Дебиторлық берешектер бойынша есеп айырысулар есебі мен аудиті

КІРІСПЕ 3

1 ҰЙЫМНЫҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАРЫ
1.1 Дебиторлық берешек түсінігі және экономикалық мәні 6
1.2 «Энергонадзор» АӨК.і қызметінің сипаттамасы 11
1.3 Ұйымның есеп саясаты 16

2 ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІ
2.1 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық
берешектерінің есебі 22
2.2 Есепті сомалар бойынша дебиторлық берешектер есебі 30
2.3 Дебиторлық берешектер есебін автоматты түрде жүргізу 42

3. ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІНІҢ АУДИТІ
3.1 Дебиторлық берешектер есебі аудитінің ұйымдастырылуы 46
3.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
дебиторлық берешектерінің аудиті 50


ҚОРЫТЫНДЫ 68

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИТТЕР ТІЗІМІ 71

ҚОСЫМШАЛАР 73
Қазіргі заманда әрбір Қазақстан азаматы үшін экономика нарықтық жолға түсіп, тек нарық заңына сәйкес қызмет атқаратыны құпия емес. Нарықтық қатынас жағдайында экономикалық қызметтің ортасы - бүкіл экономиканың негізі болып келетін ұйымға аударылды. Нарықтық қатынасқа көшу, жекешелендіру үрдісі, экономиканы басқару құрылымының өзгеруі салалық министрліктердің жойылуы және осыған қатысты бақылау жүйесі ұйымының тәуелсіз өркендеуіне, дамуына үлкен септігін тигізді. Нарықтық жағдайда және нақты бәсекелестікте мемлекеттік органдардың, ұйымның қаржылық жағдайына араласуы шектеулі болып келеді. Ұйымның шаруашылық субъект ретінде статусының күшеюі, ұйымға көптеген қаржылық және өндірістік сұрақтарды өздігінен шешуге мүмкіндік береді. Бұл мәселелерді шешу көбінесе бухгалтерлік есеп пен экономикалық ақпарат негізінде құрылған. Ол міндетті түрде нақты, шынайы болуы қажет. Осы ақпарат капитал нарығының жұмысының тиімділігін арттырып, қолданған экономикалық шешімдердің нәтижелерін болжауға мүмкіндік береді.
Нарықтық қатынастар жағдайында ұйымдардағы бухгалтерлік есептің маңызы ерекше зор. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп жұмысы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік жөніндегі», «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер жөніндегі» Қазақстан Республикасының заңдарына және халықаралық немесе ұлттық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес, бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспары мен ұйымның есеп саясаты негізінде жүзеге асырылады.
Әлемдік дағдарыстық экономикалық қатынастар орныққан қазіргі жағдайда да жеке ұйымның алатын орны ерекше. Дағдарыстық жағдай тек бір ұйым көлемінде ғана емес жалпы бір ел ішінде, немесе бірнеше елдер арасындағы қарыз қаражаттарының есебін жүргізуде, қарыздардың уақыттылы және толық көлемде қайтарылуы мәселелерінде ерекше мұқияттылықты талап етеді. Осындай қатынастар жағдайында ұйымдар үшін өз өнімдерін, тауарлары, жұмыстары мен қызметтерін өткізуге жағдай жасаулары қажет. Яғни, келісім-мәмілелерін жасау барысында қарыз алушының төлем қабілеттілігін айқындап алған жөн. Кез-келген қате ұйымның қаржылық жағдайына нұқсан келтіруі мүмкін.
Жоғарыда айтылғандай, ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына дебиторлық берешектердың айналымы жатқызылады. Дебиторлық берешек соған байланысты алынатын табыс сомасы танылған жағдайда ғана анықталады. Дебиторлық берешектер сатылған өнімдер мен тауарлардың құнынан баға жеңілдіктерін және қайтарылған тауарлар құнын алып тастағандағы қалдық сома бойынша есептеледі. Ұйымдар өз өнімдерін, тауарларын сатқан кезде кейде сатып алушыға баға жеңілдіктерін береді. Ұйымдардың мұндай қадамға баруының басты себебі сатып алушыларды қызықтыру арқылы сатылатын өнім көлемін ұлғайту болып табылады.
1. . Қазақстан республикасының Азаматтық кодексі (жалпы бөлім). -Алматы: Юрист, 2003.
2. . Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» 2007 жылғы 28 ақпандағы №235-ІІІ Заңы.
3. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы, 2007ж. (өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып)
4. Салық кодексі. Салықтар және басқа да бюджетке тиісті міндетті төлемдер. -Алматы: Юрист, 2003.
5. Бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспары және шоттар коррепонденцияларының типтік үлгілері (ҚР Қаржы Министрлігінің бұйрығы, 23.0.69. 2007)
6. Қазақстан Республикасы үкіметі қаулысымен бекітілген «Мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің жұмысшыларының, Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттарының Қазақстан Республикасы аумағындағы қызметтік іс-сапары жөніндегі» Ереже , 22.09.2000ж.№1428.
7. Кодекс этики профессиональных аудиторов и международные стандарты аудита, 2001 г М:МЦРСБУ,2002
8. Абленов Д.О. Аудит негіздері: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005ж
9. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. «Аудит». Алматы 2006
10. Баймұханова С. Б. Қаржылық есеп. Алматы Қазақ университеті, 2005ж.
11. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004ж,
12. Ержанов М.С. Аудит-1. -Алматы, 2005ж.
13. Грей С., Нидлз Б. Финансовый учет: Глобальный подход. Редакторская группа корпораций «Прагма» - Бишкек, 2007.
14. Кеулімжаев Қ.К., Тулегенов Э.Т., Байдаулетов М.Б., Құдайбергенов Н.А. Субъектінің қаржы-шаруашылық қызметі бухгалтерлік есеп шоттарының корреспонденциясы. Алматы: - Экономика, 2001ж.
15. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. -Алматы, Экономика, 2005ж.
16. Нидлз Б., Андерсон X., Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского учета. Пер. с англ. под ред. Соколова Я.В. Мәскеу: - Финансы и статистика, 2002ж.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. Алматы: - Центраудит - Қазахстан, 2003ж.
18. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы: Экономика,2005.
19. Султанова Б.Б. Салық есебі Алматы: Экономика, 2008
20. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000г.
21. Хорнгрен Ч.Т., Дж. Фостер. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект. Мәскеу: - Финансы и статистика, 2000ж.
22. Энтони Р., Рис Дж. Учет: ситуации и примеры. Мәскеу: - Финансы и статистика, 1999ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Есеп және аудит кафедрасы
Диплом жұмысы
ДЕБИТОРЛЫҚ ... ... ЕСЕП ... ... МЕН ... курс ... ... жетекші,
аға оқытушы
Арыстамбаева А. З.
Норма бақылаушы
Оңдаш А. О.
Қорғауға ... ... PhD ... Н. А.
Алматы, 2010
МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ
3
1 ҰЙЫМНЫҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... түсінігі және ... ... ... ... ... сипаттамасы
11
1.3 ... есеп ... ... ... ... Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық
берешектерінің ... ... ... ... ... берешектер есебі
30
2.3 ... ... ... ... ... ... ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІНІҢ АУДИТІ
3.1 Дебиторлық ... ... ... ұйымдастырылуы
46
3.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
дебиторлық ... ... ... ... заманда әрбір Қазақстан азаматы үшін экономика нарықтық жолға
түсіп, тек нарық заңына ... ... ... ... емес. Нарықтық
қатынас жағдайында ... ... ... - ... ... болып келетін ұйымға ... ... ... ... ... ... басқару құрылымының өзгеруі салалық
министрліктердің жойылуы және ... ... ... ... ... ... дамуына үлкен септігін тигізді. ... ... ... ... ... органдардың, ұйымның қаржылық
жағдайына араласуы шектеулі болып келеді. Ұйымның ... ... ... ... ... ... қаржылық және ... ... ... ... береді. Бұл мәселелерді шешу көбінесе
бухгалтерлік есеп пен экономикалық ақпарат негізінде құрылған. Ол ... ... ... ... қажет. Осы ақпарат капитал нарығының жұмысының
тиімділігін арттырып, қолданған экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің маңызы
ерекше зор. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп жұмысы «Бухгалтерлік есеп және
қаржылық есептілік ... ... және ... ... ... ... ... жөніндегі» Қазақстан Республикасының заңдарына және
халықаралық немесе ұлттық қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мен ұйымның есеп саясаты
негізінде жүзеге асырылады.
Әлемдік дағдарыстық экономикалық қатынастар орныққан қазіргі жағдайда
да жеке ... ... орны ... Дағдарыстық жағдай тек бір ұйым
көлемінде ғана емес ... бір ел ... ... ... елдер арасындағы
қарыз қаражаттарының есебін жүргізуде, ... ... және ... ... мәселелерінде ерекше мұқияттылықты талап етеді. Осындай
қатынастар жағдайында ұйымдар үшін өз ... ... ... ... ... ... ... қажет. Яғни, келісім-мәмілелерін
жасау барысында қарыз алушының төлем қабілеттілігін айқындап алған жөн. Кез-
келген қате ... ... ... нұқсан келтіруі мүмкін.
Жоғарыда айтылғандай, ұйымның қаржы жағдайын ... ... ... берешектердың айналымы жатқызылады.
Дебиторлық берешек соған байланысты алынатын табыс ... ... ... ... ... ... сатылған өнімдер мен тауарлардың
құнынан баға ... және ... ... құнын алып
тастағандағы қалдық сома бойынша есептеледі. Ұйымдар өз ... ... ... ... ... ... баға ... береді.
Ұйымдардың мұндай қадамға баруының басты себебі сатып алушыларды қызықтыру
арқылы сатылатын өнім көлемін ұлғайту болып табылады. ... ... ... ... ... ... берешектеры сомасын қысқартуға
үлкен әсер етеді. Халықаралық тәжірибеде баға ... ... ... ... жеңілдігі термині қатар қолданылады. Өз экономикасын ... ... ... ... ... ... ... жарнама
ретінде қолданылады.
Дебиторлық берешектердың пайда ... ... ... ... өз
қызметкерлерімен есеп айырысуы деп танылады. Себебі, күнделікті басқару-
әкімшілік мақсатта жедел шешілуге тиісті ... үшін өз ... ... тура ... яғни ... іс сапарға жіберу, немесе
өкілдерді күтіп алу ... ... ... ... үш топқа бөлінеді: алынуға тиісті шоттар, алынған
вексельдер және басқалар.
Алынуға тиісті ... ... ... ... көрсеткен
қызметке және ұйымның ақшалай емес активтеріне деген талаптары кіреді.
Дебиторлық ... ... ... шоттарды төлеу мерзіміне немесе
берешекты өтеу күтілетін күніне қарай ағымдық және ұзақ ... ... ... берешек шот-фактуралармен расталады. «Алынған
вексельдер» бабы ресми ... ... ... ... жазу ... ... ... берешектердың
қазіргі нарықтық экономика жағдайында ұйымдастырылуы, есебі мен оны
аудиттік ... ... ... ... ... ... ... алдыға қойылған міндеттер:
1. Дебиторлық берешектер түсінігін ашып, оның түрлерін қарастыру;
2. Дебиторлық берешектердің пайда болу ... ... ... ... ететін факторларды анықтау;
3. Дебиторлардың төлеу мерзімі өтіп кеткен шоттарын зерттеу және
төлету бойынша жасалынатын іс-шараларды ұйымдастыру;
4. Күмәнді ... ... ... ... талап ету.
5. Зерттеліп отырған ұйымдағы дебиторлық берешектердың пайда болуын
анықтап, талдамалы ... ... ... ... ... ... есебінің аудитін ұйымдастыруды қарастыру;
7. Дебиторлық берешектер есебінің аудиторлық тексеру ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мәні қарастырылған. Және де ... ... ... ... келтірілген. Сонымен қатар, ұйымның есеп
саясатында дебиторлық берешектер есебінің қаншалықты қаралғаны көрсетілген.
Екінші бөлім дебиторлық берешектердың ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің бас типтік жоспарының үшінші
бөлімінде орналасқан. Дипломдық жұмыстың бұл бөлімінде ... ... ... ... ... ... берешектер бойынша резервтер»,
еншілес (тәуелді) ұйымдардың берешегі», «Алдағы ... ... ... аванстар» есебінің жүргізілуі туралы ... ... ... ... ... ... бөлім «Дебиторлық берешектердың аудиті» деп аталады және ... ... және ... ... ... циклы шоттарының
өзара байланысы мен ... ... ... ... ... ... орындау бүгінгі Қазақстан Республикасының аумағында қолданылып
отырған заңдылықтар мен нормативтік ... ... ... және ... ... ... ... мен «Энергонадзор» Агроөнеркәсіп
кешенінің нақты мәліметтеріне сүйене отырып ... ... ... ... бойынша 72 бетте орындалған, оның ішінде 15кесте, 4 сурет, 3
қосымша бет бар.
1 ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... берешек түсінігі және экономикалық мәні
Ұйымдардың басқа заңды ... жеке ... ... ... ... ... сондай-ақ аванс ретінде алдын ала төлеген
төлемдері үшін ... ...... ... ... ... деп ... Осы ұйымдарға дебиторлық берешегі бар заңды және жеке
тұлғалар ... ... ... ... уақытына қарай алынуға тиісті
дебиторлық берешектер ағымдағы және алынуға тиісті болып екіге ... ... ... ... ... мен тапсырыс берушілердің дебиторлық
берешегі» бөлімінің шоттарында есептеледі. [8]
Дебиторлық берешектердің негізгі түрлерін келесі ... ... 1. ... ... негізгі түрлері
Суреттен көріп отырғанымыздай, дебиторлық берешектерді жіктеудің
негізгі екі белгісі бар. ... ... ... яғни өтеу ... ... берешектер қысқа және ұзақ мерзімді болып екі ... ... ... бойынша, яғни саудаға қатысына қарай дебиторлық
берешектердің екі түрі пайда болады:
- Саудалық берешек – ұйымның әдеттегі ... ... ... ... мен қызметтер үшін сатып алушылар тарапынан қарыз
сомасы болып табылады.
- Саудалық емес ...... ... ... ... ... жеке ... берілген қарыз, несие, аванстар бойынша пайда
болатын берешек түрі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... ... ... ... қатарында есептеледі. Олардың
қатарына жататындар:
- ... ... ... ... ... ... ... ала
төленген) төлем;
- тапсырылған (берілген) шоттар бойынша ... ... ... ... ... ... тиісті берешектер;
- негізгі шаруашылық серіктестігі мен оның ... ... ... операциялар негізінде туындаған дебиторлық берешектер;
- басқадай дебиторлық берешектер.
Ұйымның балансындағы алынған вексель деп ... ... ... ... ... жеке ... ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми
берешегі ... ... ... тиісті шоттар бойынша берешектер
(дебиторлық берешек) иелік ету құқығымен қоса, заңды ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің қатарына дебиторлық
берешектер айналымы жатады. Дебиторлық берешектер айналымы деп дебиторлық
берешектің есептелген уақыты мен ... ... ... ... ... айтамыз. Ұйымның дебиторлық берешегі оған байланысты кіріс
танылған жағдайда ғана анықталады. Дебиторлық берешектер сатылған ... ... ... баға ... және ... ... ... тастағандағы қалдық сома бойынша есептеледі. Бір жылдам астам уақыт
бойы алынбаған дебиторлық ... ... ... ... берешектер»
болып есептеледі. Дебиторлық берешектің ... ... ... мен ... ... ... ... пайыздар бойынша кіріс көп
жағдайларда ескерілмейді. Ұйымдар өздерінің ... ... ... ... баға ... ... Ұйымдардың бұндай қадамға ... ... ... ... ... арқылы сатылатын тауарларының
көлемін арттыру болып табылады. Сонымен қатар баға ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Халықаралық ... баға ... ... терминімен (сөзімен)
бірге сауда жеңілдігі термині (сөзі) қатар қолданылады. Ұйымдардың сауда
жеңілдігін қолдануының мақсаты баға ... ... ... деп ... ... ... ... әртүрлі сатып алушылар топтары үшін әртүрлі өнім
көлемдерінің бағасын ... деп ... де ... ... сауда
каталогында әдетте тек бір ғана шот-фактуралық баға жазылады. Одан кейін
клиенттер саны мен ... ... ... ... қатысты әртүрлі
жеңілдіктер жарияланады. Мұндай жағдайда тауар бағасы төмендетіледі де ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешектің
мөлшері шот-фактурада көрсетілген сомаға тең болады.
Кей жағдайларда ұйымдар ақшалай жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... ... емес, керісінше төлем
мерзіміне қатысты жеңілдік беріледі. Сатып алушы қаншалықты жылдам ... ... ... пайыз мөлшерінде жеңілдік алады. Осындай
жағдайда бастапқыда дебиторлық берешек пен ... ... ... ... де, ... жеңілдік берілгеннен кейін нақты алынған ақша
қаражаттарының сомасы берілген жеңілдік мөлшеріне азайтылады.
Тауарды қайтару ... ... Бұл ... салалардағы
бәсеке қабілеттілікті қамтамасыз ету үшін қажет болатын жалпы маркетингтік
бағдарламаның бір бөлшегі болып ... ... ... сапасының
төмендігінен немесе тауарлардың ақау болу себебінен сатылған тауарларды
қайтаруға тура келеді. Бұндай тауарларды қайтарып алу ... ... ... ... ... да ұйым сатып алушы заңды ... жеке ... ... ... ... ... мөлшерін қысқарту туралы талабын
қабылдауға келісуіне тура келеді. Әрине аталған жеңілдікті жасау ... ... ... ... ... азайтатындығы сөзсіз. Бұл жағдайда
ұйымның бухгалтериясында жасалынған жеңілдік сомасына:
Д–т: 6030 «Баға шегерімі»
К–т: 1210 «Алынуға тиісті берешектер» түріндегі ... ... ... тауар ұйымға қайтарылған болса, ол үшін жазылатын
бухгалтерлік жазу мына түрде бейнеленеді:
Д–т: 6020 ... ... ... 1210 ... ... ... ... актілерде «дебиторлық берешектерді иелік ету
құқықтарымен қоса, заңды құқықтарына байланысты актив деп ... ... ... 21 ... 2007 ... №217 ... сатып алшылардың
ұйым алдындағы міндеттемесі деп ... Яғни ... ... бұл - ... ету ... ... ... құқықтармен байланысты
активте қамтылған болашақтағы экономикалық тиімділік болып табылады.
Мысалы: американдық FASB- пен ... ... ... жасау
бойынша құрылған кеңесі) сәйкес, дебиторлық берешектер активтер ретінде
маңызды үш сипаттамаға ие болады:
- ол, ақша ... ... ... ... өсуіне мүмкіндікті
қамтамасыз ететін (немесе ... ... ... болашақтағы
тиімділікті қамтиды;
- активтер дегеніміз - ұйым басқара алатын ресурстары болып табылады.
Тиімділікке ... ... ... ... ... ... ... немесе оларды алудың заңды дәлелдемелері болуы қажет.
Бір жылдан астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық берешектер ... ... ... мерзімді дебиторлық берешектер» бабына
енгізілуі ... ... ... мына ... ... ... ... құжаттар) пайдаланылады: [3]
№7 Журнал – ордер – 1250 –«Қызметкерлердің ... ... ... ... ... кредиті бойынша;
№8 Журнал – ордер – 1420- «Қосылған құн салығы»- деп аталатын шоттың,
1270- «Алынуға тиісті қысқа ... ... деп ... ... де ... ... ... берешек»- деп аталатын бөлімше ... ... ... бас ... бөлімше шоттарының кредиті бойынша;
№8 Журнал – ордерге қосымша ведомость – ... ... ... ... ... ... ... Журнал –ордер –«Күдікті берешектер бойынша резерв» бас ... ... және ... ... ... бас ... бөлімше
шоттарының кредиті бойынша;
№11 Журнал – ордер «Сатып алушылар және ... ... бас ... ... ... және «Еншілес (тәуелді)
серіктестіктердің дебиторлық берешекы» бас шотындағы бөлімше ... ... ... ... мен қабылдаушы арасындағы есеп айырысулар келісім
шартта көрсетілген талаптарға сай ... ... емес есеп ... шарт ... ... ... ақшалай емес есеп айырысу және құжат айналысы регламенттеледі.
Қазақстан Республикасындағы ақшалай емес есеп айырысулар және ... ... ... ... ... емес есеп
айырысулары және ақшалай аударымдар.
Көрсетілген нормативті құжаттар келісімшартқа тіркеліп қойылады және
банктің келісім ... ... ... мен ... алушының орналасқан жеріне байланысты есеп
айырысуларды бірқалалық және басқа қалалық деп ... ... ... ... есеп айырысуларды бір банк жүзеге асыратын және ... ... ... бір ... ... мен ... арасындағы есеп айырысуларды әртүрлі
пункттерде ... ... ... ... басқа қалалық болып
табылады.
Бір қалалық және басқа қалалық есеп ... ... ... ... есеп айырысу формалары ұсынылады: төлем тапсырыстары, чектер, төлем
талап-тапсырыстары, транспорт және ... жүк ... ... ... ... ... ... есеп айырысу нарықтық экономикада төлем құжаттарының
дамып ... ... ... бұл ... айналымы жолымен берілетін
комерциялық несиенің түрі. Яғни белгілі бір ... ... ала ... және ... ... төлейтіндігі туралы борышқордың ... ... ... ... жеке ... Вексель ұстаушы вексельді
ұстаушы яғни ... ... ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... екі түрі бар жай (соло) және
аудармалы (тратта). Жай вексель оны борышкер жазып береді және оған ... ... ... міндеті ол бірінші сұраған кезде төлем жүргізу.
[10]
Аудармалы вексель бұл вексельде көрсетілген соманы белгіленген мерзімде
ұсынушыға немесе ... ... ... ... ... борышкерге
берген бұйрығы.
Вексельдің келесі реквизиттері болуы керек: вексель аты құжатқа
тіркелген, ... ... ... ... ... кім ... керек, төлем
мерзімі, кімге төленетіннің аты, векселді құру мерзімі мен жері, вексель
берушінің қолы.
Жоғарыда көрсетілген ... бірі ... онда ... ... табылады.
Аудармалы вексельді төлеуші табыстау қолының көмегімен акцептеуге тиіс.
Аудармалы вексель келесі мерзімде төлемге берілуі ... ... бір ... ... ... ... уақытта; белгіленген
күні;
Аудармалы вексель бірнеше экземплярда берілуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... бөлек вексерь ретінде қаралады.
Егер де вексельде оның бір экземплярда берілгендігі ... онда ... оның ... ... ... ... етуі мүмкін. Бұл жағдайда ол
өзінің индосантына сұрауы керек. Индосаттар міндетті түрде экземпляр жасап
беруі керек.
Индоссант ... ... ... ... және одан ... ... қол ... экземплярлар үшін жауапты.
Бір экземплярды акцептеуге жіберген адам басқа экземплярда ол кімде
екенін жазу ... ... ... ... ... ұстаушыға беру керек. Егер
тұлға адам бас тартса онда ұстаушы экземпляр оған берілгендігі туралы иск
береді. Аудармалы ... ... ... ... ... басқа да
жақта төленуге келе береді.
Вексель сомасына сыйақы вексельде көрсетілуі керек, ал ол көрсетілмеген
болса онда ... ... ... ... ... ... ... саналады. Егер вексельде көрсетілген сомма жазбашада
санмен жазылған болса онда ... ... ... жазбаша
жазылған сома дұрыс деп саналады.
Вексель беруші акцепт және төлем үшін де жауапты. Әр вексель егер де ... ... ... ... да ... ... беріледі. Индосамент
вексельдің барлық құқығын аударады. Егер ... ... ... онда
вексель беруші өз атымен немесе басқа бір тұлғаның атымен бланк толтыра
алады және ... ... ... бере ... ... толтырмай және
индосаментті аяқтамай. Индосамент акцепт және төлем үшін ... ... ... жағдай жасалмайтын болса. Ол алдағы индосаментке тыйым салуы мүмкін
бұл жағдайда вексель индосерленген ... ... ол ... емес.
Аудармалы вексельді ұстаушы вексельді ұстаушы болып саналады. Егер
индосаментте «алуға ... ... ... артқан» деген жазулар бар
болса онда вексель ұстаушы барлық құқықтарды орындай алады, бірақ индоситей
алмайды.
Әр бір ... ... ... ... де корсетілмеуі де мүмкін.
Төленуі тиіс вексель бір жыл ... ... ... ... ... Вексель беруші оның уақытын ұзартуы да ... да ... ... ... қысқартуы да мүмкін. Жыл ... ... ... онда ... ... құқығынан айырылады.
Акцепт аудармалы вексельді келесі келесі бетінде «акцептелді» деген
жазуымен белгіленеді. Төлем акцептісі вексель ұстаушыға ондағы ... ... ... береді. Төлеуші акцепт арқылы вексельді уақытында
төлеуді ... ... ... ... ... ... ... шектеулі серіктестігі Алматы
қаласында Нусипбеков көшесі, 84/2 үйде орналасқан. Жарғысы бойынша негізгі
қызметі тауарларды (жұмыстар, қызметтерді) сату ... ... ... ... болып табылғандықтан меншiгiнде оқшауланған мүлкi өз
мiндеттемелерi бойынша жауап бередi, өз атынан мүлiктiк және жеке ... ... ... және жүзеге асырады, мiндеттерге ие болады, ... және ... ... өз ... ҚР ... және ... ... атқарушы билік
органдарының актілерін басшылыққа алады. Ұйым мемлекеттік ... ... ... заңды тұлғаның құқыктары мен міндеттерін алады. [13]
Ұйым толық шаруашылық есеп, өзін-өзі қаржыландыру және өз ... ... ... әрекет ететін дербес шаруашылық бірлік болып табылады.
Өз жарналарын ... ... ... төлемеген серіктестік
қатысушылары оның міндеттемелеріне әрбір ... ... ... құны ... ынтымақтастық міндетімен бөліседі.
Ұйым Қазақстан Республикасының аумағында және шетелде ... ... ... ... ... тұлғалармен бірлестіктерге (одақтарға)
кіруге, сондай-ақ өзге де заңды тұлғалардың қатысушысы болуға құқылы. [16]
Ұйым өз міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... Мемлекет серіктестіктің борыштары бойынша жауап бермейді. Ұйым
мемлекеттің борыштары бойынша жауап ... Ұйым ... ... ... ... ... өз қытысушыларының міндеттемелері
бойынша жауап бермейді.
Ұйымның қатысушылары оның міндеттемелері бойынша жауап бермейді ... ... ... ... ... енгізген салымдар
құнының шегінде тәуекелге барады.
Ұйымның жарғылық капиталы біріктіру жолымен құрылтайшының ... ... және ... ... ... ... ... капиталдың жалпы сомасына қатысы қатысушының үлесі болып табылады
және келесі арақатынаста ақша қаражаты қатысады.
Ендігі кезекте осы ұйымның ... ... ... ... ... ... ... қарастырамыз. Ең алдымен
бухгалтерлік баланс негізінде активтер мен ... ... ... ... ... ... ... 2008-2009 жж арналған баланс активтерін талдау*
теңге есебінде
|Активтер |2008ж |2009ж ... ... |
| | | | ... | | | |і |
| |∑ |% |∑ |% |∑ |% | |
|I ... |10078850 |100 |5572817 |100 ... |-44,71 |- ... | | | | | | | ... ... |5699735 |56,55 |3213236 |57,66 ... |-43,62 |+1,11 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... Ақша |1041048 |10,33 |717870 |12,88 |-323178 |-31,04 |+2,55 ... | | | | | | | ... ... |3935120 |39,04 |2410000 |43,25 ... |-38,76 |+4,21 |
|берешек | | | | | | | ... ... |100850 |1,0 |87020 |1,56 |-13830 |-13,71 |+0,56 ... ... |542840 |5,39 |- |- |- |- |- ... | | | | | | | ... Өзге |79877 |0,79 |-1655 |-0,02 |-81532 ... |
|активтер | | | | | | | |
|2 Ұзақ ... |43,45 |2359581 |42,34 ... |-46,12 |-0,91 ... | | | | | | | ... ... |4342224 |43,0 |2347440 |42,12 ... |-45,94 |-0,88 ... | | | | | | | ... ... |36891 |0,45 |12141 |0,22 |-24750 |-67,09 |-0,23 ... ... | | | | | | | ... Өндірістік |4443074 |44,0 |2434460 |43,68 |-2008614 |-45,21 |-0,32 |
|қуаты | | | | | | | |
* ... ... ... ... ... ... нысаны негізінде
құрастырылған
Кестеден көріп отырғанымыздай баланс валютасы 4 506 033 ... ... ... барлық баптары бойынша кемудің орын ... ... ... ... ... нашарлаған. Ендігі кезекте
баланс активтерін талдау барысында ... ... ... мен ұзақ
мерзімді активтердің өзара ... ... 2009 ... басында да
аяғында да ұзақ мерзімді активтер үлесінің аз болғанын жыл басында 43,45%,
ал жыл соңында ... ... ... Ұзақ ... активтердің аз
көлемде болуы ұйымның өндірістік қуатының төмендігін көрсетеді. Анықталған
өндірістік қуатының мөлшері 2008 жылы 44% ... 2009 жылы ... ... ... активтер құрамын жеке алып қарасақ, онағы дебиторлық
борыштар үлесінің жоғары екенін анық, жыл басында 39,04%, ал жыл ... бұл да ұйым үшін ... ... деп ... ... ... негізгі құралдар мен материалды емес
активтерден құралғанын ... ... ... 2009 жыл ... негізгі
құралдар мен материалды емес активтердің біраз бөлігін сатып жіберуге тура
келген болар деп ... ... ... ... ... қатынастардың
дамуы.
Келесі кесте арқылы пассивті, яғни шаруашылық қорларының қорлану
көздерінің құрамы мен ... ... ... ... АӨК-і 2008-2009жж арналған баланс пассивтерін талдау*
теңге есебінде
|Активтер |2008 |2009 ... ... |
| | | | ... | | | |і |
| |∑ |% |∑ |% |∑ |% | |
|I ... ... ... |100 |5572817 |100 ... |- ... ... |9359991 |92,87 |5471657 |98,18 ... |+5,31 |
|мерзімді | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... |-25,63 ... |+375551 |+14,54 |+13,99 |
|міндеттер | | | | | | | ... ... |-255055 |-2,54 |-21901 |-0,4 |+233154 |+91,41 |+2,14 ... ... | | | | | | | ... ... |20855 |0,21 |56711 |1,02 |+35856 ... ... | | | | | | | ... Өзге де ... |120,83 |7645000 |137,18 ... |+16,35 ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
|2 ... |718859 |7,13 |101160 |1,82 |-617699 |-85,93 |-5,31 ... | | | | | | | ... ... |87200 |0,86 |87200 |1,56 |- |- |+0,7 ... | | | | | | | ... ... |631659 |6,27 |13960 |0,26 |-617699 |-97,79 |-6,01 ... | | | | | | | |
* ... ... ... ... ... ... ... негізінде
құрастырылған
Пассивті баптар бойынша талдау қорытындысы ... ... ... ... ... ... өте жоғары екендігін көреміз, 2008ж
меншікті капитал мөлшері 7,13%, ал 2009 1,82%-ға дейін ... ... ... ... ... ... өз үлесін алып кетуі
бірден-бір себеп болуы мүмкін. Енді осы сырттан ... және ... ... ... ... көрсеткіштер жүйесіне тоқталайық.
Кредиторлық берешектер сомасының өткен жылмен ... өте ... ... ... көреміз. Бұл ұйымның жабдықтаушылармен ... ... ... ... ... қалуын, салықтардың
аударылмай қалуын сипаттауы мүмкін. Сондықтан ұйым үшін өте қолайсыз жағдай
деп танылады.
Тәуелсіздік коэффициенті ... ... ... ... ... қаншалықты сырттан тартылған капитал есебінен қаржыландырылып
отырғанын көрсетеді. 2009 жыл басында ... ... ... ал жыл соңында тіпті 0,0182 тең келіп төмендеген. Ал енді ... бір мен ... ... деп ... ... онда ... ... (1 - 0,0713), яғни 0,9287-ге тең, ал жыл ... ... ... (1 – 0,0182), яғни ... ... жалпылама көрсеткіштері қуантарлықтай емес болғанымен, енді
келесі есептілік ... ... және зиян ... ... ... Б)
Кесте 3
«Энергонадзор» АӨК-і 2008-2009жж арналған табыстылығының абсолютті
көрсеткіштері*
|Көрсеткіштер |2008 жыл |2009 жыл ... (+,-) ... ... ... ... |1555891 ... ... құн |19620 |6232 |-13388 ... ... ... |1549659 ... ... ... |27673124 |2167358 ... ... ... ... |523948 |-617699 ... ... табыс салығы |190631 |- |- ... ... |333317 |-617699 |-808330 ... ... ... ... ... тіркелген қаржылық
есептілік нысаны негізінде құрастырылған
Кестеге сүйене отырып, 2009 жыл соңында ... ... ... ... болар сатудан алынған табыстың өткен жылға
қарағанда 26 660 801 теңгеге кемігенін көреміз. Сатылған ... ... ... ... сомасы, кезең шығындары, сәйкесінше таза пайда сомасы
да 208 жылмен салыстырғанда бірталай ... 2008 жыл ... ... ... да таза ... алғанымен, 2009 жыл қорытындысында қаржылық нәтиже
зиян (-808330теңге) ретінде ... Енді осы ... ... ұйымның табыстылығының коэффициенттерін анықтаймыз.
Кесте 4
«Энергонадзор» АӨК-і 2007-2008жж арналған табыстылық деңгейі*
|Көрсеткіштер ... ... ... ... |Ауытқуы ... ... |333317 |-617699 |-808330 ... ... ... |5572817 ... ... ... |-0,1108 |-0,1439 ... көзі: «Энергонадзор» АӨК-і ... ... ... нысаны негізінде құрастырылған
Осыдан біз жалпы активтердің табыстылық деңгейінің өте төмен екендігін
көреміз.
Ұйымның қаржылық есептілік ... үш ... алу ... Үшінші есептілік нысаны «Ақша қаражаттарының қозғалысы жөніндегі» де
қарастырып өтейік. Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру – ... ... мен ... ... ... құйылуы мен
шығысталуы. Ақша түсімдері ... ... ... ... ... мен олардың эквиваленттерін табу ... ... ... пайдаланудағы кәсіпорынның мұқтажын бағалауға көмектеседі.
Екіншіден, ... таза ... ... оның ... ... ... пен төлем қабілетін бағалауға көмектеседі.
Үшіншіден, әр ... ... ... қызмет туралы есеп
берулерді ... ... ... үш ... түрі ... ... ... қызметтен
түсетін ақша түсімдері негізінен кәсіпорынның ... ... ... ... пайда болады. [7]
Негізгі қызмет жөнінде мысал болып табылатындар:
- тауар ... және ... ... ... ақша ... сыйақылардың, комиссия ақысының және басқа табыстардың ақшалай
түсімдері;
- тауарлар мен қызметтер үшін жеткізушілерге ... ақша ... ... ақша ... ақша ... ... ... салығын өтеу, егер олар қаржыландыру
жөніндегі қызметпен және инвестициялық қызметпен байланыссыз болса;
- ... ... ақша ... ... ... қызмет – бұл ұзақ мерзімді активтердің және ... ... жоқ ... ... ... ... немесе
шығарылуы.
Инвестициялық қызметтің нәтижесінде туындаған ақша түсімдеріне мыналар
мысал болып табылады:
- негізгі құралдарды, материалдық емес активтерді және өзге де ... ... ... алу, сату ... ақша ... ... меншікті капиталды немесе ... ... ... сондай-ақ бірлескен кәсіпорындардағы қатысу үлесін
сатып алу кезіндегі ақша ... ... ... ... ... аванстық төлемдер және берілетін қарыз;
- басқа кәсіпорындарға ұсынылған аванстық төлемдерді ... ... ... жөніндегі қызмет – бұл нәтижесі меншікті капитал мен қарыз
қаражаттарының мөлшері мен құрамындағы өзгеріс болып табылатын ... ... ... ... мысал болып табылады:
- акциялар немесе меншікті капиталдың басқа элементін шығарудан түскен
ақша түсімдері;
- акция сатып алған кездегі немесе меншікті акциялардың ... ... ... ... ақша төлемдері;
- қамтамасыз етілмеген қарыз міндеттемелерін, займдарды, вексельдерді,
облигацияларды, басқа да қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді займдарды
шығарудан түскен ақша түсімдері;
- алынған ... өтеу ... ақша ... ... ... яғни ұзақ ... ... байланысты ақша
төлемдері мен түсімдері.
Ақша қаражаттарының қозғалысы ... есеп беру ... ... әдіс және ... ... ... басымдылық беріледі, өйткені ол болашақ ақша түсімдерін
бағалауда тиімді болатын ақпаратпен қамтамасыз етеді, ал оны ... ... ... ... ... ... ақша ... барлық түрдегі
түсімдері мен олардың төлемдері туралы ақпарат екі ... ... ... журналдар, қосымша ведомостер бойынша кәсіпорынның есептік
жазуларынан;
екіншіден, сату көлемін, сатылған өнімнің өзіндік құнын және ... ... ... қорларды, дебиторлық және кредиторлық
берешектердегі өзгерістерді ескеріп, шаруашылық қызметтің нәтижелері туралы
есеп берудегі басқа баптарды түзету жолымен;
- ... да ... емес ... ... ... ... ... жөніндегі қызметтен
болған ақша қаражаты қозғалыстарының нәтижесінде ақша ... ... ... әдіс ... ... ... ақша ... таза түсімі таза пайданы немесе зиянды
түзету жолымен анықталады. Мұндағы ескерілетіндер:
- есепті кезең ішінде тауарлы-материалдық қорлардағы және ... ... ... және кредиторлық берешектерде болған
өзгерістер;
- тозу, амортизация, резервтер, салықтар, бөлінбеген пайда ... емес ... ... ... ... ... жөніндегі қызметтен
алынған ақша қаражаттарының қозғалысы нәтижесінде алынған ақша әсері
туындайтын өзге де баптар.
Түсіндірме ... ... ақша ... мен ... ... ... ... көрсетіледі.
«Энергонадзор» АӨК-і «Ақша қаражаттарының қозғалысы жөніндегі»
есептілігі тікелей әдіспен ... және тек ... ... түрі ... ғана ақша ... ... ... Бұл
есептілікте де ақша түсімдері мен төлемдерінің өткен ... ... ... ... ... ... ақша ағымы өткен жылда да,
есепті жылда да ... ... ие ... 2008 жылы (- ... ... (-323178 ... ... В)
1.3 Ұйымның есеп саясаты
ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық сеептілік жөніндегі» заңына
сәйкес есеп ... – ҚР ... ... ... мен қаржылық
есептілікті құрастыру жөніндегі заңнамалық талаптарға, бухгалтерлік есеп
стандарттарына, ... ... ... ... ... ... қажеттілігі мен қызметінің ... ... ... ... ... мен ... сеептілікті құрастыруының
қабылданған қағидалары, негіздері, шарттары, ... мен ... ... ... активтерді, капиталды, міндеттемелерді,
табыстар мен шығыстарды көрсетудің альтернативті әдістерін ұсынатын
халықаралық қаржылық ... ... ... есеп ... ... ... ... құрастыру ұйым қызметінің шарттарына негізделген,
бухгалтерлік есепті жүргізу мен қаржылық ... ... ... ... ... таңдап алуды білдіреді.
Осылайша, есеп саясаты – бухгалтерлік есепті жүргізу және ... ... үшін ұйым ... ... ... саясаты бухгалтерлік есептің қағидаларына (есептеу ... ... ... ... ... (түсініктілік,
орындылық, сенімділік пен салыстырмалылық) сәйкес бір жылдан ... ... ... есеп ... ... оны ... ... ХҚЕС
сәйкес болатындай етіп қолдануы қажет. Нақты талаптар болмаған ... ... ... ... даярлауы қажет және ол ... ... ... ... ... ... етуі ... шешім қабылдау барысында пайдаланушылар қажеттілігі үшін орынды
болуы;
- ... ... мен ... ... ... ... операциялар мен оқиғалардың тек заңнамалық нысанын ғана емес, оның
экономикалық мазмұнын көрсетуі;
- бейтарап, тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... болуы.
«Энергонадзор» АӨК-нің есеп саясаты келесі бөлімдерден тұрады.
1 Жалпы жағдайы
Қоғамдағы бухгалтерлік есеп ҚР 27.02.2007 №243-111 «Қаржылық есеп беру
және бухгалтерлік есеп ... ... ... ... мен ... ... жалпы тіркелген ақпараттар жүйесінің
жиынын қарастырады:
- Қаржылық есеп ... ... ... ... ҚР ... және ... ... басқа да төлемдер
туралы» (салық кодексі) кодексімен.
- Ұйымның осы есеп ... ... есеп ... ... есеп саясатының 1 ... №438 ... ... ... ... шотына негізделе
жасалған ҚР Қаржы Министрлігінің бұйрығымен дәлелденген сол ... ... мен ... есеп ... құру ... принциптер
негізінде жүргізіледі:
- аударым, табыс пен ... ... ... мойындалатын және
қаржылық есеп берудегі түсімдердің пайда болуынан шамамен ... мен ... ... немесе төлем алудың негізінде емес);
- іс-әрекеттің үздіксіздігі, қоғам өзінің ... ... ... ... ... ... ... есеп беруінде ашады.
3 Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру
Есеп құрылымы 3 бөлімді есептен тұратын қоғам бухгалтериясымен жүзеге
асырылады: қаржылық, өндірістік және ... ... ... қызмет
жұмысшыларының тиісті міндеттері арнайы инструкцияларымен жарнамаланады.
Қоғамның бухгалтерлік есепті жүргізуі компанияның «1 ... 7.7» ... ... ... ... ... есеп ... қарастырылған
біріншілік құжаттар, бухгалтерлік есептің тіркеулері және ... ... ... ... ... ... іс-құжат кестесімен жүзеге
асады.
Қоғам сұрақтарының туындауына байланысты өз бетінше талдамалық есеп
операцияларымен жүйелерін енгізу қалыптастырылды .
Қаржылық есеп беру ... №542 және ХҚЕС 1 ... есеп ... ҚР ... ... ... ... қаржылық есеп беруді
дайындау мен көрсетудің тұжырымдамалық негізіне байланысты құрастырылады.
Қаржылық есеп беру ... ... ... ... қозғалысының есебі тікелей әдісті қолдану арқылы жүргізіледі.
4 Бухгалтерлік есептің ерекшеліктері
4.1 ... ... ... ... ... ХҚЕС 16 ... құралдарға» байланысты
жүргізіледі.
Бухгалтерлік есепте негізгі құралдардың амортизациясын есептеу қоғам
комиссиясымен анықталған жойылу құн есебімен негізгі құралдардың құнын ... ... ... ... ... жүргізіледі. Негізгі құралдардың
жойылу құны келесі әдістермен анықталады:
- ғимарат бастапқы құннан -10%;
- көлік құралдары ... ... - ... ... ... ... - ... құралдарды түгендеу жыл сайын есепті жылдың 1-қазанында
жүргізіледі.
Негізгі ... ... ... ... ... ... мен оларды бухгалтерлік есепте көрсету бекітілген
әдістемелік ұсыныс тәртібімен регламенттеледі.
Қоғамның негізгі жойылу құны мен пайдалы ... ету ... ... ... ... жағдайын жақсартатын, технологиялық өзгерістер,
объектінің жағдайы мен басқа да тізбектілік факторлар ... ... ... ... ... ... бойынша құжатты рәсімдеу қажеттілігі қоғам
президентінің бұйрығымен ... ... ... ... бойынша
комиссияның қалыпты қолданысының қорытындысы негізінде жүзеге асырылады.
Негізгі құралдарды жөндеуге ... ... ... ... ... ... басшылығы шешімімен жүргізіледі
(активтерді қайта бағалау тәртібімен мерзімі көрсетілген бұйрық негізінде).
4.2 Күрделі ... ... ... ... ... құру мен ... қоғамның сметалық шығыны
шегінде жүзеге асады. Күрделі салым көлемі ... және ... ... ... – ғимараттардың инженерлік жабдықтары, тозған құрылыс
элементтерін (негізгілерден басқа) ауыстыру немесе ... ... ... жалпы ұзақтылығына сай анықталатын және ең ұзақ ... ... бар ... ... ... ... күрделі жөндеуге
кірмейді және оған ... ... ... ... ... күрделі құрылыс қаражат есебінен жүргізіледі, мысалы ғимаратты
жаңғырту кезінде. Күрделі жөндеуді ... ... ... ... ... материалдар негізінде жүргізілуі керек. Жеке шығындар
мүмкіншілігін шектейтін жөндеу жұмыстарын қажет ететін бекітулер ... ... бір ... ғана ... ... ... ... есебі ҚХЕС 2 «Босалқылармен» байланысты іске асырылады.
Талдамалық ТМБ есебі ТМБ ... ... ... ... ... номер) және санымен жүргізіледі.
ТМБ өткізудің таза құны (сату бағасы) мен өзіндік құнның ... ... ... бағаланады. Өткізудің таза құны өзіндік құн ... ... ... ... ... қолданылады: ТМБ зақымданғанда
немесе олар жартылай, не толықтай ескіргенде немесе олардың сату ... ... құн ... орта ... құн ... ... ... емес активтердің есебі
МЕА амортизациясы түзу сызықты әдіспен жүргізіледі. МЕА тозу нормасы
олардың қоғамдағы ... ... ... ... пайдалы қолданыс мерзімі оларлдың түрлеріне (лицензиялық келісім,
программамен қамтамасыз ету, патент және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... МЕА түгендеу жылдық
қаржылық есеп беруді құрудың алдында бір мәрте жүргізіледі.
4.5 Қаржы есебі
Кассадағы қаржы ... ... ... ... ... келісім-шартқа отырған кассир жауапты.
Қоғам іс-сапарлық, кеңселік шығынның төлемі үшін ... ... ... ... валютаның қолма-қол есебі ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қатар кассада акция, облигация, вексельдер, чек ... тағы да ... ... ... ... есеп беру ... және ... мүмкін.
Қоғамда тоқсан сайын бір ... ... ақша және ... ... ... ... ... Тексеру мына комиссия
мүшелерінің қатысуымен жүргізіледі:
- Бас бухгалтер және оның ... ... ... ... Салық салу аясындағы есеп саясаты
Қоғамның салық салу аясындағы есеп саясаты ҚР ... және ... ... міндетті төлемдер туралы» Кодексі және басқа да салық ... ... ... актілер талабына негізделеді.
4.7 Табыстар мен шығындар есебі
Табыстар қолданылған ... ... ... ... ... ХҚЕС
18 «Түсімдерге» сәйкес жүргізіледі.
Мәміленің аяқталу сатысын анықтау үшін келісім-шарт бойынша есеп
беруді құру ... ... ... ... жалпы шығынның бағамдық
мөлшері шығынға пропорционалды қатынас әдісін қолданады, яғни келісім-шарт
бойынша жалпы шығынға ... бір ... ... ... ... ... ... есеп беру
Қоғам қаржылық есеп беруден басқа өзінің еншілес ұйымдарының ... ... ... ... ... іс-әрекеті бойынша біріккен
қаржылық есеп беруді құрады және көрсетеді. Еншілес ұйымдарға инвестициялар
біріккен қаржылық есеп беруге ... ... ... ... қолдануды
ескереді.
Тәуелді ұйымға инвестиция біріккен қаржылық есеп беруде іскерлік
қатысу ... ... ... ... және оны ... есебі
Қоғам шаруашылық іс-әрекеттің қорытындылары және қолданыстағы заңдарға
сәйкес тоқсан бойынша еңбекақының жалпы ... ... ... ... ... ... формасын бекітеді. Ұйымның жұмысшыларына қосымша
төлемақы, жалақы, еңбекақы және тарифтік ставкілерді өз ... ... ... ... ... жеке еңбек келісім-шартына сәйкес
лауазымы және еңбек ... ... ... ... ... ... мөлшері ұсынылған жұмыс уақыты есебінің табелі, ұйымның
бұйрықтары мен басқа да ... ... ... ... ... ... ХҚЕС пен бухгалтерлік есептің бөлек сұрақтары жөнінде толық
қамды орган ұсынысы болмаған жағдайда, қоғам есеп ... ... үшін мына ... ... ... есептің принципі мен қаржылық
есеп беруді дайындау мен көрсетудің ... ... ... ... ... ... жазасын қолданады.
ХҚЕС-тің қатысы бар аналогиялық немесе байланысты проблемалар талабын
толығымен қамту.
ХҚЕС-пен бекітілген анықтаудың сындарын, активтердің ... ... ... табыстар мен шығындарды ұстану.
Әрекет етуші заңнамаға сай ... ... ... ... ... ... басқа да органдардың шешімін ортаға алу (сонымен ... ... ... мен ... ... және басқадай
дебиторлармен есеп айырысудың есебі бойынша регистірлерден (тіркелімдерден)
басқа дебиторлық ... ... ... ... ... ... (қағаздарын), бухгалтерлік анықтамаларды және т.б.
құжаттарды қолданады. Жалпы есеп ... ... ... ... ... бухгалтерлік жазулардың жиынтығын
анықтау үшін ... ... деп ... бұл процедура
корреспонденцияланатын шоттардың мәнін ашатын ... ... және де бұл ... ... бөлімдері бойынша топтастырулары
тиіс. Бүгінгі таңда шоттар корреспонденциясын көрсетудің жеңіл нысаны
ретінде ... ... ... бір ... ... дебиторлық берешек екі түрде қарастырылады біріншісі 1210 шоты
айналымға қатысты ... ... ... алушылардың ұйым алдындағы сатып
алған тауар,көрсетілген қызмет үшін ... ... 1250 осы ... ... ... ... берешек ұйымда табыс
табылатын жағдайда ғана танылады және № 8 ... ... ... ... ... ... Бас кітапқа көшіріледі.
2 ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІ
2.1 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық берешектерінің
есебі
Дебиторлық берешектер екі ... ... ... ... тұлғалар арасындағы берешек;
- еншілес ұйымдар арасындағы берешек;
- байланысқан ұйымдар ... ... ... ... ... бөлінеді.
Ал төлем мерзіміне қарай:
- ұзақ мерзімді 1 ... ... ... мерзімді 1 жылға дейін;
- алдын ала төленген аванстық шарт бойынша бөлінеді. [14]
«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі» - деп ... ... ... ... ... алушыларымен тапсырыс берушілердің ұйымға
деген әр түрлі берешектеры жайлы ақпараттарды қорытындылау үшін арналған.
Аталған бөлім ... ... ... ақпараттарды ашып көрсетеді:
1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа ... ... 2110 ... ... мен тапсырыс берушілердің ұзақ
мерзімді дебиторлық ... 1280 ... де ... ... ... ... де ұзақ ... берешек»
Бұлар активті шот болып табылады. ... да бұл ... ... ... ... кредитінде берешектің ... 1210 ... ... ... өнімдер, атқарылған жұмыстары мен
көрсетілген қызметтері үшін сатып алушылар мен ... ... ... ... есеп айырысу құжаттары бойынша төлеуге тиісті сомасы
есептеледі. Жалпы 1210 ... ... ... ... ... ... активтер
ретінде сату нәтижесінде пайда болатындығын аңғаруға ... ... ... ... ... ... - деп те аталады. Олар
тауарларды несиеге сату кезінде де ... ... ... алудың
көздеріне басқадай нұсқаулар болмаған жағдайда, оларды сатудан алынды деп
санайды. Шетелдерде кез келген ... ... ... сату кең ... ... сонымен бірге сатып алушылар үшін сатып алынған тауарлардың
төлемін бір немесе бірнеше айдан кейін ... ... ... да ... ... ... несие деп те атайды. Тауарларды несиеге сататын
фирмалар, сатып алушының шотты тиісті ... ... ... ... ... ... жүргізілулері қажет. Сол үшін әрбір фирмада
несиелік бөлімдер жұмыс істейді. Бұл ... ... жеке және ... ... ... ... ... білуге , сатып
алушыға несиеге тауарды беру немесе бермеу жайлы ... ... ... ... ... ... ... тауарлар сатушының арнаулы
ақпараттың несиелік бюролар арқылы да клиент жайлы басқадай ... ... бар. ... ... ... бөлімдерінің мәліметтері
бойынша да несиеге тауарларды сату, сатпау жайлы шешімдер ... ... ... ... ... несие көлемін шектеуді және сатып
алушылар мен тапсырыс берушілерден несиені уақтылы өтеуді қамтамасыз ... бір ... ... етуі мүмкін. Осыған орай ... ... ... мен ... ... есеп ... атап көрсетілуі
қажет. Бұл шотта сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар,
бағалы ... және тағы да ... ... ... берешектер
есептелуі мүмкін.
Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... ... онда ... айналымнан тыс активтер,
қаржылық инвестициялар, тауарлы материалдық қорлар бойынша фактура–шоттары
немесе басқадай есеп ... ... ... ... ... жазулар, шоттар, фактуралар немесе олардың
орнына қолданылатын басқадай құжаттар негізінде активтердің топтары бойынша
жазылады. ... ... ... ... ... ... ... бойынша ай басындағы қалдықтар көшіріледі. Екінші мен
оныншы ... ... ... ... ... ... бойынша сатылған активтердің сандық мәліметтері көрсетіледі. Он
бірінші «көрсетілген ... ... ... бағанында (графасында) ай
ішінде сатылған активтер шоттары бойынша мәліметтер енгізіледі. Ұсынылған
фактура–шоттары төлеуге ... ... 113 және 114 ... ... бағанында (графасында) банктер жіберген шоттардың үзінді
көшірмесі, кассалық ордерлер мен басқадай ақша ... ... ... ... мен ... берушілер» бас шотының бөлімше
шоттарының кредиті бойынша операциялардың есебі үшін №11 ... ... алу ... ... ... жеткізу
келісімдері, консигнация жайлы келісімдер мен сату мен ... ... ... ... және тағы да ... ... рәсімделуі қажет. Келісімнің және соған сәйкес ... ... - ... болып табылады. Сондықтан келісім – шартта тауарлардың
сипаттамасы толығымен көрсетіліп, оның ... мен ... ... ... өтуі қажет. Келісім бағалары тұрақты, тұрақсыз және кезекті
тұрақтылық (фиксация) болып ... ... баға ... ... ... төлеу кезінде
қадағаланады және өзгерістерге ұшырамайды. Инфляция жағдайында, әсіресе,
келісім–шартқа қол қою мен ... ... ... ... ... сатушы теңгені есеп ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты тиімсіз жағдайға тап болуы мүмкін.
Сондықтан келісуші жақтар ... ... ... түрінде белгілеуге
тырысады. Бұл жағдайда тауардың жалпы валюталық сомасы ... ... ... ... ... ... ... мен бағамы
белгіленеді. Әртүрлі банктердегі бағамдар әртүрлі болғандықтан, бағам
тауардың жеткізілген ... ... ... ... ... ... сатушы үшін
тауардың белгілі бір сомасының немесе 100% (пайызы) ... ... ... баға ... отыру барысында тұрақты бағаны анықтау
қиын болған жағдайда белгіленеді.
Мысалы: ... әсер ... ... жиі ... ... ... ... (бастапқы) бағасы белгіленіп, оны есептеудің әдістері мен
жағдайлары қарастырылады. Келісім-шартта қосылған құн салығы көрсетілмейді,
алайда, фактура–шотта салықтың бұл түрінің болуы ... ... ... ретінде қаржылық жағдай саналады. Қаржылық жағдай есептеудің
түрлерін, тәсілдері мен нысандарын анықтайды. ... ... ... және ... есеп ... жағдайда
қолданылады, яғни төлем тапсырмаларымен, аккредиттермен, чектермен және
тағы басқалар түрінде жүзеге асады. ... есеп ... ... есеп ... шотынан сатушының шотына қаражаттар аударылғанда,
банк Ұйым көрсеткен қызметі үшін ... бір ... алып ... [15]
Төмендегі кестеде қысқа мерзімді дебиторлық берешек ... ... ... көрсетеміз. [20]
Кесте 5
Қысқа мерзімді дебиторлық берешек бойынша операциялардың бухгалтерлік
жазбалары*
|Операциялар мазмұны ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілерге | | ... ... ... өнім | | ... | | ... ... ... 1230 |6010 ... ... |3130 |
|Курстық айырманың негізінен қысқа | | ... ... ... ұлғаюы |1210,1220,1230 |6250 ... ... үшін ... ... ... ... |
|Сатып алушылар мен тапсырыс берушілерге |1010,1030,1040, |1210 ... ... ... өнім ... | ... үшін ... ... | | ... ... мен ... берушілердің|1020 ... ... ... ... ... ... ... |
|Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... ... |3340 ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... |3510 ... ... есепке алғанда | | ... ... ... ... ... | | ... қызметтен бас тартқанда. |6020 ... ... ... |3130 ... ... сомасына ... ... ... ... ... ... 6030 ... кестенің жалғасы
|Сатыпалушылар мен тапсырыс берушілерге | | ... ... | ... ... ... |6030 ... ... ... |3130 ... |
| | ... ... ... ... ... |7430 ... ... дебиторлық берешектің кемігенде| |1240 ... ... ... ... ... ... ... әдістеме бойынша
құрастырылған
1210.2 «Алынған вексельдер» сатып алушылар мен тапсырушылардың ... ... ... ... кезде ақша айналысының тұрақсыздығы және төлемдердің дер
кезінде төленбеуі вексельдің қолданылуын ... ... ... кәсіпорын
қарыз алушы, ол алған қарыз беруші болып табылады.
Аудармалы вексельмен есеп ... ... ... ... сай ... ... ... жайына тауарды түсіріп аудармалы
вексельді басқа ... ... ... ... ... ... ... вексельді басқа құжаттармен бірге сатып алушының банкіне
жібереді.
Сатып алушы вексельді акцептейді және ... ... алуы ... ... Мерзімі келгенде сатып алушы акцептелген траттаны сатып
алып алынған сомма жеткізушінің ... ... ... ... ... тауарлар үшін төлем ҚҚС кіреді. Енді 1210
«Алынған вексельдер» бойынша ... ... ... ... ... ... корреспонденциялар*
|Шаруашылық операциясы ... ... ... бойынша табысқа: |Дт 1270 «Алуға қысқа мерзімді сыйақылар» |
| |Кт 6110 ... ... ... ... ... ... күннен |Дт 1270 «Алуға қысқа мерзімді сыйақылар» ... ... ... онда |Кт 3520 ... ... ... |
|ол болашақ мерзім табыстары | ... | ... ... ... есептеу |Дт 3520 ... ... ... |
|(табыс) |Кт 6110 ... ... ... ... ... ... келіп |Дт 1030 «Банктік шотындағы ақша қаражаты» ... |Кт 1210 ... ... ... ... ... ... |Дт 1030 «ағымдағы банк шотындағы ақша ... ... |
| |Кт 1270 ... ... ... ... |
|Егер төленбеген жағдайда тауарлы|Дт 2182 басқада дебеторлық қарыз ... ... ... ... |Кт 1210 ... ... ... көзі: Типтік шоттар жоспары бойынша құрастырылған
1270 – «Алынатын қысқа мерзімді сыйақылар» - ... ... ... ... ... негізгі құралдары, берген несиелері ... ... ... үшін пайыз түрінде алатын сомасы сондай–ақ
салынған инвестициядан алатын дивидендтерінің сомасы есептелінеді. ... 1270 – ... ... ... ... негізгі
бухгалтерлік жазулар мына түрде жазылады:
Кесте 7
Есептелген пайыз сомаларына қатысты шоттар корреспонденциялары*
| |Операцияның ... ... ... |
|1 ... ... ... |1270 |6110 |
| ... | | |
|2 |КТС ... ... ... |3110 |1270 |
| ... | | |
|3 ... ... ... |1270 ... ... ... ... жоспарын қолдану жөніндегі әдістеме бойынша
құрастырылған
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілерге тікелей қатысы бар ... ... ... бір түрі - ... тиісті қосылған құн
салығы” 1420 шоты ұйымның сатып алынған негізгі құралдары, ... ... ... ... ... қосылған құн салығы сомасы жөнінде
ақпаратты жинақтауға арналған. Бұл салық түрі қызметтер мен тауарлардың
барлығын ... ... ... түрі ... ... сондықтан сатып
алушылар салықты тауардың құнына қосып төлейді. Жанама салықтар бюджетке
тауарларды ... ... ... ... ... құн ... стаып алушылардан алынған салық пен жабдықтаушыларға төлеген салық
сомалары арасындағы айырма ретінде анықталады. Алынған тауарлар мен ... ... ... қосылған құн салығы сомасына: Дт 1420 “Алынуға
тиісті қосылған құн салығы” Кт 3310. ... ... ... ... шоттарын ұсынғанда түсірген тауар үшін (шот
фактура, тауарлы транспорттық ... және т.б.) ... ... ... ... ... сомаға :
Дт 1210 «Сатып алушылар мен тапсырушылардың борышы» ... ... ... бағасының сомасына (ҚҚС) өткізілген өніммен қызметтің өзіндік
құны.
Кт 6010 субшот «Тауарды ... ... ... Осы ... үшін ... 3130 ... алушылардан төлемдер келіп түскен кассалық ордер бойынша есеп
айырасу төлем ... ... ... келіп түсті.
Дт 1030 Ағымдағы шоттағы ақша
Дт 1010 Кассадағы ақша
Кт 1210 «Сатып ... мен ... ... келісім бойынша сатып алушылар жеткізілген ... ... ... ... 3510 ... ... материалды қорлар үшін аванс»
Кт 1210 «Сатып алушылар мен тапсырушылардың борышы»
Егер сатып алушылармен келісім ... ... ... мен ... онда тауарлық ұйым келесі жазуды іске асырады:
Дт 3310 субшот «Төленуге ... ... 1210 ... ... мен ... ... ... берешегі
Дебиторлық борыштар құрамында есепке алынуға тиісті тағы да бір
объектілер – ... ... мен ... ... шығындары. Берілген
аванстар 1610 шотында есепке алынады. Мұнда тауарларды, қорларды жеткізіп
беруі үшін берілген аванс, жұмыстар мен ... үшін ... ... ... аванс дегеніміздің өзі ұйымның жабдықтаушылар мен қызмет
көрсетушілерге алдын-ала төленіп ... ... ... ... 1610 Кт ...... аванс сомасына;
Дт 1610 Кт 3010 – банк ... ... ... ... сомасына;
Дт 1010,1040 Кт 1610 – аванс сомасының пайдаланылмаған қалдығының
өткізілуі.
Алдағы кезең ... деп есеп ... ... ... ... есеп ... кезең шығындарына жататын шығындарды ... ... ... ... сақтандыру полистері, келесі кезеңге жазылған
газет, журнал, ... да ... ... ... ... ... жаңа өндірісті дайындау, жаңа өнеркәсіпті іске қосу шығындары
және басқалары жатады. Бұл шығындардың есебі 1620 ... ... ... ... ... көрсетіледі:
Дт 1620 Кт 1040 – алдағы кезеңнің жалдық төлемі есеп айырысу шотынан
аванс ретінде алдын-ала аударылды;
Дт 7110,7210 Кт 1620 - есеп ... ... жал ... ... ... ... қатысты ерекшеліктердің бірі дебиторларға
тікелей қатысты. Дебиторлық ... есеп ... ... ... өз ... және ... ... серіктестіктерге
қатысты ұйымдастырылады.
Есеп беруге тиісті адамдармен оларға аванс ретінде берілген ... ... ... ... және кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... борыштар
есебі жүргізіледі.
Күмәнді берешек болып белгіленген мерзімде берілмеген ... және олар ... ... ... өтелмеген дебиторлық берешектер,
сондай-ақ тиісті кепілдіктермен қамтамасыз ... ... ... Күдікті берешектер бойынша резервтер жылдың аяғында
дебиторлық ... ... ... негізінде жасалады.
Сатып алушылардың келісім–шартқа сәйкес белгіленген мерзімде төлемеген
шоттары «күмәнді (күдікті) берешектер» деп ... ...... ... жабылмаған және тиісті
кепілдікпен ... ... ... ... ... ... заңына сәйкес талап ету мерзімі өтіп кеткен
Дебиторлық берешек күдікті берешек ... ... ... ... ... ... ... шығарудың екі тәсілі бар.[10]
Біріншісі – тікелей есептен шығару ... ... ... ... ... ... ету мерзімі өткеннен кейін есептен шығарылады.
Екіншісі – резервтік әдіс, бұл жағдайда шығындарды өтеу үшін алдын ала
резервтік қор қарастырылады (жасалынады).
Егер де ... ... ... ... ... және ... ... сол өнімнің сатылған кезеңіне жатқызылса, онда күдікті
берешектер болуы ықтимал. Бұндай шығындар негізінен жыл ... ... ... ... ... және ол ... ... бойынша
резервтер» деген пассивтік шотында көрініс табады.
Қаржылық есеп беруде Дебиторлық ... ... ... көрсетіледі. Егер де Ұйым бұндай резерв қорларын жасамаса, онда
сенімсіз деп танылған берешектер кезеңдік шығыстарына ... ... ... ... ... үшін ... ... саясатында
қолданып жүрген бағалаудың бір тәсілін таңдап ... ... Ол ... ... ... ... ... қызметтің пайыздық
деңгейінен немесе төлемнің мерзімі бойынша анықталуы мүмкін. Ұйым ... ... ... болған күмәнді берешектерын, төленбеген шоттарын
талдайды. Содан соң сол өткен жылдың нәтижесін шартты түрде төрт ... ... ... сатылған өнімнің кезеңін және соларға ... ... жыл ... сатылған өнімнің көлемі 3128,4 мың тенге болсын
делік. Енді осы сатылған өнімді төрт ... ... ... берешектің
деңгейі қай кезеңге көбірек келетіндігін анықтаймыз.
Кесте 8
Күмәнді берешектің деңгейі*
|Кезеңдері|Сатылған өнімнің |Күдікті берешектің |Пайызы,% |
| ... мың тг. ... мың тг. | |
|1 ... |17 |2,17 ... тоқсан|815,9 |14 |1,72 ... ... |32 |3,62 ... ... |19 |3,05 ... |3128,4 |81 |2,64 ... көзі: Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілеріндегі бухгалтерлік
есеп. Алматы, 2005ж.
Кестедегі келтірілген мәліметтердің ... біз ... ... 82,59 мың ... ... ... ... мерзімі бойынша шоттарды есептеу әдісі негізінен ... ... ... бір ... бөлігінің күдікті деп таңылуын
көрсетеді. Бұл белгілі бір ... ... табу үшін ... ... олардың категориясы бойынша жіктелуі ұсынылады:
- төлеу мерзімі жетпеген шоттар;
- төлеу мерзімі 1-30 күннің аралығында жасалатын ... ... ... 31 -60 ... ... ... ... төлеу мерзімі 61 -90 күннің арлығында жасалатын шоттар;
- төлеу мерзімі 90 ... ... ... ... үшін ... ... болжамдық пайызы анықталады.
Мысалы түгендеу нәтижесінде төленбеген Дебиторлық берешектің деңгейі
1021 мың ... ... Енді ... ... ... ... ... етіп
бөлуге болады:
1– категория 340 мың тенге;
2– категория 134 мың ... ... 249 мың ... ... 211 мың ... ... 87 мың тенге.
Енді осы талап етілетін күдікті соманы ақтаудың кестесін келтіреміз,
оның категориясы бойынша ... ... ... жылдың тәжірибесінің
негізінде анықталады.
Сонымен, топталынған күдікті берешек сомасы 187,24 мың ... ... ... бұл ... бірінші әдіске қарағанда анағұрлым ... ... ... беретін сияқты.
Кесте 9
Күдікті берешектер бойынша резервтер*
|Дебиторлық қа- |Сомасы, мың ... ... деп ... ... ... ... ... |Саналатын, болжамдық |күдікті, мың ... | ... % ... ... ... |340 |11 |37,40 ... | | | ... ... |134 |8 |10,72 ... | | | ... | | | ... ... |249 |23 |57,27 ... | | | ... ... |211 |19 |40,09 ... | | | ... ... ... |48 |41,76 ... |1021 | |187,24 ... ... ... В.Л. ... ... бухгалтерлік
есеп. Алматы, 2005ж.
Егер де ... ... ... ... ... рет
қалыптастырылатын болса, онда ол қаржылық есеп ... ... ... көрсетіледі, яғни есепті кезеңнің шығыстарын өсіреді.
Резерв есебі 1290 “Күмәнді талаптар бойынша ... ... ... ... бойынша резерв есеп беретін жылдың соңында
сатып алушылардың деиторлық борыштарына түгендеу жүргізу нәтижесіне ... ... ... ... күмәнді борыштар 3 жыл бойында
өтелмеген болса жасалған ... ... ... ... Егер ... ... ал ... жасалмаған жағдайда ол сома ... ... ... ... ... ... қатар, бұл
сома қаржылық есептілікте көрсетілуі тиіс.
Егер сатып алушының дебиторлық қарызы үмітсіз қарыз ретінде ... және ол осы есеп ... ... ... ... ... жазу ... Дт 1290 Кт 1210.
Бұрын есептен ... ... ... ... есеп берудің келесі
кезеңдерінде өтелсе, онда ол негізгі емес қызметтен ... ... ... ретінде танылады, және келесі жазу жазылады: Дт 1010,1030 Кт
6280.
Күмәнді қарыздар ... №10 ... ... Ұйымдар
өздерінің күмәнді деп есептеген борыштары үшін резерв құрастырғанда Дт 7210
“Әкімшілік шығындар” Кт 1290 “ ... ... ... ... ... ... ... бойынша құрастырылған резерв
есебінен дебиторлық борыш есептен шығарылғанда Дт 1290 Кт 1210. ... ... ... ... ... Мұндайда Дт 7210 Кт 1290 ... ... жазу ... ... ... өздерінің бухгалтерлік балансындағы дебиторлық ... ... ... ... борыштары сомасынан резерв сомасын
шегерілген мөлшерінде көрсетеді.
2.2 Есепті сомалар бойынша дебиторлық берешектер есеб
Дебиторлық борыштар тағы бір ... болу жолы ... ... ... жүргізілуі болып табылады. Ұйым қызметі барысында
оған күнде белгілі-бір тауарларға, ... ... ... ... немесе белгілі-бір жиынның, іс-шараның ұйымдастырылуына байланысты
өкілдерді қабылдап алу, оларды орналастыру, ... ... ... орын алады. Міне, осындай жағдайларда есеп ... ... ... ... ... ... – «Қызметкерлердің ... ... ... ... ұзақ ... ...... жұмысшылар мен басқа да
тұлғалардың мерзіміне байланысты ... ... ... ... Бұл ... жұмысшылар мен басқа да ... ... ... және де ... шығындары үшін берілген сомалар,
сонымен қатар жұмысшылар мен ... ... ... ... үшін ... сомалар есептелінеді.
Дебиторлық борыштар құрамындағы көлемді қарыздардың бір түрі –
жұмысшылардың (әдетте, есеп ... ... ... ... ... 1250 шотта есепке алынады. Бұл ... ... ... ... іс-сапар шығындарына, өкілеттік шығындарға, ұйымға
келтірілген залалдың құнын өтеу ... ... ... ... ... 1250 Кт 1010,1030 шоттары арқылы көрсетіледі. Есепті кезеңде ... ... ... ... жетіспеушіліктерге кінәлі адам табылып,
оның төленуге тиісті сомасы Дт 1250 Кт 3520. Есеп ... ... ... ... ... Дт ... 1310 Кт 1250 ... Есепті сома
жетпей қалған жағдайда борыш сомасы оның ... ... Дт 3350 ... ... мен ... ... банк несиесі сомасына Дт 1250
Кт 3010, 4010 ... ... ... ... ... ... ... сатылған тауарлар,
берілген қарыздар, келтірілген материалдық залады өтеу ... ... Есеп ... екі үлгісі қолданылады.
Алғашқы үлгі бойынша, ұйым қызметкерлері басқа ұйымдардан ... ... ... онда ұйым осы ... ... ... ... төлем
сомасын ұстап қалып, оны қарыз беруші ұйым шотына ... Бұл ... есеп ... Дт 3350 ... ... ақы ... айырысу» Кт 1250 «Есепті адамдардың дебиторлық борышы» көрсетіледі.
Екінші үлгі бойынша, ұйым басқа сауда ұйымының қарызын ... ... де, өз ... ... ... ... ... еңбек
жалақысынан ұстап қалып отырады. Егер осы ... ұйым ... ... ... онда бұл ... ... есеп ... келесі түрде
көрсетіледі: Дт 1250 Кт 3010 «Қысқа мерзімді банк ... Ал ... ... өз ... ... ... Дт 3350 Кт 1250
шоттарында жазылады. Егер бірден банкпен есеп ... ... онда ... Кт 1010, 1030 ақша ... ... ... ... тауар алған есепті адамдар белгілі-бір себептермен
жұмыстан босатылған жағдайда олардың қарызының сомасы толық өтеліп ... ... ... ... ... ұйым ... ... жұмысшының жұмыстан
босатылатынын 5 күн бұрын хабарлауы қажет. Қажет болған жағдайда жұмысшының
несиеге алынған тауарлар ... ... ... ... ... оның ... қарызын жабуы мақсатында аударады. Сауда ... ... ... жаңа ... ... ауыстыруды сұрауы мүмкін.
Жұмысшыларға берілген қарыздар бойынша есеп айырысу олардың тұрғын үй
салуы ... ... ... ... үйін ... ... ... алуы, және
басқа да жекелеген қарыз алуына байланысты жүргізіледі.
Бухгалтерияда есеп беруге тиісті адамдармен есеп ... ... ... ... ... 7 ... – есеп беруге тиісті адамдар борышы деп ... ... ... ... ордердің толтырылуына есепті соманың берілегнін растайтын
шығыс кассалық ордер, жұмсалынған соманы растаушы ... есеп ... ... ... ... ... жөніндегі кіріс касса ордері, немесе,
тауарды қабылдау жөніндегі кіріс ордері негіз болады.
Ұйымның ... ақша ... ... ... ... ету үшін қатаң бақылау жасап, олардың
жоғалуы мен жетіспеушілігіне ... ... ... ... ... есеп шотында материалды жауапты адамдар ... ... ... толтырумен байланысты есеп айырысу есебі де
жүргізіледі.
Есеп беруге тиісті ... ... ... ... ... ... бөлшек сауда бағасы бойынша бағаланады.
Материалды жауапты адамдардан ... ... сома Дт 1250 Кт ...... ... ... ... нақты өзіндік құнына, Кт 3520
«алдағы кезең табыстар» шотында кінәлі адамдар есебінен өндірілетін ... ... ... мүліктердің баланстық құнының арасындағы айырма сомасы
көрсетіледі. Қарыз сомасы өтелгенде Дт 1010, 1030 Кт 1250 ... Осы ... ... ... ... ... сома мен ... қалған мүліктердің баланстық құнының арасындағы
айырма сомасына Дт 3520 Кт 6280 ... да ... ... жазылады.
Тауарлық-материалдық құндылықтардың жетпей қалуына кінәлі ... ... ... ... адамдардың төлем қабілеттігі ... ... ... ... ... ... қалған құндылықтардың
нақты құнына Дт 1250 Кт 1290 ... ... ... есебінен жабылады.
Сонымен қатар, өндірілуге тиісті сома мен жетпей қалған ... ... ... ... ... Дт 3520 Кт ... көрсетіледі.
Бұрын төленбей мерзімінің өтуіне байланысты есептен шығарылып
тасталған дебиторлық борыш сомасы осы ... ... ... ... ... 1010, 1030 Кт 6280 корреспонденциясымен табыс ретінде есепке алынады.
Өткен есепті кезеңге қатысты, материалды жауапты ... ... ... ұрлануы, жоғалтулары оларға ... ... ... ... ... ... ... жағдайда Дт 1250 Кт
3520 жазуы жазылып, борыштың ... ... Дт 1010, 1030 Кт ... ... өз ... дебиторлық борыштар бойынша есеп айырысу
операциялары іссапар ... және ... есеп ... ... ... қызметкердің іссапарға жіберілетіндігі жөнінде ұйым
басшысы бұйрыққа қол қойғаннан ... оған ... ... ... ... жалпы мерзімі, басталатын күні және тағы басқа мәліметтер
көрсетіледі. Іссапар куәлігінде іссапардың ... және ... ... ... ... ... болады. Себебі, онда іссапарға
кеткендігі, тиісті орынға келгені, ол ... ... мен өз ... ... ... ... белгі соғылады. Іссапарға баратын қызметкерге
оның жол ақысын, тәуліктік шығындарды, басқа да болатын шығындарды ... ... ... ... ... ... ... оралған қызметкер келіп
есеп тапсырады. Іссапарда болған уақытында оның жұмыс орны, ... ... ... ... растаушы құжаттар, яғни билеттер, чектер,
тауарлық чектер және ... ... ... ... ... ... 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап іс-сапар шығындары келесі
мөлшерде салық төлеушінің жылдық жиынтық табысынан шегеріледі: [19]
1. ... ... ... ... ... ... үй ... байланысты нақты шығындар;
3. тәуліктік шығындар 6 айлық есептік көрсеткішке дейін,
4. Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде болғандағы ... шығу ... ... ... ... ... ... қызмет, міндетті медициналық сақтандыру).
Жұмысшылардың дебиторлық борыштары қысқа мерзімді болған жағдайда 1250
«Жұмысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық борыштары» шотында есепке ... ... ... дебиторлық борышының ұзақ мерзімді болатынын
да ескерген жөн. Ұзақ мерзімді жұмысшылардың дебиторлық ... ... ... Бұл шот та активті болғандықтан дебиторлық ... ... ... ... ... кредитінде көрсетіледі. Ендігі кезекте
осы шоттар бойынша мүмкін болатын шаруашылық операциялары бойынша шоттар
корреспонденцияларын кесте түрінде жинақтап ... ... ... ... ... ... ... операциялары ... жазу |
| |Дт |Кт ... Есеп ... ... адам есебіне ақша |1250 |1010, 1030 ... | | ... ... оқу ... ... ... үй |1250, 2150 |1010, 1030 ... ... ақша беру | | ... ... адам ... ... ... |1250, 2150 |6280 ... ... ... ... ... |3310, 7210 |1250, 2150 ... Пайдаланылмаған сомалардың қайтарылуы |1010, 1030 |1250, 2150 |
|6. Қысқа ... ... ұзақ ... |2150 |1250 ... өтуі | | ... Валютаны айырбастаудың нарықтық бағамының |1250, 2150 |6250 |
|өзгеруі нәтижесінде ... ... ... | ... Валютаны айырбастаудың нарықтық бағамының |7430 |1250, 2150 |
|өзгеруі ... ... ... ... | ... Алдын-ала алынған аванстың есепті адам |3390 |1250 ... өтеу ... ... | | ... ... Типтік шоттар жоспарын қолдану жөніндегі әдістеме бойынша
құрастырылған
Қызметтік іс-сапар – жұмыс берушінің ұйғарымымен жұмысшының белгілі-
бір ... ... ... ... тыс жерде қызметтік тапсырманы орындауы
болып табылады. Қызметтік іс-сапарға жіберген жағдайда ... ... мен ... ақысының сақталуын және іс-сапармен байланысты шығындарының
өтелуін кепілдендіреді.
Қызметтік іс-сапарға ... ... ... ... ... байланысты шығындарының өтелуі «Мемлекеттік бюджет
есебінен қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
аумағындағы қызметтік іс-сапары жөніндегі» Ереже арқылы реттеліп ... ... ... ұйым ... ... бару орны,
мекеменің аты, сапардың мақсаты мен мерзімдері көрсетілген арнайы ... ... ... ... жіберілген жұмысшыға ұйым басшысы қол
қойған іс-сапар куәлігі беріледі.
Іс-сапар мерзімі жолдағы уақытты есепке алмағандағы 40 күн ... ... ... болған жағдайда іс-сапар мерзімі ұйым басшысының қосыша
бұйрығымен ұзартылуы мүмкін. Жұмысшылардың өздерінің ұйымы бағынышты ... ... ... ... бару ... көлік құралын
пайдаланбастан және ... шара ... ... ... ... 5 ... артпауы қажет. Іс-сапар мерзімі қосымша құсқау беру
арқылы тағы да 5 күннен артпайтын ... ... ... іс-сапарда нақты болған күні қосымша бетте ... ... ... ... межелі орынға барғаны және ол ... ... ... ... негізінде анықталады. Егер іс-сапардың ... ... елді ... ... ... ... өз ... соғуы
қажет.
Іс-сапарға жіберілетін және іс-сапардан қайтып оралған жұмысшылар мен
қызметкерлерді тіркеу, және де осы ұйымға іс-сапармен ... ... ... ... ... Ұйым ... ... куәліктеріне
белгі соғуға және аталған журналда есеп жүргізуге жауапты тұлға белгілейді.
Іс-сапарға аттанған күн ... ... ... ... ... ... құралымен аттану күні саналады, ал келген күні ретінде көлік
құралының тұрақты ... ... ... күні ... Егер ... ... күні саған 24.00-ге дейін жөнелетілетін болса іс-сапарға аттану мерзімі
сол күн, ал 24.00- ден ... ... онда ... кету күні ... күн ... ... станциясы елді мекеннен тысқары жерде орналасқан болса,
онда сол ... де жету ... ... ... ... мерзім ретінде жұмысшының тұрақты жұмыс орнына
нақты келген күні ... Егер ... ... ... ... ... ... сол көлік құралының басқармасы жұмысшыға
куәләндыру ... ... ... ... ... ... ... сол барған ұйымда қалыптасқан жұмыс
және демалыс күндерінің тәртібі бойынша жұмыс ... ... ... ... ... жұмысшының іс-сапарда және жолда болған мерзімде ... орны мен ... ... ... сақталады. Іс-сапарда болған мерзімде
орташа ... ... ... ... орны ... ... ... бойынша
аптаның барлық күндері үшін сақталынады.
Нақты іс-сапарда ... ... ... ... ... ... аттанған күнінен бастап іс-сапар куәлігінің ... ұйым ... ... ... іс-сапардың басталуы
жөніндегі мәліметтерді ескерместен анықталады.
Егер жұмысшы тұрақты жұмыс орнына жұмыс күні ... ... ... жететін
болса оның жұмысқа шығуы жөніндегі сұрақ әкімшіліктің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан республикасы аумағында іс-сапарда болған әр тәулігі үшін
тәуліктік шығындар 6 ... ... ... ... өтеледі;
2) тұрғын үй жалдаумен байланысты нақты шығындары, бронь сомасын қоса
есепке алғанда;
3) іс-сапардың межелі ... ... және ... қайтуына
байланысты жол ақы түріндегі шығындары ... алып ... ... ... ... ...... шот негізінде өтеледі;
4) жол жүру билеттерін және қонақ үйді ... ала ... ... ... ... растаушы құжаттар бар
болса;
5) растаушы құжаттар жоқ болған жағдайда жол жүру ... ... ең ... ... ... ... іс-сапар орнынан күнделікті тұрақты мекен жайына келу мүмкіндігі
болатын болса, онда ... ... ... ... егер ... ... адам қайтып келу мүмкіндігі бола тұра сол
жерде қалуды ұйғарса, онда тұрғын үй жалдау шығындары, ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана
өтеледі;
2) еегер ол адам күнделікті қайтып келіп отыратын болса, онда ... ... ғана ... іс-сапарға аттанған жұмысшы уақытша жұмысқа ... ... онда оған ... ... ... үй ... шығындары, тәуліктік
шығындар, көлік шығындары растаушы құжаттары болған ... 40 ... ... көлемінде өтеледі. Іс-сапардағы адамның жұмысқа
жарамсыздығы мен оның тұрақты жұмыс ... келу ... ... ... куәләндырылуы қажет. Уақытша жұмысқа жарамсыздығына байланысты ол
адамға жалпы ережелерге сәйкес әлеументтік төлем ... ... ... ... ... ... ... аттанушыға сапарға кетерінің алдында тұрғын үй жалдау
шығындары, тәуліктік шығындар, ... ... ... мақсатында ақшалай
аванс беріледі. Ақшалай аванс ... ... ... касса ордері арқылы
рәсімделеді.
Іс сапардан ... ... ... есеп ... ... ... ... аванс сомасының нақты жұмсалғаны расталады.
Есептілікке келесі құжаттар қосымша берілуі ... ... ... ... бойынша
─ таксиден басқа жол ақысы
─ загранпаспортының көшірмесі
─ валютны айырбастау бойынша квитанция
... ... ... ... ... құралдарының тұрып қалуының анықтамасы және басқа да
құжаттар.
Егер іс- сапардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... Е-mail, жүктің тасымалы және т.б.), онда
бұндай шығаруды шегерімге жатқызуға болады, егер ... ... ... Корпоративтік табыс салығы бойынша декларация анытамасында іс-
сапардың көлемі және ... саны ... ... ... ... іс-сапар күнінің санына байланысты аналитикалық есеп
жүргізу ... ... ... ақша ... ... Дт 1250 Кт 1010, 1030 ... ... көрсетіледі. Есепті сома есебінен төленген сомалар
үшін келесідей жазу жазылады: Дт 1310 Кт 1250. ... ... ... ... ... ... ордерімен рәсімдейді және Дт 1010 ... ... шоты ... есеп ... тиісті адамдардың дебиторлық борышының
аналитикалық талдамалы есебі әрбір берілген аванс бойынша жүргізіледі.
Іс-сапармен шет елдерге кеткен жұмысшы ... ... ... мен еңбек ақысы сақталынады. Іс-сапарда ... ... ... жол жүру шығындары, шетелдік төлқұжат алу, виза рәсімдеу,
халықаралық байланыс ... ... ... ... ... СПИД ... ... байланысты шығындар
өтеледі.
Іс-сапарда болған мерзімінде тәуліктік шығындар келесі ... ... ... ... жол жүру ҚР іс-сапар шығындарын
төлеудің мөлшерлемесіне ... ... ... Шет ел аумағында жол жүру және сол жерде болуымен байланысты
шығындары шет ел ... ... ... ... ... шет ел ... үстеме
ақы төленеді.
Жұмысшылар іс-сапарға шет елдерге жіберу мерзімі сапарға жіберуші
ұйым шешімі бойынша реттеледі, ал өз ... ... ... ... ұйым ... реттеледі.
Жұмысшылар шет елдерде іс-сапарда болған мерзімде олардың лауазымдық
қызмет орны, еңбек ... ... ... ... ... Республикасы аумағында болған
уақытында оларға Қазақстан республикасының бекітілген ... ... ... ... үй ... ... ... шығындары
төленеді.
Жол жүру барысында олардың еңбек ақысы шет елдегі норма бойынша ... ... ... ... және ... да шығындары төленеді.
Бір шет елді мекені ішінде іс-сапарға жіберілген адамдар үшін сол ел
ішінде белгіленген норма бойынша ... ... ... елге іс-сапармен жіберілген адам ол жерден басқа шет ел ... ... ... ... ... ... шет елге ... тағайындалған норма бойынша тәуліктік шығындар төленеді.
Шет елге жұмыс істеуге немесе іс-сапарға аттанған жұмысшылар үшін,
немесе бір ... ... елге ... ... ... ... шет елден
Қазақстанға іс-сапармен келген адамдар үшін ақшалай аттестаттар ... ... ... ... ... құралы болып табылады.
Ақшалай аттестатта төлем нормасы, төлемнің бағыты, белгіленген
межелі орын, оның ... ... ... ... ... мерзімі
көрсетіледі.
Сәйкес өкілетті ұйымдар өз қызметкерлерін ... шет ел ... ... ... ... ... есеп-айырысудың анықтама құжатымен
таныстырып, сол шет елдегі ... ... ... ... түсіндіріп,
алынған есепті сома бойынша есеп берудің тәртібімен, ақшалай аванстың
жетіспеушілігі ... ... ... ... ... Есеп
айырысу операциясы толық аяқталмаған ... ... ... ... оған ... сома шет ел ... ... ... ... ... ... ... бағамы бойынша теңге есебінде
беріледі.
Іс-сапардан оралған жұмысшылар есебіне алынған ... ... ... ... жағдайда 15 күн ішінде себепсіз қаражат орнын
толтырмайтын ... онда олар ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі бекіткен валюта бағамы бойынша теңге ... ... ... адамдарға көтермелеу жәрдем ақысы ... ... ... мерзімнен бұрын қайтып оралса, оның алған көтерме
жәрдем ақы ... ... ... ... ... істейтін, немесе шет елге іс-сапарға ... ... ... ... ... ... ... оралған азаматтар 5 күн ішінде жұмсалынған қаражаттар
жөнінде аванстық есеп тапсырады.
Жақсы мәмілеге қол ... ... ... ... ... ұйым үшін де
жетістік деп саналады. Іскер партнерлер, ... ... ... ... ... ... өтуі, әртүрлі өкілдерді
қабылдап алумен тығыз байланысты болғандаықтан ұйымнан үлкен шығындарды
талап етеді.
Шаруашылық ұйым ... ... ... ... ... ... ұйымның өкілдерін қабылдау және қызмет көрсету, ... және ... ... және ... шаралар заңды
тұлғаларда коммерциялық ... ... ... ... ... келген директорлар кеңесінің мүшелерін және
ревизиондық комиссияның ... ... ... ... ... ... көрсету шығындары.
Басқа ұйымның өкілдерін қабылдау және ... ... ... ... ... ҚР-ң ... қарастырылған
өкілеттік шығындарды құжаттау үшін мыналарды ... ... ... иесінің өкілеттік және іс-сапарының ... ... және ... ... ... сметасы есебінен жылдық
шығындар соммасын бекітуінің ... ... ... ... ... және ... кеңесін
жүргізуді ұйымдастыру туралы бұйрық
в) жиналыс және жұмыс ... ... ... бағдарламасы
─ өкілдердің кездесу күні және кездесу ... ... ... ... ... ... ... екі жақтан қатысатын келіссөздегі тұлғалардың тізімі
─ келіссөзді ұйымдастыруға ... ... ... мәлімет
г) 1-ші басшымен қабылданған шығындар ... ... өз ... ... ... ... осы бап бойынша бөлінетін сомма
д) сметаны ... ... ... және жоспарлық сметаны орындалуын
шығарылуының негізі ... ... ... ... бастапқы құжаттар (аванстық есеп ... баға ... ... ... шоттар, билеттер және
т.б.).
Есепке алынған барлық шығындар ... ... ... және ... ... ... да 1250 ... қысқа
мерзімді дебиторлық борыштары» шотының «Өкілеттік шығындар» субшотында
көрсетіледі.
Өкілеттік шығындар есебінед маңызды ... ... ... ... ... анықтауда шегерілімге жатқызылуы. Салық төлеушінің ... ... ... ... тек қана ... ... ... Өкілеттік шығынға және шегерімге банкет ... ... ... жатпайды. Ресми қабылдау барысында
екіжақтың ... саны ... тең ... ... ... ... ... жағдайда бұл шығындар
жылдық жиынтық ... ... ... ... ... шегерілімге жатқызу нормасын көреміз.
Кесте 11
Салық салынатын табысты анықтаған кездегі
шегерімге жататын
өкілеттік шығындардың нормасы*
|Шығындар ... ... ... ... ... қабылдауды жүргізу б-ша шығындар |80-ге дейін ... 1 ... ... ... | ... ... ... ... шығындар (күніне 1 адамға|1,5-ке дейін ... ... ... ... | ... ... ... тіркелген аудармашы қызметін ... ... ... | ... Транспорттық қызмет көсету (сағатына) ... ... ... ... ... кодексі негізінде құрастырылған
Ескерту:
1) Арнайы түскі асты, кешкі асты жүргізу уақытында ... ... саны ... делегация қатысушылар санынан аспауы керек.
2) Делегация құрамында 5 адамнан жоғары ... ... ... және ... көрсеткіші тұлғалардың саны аудармашы
5 адамға есебінен анықталуы керек.
Өкілетті ... ... ... ... ... орын ... ... сәйкес іс-шараларды жүзеге асыру жөнінде бұйрық немесе нұсқау
береді. Алдын-ала ... ... онда ... шараға қатысатындардың
нақты тізімі, көлік тасымал қызметін көрсететін ұйымдармен келісім-шарттар,
буфеттік (фуршеттік) қызмет көрсету үшін сатылып ... ... ... ... ... солардың негізінде белгілі-бір соманы өкілеттік
шығындар мақсатында бөледі.
Шет елдік қатысушылар болған жағдайда және ұйымның өз ... ... ... ... ... ... ... келісім
шарт та алынады.
Жоғарыда аталған қызмет көрсетуші ... есеп ... ... ... тауарлық чектермен және басқа құжаттармен
расталады.
Егер есеп айырысу қызмет көрсетуші банк ... ... ... шығындар сомасын растау үшін төлем талабы, шот-фактуралар, ... ... ... Растаушы құжаттар болмаған жағдайда бұл ... ... есеп ... ... есеп ... ... адам арқылы жүзеге
асырылса, онда оның ... ... мен оған ... ... ... ... ... өкілеттік шығындар мөлшері тиісті нормадан артық болса, онда
өсімшесі таза табыс ... ... Кей ... ... ... де сол ... ... өкілеттік шығындардың қажет болуына
байланысты жеке есепті сома ... ... ... 93 ... сәйкес екі
жақ арасында келісім алғаш жасау ... ... ... ... ... ... өкілеттік шығындар жұмсауы қаралған.
Мұндай өкілетті шығындарға тиісті ... сома ... ... ... ... Егер осы ... ... мақсатында қызметкерге
берілген есепті сома толық жұмсалынбай артық қалған болса, онда ол ... ... ... ... шығындар құрамына кездесуді, жиналысты ұйымдастыру орнын
жалдаумен байланысты ... да ... Бұл ... ... ... адамдардың жалпы сомасына бөлініп, бір адамға келетін жалдық ... ... және ол ... ... ... ... ... шығындарының, буфеттік тамақтандыру
шығындарының бір адамға келетін ... ... ... ... ... ... күтуші жақтың адамдарының саны да кіретін
болғандықтан, мұндай жиынға күтіп ... ... ... ... ... ... ғана қатысады. Қатысушылардың әр 5 адамына бір жол
көрсетуші немесе аудармашы-тілмаш берілуі ескерілуі ... ... ... ... 5 адам ... нақты шығындар осы санына
байланысты есептеледі. Егер делегация құрамы 5 адамнан артық болса, онда
өкілетті ... жол ... ... аудармашы-тілмашты ескре отырып
есептеледі және ... ... Егер ... ... ... ... болған жағдайда оларға ... ... ... ішкі ... ... ... болатын кезедсуге
қатысушылар саны анықталып, көрсетілуге тиіс. ... ... ... ... ... ... оларға тіркелген тізім ... ... ... ... ... өкілетті шығындар шегерілімге жатқызылады, ал
нормадан артқан мөлшері ... ... ... ... ... өкілетті шығындар сомасы алдын-ала есепті ... ... онда бұл ... бөлінген соманың артып ... ... жеке ... ... ... ... да жеке табыс салығын салу
объектісі деп ... ... ... ... ... ... сметасы және оларды растайтын бастапқы құжаттар бар ... ... ... ... іс бабындағы кездесудің бағдарламасы,
шақырылған ... ... ... бар ... ... ... тыс ... шығындар заңды тұлғаның құжатты рәсімдеуі
болған ... таза ... ... ... жеке ... ... ... құжаттар болмаса шығындардың ... ... онда онда бұл ... жеке ... табысына
апарылады және жеке табыс салығы ұсталынады ... ... ... бекітілсе ешбір растайтын құжат болмаса, онда ... ... ... ұсталынады және ... және ... ... ... салынды.
Жауапты тұлғалардың жеке табыстарына ... ... мына ... ... ... ... ... болмаған жағдайда.
─ келіссөзге қатысқан тұлғалардың тізімі болмағанда.
─ есептік құжаттар болжаған жағдайда.
Іс-сапарлық және ... ... ... ... ... 12-ші ... ... «Өткізілген тауарлар ... ... ... және ... тұлғадан ақша соммасын
есептеп Салық Кодексінің 95 ... ... ... ... ... ... салық төлеушімен кредиторға төленетін болса,
онда төленген төлемнің ... ... ... ... табыс салығы бойынша декларацияны дайындау үшін
төленген ... ... ... ... күмәнді
міндеттемелер ведомосін дайындау керек.
Төленген күмәнді міндеттемелер бойынша ... ... ... ... күмәнді міндеттемелер анықталады.
Кесте 12
Төленген күмәнді міндеттемелер ведомстісі*
(теңге есебінде)
|№ |Міндеттемелер атауы ... күні ... қосу ... |
| | | ... | |
|1 ... ақы |* | |* |
|2 ... |* | |* |
|3 ... ... үшін |* | |* |
| ... | | | |
| ... | |* |* ... жиынтық табыс және одан шегерілімдер ... ... ... салу ... ... ... борыштар есебіне қатысты күмәнді
талаптар бойынша есеп ... ... зор. ... ... Қазақстан
Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» ... және ... ... басқа да міндеттемелер” ... ... және ... ... ... әдісімен жүргізуі
қажет, өз кезегінде оларға күмәнді ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Күмәнді талаптар – бұл ... ... ... орындалған
жұмыс, заңды тұлғаларға және ... ... ... және ... еместерге көрсеткен қызмет нәтижесінде
қалыпасатын талаптар. [12]
Салық төлеушінің күмәнді талаптарды ... ... ... ... ... ... ... шегерімге жатқызылған моментісінен бухгалтерлік ... ... ... келесі құжаттар бар ... ... ... ... жрі ... ... банкрот деп танылған жағдайында көрсетілгендерден
басқа қосымша дебитордың ... деп ... ... ... ... ... органдарының мемлекеттік тіркеуден ... ... беуі ... Осы ... ... ... ... төлеуші
шегерімге күмәнді талаптар соммасын салық ... ... деп ... ... ... ... апара алады.
Соның есебінде шегерім апарылған ... ... ... мен ... ... счет-фактура, заңды тұлғалар, ТМҚ-ды
ашқаны жөніндегі фактісі. Егер ... ... ... ... ... шегерімге жатпайды.
Жоғарыда көрсетілген талаптар ... ... ... болған
жағдайда, яғни халықпен коммуналдық қызмет және ... ... ... ... ... етілмейді.
Егер қарыз соммасы ЖЖТ ... ... ... онда ... ... ... ... және тапсырыс беруші ... ... ... ... ... соммасы 1210, 1250 шоттарының
дебетінде көрсетіледі.
Келесі кестеде өкілеттік шығындар есебінің жүргізілуін көрсетеміз.
Кесте 13
Өкілеттік ... ... ... ... ... ... |Дт |Кт ... Өкілеттік шығындар мақсатында есепті |1250 |1010, 1030 ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... |1310, 1350, |1250 ... ... ... |1320, 1330 | ... ... бойынша тілмаш еңбегінің төленуі |3310 |1250 ... ... ... ... ... |3310 |1250 ... шотының төленуі | | ... ... ... ... ... ... |1010, 1030 |1250 ... | | ... ... ... ... жоспары негізінде құрастырылған
2.3 Дебиторлық берешектер есебін автоматты түрде жүргізу
Бухгалтерлік есепті компьютерлендіру ұйымдардағы есеп жұмысын жолға
қоюға жаңа ... ... ... ... ... бастапқы құжаттарды
өңдеудің принциптері өзгереді, негізгі ауыр жұмыстар автоматтандырылған
режимде ... ... есеп ... ... өңдеуге тікелей
атсалысады.
Қолданылып жүрген ... ... ... үшін ... ... ... ... қойылатын арнап бекітілген ... ... ... ... ... бекітілмеген және тіпті қазақ
әліппесі ... ... ... ... есеп ... оқытуға қол жетпеуінен проблема
тереңдей түсуде.
Компьютерлік ... ... үшін ... ... есеп ... компьютерлік қырларын стандарттау;
- мемлекеттік органдардың бағдарламалық өнімдерді сертификаттау
рәсімін ұйымдастыру;
- сертификатталған бағдарламалық жүйелерді ... мен алып ... ... ... ... ... жасаушыларды қолдау бағдарламасын әзірлеу.
Бұл ретте бухгалтер жеке компьютерді пайдаланушы мамандығын ... өзі ... ... ... үшін жауап беруге тиісті.
Компьютер әлемінде ең жақсы дамып жатқан Windows – технологиясы, ... ... ... ауданына белсенді кіреді, сондықтан
жәрдем де әлбетте Windows технологиясына бағытталған ... ... түрі ... ... ... негізіне белгілі
комьютерлік программа «1С ... ... ... кез келген ұйым ұйымдастырушыларымен, басқа ұйымдармен,
өз қызметкерлерімен шаруашылық қарым-қатынасқа түседі. Шаруашылық ... ... ... ... бола ...... тұлғалар, олардың берешектеры Ұйым активі болып
табылады және ... ... ... олардың есебі активті шоттарда
жүргізіледі.
Кредиторлар – ұйымға берешек ... ... ... ... құралы және шаруашылық қаржысының құралуының бірден бір көзі болып
табылады, алашақ берешек бухгалтерлік баланстың пассивінде көрсетіледі ... ... ... шоттарда жүргізіледі.
Кейбір жағдайда ұйымның бір серігі дебитор ретінде де кредитор ретінде
де жүре алады. Бұл жағдайда екі жақты қарым-қатынастың ең анық ... ... ... ... ... және алашақ берешекды бір шотта
бөлек ескере алуы қажет. Мұндай шешімді бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... мәселе аналитикалық есепті
енгізу кезінде ... ... ... Бір ... ... ... сальдоға ие бола алатын шоттар активті және пассивті болып табылады.
Контрагенттермен есеп айырысу үшін:
... ... мен ... берушілердің берешегі»
✓ «Басқа да Дебиторлық берешек»
✓ «Басқа да алашақ ... ... есеп ... ... ... мен ... да ... берешегі»
Мұндай есептеулердің дебиторлық қалдығы баланстың активінде, ал алашақ
қалдығы пассивінде ... ... және ... ... ... ... ... кезіндегі қарама-қайшылықтың нәтижесі түрінде туады.
Құралдардың өзінің келесі төленуімен алғашқы түсу ... ...... ... ... құндылықтардың кейін түсу
варианттары болуы ... ... және ... ... ... ... ... берешектер үмітсіз болып қалуы мүмкін.
Бұл жағдайда өз серіктеріңмен өзара есеп айырысуда оперативті және жан-
жақты мәліметтердің болуы аса маңызды. Барлық ... ... ... реттеледі:
«1С бухгалтерия» программасы алғашқы төлем құжаттарын автоматты түрде
қалыптастыра ... ... ... ... «1С ... ... ... негізгі принциптерін қарастыруға
болады.
Мәліметтердің талдау әдісімен – «Энергонадзор» АӨК - ... есеп ... ... ... есеп ... бойынша шот үшін шот жинағын икемдеу кезінде
ұйым кескінінде ... ... ... ... ... ... анықтамасы – контрагент ұйымының тізімін құрайды.
- «Қызметкер» анықтамасы – ұйым жұмысшыларының және ... ... ... олармен есеп айырысулар
жүргізіледі.
Ұйым үшін жабдықтаушылар мен ... ... ... анықтамасы болуы
мүмкін, яғни егер де бір ұйым бір мезгілде осы және ... да ... ... ... ... ... ... алушылармен есеп айырысу» шоты
немесе субшотына «Жабдықтаушылыр» ... ... ... шоты ... ... ... ... операция көлеміне байланысты қызметкерлермен есеп
айырысу жүргізген кезде, сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... қызметкерлер», «қосымша қызмет істеушілер», «есеп
беруші тұлғалар», «шығынға кінәлілер» және т.б. оларды синтетикалық есептің
әр түрлі ... мен ... ... үшін ... ... ала дайындығын орындау нәтижесінде ... ... ... ... ... ... асырылғанда қажет болады.
«Субконто түрлері» анықтамсында программаның стандартты ... ... ... ... ... ... бар. ... осы
стандартты түрін қолданған жөн, себебі анықтаманың келесі дайындығын едәуір
жеңілдетеді.
Субконто түрінің ... ... ... ... және ... ... ... шешеміз, оған «Энергонадзор» ұйымының тұрақты
контрагент аталуын енгіземіз, одан соң ... ... ... ... ... ... ... тізімінде есептесу-төлемдік құжаттарды толтыру үшін қажет.
Өңдеушілермен дайындалған ұйымның негізгі реквизитінің тізімі бар. Жүзеге
асатын ... ... ... ... ... ... немесе толықтырылуы
мүмкін. Параметрлердің белгіленуін толтыру аса қажет емес, олар есепке
алынуының берілгеніне әсер ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Осыған байланысты
параметрлер анықтамасында «Энергонадзор» ... ... ... ... ... ... ... серіктестермен қарама-
қарсылықты реттейтін келісім, акт т.б. құжаттардың ... ... ... ... ... ... Онда ... әр
контрагентті құжаттар бойынша өзара есептесу қабілетін ... ... ... ... күнделікті жұмыс процесінде толтырылып отырады.
3 ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІНІҢ АУДИТІ
3.1 ... ... ... ... ұйымдастырылуы
Аудит – аудиторлар мен ... ... ... ... есептілігінің шынайылығы мен қолданыстағы заңдарға
сәйкестігі жөніндегі тәуелсіз пікірі. Заңға сәйкес аудиторлық қызметпен
айналысуға ... ... ... аудиторлық куәлігі мен арнайы
лицензиясы бар заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... ... ... тек есеп пен ... ... қайшылықтар анықталып қана қоймайды, қайта сол ... ... ... ... ... ... активтер құрамындағы дебиторлық ... ... ... есеп ... маңызды бір бөлігі және аудиттің де маңызды ... ... ... алу, ... және сату операцияларының жүзеге асырылуына қарай
аудит кешенді, функциональді және локальді ... ... ... ретінде әртүрлі сатыдағы, циклдер мен шаруашылық іс қызметі түрлері
бойынша белгілі-бір басқару функцияларын атқару ... ... ... ... ... ... ... менеджмент, қаржы,
бухгалтерлік есеп, экономикалық талдау, еңбек, ... және ... ... ... ішкі ... ... ... тексеріс
жасалады.
Есеп айырысуды бақылаудың ықпалды тәсілі - дебитолық және ... ... ... тіркеудің дұрыстығына, функционалдық
аудиттің ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу болып ... ... ... тіркеу мен
түбіртекті тікелей кассаға беру, бухгалтерияға төленбеген ... ... ... жазбалардың сенімділігін арттырады және өз
мұқтажына пайдалануға жол бермейді. Ақшаны сіңіріп ... ... үшін ... ... мүмкін жағдайларда қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды жүзеге
асыруды талап ... ... ... ... қажеттілігі туындайды. Аудит
жүргізуді ұйымдастыру әдістері, аудиторлық дәлелдемені жинау әдістері – бұл
ашып айтсақ ... ... ... Аудиторлық процедураны аудиттің әдісі
деп есептеуге болмайды. ... ... ... ... ... орны әдістер мен процедуралардың өзара байланыс жалпы 2
суретте келтірілген. [1]
Қазіргі қолданыстағы аудит ... ... ... ... ... ... қамту дәрежесі бойынша (жаппай, іріктемелі,
аралас тексерістер);
• тексеріс жүргізу әдісіне байланысты ... ... ... ... 3)
Сурет 2. Аудиторлық қызметтердің әдістемелік негіздері
Аудиторлық қызметтің әдістемелік негіздерінің орталық ... ... ... дәл өзі ... Қаржылық бақылаудың бір түрі ... ... ... бақылау әдістерінің бүкіл арсеналын пайдалана алауы
да, ... тиіс ... де ... ... ... ... ... ала отырып, аудит әдістерін
топтастырудың мүмкін нұсқаларының ... ... ... ... барысында қолданылуы мүмкін жалпы ғылыми әдістерге диалектикалық
логика заңдары (сандық өзгерістердің сапалыққа өту ... ... ... мен ... ... жоқты жоққа шығару заңы), сондай-ақ
формальды логика заңдары ... ... ... ... ... ... ... ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің негізгісі
ретінде дебиторлық борыштардың айналымын тексереді, себебі дебиторлық ... ... ... табыс сомасы танылған жағдайда ғана анықталады.
Дебиторлық ... ... ... жолы ... ... мен тауарлардың құны - баға жеңілдіктері -
қайтарылған тауарлар құны формуласы ... ... ... ... ... мен басқа ұйымдардың өзара есеп айырысу
операцияларында ... ... ... - ... ... ... деп танылады.
Дебиторлық қарыздың негізгі түрі - ол сатып алушы ұйымдарының тауарлы
ұйымдардың қарыздары болып табылады. Сатып ... ... ... ... ... 1210 ... ... мен тапсырушылардың қарыздары»
бұл жалпы сатып алушылар мен тапсырушылардың жалпы ... ... ... ... Бұл ... 1211 ... алушылар мен тапсырушылардың қысқа
мерзімді берешегі 1210.2 «Алынған вексельдер» 1210.3 ... ... ... ... да ... » ... ... 3. Аудит әдістерінің классификациялық кестесі
Сатып алушы және тапсырыс берушілермен есеп айырысу шотына байланысты
тексеруде аудитор шот карточкасы бойынша дебиторлық ... ... ... ... ... шаруашылық операциялардың дұрыстығын, шоттарда дұрыс
көрсетілуін тексереді.
Тексерудің екінші кезеңінде тауарлық құжаттардың дұрыс ... ... ... дер ... ... ашу үшін ... ... .
Ол екі жақты келісімінде қаралған есепайырысу нысандарын төлем талап
тапсырмасы, ... ... ... ... рәсімдеу тәртібін
тексереді.
Ұйымдар өз өнімдерін, тауарларын сатқан кезде кейде сатып алушыға баға
жеңілдіктерін береді, себебі сатып алушыларды ... ... ... ... ... ... табылады, жеңілдіктерді пайдалану ... ... ... ... ... әсер ... дебиторлық борыштар ... ... ... ... құжаттар бойынша:
№ 7 журнал-ордер – есеп беруге ... ... ... ... ... - ... тиіс құн ... есептелген пайыздар
есебінің дұрыстығын;
№9 журнал-ордерінің тізімдемесі – берілген аванс ... ... ... – күмәнді борыштар, алдағы кезең шығындарының дұрыс
есепке алынуын;
№11 – ... - ... ... және ... ... ... борыштары есебінің дұрыстығын тексереді.
Сонымен қатар аудитор дебиторлық борыш сомасының күмәнді ... оған ... ... ұйымда дебиторлық борыштар ішінде
күмәнді борыштарды есепке алу жолдарын, резерв құрастырған жағдайда ... ... ... есеп ... ... әдістерінің нақты
қолданылған әдістерге сәйкес екендігін, яғни ... ... ... ... тексеруі қажет. Күмәнді борыштарды есепке алудың екі
негізгі жолы ... 1. ... ... яғни ... ... борыш
сомасының алдын ала қалыптасқан резерв ... ... ... ... ... нәтижеге жатқызылуы. Яғни күмәнді дебиторлық борыш сомасы
ұйымның есепті ... ... ... ... ... ... ... резерв сомасын анықтаудың да екі
әдісі қалыптасқанын, оладың бірі ... есеп ... ... айта ... жөн. 1) Сату көлеміне қатысты орташа пайыз ретінде
резерв сомасын анықтау тәсілі, 2) дебиторлық ... ... ... ... кезекте дебиторлық борыштар есебінің ... ... ... ... ... ... 14
Дебиторлық борыштар есебі аудитінің бағдарламасы*
|Операцияның мазмұны ... ... ... ... ... келісім шарттардың |Есеп саясаты, келісім |
|дұрыс құрастырылғанын, олардың ... бар ... ... | ... борыштардың төлем мерзімдеріне |Аналитикалық есеп |
|қатысты тексеру ... ... ... ... ... Дебиторлық |Шоттардың карточкалары,|
|борыштың пайда болуы мен өтелуіне ... ... ... ... ... | ... ... борыштарды есепке алу және бағалау |Есеп саясаты, ... ... ... ... |
| ... |
|5. Дебиторлық борыштар бойынша есеп айырысу ... ... ... ... тексеру ... ... ... З.Н. ... ... 2006
Аудиторлар тексеру барысында қолданатын негізгі әдістің бірі талдау.
Дебиторлық борыш сомасының артуы ұйым үшін ... ... деп ... өткен дебиторлық борыштың көп болуы ұйым үшін қаржылық ... ... ... ... ... сатып алу қаражаты жоқ
болады, еңбек ақы төлеуге нақты ақша сомасы жетіспейді, т.с.с. Дебиторлық
борыштың өтелмеуі капитал ... кері әсер ... ... қатар,
міндеттемелердің өтелу тәуекелі артады және ұйым ... ... ... ... ... өтелуін жеделдету мақсатында есеп айырысу
нысандарын жетілдіру, алдын-ала төлемдер қабылдау, вексельдік есеп ... ... ... ... шаралар қабылдауы қажет.
3.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық берешектерінің
аудиті
Сатып-өткізу және қаржылық нәтижелердің құралу циклы бойынша ... ... ... осы цикл ... ... ... ... ақпараттарды зерттейді.
Сатып-өткізу және қаржылық нәтижелердің құралу циклына дайын өнімдерді
(жұмыстарды, қызметтерді) сатып-өткізумен, негізгі құралдардың, материадық
емес және ... да ... ... ұйымнан шығуымен байланысты
шаруашылық операциялары ... Бұл ... ... ... ... берешектер пайда ... және ... ... ... ... операцияларын тексеру үшін аудитор ішкі ақпарат
көздерінен алынған мәліметтердің де (сатып-өткізілген өнімдердің өзіндік
кұнын есептеулер, ... ... ... ... негізгі құралдарды
жою актілері), сыртқы көздерден алынған мәліметтердің де (банк үзінділері,
дебиторлық берешектер сомаларының ... ... ... ... цикл ... ... ... тиісті шоттар", "Алынған
вексельдер", "Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... мен кредитін растау болып табылады.
"Алынуға тиісті шоттар" шотында сатып алушылар мен ... ... және ... ... (тауарлар), орындалған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін банк ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар жөніндегі ақпараттар көрсетіледі.
"Алынуға тиісті шоттар" шотын сипаттай отырып, жалпы олардың сатып-
өткізу нәтижесінде пайда болатындығын, ... ... ... ... болып табылатындығын, және сондықтан да оларды саудалық міндеттемелер
деп те атайтындығын айтуға болады. Жекелеген жағдайларда олар ... сату ... де ... мүмкін.
Бухгалтерлік есеп шоттарының жүйесі мен сатып-өткізу және ... ... ... бойынша олардың арасындағы байланыс аудиттің
мақсатына қол ... ... ... ... мен ... ... ... » шотында көрсетіледі.
Келтірілген тексеру әдісі бұл циклдағы аудит орталығы "Алынуға тиісті
шоттар" шотының ... мен ... ... ... ... дәлелдейді.
Аталмыш шотта сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... ... бары мен қозғалысы жөніндегі
ақпараттар жинақталады.
Шоттың дебетінде дайын өнімдерді келісім бағасы бойынша сатып-өткізу
және ... құн ... ... ... ... ... үшін төлемдердің келіп түсу ... ... ... ... ... ... тауарлар бойынша Дебиторлық
берешектердың жойылуы, кайтарылған тауарлар бойынша қосылған құн салығының
сомасы, жеңілдіктер ... ... ... ... шығыстарға жатқызу
және т.б. көрсетіледі.
Сатып-өткізу және қаржылық нәтижелердің ... ... ... ...... ... ... алудың толықтығын, сатып-өткізуден алынған
табысты және сатып-өткізілген өнімнің өзіндік құнын есептеудің дұрыстығын,
сонымен бірге дебиторлық берешектердың пайда ... ... және ... ... ... ... ... алушылардың
сұрауынан басталып, дайын өнімнің немесе қызметтің Дебиторлық берешекға
айналуымен аяқталады. Дебиторлық ... - ... ... ... ол ... ... берешектерды сипаттаушы шоттар сатушы мен сатып алушыға
өнімді жөнелтуге, шот жазып беруге, ... ... және ... ... ... ... ... уақыт аралығын қамтиды.
Сәйкестікке тексеру жүргізудің ... ішкі ... ... ... ... және ... сәтінде әрекет етуші
ішкі саясаттарға, процедураларға сәйкестігіне тест жүргізу ... ... ... ... мақсатына қол жеткізу үшін аудитор ұйымның
ішкі бақылау саясаты мен процедураларына ... ... ... есеп принциптері мен есеп саясатында белгіленген нұсқауларға
сәйкестігіне көз ... ... ... ... ... ... сатып-
өткізуге ішкі бақылау жасау процедуралары ... ... ... ... ... ... қызметті жоспарлау, ұйымдастыру, реттеу,
оған бақылау жасау, есеп ... және ... ... ұйым ... ... бір ... ... қарым-қатынасы
мен әрекет ету тәртібін анықтау және құжатпен бекіту
(лауазымдық нұсқаулар);
тиісті жұмыскердің өзінің міндетті қызметін орындағандығын
куәландыратын мәліметтер көрсетілетін бастапқы құжаттардың
тізбесін жасау;
«бақылау ... және ... ... ... ... нақты
операцияларды жүзеге асырудың әртүрлі аспектілерін бағалау үшін ... ... ... ішкі ... процедураларымен танысу үшін аудитор алдыңғы
аудиттің материалдарын зерттейді. Ол ... ... ... ... ... ... құжат айналымын, анкеталарды суреттеу
арқылы ішкі бақылау жүйесі жөнінде ақпарат ... ... жылы ... ... ... ... ... аудиторлық фирма аудитті бірінші рет жүргізіп отырған болса, онда
аудиторға сатып-өткізу және қаржылық ... ... ... ... ... бөлген дұрыс:
өнім мен жабдықтауға тапсырыс алу;
коммерциялық несие беру мүмкіндіктерін талдау, жабдықтау
келісім-шарттарын дайындау және келісім жасау;
өнімдерді жөнелтуге дайындау;
сатып ... өнім үшін ... ... бақылау;
Дебиторлық берешекды бақылау.
Өніммен жабдықтауға тапсырыс алу
Өніммен жабдықтау үшін тұтынушылардың берген ... ... ... зерттеу кезінде аудитор төмендегілерге көз жеткізуге
тиісті:
- келіп түскен тапсырыстардың оларды тіркеу ... ... ... тиісті лауазымды қызметкері тапсырыс алған кезде
бақылаудың ... ... ... ... ... ... қолы және оның лауазымының
көрсетілуі;
- тапсырыс берушінің заңды мекен-жайы және ... ... ... ... көрсетілуі;
- тапсырыс берушінің нақты шарттары бар ниеті (келісім заты,
ассортимент, саны, сапасы, бағасы, мерзімі және т.б.);
- тапсырысты орындаушының толық ... ... ... ... ауытқулар тапсырысты орындау
мүмкіндігін алдын-ала бағалау кезінде есепке алынады. Тапсырыстың барлық
түсініксіз жақтарын тапсырыс беруші телефон немесе
факс байланысы ... ... ... ... ары ... ... тек
жоғарыда көрсетілген параметрлерден ауытқулар жоқ
болған кезде ғана жіберіледі;
- барлық тапсырыстар тіркемелерімен бірге оларды топтау
тәртібімен номерленеді, тіркеу кітабына ... және ... ... алу ... ... ... ... Тапсырыстардың көшірмелері
тіркемелерімен бірге коммерциялық несие бере отырып, тапсырыстарды орындау
мүмкіндігі жөнінде ... ... ... ... ... ... бақылау процедураларын аудитор ... ... ... (тандай) отырып тексереді.
Аудитор осы кезеңге келіп түскен тапсырыстарды тіркеудің ... үшін ... бір ... ... өткен айды) таңдайды; жетпейтін
номерлерді анықтау үшін таңдап алынған кезеңде келіп түскен тапсырыстарды
сканерлейді; осы ... ... ... ... кітабында
керсетілген тиісті номерлермен салыстырады.
Коммерциялық несие беру ... ... ... ... ... және ... ... несие — тауарды, оған жасалынатын төлемді кейінге қалдыра
отырып сату және жөнелту кезінде ... ... ... ... ... несие.
Коммерциялық несие беруге, өнімдерді жөнелтуге дайындау және келісім-
шарт жасауға бақылау жасау процедураларына зерттеу жүргізу кезінде аудитор
төмендегілерге көз ... ... ... ... ... ... ... сатып
алушының қаржылық жағдайына және оның сенімділігіне ... ... ... ... ... ... ... қажетті
мәліметтер алу бойынша жұмыстар жүргізеді. Нотариус куәландырған жарғының,
құрылтай келісім-шартының, ... ... ... ... ... есеп және ... ... Қаржы
қызметінің жұмыскерлері болашақ сатып алушылардың
қаржылық ... және ... ... ... ... бөлімінің лауазымды кызметкері келісім-шарт жасау үшін келген
сатып алушы ұйымның өкілінің келісім жасауға кажетті ... ... ... ... асырады. Ондай өкілеттілік куәлікпен және
тиісті түрде рәсімделген сенім ... ... ... жасау
өкілеттіктің көрсетілген параметрлерінен ауытқулар жоқ болған кезде ғана
мүмкін.
Сатып-өткізу бөлімінің бастығы немесе заңгер жоғарыда
көрсетілген досьені ... ... ... ... мен ... шектеу тәртібінің сақталуына бақылау жасауға,
сондай-ақ, олардың сақталуын қамтамасыз етуге тиісті.
Келісім-шартқа қол ... ... ... алушы ұйым
өкілінің өкілеттілігін куәландыратын құжаттар, сонымен бірге ... ... ... бір ... болып табылатын арнайы журналға
тігіледі.
Бақылаудың жоғарыда көрсетілген процедураларын аудитор елеулі сомаға
әлі орындалмаған тапсырыстарды іріктеп алып ... және ... ... қол ... ... ... ұйым өкілдерінің өкілеттілігін
куәландыратын ... ... ... ... ... үшін ... жасайды.
Коммерциялық келісім-шарттар бойынша (соның ішінде, сатып алушыларды
коммерциялық несиелеу шарттарымен өнімдерді ... ... ... ... ... әр ... аспектілеріне
бақылау жасау және сатып алушыларды дұрыс тандамағандықтан ұйымның
шаруашылық қызметі ... ... ... жол ... ... ... алушыға тәуекелдік категориясын тағайындауға болады, яғни, ... ... ... ... тізіледі (жоғары, орташа, ... ... Бұл ... және ... ... ... бағалау үшін де, нақты бір сатып алушыларға коммерциялық несие
беру жөнінде шешім қабылдау үшін де қажет.
Төлеу мерзімі асып ... ... ... ... ... ... ... жағдайының төмендеуін болдырмау мақсатында
әрбір ... ... оның ... тәуекелдік категориясына сәйкес
коммерциялық несие беру параметрлерін белгілеген ... ... ... ... ... бір ... және коммерциялық несиелеудің шекті
мерзімі). Тәуекелдіктің әрбір түрі бойынша несиелеу параметрлері «Сатып-
өткізу саясаты ... ... ... ... ... көрсетілуі керек.
Келісім-шарттың жобасын жасау кезінде ... ... ... ... ... бойынша жөнелтілген өнімнің жалпы сомасынан
минус (алынған) келісім-шарт бойынша төленген ... ... ... ... ... басқа да келісім-шарттарды есепке ала отырып) осы сатып
алушыға белгіленген Дебиторлық берешектің сыналған ... ... ... ... ... мен төлем жасаудың күнтізбелік
графигінің ара-қатынасын қарастыруға тиісті. Одан ... ... ... ... ... ... осы сатып алушыға белгіленген ... асып ... ... ... «Тауарлы-көліктік накладнойда»
көрсетілген сомаларды сатып алушының ... ... ... деңгейін
көрсететін мәліметтермен салыстыруға тиісті. Егер жөнелту нәтижесінде
берешектің лимиті көтеріліп кететін ... ... ... ... ... кеткен берешекы бар), онда жөнелтуге тек осы сатып алушының Дебиторлық
берешекының нақты деңгейіне қосу нәтижесінде берешектің оған ... асып ... ... ғана ... ... ал ... алушы бұл
жөнінде тиісті хабарландыру хат ... ... тез ... хабарланады.
Сатып-өткізу саясаты туралы ереже-нұсқау. Дайын өнімді сатып-өткізуді
бақылау процедуралары — бұл әрбір есепті жылға ... ... ал ... ... ... ... ... рәсімделінетін ішкі
құжаттар. Нарықтық бәсекелестік жағдайында бұл құжаттардағы ақпараттар
ұйымның бәсекелестері тарапынан да ... бір ... ... ... олар ... ... ұйымның коммерциялық құпиясын
құрайтын мәліметтерге жатқызылуға тиісті екендігін атап айту ... ... ... ... ... өздерінің қызметтік міндеттерін
жүзеге асыру үшін кіруге (пайдалануға) кұқығы бар ... ... ... олар ұйым ... ... бекітілуге тиісті.
Өнімдерді жөнелтуге дайындау
Өнімдерді сатып алушыларға жөнелтуге ... ... ... ... тиісті.
Қиянат етуден (пайдаланып кетушіліктен) аулақ болу үшін (ішкі
бақылаудың ... ... ... сәйкес) тауарлы-көліктік
накладнойларды жазып беруді және жөнелтуге санкция жасауды (рұқсат беруді)
әртүрлі лауазымды тұлғалар ... ... ... ... ... ... журналға тіркеледі. Мысалы, жөнелтуге рұқсат
берген сатып-өткізу бөлімінің лауазымды қызметкері ... ... ... ... ... ... рәсімделуінің
дұрыстығына бақылау жасайды, яғни реквизиттерінің толтырылуы, көрсетілген
бағалардың келісімнің шарттарына сәйкестігі, ... ... ... ... саны және т.б.) және ... мәліметтердің
келісімнің шарттары мен жөнелту графигіне сәйкестігі бақыланады. Одан басқа
лауазымды тұлға осы сатып алушыға белгіленген ... ... ... ... мақсатында тауарлы-көліктік накладнойда көрсетілген соманы
сатып алушының Дебиторлық берешекының (егер ол бар ... ... ... мәліметтерімен салыстырады. Ауытқулар болған жағдайда (егер сатып
алушының ... ... асып ... ... бар болғандықтан, жөнелту
нәтижесінде берешектің лимитінен асып ... ... ... тек ... ... ... ... нақты деңгейіне қосу нәтижесінде
берешектің оған ... ... асып ... ... ғана ... ... ал ... алушы бұл жөнінде тиісті хабарландыру ... ... ... ... ... ... процедураларының бар екендігіне
көз жеткізу үшін аудитор бірнеше ... ... ... ... ... ... бар екендігіне тексеру
жүргізуіне болады:
тауарлы-көліктік накладнойлардың барлық төрт ... ... ... реквизиттердің қолданыстағы ережелерге сәйкес толтырылғандығы және
дұрыстығы;
тауарлы-көліктік накладнойларда ... ... ... ... ... ... және өзара
байланыстылығы;
сомалардың дұрыс есептелгендігі;
келісім-шарттары бойынша сатып алушыға ... ... ... ... ... ... данасында сатып-өткізу
бөлімінің өкілетті қызметкерінің жөнелтуге берген санкциясының
(рұқсатының) бар екендігі.
Жазылған тауарлы-көліктік накладнойлар дайын өнімдердің ... ... ... ... ... ... меңгерушісі оларда
сатып-өткізу бөлімінің ... ... ... ... ... ... және ол бар ... сақтау орындарынан өнімді сұрыптап
алуды, жөнелтілетін өнімдердің ... ... ... ... ... жүк тиеу ... автокөлік келген кезде
қойма меңгерушісі Жол қағазы мен Тауарлы-көліктік накладнойдың көліктік
бөлімінің тиісті ... ... ... жүк тиеуге ... осы ... ... ... ... ... ... алатын жүргізуші-экспедитор да автокөлікке
тиелетін ... ... ... ... ... ыдыстың дұрыстығына, жүк ... ... ... ... бар екендігіне, жүк тиеу және оны бекіту
тәртібінің сақталуына ... ... Жүк ... ... ... ... ... накладнойдың тиісті бөлімдеріне Жол кағазының
номерін жазады, жүкпен бірге баратын құжаттардың аттарын ... және т.б.) ... ... ... ... ... ... жүк өлшем бірліктерінің) көрсетеді және тауарлы-көліктік
накладнойдың ... ... ... ... ... фамилиясы мен
лауазымын көрсете отырып қолын қояды. Жүкті қабылдаған жүргізуші-экспедитор
да өзі ... ... ... ... жүкті қабылдағандығын растап
қол қояды. Тауарлы-көліктік накладнойдың бір данасы қоймада қалады және ... ... есеп ... (материалдық жауапкершілікті) тұлғаның есебінен
шығаруға негіз болады.
Сатып алушыға өнімді жөнелту жөніндегі мәліметтер алынған кезде сатып-
өткізу ... ... ... ... күн ... ... ... төмендегі мәліметтерді жазады:
сатып алушының аты-жөні;
жабдықтау келісім-шартының жасалған мерзімі және ... ... ... ... ... ... ... жөнелтудің нақты жүзеге асырылу мерзімі және уақыты;
өнімді жөнелту бойынша нақты мәліметтер (тауарлы-көліктік
накладнойдың үшінші данасының мәліметтері бойынша) жөнелтілген
өнімнің әрбір атауы ... ... және ... ... ... регистрдің мәліметтері бойынша күн сайын бір күнгі
және есепті кезеңнің ... ... (бес ... он ... ... ... ... күнтізбелік графигіне сәйкес) өнімді жөнелту жөніндегі
мәліметтері бар қорытынды есеп ... ... ... ... ... ... оперативтік-
күнтізбелік жоспарларының (графиктерінің) ... ... ... ... ... есептерге (рапорттарға) сатып-өткізу
бөлімінің ... ... ... және ... ... ... анықталады, өзінің қызмет бабының шегінде шара қолданылады. Содан
кейін бұл қорытынды есептер (рапорттар) мен ... ... ... ... ... және ... ... көрсете
отырып, ұйымның дирекциясына тапсырылады. ... ... ... ... шешімдері қабылданады.
Ішкі бақылау процедураларының осы участогына тексеру жүргізе отырып,
аудитор сатып-өткізудің берілген көлемінен ауытқулардың ... ... және ... ... ... ... ... айқындау мақсатында сатып-өткізу бөлімінің басшыларына ... ... ... ... ... ... ... қабылдағандығын растап қол қойған (бұл белгілер өнімнің
жөнелтілгендігінің куәлігі ... ... ... негізінде
бухгалтерияның қызметкері екі дана етіп шот-фактура жазып дайындайды. Шот-
фактураның бірінші данасы сатып алушыға беріледі, ал ... ... ... есеп ... құрамында сақталады (берілген шот-фактуралардың
есебін жүргізу журналында). Мұндай ... ... ... ... ... және ... ... салыстырылады.
Шот-фактуралардың бланкілері алдын-ала номерленіп қойылуға тиісті.
Номерлеудің реттілігін бас бухгалтер ... ... ... бухгалтерлік есепте көрсететін
негізгі құжат болып табылады. Жазылып берілген шот-фактуралардың негізінде
бухгалтерияның дайын өнімдердің ... ... ... жұмыскері тиісті
есеп регистрлерінде дайын өнімді сатып-өткізудің аналитикалық ... ... ... ...... ... ... берешекын тіркеу үшін
негіз болады. Соған сүйене отырып, бухгалтерия қызметкері сатып ... ... ... ... толтырады, сонымен бірге ол
жазылып берілген шот-фактуралар хронологиялық тәртіппен тіркелетін сату
кітабын жүргізеді.
Сату ... ... ал оның ... ... мөр ... ... Шот-фактуралардың рәсімделуінің және кітаптың жүргізілуінің
дұрыстығына бақылау жасауды бас бухгалтер немесе ... ... ... лауазымды тұлға (ішкі аудитор) жүзеге асырады.
Жоғарыда келтірілген клиенттің ішкі ... ... ... ... шот-фактураларды дайындау процесіне талдау ... ... ... ... ... ... ... жетіспейтін
(қалдырылып кеткен) номерлерді анықтау үшін ол едәуір сомаға ... ... ... ... соларға сәйкес тауарлы-көліктік
накладнойларды және шот-фактураларды сканерлей және ... ... ... ... ... ... алушылар шоттарының дәлдігін
бақылай алады.
Сатып-алушылардың өнім үшін төлем жасауын бақылау
Бухгалтерия қызметкері күн сайын ұйымның ... ... ... сол
шоттағы ақша қаражаттарының қозғалысы мен қалдығы жөніндегі барлық
мәліметтер, оның ... ... өнім үшін ... төлем ретінде
сатып алушылардан бір күннің ішінде келіп түскен ақша сомасы ... ... Банк ... ... ... ... ... және шығыс құжаттары) тіркеледі. Банк үзінділерін
алғаннан кейін бухгалтерия ... ... ... ... ... ... ... оған тіркелген растаушы құжаттарда ... және т.б.) ... ... ... ... ... сатып алушылар аударған сомалардың көрсетілуінің толықтығын
бақылауды жүзеге асырады.
Сатып алушылармен есеп ... ... ... бухгалтер
оперативтік есеп жүргізеді және құжаттық салыстырулар әдісі бойынша сатып
алушылардың өнім үшін өз ... және ... ... ... ... Банк үзінділері мен растаушы құжаттардың негізінде ол сатып
алушылармен есеп айырысу регистрлерінде ... ... ... ... ... ... бірге ол төлем жасаудан бас тартулардың ... ... бас ... ... ... келіп түсу мерзімін, сомасын және
себептерін көрсете отырып жүргізеді.
Сатып алушылармен есеп айырысу операцияларының ... ... ... бас ... сатып алушылардан ақша қаражаттарының
келіп түсу жоспарының бір күнге және есепті ... ... ... ... он ... айдың, тоқсанның, жылдың) әрбір сатып алушы және
онымен ... ... ... ... ... ... күнделікті
есеп беріп отырады. Бұл есепке ауытқулар бойынша түсіндірмелер тіркеледі.
Түсіндірмеде ауытқулар олардың пайда ... ... ... ... ... ауытқулардың себептері анықталып, олардың пайда болуына
кінәлілер айқындалады. Ауытқулар мынадай себептерден болуы мүмкін: ... ... ... ... ... ... төлемді алу үшін олардың банкке өз уақытында ... ... ... ... шот-фактуралардың өз уақытында жазылмауы және
сатып алушыға жіберілмеуі; ... ... ... ... ... ... мерзімі өтіп кеткен Дебиторлық берешектердың
келіп түсуін жоспарлаудағы жіберілген қателер; сатып алушылардың ... бас ... ... бас тарту); сатып алушылардың төлей алу
қабілетінің жоқтығы және басқа себептер.
Ақша қаражаттарының жоспарлы келіп түсулерінен ... ... ... туралы бас бухгалтер немесе оның ... ... ... ... күн ... тиісті баяндаушы жазбалар арқылы сатып-өткізу
бөлімінің бастығын хабардар етеді. ... ... ... ... ... сатып алушы, келісім-шарт, шот-фактура, төлеу мерзімі
өтіп кеткен берешектер, яғни олардың ... болу ... ... ... басқа анықталған себептер мен ... ... ... бойынша алынған мәліметтерге талдау жасай отырып, ... ... ... ... шегінде шара қолданады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы жөніндегі қорытынды ... ... ... ... ... ... түсіндірмелерімен бірге,
баяндаушы жазбаны бас бухгалтер ұйым басшыларының күн сайын ... ... ... алушылармен есеп айырысу операцияларының ... ... ... сатып алушы және әрбір келісім-шарт ... ... ... ... есепке ала отырып жүргізілуі керек және ол
берешектердың пайда болуы, оларды жою мерзімі мен ... ... ... ... ... етілген берешектер бойынша) мәліметтер алуды
камтамасыз етуге тиісті.
Дебиторлармен және кредиторлармен есеп айырысу операцияларының есебін
жүргізуші ... ... ... ... ... мәліметтерді енгізген
уақытта төленген сомалар мен есепте тұрған ... ... ... бухгалтерлік бақылауды жүзеге асырады. Ондай бақылау ... ... ... ... ... ... жеңілдік берілген
болса), берешектің толық және өз уақытында өтелгендігін, дебиторлар баптары
бойынша дұрыс емес ... ... ... ... ... ... енгізу кезіндегі қателерді), сатып алушылардың бұрын
есепке алынбаған Дебиторлық берешектерын айқындауға мүмкіндік береді.
Ұйымның бас бухгалтері құжаттық ... ... ... ... жүргізген сатып алушылармен (дебиторлармен) есеп ... ... ... ... ... ... ... беру кезінде есепке алынбай қалған ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ төлету шаралары
қолданылмаған, ... ... ... өтіп ... ... анықтауға
мумкіндік береді.
Сатып алушылардың шоттарға төлем жасауы ... ішкі ... ... үшін аудитор талдамалық есеп регистрлеріндегі ... ... ... ... келіп түсуіне ішінара зерттеу жүргізеді және ... ... ... ... ... ... ... шоттарындағы мәліметтермен салыстырады. Аудитор сатып алушылардан
ақша түсімдерінің келіп түсу жоспарының ... ... ... анықтау үшін қаржы қызметінің басшыларына сұрақ беруді
жүргізеді.
Сатып алушылармен есеп ... ... ... жасау жүйесінің
тиімділігін көтеру мақсатында сатып алушылардың ... ... және өз ... ... ... ... ... түрде анықталуға және нақты орындалуға тиісті:
- дебиторларға төлем ... ... ... ... ... берешекды ай сайын салыстырып тексеру.
Бухгалтер ай сайын сатып алушылардың берешектерына салыстыру жүргізіп
отыруға тиісті. Ол үшін барлық сатып алушыларға ... ... ... бухгалтер қол қойған және үйымның мөрі басылған салыстыру актісі
жіберіледі. Салыстыру актісі екі ... ... ... ... ... ... ... берешектің салыстырылуының (дәлелденуінің)
өз ... ... ... мен ... ... бақылау жүргізу
мақсатында арнайы картотекада сақталады; ... ... ... алушыға
жіберіледі.
Сатып алушы өзінің берешекын мойындамаған ... ... ... немесе берешекты салыстырудан бас тартқан жағдайда, ол жөнінде
жедел түрде бас бухгалтер, сонымен бірге ... ... ... Бас ... бұл ... бойынша ақпараттарды ұйым
басшыларының күн сайынғы жедел (оперативті) мәжілістерінде ... және ... ... жөніндегі орынбасарларына
тапсырады. Директордың коммерциялық мәселелер жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... тұлға) заң бөлімінің
бастығымен келісе отырып, бұл берешекты төлету ... ... ... ... ... сот немесе шағым-талап қою тәртібі).
Егер берешекты салыстыруға өтініш жазылған жолдауларға ... ... ... ... онда ... тәртіп бойынша жауап
берілмеу себебі анықталады.
Сатып алушы берешекты ... бас ... ... бұл ... ... ... ұйымның дирекциясына тапсырылады.
Берешекы бар ұйыммен (сатып алушымен) арада байланыс жоқ болған ... ... ... ... оның ... немесе жойылмағандығы
анықталады).
Егер берешекы бар ұйым жойылған болса, онда дебиторлық берешек үмітсіз
берешек ... ... ... ... деп тану және оны ... ... ... сатып-өткізу бөлімінің бастығы берген берешекы бар
ұйымның жойылғандығын растайтын кажетті материалдардың ... ... ... ... баяндаушы жазбасы бойынша ұйымның басшысы
қабылдайды.
Егер берешекы бар ұйым ... ... онда ... ... ету процедуралары жүзеге асырылады. Сатып ... ... ... берешекы директордың санкциясы (рұқсаты) бойынша ... ... ... ... бас ... ... ... жалпы белгіленген тәртіп бойынша шағымдану мерзімі ... ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізу үшін
аудитордың сатып алушылардың шоттарын таңдап ... ... ... ... ... ... растауға болады;
ә) кредиттік жазуларды ақша каражаттарының келіп түсуі ... ... ... ... ... ... ... растауға
болады.
Жоғарыда келтірілген растауларды (дәлеледеулерді) алғаннан кейін
аудитор:
дебиторлардың төлеу мерзімі өтіп кеткен ... ... және ... алу ... ... ... ... анықтау үшін қаржы
қызметінің басшыларына сұрақ бере алады;
сатып алушылардың дебиторлық ... ай ... ... ... ... жүзеге асырылғандығын (сатып алушыларға салыстыру
актілерінің жіберілуі және т.б.) бақылай алады;
сатып алушылармен расталмаған Дебиторлық ... ... ... ... ... ... басшыларынан осы ауытқулар бойынша кандай
шаралар қолданылғандығын анықтай алады;
Дебиторлық берешектерды салыстыру актілерінің ... ... ... бойынша (сатып алушылардан жауап келгенше жеке
картотекада сақтаулы тұрған) ... ... ... кешіктірілуін анықтай алады, қаржы қызметінің
жұмыскерлерінен бұл ауытқулардың себебін айқындай алады;
есептен шығарылған үмітсіз ... ... ... ... бар ... жойылғандығын растаушы құжаттар,
ұйым басшысының тиісті үкімі) растай алады;
талап етілмеген берешектің есептен шығарылуын бақылай алады.
Ішкі ... ... ... ... ... талдамалық процедуралар
және объектіге қатысты тексеру жүргізу
Ішкі ... ... ... ... ... жүргізіп
болғаннан кейін тәуекелдікті анықтау мақсатында аудитор оның сатып- өткізу
циклы бойынша жұмыс ... баға ... ... Ол үшін ... ... ... ... кестенің мәліметтері бойынша тестілеген дұрыс.[5]
Кесте 15
Сатып-өткізу және қаржылық нәтижелердің құралу циклы бойынша
бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... өнімді сатып-өткізу бағасы |Жоспарлы калькуляция |
|мен мерзімі ... бе? ... ... алынбай қалған шот-фактуралар мен |Көрсетілген құжаттарды ... ... үшін ... ... ... номерлеу жүзеге |
|бақылана ма? ... ... ... ... ... саны |Ай сайын салыстырылады |
|шот-фактуралардың мәліметтерімен салыстырылады | ... | ... ... ... ... ... бақылау жүзеге |
|сомасын есептеу, бағаны, үстеме бағаны қолдану |асырылады ... қате ... ... ... ме? | ... ... ... бойынша құжат |Құжаттарды бухгалтерияға |
|айналымының графигі сақталынады ма? ... ... ... дайын өнімге түгелдеу жүргізіле ме? |Тек ... ... ғана |
| ... ... ... есеп ... бойынша есеп |Есеп саясаты бар ... бар ма? | ... ала ... ... ... өнімнің |60 пайыз ... ... ... | ... ... есеп ... ... ... ... ... жинақтық есептері жазуларының сәйкестігі | ... ме? | |
| | ... өнім ... ... есеп ... мен ... ... екі факті |
|дайын өнім қоймасындағы қорытынды есеп ... ... ... ... ... | ... | ... сатып-өткізу бойынша жазылған |Жоқ ... ... ... рәсімделе ме? | ... ... және ... ... ... ... шот жоспары |
|айырысулар есебінің схемасы (сызбасы) ... ... ... ... |жоқ ... ... ... М.С. Аудит-1. -Алматы, 2005ж.
Сатып-өткізу және қаржылық нәтижелердің құралу циклы ... ... ... мүмкін бұрмалаушылықтар. Ішкі ... ... ... ... ... процессінде орын алған
барлық бұрмалаушылықтарды (қателерді) жою мүмкін емес екендігі белгілі.
Сондықтан аудитор өзінің ... мен ... ... ... ... процедураларын қолдануға тиісті. Сатып-өткізу және ... ... ... ... есепте төмендегі бұрмалаушылықтар
(қателер) болуы мүмкін:
• бағадан берілген жеңілдіктердің ұйымда әрекет етуші ұйғарымдарға
сәйкес келмеуі;
* өніммен ... ... жоқ ... ... қате ... ... есеп ... төлем құжаттарының жоқ болуы немесе
олардың рәсімделінуінің толық еместігі;
* есептің тиісті дәрежеде жүргізілмеуі ... ... ... ... ... сенімсіздігі және т.б.);
есеп айырысуларға түгелдеудің формалды түрде жүргізілуі;
келісім-шарттардың орындалуын рәсімдеу мен шағым-талап
қоюдың сәйкессіздігі.
Өндіріс циклы бойынша бұрмалаушылықты ... ... ... ... ... баланстың жақын баптары төмендегі шоттар болып табылады:
- ақша төлемін ... ... ... ... ... ... ... мен кредиторлардың шоттары.
Болуы мүмкін талдамалық процедуралар
Талдамалық процедуралар тәуекелдікті бағалауға арналған аудитті өткізу
уақытында байқалмауы мүмкін тәуекелдік ... пен ... ... жиі ... және ... нәтижелердің құралу циклында талдамалық
процедураларды жүргізу кезінде салыстыру тәсілін пайдалануға ... ... ... ... ... ... алынған табыстың өсу қарқыны (өнімдердің
ассортименті бойынша қарастырған дұрыс);
есепті жыл ... ... ... ... ... ... қайтарылуы және жеңілдіктердің (пайызбен) сатып-
өткізуден алынған табысқа ... ... ... ... ... ... табысқа қатынасы;
дебиторлар шоттарының жабылмаған күндерінің саны;
Дебиторлық берешекдан пайызбен есептелген төлеу мерзімін ... ... ... ... ... пайызбен есептелген төленбеген шоттардың
болуы мүмкін шегі.
Өткен жылдардың мәліметтерімен салыстыру ... ... ... ... өнімді сатып-өткізудің ұйымда орын алған
тенденциялары мен ... ... ... ірі және әдеттен тыс
сомалардағы Дебиторлық берешектерға шолу ... және ... ... болжанған мәліметтерді есепті жылдың мәліметтерімен салыстыру керек.
Ірі айналымдар және ұзақ уақыт төленбеген шоттар ... ... ... ... ... ... ... Дебиторлық берешектердың
құрылымына талдау жасалынады, берешектің әрбір түрінің немесе тобының үлес
салмағы анықталады. ... ... ... ... ... ... да ... жасалынады. Жаңадан пайда болған берешектің өткен
кезеңдермен салыстырғандағы өтімділігі (ликвидтілігі) анықталады.
Аудитор қорытынды ... мен ... да ішкі ... ... ... талдамалық процедураларды өткізуін зерттеуге ... ... ... ... өзінің талдамалық процедураларын
толықтыратын әкімшіліктің қорытынды есебі жарамды ... ... ... ... әртүрлі ішкі бағыттары және жоспарлау мәселелері
туралы қорытынды есеп дайындайды, мысалы:
нақты ... ... ... және ... отырып көрсетіледі;
нақты жалпы өнімнің динамикасы және болжамдар көрсетіледі;
Дебиторлық берешектер шоттарының динамикасы;
орындалмаған коммерциялық міндеттемелер.
Талдау ... ... ... ... ... қалай жауап
беретіндігі бақылаудың жағдайын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы сатып-
өткізуден алынған табыс бойынша өткен жылдан ... ... ... ... ... ... ... нақты, ойға қонымды, мәнді жауаптар ұйым
әкімшілігінде тиісті мәліметтердің бар екендігін, олардың жағдайды бақылап
отырғандығын, сонымен бірге есеп ... мен ... ... ... ... ... қатысты ары қарай қандай ... ... ... ... үшін ... ... ... мерзімге шоттарға шолу
жасауға тиісті.
Құрамына ... ... ... және ... ... ... ... сәйкестікке тексеру жүргізу,
бақылау сәттерін ... және ... ... ... кіретін ішкі
бақылау жүйесінің процедураларын зерттеу аудиторға тәуекелдікті бағалауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... және міндеттемелер сияқты пайымдаулары (пікірлері) бойынша
төмен бағаны сирек алады, сондықтан ... бұл ... ... ... ... ... ... қорытынды есеп берудің дұрыстық категорияларын басшылыққа ала
отырып, сатып-өткізу және ... ... ... ... аудитінің
негізгі мақсатын білдіретін басшылықтың ең басты ... ... ... ... ... мәліметтерді анықтау:
* бухгалтерлік есепте және қорытынды есеп беруде сатып-өткізудің
барлық фактілері керсетілген;
* алынуға тиісті шоттарда көрсетілген міндеттемелер жөнелтілген
өнім үшін шын ... ... ... жататын берешектің толық
көлемін білдіреді;
* аванс ретінде алынған ... ... ... дейін алынған барлық
соманы көрсетеді;
* қаржылық нәтижені анықтау кезінде барлық ... ... құны және оны ... өткізумен байланысты барлық
шығындардың сомасы есепке алынған;
* синтетикалық (жинақтаушы) шот бойынша сальдо және ... ... ... сальдолары мен айналымдарына
сәйкес келеді және толық көлемде бухгалтерлік есеп регистрлерінен ... және ... ... есеп ... ... категориясына сәйкес келетін мәліметгерді анықтау:
* Дебиторлық берешектер шоттарының ... ... ... ... математикалық жағынан дәл және Бас кітапқа толық
сәйкес ... ... ... ... ... мен саны бойынша жөнелтілген
өнімге сәйкес жіберіледі;
* қаржылық қорытынды есепте нақты ... ... ... нәтиже көрсетілген;
* аванс ретінде алынған табыстар алдағы уақытта дайындап
жіберілетін тауар үшін дәл ... ... және де ... ... енгізілген;
* шот-фактураларда көрсетілген ҚҚС-ы (қосылған құн салығы)
бойынша сомалар келісім-шарттарда және шоттарда көрсетілген ... ... бар болу ... ... келетін мәліметтерді анықтау:
* бухгалтерлік есептегі жазулар нормативтік құжаттардың ... ... және ... ... ... ... ... есепте көрсетілген өнімді сатып-өткізу бойынша
операциялар есепті кезең ішінде шын мәнінде орын алған;
* сатып-өткізілген өнім үшін ... ... ... берешектерының
шамасы шын мәнінде қаржылық қорытынды есепте
көрсетілген және жүргізілген түгелдеудің мәліметтерімен расталған.
Бағалау категориясына сәйкес келетін мәліметтерді анықтау:
* табыстар тек есептің ... ... және ... ... жағдайда ғана танылады;
* сатып алушылар мен ... ... ... ... қорытынды есепке дүрыс бағамен, берешектерға
түгелдеу жүргізу нәтижелерін және күмәнді берешектер ... ... ... ала ... ... ... сатып-өткізу бойынша табыс бухгалгерлік есепте ... бар ... ... ... ... бағалау бойынша
көрсетілген;
• шетелдік валютадағы дебиторлық берешектердың теңгемен ... ... ... ... ... ... және
уақытында қайта бағаланады.
Құқық және міндеттемелер категориясына сәйкес келетін мәліметтерді
анықтау:
... ... ... ... ... ... қайшы келмейтін келісімдік қатынастардың шарттарынан туындайды;
... ... ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсету үшін міндеттенген соманы көрсетеді;
- ұйымда сатып-өткізу және ... ... ... ... ... ... ... барлық лицензиялар бар;
- өнімді сатып-өткізу бойынша барлық операцияларға өкілетті тұлғаның
рұқсаты ... ... ... ... ... ... Дебиторлық берешектің
сомасын өндіріп алуға толық негіз бар;
- ұйымдарда ұйымдастырылған ҚҚС-ғын ... үшін ... және ... алу ... нормативтік құжаттардың талаптарына
сәйкес келеді;
- ҚҚС-ның сомасы келісім-шарттарда, ... және ... ... арқылы бөліп көрсетілген.
Ашып көрсету категориясына сәйкес келетін мәліметтерді анықтау:
- ... ... және ... сәйкес шоттар қаржылық қорытынды
есепте тиісінше жіктеліп көрсетілген;
- ақша ... ... ... қайтарылуы тиісті ... және ... ... ... ... ... ... тізімі төмендегі кестеде келтірілді.
Аудиторлық процедуралардың маңыздыларының бірі – ... ... Бұл ... ... міндеті – бар болу, бағалау және
дәл болу мақсаттарына қол жеткізу.
Егер сатып-өткізудің ... ... ... алушылардың есеп
регистрлеріне кірмеген болса, онда ... ... ... ... ... баланс баптарын тестілей отырып ашу мүмкін ... ... және ... ... ... бәрінен бұрын нақты жүзеге
асырылған, ... ... ... ... ... ... тексеру
жүргізу кезінде және талдамалық процедуралар арқылы анықтауға болады.
Растау жөнінде берілген сұрауларға сатып алушылар көңіл ... ... ... ... барған құжаттарды қарайды. Дебиторлар мен
кредиторларға жеке клиенттердің сальдолары бойынша ... ... ... және ... алу ... ілесіп барған құжаттарды қарау жолымен
орындалады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, дебиторлық берешек деп – сатып ... ... ... ... контрагенттерінің) ұйым алдындағы өткізілген
тауар (атқарылған жұмыс, көрсетілген қызмет) үшін ақша ... ... ... Осы ... ... берешегі бар заңды және
жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. ... ... ... ... ... саудалық және саудалық емес дебиторлық берешектер
болып бөлінеді. Саудалық дебиторлық ...... іс ... ... ... мен ... қызмет үшін сатып алушылардың
міндеттеме сомасы. ... емес ... ... іс-әрекеттің басқа
басқа түрлері нәтижесінде (ұйым қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... алынуға арналған
девиденттер мен проценттер, үкімет органдарына салықтарды қайтару жөніндегі
тілек-талап және басқалар) пайда ... ... ... ... ... ... ... жоспарының 1 «Қысқа мерзімді активтер» және 2 ... ... ... орналасып, және ол бірнеше ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің берешектеры»;
«Күдікті (күмәнді) берешектер бойынша резервтер»;
«Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық берешектеры»;
«Басқадай дебиторлық берешектер»;
«Алдағы кезең шығыстары»;
«Берілген аванстар».
Осы жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... тұлғалардан алашақ сомалары дебиторлық берешек болып табылады.
Дебиторлық берешектердың өтелетін уақытына қарай алынуға ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді алынуға
тиісті дебиторлық берешектер болып екіге бөлінеді. Бұл берешектердың есебі
«Сатып ... мен ... ... ... ... ... ... беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде өтелетін дебиторлық
берешектер қысқа ... ... ... ... Олардың қатарына
жататындар:
- ағымдағы активтерді сатып алуға төленген ... ... ... ... тапсырылған шоттар бойынша алынуға тиісті берешектер;
- вексельдер бойынша алынуға тиісті берешектер;
- негізгі ұйымдар мен оның ... ... ... ... ... ... Дебиторлық берешектер;
- ұйымның лауазымды адамдарының Дебиторлық берешекы;
- ... ... ... төленбеген дебиторлық берешек ақталмайтын болып саналады.
Ол есеп және қаржы тәртібін бұрмалаушылықтар, ... және ... ... ... ... ... жіберуді
бақылаудағы босаңсулар салдарынан пайда болады.
Қазақстан Республикасының барлық ... ... ... ... күдікті берешектер бойынша резерв құру
қажеттілігі туады. Олар тәуекел қоры ... ... сол ... ... өтелмей қалуынан сақтандырады. Бухгалтерлік баланста Дебиторлық
берешек күмәнді берешектер ... ... ... ... ... ... ... есептің дебиторлық берешек элементі
- актив болып табылады. ... ... ... және ... ... болады. Ұйымның активі болып, оның мүлкі және ... ... ... болып табылады.
Дебиторлық берешектің мөлшері ұйымның өмірінде белгілі бір рөл
атқарады, ... ... ... ... ... ... табылады. Мұндай
берешек ағымдағы және қалыпты және т.б. түрлері ... ... ... ... ... бейнеленуінде,
контрагенттіктің берешекы ретінде, бухгалтерлік көрсеткіш болып табылады.
Ұйымда дебиторлық берешектердың есебін дұрыс ... ... ... ... маңызы зор. Есеп айырысуды бақылаудың ықпалды тәсілі
дебиторлық ... ... ... ... ... аудитті уақтылы өткізу, тіркелген құжаттарды төленген
құжаттармен ... ... ... ... ... ұйым жұмысшыларының берешегін жедел
өндіріп алу ... ... ... ... ... шара болып
табылады. Ордерлерді дұрыс тіркеу мен түбіртекті ... ... ... ... ... ... қайтаруды бақылау жазбалардың
анық сенімділігін арттырады және теріс пайдалануды болдырмайды.
Ұйымдар арасындағы есептесулер ... ... ... ... ... ... жасалады. Банктер арқылы жасалатын есептік
операциялар арнайы ... ... ... есеп айырысудың іс
жүзіндегі жүйесі ұйымның ... ... ... ... ... ... ... басшылар, бухгалтерия мен ұйымның қаржы
қызметкерлері жасайды. Заңсыз іс-әрекеттер банк шотынан көшірмені ... ... және бұл ... есептік регистрде жазу сипатында
болады.
Қорыта келгенде «Энергонадзор» АӨК-і бойынша дебиторлық берешектердің
басты бөлігі сатылған ... мен ... ... ... орын
алады. 2008 және 2009 жылдардағы бухгалтерлік баланс негізінде дебиторлық
берешектер мөлшерінің күрт өсіп кеткендігін ... Бұл ұйым үшін ... емес ... ... жағдайдың орын алуының басты ... ... ... де ұйым ... келесідей шаралар жүргізілуі қажет деп
ойлаймыз:
- орын алған дебиторлық берешек ... өтеу ... ... ... ... ... сараптап, қарызды қайтару
мүмкіндіктерін қарастыру;
- ... ... сату ... сақтық, мұқияттылық
қағидаларын ұстану;
- сақтандыру шараларын қолға алу;
- ұйымдағы ішкі бақылау жұмысын жандандыру.
ПАЙДАЛАНЫҒАН ӘДЕБИТЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. . ... ... ... кодексі (жалпы бөлім).
-Алматы: Юрист, 2003.
2. . Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен ... ... 2007 ... 28 ... ... ... Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» ... ... мен ... ескере отырып)
4. Салық кодексі. Салықтар және ... да ... ... ... -Алматы: Юрист, 2003.
5. Бухгалтерлік есептің ... ... ... және ... ... ... (ҚР Қаржы Министрлігінің
бұйрығы, 23.0.69. ... ... ... ... ... ... ... есебінен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің
жұмысшыларының, Қазақстан ... ... ... ... ... ... іс-
сапары жөніндегі» Ереже , 22.09.2000ж.№1428.
7. Кодекс этики профессиональных аудиторов и международные стандарты
аудита, 2001 г ... ... Д.О. ... ... Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005ж
9. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. «Аудит». Алматы
2006
10. Баймұханова С. Б. ... ... ... ... ... 2005ж.
11. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы:
Қазақ Университеті, 2004ж,
12. Ержанов М.С. Аудит-1. ... ... Грей С., ... Б. Финансовый учет: Глобальный подход. Редакторская
группа корпораций ... - ... ... ... Қ.К., ... Э.Т., ... М.Б., ... Субъектінің қаржы-шаруашылық қызметі бухгалтерлік ... ... ... - ... ... ... В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік
есеп. -Алматы, Экономика, 2005ж.
16. Нидлз Б., Андерсон X., Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского ... с ... под ред. ... Я.В. ... - ... и
статистика, 2002ж.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии. Алматы: - Центраудит - Қазахстан, 2003ж.
18. Рахимбекова Р.М., ... учет на ... ... ... ... Б.Б. Салық есебі Алматы: Экономика, 2008
20. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000г.
21. Хорнгрен Ч.Т., Дж. ... ... ... ... ... - ... и ... 2000ж.
22. Энтони Р., Рис Дж. Учет: ситуации и примеры. ... - ... ... ... берешектер түрлері
Өтеу мерзіміне қатысты
Сату операцияларына қатысты
Қысқа мерзімді- өтеу мерзімі бір жылға дейінгі мерзімді қамтиды.
Ұзақ мерзімді – өтеу ... бір ... ... ... ... ... – сатылған тауарлар мен қызметтер үшін пайда болатын.
Саудалық емес – есепті тұлғаларға берілген аванстар бойынша.
Аудиторлық қызметтердың әдістемелік ... ... ... ұйымдастыру әдістері
Аудиторлық дәлелдемелер алу процедуралары
Аудитті жүргізу кезіндегі қолданылатын әдістер
Аудиторлық процедуралар
Аудитті жүргізу кезіндегі ... ... ... ... және ... ... әдістер
Аудиттің өз әдістері
Аудиттің нормативтік-құқықтық әдістері
Тексеру нәтижесін түсіндіруге бағытталған арнайы тәсіл
Экономикалық қатынастардың құқықтылығын негіздеу, жалпы ... ... ... ... ... ... ... етуі және іс-әрекет етпеуі салдарынан болатын себеп- салдарлы
қатынастарды анықтау
Басқа ... ... ... ... ... информациялық
технологиялар,эконометрикалар,статистикалар, математикалық талдау, ақша
теориялары және басқалары
Мәнділік әдісі
Диалектикалық және формальды логика заңдары
Диалектикалық ... ... ... ... және ... көлемдерін бақылау өлшемдері,заттарды және ғимараттарды қарау,
түгендеу, бақылау, сараптау, арифметикалық тексеру, кері шот әдісі,
біркелкі фактілерді салыстыру және топтастыру, қызметтік тексеріс, ... ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық және кредиторлық берешектердің есебі және аудиті95 бет
Ренессанс (қайта өрлеу дәуірі) және екі жақты жазу бухгалтерияның дамуы5 бет
“Iссапарлар шығыстарының есебi” ақпараттық жүйесi81 бет
Дебиторлық берешек26 бет
Дебиторлық берешек есебін ұйымдастыру22 бет
Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру22 бет
Дебиторлық борыштар есебінің жүргізілуі және аудиті65 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешек39 бет
Қысқа дебиторлық мерзімді берешектер есебі32 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь