялық теорияға сәйкес эмоциялардың негізінде бұлшықет тонусы, қан сосудтарының ұлғаюы, жүрек соғысының жиіленуі сияқты физиологиялық процесстер жататын болса онда Мэйердің айтуынша « Түстің өзі де эмоцияң деген. Ол кездермен қазіргі кезеңді салыстыратын болсақ эмоция әр түрлі қырдан зерттелуде. Оны тек психологтар ғана зерттеп қоймай сонымен қатар медицина, психиатрия, менеджмент, сату саласында жұмыс жасайтын адамдар зерттеуде. Себебі, эмоциялардың көптеген психикалық процесстерге әсері анықталып отыр. Әрине ол білімдер болса да әлі де белгілі бір жүйеге келтірілмеген. Сондықтан да адамдар ол білімдерді әлі толықтай қолдана алмайды.
1. Выготский Л.С Эмоции и их развитие в детском возрасте. М. 1982 Т.Г. (416-436 беттер).
2. Василюк ФМ. Психология переживания. – М., 1984. – Б. 8-87.
3. Вартанян Г.А., Петров Е.С. Эмоции и поведение. Л. 1987 (7-19 беттер).
4. Немов Р.В. Психология. Книга 1 М. 2003. Б. 335-457.
5. Маклаков А.К. Общая психология: Учебник для вузов. – Питер 2004. – Б. 392-454.
6. Гаврилова Т.П. О восприятии нравственных чувств М. 1984 (10-22 беттер).
7. Додонов Б.И. Эмоция как ценность. – М., 1978. – Б. 23-57, 104-126.
8. Изард К.Е. Эмоции человека. – М., 1980.- Б. 210-397.
9. Платонов К.К. Система психологии и теория отражения. – М., 1982. – Б. 92-97.
10. Шакуров Р.Х. Психология эмоции: новый подход. // Мир психологии, 2002, N 4, с.30-44.
11. Чуприкова Н.И. Эмоциональные сигналы, определяющие выбор жизненного пути. // Мир психологии, 2002, N 4, с.44-47.
12. Горбатков А.А. Успешность деятельности и эмоции: эскиз модели. // Мир психологии, 2002, N 4, с.48-64.
13. Бездыдько А.В. Книга в эмоциональной сфере челавека. // Мир психологии, 2002, N 4, с.85-89.
14. Турсунов Б.Ж., Нурахметов Д.Н., Ергалиев И.Е., Иргебаева Н.М. Нравственно-духовное просвещение. Алматы, 1995г., с.290-291.
15. Психология словарь. //Под. ред. А.В.Петровского, М.Г.Ярошевский. М. 1990.
16. Додонов Б.И. В мире эмоции.- Киев, 1987.
17. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлении МГУ 1976
18. Изард К. Психология эмоции С.Петербург 1999
19. Психология эмоции тексты Под.ред. Вилюнас В.К., Гиппенрейтер Ю.Б. МГУ , 1984
20. С.Л.Рубинштейн «Основы общей психологииң Минск, 2000
21. Додонов Б.И. Эмоция как ценность.- Москва, 1978
22. Караван газеті. 2006, №16, 37 бет.
23. Большой психологический словарь Под. ред. Мещеряков Б.Г, Зинченко В.П., Москва – 2005
24. Психология Петровский А.В., Ярошевский М.Г., Москва, 2002.
25. Фабр Ж. Жизнь насекомых.- Москва, 1962.
26. Жалпы психология Под. Ред. Богословского В.В., и др. Москва, 1981
27. Додонов Б.И. Гормоноческое развитие и типологическое своеобразие личности. Под.ред. Л.И. Анцыферова. Москва 1981
28. Ланге К.Г. Аффекты. Спб 1890.
29. Изард К.Е. «Эмоции человекаң Под ред. Л.Я.Гозмана, М.С.Егоровой. Москва 1980.
30. Рейковский Я. «Экспериментальная психолгия эмоцииң Москва 1979.
31. Психология: учеб. / В. М. Аллахвердов, С. И. Богданова и др.; отв. ред. А. А. Крылов. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Проспект, 2005. С. 214—217
32. Психология. Адамзат ақыл-ойының қазынасы. 10 томдық: Психология ғылымындағы іс-әрекет теориясы. 2 том/Жетекшісі-акад. Ә.Н.Нысанбаев Алматы «Таймасң баспа үйі, 2005- 480бет.
33. Тихомиров О.К. Психология мышления. - М.: МГУ, 1984. - 272 с.
34. Лук А.Н. Эмоции и личность.-М., Знание, 1982. 176 с.
35. Немов Р.С. Психология: Учебн. Для студ. Высш. Пед. Учеб. Заведений: В 3 кн.-4-е изд.-М.:Гуманит. Изд. Центр Владос,2003.- Кн. 1: Общие основы психологии.
36. Маклаков А.Г. Общая психология: Учебник для вузов.- СПб.:Питер,2004.-с.583.
37. Жақыпов С.М. Жалпы психологияға кіріспе: Оқу құралы/ Жауапты ред. Жақыпов С.М.,-Алматы: Қазақ университеті,2007.-230 б.
38. Анастази А. Психологическое тестирование / под ред. К.М. Гуревича, В.И. Лубовского М. 1982г.
39. Измайлов Ч.А., Михолевская М.Б. Измерение в психологии 1983г.
40. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. Санкт-Петербург 1996г.
41. Готтсданкер Роберт. Основы психологического эксперимента.- М.: Изд-во МГУ, 1982.
42. Мельников В.М., Ямпольский Л.Т. Введение в экспериментальную психологию личности. - М., 1985.
43. Общая психодиагностика / Под ред. А. Бодалева, В. Столина - М., 1987.
44. Психологическая диагностика: проблемы и исследования / Под ред. К.М. Гуревича - М., 1981.
45. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі ықтималды-статистикалық әдістер.- Алматы, 1999.
46. Суходольский Г.В. Основы математической статистики для психологов.- Л.: Изд-во ЛГУ, 1972.
47. Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для психологов / Под ред. Ю.С. Багимова – Челябинск
        
        ОРТАЛЫҚ АЗИЯ УНИВЕРСИТЕТІ
Техникалық және гуманитарлық факультеті
ДИПЛОМ Ж Ұ М Ы С Ы
Тақырыбы: ... ... ... ... ... студенті _______________________________ Досманбетова Ә
Ғылыми жетекші
п.ғ.к ... ... ... ... ... ... және ... деканы ________________________________
Қорғауға жіберілді « » ... ... ... | ... ... | |
| | ... ... БӨЛІМ | |
| | ... ... ... ... ... |14 |
| | ... ... ... |32 ... | |
| | ... ... ... және ... ... | ... |46 ... ... | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... ... ... міндеттері, |47 ... | |
| | ... ... ... ... мен ... |51 ... | |
| | ... ... мәліметтерінің сандық өңделуі мен сапалық |56 ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... |60 ... |
|....... | ... ... ... ... ... ... байланысты
адамның күнделікті өмір сүруінің өзі көптеген психикалық процесстердің
өтуімен ... ... Осы ... сәтті өтуіне жауап
беретін бір ... ... ... ... ... ... ... бастап оның бір ... ... ... ол ... ... ... Адам күнделікті өзінің есін, зейінін,
түйсігін, ... ... ... интеллектісін, т.б.
операцияларын қолданады. Және егер осылардың ... ... да ... ... бұл үлкен бұзылыстарға алып келеді. ... ... ... ... ... ... адам өмірінде
үлкен роль ... ... ... ... әр ... (латынша emovіo-қобалжытамын, толғандырамын дегенді
білдіреді) ... ... ... ... ... ... тірі жандардың өз организмдерінің жағдайын және сыртқы
факторлардың ... ... ... ... құрал ретінде
дамыды. Эмоцияларды неғұрлым жақсы түсіну үшін ... ... адам мен ... адамды салыстырса түсінікті болады. ... ... ... ... ... ... түсінбейді.
Бірақ, қазіргі кездегі ... ... ... ... толық көрсетуде. Эмоциялар әлі де ... ... ... Оның әлі де ... ... ... көп және
көптеген сұрақтар ... ... ... ... ... Қазіргі таңда эмоциялар неғұрлым ... ... ... болып табылады. Советтік ғылым кезінде
эмоция өте аз зерттелген сала ... ... ... ... ... ... ... қан сосудтарының ұлғаюы,
жүрек ... ... ... ... процесстер жататын
болса онда ... ... « ... өзі де ... ... ... ... кезеңді салыстыратын болсақ эмоция әр түрлі ... Оны тек ... ғана ... ... ... қатар
медицина, психиатрия, менеджмент, сату саласында жұмыс жасайтын адамдар
зерттеуде. Себебі, эмоциялардың ... ... ... ... ... ... ол ... болса да әлі де белгілі бір
жүйеге келтірілмеген. Сондықтан да ... ол ... әлі ... ... жеке ... алуда өте үлкен роль атқарады.
Адамның ... ... жеке ... ... ... ... ... Эмоциялар адамның қарым-қатынасында,
сөйлесуінде үлкен роль ... ... ... ... ... ... қол ... арқылы сөйлеседі. Міне осы ... мен ... ... ... сөздігінде
келтірген болатын. Осы эмоция туралы жүргізілген белгілі ғалымдардың
еңбектері өте ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттері оның эмоцияларына тікелей байланысты болады. Эмоциялар ... ... ... ... ... ... көптеген уақыт бойы ... ... бірі ... ... ... ... де көптеген
ғалымдар адам сезімдері мен ... ... ... бір ... ... ... ... эмоцияларды сезімдермен ... ... ... нәтижесінде эмоцияларға
деген көзқарастар ... ... ... ... ... ... ... атқарды. Ойлау заттардың ... ... ... ... ... роль атқарса, ... ... ... ... роль ... ... Бүгінгі біздің ... ... біз ... мен ... ... ... ... Әрине, осының алдында осы салада ... ... осы ... ... ашып ... ... ... эмоциялардың жалпы тапсырманы шешу процессіндегі ролі
болатын. Менің жұмысымда эмоциялардың ... ... ... емес ... адамда белгілі бір басым ойлау типінің қалыптасуына
әсерін ... ... Ол ... жұмыстың эксперименттік ... ... ... айта келе осы ... эмоцияны психикалық
процесстердің реттеушісі ретінде ашу мақсаты тұр. ... ... ... ... отыратыны күнделікті өмірден
ақ көрінеді. ... оны ... ... ... талдауға арналған әлі
де болса ... ... ... жоқ. Кейде адамдар, менің
эмоцияларымен маған жиі ел ... ... ... ... ... ... ... ақ эмоциялар адамға әсер етіп ... бір ... ... ... әсер ... Және бұл жай ... ... емес. Ары қарайғы жұмыстарда біз ... ... ашып ... практикалық маңыздылығы: Осы екі ... ... ашып ... ... біз болашақта да ойлау
мәселесін зерттейтін кез-келген адам ... да ... ... Сонымен қатар ... мен ... және ... да
процесстердің ара-қатынасын тек психологтар ғана біліп ... ... да ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Психология ғылымындағы эмоцияның теориялық мәселелері
Эмоция адамның ... ... ең ... ... ... және ... ... психикалық өмірге бейімделеді. Демек, баланы әлеуметтік
айналамен ... ғана ... ... рухани өміріндегі ұят,
қуаныш, үрейлену, таң қалу т.б. ... ... ... ... ... толықсуын эмоция деп атаймыз.
Эмоция - бұл ерекше психикалық құбылыс, ... ... ... ... ... пайдалы әртүрлі құбылыстар мен заттардың субъективті
бағалануы мазмұнының ... ... ... ... ... тануға
бағыт-бағдар береді: пайдалы-зияндылығы, негізді-негізсізділігі т.б.
Эмоцияналдық бағыт-бағдармен рационалды бағытының ерекешелігін қарастыратын
болсақ, ... ... ... ... ... оқытуды талап
етпейтін (яғни, туа біткен), ақпаратты алу жағдайының шектелу мүмкіндіктері
нашар түсінбеушіліктер және қысқа мерзімді (жиі ... ... ... мәселесімен көптеген ғалымдар айналысқан және ... өз ... ... Жиі ... ... мен ... ... , тағы да басқа ... ... ... Әр ғалым эмоцияны өзі қызықтыратын ... ... ... ... ... зерттейді. Кей ғалымдар эмоцияны ... ... ... ... Әр түрлі жанрдағы музыка адамның әр ... ... ... эмоцияны сезіну, ... ... ... ... ... ... ... қызығудың бастамасы. Ғылым, ақын,
артист болу үшін де оның ең ... ... ... ... болуы қажет. Ішкі дүниесінде ойы, жігері, ... ... адам әр ... ... да, таңырқай да, қызыға да біледі.
Міне, бұл ... ... ... ... адамның ішкі
дүниесінің айнасың дейді. Эмоциясы бай адамның жанарында ... ... ... ... ... ... ... супер жұлдыз, яғни әнші
қандай болуы керек деп сұрақ ... Лана ең ... ол ... бай ... оны ... ... ... деді. Иә шынында
да, эмоциясы аз ... тән ... ... ... стабильділік
тән болады. Ал эмоциясы бай адам ... ... ... ... ... ашық көрсете алатын, ... яғни ... ... неше ... ... сезіне алады.
Эмоциясыз адам қарапайым заңдылықтармен жұмыс атқаратын ... ... ... ... ... ... ... қатысын білдіре
алмайды. Қуанышты хабар ... ... ... тек ... ... ... Біз белгілі бір эмоцияның түріне берілген
кезде ол біздің бет ... ... бір ... ... ... Әсіресе бұл көз жанарынан анық ... ... ... ... айта алмайды. Сондықтан да біздің ата-
аналарымыз ... ... ... ... ... ... ... психологияда өзінің эмоциялық тәжірибесі мол адам
басқа адамның бет ... оның ішкі ... не ... ... ... адам эмоциялары туралы ... ... ... бірі ... ... Ол өзінің ... ... ... ... ... ... ... айтып бастайды. Өз
еңбегінде көптеген ... ... ... мен ... Ол әр ... ... ... пайда болады деген. Ал
затсыз эмоциялар көбіне жан ... ... ... ... заты ... уақытта фобия, мания, галлюцинациялар пайда
болады. Бұл дегеніміз, біздің ... ... ... ... ... ... ... болады. Эмоциялық көрінулердің
феноменологиясы екі ... ... ... ... ... ... мазмұндылығы. Эмоциялық қайғырулар бағалау міндетін
атқарады. Әрбір жеке жағдайға ... ... ... ... ... Соған байланысты біз қуанамыз, ренжиміз т.б. Вилюнас
эмоциялардың ... ... атап ... ... Ол ... үшін ең ... ... ... ... білу ... «Рецепторлық бағдарлану адам ... ... ... түрі болып табылады. Оның алдыңғы ... ... - деп ... болатын. Осындай ұқсас көзқарасты
совет психологиясында Бэн, Спенсер, Рибо ... ... ... болуындағы эмоциялардың алғашқылығы
туралы С.Х.Раппорт (1965) және ... (1972) ... ... ... ... болуының шарттары . Эмоциялар ... бар ... ... ... ... ... отырады.В.Вундт пен
Н.Грот әр қабылданатын көрініс маңызды болып табылады ... ... ... ол ... болады. Эмоциялардың пайда болуын
зерттеген кезде онда ... ... қай ... ... анықтап алу керек. Эмоциялардың пайда болуының ... атап ... ... ... ( ... әсер етулердің ерекшеліктері (ситуация)
Б.Спиноза өз еңбектерінде эмоциялар ... ... ... ... ... ... және т.б. ... факторларға әсер етеді.
Эмоциялардың ... ... ... зерттеуде
Вилюнас В.Вундттың еңбектеріне сүйенеді. Вундт ... ... деп ... ... ... дамуы эмоциялық
қайғырулардың сандық және ... ... ... ... формаларын осы ... ... ... ... ... ... әсерлер сыртқы ... ... ... бағынады. Ол жайлап өшіп ... ... ... алып ... ... өз ... ... эмоционады күйлерді енгізуі
мүмкін. Мысалы, Спиноза бойынша ... ... ... ... ... өз алдына бір уақытта ... пен ... ... қосады. Эмоциялық қайғырулардың ... ... ... ... ... ... ... мұндай қасиеті оның динамикасын анықтауда
маңызды сәт ... ... ... ... келесі анықтаманы береді: бұл ... ... ... ... ... ұйымдастыратын және
мотивациялайтын құбылыс.Бұл анықтамаға түсінік беріп ... ... ... ... ... ... егер адам қуанышты
болып отырса, ол қоршаған ... ... ... ... жақсы
болады. Бұны басқа сөзбен, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... адамның ... мен ... ... ... бағытқа салып отырады. Мысалы, егер
біз өте қатты қорқып ... ... біз ... ... ... ... және шығармашылықтағы ... ... ... атап ... ... ... ... әлі толық зерттеліп бітпеген ... ... ... ... белгілі адам болып шығуы осы эмоцияға
байланысты болады. Әйгілі ... ... ... әр ... ... мелодиясы болады дейді. Рубинштейн болса әр тұлғада
әлсіз ... анық ... ... ... және ... ... ... қоршаған ортаны қабылдауда ортақ эмоциялық бағытталуы
роль ... ... әр ... ... бір ... ... ... беруі әр түрлі ... Бұл ... әр ... болуына байланысты. Әр эмоция жеке өз
алдына даму ... ... ... ауысып отыраы. Мысалы, ... ... ... ... ... оның ... деген ешқандай сезімі жоқ
екенін білген кезде біз оны жек көре ... ... ... ауысып отыруы қалыптасқан жағдайға байланысты болады.
Жоғарыда атап ... ... ... ... өте ... ... ... байланысты мен ... ... ... ... ... эмоциялық бағыттылығын
немесе онда жиі болатын ... білу ... біз ол ... процесстерінің ұйымдасуын, ... ... біле ... Осы ... өзектілігін адамдар
түсінсе осы сферадағы еңбектер көптеген психологияның ... ... ... ... ... қазіргі таңда адамдарда
кездесетін стресстік, депрессиялық ... ... ... ... ... Осы эмоциялардың жақсы түсіну арқылы
ғана біз осындай ... ... да ... ... ... Әрине
кез келген құбылыстың адам өмірінде алатын орны ... ... Сол ... ... да ... ... әсер келтіреді.
Теориялық бөлімде келтірілген мысалдардың барлығы да оған ... ... ... ең ... функциясы адамдар ... ... адам ... ... ақ оның бет ... оның ... түсінеді, соған байланысты адаммен қалай ... ... ... ... айтуынша эмоциялар ... ... ... адамдар өздерінің қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... мәселесін зерттеуде әр ... ... ... ... ... шартты түрде үш топқа бөлуге болады:
Нейрофизиологиялық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... қатар эмоцияларға жасалған психофизиологиялық зерттеулер
арқылы ... әр ... ... ... ... жайлы
сенімді ақпараттар алынған. Мұнда эмоциялар кезіндегі жүрек ... ... және ... ... қарсылықтар ... ... бір ... ... ... симпатикалық бөлігін иннерциялайтын органдардың
активизациялануымен ... ... ... ... ... ( Levіtt, 1967) , ... пен ... симпатикалық реакциялардан тұрады деген. Яғни, ол ... және ... қан ... ... ... ... нәтижесі осы тұжырымды ... ... ... ... ... ... мазасызданулы , жүрек соғысы және
дем алуы жиіленген болатынын көрсеткен.
Осы ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің күшеюімен байланыстырған болатын.
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... деген оймен сынға ... Тағы да бір ... бұл ... ... ... ... әр ... түсінген. Біреулері мазасызданулықты
қорқынышпен ... ... оны ... ... қарастырған.
Эмоцияларды зерттеудің келесі ... ... ... ... ... ... «экспрессия» термині мимикалық
кешендерде, сөйлеуде және ... ... ... ... ... Бұл бағыттағы жұмыстар өздерінің ... ... бір ... ... ... мен туа ... болуы жайлы айтқан тұжырымынан тауып
отыр. ... ... екі ... ... ... ... экспрессияны зерттеу. Ерікті экспрессия ... ... өте аз. ... ... көз ... ... экспрессиясы нормадағы балалармен ... деп ... ... ... экспрессиясының еріктілік деңгейі нормадағы
балалардан анағұрлым төмен ... ... ... ... 3 әдіс ... ... тікелей бақылау, суретке түсіру
және видеомагнитафонға немесе кинопленкаға түсіру. Әрине осы ... ... ... ... ең ... ... табылады. Бірақ онда
адам мимикалары айқын ... ... ... ... ... ... зерттеудің
шектеулері бар. ... және ... ... бойынша кейбір
эмоциялар шамалап 1\8 ... ... ... және ... ... да ... алмайды. Және бақылаушылар ... бір ... ... қарап жүре алады. Табиғи ортада
зерттеу бағыты ретінде этологияны алуға ... ... - ол ... ... ... жануарларды зерттейді. Қазіргі ... ... да ... ... ... ойы ... әдістер қатарына ... ... ... жатады. Жиі, эмоцияны нейрофизиологиялық және ... ... ... эмоциялық қайғыруларды да зерттейді.
Осындай тесттердің ... ... ... ... DES- ... ... Scale ) ... болады. Ол
индивидтің фундаменталды эмоцияларды ... ... ... ... адамның бірнеше эмоциялар қатарын бағалауға ... ... ... сфераның дамуы Ч. Дарвин, Н.Н.
Ланге, У. Джемс, В.М. ... И.П. ... И.М. ... 3. ... ... Л.М. ... П.К. ... С.Л. Рубинштейн, Л.С. Выготский,
Н.Д. ... П.М. ... М.С. ... ... өз ... эмоциялық күй - әрекеттерді тіркеу ... ... ... санкциялайдың, «аффект ... ... ... өмірлік маңызды акттардың ... ... ... ... ... ... зерттеулерді теоретикалық қарастыра отырып
біз эмоция мен сезімдердің арнайы ... ... ... ... ... адамның мінез-құлқының өзгеруін көре ... ... ... маңызды рольді ойнап,өзінің әсері арқылы
жүріс-тұрысты өзгертеді.Ол жүріс –тұрыс ... деп ... ... бет] Ол ... ... ... күдікпен қарауын және
интеллектті одан ... ... ашық ... ... кінәлаған. «Эмоциялар
тым экстрординарлы ... ие және оны ... ... ... әділ ... ... ... интеллекттің жоғарғы
реттеушісі.ң Бұл ғалымның айтуы кейінгі ... ... ... өз ... ... ... ... алғашқы нәресте кезінде эмоциялары ... ... ... және ... ... кейінірек оның тұлға болып қалыптасқан уақытында ,
онда тек ... ... ... ... де ... ... осы ... қанағаттандыру процессінде әр ... п.б. ... ... ... әр ... ... ... пікірінше, эмоциялар ... тыс ... ... ... оның ... ... сәйкесінше тек физиологиялық ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарға
жүгіну керек.
Ч.Дарвиннің эмоцияның биологиялық теориясында ... ... ... қажеттіліктеріне ( көбею, тірі қалу ) ... ... ... ... Бірақ бұл теорияның үлкен ... ... ... ... болып табылады.
Адамдардың өмір сүру ... ... ... эмоцияларын
өзгертеді. Ал, биологизаторлық теория адам эмоцияларын ... осы ... ... ... Ол: « ... тек ... ... қоса ол бағдарды өзгертедің. Қажеттіліктерге ... әр ... ... дем алуға, қан айналымға,
органикалық функцияларға әсер ... ... ... ... әлі де ... жатады. Сол үшін де біз ... ... ... ... әлі берілмей тұрып- ақ көріп қоямыз.
Инстинктивті реакциялар мен ... ... ... ... қиылыстарда бірігіп жатады. У.Джемс эмоциялық процесс ... ... ... ... бір ... ... атап ... Мұны необихевиоризм өкілдері қабылдайды. ... ... ... бойынша, инстикт өзімен сыртқы әрекетті
таныстырса, ал ... ... ... реакция дейді. Ол
эмоция мен ... ... ... ... жоқ , ... ... да тұқым қуалайтын стереотипті реакция деп ... ... өтіп ... ... ... көрінуі
арқылы адамның эмоциялық ... ... ... ... ... ... ... ( К.Юнг 1906 ) ... ... адам ... сөзге ойына бірінші келген ... ... ... ... ... қайғырулардың:
1) ассоциацияға әсері туралы айтылады. Егер бастапқы ... ... ... ... жоқ ... ... ... пайда болады. Олар өмірдегі нақты заттарға байланысты
болып ... ( ... ... т.б. Юнг бойынша бұл ... д.а.). Ал ... ... ... ... ассоциациясының ауытқуына алып келеді. Мұнда ... ... ... ... ... ... аттары ... ... ... күйі ... сол аталған заттармен
бір «комплекскең бірігуі арқылы түсіндіріледі.
2) ... ... ... ... ... ... ... реакцияның кідіруіне әсер етеді.
Мұндай кідірулер қалыпты ... ... ... 2,5-ке ... ... ... ... адамның сол затқа ... ... ... ... ... Міне осындай жағдайлардың орын алуы эмоцияның ... ... ... ... ерекшеліктерін көрсеткен
болатын. Тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... Адамның тікелей қайғыруларында
адамның бағдарын білуге болады.
Эмоциялық ... ... ... ... ... ... және ... эмоциялық қозу
2) Эмоциялық орнықтылықтың көп немесе аз ... ... күші ... ... ... ... орнықтылық пен ... ... ... ... ... ... тез ашуланып тез
басылып қалады, ал ... ... бір ... ... ... Темпераментке байланысты эмоциялық қайғыруларды неғұрлым
толық қарастырған ... ... ... біз ... ... Мысалы: интенсивтілігі мен бағыттылығы жағынан күшті сезімдер
терең емес ... ... ... ... пен әуестенушілік те
ажыратылады. Махаббат өз ... ... емес ... тұлғадағы терең орын алуымен ... ... ... ... ... туралы айтқан болатын. Эмоциялық жандар сезімдерін оның
вибрацияларына ... ... ... ... ... ... ... толқуларына сүйсіне отырып ... ... ... адамдары ... ... өмір ... ... әрекетке әкеліп отырады.
Эмоцияны қайғырып ... ... ... ... электрлі
белсенділігінің өзгеруін байқап ... ... ... ... ... қан ... және демалуында да ... ... ... ... ... жүрек соғысы қалыпты жүрек соғысынан
40-60 рет көп ... Өте ... ... қайғырулардың нәтижесі
соматикалық немесе психикалық ауытқуларға алып келуі ... ... ... ... әр түрлі ауруларға ... ... ... Егер адам ұзақ ... бойы ... кек ... болса, онда орз, ... ... ... қалу ... болады. Бұл аурулардың ... ... ... табылады. Адам организмінде әрқашанда осы
вирустардың қоздырушылары болады. ... ... ... ... ... ... ... дамуына қолайлы жағдай
тудырады.
Эмоциялар адамның тірі ... өте ... зат ... ... ... біз ... пен ... кек өштік
пен ... ... ... жерде ... ... ... ... болатын. Оның еңбектерінде ересек
адамдардағы қуаныштарға ... ... ... ... ... ... уақыттағы организміндегі
өзгерістерді байқаған. Біз ... ... ... ... ... ... ... ал жағымсыз эмоциялар
адамға кері әсер ... іс ... ... төмендетеді деп айта
алмаймыз. Жиі осы ... ... ... ... Ал, кей жағдайда
керісінше, ұят, қорқынышты басынан ... ... ... өз ... ... ... ... Эмоцияларсыз адам
болмайды. Тіпті адам стрессіз де өмір сүре ... ... ... ... алыс болу ... өлімді
білдіреді. Адамдар тұлға ретінде бір-бірінен эмоциялық ... ... ... ... ... пайда болатын
эмоциялық қайғырулардың ... және ... , ... ... ... басымдылығы деген параметрлер ... ... ... де ... ... эмоциялық сферасы
оның сезімдерінің ... және ... ... да тест ... ... ... ... арнайы сұрақтарды құрастырады.
Көптеген авторлардың ... ... ... ... та ... ... да әсер ... Адамның
психологиялық жағдайы оның физиологиялық қалпына әсер ... ... ... бояп жатып дұрыс ... ... ... ол ... ... ... де оған ... қайта жасай
бастайды. Сол қайта жасаған ретте де адам ... ... ... ... адамның сәтсіз қадам жасағандағы бұлшықеттерінің
жиырылуын жайлы айтады.
Кез ... ... ... ... ... оның ... ішкі өмірлік
сигналы болып табылады және келесі ойымен әрекетін басқарып ... анық ... мен ... ... ... түсінбеуі мүмкін. Бірақ
олардың дәлдігіне ... ... ... ... ... ішкі ... жоғары эмоционалды түрде қалады.
1.2 Тұлғаның эмоционалдық сферасының ерекшеліктері
Тұлғаның эмоционалдық құрылымында үш компонентті көрсетуге ... ... ... және ... (мотив-түрткілер). Эмоция пәніне
адамның өмірінде эмоционалдық уайымдардың тууына байланысты кез-келген
адамға ... ... ... Олар ... ... ... емтиханда
алған баға, жұмысқа кешігу, табиғат құбылысы, біреулердің қылығы және ой-
пікірлер т.б. Мұндай мағыналы ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... ойламаған (стихиялық) немесе
біреудің көздеген ойынан тууы мүмкін. Уайымдар эмоция пәнінің ... ... ... ... ... компонентін
құрайды, яғни адамдардағы эмоциогендік жағдаяттарда ... ... ... таң қалу т.б. ... ... ... уайымдар адамдарда әрқашан ырықсыз және ырықты
саналы түрде туып отырады. ... ... ... ... ... ... ішкі рухани әлемін (зейінін, ойлауын, ... ... ... ... ... ... алу, ас қорыту т.б.)
өзгертеді.
Қажеттілік эмоционалды құбылыстың ... ... ... ... ішкі ... ... (көрсеткіштері) болып
бағаланады. Болып ... ... өтіп ... ... мәні ... ... ... белгілі бір мөлшерде байланысы,
қажеттіліктерге ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Мағыналық жағдайлардың болмауында
эмоция көрінбейді. Мысалы, аш адамда эмоциялық уайымдармен байланысты көп
жағдаяттар ... ... сол ... тек ... ... ... ... мағынасы мәнсіз болуы мүмкін.
Басқаша айтқанда, эмоционалды уайымды адамға мағыналы қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін және адамның өмірлік ... ... ... реакция болып қарастырылады. Тұрақсыз әлеуметтік, экономикалық,
саяси, экологиялық жағдай өскелең ұрпақтың және тұлға ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырмаған жағдайда, криминалды ... ... ... эмоционалды шиеленісу болады. Екіншіден, әлеуметтік
ортадағы жағымсыз, қолайсыз оқиғаларды ... ... ... ... яғни осы ... ... қорқыныш, сенімсіздік пайда
болады. Мысалы, қоғамда қауіптіжағдай кездескен жағдайда, мен ... ... ... ... ыңғайын іздестіруім керек.
Додонов өз ... ... өмір ... ... ... стереотиптері туралы жазған болатын. Тұлғалық
стереотиптер өмір бойы ... әр ... ... ... ... ... келтірейік.
«Үлкен жылдамдықта Таллиннан шыққан поезд Пряну станциясына
бара ... ... ... ... мен көмекшісі Ильмар ... ... ... ... ... ... ол кішкентай қыз
поезді көрмей ... ... ... ... ... басады,
бірақ инерцияның әсерінен поезд әлі де жүре ... ... ... ... секіріп бар күштен қызға қарай жүгіріп ... ... ... ... ... 2 ... азаматтық борышын өтеу және өзін-өзі ... ... ... ... ... ... Егер ... екі
қажеттілік арасында конфликт туындаған болса бұл іс тез ... еді, ... адам оыс ... ... ... ... ... отырғанда қызды құтқара алмас еді. Гумандық және
парыздық сезім адам ... бір ... ... алды, сөйтіп ол
басқа ешқандай ойдың ... ... жол ... бір ... ... үйренулер барысында гранатаның
чекасын алып ... ... ... құлатып алады.Сонда ... ... ... ... болатынын түсініп, гранатаны
ары итеріп өзі курсантты өз ... ... ... екі ... ... күшті эмоциялық оянуларды бастан
кешіреді. Бұл совет ... тән ... ... ... ... ... келтіруге болады.
Қонақ үйдің фойесінде тұрған администраторға ... ... ... ... ... айтып тезірек ... ... ... ... ... ... береді. ... бір ... ... ... беріп кейін оның әдетіне
айналу процессін байқап ... әр ... өмір ... ... ... ... ... қалыптастырады және бұл ... ... ... ... ... ... оларда
қалыптасып қалған стереотиптер адамдармен ... ... ... ... адамның әлеуметтік болмысын қамтамасыз
ететін маңызды психологиялық құрал болып табылады. Сондықтан да олар ... ішкі (жан) ... ... жағы ретінде пайда болады және онда
өмір сүреді. Эмоциялар мынадай ... ... ... ... және ... ... ... физиологиялық және танымдық
процестерге әсер ету ... ... ... және ... ... адам үшін ... ... адамдардың әсерлі оқиғалардың өз ойларының ... және т.б. ... ... ... бағалау болып табылады.
Эмоциялар адам үшін әртүрлі өмірдегі оқиғаларда, адамдарға және ... мен ... ... және сенімді бағдар ... ... ... бір ... ... ... ... Бізге эмоциялық бағалаулар
интеллектуалды бағалауға қарағанда сенімдірек және жеке мәнге ие болады.
Сондықтан да біз ... ... және ... ... Мысалы, кез-келген
темекі шегетін адам никотиннің ... біле ... да, ... Бұл ... оған ... жоқ абстракция сияқты болады. ... ... ... ... үшін сол адам темекінің зияндығын
эмоциялық тұрғыда ... ... ... ... оның қажеттілігінің күйі туралы сигнал беріп тұрады.
Бір нәрсеге деген мәжбүрлік ... ... ... ... ... ... Олар қажеттіліктер деп аталады. Қажеттіліктің күйіне
байланысты күшеюі, азаюы, мүлдем ... ... ... бойынша қарама-
қарсыға ауысуы мұмкін. Қажеттіліктің өмір сүруінің эмоциялық негізі мен
субъективті формасын құрайды.
Эмоциялар оятушы ... да ... яғни ... ... ... табылады. Эмоциялардың оятушы мүмкіндіктері тікелей олардың күші
мен белгісіне байланысты. Мысалы, бұл жерде қатты және жай ауруды, ... және ... ... ... салыстыруға болады. Белсенділіктің
бағыты эмоцияның белгісімен анықталады. ... ... ... ... ... ... қуаныш эмоциясы осы жөнінде ғалым Р.Х.Шакуров өте жақсы айтып
кеткен. ... ... ... подход – журнал «Мир психологииң, 2002,
N4). Біздің бойымызда қуанышымыз өмірге деген ... ... сол ... дем ... ... ... шындық біздің бойымызға қуаныш
әкеледі.
Жағымды эмоциялар адам өмір ... ... ... өмірлік бағдар
береді (Чуприкова Н.И. Эмоциональные сигналы, Определяющий ... ... ... «Мир ... 2002, N4, стр. 44-47).
Жағымсыз эмоциялар керісінше ояту функцияларын орындайды.
Эмоциялар адамның физиологиялық функцияларына өте қатты әсер етеді,
себебі эмоция ... ... ... ... ... ... да эмоциялар әрқашанда ағзаның азды-көпті ... ... ... ... ... арқылы реттеу мүмкіндіктері өте
көп. Олар әртүрлі бағытта ондаған, жүздеген есе өзгеруі ... ... ... ... өшіп ... ... ... паталогияға дейін
нашарлауы, жылдамдауы, баяулауы және т.б. Көптеген аурулар және уақытынан
бұрын ... ... ... ... ... ... ... адамның санасы мен танымдық процестеріне де дәл осылай әсер
етеді. Эмоциялардың ... ... ... мен фукнциялық
сипаттамалары қатты өзгеріске үшырай алады ... ... ... адам ... ... әсерінен ойлауы, есте ... ... ... өзі ... ... ... ... Эмоциялық механизмдердің негізінде творчествалық ойлау мен қиял
жұмыс істейді. Эмоциялық күйде болмаған ... ... ... есте сақталады.
Эмоцияның бұл функциялық ерекшеліктерінің практикалық мәні маңызды.
Эмоциялар ішкі ... ... ... ... ... олар сырттай
жақсы көрінеді: мимикадан, көзқарасынан, әрекеттерден, қимылдан, елестен,
интонациядан және сөйлеудің ... да ... Бұл ... ... ... түсінуге және олармен нәтижелі қарым-қатынас
жасауға мүмкіндік береді.
Эмоцияның әсері адам іс ... ... ... ... әсер етеді. Компьютерлік ойындарда жылдам ... ... ... бала мен ... ... реакциялары әр ... ... ... ... қыз бала ер балаға қарағанда неғұрлым
эмоциялық болады. Сондықтан да қыздар ... ... оңай ... Изард эмоцияға келесі анықтаманы береді: бұл ... ... ... ... әрекетін ұйымдастыратын және
мотивациялайтын құбылыс.Бұл анықтамаға ... ... ... Эмоция
біздің түйсінуімізді қадағалап отырады. Мысалы, егер адам қуанышты
болып ... ол ... ... ... қабылдайды, көңіл-күйі жақсы
болады. Бұны басқа сөзбен, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... Эмоция адамның ойлауы мен ... ... ... ... ... отырады. Мысалы, егер
біз өте ... ... ... ... біз ... ... – адамның психикалық өмірінің ... ... ... ... Мұны ... отырғаным адамдар ... ... ... ... ... Сонымен қатар эмоция адамның сол
жағдайда өзін ... ... ... ... Эмоцияларды басқара
алмаудың ең жоғарғы ... ... ... ... көбіне
доминантты сипат алып отырады. Мұнда адам ... ... Бұл ... эмоциялық шиеленістер тудырады. Және ... ... ұзақ ... бойы қалыптасады. Аффекті процессінің
даму барысы 3 фазадан өтеді:
1. Шиеленістердің ... ... өсуі ... ... т.б. ... ... ( шиеленістердің шарықтау шегі) Мұнда ... ... ... Адам ... ... ... шығара
бастайды және ол әрекеттер адаммен саналанбайды.
3. Психикалық энергияның ... ... ... ... адамдар қылмыстық істер жасайды. Ал
аффекттік ... ... ... ... де есіне түсіре
алмайды. Бұл аффект жағдайын ... ... ... ... ... және маңыздылығын көрсету үшін жасалып
отыр. Мысалға, ұзақ ... ... ... адам ... кері әсерін тигізуі мүмкін. Өйткені барлық ... ... ... болады. Ал адам психикасы шаршап, организмі
әлсіреген кезде аурулар қоза ... ... ... ... ... ... болатын
аурулардың барлығының себебі бар және ол ... ... ... ... ... күйзелістердің неше ... неше ... ... ... ... Мысалға, көп ойлай
беретін адамның басында үнемі қайызғақ болады, ... ... ... ... ... ... кистаға алып ... т.б. ... ... негізгі жұмысы адамдардың эмоцияларымен
жүргізіледі.
Адам эмоциялары әрқашанда қажеттіліктермен байланысты ... ... ... байланысты оянамыз, сол қажеттіліктерге ... ... Ол ... ... қарым-қатынас әр
кезде әр түрлі эмоцияларды тудыруы мүмкін (жағымды және ... ... ... тек ... ... байланысты
болса, ал адамда сол ... ... бір ... ... ... түріне байланысты адам ... бір ... ... ... ... ол тек ... жауап бермейді,
эмоциялар жауап ... ... әсер ... қажеттіліктерді айту ... ... ... де айта кету жөн болады. Мотивациялық ... де ... ... ... ... ... және ... анықтайды. Осыған байланысты көптеген ғалымдар да ... әр ... ... жасаған болатын.
Л.И.Божовичтің пікірінше түрлі ... бір ғана ... ... ... , ... кей ... бір-біріне қарама-
қарсы қажеттіліктер жүзеге асады. ... ... ... ... ... затталыну жағдайымен
анықталады. Шынында да, егер адамның ... ... ... ... ... онда ол ... ... немесе кейде ашуды тудыруы мүмкін.
Б.И.Додонов іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... кез-келген іс-әрекет мотивациясының
келесі құрамымен ... ... ... ... өзінен қанағат алу.
2. ... ... ... ... ... үшін ... Іс-әрекет дұрыс орындалмаған жағдайда жазаланудан қорқу.[27]
Мотивациялық ... бірі ... жету және ... ... ... ... табылады. Бұл теорияның авторлары
американдық психологтар Д.Макклеланд, ... және ... ... Бұл ... айтуы бойынша адамдардың жүріс-тұрысы
қандай да бір ... ... ... ... ... Бұл ... мотивтардың екі түрі ... ... жету және ... қашу мотиві.
Д.Аткисон бойынша сәтсіздіктн қашу ... ... ... ... ... қою немесе орындалмай ... ... ... ... ... қиын ... қоюмен
ерекшеленеді.Табысқа жету мен сәтсіздіктен қашу ... ... ... ... деп ... ... жету
мотивациясын ұстанатын адамдарда өз іс-әрекетінде нәтижесі сөзсіз
табысқа алып ... ... ... әдіс ... ... , оған жетуге белсене кіріседі.
Мұндай адамдардың ... ... ... жету ... басым болады.Олар өз іс әрекетінде басқалардың қолдауын ,
құптауын сезінгендіктен олардың іс ... ... ... толы
болады. Осы екі мотивация ... бір ... ... сипатына байланысты болады. ... жету ... ... толы ... ... сәтсіздіктен қашу мотивациясы
мазасыздық , қорқыныш деген сияқты ... толы ... ... әр ... бағыттылығы туралы мәліметтер
сыртқы мотивациялық іс әрекеттің ішкі мотивациялық іс ... ... ... процесстердің жағымды ролінің ... ... ... ... ... іс әрекетінің тек ішкі ... ... ... басым болатын арнауы құрылымында
туындайды және қызмет етеді ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, ішкі және сыртқы мотив басым іс
әрекет құрылымындағы ... ала ... және ... ... ... функциясы мен құбылыстық сипаты ... ... ... ... ... ... орай іс ... құрылымы жайлы түсініктер кеңейеді: «іс әрекет ... ... және ... ... ғана ... ... типін де қосу қажет деген көзқарас негізделді.
Эмоциялардың ... ... ... ... неғұрлым анық жүріп отырады. Сәттілік және ... ... ... ... болатын . Бұған мысал ретінде
К.Левиннің классикалық ... ... ... ... ... ... ... тұрақта тапсырмаларды
дұрыс шешуге деген қалыптасатын бағыттылық эксперименттің ... ... ... болады.
Адам бірнеше рет тапсырмаларды ... ... ... кейінгі
кезде ол неғұрлым қиын ... ... Ал, ... ... ... ... сыналушылар келесі жолы
оңайырақ тапсырмаларды таңдаған. ... адам ... ... ... түрін бастан өткізген болса, ол оның ... ... ... эмоциясының қызметтік бағытталуы бастапқы мақсатты
күшейтіп оны ... ал ... ... сол ... ... қолдамай қояды.
Көптеген авторлардың ... ... ... ... та психологиялық тұрғыда да әсер ... ... ... оның ... ... әсер ... Егер
адам есікті бояп жатып дұрыс жасамай қалатын болса, ол ... ... ... де оған ... қайта жасай
бастайды. Сол қайта жасаған ... де адам ... ... ... ... ... ... қадам жасағандағы бұлшықеттерінің
жиырылуын жайлы ... біз ... ... эмоциялар физиологиялық
реакциялардың болуымен ... ... Ол ... ... ... ... процесстердің тез жүруі және тағы да ... ... ... өз эмоцияларын басқара алмайды. Ұялған ... ... ... ... ... түйуі,қуанған адамның
күлкісін т.б. жасырып қалу немесе ... ... ... емес. Осы
сияқты әсерлер адамның психикалық процесстерінде де ... ... ... ... да ... өте келе бәрі де ... ... адамдар өз басынан неше түрлі ... ... ... ... ажырасудан кейін бұл ... ... ... ... ізін ... Жиі кездесетін жағдай
ажырасудан кейін жалғыз қалған ... ... ... ... ... Яғни, олардың басынан өткізген тәжірибесінен,
эмоциялардан ... адам өзін ... ... мотивациялайды.
Осыған байланысты адамның құндылықтары өзгереді. Кейде адам өзін
мүлде басқа ... аша ... Және ең бір ... ... ... еске ... ... Айтатын жағдай, осы ажырасу
мәселесінде эмоциялардың неше ... ... Адам ... махаббат,
қуанышты сезінетін болса, ... ... ... жек көрушілік,
ашу,ыза деген ... ... ... араласқан
сезімдердің болуы адамды түсініксіз ... ... ... адамдар жұмыстарында зейіндерін шоғырландыра алмайды және
жұмыс сапасы ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Эмоциялар адамның физиологиялық күйіне әсер етіп қана ... ... күй де ... эмоциялық жағдайына әсер етеді.
Мұнда ауруханаларда жататын адамдардың ... ... ... алуға болады. Әр адамның ... ... әр ... ... Бір
адамдар қолдарын түсіріп, мазасызданулы болса, ... ... ... оптимистік көңіл күйде болады. Әрине, мұндай жағдайда
оптимистік көңіл күйдегі адам ... ... ... ... ... ... ... эмоциялар адам өзінің ... ... ... Және ... де ... ... сәттілігі оптимистік
бағытқа немесе жағымды эмоциялардың болуына байланысты болады.
Эмоцияның ... және ... ... Көрсеткен қасиеттері
теориятикалық жағынан есепке алып, эмоцияның формаларын және сансыз ... ... ... ... ... ... кербіреулері ғана
жеткілікті суреттелген. Мысалы, американдық психолог К.Изард ... ... ... ... Қызығушылық-қозу жағдаяттарға сыйю, ой-
өрісті кеңейту, білу, зерттеу ықыласы, біреуге немесе бір ... және ... ... ... ... ... ... мотив
(түрткі) іс-әрекеттің мағынасына сәйкес және күштілігі жеткілікті көрінеді.
Қызығушылыққа қарама-қарсы эмоцияны зерігу деп атаймыз . Ол ... ... ... ... ... ... ақпараттармен ерекше
қарым-қатынас және жаңа жағдаяттармен қақтығысқанда ... ... ... ... эмоциясына жақындау, қарама-қайшылық, ерекшелік,
жаңа ұқсас жағдаяттарда ... ... тез ... ... ... болып
көрінеді. Күшті танымдық мотив ретінде көрінеді, ... ... ... ... ... ... көз жеткізу т.б. Қуаныш
эмоциясы адамның мүмкіншіліктері және ... ... ... жүзеге
асыруда пайда болады. Қоршаған әлеммен және басқа адамдармен, өзімен
қанағаттану ... және ... ... ... Оптимизм және
мүмкіншілігін кеңейту күштің көбею сезімінен байқалады.
Эмоция ... ... ... жетуге ұмтылысқа кері әсерін тизе
отырып туындайды. Азапқа, жеке ... тию, ... ... қуаныш күйін талдау, адам құндылықтарын келеке етуіне себеп болуы
мүмкін. Адамдарғы азапқа ... ... кек алу ... күш ... Күшті
азап аффектіге және ашық күреске айналып кетуі ... Бұл ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігі шектеледі, тіпті өз
әрекетін жоғалтады. Көп жағдайда азап ... ... ... ... ол ... өзіне бағытталуы мүмкін.
Ұялу эмоциясы субъект өзіне, көзқарасына, ойына, тұлғалық ... ... ... ... емес әрекеттерін жасаған ... Бұл ... ... өзін ... ... ... ... келмейтін, әлсіз, кішкентай, ешнәрсеге жарамайтын, ... жол ... ... Оған ... оның кемшіліктерін
көріп, жек көретіндей көрінеді. Сондықтан ол басқа адамдардан өзін алшақ
ұстап, жат ... даяр ... ... жеңіл формасы қызару. Ұялу интеллект
жұмысын тоқтатады, адамның әрекеті мен қылықарына қатты әсер етеді, ... ... ... ... механизмдері белсендіреді. Өмірдегі түрлі
жағдайлар ұялу мен одан адамгершілік деңгейде құтылу – ... ... ... эмоциялық күй – мақтаныш эмоциясы. Ол моральдық-
эстетикалық талаптардың жоғары деңгейінде туындайды. Ол өзінің мағыналығын,
артықшылығын, құндылығын басқа ... ... ... ... ... Ұялу мен ... ... негізінде адамда өзіне қатысты тұрақты
дамуы жүреді.
Айну эмоциясы субъектінің моральдық-эстетикалық талабына ... ... ... ... ... ... ... Бұл
адамның қылықтары, ойлары, тілектері, нақты заттары, іс-әрекет кемістігі
және т.б. Айну ... ... ... ... ... жою немесе алшақ жүруді тудырады.
Жек көру эмоциясы айнуға мағынасы ... ... ... ... қосымша
ерекшелігі бар. Ол сәйкес ... ... ... ... ... ... ... тудырады. Сонымен қатар ол жек ... ... ... өзін ... ... ... артықшылығын, ар-намысын сезінеді.
Өзін кінәлау эмоциясында адам өзінің ... ... ... ... ... ... ... басқа адамдардың жайсыздығын,
жолының болмауына өзін кінәлі сезінеді. Бұл кезде ол ... ... ... ... ... ... алмадым, ескерте алмадым, кең пейілдік
көрсете алмадым және т.б.), ... ... ... ... тырысады
(зардап шегінуге көмектесу, кешірім өтіну, түсіндіруге ... ... ... ... – ол өзінің қылығына жауап беру және кінә
сезімін сезіну, кінәсін ақтауға тырысу.
Қорқыныш эмоциясы ... ... ... дене бітіміне өмірінде
қауіптің төнуі кезінде пайда болады. Қауіп төну деңгейіне ... ... ... ... ... қауіптілігін қамтамасыз
ете алмау, қауіп, күшті ... ... ... ... ... Адам ... ... немесе батылдығы осы сезімдерден ... ... ... ... ... қоры ... ... эмоциялық бейімділікте: қуанышта, қайғыда, қызығуда, кінәні сезінуде
көрінеді. Эмоционалдық таңдауына байланысты тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... эмоциялық өмірі
бірінен соң бірі ... ... ... және
қайталанбайтындығымен ерекшеленеді. Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... белгі,
интенсивтілігі мен ұзақтығы. Олардың қасиеттерімен арақатынасына байланысты
эмоцияның ... мен ... ... ... ... көрінісі – бұл
әрбір күйзеліске өзгешелік пен қайталанбастық беретін сапалы сипаттама. Ол
эмоцияның ... ... ... сипатымен анықталады. Әрбір
қажеттілік жеке, тек соған ғана тән эмоциялық бояумен ... ... ... деген қажеттілік эмоциялық бояудың бір типін, танымдық - екіншісін,
жыныстық - үшіншісін тудырады. Сәйкесінше боялуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... көріністі
сөзбен жеткізу мүмкін емес. Оны тікелей бастан өткізу керек. Эмоцияның
белгісі эмоция қандай ... да ... ... және жағымсыздығына
сәйкес келеді. Ол сәйкес ... ... ... көрсеткіші болып табылады. Белгісіне байланысты жағымды,
жағымсыз және екі ... ... ... ... ... бұл ... сандық сипаттамасы. Ол екі фактормен
анықталады: сәйкес қажеттіліктің ... ... және ... әсер ... ... күтпеген жерден болғандығымен. Бұл
жердегі заңдылық мынада: қажеттілік және субъект үшін оның ... ... ... ... ... болуы қандай күшті болса
бұл жердегі эмоцияның күйзелісте сондай күшті болады. Осы факторлар ... ... ... ... ... яғни олардың күшеюі немесе
әлсіреуіне әсер етуге болады. Күштілігіне байланысты эмоциялардың көп түрін
бөлуге болады. Аз көрінетін және ... ... ... эмоциялық
жағынан бастап, күшті, қысқа уақыттық, бақылауға және ... ... ... ... – адамның психикалық өмірінің күрделі ... ... ... Мұны ... ... ... көбіне өз
эмоцияларын қадағала алмай ... ... ... эмоция адамның
сол жағдайда өзін қалай сезініп тұрғанын ... ... ... ең жоғарғы нүктесі аффектке апарады. Аффект
көбіне ... ... алып ... ... адам санасыз
қимылдар жасайды. Бұл ... ... ... ... бұл ... ... ұзақ уақыт бойы қалыптасады. Аффекті
процессінің даму барысы 3 фазадан ... ... ... немесе өсуі (реніш, өкпе, ыза т.б. жиналуы)
5. Кульминация ( ... ... ... ... ... бір
іс-әрекет жасалады. Адам өзінің эмоциялық ... ... және ол ... адаммен саналанбайды.
6. Психикалық энергияның әлсіреуі байқалады.
Осындай аффекттік ... ... ... ... жасайды.
Ал аффекттік ... ... ... ... де есіне
түсіре алмайды. Бұл аффект жағдайын айтып ... ... ... ... және ... ... үшін ... Мысалға, ұзақ уақыттық стресс ... адам ... кері ... ... ... ... барлық аурулардың
бастауы адамның өзінде ... Ал адам ... ... әлсіреген кезде аурулар қоза ... ... ... ... ... ... ... аурулардың
барлығының себебі бар және ол ... ... ... болады. Психологиялық күйзелістердің неше түрлігіне
байланысты неше ... ... ... ... ... көп ойлай
беретін адамның басында үнемі қайызғақ ... ... ... алмай жүрген реніш кейде ... алып ... ... ... ... ... ... адамдардың
эмоцияларымен жүргізіледі.
Психикалық қалыптасу туралы неғұрлым ... ... ... еді. Ол: ... ... тұтастай алынғанда бұл
тек танымдық процесс емес, сонымен ... ... ... процесс.[3, 42 б.]. Олар тек заттарға ... ... ... ... ... да ... Бұл қатынаста тек бейнелер
ғана емес, оларды бейнелеп ... ... ... ... ... процесстер белгілі бір затқа қатысты ... ... ... ... ол затқа қатысты оның қатынасын ... адам ... ... ... ... болса ол оған
сәйкесінше өзіне ұнайтын адамдарға ... ... ... процесстердің реттеушісі эмоциялар болып табылады.
Эмоциялар ... ... ... ... бірге ... ... ... қызметтері бар. Олардың негізгілері
ретінде келесі қызметтерді ... ... ... Бұл ... ... қатыстылықты, қажеттіліктерге
және оның маңызды ... ... ... ... ... ... айтқанда біз әр түрлі жағдайларды эмоцияның
белгілі бір ... ... ... ... ... Адам
қуанып отырғанда бәрі де жақсы болып көрінсе, ... күй ... ... де ... ... ... Оятушы қызмет.( Эмоциялардың мотивациялайтын ролі) . Бізге мәлім
болғандай, ... ... ... бір нарсе істеуге
итермелеп отырады. Бұл ... ... ... деп ... адам ... бір ... басынан кешірген кезде ол
адамды белгілі бір ... ... ... Мысалы, аффекттік
жағдайда адамның жүріс-тұрысы стереотипті сипат ... . ... ... көрінуіне эмоциялар өз ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған іс-
әрекетті дезорганизациялау ... ... ... ... ... ... Реттеушілік функциясы. Мұнда екі ... ... ... ... ... ... индивидуалды тәжірибенің
жинақталуына және актуализациялауына ... ... ... айтылады.
1) Бұл қызмет әр түрлі ... ... ... ... Бекіту(П.В.Симонов) . Эмоциялар адам
өмірінде өз іздерін қалдырып, сол ... ... ... ... ... ... қалады. Соған байланысты
келесі жолы адам сол бір ... ... ... ... ... байланысты әрекеттер еске түседі.
2) Эвристикалық функция. Белгілі бір ... ... ... ... ... болуынан жай пайда болғандықтан,
шешім эмоциялардың негізінде ... ... ... ... ... бейнеленуі
б.т. Бұл түзіліс ... ... 2 ... ... ... және ... интеллекттік және аффективті. ... ... ... ... ... ... ... реалды эмоция
өзіне аффективті компонентін басым ... ... ... ... ... қажеттіліктермен байланысты болады. Біз
сол қажеттіліктерге байланысты ... сол ... ... ... Ол ... ... ... әр
кезде әр түрлі эмоцияларды тудыруы мүмкін ... және ... ... ... тек ... ... ... ал адамда сол қажеттіліктердің түгелдей бір ... ... ... түріне байланысты адам белгілі бір ... ... ... ... ол тек ... жауап бермейді,
эмоциялар жауап реакциясының түріне әсер етеді.
Осы қажеттіліктерді айту ... ... ... де айта кету жөн ... ... ... де өз
алдына күрделі психикалық процесстерді құрайды және ... ... ... ... ... ... да осы
салада әр түрлі теориялар жасаған болатын. Л.И.Божовичтің ... ... бір ғана ... емес ... ... ... кей жағдайда бір-біріне қарама-қарсы қажеттіліктер жүзеге
асады. А.Н.Леонтьев ... ... ... ... затталыну жағдайымен анықталады. Шынында да, ... ... ... немесе затталынбай қалатын болса
онда ол адамда мазасыздықты, ... ... ... ... ... реттеушілік функциясы мотивациялық процесстерді
қарастырғанда ... анық ... ... ... және ... осыған байланысты айтылған болатын . Бұған мысал ретінде
К.Левиннің ... ... ... жасаған ... ... ... ... ... ... шешуге деген қалыптасатын бағыттылық эксперименттің басында
қалыптасатын ... ... ... ... ... ... эмоцияны субъектінің
ақиқаттылыққа ... ... ... қарастыратын іс-әрекет
теориясы үшін дәстүрлі мәселе ... ... ... ... ... ... мазмұны және басқа ... оның ... ... ... ... ... іс-әрекетін реттеудің эмоциялыққ және ... ... ... ... ... . ... түрлі мотивация кезіндегі ойлау ... ... ... ... ... ... Мұнда
мотивтер үш түрге бөлінеді:
1. Нәтиженің утилитарлы салдарына ( ... ... ... ... ... ... ... сапасының жоғары ... ... ... нәтижеге бағдарланған сыртқы мотив.
3. Сапалық процессуалды бағдарланған ішкі мотив.
Адам ... рет ... ... орындайтын болса, кейінгі
кезде ол неғұрлым қиын ... ... Ал, ... шешуде сәтсіздікке ұшыраған сыналушылар келесі жолы
оңайырақ тапсырмаларды ... ... адам ... ... ... ... бастан өткізген болса, ол оның ... ... ... ... ... ... ... мақсатты
күшейтіп оны қолдау, ал сәтсіздік эмоциясы сол мақсаттарды ... ... ... біз айтып ... ... ... ... ... ... Ол ... тамыр соғысының
күшейуі, терлеу, процесстердің тез ... және тағы да ... ... ... өз ... ... ... Ұялған адамның
бетінің қызаруы, ... ... ... ... ... т.б. ... қалу немесе кейінге қалдыру мүмкін емес. ... ... ... ... ... де жүреді. Олар
бірден білінбеген болса да ... өте келе бәрі де ... ... ... өз ... неше ... эмоциялық
қайғыруларды өткізеді, осыған байланысты ... ... бұл ... өмірінде өзінің үлкен ізін қалдырады. Жиі ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайын
көтеруге тырысады. Яғни, олардың басынан өткізген ... ... адам өзін ... ... ... ... ... құндылықтары өзгереді. Кейде адам өзін
мүлде басқа жақтан аша бастайды. Және ең бір ... ... ... еске ... ... Айтатын жағдай, осы ажырасу
мәселесінде эмоциялардың неше түрлісі ... Адам ... ... ... ... ... ажырасу кездерінде жек көрушілік,
ашу,ыза деген сияқты ... ... ... ... ... түсініксіз жағдайға әкеледі. Ажырасу
кезінде адамдар ... ... ... ... ... ... түсіп кетеді. Себебі, эмоциялар өздерінің реттеуші
функциясын ... ... ... ... ... ... етіп қана қоймай, физиологиялық ... күй де ... ... әсер ... ... ... және ... сферасының өзарабайланысы
Тұлғаның эмоционалдық және танымдық сферасының өзарабайланысы туралы
Ресей психологиясында Л.С.Выготский, С.Л. ... ... ... ... мен ... ... ... мәселелері қарастырылған. Мұнда Л.С.Выготскийдің интеллект
пен ... ... ... ... ... психикалық
процесс ретінде интеллект пен эмоциялардың ... ...... мен ... бірлігінен тұрады деген. Сонымен
қатар ... роль ... ... ... ретінде өзіне
эмоциялық реттеушіні енгізеді деген сөздері маңызды болып ... ... ... жалпы функциялары жайлы жазылған
еңбектер де ... зор ... ... ... ... П.М.Якобсон, Б.И.Додонов, В.Л.Поплужный, А.В.Запорожецтардың
еңбектері ойлаудың ... ... ... ... (1971) ... ... өзіне немесе ... ... ... және де мүмкін немесе бар жағдайларға
деген ... ... ... деген. Сонымен қатар,
С.Л.Рубинштейн де ... және ... ... ... ... ... Ол ... танымдық процесстердің ең
біріншіден ... ... ... деген
болатын.В.К.Вилюнас эмоциялардың ... ... ... ... ... ... атап кеткен.
Қабылдау өте күрделі ... ... ... бұрыннан мәлім. Ол
өзіне фонды фигурадан ... ... ... қабылданып жатқан
объекттің түс қанықтылығын ... оның ... ... ... ... бөлу және тағы да ... процесстерден тұрады.
Осы процесстердің ... ... ... ... ... ... бөліп шығару қабылдауда үлкен роль атқарады.
Оның детерминанттарының ішінде ең ... ... ... ... ... ... ... белгілі болғандай оған эмоциялық
фактор да әсер ... ... ... мен ... ... зерттеулері
мысал бола ... Олар ... ... әр ... ... рет көрсетіп оларды есте ... ... ... фигуралардан кейін оларға марапаттаулар мен ... ... ... эксперименттің соңында жағымды ... ... ... есінде жақсырақ қалып, тезірек ... ... ... ... ... ... ... та адам
есінде ... ... ... Ал, ... ... ... тез
ұмытылып қалады.
Эксперименттің соңғы ... ... ... фигураларды
көрсетеді. Бұл жағымды және ... ... ... ... . Осы ... сыналушыларға қандай бейн
көріп тұрғандарын сұрастырады. Сонда, ... жиі ... ... ... ... ... ал ... берілген
бейнені фон ретінде қабылдаған ... 67 рет ... ... ... ... ... берілген бейнені
таңдаған. Мұнда ... ... ... ... тек ... ғана әсер етеді ... ... ... ... ... ... ... эмоциялық қатынасының болуы мысал ... ... ... ... ... ... бағытталған формасы – ойлау процессі болып табылады.
Мұнда адам белгілі бір ... шешу үшін ... ... ... ... ... өзінің әсерән тигізеді. Мысалы,
ұзақ уақыт бойы аш жүру ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастырып, энергия береді.
Интенсивті эмоция адамға энергия ... ... ... ... белгілі бір белсенділікке алып ... Бұл ... мен ... ... бірінші белгісі болып
табылады. Эмоция ... ... да әсер ... адам
өте бақытты болған кезде барлық ... тек ... ... ғана
көріп отырады. Қорқыныш қабылдауды кішірейтіп, тек ... ... сол ... ... шығу ... ғана көруді
көрсетеді.
Осы мақсатта эмоцияның ... ... ... ... ... жүргізілген. Сыналушыларды 2 топқа
бөлген ... ... ... ... ... ... сөйлесіп,екінші топтағы адамдармен жаулық ... ... ... барлық сыналушыларға стереоскоп ... Бұл ... бір ... екі ... ... Бір ... ... жағдайын көрсетсе, екіншісі адамның ашуланған
жағдайын бейнелейді. ... ... ... жиі ... ... ... екінші топтағы ... ... ... екен. Осыдан айтатынымыз, эмоциялық жағдай ... ... әсер ... деген қорытынды шығады.
Әр эмоция түрі ... әр ... ... өз билігін
жүргізеді. ... әр ... әсер ... ... ... ... ... белсенділігін өзгертеді, бет және ... ... ... ... ... қан ... дем алу құрылымын ... ... ... ... түнертіп немесе жайнатып ... ... Ой ... творчествоға немесе меланхолияға ... ... ... ... ... ... ... ақпарат әрқашанда өзінің ... ... ... ... ... әр түрлі қуаныш, реніш,
қайғы көріністері арқылы ... ... ... ... ... бір әсер береді. Және ол ... адам ... ... ... Біз ... ... қуанған уақытымызды
немесе қатты қайғырған уақытымызды ешқашан ... Оны ... еске ... отырамыз. Міне, ... да ... ... бірге жүретін ақпарат ... ... ... Басқа да ... ... ... немесе позитивті ақпараттың басқа нейтралды ақпаратқа
қарағанда ... есте ... ... ... ... ... адамды сыртқы ортамен ... ... ... ойға ... ... Олар адамның
психикалық ... ... орын ... Танымдық процесстер-
түйсік, ... ... ес, ... б.т. ... ... ... бар және олар бір-бірімен тығыз байланысты. Танымдық
процесстердің ... ... бір ... байланысты жүріп
отырады. Мысалы, түйсіну ... жүру үшін оған ... ... әсер ... ... процесстердің негізі болып табылады. Кез-келген
танымдық процесс жақсы ... үшін ... бір ... ... Оны осы ... ... ... тырысайық.
Адамның іс-әрекетіне әсер ететін эмоциялар ... ... ... Астеникалық
Стеникалық эмоциялар адамның іс-әрекетін стимуляциялап, адамның
энергиясы мен күшін ... ... бір іс ... ... ... ... болады. Мұнда адам пассивті
болады. Мысалы кейде адам ... бір ... ... ... тұйықталып қалуы осыған ... бола ... ... жағдайда
адамның зейіні бір жаққа қарай беріліп ... ... ... ... ... Міне ... да эмоциялар адамға әр түрлі
әсер еткендіктен , әр ... ... ... ... ... ... адамның танымдық ... ... ... ... ... ... біз күнделікті сабаққа ... ... күні өте ... ... ... ... ... бәрі оңай
болып көрінеді. Ал ... ... күні ... эмоция
әсерімен келетін болсақ, бәрі де қолымыздан ... ... ұғу ... ... Бұл ... екі ... да адамның ... өз ... ... отыра береді, ... ... ... оған ... ... жасатқызады.
К.Е.Изард эмоциялардың келесі фундаменталды ... ... ... ... Таң қалу
4. Қайғыру
5. Өшпендік
6. Жек көру
7. Мазасыздану
8. Қорқыныш
9. Ұят
Осы эмоцияның ... ... ... ... ... әсер етеді. Ес ... өту ... онда ... бір
ес заңдарының өтуін біз ... ... ... ... ... ... ... бір материал адамда
қаншалықты ... бір ... ... тудыратын болса, ол
материал соғұрлым есте ... ... Ал егер ... адамда
керісінше ешқандай эмоциялық реакция тудырмай, ... ... ол ... ... ... күшпен жатталады.
Эмоциялардың белгілі бір мөлшері ... ... ... әсері анағұрлым айқын көрінеді. Мұндай ... ... ... ... сәтсіздік сезімінің пайда
болуы; сыналушылар ... ... ... ... алып тастады деп айтқандағы сезімдердің пайда болуы ... ... ... ... эмоциялар адамның ... ... ... ... ... ... ... анық өзгерістерді тудырады. ... анық ... ... ... ... ... процесстерге, қиял мен фантазияға өз әсерін ... ... ... ... ... пәні болып табылмайды. Олар туралы ... ... мен ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейдегі эмоциялардың
интенсивтілігін барлық ғалымдар тудыруға ... ... ... пен ... ... ... ... Олар адамдарды
ұзақ аштыққа ұшыратып соның ... ... ... эмоцияларды
зерттеген. Аштықтан ... ... ұзақ ... эмоциялық
қысымның әсерінен тамаққа ... ... ... деген
сезімталдық күшейіп, ... ... ... ... күйде отырған адамды райынан қайтару ... ... ол адам сол ... ... де көңіл
аудармайды. Мұндай жағдайда ... ... ... ... туралы аутуға болады. Сол ... ... ... тек ... байланысты оқиғалар туралы ойлайды. Егер сол
адамға ... ол оған ... емес деп ... ... керісінше оны ешкім ... ... ... ... да клиницист пациентінің күшті эмоциялық қайғыруларды
бастан ... ... ... ол ең ... ... күшін
бәсеңдетуі керек. Эмоция интенсивтілігі сәл бәсеңдеген ... алып ... ... ... ... ... үшін кейде басқа ... ... ... ... ... ... бір эмоция екіншісінің
күшін басып отырады. Бұл процессті ... ... ... ... Ал ... өмірде бұндай оқиғалар болып отырады.
Ұзақ ... бойы ... ... қаупінде жүрген адамдар
реалды физикалық ... ... тап ... ... өз ... ... ... интенсивтілігі күшті эмоциялар сол болған
оқиғаға ... ... ... «блоктапң қояды. Мұндай
«блоктауғаң түсетін адамдардың ... ... ... ... интенсивтіліктің ең жоғарғы деңгейіне ... ... ... не ... Осындай сәтте эмоциялық
емес процесстердің барлығы ... ... ... ... ... мысал мысал бола алады.
Додонов адам эмоцияларының жануарлар эмоциясынан ерекшеленетін ... атап ... ... Ол ... ... ... ... ауқымы жағынан ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысы туралы айтады. Адамның қайғыруларының өте ... атап ... ... қайғыруладың тұлғалық
мінездемесін ең басты айырмашылықтардың бірі деп ... ... ... ... ... кісі мен ... ... өзі
түсінбей рояльды басуындағы шығатын әр түрлі әуендердің ... Сол ... адам мен ... ... да ... ... музыка құрады. Адамның эмоциялық ... ... ... ... ... ... баланыкіне
теңдестіріледі.
Ғалымның еңбегінің ең ... ... оның бұл ... ... ... ... ... Ол эмоция құбылысын
музыканың ноталарына теңдестіре отырып зерттейді. Әр ... ... бір ... ... Ол музыка адамдардың эмоциялары. ... ... ... ... түрі әрқашанда өзгеріп
отырады. Көптеген ақын-жазушылар өздерінің ішкі ... ... өлең ... адамдарға жеткізеді.Атақты ақындардың шығармаларын
оқыған кезде оның ... ... ... ... ... солармен бірге де қайғырып ... ... ... ... еңбектерінде дерлік барлық мысалдарын ... ... ... ... эмоциялық ерекшеліктеріне бірден-бір ... ... ... ... ... байланысты адам әр түрлі
оқиғаларды әр ... ... әр ... қайғырады деді. Бізге
темпераменттің 4 түрі белгілі: холерик, ... ... біз ... ... ... емес, нақты
эмоциялық ерекшеліктерін қарастырамыз. Холериктерде кек ... ... ... пайда болады. Сол кезде өзінің жоғарғы шыңына жетіп,
лезде құштарлы ... ... мен ... ... ... әрекет ойластырылмаған, импульсивті болады. Кек
өштігі ұзақ ... бойы ... және ... жауынан өшін
алмайынша тынышталмайды. Флегматиктерде кек өштік өте баяу ... ... ... ерекшеленеді. Оларда бұл сезім лезде
өршіп ... ... ... ... кек ... ... холериктарға қарағанда олар өз ... ... ... ... ... ... ... темпераменттің
өкілі деп атаған болатын. Бұл темпераменттің өкілдері кек ... тез өтіп ... Ал ... ... ерекшелігі кек
өштікті көп уақыт бойы ұстап ... ... ... қарама-
қарсы келетін- меланхоликтар.Олардың кек ... ... өте ... алады. Сангвиниктар жасырын өкпелерді өздерінде көп ... ... көп ... бойы ... ... ... әр ... темперамент өкілдерінің
эмоциялық қайғырулары басқа да ... ( ... ... ... сипат алады. Сангвиниктарға ... ... ... ... холерикке ... ... ... ... адам ... ... ... туралы емес, ойлау арқылы
соған келген ... ... ... тек ... ... адам өздерінің жолдарын табады, ал тығырыққа тірелген
уақытта ... ... ... ... тек ... өтеді деуге болады. Бірақ басқа да ... ... ... біз бір ... туралы қатты қайғырамыз, ал логикалық
ойласақ ол жай бір ... емес зат ... ... маңызы жағынан
өте мәнді құбылыстардың өтіп жатқанын біле ... ... ... ... Бұл ... ... ... көп
жағдайда жүрекпен келісе бермейді. Логикалық жолмен ... ... емес ... ... ... трансформацияланады.
Додонов эмоциялық қайғырулардағы құбылыстарды түсіндіруге ... ... не үшін ... ... даусы не үшін ... ... ... ... әр ... өмір ... стереотиптері қалыптасып олардың мінездерін қалыптастырады
және бұл ... ... ... ... ... ... оларда қалыптасып қалған стереотиптер ... ... әсер ... ... ... сипаттамасын ... ... ... ... ... ... емес.Көптеген
зерттеулерде ойлау субъектісінің эмоциялық ... ... ... ... ... ... шарттандырылуын да айта
кету керек. Эмоциялар мотивациямен тығыз ... ... ... ... процесстер бір-бірімен тығыз ... ... ... ... ... ... бұл ... ойлау
психологиясы мен эмоцияларда да перифериялық ... ие. ... ... барлық жұмысының мұраты; ақпаратты ... , ... ... Ойлау басқа танымдық ... ... ... ... ... болмысты, оның мәнді
байланыстары мен ... қоса , ... және ... ретінде анықтайды. Сондықтан ойлаудың басты ... ... әлем ... жүйеге келтіруден ... ... ... адам ... ... ... бұл танымдық процесс оның
қажеттіліктерімен ... ала ... ал ... адам ... қажеттілікті-мотивациялық сферасымен детерминацияланады.
Эмоциялық процесстердің танымдағы ... роль ... ... философтар айтып кеткен болатын. Осы ... ... ... эмоциялар ойлауға тек негативті әсер ... ... кең ... ... ... әсерінен шындықты
қабылдауда бұрмаланулар болады деген. Оны ... ... ... ... ... көруге болады.
Психологияның тарихында эмоциялық ойлау ... ... ... ... Ол Г. ... ... көрсетілген. Ол
эмоциялық ойлауды аффективті және ... деп ... ... автор эстетикалық және діни ойлауды жатқызады.
Ойлау ... неше ... ... ... ... эмоциялар, сезімдер. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... жайлы айтуға
болады. Ойлау іс-әрекетінің эмоциялық реттелуі ... ... ... ... құбылыс және ... ... ... ... ... ... емес.
Эмоциялық реттеуді зерттеу барысында ... ... ... Ең бірінші, шешім табудың алғашқы фазасындағы
ойлау мен ... ... ... ... болды.
Сыналушылардың ойлау әрекеті қиын ... ... ... Бұл ... ... ... ... табылады. Шешімді
табу екі ... ... : ... ... ... табу және
оның дұрыстығын дәлелдеу. Эмоциялық ... ... ... тері ... ... ... (ТГР). В.Н.Мясищев, ТГР-дың
психологиялық мәнін ... ... келе ... ... байланысы нақты ... ... ... әсер ... ... 1,5 ... кейін ТГР
пайда болатын болса,онда ТГР ... да ... ... пайда
болды деп есептейді. Ал егер ... ... ол ... ... ... онда оны талданып жатқан әсерге дейінгі ... ... ... ... ... айтуынша олардағы эмоциялық күй табан астында
тапсырманың шешімін ... ... ... ... деген. Яғни, осы
сөздік есеп ... ... ... , ... ... тапсырманы шешу процессінің критикалық моменттерінде ... ... ... ... мен ... іс-әрекетінің
шығармашылық буынымен айқын байланысын ... ... ... ... тапсырманың эмоциялық шешілуі жайлы
айтуға ... Ол ... ... шешімін тапқандағы оның
дұрыстылығына ... ... оның әлі ... ... ... емес ... ... іс-әрекетін зерттеудегі ... ... ... ... ... ... ... ролін
жан-жақты зерттеуді ұйғарады. Эмоцияның ойлауға тікелей ... ... ... ... еңбектерінен табылғанына
қарамастан, кейіннен «интеллектілің деген атқа ие ... ... ... ... ... түрде жақында басталды.
Арнайы теориялық жұмыс эмоцияны талдаудағы ... ... ... басқа бағыттарға қарама-қарсылық ретінде қарастыруға
арналады. Эмоциялардың ... ... сыни ... ... ... бөлінді. Эмоцияның танымға жағымсыз ықпалы ... ... ... бұл ... ... позитивті
қызметін талдауға көңіл бөлді.
Бұл бағытта «интеллектілі» деп ... ... ... пәні
болып табылады. Бұл эмоциялар ойлау іс-әрекетінің мағыналық ... тууы ... ... ... біртұтастылықтың неғұрлым
жоғарғы ... ... жаңа ... ... қызмет атқарады. Эмоциялардың мұндай ... ... ... ... реттелуін жүзеге асырады, ... ... ... ... оның ... ... ... Эмоциялар «мағынаға міндет артадың ... ... ... ... деп ... ... ... іс-әрекетінің
негізінде «эмоциялық және когнитивті ... ... ... ... ... бойынша, динамикалық мағыналық
жүйе (ДМЖ) жатады. Бұл жүйеде ... ... ... ... ... ... жолында алынған нәтижелердің мағыналық жаңа
құрылымдарына баға ... ... ... ... ... ашуға сәйкес ... ... ... өтеді. Инициация кезеңінде гностикалық қарама-қайшылық
ретіндегі ойлау іс-әрекетінің ... ... ... және ... сезіп қою пайда болады. Мақсат құру кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... және
бөлінеді. Эмоциялық шешімніңң осы ... ... ... ... ... кумуляция процесстері алғышарт ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінің акцепторы
формасына келтіріледі. ... ... ... да аралық нәтижелерді
бағалаушы интеллектілі эмоциялар қарастырылған. ... ... ... ... ... ... сайма-сай келетін нақты
әрекеттерді табу мен ... ... ... ... ... ... ... нақтылы механизмдер эмоциялыққ ... ... және ... ... болып табылады. Бұл механизмдердің
қызметі өзара тығыз байланысты. ... ... ... басқа
эмоциялыққ механизмдер- реттестіру мен түзету жұмысының ... ... ... ... ... ... кейбір
компоненттерінің бекітілуін ... ... Бұл ... ... ... зерттелуші үшін мағыналық және ... ... ие ... Әрі қарай олар осы ... ... ... ... орындауға ауыстырылады.
Эмоциялық бояулы компоненттер іздеудің нақты ... ... ... ... ... ... ... бөлінген, бұрын эмоциялық болған компоненттерді іздеуді
кері ... ... ... Кері қайтару мағыналық ... ... ... және ... ... ... кері
қайтарудың белгісі қызметін атқарады. Эмоциялық реттелу негізінде
түрлі ... ... ... ... Бұл ... ... өңдеудегі тұтастық индуктивтік ... ... ... ... іздеу әрекеттерінің пайда болған
интеллектілі эмоциялар әсерінен ... ... ... ... ... ... іздеу әрекеттері сипатының өзгеруі
интелектілі ... тек ... қана ... ... ... де
атқаратынын білдіреді. Олар субъектіні мәселелік ... ... ... ... ... еске түсіруге итермелейді.
Сондықтан да ... ... ... ... ... өтуімен үздіксіз байланысты арнайы психологиялық
құрылым ретінде ... мен ... ... ... байланысты зерттеу. Эмоцияның
мотивациядан ... ... ... ... ... ... ... қарастыратын іс-әрекет теориясы үшін
дәстүрлі мәселе болып ... ... ... мотивациялық
қажеттілік сферасының мазмұны және басқа сипаттарымен ... ... ... ұсынылуының тәсілі болып табылады.Ойлау іс-
әрекетін ... ... және ... ... талдау арнайы мақсат . ... ... ... ... ... ... эмоциялық реттелуіне жүйелі
түрде ... ... ... ... үш ... ... ... утилитарлы салдарына ( ... ... ... ... ... ... ... сапасының жоғары ... ... ... нәтижеге бағдарланған сыртқы мотив.
6. Сапалық ... ... ішкі ... аталған ДМЖ туралы түсініктерге сәйкес, мотив жүйе
құраушы ... ... ... Ол мағыналық дамуды және онымен
байланысты ... ... ... ... ... мотивтерге сай ДМЖ-ны үш ... ... ... ... ... ... ... компонент
іс-әрекеттің анағұрлым сәтті өту ... ... ... ... ... ... анағұрлым іс-әрекеттің
сәтсіз өту ... ... ... ... эмоциялыққ
процесстер шығу тегі және қызмет ету ... ... ... ішкі ... мотив ретінде ойлау ... ... және оның ... ... ... ... Бұл іс-әрекеттің өнімділігі мен творчестволығын
қамтамасыз ... ... ... сыртқы мотивпен негізінен іс-
әрекеттің ... оның ... ... ... ... әрекеттің
ішкі шиеленісін көрсететін ... ... ... ... эмоциялар ұсынылған.
Эмпирикалық мәліметтер ... ішкі және ... ... іс әрекет құрылымындағы алдын ала ... және ... ... ... ... мен ... сипаты жағынан
түрлі эмоциялық процесстер ... ... ... орай іс ... ... жайлы түсініктер кеңейеді: «іс әрекет құрылымың
тек ... және ... ... ғана ... ... типін де қосу қажет деген ... ... ... ... келе осы ... ... келесідей
қорытынды жасауға болады.
1. Эмоциялар адамның психологиялық және ... ... ... Эмоция танымдық процесстерге өз әсерін ... ... ... ... ... ... ... ойлау процесстеріне реттеуші әсер етеді.
4. Адамның эмоционалды бағыттылығы темпераменттің ... ... ... ... ... қалыптасып отырады.
Эмоциялар адамдардың әр түрлі кеңістікте ... ... өте көп ... Олар ... іс-әрекеттерін реттеп
отырады. Эмоцияға қатты берілген ... ... ... ... ... зерттеу өте маңызды болып табылады.
Өйткені оның адам өміріндегі атқаратын ... ... ... да ... табиғатын түсінудегі теориялар ... ... ... ... психологиядағы өзекті мәселелердің
бірі болып табылады.
ІІ. Эксперименттік зерттеу бөлімі
2.1 ... ... ... ... ... ... оқу ... гуманитарлық және техникалық
факультеттерінің студенттері тобындағы қарым-қатынастың тұлғалық-эмоциялық
ерекшеліктерін эмпирикалық-психология лық зерттеу.
Зерттеу болжамдары:
1. Студенттердің ... ... ... сай ... қарым-
қатынас стилдері мен шиеленістен шығу жолдарын таңдау ... ... ... ... ... және техникалық мамандықтар) қарым-
қатынас стилдері мен ... шығу ... ... ... бар.
Әдістемелер:
1. Т. Лиридің жеке адам аралық қарым-қатынасты зерттеу әдістемесі
2. К. Томастың конфликт стилін анықтау әдістемесі
3. М. Снайдердің ... ... ... ... ... ... бақылау.
Зерттелушілер сипаты: Жоғары оқу орындарының гуманитарлық және
техникалық факультеттерінің 3-курс ... ... ... ... ... Политехникалық университет).
Жалпы саны – 50 студент (зерттеу тобы -25, бақылау тобы-25)
Зерттеу мерзімі: 18 наурыз – 25 ... 2010 ... ... ... ... зерттеу және бақылау тобы студенттері шағын ... ... ... Әр ... индивидуалды көрсеткішін өңдеу.
3. Математикалық статистика әдісі арқылы әр курстың топтық мәліметтері
өңделіп, топтық ... ... ... ... ... байланысын Спирменнің рангілік корреляция
коэффициенті бойынша анықтау.
5. Cтуденттер ... ... ... ... ... Зерттеу мәліметтеріне психологиялық талдау жасау.
2.2 Әдістемелердің сипаттамасы және қолдану аясы
1. Т. Лири ... ... Лири ... адамдардың күнделікті сана талдамына негізделген
«жеке ... ... ... ... ... Бұл ... ... варианттары бар. Т. Лири әдістемесінің ... жеке ... ... ... ... және ... ... бейнесіне қатынасы, топтағы адамдар ... ... мен ... ... ... аймақтарды
анықтау, шағын топтың психологиялық ахуалын зерттеуге ... ... ... ... ... ... ... Т. Лири жеке адамаралық өзара әрекеттестіктің 8 жалпы және ... ... ... ... оны шеберлік психограмма бойынша
орналастырды. Бұл схемадағы полярлық варианттар ... ... ... ... жеке ... жүріс-тұрыстың осы типтеріне
байланысты 16 сұрақтан тұратын қарама-қарсы 8 ... ... ... түрі психологиялық профилдерді ... ... ... ... ... жеке карточка немесе бланкі
түрінде берілуі мүмкін. зерттелуші бірінші ретте өзіне тән ... ... ... ... ... ретте идеалды «Менң бейнесіне тән
сипаттарды белгілейді. Әрбір октантаға жеке адамаралық ... ... ... өзін бағалағаннан кейін, әрбір «+ң 1 баллға есептеледі.
Психограммадағы 8 ... әр ... ... ... сай ... Әр деңгейдің жоғары шектік мәні – 16 ... ... ... 0-16 ... ... ... психограммаға
түсіріледі. Айқын көрінушілік пен зонаның көрінуінің негізгі 4 деңгейі бар.
Номиналды (1-4), потенциалды (4-8), перспективті (8-12), супер зона ... Әр ... ... ... ... ... қай ... сай
келетіндігі анықталады. Барлық октанта мәліметтері орналастырылып болғаннан
соң, ... ... ... ... доға ... ... осы зерттелушінің реалды жағдайдағы жеке адам ... ... ... ... ... ... ... 8-ден аспайтын
көрсеткіштер жеке адам ... ... ... ... октанталар бойынша номиналды зонадан (0-3) ... оны ... ... ... ... дұрыс түсінбеуінен немесе жауап беруге
ықыласының жоқтығының себебінен.
2) Экспериментатордың тез оқығандығынан, зерттелуші ... ... ... ... шынымен бұл қасиеттер төменгі деңгейде көрінді.
Үшінші шкаладан бастап барлық шкалалар үш ... ... ... және ... ... блок ... яғни қалыпты үйреншікті жүріс-
тұрысты сипаттайды, ал жоғарғы блок дезадаптивті жүріс-тұрысты ... бұны ... ... ... деп атайды. Жғарғы блок
қасиеттері неғұрлым көп белгіленсе, соғұрлым сол адамның ... ... ... ... шкалаларға сипаттама:
Бағыттылық. Ұйымдастырушылық әрекеттің әлеуметтік бағалылығы оның
ұжымдық бағыты ... ... ... және интеллектуалдық құндылық
бағыттарының жалпы дүниетанмы ... Осы ... ... ... ... ... негізі бола ... және жеке ... ... ... әлеуметтік жоспарда өтеді.
Іскерлік. Студенттердің ұйымдастырушы ... ... ... сипаттайды. Сондай-ақ, мақсатты ... бір ... ... даярлығын көрсетеді. профессиялық (өз жұмысына
берілген, сенімді, жауапкершілікті). Ұйымдастырушы ретінде динамикалық және
перспективтілік. Көрсеткіштері: /6-10; 56-60; ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, басқалардың еркі мен ... ... ... ... алу, ... ... Егер ... потециалды зонада жатса, ұйымдастырушылармен өзара әрекеттестіктегі
белсенді тип болуы мүмкін. конфликтілік зона; ... /11-15/. ... үшін ... ... ... ... ... күрес,
агрессияның көрінуі.
Өзіне сенімділік. Дағдылы жүріс-тұрыс: өз-өзін ... ... ... көру /66-70/. ... ... өзіне сенімділік. Атаққұмар, құрметті
жағдайларға ұмтылады. Лидерлік жағдайларда ... ... ... ... ... ... /16-20/. Өзге адамдардың табыстары мен
жетістіктеріне қызғанышпен ... ... ... ... ... ... Дағдылы жүріс-тұрыс: талапшылдық /121-125/,
қатаңдық /71-75/. Ашық, тік мінезді, тез ашуланғыш. Егер ... ... ... ашу ... ... ... ... қатаң, лидерлікке бейім. ... ... ... ... /21-25/. ... ... ... көрінеді.
Бірбеткейлік, негативизм. Дағдылы жүріс-тұрысы: бірбеткейлік /126-
130/, скептикалық /76-80/. Күмәнді айналасындағыларға скептикалық сенімсіз
қарым-қатынаста көнбей, ... ... ... ... жету. Кез
келген ықпалға қарсылық білдіру мотивациясы. Конфликтік зона: ... ... ... ... өз ... ... Сыртқы әсерлерге қарсы тұра алады.
Көнгіштік. Дағдылы жүріс-тұрысы: ырыққа ... ... ... /81-85/. ... ... ... өз талпыныстарын
басқалар үшін құрбан ете алады. Конфликті зона: пассивті бағынушылық /31-
35/. Еріксіз, ... өзін ... ... ... тәуелді болу,
еріксіз еліктеп кету. Рұқсатпен жүогіш, ... жеке ... ... Дағдылы жүріс-тұрысы: тыңдағыштық, өзін сенімсіздік, басқа
адамдарға өз бетінше еліктеу, өз еркінің жоқ ... ... ... ... ... ... сенгіш, құбылмалы, тіл алғыш. Конфликті
зона: тәуелділік /36-40/. Басқалардан көмек, ... ... ... ... реакция ретінде ере береді.
Жауаптардың дұрыстығы, әлеуметтік кемелденушілік, әлеуметтік
конфоризм, өзіндік және ... ... ... және ... ара ... ... Ең алдымен жауаптардың сенімділігін анықтаймыз. Сенімділік индексі /СИ/.
Егер зерттелушінің өз-өзін ... биік ... ... ... ... ... онда бұл да жауаптардың сенімділігін көрсетеді.
ал, ... ... ... коэффициенті 35 %-дан төмен болып,
СИ = 0 болған жағдайда оның ... ... ... сай ... Белсенді қасиеттер жиынтығын есептейміз /А/. Ол 3, 4, 5, 6 шкалалардың
қосындысынан тұрады. А = А1 + А2 + ... ... ... ... ... /Р/. Оны 7, 8, 9, ... ... арқылы шығарамыз. Р = Р1 + Р2...
• А мен Р ... ... А ... ... мәні әлеуметтік
кемелденушілікті, бейімдеушілікті көрсетеді. Ал, егер Р көрсеткіші А-дан
артық болып шықса, онда ол ... және 7-ші және ... ... көрсетеді.
• Өзін-өзі бағалау интенсивтілігі коэффициентін шығарамыз:
• Өзіндік бағалау ... ... ... және жеке ... ... сапалы түрде сезінуді сипаттайды.
2. К. Томастың қайшылықты жүріс-тұрыс стилін анықтау әдістемесі.
К. Томас қайшылықты жүріс-тұрыс ... 5 ... ... ... ... ... ... және бақталастық.
Ынтымақтастық стилі –адамның іс-әрекеттегі жетістікке жетуіндегі
белсенділікке талпынуымен ... ... ... ... ... өзінің қызығуына қарағанда қайшылықты пікірлерден қашып, көбіне қарым-
қатынас серіктестерінің пікірлерін ескереді.
Келісім стилі – ... адам ... ... ... ... қалыптылыққа жетуге ұмтылады, олардың пікірлерімен
санаса отырып, өз жағына ... ... ... – қойылған мақсатты жүзеге асыруда жауапкершіліктен,
жазадан қорқады, өз бетінше шешім қабылдағысы келмейді, іс-әрекетте ... ... ... стилі – топпен қарым-қатынас мақсатында оң нәтижеге жетуге
қызықпайды, ... ... Бұл ... ... ... және жауапкершіліктен қашуға тырысады.
Бақталастық стилі – келесі жағдайларда эффиктивті болып келеді:
- сіз белгілі бір ... ... ... сіз үшін өте ... шешімді тез қабылдау қажет;
- сіз үшін жоғалтатын ешнәрсе жоқ, басқа таңдау жолы жоқ;
- сіз неғұрлым тез шешім ... ... ... ... ... сіз ... емес ... қабылдауыңыз керек және сізде билік бар.
Қашу стилі келесі жағдайларда:
- шиеленісушілік өте жоғары және оны төмендету қажет жағдайда;
- сіз үшін шығын ... емес және өз ... ... ... сіз үшін қиын күн ... сіз ... ... келеді;
- ситуация сізге пайда әкелмейтінін білесіз;
- сізде билік аз;
- ... ... ... көп ... ... стилі:
- болған жағдайда сізді ерекше толғандырады;
- сіз жақсы қарым-қатынасты сақтағыңыз келеді;
- шындық сіздің жағыңызда емес;
- сізде билік аз және жеңіске ... ... ... ... шешу екі жақ үшін де ... сіздерде тығыз, өзара байланысты қатынас бар;
- сізде мәселелермен жұмыс істеуге уақытыңыз бар;
- өз ... ... ... ... ... тең ... ... стилі:
- екі жақта бірдей билікте;
- сіз шешімді тез алғыңыз ... сіз ... ... ... сіз ... ... пайданы пайдаланғыңыз келеді;
- сіз жақсы қарым-қатынасты сақтағыңыз келеді;
- алдын ала қойылған мақсатыңызды өзгерте аласы.
Басқа тәсілдер нәтижесіз болғанда К. ... ... ... ... ... формаларының әр вариантын сипаттаған. Бұл жерде адамның
қайшылықты жағдайдағы жүріс-тұрысының варианттары ... Әр ... 30 ... ... ... әрқайсысынан өзіне сай келетін
тұжырымды таңдауы керек.
Әр шкала бойынша таңдалған ... саны ... сол ... жағдайдағы жүріс-тұрыс тенденциясы көрінеді. Сұрауда берілген 5
шкала (бақталастық, ынтымақтастық, келісім, қашу, ... ... тура ... ... ... ... ... алынған саны
өзара салыстыра отырып зерттелушілердің талас жағдайдағы ... ... оның ... ... анықтауға көмектеседі.
3. Марион Снайдердің қарым-қатынаста өзін-өзі бақылауды бағалау әдістемесі
Мақсаты тұлға аралық ... ... ... ... арналған мына он сөйлемге назар ... ... Онда ... реакция түрі көрсетілген. Сол жауаптарды өздеріңізге байланысты
дұрыс немесе дұрыс емес деп ... ... – «Вң ... ... ал
дұрыс еместі – «Нң әрпімен белгілеңіз. Әдістеменің мәліметтерін өңдеуде
мына жауаптарға 1 балл берілген «Нң ... ... №1, №5, №7 ... қалғанның бәріне «Вң әрпіне беріледі.
0-3 балл – төменгі ... ... ... ... мінез-
құлқыңыз тұрақты және жағдайларға ... ... ... жоқ ... ... ... ... ашыла аласыз, осыған орай Сіздің
тік сөйлеуіңізге байланысты кейбір адамдар Сізді ... деп ... балл – ... ... ... туралы айтады. Сіз шынайысыз,
бірақ өзіңіздің эмоционалды күйіңізде ұстамдылық жеткіліксіз, бірақ та
өзіңіздің мінез-құлқыңызды сыртқы орта ... ... балл – бұл ... бақылаудың жоғарғы деңгейін көрсетеді.
Сіз әр түрлі рөлге тез түсе ... ... ... оңай бейімделе
аласыз, қоршаған орта алдында өзіңізді жақсы сезінесіз және ... ... көре ... ... барысы және мәліметтердің өңделуі мен статистикалық-сапалық
талдауы.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен ... орай ... ... сандық және сапалық ... ... ... ... ... әр әдістеме бойынша топтық (бақылау, ... ... ... ... ... ... ... айқындау.
3. Зерттеу болжамын дәлелдеу мақсатында 2 топтың қарым-қатынас стильдері
арасындағы айырмашылықты көрсету.
Мұндағы басты мақсатымыз ... тобы мен ... ... ... ... ... пайда болатын шиеленістерді шешуге тікелей
әсер ететіндігі туралы болжамымызды дәлелдеу.
№ 1 кесте Т. Лири әдістемесі бойынша ... ... ... |І |ІІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Бейімделу ... ... ... ... ... |Ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Келісім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Қашу ... ... ... ... өңдеудің келесі кезеңінде қарым-қатынас стильдері ... сай ... шығу ... арасында өзара тәуелді байланыстың
эмпирикалық дәрежесін айқындаймыз.
Студенттер ... ... ... мен шиеленсітік жүріс-
тұрыс стилі арасында байланыс барлығын зерттейтін юболжамды ... ... осы 2 ... ... ... ... анықтау үшін
Спирменнің рангылы корреляция Р ... ... ... ... R ... ... ... рангылы корреляцияны анықтау үшін
бізге 2 қатар сандық нәтижелер керек.
Басында көрсеткіштер әрбір қасиеттері бойынша жеке ... ... ... кіші ... кіші ранг ... ... соң ... 2 қасиет бойынша алынған рангтар арасындағы айырмашылықтар
саналады. Сонымен ... ... ... квадраты алынып, олар
қосылып Спирмен ... ... ... анықтайтын формулаға
қойылады.
Rs = 1 - Мұндағы d - әрбір зерттелушінің қасиеттер бойынша 2
рангтар ... ... N – ... көрсеткіштер яғни
зерттелушілер саны. Егер эмпирикалық мәні критикалық мән ... ... одан асып ... корреляция дұрыс.
Бұл үшін қарым-қатынас стилдерін айқындайтын Т.Лири әдістемесінің
реалды және ... ... ... байланыс дәрежесін
айқындаймыз.
№ 4 ... Т. Лири ... ... ... тобы ... ... ... № |І |ІІ |ІІІ |ІV |V |VІ ... |8 |6 |10 |6.5 |- 2 |4 ... |6 |3.5 |8 |4 |- 2 |4 ... |64 |3.5 |7 |2.5 |- 1 |1 ... |4 |1 |6 |1 |- 2 |4 |
|V |5 |2 |7 |2.5 |- 2 |4 ... |7 |5 |9 |5 |- 2 |4 ... |9 |7 |10 |6.5 |- 1 |1 ... |10 |8 |11 |8 |- 1 |1 ... | |36 | |36 | |23 ... ... ... ... ... ... өзара
байланыстың статистикалық мәнділігін тексереміз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... мәнін анықтаймыз, n = 8 (В. Урбах )
0. (P ≤ 0.05)
rskp = {
0. (P ≤ ... ... ... ... және идеалды көрсеткіштерінің арасында
байланыс бар және корреляциясы статистикалық мәнділік деңгейіне жетеді.
№ 5 кесте Т. Лири әдістемесі ... ... тобы ... топтық
мәліметтері.
а) Реалды көрсеткіштері
|Октанта № |І |ІІ |ІІІ |ІV |V |VІ ... |10 |6 |11 |8 |- 1 |1 ... |9 |4 |7 |4 |2 |4 ... |8 |2 |6 |3 |2 |4 ... |6 |1 |3 |1 |3 |9 |
|V |9 |4 |5 |2 |4 |16 ... |9 |4 |8 |5 |1 |1 ... |11 |7,5 |10 |6,5 |1 |1 ... |11 |7,5 |10 |6,5 |1 |1 ... | |36 | |36 | |37 ... ... рангілік корреляция коэффициенті арқылы эмпирикалық
мәндердің статистикалық мәнділігін тексереміз
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs критикалық мәнін n = 8 анықтаймыз (В. Урбах )
(P ≤ 0.05)
rkp = {
(P ≤ 0.01) яғни ... ... ... ... ... арасындағы өзара байланыс дәрежесі өте әлсіз және
оның корреляциясы статистикалық ... ... ... ... ...... тобындағы қарым-қатынас стилі мен шиеленістен шығу жолдарын
таңдау арасында байланыс жоқ.
Н1 – Студенттер тобындағы қарым-қатынас стилі мен шиеленістен шығу ... ... ... ... 6 кесте Қарым-қатынас стилі мен конфликтен шығу ... ... ... (Т. ... К. Томас әдістемесі)
|№ |Іскерлік |Ранг ... ... |d |d2 |
| ... | ... | | | ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |10.5 |110.5 ... |5 |5.5 |5 |4.5 |1 |1 ... |6 |10.5 |7 |16 |5.5 |30.25 ... |5 |5.5 |7 |16 |- 10.5 |110.25 ... |8 |19 |6 |9.5 |3 |9 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |5 |5.5 |3 |1.5 |4 |16 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |6 |10.5 |7 |16 |1 |1 ... |4 |1.5 |5 |4.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |2.5 |6.25 ... |11 |25 |8 |22 |3 |9 ... |7 |15 |7 |16 |- 1 |1 ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |6 |9.5 |5.5 |30.25 ... |8 |19 |7 |16 |3 |9 ... |4 |1.5 |6 |9.5 |- 8 |64 ... |5 |5.5 |4 |2 |3.5 |12.25 ... |6 |10.5 |7 |- 16 |- 5.5 |30.25 ... |7 |15 |6 |- 9.5 |- 5.5 |30.25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |8 |19 |8 |22 |3 |9 ... |6 |10.5 |7 |16 |- 5.5 |30.25 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 |
| | |325 | |325 | |558 ... ... ... корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = 0.79
ә) Таблица бойынша rs критикалық ... ... (В. ... (P ≤ ... = ... (P ≤ 0.01) яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: Студенттердің тұлғалық эмоциялық ерекшеліктеріне сай ... ... мен ... шығу ... ... ... бар.
№ 7 кесте Қарым-қатынас стилі мен ... шығу ... ... анықтау (Т. Лири, К. Томас әдістемесі)
|№ ... ... ... |Ранг |d |d2 |
| ... | | | | | ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |12,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |0,5 |0,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |- 1 |1 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |12,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |4 |5 |7,5 |56,25 ... |6 |5,5 |4 |5 |- 0,5 |0,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |- 0,5 |0 ... |5 |5,5 |5 |15 |9,5 |90,25 ... |7 |18 |5 |15 |3,5 |9 ... |4 |2 |5 |15 |- 13 |169 ... |6 |12,5 |5 |15 |- ... ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |45 |5 |7,5 |56,25 ... |3 |1 |4 |5 |- 4 |16 ... |5 |5,5 |4 |15 |0,5 |0,25 ... |8 |21,5 |8 |25 |3,5 |1 ... |10 |25 |7 |24 |1 |56,25 ... |6 |12,5 |4 |5 |7,5 |12,25 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |9 ... |7 |18 |5 |15 |3 | 169 ... |7 |18 |4 |5 |13 |6,25 ... |9 |24 |6 |21,5 |2,5 |90,25 ... |5 |5,5 |5 |15 |- 9,5 |0,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |- 0,5 |7945 ... | |325 | |325 | |90,25 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = 0.70
ә) Таблица бойынша rs ... ... ... (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... Н1 ... ... ... ... ерекшеліктеріне сай олардың
қарым-қатынас стилдері мен шиеленістен шығу жолдарын ... ... ... 8 ... М. Снайдердің қарым-қатынаста өзін-өзі бақылауын ... ... ... ... ... тобы ... тобы ... |2 |0 ... |3 |0 ... |3 |2 ... |2 |0 ... |4 |5 ... |4 |6 ... |4 |5 ... |4 |8 ... |5 |7 ... |5 |6 ... |5 |8 ... |5 |5 ... |6 |5 ... |6 |2 ... |6 |6 ... |6 |6 ... |5 |2 ... |5 |2 ... |4 |4 ... |6 |6 ... |4 |5 ... |7 |5 ... |7 |5 ... |8 |2 ... |7 |1 ... | | ... ... ... қарым-қатынаста өзін-өзі бақылауын
анықтауға арналған әдістеме бойынша алынғн мәліметтердің сапалығын ... ... салу ... ... ... ... қарым-
қатынаста өзін-өзі бақылауының 3-деңгейін анықтайды.
1) қарым-қатынаста өзін-өзі бақылауының жоғары ... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста өзін-өзі бақылауының төменгі деңгейі.
Бұл әдістеме бойынша зерттелушілердің қарым-қатынас барысында өзін-өзі
бақылау деңгейі, бірінші зерттеу тобына норма деңгейі ... ... яғни бұл ... ... ... шыншыл ашық және өздерін
эмоционалды ұстамсыздық қасиеттерін білдіреді. Өз мінез-құлқы ... ... ... отырады. Ал екінші бақылау тобында қарым-
қатынаста өзін-өзі бақылауы төменгі деңгейді ... ... ... ... ... мәліметтердің
статистикалық есептеу арқылы анықтау мақсатымен эксперименттік ... ...... ... шығу стильдері мен қарым-қатынаста өзін-
өзі бақылауын бағалау көрсеткіші арасында өзара байланыс жоқ.
Н1 – зерттелушілердің шиеленістен шығу ... мен ... ... ... ... көсеткіші арасында өзара байланыс бар.
№ 9 кесте. Зерттеу тобының әдістемелер көрсеткіштерінің ... ... (М. ... К. ... ... |К. ... |Ранг |М. Снайдер ... |d |d2 |
| ... | ... | | | ... |5 |5 |7 |18,5 |- 13,5 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |6 |12,5 |4 |16 ... |9 |23 |6 |12,5 |10,5 ... |7 |16,5 |6 |12,5 |4 |16 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |12,5 |- 7,5 |56,2 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |3,5 |12,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |8 |16,5 |7 |18,5 |2,5 |6,25 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |11 |25 |8 |23 |2 |4 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 | 4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |12,5 |7,5 |56,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |- 3,5 |12,25 ... | |325 | |325 | |621 ... Спирменнің рангілік корреляциясының формуласына саламыз
rs = 1 - = 1 - = 1 - = 0.77
ә) Таблица бойынша rs критикалық ... ... (В. ... (P ≤ ... = ... (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... ... Н1
қабылданады.
Жауап: Студенттердің тұлғалық эмоциялық ерекшеліктеріне сай олардың
қарым-қатынас ... мен ... шығу ... ... ... ... 10 ... Бақылау тобындағы қарым-қатынас стилі мен өзін-өзі бақылауын
бағалау көрсеткіштері арасындағы байланысты ... |К. ... ... |М. Снайдер |Ранг |d |d2 |
| ... | ... | | ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 8,5 |72,25 ... |4 |2,5 |5 |12 |- 11,5 |132,25 ... |6 |11,5 |4 |2 |9,5 |90,25 ... |7 |16,53 |5 |12 |4,5 |20,25 ... |5 |5,5 |4 |2 |3,5 |12,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 2 |0,25 ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 6,5 |4 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 0,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |4 |2,5 |5 |12 |- 11,5 |132,25 ... |3 |1 |4 |2 |- 1 |1 ... |10 |25 |6 |22,5 |2,5 |6,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |9 |24 |7 |25 |- 1 |1 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 2 |4 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 | ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |7 |16,5 |5 |12 |- 4,5 |20,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |- 8,5 |72,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 ... | |325 | |325 | |840 ... ... ... корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = 0.68
ә) Таблица бойынша rs критикалық ... ... (В. ... (P ≤ ... = ... (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... Н1 қабылданады.
Жауап: Студенттердің тұлғалық эмоциялық ерекшеліктеріне сай олардың
қарым-қатынас стилдері мен ... шығу ... ... ... ... ... келесі кезеңінде Розенбаумның Q – критерийін
пайдалана отырып, зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... барлығы туралы зерттеу
болжамын дәлелдеу жұмыстарын жүзеге асырамыз.
№ 11 кесте Т. Лири ... ... ... ... анықтау
|Зерттеу тобы ... тобы ... |3-ші ... көрсеткіштері |№ |3-ші шкала ... ... |7 | | | ... |7 | | | ... |7 |S1 | | ... |7 | | | ... |7 | |1. |7 ... |7 | |2. |7 ... |6 |3. |6 ... |6 |4. |6 ... |6 |5. |6 ... |6 |6. |6 ... |6 |7. |6 ... |6 |8. |6 ... |6 | | ... |6 | | ... |6 | | ... |6 | | ... |6 | | ... |5 |9. |5 ... |5 |10. |5 ... |5 |11. |5 ... |5 |12. |5 ... |5 |13. |5 ... |5 |14. |5 ... |5 |15. |5 ... |5 |16. |5 |
| | |17. |5 |
| | |18. |5 |
| | |19. |4 | |
| | |20. |4 | |
| | |21. |4 | |
| | |22. |4 |S2 |
| | |23. |4 | |
| | |24. |4 | |
| | |25. |4 | ... ... ... ... жоғарғы мәндерді және 2-қатардағы төменгі
мәндерді анықтап S1 - S2 деп белгілейміз. S1 = 6. S2 = ... Qэмп ... ... мына ... ... ... = S1 + S2 = 6+7 = 13
в) Таблица бойынша Q – ... ... ...... = {
(P ≤ 0.01) ... Н0 теріске шығарылып Н1
қабылданады.
Жауап: Студенттер тобындағы (гуманитарлық және техникалық мамандықтар)
қарым-қатынас стилдері мен ... шығу ... ... ... ... 12 ... Зерттелушілердің қарым-қатынас айырмашылығын анықтау.
|Зерттеу тобы ... тобы ... |7-ші ... көрсеткіштері |№ |7-ші шкала көрсеткіштері |
|1. |8 | | | ... |8 | | | ... |8 |S1 | | ... |8 | | | ... |8 | | | ... |8 | | | ... |7 | | | ... |6 |1. |6 ... |6 |2. |6 ... |5 |3. |6 ... |5 |4. |5 ... |5 |5. |5 ... |5 |6. |5 ... |5 |7. |5 ... |5 |8. |5 ... |4 |9. |5 ... |4 |10. |4 ... |4 |11. |4 ... |4 |12. |4 ... |4 |13. |4 ... |4 |14. |4 ... |4 |15. |4 ... |4 |16. |4 ... |3 |17. |3 ... |3 |18. |3 |
| | |19. |3 |
| | |20. |3 |
| | |21. |3 |
| | |22. |3 |
| | |23. |3 |
| | |24. |2 | |
| | |25. |2 |S2 ... ... ... ... ... мәндерді және 2-қатардағы төменгі
мәндерді анықтап S1 - S2 деп белгілейміз. S1 = 7 S2 = ... Qэмп ... ... мына формула бойынша есептейміз.
Qэмп = S1 + S2 = 7+2 = ... ... ... Q – ... ... ... ≤ 0.05)
Qkp = {
(P ≤ 0.01) яғни мұнда Н0 ... Н1 ... ... ... ... және ... ... стилдері мен шиеленістерден шығу жолдары арасында елеулі
айырмашылық бар.
№ 13 кесте.Зерттелушілердің қарым-қатынас айырмашылығын анықтау.
|Зерттеу тобы ... тобы ... |6-шы ... ... |№ |6-шы ... ... |
|1. |11 | | | ... |10 | | | ... |10 |S1 | | ... |10 | | | ... |10 | | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 |1. |9 ... |9 |2. |9 ... |9 |3. |9 ... |9 |4. |8 ... |8 |5. |8 ... |8 |6. |7 ... |8 |7. |7 ... |8 |8. |7 ... |8 |9. |7 ... |7 |10. |7 ... |7 |11. |7 ... |7 |12. |6 ... |7 |13. |6 ... |6 |14. |6 ... |6 |15. |6 |
| | |16. |6 |
| | |17. |6 |
| | |18. |6 |
| | |19. |5 | |
| | |20. |5 |S2 |
| | |21. |5 | |
| | |22. |5 | |
| | |23. |5 | |
| | |24. |5 | |
| | |25. |5 | ... ... бойынша 1-қатардағы жоғарғы мәндерді және 2-қатардағы төменгі
мәндерді анықтап S1 - S2 деп белгілейміз.S1 - 5 S2 - ... Qэмп ... ... мына ... бойынша есептейміз.
Qэмп = S1 + S2 = 5+7 = 12
Яғни,Н0 терістеліп, Н1 ... ... ... (гуманитарлық және техникалық мамандықтар)
қарым-қатынас стилдері мен ... шығу ... ... ... бар.
Зерттеу мәліметтерінің сапалық психологиялық талдауы
Т. Лиридің әдістемесі арқылы жүргізілген эксперименттік зерттеу
нәтижелерін ... ... ... және ... байланысты талдап
қарстыруға болады.
а) Зерттеу тобындағы студенттердің көрсеткіштерін талдау.
Мұнда негізінен барлық көрсеткіштер 4-10 аралығында, яғни ... ... ... Тенденциялардың ешқайсысынан дезадативті,
конфликті зонаға өту ... ... ... ... ... белгілерін,
тәуекелсіздікке ұмтылысын және топтық қарым-қатынасында жауапкершілікті
ал білу, өзгелер үшін іс-әрекетке қабілеттілікті көрсетеді (8).
2) Өзіне сенімділік; мұндағы көрсетікштер ... ... ... ... өз ... ... ... әрекетке қабілеттілікті көрсетеді.
3) Талапшылдық – қатыгездік. Бұл көрсеткіштерде аралық қалыпты ... Топ ... ... бір-біоіне деген талапшылдық,
жауапкершілікті қарым-қатынастағы өзара симпатияны көрсетеді (6).
4) Бірбеткейлік – қыңырлық. Көрсетікштер деңгейі ... ... ... ... – конформистік. Топтың жалпы көрсетікштері ... ... ... Топ ... ... ... сын ... қарым-қатынаста қарапайымдылық басым.
6) Сенгіштік – тәуелділік. Мұндағы көрсетікштер топ мүшелерінің бір-бірін
силауға, алғыс сезіміне бейімділігін және серіктестеріне қуаныш силауға
дайындылығын ... ...... ... ... ... ... Мұндағы көрсеткіштер топтағы өзара көмекке дайындылық,
зейінділік қарым-қатынаста демократиялық стильге сай келеді.
8) Қамқоршылдық – риясыздық. Көрсеткіштер топ ... ... ... ... ... ... ... жағдайын
көрсетеді. мәліметтерді ... ... ... ... реалды және идеалды ... ... ... ... ... Бұл ... ... байланыстар өте жоғары. Және рангілік реті бойынша сәйкес
келеді. Бұдан мынадай тұжырым жасауға болады. ... ... ... ... ... ... ... пен түсіністікке негізделген
және топтағы психологиялық ахуал жағымды оң позицияда ... ... ... жеке ... ... сапаларымен қоса мамандыққа даярлық
барысында алған білімдер мен іскерліктердің мамандыққа сай ... ... ... тобы ... ... ... топта көрсеткіштердің көпшілігі дезадаптивті-конфлкті зонаға
жақын орналасқанын байқауға болады.
1) Тенденция көрсеткіштері – ... ... ... ... ... ... ... топтағы ортақ пікірмен санаспау, өзіне сенімділік
кейбір жағдайлардағы эгоизм көрінісін байқауға болады.
3) Тенденция көрсеткіштері потенциалды ... ... ... ... Бұл сыншылдықты, топтық қарым-қатынастағы серіктестің
қатесіне төзбеу, өз пікіріне ғана сүйену.
4) Тенденция көрсеткіштері ... ... ... (3). ... ... ... зерттеу процесіне деген
сенімсіздіктен болуы мүмкін.
5) Тенденция көрсеткіштері ... ... ... ... Бұл
топтағы студенттердің қарым-қатынастағы тұйықтық-ұялшақтық және ... ... ... ... ... көрсеткіштері қалыпты потенциалды зонада орналсқан. Топтағы
адамдардың сыртқы өзара силастығын білдіреді.
7) Тенденция көрсеткіштерінің жоғары орналасуы ... ... ... басымдылық, конформизм, тәуелділікті бір-бірінің
ықпалына шектен тыс көнгіштікті көрсетеді.
8) Тенденция көрсеткіштері конфликті зонада орналасқан. Топтағы адамдардың
қарым-қатынас ... тек ... ғана ... өзгелерге сын көзбен
қарау, кешірімсіздік қайырымдылық сезіміне құлықсыздықты көрсетеді.
реалды және ... ... ... ... ... ... көрінуі топ мүшелерінің нақты қарым-қатынас ситуацияларын
дұрыс бағалай алмау, аз көңіл аудару және нұсқауға ... ... ... мүмкін. Эксперименттік зерттеу ... ... ... ... ... болуы әлеуметтік жағдайлар
мен қатар әрбір дара азаматтың тұлғалық-эмоциялық ерекшеліктері ... ... ... ... мен ... ... байланысты.
Зерттеу барысында топтық қарым-қатынасты түрлі мамандық салалары
байланыстырып ... ... ... ... ... жүргізу кезінде студенттер тобындағы қарым-қатынас стиліне
мамандыққа ... ... ... мен ... ... баса ... ... Психологиялық қарапайым іскерліктер
білімдердің топтағы психологиялық климатты жақсарту, ... ... түсу және ... ... ... ... жетудегі ықпалы ескеріледі. Осы ... ... ... ... келелі мәселелердің бірі – қоғамдағы жеке адам
аралық қарым-қатынастың ... ... ... аша ... мәліметтері бізге мынадай тұжырым жасауға мүмкіндік береді
Зерттеу тобында ... ... ... өзара силастық пен
түсіністікке негізделген және топтағы психологиялық ... ... ... ... Бұл жерде олардың жеке адамдық қасиет сапаларымен қоса
мамандыққа даярлық барысында алған білімдер мен ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас кезінде тек өзіне ... ... сын ... ... ... қайырымдылық сезіміне
құлықсыздықты көрсетеді. Реалды және идеалды көрсеткіштердің арасындағы
алшақтық, кейде теріс бағыттылықтың көрінуі топ ... ... ... ... ... бағалай алмау, аз көңіл аудару және нұсқауға
неқұрайдылықтың да себебі болуы мүмкін. Алайда ... ... ... ... бұл айырмашылық елеулі дәрежеде көрінбейді. Бақылау
тобында ... ... ... басым көрінеді.
Зерттеу мәліметтерін математикалық статистика әдістері арқылы өңдеу
кезінде ... және ... ... ... ... қарым-қатынас
стилдері мен шиеленістерді шешу стилдері арасында маңызды айырмашылықтар
бар екені ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарында түрлі
салалар бойынша дайындалып жатқан болашақ маман иелерінің өз ... ... ... қатар, өзі мүше болып отырған қоғамдық топтағы қарым-қатынас
жағдайларына ... топ ... ... түсіністікке жетуде
психологиялық механизмдердің маңызын ... ... ... мен
білімдерді меңгеруі қоғамдық топтардағы қарым-қатынастың тұрақты алғышарты
болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ:
Адам эмоцияларын ... ... ... ... ... неше ... түстердің гаммасымен
салыстыруға болады. Қанша түс болса , адамда да ... ... ... ... ... өмірін әр түрлі қылады. Осы эмоциялардың
қызметінен ақпараттар әр ... ... ... ... адам ... машиналар ұқсап қалар еді. ... ... мән ... көптеген психикалық процесстерді басқарып отырады.
Кері эмоциялық әсерлер адамның денсаулығына да өз ... ... ... ... ... да эмоциялармен ... ... ... ... да ең ... стадиясы осы
эмоциялардың әсерінен пайда болады. ... ... ... ... ... әр түрлі эмоциялық күйлердің ... ... ... да ... ... ... эмоцияларды болдырмаудың амалдарын қарастырады.
Эмоциялардың күші шексіз. Оның аз интенсивті түрі ... ... ... ... ... ... ... адам санасын
блоктауға дейін апарады. ... ... ... жүруін
басқарып отырады. Мысалы, ... жол ... ... ... ... күні апаттың қалай ... ... ... ,
олар ештеңе де есімде жоқ, ... ... ... ... ... де ... деп ... береді. Міне мұнда біз
эмоциялардың күшін айта ... ... ... өте ... роль ... ... адамдардың ішкі ... ... ... ... ... ... роль ... Мысалы, Додоновтың
еңбектеріндегі әр ... ... ... ... ішкі
эмоциялық күйін жеткізгенде, әр оқып ... адам оның дәл ... ... ... күйді өткізіп жатқаны туралы біле ... ... ... ... ... маңызды
элементтердің бірі болып табылады. Үшіншіден, эмоция ... ... бір ... ... бірі ... ... Әрине эмоциялар
жануарларда да болады, бірақ оларда ... ... ... ... кіші ... ... ол ... органикалық
қажеттіліктерге байланысты болса, адамдарда мұндай қажеттіліктердің
иерархиялары пайда болады.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... Л.С Эмоции и их развитие в детском возрасте. М. 1982 ... ... ... ФМ. ... ... – М., 1984. – Б. 8-87.
3. Вартанян Г.А., Петров Е.С. Эмоции и поведение. Л. 1987 (7-19 ... ... Р.В. ... ... 1 М. 2003. Б. ... ... А.К. Общая психология: Учебник для вузов. – Питер 2004. – Б.
392-454.
6. Гаврилова Т.П. О ... ... ... М. 1984 ... ... Б.И. Эмоция как ценность. – М., 1978. – Б. 23-57, 104-126.
8. Изард К.Е. Эмоции человека. – М., 1980.- Б. 210-397.
9. ... К.К. ... ... и ... ... – М., 1982. – ... Шакуров Р.Х. Психология эмоции: новый подход. // Мир психологии, ... 4, ... ... Н.И. ... сигналы, определяющие выбор жизненного
пути. // Мир психологии, 2002, N 4, с.44-47.
12. ... А.А. ... ... и ... эскиз модели. // Мир
психологии, 2002, N 4, с.48-64.
13. Бездыдько А.В. Книга в эмоциональной ... ... // ... 2002, N 4, ... ... Б.Ж., Нурахметов Д.Н., Ергалиев И.Е., ... ... ... ... 1995г., ... ... ... //Под. ред. А.В.Петровского, М.Г.Ярошевский.
М. 1990.
16. Додонов Б.И. В мире эмоции.- Киев, 1987.
17. ... В.К. ... ... явлении МГУ 1976
18. ... К. ... ... ... ... ... эмоции тексты Под.ред. Вилюнас В.К., Гиппенрейтер ... , ... ... «Основы общей психологииң ... ... ... Б.И. ... как ... Москва, 1978
22. Караван газеті. 2006, №16, 37 бет.
23. Большой ... ... Под. ред. ... Б.Г, Зинченко
В.П., Москва – 2005
24. ... ... А.В., ... М.Г., ... 2002.
25. Фабр Ж. Жизнь насекомых.- Москва, ... ... ... Под. Ред. ... В.В., и др. ... ... Додонов Б.И. Гормоноческое развитие и ... ... ... Л.И. ... ... 1981
28. Ланге К.Г. Аффекты. Спб 1890.
29. Изард К.Е. «Эмоции человекаң Под ред. ... ... ... ... Я. ... психолгия эмоцииң Москва 1979.
31. Психология: учеб. / В. М. ... С. И. ... и др.; ... А. А. Крылов. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Проспект, 2005.
С. 214—217
32. ... ... ... ... 10 томдық: Психология
ғылымындағы іс-әрекет теориясы. 2 том/Жетекшісі-акад. Ә.Н.Нысанбаев
Алматы «Таймасң баспа үйі, 2005- ... ... О.К. ... мышления. - М.: МГУ, 1984. - 272 с.
34. Лук А.Н. Эмоции и ... ... 1982. 176 ... ... Р.С. Психология: Учебн. Для студ. Высш. Пед. ... ... В
3 ... ... Изд. ... ... Кн. 1: Общие
основы психологии.
36. Маклаков А.Г. Общая психология: Учебник для вузов.- СПб.:Питер,2004.-
с.583.
37. ... С.М. ... ... ... Оқу ... Жауапты ред.
Жақыпов С.М.,-Алматы: Қазақ университеті,2007.-230 б.
38. Анастази А. ... ... / под ред. К.М. ... ... М. ... Измайлов Ч.А., Михолевская М.Б. Измерение в психологии ... ... Е.В. ... ... обработки в психологии. Санкт-
Петербург ... ... ... ... психологического эксперимента.- М.: Изд-во
МГУ, 1982.
42. Мельников В.М., Ямпольский Л.Т. ... в ... ... - М., ... ... психодиагностика / Под ред. А. Бодалева, В. Столина - М., ... ... ... проблемы и исследования / Под ред. К.М.
Гуревича - М., 1981.
45. ... Э.М. ... ... ... ... әдістер.- Алматы, 1999.
46. Суходольский Г.В. Основы математической статистики для ... ... ЛГУ, ... ... З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для
психологов / Под ред. Ю.С. Багимова – Челябинск

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оралман студенттердің құндылықтарын зерттеу әдістері мен мәселелері5 бет
Ойын – психологиялық феномен ретінде7 бет
Әскери ұжымдағы қарым-қатынас35 бет
Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет көрсету8 бет
Жер тобының планеталары жайлы6 бет
Планеталардың түрлеріне жалпы сипаттама8 бет
Психологтың мектепке даярлық тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысы3 бет
Химиялық қауіпті нысандарында төтенше жағдай кезінде алғашқы медициналық көмекті ұйымдастыру12 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь