Ақша-несие саясаты жайлы мәлімет

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ...5

1.1. Ақша.несие саясаты және оның негізгі тұжырымдамалары ... ... ... ... ... .5
1.2. Ақша.несие саясатының әдістері мен құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3. Дамыған шет елдердегі ақша.несие саясатының ерекшеліктері ... ... .17

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША.НЕСИЕ
САЯСАТЫН ЖҮРГІЗУ ТӘЖІРИБЕСІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... .26

2.1. Қазақстан Республикасындағы ақша.несие саясатын іске асыру
кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.2. Инфляцияны болжау және оны Қазақстан Республикасында ендіру
нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.3. Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеудің
жаңа бағыт.бағдарлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

3. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ
БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52

3.1. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша.несие саясатының
негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
3.2 Ақша.несие саясатының 2009.2010 жылдарға арналған негізгі
көрсеткіштерінің болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
3.3. Ақша.несие саясатының мемлекеттік реттеу бағыттыры ... ... ... ... ... ... ... .70

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 86

ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .89
Қазақстан Республикасында ақша-несие саясатын жүргізудің қажеттілігі оның макроэкономикалық көрсеткіштеріне дұрыс баға беру тұрғысынан айқындалады. Ол мемлекеттің нарықтық қатынастарына көшуінен бастап көкейкесті әрі өзекті мәселе бола бастады. Нарықтық экономикаға көшу жағдайында мемлекеттік реттеудің алатын орны мен атқаратын рөлі арта түсті, яғни, оның қаржы көлемінің баға деңгейіне ықпалы күшейді. Қазіргі кездегі экономикалық процестердің күрделілігі мен қарама-қарсылығы экономиканың мемлекеттік реттеудің баламалы жүйесін әзірлеуді қажет етеді. Себебі бұл салада әзірленген тұжырымдамалар қаржылық жүйенің тұрақтылығы жағдайына негізделген және көбінесе онда экономиканың нақты секторларымен өзара байланысы қарастырылмаған.
Ақша – несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі, ол инфляциямен күресуге, ұлттық валюта курсын көтеруге, нарықтың дұрыс қызмет етуіне қалыпты қаржы жағдайын туғызуға бағытталған. Өндірістік дамыған елдерде экономиканы реттеу жүйесінде ақша-несие саясаты белсенді түрде қолданылып жатыр. Бұл саясат, тарихи тұрғыдан алғанда, экономиканы реттеудің ең алғашқы формасы. Ақша-несие саясатының тиімділігі әр түрлі тұрғыда қарастырылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, оның мүмкіншіліктері 1930 жылдардағы әлемдік экономикалық дағадарыстың уақытында танылған, сол кезде оның ролі қайта қарастырылған. Теориялық көзқарастан алғанда, оны зерттеу макроэкономикалық көрсеткіштердің ақшалай айналымдарына тәуелділігін көрсетті: айналыстғы ақша санының өзгеруі өндіріске, айырбасқа, тұтынуға, жалпы сұранысқа әсер ете алады. Эмпирикалық тұрғыдан алсақ, екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі инфляция пайыз мөлшерлемесінің төмеңгі деңгейінде экспансиялық ақша-несие саясатымен жүргізілген, ал рестриктивті саясат оның дамуына жол бермейтін белгілерді көрсеткен. Осыдан ақша-несие саясатының басты мақсаты келіп шығады, ол- жұмыссыздықты болдырмау мен инфляцияны ауыздықтау сынды макрозкономикалық мәселердің дұрыс шешіліп, халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуға септігін тигізеді.
Ұлттық банк Қазақстанда заң түрінде ақша-несилік реттеудің органы болып табылады. Реттеудің объектісі – айналымдағы ақша массасының көлемі және құрылымы. Заң жүзінде Ұлттық банктің ақша-несилік ставкаға әсер ететін экономикалық құралдары белгіленген: несиелер бойынша міндетті резервтердің және есепке алу ставкаларының нормасын белгілеу, банктер үшін экономикалық нормативтерді белгілеу, құнды қағаздармен операциялар жүргізу. Ақша-несиелік реттеудің осы шаралары әлемдік тәжірибеге мәлім және олар көп елдерде қолданылып отыр.
1. ҚР Президентінің 1995 жылдың 30 наурызындағы № 2155 «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісі туралы» Жарлығы (ҚР Президентінің 20.07.95 ж. №2370, 02.08.95 ж. №2396, 05.12.95 ж. №2672, 27.01.96 ж. №2830 Жарлықтарына, ҚР 03.07.96 ж. №18-1, 07.12.96 ж. №50-1, 11.07.97 ж. №154-1, 08.12.97 ж. №200-1, 29.06.98 ж. №236-1 заңдарына сәйкес (өзгерістер және толықтырулармен)).
2. ҚР Президентінің 1995 жылдың 31 тамыздағы «Қазақстан Республикасындағы Банктер мен банк қызметі туралы» Жарлығы (1996 жылдың 6 наурызында, 1996 жылдың 7 желтоқсанында және 1997 жылдың 11 шілдесінде енгізілген өзгерістер және толықтырулармен).
3. 1996 жылдың 24 желтоқсанындағы №54-1 ҚР «Валюталық реттеу туралы» заңы. (1997 жылдың 11 шілдесіндегі №154-1 ҚР заңымен, 1998 жылдың 9 шілдесіндегі №277-1 ҚР Заңымен өзгерістер және толықтырулармен).
4. Закон о Национальном банке Республики Казахстан //Указ президента, имеющий силу закона от 30 марта 1995 года.
5. О банках и банковской деятекльности //Указ президента, имеющий силу закона от 31 августа 1995 года.
6. О валютном регулировании // Закон РКот 24 декабря 1996 года.
7. О денежной системе /Закон Республики Казахстан от 12 января 1994 года.
8. С.Б. Мақыш, А.Ә. Ілияс. Банк ісі. Оқу құралы. Алматы. «Қазақ университеті», 2004 ж.
9. Көшенова Б. Ақша,несие,банктер,валюта қатынастары – Алматы.: Экономика, 2000.

10. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. Алматы, «Экономика», 2005 ж.
11. Хамитов Н.Н. Банк ісі. Лекциялар курсы. Алматы, «Экономика», 2006ж.
12. Бохаев Д.Т. Қазақстан Республикасының депозит нарығын талдау// Қазақстан экономикалық ғылымы: проблемалары және реформалау жолдары. Халықаралық ғылыми – тәжірибелік конференция материалдары. 3 бөлім. Алматы, Экономика, 2003.
13. Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердің несие нарығын салыстырмалы талдау Алматы, Экономика, 2004.
14. Разақов Н. Қазақстан Республикасының депозит нарығын талдау Алматы, Экономика, 2003.
15. Аралбаева А.А. Бүгінгі таңдағы банктік қызметті рететуге арналған заңдардың дамуының кейбір мәселелері // Банки Казахстана, №11, 2005.
16. Бегманов К.С. Халықтың мүддесі үшін қызмет көрсетеді // Саясат, №4-5, 2000.
17. Шаяхметова К.О., Шаяхмет А. Қазақстан республикасындағы екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы // әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршысы. Экономика сериясы. №1, 2005.
18. Парамонова Т.В. Принципы регулирования банковской сферы //Деньги и кредит. 1995. –N6.
19. Банковская система России: основные тенденции 1997 года и перспективы развития. Деньги и Кредит. 1998. N3.
20. Современная денежно-кредитная политика Национального Банка Казахстана и перспективы развития банковской системы. Экономическое обозрение НБК, 3-4, 1998.
21. 5 лет тенге: становление денежно-кредитной системы независимого Казахстана. Экономическое обозрение НБК, 3-4, 1998.
22. Финасовые рынки Казахстана: анализ и оценка развития. Экономическое обозрение НБК, июль 1997.
23. Долан Э., Кэмпбелл К., Кэмпбелл Р. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. Москва-Ленинград, 1991.
24. Борапов Ю.В. США: Центральный банк и экономика. М., 1988.
25. Салиев М.С. Банковская система в условиях рыночной экономики. –А-Ата, 1991.
26. Банковская система и ее роль в управлении экономикой. –М., 1994.
27. Акулова Г.Н. Денежно-кредитное регулирование; опыт развивающихся стран. –М.: Финансы и Статистика, 1992.
28. Правовое регулирование банковского кредитования. –А.: Рауан, 1991.
29. Мюллер Х.О. О банковском надзоре в странах с рыночной ориентацией // Деньги и кредит. 1990. N3.
30. Федоров Б.Г. Центральные банки и денежно-кредитное регулирование в развитиых капиталистических государствах //Деньги и кредит. 1990. №4.
31. Каналина А.С. Управление банковской системой Республики Казахстан //Банки Казахстана. N3. 2002. С.41-43.
32. Байбулатов Р.Ж. О банковском дистанционном надзоре Национального Банка Республики Казахстан /Банки Казахстана. N2. 2001. С.50-53.
33. Байбулатов Р.Ж. Основные направления совершенствования законодательной базы банковского надзора //Банки Казахстана. №2. 2002. С.23-24.
34. Об утверждении Правил пруденциальных нормативах для банков второго уровня // Банки Казахстана. N9. 2002. С.22-25.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Менеджмент және бизнес кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Ақша-несие саясаты
Орындаған:
4 курс ... ... ... ... ... ... Ж.О.
Норма бақылаушы _________________________ Жұмағазиева ... ... ... ... ... ... 2009
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
1. АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ...............5
1.1. Ақша-несие ... және оның ... ... ... ... ... Дамыған шет елдердегі ақша-несие ... ... ... ... АҚША-НЕСИЕ
САЯСАТЫН ЖҮРГІЗУ ТӘЖІРИБЕСІН ТАЛДАУ.................................26
2.1. Қазақстан Республикасындағы ақша-несие саясатын іске асыру
кезеңдері....................................
...................................................................26
2.2. Инфляцияны ... және оны ... ... ... ... Республикасындағы валюталық реттеудің
жаңа ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының
негізгі
бағыттары...................................................................
.........................52
3.2 Ақша-несие саясатының 2009-2010 жылдарға арналған негізгі
көрсеткіштерінің
болжамы.....................................................................
.......64
3.3. Ақша-несие саясатының мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштеріне дұрыс баға беру ... Ол ... ... ... ... бастап
көкейкесті әрі өзекті мәселе бола бастады. Нарықтық экономикаға ... ... ... ... орны мен ... рөлі арта ... оның ... көлемінің баға деңгейіне ықпалы күшейді. Қазіргі кездегі
экономикалық процестердің күрделілігі мен ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Себебі бұл
салада әзірленген тұжырымдамалар қаржылық жүйенің тұрақтылығы ... және ... онда ... ... ... ... қарастырылмаған.
Ақша – несие саясаты – мемлекеттің экономикалық ... ... ол ... ... ұлттық валюта курсын көтеруге, нарықтың
дұрыс қызмет етуіне қалыпты қаржы жағдайын туғызуға бағытталған. Өндірістік
дамыған елдерде экономиканы ... ... ... ... ... қолданылып жатыр. Бұл саясат, тарихи тұрғыдан ... ... ең ... ... ... саясатының тиімділігі әр түрлі
тұрғыда қарастырылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, оның мүмкіншіліктері 1930
жылдардағы ... ... ... ... ... сол ... ролі ... қарастырылған. Теориялық көзқарастан алғанда, оны зерттеу
макроэкономикалық ... ... ... ... ... ақша ... ... өндіріске, айырбасқа, тұтынуға,
жалпы сұранысқа әсер ете алады. Эмпирикалық ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің төмеңгі
деңгейінде экспансиялық ақша-несие ... ... ал ... оның ... жол бермейтін белгілерді көрсеткен. Осыдан ақша-несие
саясатының басты мақсаты ... ... ол- ... ... ... ауыздықтау сынды макрозкономикалық мәселердің дұрыс шешіліп,
халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуға септігін тигізеді.
Ұлттық банк Қазақстанда заң ... ... ... ... ... ... объектісі – айналымдағы ақша массасының ... ... Заң ... ... ... ... ставкаға әсер ететін
экономикалық құралдары белгіленген: несиелер бойынша міндетті резервтердің
және есепке алу ставкаларының нормасын ... ... үшін ... ... құнды қағаздармен операциялар жүргізу. Ақша-
несиелік реттеудің осы ... ... ... ... және олар көп
елдерде қолданылып отыр.
Қазіргі таңда экономикалық процестердің ... мен ... ... ... ... ... ... әзірлеуді
қажет етеді, өйткені бұл салада әзірленген тұжырымдамалар ... ... ... ... және ... онда ... нақты
секторларымен өзара байланысы қарастырылмаған. Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... еліміздің қаржы секторы өз дамуының жаңа деңгейінде тұр
және оның болашақта нәтижелі жұмыс атқаруына ... ... ... ... ... ... ... реттеу
сұрақтарының өзектілігі белгілі бір деңгейде ... ... ... ... және ... әдістерін, сонымен бірге оны іске асыру
механизмдерін ... ... ... Сондықтан да бұл
қазіргі таңда өзекті мәселе болып табылатыны анық.
Елдің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... ... ... салық саясатының, қаржы
саясатының ... іске ... ...... ... Банкі жүргізетін ақша-несие саясатына тікелей байланысты, ... ... ... ... саясаты қаржы жүйесінің тұрақтылығы мен
экономикалық өсуді қамтамасыз ететін бірден-бір фактор болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің алдына ақша-несие ... ... ... және оны ... Одақ ... ... ... қойылды. Бұл бағыттағы маңызды аспект
экономиканың ... ... ... ... ... ... және ... бәсеке жағдайларында қаржы институттары сапалы
қызмет көрсететін, ... және ... ... істейтін қаржы жүйесін
қалыптастыру болып ... Бұл ... ... ... ... іс-шаралары қабылданған ақша-несие саясатының 2009-2010 жылдарға
арналған негізгі бағыттарымен тығыз байланысты. Ақша-несие саясатының мәні
елдегі ақша тепе-теңдігін, ... ... пен ... ... тепе-
теңдікті, инфляцияны мақсатты макро экономикалық көрсеткішке сәйкес келетін
деңгейде ұстап тұру ... ... ... ... ақша-несие саясатының
негізгі мақсатына қол жеткізуге көмектесетін ақша-несие ... ... ... ... Осыған байланысты ... ... ... ... ... ету ... ... әзірлеу өзекті проблема болып табылады.
Ақша-несие саясатының ... ... ... қалаулы деңгейіне
немесе қалаулы өсу қарқынына, бағалар деңгейіне, валюта бағамына немесе
төлем балансының ахуалына жету ... ... ... ... ... банк ... ... мөлшерлемені белгілеу, ақша ... ... үшін ... ... сату мен сатып алу және банктер
мен басқа қаржы институттарына ... ... ... ... ... болып табылады.
1 АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... және оның ... тұжырымдамалары
Ақша-несие саясатының мәні елдегі ақша тепе-теңдігін, ... ... ... ... ... ... мақсатты макро
экономикалық көрсеткішке сәйкес келетін деңгейде ... тұру ... ... ... ... саясатының негізгі мақсатына қол ... ... ... ... ... ... береді.
Осыған байланысты ақша-несие саясатының экономиканың нақты секторына ... ... ... техникасын әзірлеу өзекті проблема болып табылады.
Орталық банктің экономикалық белсенділікке ... ... ... ... ақша ... ... ... ашық
нарықтағы операциялар (атап айтқанда бағалы қағаздар шығару), резервтік
талаптардың ... ... ... депозиттер және банктерге
берілетін несиелер көлемі, валюталық интервенция жататыны белгілі.
Соңғы уақытта көптеген орталық ... ... ... ... ... ... ерекше назар аударады. Орталық ... ... ... ... ... ақша ... қойылымдарының
өзгеруіне әкеп соғады және жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсынысқа ықпал
етеді. Орталық банк ... ақша ... ... ... ... отырып (ресми қойылымдар), банктерге ақша тартуға мүмкіндік
жасайды немесе банктердің орталық банктің ... ... ... Яғни, орталық банк ресми қойылымдарды реттей ... ... сол ... ... да ықпал етеді. Осы ықпал ету
дәрежесі біршама дәрежеде қаржы нарығының құрылымына және оның ... ... ... Социалистік Республикалар Одағында (одан әрі КСРО)
тиісінше, ҚазақССР-да бір деңгейлі банк ... ... ол ... ... сауда банкінен және Құрылыс банкінен тұрды. КСРО мемлекеттік банкі
елдің бас ... және ... ... әдіснамалық басшылығының
орталығы болды. Ол қолма-қолсыз ... ... ... ... пайыздық саясаттың қағидаларын, несиелік ... ... және ұзақ ... ... ... ... Сыртқы сауда
банкі экспорттық-импорттық операциялар бойынша есептесулерді ұйымдастыру
мен жүзеге ... ... ... ... ... ... банктің
несиелік саясат, халық шаруашылығына ... ... ... ... ... ... соң, 1990 жылдардың басында, Қазақстанда банк
жүйесін реформалау қажеттігі туындады, бұл көбіне ... ... ... ... Осы ... Қазақстанның банк жүйесінің
қалыптасуына заңнамалық негіз болған 1990 жылы «ҚазақССР-ғы банктер ... ... ... Заң ... ... ... ... рет
коммерциялық банктерге анықтама беріліп, ... да ... ... ... ... инвестициялық қорлар) құруға, жеке
меншік, сонымен қатар, шетелдік капиталдың қатысуымен банктер ... ... ... ... ... банкінің негізгі міндеттері мен
функциялары белгіленді, ... ... ... ... жүйесінде,
банктермен жүргізілетін операциялардың тізбесі, коммерциялық банктердің
қызметін реттеу әдістері анықталды.
Елдің екі ... банк ... 1991 ... ... ... ... банк жүйесінің бірінші деңгейі Ұлттық банктен және оның облыстардағы
бөлімшелерінен тұрды. Банк ... ... ...... ... ... ... жеке және ... ... ... ... ... ... жылдар әртүрлі
қаржылық мекемелердің санының қарқынды өсуімен сипатталды. Ол кезде тек
коммерциялық банктердің санының өзі ... ... ... ... ... қаржылық тұрғыдан дәрменсіз болып шықты.
Банк жүйесін қалыптастырудың бастапқы ... ... ... ... қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін, ... ... ... ... шығарды және оларды жоюдың қажеттігін ... ... ескі ... ... ... егемен мемлекеттің банкі ретіндегі
мәртебесі анықталмаған болатын. Осы негізде 1993 жылдың 13 ... ... ... ... ... Заңы ... ол ... ұлттық нормативті және құқықтық базасын реттеуді ... ... және ... ... ... ... ... Құжат мақсаты – ұлттық валютаның ішкі және сыртқы тұрақтылығын
қамтамасыз ету болып табылатын Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерге көшті.
Қазақстан Республикасының орталық банкі Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... Банкті болып табылды, ол
мемлекеттік мекеменің ұйымдастырушылық-құқықтық нысанында ... ... ... есеп ... ... Ұлттық Банкін (одан әрі – Ұлттық Банк) Парламент Сенатының
келісімімен Қазақстан Республикасының Президенті 6 ... ... ... ... Банк ... ... да Төрағаның
тағайындалу мерзіміне ... ... Банк ... ... ... 6 жылға тағайындайды. Ұлттық Банк тігінен бағыну схемасы бойынша
орталықтандырылған біртұтас құрылым болып ... ... ... ... ... және ... кеңесі табылады.
Ұлттық Банктің құқықтық мәртебесі «Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі туралы» Қазақстан ... 1995 ... 30 ...... ... бұл ... ... Қазақстанның Орталық банкі өз
қызметінде оған ... ... ... ... шегінде
тәуелсіз. Өкілдік және атқарушы билік органдарының Ұлттық Банктің, оның
филиалдарының, ... мен ... оның ... бекітілген
өкілеттіктерін іске асыру жөніндегі қызметіне араласуға құқығы жоқ. Ұлттық
Банк өз ... ... ... ... үйлестіреді. Ұлттық
Банк және Үкімет көзделетін іс-әрекеттер және ... ... мәні ... жеткен нәтижелер туралы бірін-бірі хабардар етуге және үнемі ... ... Банк өз ... Үкіметтің экономикалық саясатын ескереді
және егер ол оның негізгі ... ... және ... ... ... ... ... оны іске асыруға көмектеседі. Ұлттық ... және оның ... бірі ... беруші дауыспен Үкіметтің
отырыстарына қатысуға құқы бар. Үкіметтің Ұлттық ... ... ... жоқ, сол сияқты ... Банк те ... ... ... ... ... Банкінің негізгі мақсаты – Қазақстан Республикасында
баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Негізгі мақсатын іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу және жүргізу;
- төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
- валюталық реттеу және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
-
1 кесте
Банктiң жiктелген активтерi және баланстан тыс талаптары
бойынша қажеттi провизия ... ... ... ... ... ... ... шарты ... ... | ... ... және ... тыс ... |
|5 ... уақытында төлеп отырған |
| ... ... ... ... уақытын кешiктiрген |
| ... ... ... және ... тыс ... ... ... ... төлеп отырған жағдайда |
|25 ... ... ... ... |
| ... ... ... бар ... ... және баланстан тыс талаптар ... ... ... |
|Үмiтсiз активтер және ... тыс ... ... ... ... ... ... ... банк ... ... деңгейдегi
банктердiң қаржылық есеп беру туралы тәртiбiне сәйкес банктер Банктiк
қадағалау департаментiне тоқсан сайын халықаралық стандарттарға негiзделген
қаржылық есеп ... ... ... мен ... ... ... құралдарын таңдау, ақша массасы, несиелер және ... ақша ... ... ... құру мен ... осы ... және ақша-несие
саясатының негізін құрайтын басқа мемлекеттердің ... және ... ... ... бойынша зерттеулер ... ... ... және ... ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйақы
ставкаларының деңгейлерін;
- ең ... ... ... ... ... жағдайларда операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейі мен
көлеміне ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Ақша-несие саясатын іске асыру мақсатында Ұлттық Банк операциялардың
мынадай түрлерін ... ... ... ... депозиттер қабылдау,
валюталық интервенциялар, Ұлттық Банктің қысқа мерзімді ноталарын шығару,
коммерциялық ... ... ... алу, ... ... Басқармасының
шешімі бойынша басқа да операциялар ... ... ...... банк ... ал әсер ... – ақша айналымы болып есептеледі.
Ақша массасы жеке тұлғаларға, кәсіпорындар мен мемлекетке тиісті ... ... ... ... ... алу және ... құралдарының
жиынтығы болып табылады. Белгілі-бір күндегі және белгілі-бір ... ... ... ... ... ... ... ақша массасының
өсуі мен көлемін ... ... ... жасау үшін әр ... ... Ақша ... екі жағының бірлігі, олардың бір
түрінің екіншісіне ауысуы – жалпы ақша массасының ... ... ... ... ақша ... – ақша ... ... көрсеткіші. Белгілі-
бір мерзім аралығында сандық өзгерістерді ... ... сол ... ... ... және оның өсу қарқынын реттейтін іс-шаралар жүргізу үшін
әртүрлі көрсеткіштер – ақша ... ... ақша ... айналыстағы қолма-қол ақшаның және банктік емес заңды
тұлғалардың және халықтың теңгедегі аударылатын депозиттерінің жиынтығы
ретінде ... ақша ... М1 ақша ... және ... ... ... емес заңды тұлғалардың және ... ... ... ... ... ақша ... ... Банктің және банктер баланстарының шоттарын
шоғырландыру негізінде айқындалады. Ол айналыстағы қолма-қол ақшадан және
заңды тұлға-резиденттер мен жеке ... ... және ... аударылатын және басқа депозиттерінен тұрады.
Қорыта айтқанда, ... ... ақша ... ... ... ... өзіне біріктіріп ақша масассын құрайды. Ақша
айналысының ... ... ... ... ... болды,
ол ақша жиынының ЖІӨ-ге қатынасымен ... ... ... ... ... ... деңгейі жоғарылайды.
Ақша мультипликаторы – ақша базасы бір ... ... ... ... ... көрсетеді. Ақша мультипликаторының мөлшері
міндетті резервтеу нормасына байланысты, өйткені ... ... ... ... ресурстарының көзі ретінде пайдаланылмайды, сонымен қатар
айналымдағы қолма-қол ақшаның үлес салмағына ... ... ақша ... ... ... банк ... тікелей
реттелмейді, бірақ онық мөлшері инфляция деңгейіне әсер ... және ... ... үшін ... мәні бар. ... ақша айналысы
жылдамдығының азаюы ұзақ мерзімді депозиттердің және ұзақ ... ... ... ... көрсетеді, бұл тек қана жалпы
экономиканың тұрақтылығы және ұлттық валютаға ... ... ... ... ... ақша ... ... жылдамдығы ұлттық валютаға
деген сенімнің көрсеткіші болып, ақша жиынындағы қолма-қол ақша ... ұзақ ... ... ... үлес ... ... ... валютасын сенімді активтерге аударумен бірге жүреді.
Ақша базасына (резервтік ақша) Ұлттық Банктің кассасындағы қолма-қол
ақшаны қоспағанда Ұлттық Банк ... ... ... ақша ... тыс ... ... банктердің аударылатын және басқа депозиттері,
банктік емес қаржы ұйымдарының аударылатын және ... ... және ... емес қаржы ұйымдарының Ұлттық ... ... ... ... ақша ... ... ... Банктегі депозиттерін қоспағандағы
ақша базасын білдіреді.
Міндетті резервтер – бекітілген нормативке сәйкес Ұлттық банктегі
арнайы шотта ... ... банк ... бір ... Ақша-несие саясатының әдістері мен құралдары
Ақша-несие саясатының әдістері – ақша-несие ... ... әсер ... алға ... мақсаттарына жету үшін қолданылатын
тәсілдер мен құралдардың жиынтығы ... ... ... реттеудің тікелей және жанама ... әдіс ...... ... ... ...... өкілеттігімен орындауы, ал жанама әдіс ... ... ... хал-ахуалына ақшаның эмитенті ретінде әсер етуі болып
табылады.
Ақша-несиелік ... ... және ... ... ... екі ... ... болады. Тікелей әдістер тауарлардың
бағаларын немесе ... ... ... ... құрастырады, ал жанама әдіс
– нарық арқылы сұраныс пен ұсынысқа әсер етеді. Тікелей әдістер негізінен
несиелік шектеулер ... ... ... ... ... ал ... құралдар орталық банк балансының сапасын жақсарту
үшін қолданылады. Тікелей әдістерді өтпелі кезеңде, ақша ... ... ... тиімді болса, ал жанама әдістерді қолдану ... ... ... қарыз капиталының
ұйымдастырылмаған нарығына ағуын тоқтатады. Орталық банк ... ... ... ... ... ұсынысын анықтай алады, сонан соң ұсыныс
пен сұранысты резервтік ... ... ... ... ... қаражаттарға ықпал етеді, сөйтіп банктік және банкаралық
ақша нарықтарындағы пайыздық қойылымдарды өзгертеді.
Орталық банк тікелей және жанама ... мен ... ... ... асыруда жалпы және таңдамалы әдістерді де қолданады. Жалпы әдістер
көп жағдайда жанама әдістер ... ... және ақша ... ... тигізеді. Таңдамалы әдістер несиелердің белгілі бір түрін ... ... ... және белгілі-бір тапсырмаларды шешумен байланысты
болады. Олар банктердің несиелердің кейбір түрлерін беруін немесе кейбір
несиелердің ... ... ... ... ... коммерциялық
банктердің жеңілдіктерді қолдана отырып, несие беруін көздейді.
Көптеген елдерде басқару және реттеу ... ... ... ... ... отырып, негізінен экономикалық әдістерді қолдануға
тырысады. Ресми ақша-несие саясатының белгілі-бір тұрақты ... банк ... әсер ... ... мен ... ... анықталады. Орталық банк ақша-несие саясатының өзіне тән ... мен ... ... және ... әдістерінің нақты
үйлесімдігіне қарай екі негізгі түрі арасында таңдау ... ... ... ... ... ... саясаты деп те
аталады, коммерциялық банктердің несиелік операцияларының көлемін шектеуге
және шарттарын қатаңдатуға, ... ... ... ... Оны ... ... салықтарды ұлғайтуға, ... ... ... ... жеңілдетуге бағытталған басқа
да әр түрлі іс-шаралармен бірге ... ... ... ... күресу мақсатында емес, ... ... ... әсер ету үшін ... ... ... саясаты несие көлемін ұлғайтуға, айналымдағы
ақша санының өсімін бақылауды жеңілдетуге, пайыздық деңгейді төмендетуге
бағытталады. ... бұл ... ... ... ақша ... деп те
атайды.
Монеторлық саясаттың жалпы ұлттық өнiм көлемiне әсер ету ... ... ... MS MSғ ... ... графиктерде ашық рынок пен инвестициялар рыноктары арасындағы
тығыз байланыс байқалады. Экономикалық өсудiң кейнсиандық жолы ... ... ... ... мақсаты ретiнде ақша ұсынысының қисығын
(MS) оңға қара жылжуына ... ақша ... ... (MS) ... ақша ... көбейi (ақша ұсынысы) болып келедi. Ақша рыногi
тепе – теңдiгiнiң жаңа ... ... ... ... ... ... қойылымның кемуi жеке меншiк бизнестiң несиелiк
ресурстарға еркiн қол ... ... және ... Ia-дан Ib
деңгейiне дейiн өсiредi.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң қызметтерiнiң бiрi ... және ... банк ... қамтамасыз ету мен оның ... ... ... ... ... ... банктердiң
қызметiн қадағалау, болып табылады. Өкiнiшке ... ... мен ... ... ... ... банк ... де жоқ.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң реттеу мен қадағалауды жүзеге ... ...... ... ... лицинзиялауды, бақылау
мен қадағалауды жүзеге асырады. Осы мақсаттарда Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... ... нормативтiк
құқықтық актiлер қабылдауға;
▪ банктер үшiн лицензиялық рәсiмдер мен нормативтер белгiлеуге;
▪ банктер мен олардың филиалдарының қызметiн ... ... ... ... ... ... аудиторлық ұйымды шақырып тексеруге,
олардан өзiнiң бақылау және қадағалау функцияларын дұрыс жүзеге асыру
үшiн қажет деп ... ... ... және ... ... ... беруiн талап етуге өкiлеттi;
▪ банктерге қолданылып жұрген банк заңдарында ... ... ... қолдану туралы шешiмдер ... ... ... ... келiсiм бойынша банктердiң акцияларын
мәжбүрлеп сатып алу және ... ... жаңа ... ... ... сату тәртiбiн бiлгiлеудi қоса алғанда капиталының терiс
мөлшерi бар ... ... ... ... өзгерту туралы шешiмдер
қабылдау;
▪ банк заңдарында белгiленген жағдайларда ... ... ... әкiмiн) тағайындауға;
▪ депозиттер мен оны iске асыру тетiгiнiң ... ... ... ... ... ... ... Банкi Қазақстан Республикасындағы банктер мен олардың
фирмаларының бүкiл қаржы-шаруашылық қызметiн ... ... ... ... ... орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкi басқа
мемлекеттердiң орталық банктермен және ... ... ... ... және олардың өз бақылау қызметiн жүзеге асыруы үшiн ... ... ... ... қадағалаудың негiзгi мiндеттерi,
бұл:
- Елдiң, халықтың, клиенттердiң және ұйымдастырушылардың ... банк ... ... ... мен заңдардың
орындардалуын қамтамасыз ету;
- Мемлекеттiк ақша-несие, валюттық және ... ... ... ... ... ету;
- Жеке банктердiң және бүкiл банк жүйесi ... ... ... ... ... ... банк ... деңгейiн көтеру;
- Халықтың жеке бүкiл экономика мүддесiн көздейтiн банк қызметiнiң кеңеюiн
дамыту және жаңа ... ... ... банк банктердiң қызметiн қадағалау барысында 2 ... ... әдiс; ... әдiс. ... әдiс ең көп ... жатады. Бұл әдiс ұттық Банкке берiлген есептемелер бойынша жүзеге
асады. ... ... банк ... ... басталады яғни банктiң
ашылуына дейiн, банкке Қазақстандағы Республикасындағы ... және ... ... ... ... Ұлттық Банк жағынан мiндеттi талаптар
қойылады. Бұл ... ... қор ... ... түрлерi, банктiң
басшылар құрамы, белгiлi бiр материалдық-техникалық базаның бар ... ... және т.б ... Егер осы ... ... ... болса,
онда ұлттық банк жаңа банктiң ашылуына, тiркелуiне рұқсат бередi және оның
Жарғысында белгiленген банк қызметiнiң орындалуына ... ... ... ... және ... ... ... селективті сипатқа ие болады. Жалпы сипаты – монетарлық саясатта
орталық банктің іс-шаралары банктік жүйенің ... ... әсер ... ... сипатта – жекелеген несиелік институттарға немесе оның белгілі-
бір топтарына, банктік қызметтердің жеке түрлеріне әсер етеді.
Ұлттық Банк ... ... ... асыратын шеңбердегі қаржы
нарығында сыйақының нарықтық қойылымдарына әсер ету ... ... ... ... ... ... ресми сыйақы қойылымдары
белгілейді:
- ресми қайта қаржыландыру қойылымы;
- ресми есептік қойылым;
- РЕПО жәнекері РЕПО ... ... ... ... ... ... ... сыйақы қойылымы;
- Овердрафт заемдары бойынша сыйақы қойылымы;
- Банктерден тарайтын депозиттер бойынша сыйақы қойылымы.
Ақша-несие саясатын іске ... ... ... ... ... операция
түрлерін жүзеге асырады:
1) қарыздар беру;
2) валюталық интервенциялар;
3) Ұлттық Банктің қысқа ... ... ... мемлекеттік және басқа да бағалы қағаздарды сатып алу және сату;
5) коммерциялық вексельдерді ... ... ... Банк ... саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес
банктердің ... ... ... ... реттейді: банктерге берілетін
қарыздарды беру мен өтеу тәртібін, талаптарын, түрлерін, ... ... ... Ұлттық Банк қарыздарды өтімділігі жоғары және
қауіпсіз бағалы қағаздармен және басқа ... ... ете ... қамтамасыз етпей де бір жылдан аспайтын мерзімге береді, бұл мерзімді
тек Ұлттық Банктің Басқармасы ұзартуы ... ... деп – ... ... ... әсер ету ... ... шетел валютасын сату және сатып алу жолымен валюталық
нарықтағы операцияларға араласуын айтады.
Айналыстағы ақша ... ... ету ... Ұлттық Банк айналысқа
өзінің қысқа мерзімді ноталарын шығарады. Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ноталармен операциялар жасау
туралы келісім-шарт жасаған және нақты ұстаушылар ретінде клиенттердің
шоттарын ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Ең төменгі резервтік талаптар Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын
жүргізудегі бір құралы ... ... және ... ... ... ... шоттары мен кассадағы ... және ... ... ... ... ақшалардың міндеттемелер
сомаларының міндетті үлесін көрсетеді.
Ақша нарығындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде, банктің өтімділік деңгейін ... және ... ... төлемсіздікті төмендетуде, сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің ... ... ... Ұлттық Банк ең
төменгі резервтік талаптар механизмін қолданады Бұл – сыйақының қойылымын
ұстап тұру, ... ... ... ... немесе тежеу мақсатында
несиенің нақты түрлерін реттеу болып табылады. Ұлттық Банк тікелей сандық
шектеуді ақша-несиелік реттеудің жанама ... ... ... ... болмаған жағдайда қолдануға құқылы.
Соңғы бес жылда ең төменгі резервтер механизмі үш рет ... 2006 жылы ... ... біріңғай қойылым 6%-ды құрап, 2 ... ішкі ... ... – 6% және ... ... – 8% ... 2007 жылы қазан айында, бұл кезде өзгерістер тікелей резервтік
активтердің ... ... ішкі және өзге ... сонымен қатар міндетті резервтік талаптар нормативтерінің
орындалуын бақылау нормаларына қатысты болды;
- 2008 жылы шілде айында, ішкі міндеттемелер бойынша ... 5%-ға ... ... бойынша 7%-ға дейін төмендетілді.
2007 жылы коммерциялық ... ... ... ... ... тәртіптерін жетілдірудің келесі ... ... ... талаптар туралы ережені бекіту» туралы ... ... ... табылады. Өзгерістер резервтік активтердің
құрылымына, банктің ішкі және ... ... ... ... ... ... талаптар нормативтерінің орындалуын ... ... ... Банктің ішкі және басқадай резидент алдындағы
міндеттемелер тізімдемесінен ағымдағы өтімділікті ұстап тұруда ... ... ...... ... ... қатар оның
көрсеткіштер ... ... ... алынып тасталды. Басқа
міндеттемелер тізімдемесінен ... ... мен ... құралдар, көрсеткіштер бойынша есептелген шығындар алынып
тасталды. Сонымен ... ... ... ... ... ... валютадағы банктің кассасындағы қолма-қол ... – бұл ... ... ... ... ... сәйкес міндетті резервтік талаптар туралы
ережеге өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... ... ... ... ... туындады.
Сонымен қатар басқа да міндеттемелер бойынша нормативтің ... ... ... ... ... ... ... банктің
резидент еместердің алдындағы міндеттемелерін төмендету есебінен, банктің
қосымша өтімділігін ... ... ... ... Банк ... мен ... бойынша сыйақы көлемдері мен ставкаларын ... ең ... ... ... ... ... және
ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін ... ... ... ретінде есептейді.
Банктердің есеп айырысуы үшін қабылданатын міндеттемелерінің
құрылымын, ең төменгі резервтік талаптарды ... ... және ... ... ... ең төменгі ... ... ... Банк ... Ең ... ... ... өзгерту осындай шешім қабылданған күннен ... бір ... ... ... Ең ... ... талаптардың нормативтері
бұзылған кезде банктер Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген
жауаптылықта болады.
Қазіргі кезде ең ... ... ... – бұл барлық несие
мекемелерінде ... ... өте ... активтер болып табылады, әрине,
міндетті түрде олар банктердің кассаларында ... ақша ... ... ... ... түрінде өтімді формада сақталынады.
Резервтік талаптардың нормативі өз алдына заңды түрде ең ... ... ... және ... ... абсолютті немесе
салыстырмалы көрсеткіштеріне пайыздық қатынасын көрсетеді.
Ең төменгі резевтік ... ... ... несиелік мекемелердің
рентабельділігіне де әсер етеді. Себебі резервтік талаптардың өсуі пайданы
толық ала алмауға әкеп соқтырыды, сондықтан, көптеген ... ... ... бұл әдіс өте ... ... құрал болып табылады.
Ақша резервтерінің нормасының төмендеуі ақша мультипликаторының
өсуіне әкеледі, демек, ақша ... да ... Егер ... ... ... ... өсірсе, онда бұл банктердің артық резервтерінің
азаюына әкеледі. ... ... бұл ... өте ... ... ... ол ... жүйенің барлық мәселесін қозғайды. Бұл әдіс ашық
нарықтағы ... ... ... бір рет ... он ... бір рет
пайдаланады.
Ұлттық Банктің ресми сыйақы қойлымы ақша нарығының жалпы жағдайына,
заемдар бойынша ... пен ... ... ... ... мен
инфляциялық болжамға байланысты белгіленеді. Ұлттық Банктің заң ... ... ... ... ... ... ... Банк
Басқармасының жеке қаулылары бойынша жүргізілетін заем операциялары бойынша
қолданылады.
Кері РЕПО операциялары бойынша сыйақы қойылымдары – жылдық ... ... ... ... ... қаржыландыру қойылымы деңгейінде
белгіленеді және ... ... ... ... ... заемдары бойынша сыйақы қойылымы ... ... ... банктерге, олардың Ұлттық Банктегі корреспондеттік шоттары бойынша
есеп айырысуы ... ... ... жағдайда, бір түнге беретін
заемдары бойынша қолданылады.
Ресми қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... жанама түрде ықпал ететін ақша-несиелік реттеу құралдарының
бірі болып табылады. «Қайта қаржыландыру» термині ... ... ... ақша ... алуы ... ... ... Орталық банк
коммерциялық банктерге несие бере отырып, сонымен ... ... ... ... ... вексельдерді) қайта есепке алады.
Ұлттық Банктің банктік заемдар беру ережесі «Қазақстан Республикасының
Ұлттық ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес әзірленді және
Ұлттық Банкінің банктің заемдарының түрлерін және беру ... ... ... ... қабылдау рәсімін айқындайды.
Ұлттық Банктің қайта есептеуге қатысты вексельдер сапасына қоятын
талаптары заңменен ... ... ... ... алты айдан көп
емес вексельдер, алдыңғы қатарлы эмитенттерінің вексельдері, іс ... ... орны ... ... ... ... көрсетілген вексельдер қабылданды.
Бұл әдіс орталық банктің банктік жүйесінде бағалы қағаздарды ... ... ... жүргізуді білдіреді. Коммерциялық банктерден бағалы
қағаздарды ... алу ... ... ... ... оларға
несие беру қабілеттілігін жоғарылатады және орталық банк бұл ... жиі ... ... банк ... ... ... ... бағаларменен сатуға, содан соң 4-8 аптадан кейін қайта сатып алуға
ұсыныс жасайды, коммерциялық банктер бұл операциядан пайыздық ... ... ... өзге ... ... ашық ... алдыңғы ең басты айырмашылығы – өте ... ... ... ... қағаздарды сатып алу көлемі, сонымен ... ... ... ... банк ... ... ... өзгеруі
мүмкін.
Ашық нарықта бағалы қағаздарменен операциялар Ұлттық Банктің ақша-несие
саясатының аз дамыған құралы ретінде ... бұл ... ... ... ... ... болып отыр. Ұлттық Банктің қазіргі кездегі
мақсаты – инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздарға деген ... ... ... банк ... ақша-несие реттеуде әдістермен қатар
әкімшілік ... де ... ... ... шектеу әдісі берілген несие
сомасын көлемді шектеу болып табылады, бұл ... ... ... әсер
етеді. Мұндай несиелік шектеулер қарыз алушы мекемелерді теңсіздік жағдайға
әкеп соқтырады, ... ең ... ... ірі ... ... ... және орта ... несиесіз қалдырса, елдегі бизнес іскерлігінің
төмендеуі байқалады.
Еліміздің ... ... ... ... дәрежеде Ұлттық
Банктің қаржы секторын дамыту, атап айтқанда, бағаны ... ... ... қызметімен байланысты десек, жүргізіліп
отырған ақша-несие саясаты бір жола қатаң ... ... ... ол ... ... әркез жетілдіріліп отыруы қажет.
1.3. Дамыған шет елдердегі ақша-несие саясатының ерекшеліктері
Елдің орталық банкі – мемлекеттің және ... ... ... ... ... көмегімен ақша-несие ағындарын ... ... ... ... ... ... өз орталық банкі бар,
алайда, елдің саяси және қаржылық-экономикалық ... ... олар ... ... ... банк несие жүйесінде «банктердің банкі» рольін атқарады, яғни,
коммерциялық банктердің және басқа мекемелердің резервтері мен ... ... ... ... береді, соңғы сатыдағы несие беруші
болып ... ақша ... ... ... ... ұлттық жүйесін
ұйымдастырады.
Дегенмен, орталық банктер қазіргі түрінде аз ғана уақыттан бері ғана
XIX ... ... өмір ... жатыр. Капитализм дамуының ертеректегі
сатыларында орталық (эмиссиялық) және ... ... ... шекара болмады. Коммерциялық банктер капитал жинақтау үшін белсенді
түрде банкноталар шығаруға ұмтылды. Несие жүйесінің дамуына ... ... ... ... ... эмиссияны орталықтандыру процесі жүрді.
Бұл процестің нәтижесі банкноталар ... ... ... бір ... болып табылды. Бастапқыда мұндай банк эмиссиялық немесе ұлттық, ал
одан кейін орталық банк деп ... ... өзі оның ... ... ... сай келетін еді.
Тарихи деректерге сүйенсек, тұңғыш орталық банк ... өту ... 1668 жылы ... ... ... болған
екен, алайда оның құрылу жағдайы қазір көп белгілі емес. 1694 жылы ... ... ... ақша ... ... ... айрықша құқығы
болған жоқ және олардың қызметтерінің қазіргі заманғы орталық банктердің
функцияларынан айырмашылығы болды – мысалы, ... ... ... сауданы
және өнеркәсіпті, Нидерланд Банкі ішкі және сыртқы сауданы ... ... ... ... ... ... актілерде: Орталық
банктер және олардың ... ... ... ... және ... ... заңдарда, валюталық заңнамада бекітілді.
Орталық банк несие жүйесін реттеу саласында ... ... ие бола ... коммерциялық банктік мекеменің ... ... ... ... бойына сіңірген. АҚШ,
Германия, Швейцария, Швеция және Нидерланд заңнамасында орталық банктердің
осы елдердің ... ... ... көзделген, мемлекеттердің
көпшілігінде орталық банктер қазынашылыққа (Англия Банкі) немесе Қаржы
министрлігіне бағынады. Бірқатар ... ... ... ... есеп ... ... (мысалы, АҚШ, Германия, Жапония).
Орталық банкке заң жүзінде жүктелген қызметінің басты мақсатын орындау
– баға тұрақтылығын қамтамасыз етуі оның ... ... ... ... ... болуын көздейді және орталық банктің үкіметтен тәуелсіз
болуы оның саяси және ... ... ... тәуелсіздік – бұл орталық банктің ақша массасының мақсатты бағыт-
бағдарларын белгілеудегі дербестігін ... ал ... ... орталық банктің ақша-несие саясатының құралдарын таңдаудағы дербестігі
болмақ.
Мемлекеттік билік ... ... ... ... банктің баға тұрақтылығын қолдау мүмкіндігін анықтайтын маңызды
фактор болып ... ... банк пен ... билік органдары
өкілдерінің арасындағы тұрақты байланыс соңғыларының орталық банктің іс-
қымылына деген сенім деңгейін ... және ... ... ... ... – баға ... қамтамасыз етуіне оң әсерін тигізеді.
Орталық банктің атқарушы биліктен ... болу ... әр ... ... ... ... саясатын жүргізуде Германияның Орталық
банкі Бундесбанк ең үлкен тәуелсіздікке ие деп ... оның ... ... Заңда (1957 ж.) көзделген. ... ... ... іске ... кезде Бундесбанк үкіметтің экономикалық саясатын
қолдауға міндетті, алайда, олардың нұсқауларына тәуелді емес. ... ... ең ... ... ... ... кеңесшісі
ретінде әрекет жасауға және оған қажетті ақпарат ұсынуға міндетті. Үкімет
мүшелерінің Бундесбанк Орталық кеңесінің (оның ұжымдық ... ... ... ... бар, ... дауыс беру құқығы жоқ, бірақ кеңесте
талдау үшін сұрақтар ұсынуына және ұсыныстар жасауына болады, олардың талап
етуі ... ... ... 2 ... кейінге қалдыруға болады. Қажет
болған жағдайда, Бундесбанктің Президентін федералдық үкіметтің ... ... ... ... ... бойынша шешімдер
қабылдаған кезде ... ... ... ... ... ... толық автономияға ие.
АҚШ Федералды Резервтер Жүйесі (бұдан әрі – ФРЖ) атқарушы өкіметтен
елеулі дәрежеде тәуелсіз – оның ... ... ... ... ... ... Дегенмен, ФРЖ өзі жүргізетін
ақша-несие саясаты үшін АҚШ Конгресі алдында жауапкершілік атқарады. ... ... ... мен ... ... ... ... кеңесіне барлық тағайындауларды сенаттың келісімімен президент
жүзеге асырады. Осыны ескере отырып, сондай-ақ ФРЖ және ... ... ... ескере отырып бұл жүйені «үкімет ішіндегі тәуелсіз
жүйе» деп сипаттауға болады.
Англия Банкі тәуелсіздігі мейлінше ... ... ... бірі ... ... ... мен ... арасындағы өзара қарым-қатынастар
Англия Банкі туралы Заңмен (1946 ж.) реттеледі, соның ... ... ... ... Бұл ... ... ... Англия Орталық
банкінің қызметіне айтарлықтай ықпал етуге құқығы бар. ... ... тек қана ... беру функциясы бөлінген. Англия Банкінің басқарушы
органының – ... ... ... ... ... ... (Қазынашылықпен) үйлестіру кіреді. Оның ... ... осы ... ... ... жауапты және Парламентке есеп береді.
Осылайша, ... ... ... ... ... ... алдын – ала жүргізілген кеңес ... ... оған ... ... ... ... Италия Банкі де ақша-несие саясатын жүргізуде
үкіметтен елеулі түрде тәуелді. ... ... ол ... және ... ... Несиелер және ... ... ... ... ... ... тиіс. Италия Банкі
үкімет кеңесшісі болып табылады.
Сонымен, ... ... ... және ... ... билік тән
елдерде орталық банк, әдетте, заң ... ... ... ... ... ... ... банктердің дербестігі әлдеқайда жоғары.
Германия, АҚШ, Ұлыбритания, ... ... ... ... болу ... ... болуы осы елдердегі инфляцияның қарқынымен
үндеседі. Орталық ... ... ... ... бірінің нәтижесі орталық банктің саяси тәуелсіздігі ... ... ... ... ... ... ... екендігін
көрсетеді.
Соңғы инстанциядағы несие беруші бола отырып, орталық банктер қаржы
ресурстарының уақытша жетіспеушілігін бастан кешіп отырған ... ... ... ... банктердің тағы бір маңызды ...... ... ... ... ... үкімет шоттарын жүргізу және әртүрлі
үкіметтік ... ... ... болып табылады. ... ... ... ... банк бұл ... коммерциялық банктермен
бірлесіп атқарады. Басқа бір мемлекеттерде, мысалы Италияда, орталық ... ... ... ... ... ... ... басқа, орталық банктер мемлекеттік борышты басқаруды жүзеге
асырады, талдамалық зерттеулер жүргізеді және ... ... ... ... дайындайды және т.б.
Талдамалық және статистикалық зерттеулер жүргізудің ... ... ... ... ... орталық банктерінде мүлдем бірдей және тең
мағынада болмауы мүмкін. Ақша-несие және валюта саясаты ... ... ... баланстарының деректерін негізге алады. Бұл кейбір елдерде
(Бельгия, Германия, Франция, Нидерланд, Жапония) орталық банкке осы тәрізді
деректерді жинау мен ... ... ... себепші болды.
Чилидің Орталық Банкі ... ... ... ... ... ... инфляциялық таргеттеу 1990 жылдан басталды,
Орталық банк сол уақытта 1991 ... ... ... мақсатын
жариялады. 1991-1999 жылдар аралығында инфляциялық таргеттеу ... ... бола ... ... ... ... ... міндеті – айналысқа банкноталар шығару және
олардың елдің аумағында айналыста болуын қамтамасыз ету. Бұл ... ... ... банктердің (Италия, Ұлыбритания, Бельгия, Испания, Ресей
және тағы басқалары) ғана банкноталар ... ... ... ... ... жұмысын бақылау (орталық банктің бақылау
функцияларының ... осы ... ... ... ... себебі ұлттық ақша бірлігіне деген сенім тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... бақылауды орталық банктер жүзеге асырады, алайда,
Бельгияда, Германияда, Швейцарияда және ... ... ... ... ... ... Соған қарамастан, орталық банк
олардың қызметіне қатыса отырып немесе оларға кеңес беру ... ... ... өте тығыз байланыста болады. Басқа ... ... ... ... ... ... ... қызметін
бақылайды. Мәселен, АҚШ ФРЖ ... ... ... Ақша ... ... ... ... уәкілетті
органдарымен бірлесіп қадағалау қызметін жүзеге асырады.
Банк жүйесінің тиімді жұмыс істеуі – Қазақстанда нарықтық қатынастарды
дамытудың қажетті шарты, мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... айқындайды. Экономиканы ақша-несиелік реттеудің
ықпалды нысандары мен ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесін зерделеп, қорытуды көздейді. Осы елдерде
жүзеге асырылатын ақша-несие ... ... ... ... ... бірі ... табылады және реттеуші іс-шараларға жедел
және ... ... ... ... ... ... осы ... жылдам түзетумен үйлестіруге мүмкіндік береді.
Кейбiр елдерде банктiк қадағалаудың iске асуын орталық банк қызметiне
жұктейдi (Мысалы, Ұлыбритания, Италия, Ресей); басқа ... ... ... яғни ... банк ... бойынша мiндеттемелердi басқа
мемлекеттiк органдармен бiрiгiп орындайды (Мысалы, АҚШ, ФРГ). ... ... ... ... ... және ... ... берiлген. Талдаушылардың бiрсыпырасы аралас
жүйенiң қадағалауды орталық банкке бекiтiлуiн жақсы деп ... ... ... ... ... өте ... болады. Бұл жағдайда
орталық банк мен басқа мемлекеттiк органның күш ... ... бiр ... ... ... жоғары маманданған банк
қызметкерiн пайдалануға мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... сипатта болады. Ұлттық банктiң бақылаушылық
қызметi банк және басқа да ... ... ... ... ... ... және ... бағаның берiлуiн қамтамассыз
етедi.
1987 жылғы заңға сәйкес ... ... ... мекемелерiн қолдайтын
кеңес” деп аталатын комитет құрды. Бұл кеңес ... ... ... етiлген мекемелердiң қадағалауын жүзеге асырылуына ... ... ... ... оның ... және ... директоры
жағынан үш мүше және Англия банкiсiнiң ... мен ... ... 5 ... ... алты ... мүшеден құралады. Англия банкiмен
жүргiзiлген кеңестен кейiн қазына кеңес мүшесiнiң санын өзгертуi ... ... ... ... бұл кеңесте тәуелсiз мүшелер саны басым болуы
қажет. Кеңестiң қызметi туралы есеп беру жыл сайын жүргiзiледi.
1961 жылы Англия ... банк ... ... ... бар ... ... басып шығарды.
Банк қызметi туралы заңға сәйкес 1979 жылы басқарушы, оның орынбасары
және тағы үш мүшесі (басқарушы және оның ... ... ... ... ... тағайындалған) банктiк салымдарды қорғайтын
Кеңес құрды. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... сенiмдiлiгiн жоғалтқан жағдайында құрылатын банк салымдарын
қорғау қорын басқаруын жүзеге асыруға мiндеттi. Қорлар мекемелердiң Анлия
Банкiнiң есеп ... ... ... ... ал ... Банкi
мүмкiндiгiнше бұл қаражаттарды инвестициялайды және алған ... ... ... бiрiншi салым 20000 ф.ст. аз болмауы керек, бiрақ ... ... ... ... ... ... мiндеттемелердi орындау мақсатында
Англия банкi оларға салымдар қабылдауға рұқсат етуiмен байланысты ережелер
беруге құқылы. Бұл ... ... бiр ... ... бойынша немесе
қызмет көлемiн шектеу туралы әрекеттердi жасаудан ұстану (қабылдаған
салымдар ... ... ... және т.б.), ... бiр ... директорларды, бақылаушыны не басқарушыны тиiстi мекемеден түсiру
бойынша мiндеттемелерден құрылуы ... ... ... ... және ... бiр ... ... оның күшi жiберiлген
уақытынан бастап 28 күнге ... бар ... ... ... банктер арасындағы қатынастың ерекшелiгi – ... ... ... түрiнде жиi, ал заңды жарлықтар түрiнде ... ж 1 ... ... ... ... ... ... рұқсат ету
әрекеттерiн шектеу, қайтарып алу, берiлуi кезiнде ұсталынатын критерийлер
туралы мәлiметтердi басып шығарды.
1988 ж 29 ... ... ... ... қызметiн бақылау
және оның тәртiбiң ... ... ... ... ... банкiнiң
кеңейтiлген өкiлеттiктерi анықталған. Испания ... ... ... ... ... ... бұзған несие мекемелерiне санкция қолдану жатады,
ал мағызды түрде заң бұзушыдық үшiн Испания ... ... ... ... ... ... қолданылады. Испания Банкi негiзiнен
айып түрiндегi санкцияларды қолдануға құқылы – 1 ... 10 млн ... ... ... несие қызметiнiң жүзеге асырылуына
рұқсатын тартып алу, жеке ... ... ... ... ... ... ... қызметiн тоқтату және т.б. ... ... ... ... ... ... ... тиiстi қарақ шығарады.
Сонымен қатар, егер несие мекемесiнiң қызметiн тексеру нәтижесiнде
оның таралуы туралы ... ... онда ... және ... министрлiгi
бұндай тексерудiң нәтижесiн, оны тексерген органдар жағынан сол шешiмнiң
дәлелдерiн бекiтуi ... ... және ... Министрлiгi тапсырмасы
бойынша, Испания Банкi бухгалтерлiк есеп нысандарын және несие мекемелерi
үшiн есеп ... және ... ... ... ... ... Банкi банк мекемелерiнiң капиталына қатысқан үлестердiң
берiлуiн ... ... егер банк ... қатысу үлесi заңды не
жеке тұлға үшiн жарғылық капиталдың 15%-не тең ... одан ... ... ... ... болуы қажет. Ұлттық банк қызметi банктердiң
қызметiн ұйымдастыру мен ... ... ... ... шешiмдер
қабылдауға негiзделген құқықтары арқылы жүзеге асады.
Италия Банкi ... ... ... ... және одан тыс
филиалдар мен агенттiктердi ашуға рұқсат бередi. Сонымен ... ... ... ... ... ... минималды мөлшерiн белгiлейдi.
Италия Банкi тұсында несие мекемелерi ... ... ... Әр ... ... ... келесi мәлiметтер келтiрiлуi қажет:
1) Аты;
2) Заңды формасы; мекеменiң құрылу мерзiмi;
3) Капитал мен дотациялық қордың мөлшерi;
4) ... ... ... ... ... ... мен филиалдарының мекен-жайы.
Несие мекемелерi мезгiл сайын Италия ... ... ... ... шарттарында өзiнiң балансы бойынша ... ... ... ... несие мекемелерiне мерзiм сайын тексерулер ... ... ... ... ... деген құжаты бар чиновниктер жасайды.
АҚШ Федералы резервiнiң банк жүйесi үшiн инспекция қызметшiлерi
үлкен рөл ... Бұл ... ... ... резервтерiне бақылау
жасайды. Өзiнiң және бақылау астындағы банк мүшелерiне ... ... ... ... ... ... аудиторлық
қызметшiлерiнiң инспекциялық операциялар туралы мәлiметтер жиi берiлуi
тиiс.
Германиядағы бақылау мен қадағалау ... ... ... ... 1985 жылы 11 ... ... iсi” ... заңға сәйкес
несие мекемелерiне жасасқан мәлiметтер көлемi кәсiпкерлiк қызметтi қажет
ететiн, банк iсiмен шұғылданатын ... ... ... ... ... ... несие мекемесiне жатқызылмады. НФБ билiк органы мен
елдiң ... ... ... ... ... органның бiрiктiрiлген
ерекше мекеме болып табылады.
НФБ мемлекеттiң жоғарғы органдары арқылы банк қызметiнiң саласына
реттеушiлiк ... ... ... ... ... жоғарғы органы ... ... ... ... Федералды ведомствасы бар. Қадағалау бойынша
Федералды ведомствасы ... iсi ... ... ... несие
мекемелерiн қадағалайды. Бұнда қадағалаудың Федералды ведомствасы ... ... ... ... бiр ... ... ... мен
түсiнiктерi бойынша бiр-бiрiне ақпарат беруi тиiс.
Қаржының Федералды министрi ... ... ... бойынша
операциялар мен қор операцияларымен айналысатын несие мекемелерiн
тексерудiң ... ... ... ... ... экономикаға елеулi ... зиян ... және ... ... ... жасауына кедергi жасайтын несие iсiндегi
бұзушылықтарға қарсы әрекет ... ... 1973 ... 3 ... сәйкес Франция Банкi шетелдегi банк операцияларын ... ... бұл ... 1989 жылы 29 желтоқсанынан N89-938 декретiнде
көрiнiс ... ... бар жеке және ... ... несие мекемелерi ай
сайын жүргiзiлетiн операциялары туралы шетелдегi ... ... ... ... ... серiктестерi бар кәсiпорындар мен ... есеп ... ... ... ... және бюджет
министiрiнiң шығарылған қаулысы бойынша қаржылық жыл мөлшерiнен аспаса, бұл
жағдай туралы Франция Банкiне хабарлап, ... ... ... ... ... ... уақытша тұратын жеке және заңды тұлғалардың
шетел банктерiндегi қарыздарын өтеу жайында ай сайын Орталық ... ... ... ... мен ... ... ... - банк жүйесiнiң
тұрақтылығын сақтау, салымшылар мен ... ... ... ... ... Банкi несиеге мекемелердiң банктiк заңдарды, Ресей Банкiнiң
нормативтi актiлерiн ... ... ... ... мiндеттi
нормативтердiң орындалуын қадағалайды. Ресей Банкi несие мекемелерi үшiн
банк ... ... ... есеп жүргiзудi, бухгалтерлiк және
статистикалық есеп берудi құрастыру мен ұсынудың ... ... ... ... тiзiмге сәйкес Ресей Банкi өз
қызметтерiн жүзеге асыруда несие ... ... ... туралы
қажеттi ақпарат алуға және сол алынған ақпараттарға дәлелдер сұрауға құқылы
Ресей Банкi Коммерциялық банктердiң ... ... ... ... банк ... ... ... және статистикалық құрамасын
басып шығарады. Ресей Банкi несие мекемелерiн тiркейтiн мемлекеттiк ... ... ... ... ... банк ... ... бередi және лицензияны қайтарып алады. Сонымен қатар, Ресей банкi
федералды заңдарға сәйкес атқарушы ... ... ... бас ... ... ... қоя алады.
Несие мекемесiнде 5% көп үлестiң (акцциялардың) бар болуы Ресей
банкiн хабарландыруды қажет етедi, ал 20% көп ...... ... ... ... берiлуiн қажет етедi. Несие мекемелерiнiң тұрақтандыруын
қамтамасыз ету мақсатында орталық банк оларға мiндеттi ... ... ... ... ... ... үшiн жарғылық капиталдық минималды
мөлшерi; әрекеттегi несие мекемелер үшiн жеке ... ... ... ... капиталдағы қаржылық емес бөлiгiнiң шектi көлемi;
3. Бiр не бiр бiрiне байланысты қарыз ... тобы үшiн ... ... Iрi ... ... максималды көлемi (несие мекемесiнiң өз
қаржысының 25% нен ... ... Бiр ... тәекелдiктiң максималды көлемi;
6. Несие мекемесiнiң өтiмдiлiк нормативтерi;
7. Капиталдың жеткiлiктi нормативтерi (несие мекемесiнiң өз қаржысының
барлық ... ... ... ... оның ... ... ... халықтың ақшалай салымдарының (депозиттердiң) максималды
көлемi;
9. Валюталық, ... және т.б. ... ... ... жоғары активтермен құрылған резервтердiң минималды мөлшерi;
11. Басқа заңды тұлғалармен иемденетiн үлестер (акциялар) үшiн банктердiң
өз қаражаттарын ... ... ... өз ... ... берiлетiн несие көлемiнiң,
кепiлдiктерiнiң максималды мөлшерi. Банктiң жеке қаражатының 20% аспауы
керек.
Сонымен, ... ... ... ... және банк, банктiк
бiрлестiктер мен қауымдастықтардың ... ... ала ... әр ... ... ... активтер бойынша тәуекелдiк мөлшерiн, жеке
қаражаттарды анықтау әдiстемесiн белгiлейдi. ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету үшiн несие ... ... ... ... жүргiзiп, олардың қызметiндегi бұзушылықтарды
жою үшiн мiндеттi бұйрықтар ... және ... ... бұзушылық
еткен банктерге санкциялар қолданады.
Тексерулер ресей банкiнiң өкiлдерi – өкiлеттi директорлар Кеңесiмен
және оның ... ...... ... ... ... ... басқа дамыған елдерге қарағанда банк ... ... ... ... ... ... Бұл ... ол өз бетiнше немесе арнайы
құрған орган арқылы жүзеге асыруға құқылы. Ресей ... ... ... тартып алуға дейiн және санкциялардың бүкiл спектрлерiн
қолдануға ... ... ... ... тек қана ... ... ... санкциялар қолданады, ал маңызды бұзушылықтар үшiн
санкцияларды қолдану Испанияның Экономика және ... ... ... Бiрақ, бұл санкцияларды қолдану жеткiлiктi ... ... ... ... өз ... бақылауды ұйымдастыру қажет.
Осыған байланысты маманданған аудиторлық фирмаларды тарту мәселесi
туады, себебi жергiлiктi аудиторлық компаниялардың барлығы ... ... жоқ, сол ... ... ... ... ... ресейдiң
банктiк заңдарының ерекшелiктерiмен толығымен таныс емес.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖҮРГІЗУ ТӘЖІРИБЕСІН
ТАЛДАУ
2.1. ... ... ... ... іске ... ... ... – қаржы жүйесінің өзінің тікелей
міндеттерінің, атап ... ... ... табысты
қаржыландыруды және ресурстарды пайдаланудың күрт ... ... ... ... ... екендігі белгілі. Қаржылық тұрақтылықтың
құрамдас бөліктері ақша тұрақтылығы, нарық агенттерінің қаржы ... ... ... ... ... ... ... активтері бағасының күрт
ауытқуының жоқтығы болып табылады. Осы тұрғыда қарағанда ... ... бері ... тұрақсыздық кезеңдері болып 1993 жылғы қараша – ... – 2007 ... ... ... бүгінгі күнге дейінгі аралықтар саналады.
Осы кезеңдердің әрқайсысындағы ақша-несие саясатын сипаттайық.
1993 жылғы қараша – 1995 жыл ... ...... ... атқарылды. Теңгені енгізу сәтінде Қазақстанның
экономикасы өте ауыр жағдайда болды: 1993 жылы ... 22,65% ... ... ... ... ... ... 50%-ға жуық құлдырады. Кеңес
Одағының ыдырауынан және ... ... ... үзілуінен
туындаған өндірістің құлдырауын тоқтату мақсатында ... Банк іс ... ... функциясын орындады – кәсіпорындарға тікелей
несиелер ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырды. Осындай жағдайларда Қазақстан Республикасының Үкіметі және Ұлттық
Банк үшін бірінші кезектегі ... ... ... және ... ... ... ... шешу үшін қатаң макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... айтарлықтай қысқарту және несиелік
экспансияны шектеу қолға алынды. 1994 жылғы жеңілдікті несиелер беру және
кәсіпорындардың несие үшін ... ... ... ... ... ... Үкіметке бюджет тапшылығын жабуға арналған несиелер
беріле бастады. 1995 жылы Үкіметтің ... ... ... ... ... ... тоқтатылды. Банктерді қайта қаржыландыру
тетігі айтарлықтай ... ... ... ... Банк ... ... және ломбардтық негізде орналыстыра бастады. 1995 ... Банк ... заң ... оған ... ... Банктің тәуелсіздігі
заң жүзінде айқындалды, ұлттық валютаның ішкі және сыртқы ... ету ... алға ... Банк ... ... ... екінші деңгейдегі
банктерге беріп және өз өкілеттігі шегінде тәуелсіздік алғаннан кейін нарық
қағидаларына, ... ... ... ... ... ... банк
жүйесін құру бойынша жұмысты жалғастырды. Ұлттық Банктің маңызды міндеті
инфляцияны төмендетуге бағытталған ақша-несие саясатын ... ... ... ... қаржыландыру қойылымымен және ең төменгі резервтік талаптар
нормативімен қатар, ішкі валюта нарығында сатып алу және сату операциялары,
ломбардтық ... ... ... ... ... ноталары сияқты жаңа
құралдар енгізілді.
Баға тұрақтылығына қол жеткізумен қатар елімізде жас ... ... ... де ... Теңге бастапқыда ағымдағы операциялар
бойынша ... ... ... ... Капитал операциялары
бойынша теңгенің айырбасталымдылығына келетін болсақ, ... ... ... ... ... ... еместердің пайдасына
көшуін көздейтін валюта операциялары лицензиялауға жатқызылды, бұл ... ... ... ... алу ... ғана ... ... валютасы ұсынысының ішкі көздерінің айтарлықтай ... ... Ішкі ... ... ... ұсыныстарын ұлғайту мақсатында уақытша
шара ретінде валюта биржасында ... ... 50%-ын ... ... ... ... аралығында кезеңде макроэкономикалық тұрақтылыққа қол
жеткізу жұмыстары атқарылды. 1998 ... ... ... ... ... тапшылығын тікелей несиелеу тәжірибесі тоқтатылды,
ал заң жүзінде ... салу 2004 ... ... рәсімделді. Республикалық
бюджеттің тапшылығы бағалы қағаздар ... ... ... ... өзі бағалы қағаздар нарығын дамытуға алып келді.
Тұтастай алғанда, бұл кезең экономика үшін оң өзгерістер ... ... ... ... төмендеуі жалғасты, инфляция қарқыны 1995 жылы
60,3%-дан 1998 жылы 1,9%-ға дейін төмендеді. Тиісінше, өндірістің төмендеу
қарқыны ... ... Егер ... ... ... орташа
жылдық өсуі 0,75% байқалса, тұтастай алғанда 1993-1995 жылдары өндіріс жыл
сайын орта есеппен 10%-ға төмендеді.
Осы кезеңде қатаң ... ... ... жалғастырылды, ақша-несие
саясаты құралдары дамыды және жетілдірілді, атап ... ... ... ... ... құралдар енгізілді.
Осы кезеңнің аяғында Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қаржылық дағдарыс және
мұнайдың әлемдік ... ... жас ... ... мықтылық
деңгейіне жасалған өзгеше сынақ болды. Әлемдік қаржы нарықтарындағы ... ... ... ... ... әріптес елдерінің
ұлттық валюталарының айтарлықтай құнсыздануының қысымына ұшырады, ал
инфляция 1999 жылы ... ... ... өзі ... ... үшін төтенше ахуал тудырды. Теңгенің
бәсекеге қабілеттілігін қалпына келтіру үшін 1999 ... ... ... ... ... ... режимі енгізілді. Валюта нарығын қолдау
жөніндегі шараларды қабылдау (экспорттық түсімнің 50%-ын ... ... ... ... ... ... банк жүйесіне және банкаралық
нарыққа тұрақты жұмысын жалғастыруға мүмкіндік берді. Екінші ... жеке ... ... және ... ... ... және әлеуметтік қорғау жөніндегі шаралар клиенттердің банк жүйесінен
қашуын болдырмауға және банк ... ... ... ... сақтауға
мүмкіндік берді. Сөйтіп теңгенің бағамы бірнеше ... ... ... аралығындағы кезеңде қаржылық тұрақтылық және
экономиканың жаппай дамуы ... 2000 ... ... ... ... ... ... тауар нарықтарындағы қолайлы баға
конъюктурасы, әлемдік экономиканың жандануы Қазақстандағы ... оң ... ... Осы жеті ... кезеңде елде қаржы ... ... ... ... ... беру қоры, тұрғын үй ... ... ... ... ... ... және қор ... вексельдік бағдарлама іске қосылды. ... ... ... ... ... ... мен банктердің экономикаға несиелері
қарқындап өсті. Бүкіл кезең бойына инфляция бір ... ... ... сақталды (6,4%-8,4%), ал ЖІӨ-нің орташа жылдық өсуі ... ... ... даму ... 2004 жылы Қазақстан
Республикасы Қаржы ... және ... ... ... мен ... (бұдан әрі ҚНРА) құрылуы және Ұлттық Банктің ... ... ... маңызды роль атқарды. Мұның өзі 2004 ... ... ... ... ... ... ... ретінде баға тұрақтылығын
қамтамасыз ету жөніндегі мақсатты заңды түрде жариялауға мүмкіндік ... ... алға ... ... іске ... міндеттері жарияланды:
мемлекеттік ақша-несие саясатын әзірлеу және жүргізу, ... ... ... ... ету, валюталық реттеудегі және валюталық бақылауды
жүзеге асыру, қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал жасау.
Ал 2007 жылы ... ... ... орын ... ... жүз
жылдықтың басында экономиканың қарқындап өсуіне қарамастан, 2006 жылы шетел
капиталының ... ... ішкі ... ... артық өтімділікке,
мемлекеттік бюджет шығыстарының өсуіне негізделген инфляциялық ... ... ... 2006 жылы 2001 жылдан бергі уақыт ішінде бірінші ... 8% ... ... ... ... ... ертерек анықтау
үшін Ұлттық Банк 2006 жылдан бастап ҚНРА-мен бірлесіп қаржы тұрақтылығы
туралы жыл сайынғы ... ... ... 2006 ... ... қаржы жүйесі
әлсіздігінің неғұрлым елеулі ... ... ... ... өсуі ... ... ... экономикалық дамуын екі кезеңге бөлуге болады.
Жылдың бірінші ... ... ... байқалған оң үрдістер –
өнеркәсіптің, жылжымайтын мүлік нарығының, ... ... ... ... ... даму ... сақталды. Бірінші жарты жылда
экономикаға несиелер 47%-ға ... ... банк ... ... ұлғайды.
2007 жылғы тамызда АҚШ ипотекалық заемдар ... ... ... дағдарыс әлемдік қаржы нарықтарындағы ахуалға айтарлықтай ... ... ... ... ауқымды сипатқа ұласты. Әлемдік нарықтар
өтімділіктің жетіспеуін бастан кешірді және бірқатар орталық ... ... ... ... ... ... ... Банкі өз елдеріндегі
банк жүйесін қолдау үшін несиелік интервенция жүргізді. Осындай жағдайда
әлемдік ... ... ... ... ... ... дамушы нарықтардан шығара бастады, нәтижесінде ... ... үшін ... ... алуға кіру құқығы іс ... ... ... ... ... ... алған қазақстандық
банктер бірқатар қиындықтарды бастан кешірді. Алайда, негізінен, кәсіби
инвесторлардың ... ... ... ... ... ... емес ... нарықтарына қарыз алу үшін, яғни облигациялар
шығару, IPO жүргізу арқылы кіруге мүмкіндік ... ... ... өсу ... ... ... яғни, депозиттердің аз ғана
әкетілуі, берілетін несиелер бойынша қойылымдардың көтерілуіне қарамастан,
отандық банктер ... ... ... жоқ. Таяу ... ... ... және тауар нарықтарының даму болашағының айқын болмауы
салдарынан елде экономиканың, әсіресе, ... және ... ... ... ... ... ... Құрылыс саласының өсу
қарқыны несиелердің жетіспеуі салдарынан, ал ... ...... ... кірудің шектелуінен тежеледі.
2007 жылы қазақстандық экономикаға әлемдік ... ... ... ... ... Мәселен, дәнді дақылды негізгі өндіруші елдерде
өнімнің төмен болуының, өсімдік шикізаты түріндегі отынның балама түрлерін
әлемдік ... ... өсуі ... ... ... ... ... да өсті, ал осының барлығы елдегі инфляциялық ... ... ... 2007 жылы ... ... ... кезде банк өтімділігінің
жетіспеуі байқалды. Осындай жағдайларда Ұлттық Банк банк ... ... ... және баға тұрақтылығын сақтау жөніндегі
шаралар белгілеу ... ... ... ... ... жағдайда – бұл
шаралардың бір-біріне қарама-қайшылығында болды. Банк ... ... ... үшін ... ... ал ... азайту үшін оны төмендету қажет болды. Бұл жағдайларда Ұлттық ... ... ... ... бойынша мақсаттың баға тұрақтылығын
қолдау мақсаты алдындағы басымдығын айқындады. Бұл ... банк ... ... төлем жасамау дағдырысымен, салымшылардың азаюымен және қаржы
секторы субъектілерінің бір бөлігі банктердің ... ... ... ... банк ... ... кіретіндіктен
жүйелік дағдырысқа ұшыраған қаржы нарығының басқа да ... ... ... етуімен қауіпті екендігі ескерілді. Әсіресе,
жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық портфеліне айтарлықтай үлесінің ... ... ... ... жыл ... ... ахуалдың өзгеруіне байланысты ақша-несие
саясаты да белгілі-бір өзгерістерге ұшырады.
Банктердің артық өтімділіктерінің бір бөлігін қосымша ... ең ... ... ... ... жылдың бірінші
жартысында қабылданған өзгерістерді ендіру 2008 жылға ауыстырылды. ... 2007 ... ... айынан бастап резервтік міндеттемелер базасын
қысқартуға және резервтік активтер құрылымын кеңейтуге ... ... ... ... жаңа ... қолданысқа енгізілді.
2007 жылы Ұлттық Банк және екінші деңгейдегі банктер арасындағы банк
заемдарын беру мәселесі бойынша ынтымақтастық және ... ... ... қол ... Осы ... ... банктер сыртқы активтердің және
сыртқы міндеттемелердің өсуін шектеуге, сондай-ақ консервативті несиелік
және бірқалыпты депозиттік ... ... ... ... келісті.
2008 жылы Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз етуге, сондай-ақ қаржы жүйесін
тұрақты ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруды өз қызметінің басым бағыты ретінде айқындады.
Қазақстан ұлттық Банкi заң актiлерiне сәйкес Қазақстан Республикасында
және одан тыс ... ... ... ... ... ескере отырып
филиалдары мен өкiлдiктерiн аша алады. Қазақстан ұлттық ... өз ... ... ... ... және ... ұдайы
консультация өткiзiп отырады.
Қазақстан ұлттық Банкi өз қызметiнде Қазақстанның 2030 жылға ... ... ... алады, Үкiметтiң экономикалық саясатын ескерiп
отырады және егер ол өзiнiң негiзгi қызметiн орындауы мен ақша - несие ... ... ... ... ... келмейтiн болса, оны жүзеге асыруға
жәрдемдеседi.
Үкiмет ... ... ... ... ... ... сол сияқты Қазақстанның ұлттық Банкi де мұндай жауапкершiлiк
алған кезде болмаса, Үкiметтiң мiндеттемелерi бойынша ... ... және ... өкiмет органдары Қазақстанның ұлттық Банкiнiң,
оның филиалдарының, ... және ... заң мен ... ... ... жөнiндегi қызметiне араласуға хақысы жоқ.
Қазақстан ұлттық Банкiнiң Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк
елтаңбасы бейнеленген және өзiнiң ... ... мөрi, ... өз ... ұлттық Банкi филиалдарының, өкiлдiктерiнiң ... өз мөрi бар. ... банк ... ... ... ... банктер мен басқа несие мекемелерi құрайды. Яғни,
Қазақстан ... заң ... ... ... құқықтық
мәртебесi бар Қазақстанның Даму Банкiн қоспағанда, өзге ... ... ... ... (екiншi) деңгейiне жатады. Несие жүйесiнiң ... ... ... ... ... эмиссиялық банк;
2. Коммерциялық банк;
3. Арнайы қаржылық мекемелер.
Банктер туралы заңға сәйкес, банк - ... банк ... ... және жеке тұлғалардан ақша қаражаттарын ... және ... ... мен ... шарттарында оларды орналастыруға, сонымен
қатар өзге де банктiк операцияларын жүзеге ... ... ... мекеме болып табылады. Қазiргi кезде коммерциялық банктер
бiрлескен түрдегi мекемелер ретiнде құрылады және шаруашылық ... ... ... көп ... ... ... ... Iрi
коммерциялық банктер өздерiнiң клиенттерiне кешендi қаржылық қызмет
көрсетедi (несие беру, депозит, есеп ... және ... ... екi типi ... ... және ... банк - банкiлiк операциялардың барлық ... ... ... ... ... Германия, Франция, Швейцария, Ұлыбритания,
Австрия сияқты батыс Еуропа елдерiнде қалыптасқан. Арнайы банк - керiсiнше,
банк ... бiр ... ... ... ... ... банктер АҚШ-та, Жапонияда, Италияда қалыптасқан.
Бүкiл дүние жүзiнде ... банк ... ... ... бұл типi бiздiң республикаға да тән. ... ... ... ... ұйымдар түрiнде құрылады және шаруашылық қызметпен
айналысады.
Коммерциялық банктер - кәсiпорындар мен Ұйымдарға, ... ... және ... ... ... ... Коммерциялық банктердiң
негiзгi мақсаты - неғұрлым жоғары пайда табу.
Бүгiнгi ... ... ... екi ... банк жүйесi
қалыптасты деп айтуға ... ... ... жоғарғы деңгейi Қазақстан
Республикасының ұлттық Банкi болып табылады, ол ... ... ... ... ... ... төменгi деңгей мемлекеттiк,
коммерциялық, акционерлiк, бiрлескен және шетел банктерi ... ... ... 1 ... ... 38 екiншi деңгейдегi банктер тiркелдi,
соның iшiнде мемлекеттiк немесе жарғылық капиталында ҚР Үкiметiнiң 100%
қатысуымен ... – 2, ... –, ... ... (резидент емес
банктердiң еншiлес банктердi қоса) – 17. ... ... ... ... ... – 9,50% ... – 6%. ... және шетел валютасымен банк
операцияларын жүргiзуге 1.01.03 ... ... ... 50 ... бар. 1.01.03 жылына 24 ... ... ... ... ... саны – 366, оның ... ... Халық Банкi” ААҚ –
167, ... ... ... – 33, ... ... – 1. ... ... тыс есеп-айырысу бөлiмдерi бар банктер саны – 18, олардың жалпы
саны 1.02.03ж. – 1026, оның ... ... ... ... ААҚ – ... Әлем ... – 224. Екiншi деңгейдегi банктердiң халықаралық
стандарттарға көшу тәртiбi туралы Ережеге ... ... 292 ҚР ... ... ... ... 1.01.03 ж. үшiн ... көшу бойынша бiрiншi топқа – 4 банк, екiншi топқа – 16 банк
кiрдi. Республикада ... ... 14 ... ашылды. Барлығы 53
ломбард, 43 несиелiк серiктестiгi, сонымен қатар банк операцияларының жеке
түрлерiн жүзеге асыратын 44 басқа да ... ... банк ... ҚР облыстары бойынша қарастырсақ, онда олардың
республика территориясы бойынша географиялық орналасуы ... ... ... ... ... 29 банк (62%) және 19 филиал, Астана
қаласы 16 филиал мен Павлодар ... (24) 2 ... ... Қазақстан
облысына (26), Қарағанды (30), Қостанай (31), Атырау (18), Маңғыстау (15)
облыстарына 1 банктен ... Ал ... (20), ... ... (42), Жамбыл
(18), Ақмола (24), Алматы (23), ... ... (19), ... (18),
Солтүстiк Қазақстан (22) облыстарында бiрде-бiр екiншi деңгейдегi банктер
тiркелмедi. Барлығы Қазақстан ... 1.01.03 жыл үшiн ... ... 365 ... және 38 екiншi деңгейдегi банктерi
тiркелдi. ... ... ... ... ... ... келесiдей:
2 кесте
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің тізімі
|№ |Банк атауы ... |
| | |күнi |
|1 ... ... ... Банкi ... |
|2 ... ААҚ ... |
|3 ... ... Банкi ААҚ ... |
|4 |Б ТАИБ ... ... ЖАҚ ... |
|5 ... банк ... ААҚ ... |
|6 |Демир Қазақстан Банкi ААҚ ... |
|7 ... ААҚ ... |
|8 |Алаш-банк ЖАҚ ... |
|9 ... ААҚ ... ... ... ААҚ ... ... |Қазақстан-Зараат Интернешнл Банкi ЖАҚ ... ... ... ... ... ... ЖАҚ ... |
|13 |АҚС банкiнiң ЕБ Апогей Банкi ААҚ ... ... ... қ-ғы ... ... банкi ЖАҚ ... ... ... Қытай Банкi ЖАҚ ... ... ... ... ... ААҚ ... ... |ТехаКаВаnк ААҚ ... ... ... ... ... ААҚ ... |
|19 |Абидбанк ААҚ ... ... ... ААҚ ... ... ... ... Банкi ААҚ ... ... |ЕАБ АБН АМРО ... ... ЖАҚ ... ... ... ... ЖАҚ ... ... |ЕБ ... ААҚ ... ... |Евразиялық банк ЖАҚ ... ... ... ... банкi ААҚ ... ... | ... Әлем ... ААҚ ... |
|28 |Каспийский Банкi ААҚ ... ... | ... Ситибанкi ЖАҚ ... ... ... ААҚ ... ... |HSBC Қазақстан Банкi ЖАҚ ... ... ... Банк ААҚ ... |
|33 |ЕБ Қазақстандағы Пәкiстан ұлттық Банкi ЖАҚ ... ... ... Даму ... ЖАҚ ... |
|35 |Сенiм-Банк ААҚ ... ... Банк ... қадағалау қызметiнің күшеюi банк капиталының
құрылымына, сонымен қатар банктермен пруденциалды нормативтердi ... ... ... Мысалы, қазiргi уақытта 500 млн. теңгеден
жоғары төленген жарғылық қоры бар ... саны – 6, 130-150 млн. ...... ... 80-130 млн. ... – 9-ға ... 20-80 млн. ... – 7-ге азайды.
Сонымен, екiншi деңгейдегi банктердiң жеке капиталдарының жиынтығы 0,1%-ке
артып, 161,2 ... ... ... ... ... ...... млрд. теңгеге өсiп, мiндеттемелер жиынтығы 4,3%, яғни 1030,8 млрд.
теңгеге артты. Банк ... ... және ... ... Банк ... ... арқылы жүзеге асырады. Пруденциалдық
нормативтер баға механизмiне қатысусыз қаржылық ... ... ... ... ... ... динамикасын талдау банктердiң
нормативтердi орындау деңгейi 1996 жылдан кейiн көлемдi түрде ... ... ... ... ... жету ... ... мен пассивтерiн басқаруға көбiрек мән бөле бастады.
Қазақстандағы екiншi деңгейдегi банктердiң сандық ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер Қазақстанда 1988 жылы пайда болды.
Сол уақытта олардың саны 6-дан аспады. ҚР тiркелген банктер саны ... ұшiн – 71, 01.01.01 жыл ұшiн – 48, 01.01.02 жыл ұшiн – 42, ... ұшiн – 38. Оның ... ... ... ... жүргiзу үшiн
банк, iшкi және сыртқы ... ... ... ... банктiк
лицензия болды.
Ұлттық Банк екiншi деңгейдегi банктердiң лицензиясын келесi негiзгi
себептер үшiн ... ... ... банк ... заңдарды бұзу және банк қызметiнде кемшiлiктердiң ... ... ... басқа банк филиалы болып қайта құрылуы;
- банктер тiркелген, ... банк ... ... ... ... ... банк қызметшiлерiнiң жетiспеушiлiгi.
ҚР-ның ұлттық Банкiнiң ақша-несие саясаты инфляцияның төмендеуiне ... ... ... ... ... Алдына қойған
мақсаттарға жету үшiн ҚР ұлттық Банкi қатал ақша-несие саясатын жүргiзедi.
Ақша базасы, ... ... ... ... ... ... арқасында реттелетiн, сонымен қатар ҚР ұлттық Банкiнiң ресми
сыйлық ақы (мүддесi) қойылымдары, ... ... ... ... мерзiмдi ноталарды шығару, ашық рынокта мемлекеттiк ... ... ... 1998 ... ... ... бағыттар
орындалды. Жылдың ақша-несие саясатының негiзгi бағыттарына сәйкес, ұлттық
Банк ... ... ... ... мен ... рыногының iшкi
жағдайын есепке ала отырып сыйлық ақының ресми қойылымдарын ... жыл ... ... ... ... оң ... 35%, 20,5% дейiн
төмендедi, ломбардтық несие бойынша сыйлық ақы қойылымы – ... ... ... несиесi бойынша сыйлық ақы қойылымы 15% 25% көтерiлдi.
Банктердiң мiндеттi резервтерiнiң нормасы банктiк емес заңды және
тұлғадан 10% ... ... ... ... ... ... кейiн екiншi деңгейдегi банктердiң еркiн жiберiлген курс
режимiне үйрену периодында 5% ... ... ... ... ... ... ... төлемдерi тоқтатылды.
Мемлекеттiк бағалы қағаздардың қосымша нарығындағы операциялар ұлттық
Банкпен 1997 жылдың қыркүйек ... ... ... ... Ақша ... және ... ... қағаздар рыногының өтiмдiлiгiн қолдау
мақсатында ашық нарықта 2,34 ... ... ... ... ... ... жүргiзiлдi.
РЕПО түрiндегi операциялар және қайтымды РЕПО ашық ... ... ... 68,7% ... 1,61 ... ... құрады, соның
iшiнде сатып алулар бойынша операциялар 0,39 млрд. теңге, сату бойынша ... ... ... алу және ... РЕПО ... ... ... 3,83 млн.
теңге құрады. ұлттық Банк пен ҚР Қаржы Министрлiгiмен 1998 ... ... Банк ... үш және алты ... ... ... Ұзақ мерзiмде өтеу туралы келiсiм жасасты.
Республика экономикасының қолдағы бар ақша ... ... ... егер шотындағы ақшаның болуы, 1998 жылы толық көлемде ... ... ... ... қолдағы бар ақша көлемi жылдың
соңына 92,8 млрд. теңге құрады.
Қазақстан Республикасындағы екiншi деңгейдегi банктердiң сандық ... ... ... ... ... туралы мәліметтер 3-кестеде беріледі.
3-кесте.
Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі туралы мәліметтер*
кезеңнің соңына
|Несие жүйесінің элементтері |12.2004 |12.2005 |12.2006 |12.2007 ... ... |48 |44 |38 |35 ... ... | | | | |
| оның ... | | | | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... ... ... | | | |
| |16 |16 |17 |16 ... ... | | | | ... аса, |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ішінде | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 ... Несиелік серіктестіктер |8 |19 |29 |37 ... ... |42 |45 |52 |35 ... ... компаниялар |- |2 |2 |2 ... ... да ... |53 |41 |42 |46 |
* ... мәліметтер ҚҰБ-нің статистикалық бюллетенінен алынған N6 (103).
2008 маусым.
** Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ... ... ... банктеріміздің саны жылдан жылға
азаюда. 90-шы жылдардың басында олардың саны 200-ден асты, сөйтіп банк
жүйесін реформалау нәтижесінде олардың саны 35-ке ... ... ... ... ... мемлекеттік банктер (мемлекеттің 100(
қатысуымен құрылған) саны – 2. Қазақстанның банктік секторында шетел
капиталының қатысуы кеңейе түсуде, олардың саны – 16, яғни ... ... ... ... ... Ал, ... емес мекемелер санының
керісінше, өсіп келе жатқандығын байқаймыз. [7]
Қазақстанның банктiк секторында шетел капиталының ... ... ... ... жыл iшiнде еншiлес банктердiң активтерi банктiк
сектордың жиынтық активтерiнiң құрамында 12,3%-дан 15,6%-дейiн ұлғайған.
1999 жылы ... ... өту ... iске ... ... ... ... ережесi бойынша отандық банктерге ... ... ... ... ... бухгалтерлiк есеп,
ақпараттарды енгiзу және беру ... ... ... ... Барлық жұмыс жасайтын банктерге 2000 жылдың соңына дейiн
халықаралық тәжiрибеде ... ... өту ... ... жауап бермейтiн банктерге басқа ... ... не ... ... ... ... асыратын ұйымдар болып құрылу
қажеттiлiгi ұсынылады. ... ірі ... шолу ... ... ... – мемлекеттiк жинақ банкiсiнiң өте iрi аймақтың жүйесi
бар (1539 филиалдар мен бөлiмшелер). Банктiң жеке капиталы 2003 ... ... 22,295 ... ... ... (140 млн $). 1995 ... дейiн банктiң
клиенттерi тек қана жеке ... ... ... ... банк ... ... келе ... Жалпы депозиттiк базада 73,993 млрд. теңге
сомасынан, талап еткенге дейiнгi депозиттермен жеке ... ... ... 13,096 ... ... ... қалғаны карточкадағы есеп шоттарда
– 5,677 млрд. теңге және халықтың шұғыл депозиттерi 55,220 млрд. ... Банк ... ... ... ... ... ... қарағанда
жеке тұлғалар үшiн екi есе төмен. Халықтың 60% жоғары салымдарын тартып
банк экономиканың ... ... ... (21,5% ... ... ... несиелерiнiң сомасынан), негiзiнен мұнай-газ және түстi
металлургия салаларын.
Банк 1997 ... ... ... ... ... қабылдау
бойынша монополист болды, бұның сомасы ... 70 ... ... ... ... ... ... зейнетақыларды төлеу 1997 жылдың шiлдесiнен
басталды. 1998 жылдың 1 ... ... ... ... төлемдерi
бойынша, бюджеттiк мекемелерге қызмет көрсетiп, сонымен қатар бюджеттiк
мекемелерге еңбек ... ... ... (1 ... ... ... ... банкiн жекешелендiру бойынша үкiметпен бағдарлама бекiтiлдi, оның
iске асуы 1998 жылдың ... ... Ашық ... ... ... Банкi” Қазақстан Республикасының жинақтаушы банкiнiң қайта ... ... ... ... ... ... екiншi деңгейдегi
iрi банктердiң үштiгiне кiредi. 2003 жылдың 1 сәуiрiне ... ...... 219,107 ... ... ... ... – 9,897 млрд.
теңге, таза пайдасы 1,1142 млрд. теңге жеке капиталы 22,295 ... ... ... ... ең iрi ... ... ... Қоғамы болып табылады, мемлекеттiк 100% акциялары “Халық банк”
ААҚ-ны” басқарылуына берiлдi, - бұл Қазақстан Республикасының 1999 ... ... ... ... ... ... банкi өз
қаржыларын негiзiнен мұнай-газ, түстi металлургия, сонымен ... ... ... және бағалы металдарды өндiру салаларына бағыттауды
болжайды.
“Казкоммерцбанк” Ашық Акционерлiк ... жаңа ... ... өкiлi ... ... Банк ... құрылуының күрделiлiгiне
қарамастан, бұл банк өте жақсы ... ... ... ... банктiң
акционерлiк капиталы 105 млн. $ АҚШ долларын ... ... ... ... ... жағдайда, банктiң акционерлiк капиталы 125-
130 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... 28% шетел инвесторларының қолында (америкалық
депозиатрлық қолхаттар ... ... ... қаржылық
корпорация және халықаралық банктердiң консорциумы 1998 жылы жазда банкке
60 млн. долларға несие ... ... ... банк 100 млн. ... биылғы жылда 22 млн. доллар көлемiнде синдикатталған қарыз тартылды.
Казкоммерцбанк ... ... ... ... металлургия,
мұнай-газ т.б.) бiрқатар мемлекеттiк кәсiпорындарын қайта құру ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар,
банкте Credit Commercial de France твинингтiк бағдарламасы жұмыс ... ... банк IBCA, Modys, SP ... әйгiлi агенттiктердiң көптеген
рейтингтерiн алды, бұл агенттiктер банкке ... ... ... ... iрi ... ... филиалдық жүйесi дамыған - қазiргi
кезде 15-тен астам. Банктiң артықшылықтарымен қатар кемшiлiктерi де ... ... ... ... ... ... құрылымы, кеңейтiлген
штаттары (бас офисi – 1300 адам).
2.2 Инфляцияны болжау және оны Қазақстан Республикасында ендіру нәтижелері
Қазіргі ... ... Банк ... ... сәйкес жұмыс істеу
үшін атап айтқанда, ... ... ... ставкалар арқылы
экономиканың нақты секторына өткізу тәжірибесін іске асыру үшін ақша-несие
саясатының ... ... ... ... Осы ... ... ... инфляциялық таргеттеу қағидаларына ... ... ... ... орталық банктің экономиканы дамытудағы негізгі үлесі – баға
тұрақтылығын ұстап тұру. Яғни, Ұлттық Банк бірінші ... өз ... ... ... ... ... ... Ақша-несие саясаты
шараларының инфляцияға әсер етуі кезінде үлкен лагтардың болуы, ... ... ... ... ... жасайды.
Инфляциялық қысымның артуы жағдайында Ұлттық Банктің инфляцияның төмен
деңгейін ұстау жөніндегі міндетін іске асыру ақша-несие саясатын жетілдіру
бойынша ... ... ... ... ... ықпалын арттыруға бағытталған шаралар қолдануға себепші болды.
Инфляцияны таргеттеу қағидаларына көшудің институционалды негізін құру
саласында ... ... ... ... 2004 ... бері ... Банктің негізгі мақсаты ретінде баға
тұрақтылығы заңмен бекітілді;
2. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Банктің тəуелсіздігі заң жүзінде бекітілді.
Ал ақша-несие саясатының құралдарын ... ... ... ... ақша-несие саясатын жоспарлаудың 3 жылдық деңгейгі белгіленді;
2) ішкі талдау үшін монетарлық емес ... баға ... ... жəне ... ... ... үрдістерін
көрсететін «базалық инфляция» индексі енгізілді жəне пайдаланылады;
3) тоқсан сайын инфляциялық шолу шығарылады;
4) ... ...... ... жəне ... мемлекеттік органдар
өкілдерінің, Парламенттің, ғылыми ортаның, ... ... ... ... ... ... ... саясаты жөніндегі кеңес
құрылды;
5) ресми репо ставкасы енгізілді;
6) операциялары бойынша ... мен ... ... ең ... ... ... қалыптастыру жəне есептеу
əдістемесіне ... ... ... қаржыландыру ставкасын тоқсан сайын қайта қарау тәжірибесі
енгізілді.
Валюталық режимді одан əрі ырықтандыру, ... ... ... реттеуге, шетел валютасы ағындарының мониторингін жүзеге
асыруға арналған жаңа тəсілдер əзірленді.
Ақша-несие ... ... ... ... ... мен болжауды жетілдіру үшін:
1) ақша-несие саясаты ... ... ... инфляцияға
тигізетін ықпалын бағалауға мүмкіндік беретін Қазақстанның трансмиссиялық
моделі əзірленді;
2) трансмиссиялық тетік моделін толықтыратын ... ... ... P-Star ... ... моделі, ықтимал ЖІӨ моделі жəне басқа
модельдер) əзірленді;
3) ... ... ... моделі əзірленді;
4) нақты сектор кəсіпорындарының мониторингі жүзеге ... ... ... ... мен ... мұндай анықтама беру
Ұлттық Банк жариялаған Еуроодақ стандарттарына және ... ... ... ... дәл ... айтқанда, Ұлттық Банктің негізгі ... жаңа ... ... бағдарларының орнына бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету
акценттерінің орын ... ... бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл, әрине, инфляция жөніндегі
мақсатты көрсеткіштер үшін Ұлттық Банктің жауапкершілігін күшейтеді.
Инфляциялық таргеттеу қағидаларын пайдаланатын көптеген ... ... алға ... мақсаттарға жету үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... бағаларының
индекстерінен бас тартты. Оның ... ... ... ... көрсететін және монетарлық емес сипаттағы әртүрлі күйзелістің
ықпал етуін ... ... ... ... қарастырады.
Инфляциялық үрдістердің негізгі бағыттарын өлшейтін индекстердің
көптеген түрлендірілуі бар, ... ... ... ... ... ... атаумен аталады. Түрлі елдегі экономикалық ахуалдың
ерекшелігіне орай олардың ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі дайындық іс-шараларының
қатарына ресми қойылымдардың ... ... ... ... Ағымдағы жылдан
бастап вексельдерді қайта есепке алу ресми қайта қаржыландыру ... ... ... бұл оның ... ... ... ... сөзсіз.
Ақша-несие саясатының жаңа ережелерін іске асыру табысты болу ... ... ... ... ... ... үшін шаралар
қабылдау қажет. Яғни, ашық нарықтағы операциялардың ... ... ... ... ... ... ... нарығының портфелін
ұлғайту және жаңа қаржы құралдарын дамыту қажеттігі туындады.
Ұлттық Банк сыртқы ... ... ... ... ... қолдау көрсету үшін теңгенің өзгермелі айырбас бағамын сақтағысы
келеді, бұл ақша ... мен ... ... ... ауытқуы
себебінен болады. Тиісінше, Ұлттық Банк теңгенің айырбас бағамы бойынша
бағдарлар белгілемейді. Ұлттық Банктің ішкі ... ... ... аз
қатысуы теңгенің айырбас бағымының алып-сатарлық секірістеріне жол ... ... ғана ... ... реттеу режимін жұмсартуды және резиденттер шетелдік
активтермен операцияларды жүзеге ... ... ... тыс ... ... ... банктерді қайта ... ... ішкі ... ... ықпалын тигізу үшін, несие-банк ... ... ... ... ... тəуелді болуы қажет. Банктер
Ұлттық Банктің қаражатын қажет ... ... банк ... ... ету ... Бұл ... ауқымы кең – бағалы қағаздардың
қайталама нарығының жеткілікті ... ... ... ... отыр,
мұның өзі Ұлттық ... ашық ... ... ... ... ... ... жеткілікті дамымауы қаржы
нарығының тағы бір мәселесінің – ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Дүниежүзілік Банктің есептері ЖІӨ-нің 25-35% мөлшеріндегі мемлекеттік
борыштық бағалы қағаздардың қазақстандық деңгейінің орташа алынған ... ... ... ... ... ... Қазақстанның жағдайында
айналыстағы бағалы қағаздар көлемінің ... баға ... ... ... емес ... ... инвестициялық активтерінің өсу қарқынын
есепке алу қажет. Мемлекеттік ... ... ... ... ... зейнетақы қорларының портфелін кіріс активтерімен толтыру
болып табылады. Бұл үшін, Дүниежүзілік ... ... ... активтер көлемін 2,5-4 есе ұлғайту қажет. Бұл міндетті шешу
үшін Қаржы министрлігі мен ... ... қоса ... ... ... көлемін ұлғайту жəне мерзімдерін ұзарту жеткіліксіз, себебі
зейнетақы қорлары мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қайталама нарық «жұмыс істеп кететіндей» дəрежеге
дейін өтімділікпен молайтуға кедергі ... ... ... ... ... ... қағаздардың жеткілікті көлемі мен құрылымын
айналыста ұстаумен қатар, борыштық ... ... ... ... ... да қор ... ... неғұрлым кірісті, бірақ,
өтімділігі кемдеу инвестициялау ... ... ... ... инфроқұрылымдық облигациялар тəрізді баламалы құралдарын
дамыту қажет. Ашық ... ... ... ... ... ... Банк ... алмастырушыларды (өзінің
бағалы қағаздарын шығару) белсенді ... ... ... көрсеткіштерге тигізетін ықпалын күшейту үшін ақша-несие
саясатының құралдарын жетілдіру жөнінде шаралар қолданады. Мəселен, 2005
жылғы 1 ... ... ... ... тетігіне өзгерістер енгізілді,
олар ақша-несие саясатының депозиттік жəне ... ... ... ... ... мен ставкалары бойынша бірегейлендіруді,
қысқа мерзімді ... ... репо ... ... яғни
инфляцияны таргеттеу қағидаларына көшуге шешім қабылданды.
Қазақстанның трансмиссиялық механизмінің ... ... ... ... ... жалпы танылған болжау техникасы
болып табылатын моделін Ұлттық Банк 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... әлеуетті инфляцияны болжамдық бағалауға (ақша-несие
саясатының әсер етуін ... және ... ... ... ... бағалауға (инфляцияны болжамдық мәнін орта мерзімді
мақсатты дәлізге ... ... ... ... ... моделіне ақша-несие саясаты құралдарының
инфляцияға әсер ... ... ... ... ақша арнасы, пайыздық
(несиелік) арна, валюта арнасы. Ол 11 ... 24 ... ... 11 ... ... ... Ауыспалылар 10 эндогендік ауыспалыға
(теңдеулердің саны бойынша) және 14 экзогендік ауыспалыға бөлінеді.
Экзогендік ауыспалылар ... ... ... ... ... ... ... болады: РЕПО операциялары бойынша
ресми қайта қаржыландыру ставкасы, айналыстағы ... ... ... ... Ұлттық Банктегі депозиттерінің көлемі, қайта
қаржыландыру заемдары, валюталық ... ең ... ... ... ... ... ... қойылымдар.
Ұлттық Банк тікелей тек ақша-несиелік реттеу құралдарын ғана пайдалана
отырып бағалардың деңгейін басқара алмағандықтан, модельдеу кезінде Ұлттық
Банк басқармайтын ... ... ... ... ... ... ... 9 ауыспалы бар: импорт көлемі, экспорт көлемі, импорттық
баға индексі, мұнайдың әлемдік бағаларының деңгейі, банктердің таза ... ... ... ... ... министрлігінің айналыстағы
мемлекеттік бағалы қағаздарының көлемі, негізгі капиталға инвестициялар, ... ... ... жалақы, жеке тұлғаларға мемлекеттік бюджеттен
төленетін трансферттер.
Қазақстан экономикасының көп факторлы макроэкономикалық ... ... ... ... ... жалпы түсінік береді және Қазақстан
Республикасында болып жатқан макроэкономикалық ... ... ... ... ... саясатының мақсаты үшін оның әртүрлі
секторлары арасындағы негізгі өзара ... ... ... ... ... ЖІӨ және оның ... ... және ақша-
несие саясатына байланысты бірқатар басқа ауыспалылар сияқты негізгі
макроэкономикалық көрсеткіштер ... ... ... ... ... басқа мақсаты экономикалық саясаттың және сыртқы күйзелістердің
макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... имитацияларды жүзеге асыру болып табылады. Қазіргі уақытта ... оның ... ... ... және ... дәл ... саласындағы жұмысты жалғастырып отыр.
Қазақстан экономикасының көп факторлы макроэкономикалық моделіне ... ... ... – «Жиынтық ұсыныс»;
2-модуль – «Жиынтық сұраныс»;
3-модуль – «Бағалар және ...... ... – «Монетарлық ереже»;
6-модуль – «Мемлекеттік бюджет».
«Жиынтық ұсыныс» 1-модулі 5 теңдеуден тұрады: өндірістік функцияға,
капиталға, жұмыспен қамтуға, әлеуетті ... және ... ... ... бірі ... ... анықталады: капитал үшін; екеуі
әлеуетті шығару және шығаруды қабылдамау үшін; жұмыспен қамтуға ... және ... ... ... ... ... ... бағаланады.
Ашық нарықтағы операциялар. Бұны Орталық банкпен екінші нарықта ақша
массасының көлемін ... ... ... ... ... ... ретінде түсінуге болады. Бұл айналыстағы, коммерциялық
банкілердің өтімділігіндегі және ... ... ақша ... ең ... ... ... мағынасы мынадай: Орталық банкінің ақша
эмиссиясын тоқтату және банктердің несиелік экспансиясын шектеу мақсатында,
нарықта ... ... ... бұл ... ... ... ... шоттарынан белгілі бір соманы есептен шығару. ... ... және ... ... ... үшін ... банк кері
операциясын жүргізеді – бағалы қағаздарды сатып алып, оның ... ... ... ... «Жиынтық сұраныс» 2-модулі 4 негізгі теңдеуден
тұрады. Үй шаруашылықтарын тұтынуға арналған ... ... ... (негізгі капиталды жалпы жинақтау), үй шаруашылықтарының
қолда бар ... ... ... ... эконометриялық талдауға
негізделген. ЖІӨ есептеу үшін (түпкілікті пайдалану әдісі) эконометриялық
макроэкономикалық тепе-теңдік пайдаланылады. ... ... банк ... ... ... банк ... өзінің өтімділігін
жоғарлату үшін жағымды жағдайлар ... ... ... ... ... ақша массасының көлемін реттейді.
«Бағалар және шығындар» 3-модулі 5 ... ... ... бойынша, ЖІӨ дефляторы бойынша, жалақы бойынша, ... ... ... және ... жеке тұлғаларға несиелері бойынша
пайыздық қойылымдар бойынша теңдеулер.
Ал «Сыртқы сектор» 4-модуліне негізгі эконометриялық 4 теңдеу ... ... таза ... позицияға түзетулер, теңгенің нақты
тиімді айырбас бағамы бойынша теңдеулер.
«Монетарлық ереже» ... ... ... мақсатты көрсеткіштерге
жету үшін ақша-несие саясатының құралдарын инфляцияның болжамдық және
мақсатты деңгейі ... ... ... ... ... ... ... Монетарлық ереже қайта қаржыландыру қойылымының тепе-
тең мәнінің функциясы, инфляцияның мақсатты мәннен ауытқуы, сондай-ақ ... ... және ... тепе-тең мәндерден ауытқулары ретінде
құрылады. Барлық ... ... ... ... ... ... 6-модулі 3 негізгі тепе-теңдіктен тұрады:
бюджеттің түсімі, бюджеттің шығысы және ... ... Өз ... түсімдері мен шығыстарына арналған тепе-теңдікке олардың әрбір
құрамдас бөлігі үшін жекелеген тепе-теңдіктер ... ... ... 29 тепе-
теңдіктен тұрады.
4 кесте
2009 жылға 1 ақпанға арналған Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қолма
қол ақшасын ... ... ақша ... ... есеп (млн. теңге)
|Атауы ... ... ... ... |
| ... ... |
|1 |2 ... Кірістер |184 410 ... ... ... мұнай |184 253 ... ... ... | ... ... |112 ... секторын ұйымдастырудан түскен| ... емес ... |46 ... ... ... ... |0,3 ... | ... ... активтерін сатудан түскен |0,3 ... | ... ... және | ... және ... ... | ... ... ... |184 411 ... ... ... | ... ҚР ... қорының ҚБШ на үскен |183 563 ... ... | ... ҚР ... ... ҚБШ сына |847 ... |- ... Түсімдер мен аударымдар сальдосы | ... ... ... ... ҚР Ұлттық |847 ... ҚБШ ... ақша ... | ... ... ... ... ҚР | ... ... ҚБШ ... ақша | ... | ... және ... ... ... ... ... қата отырып, Ұлттық Банк ақша-несие саясатын ... ... Банк ... ... ... ... күрделі жағдай ақша-несие саясатын жұмсарту және оның ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталуы жөнінде ... ... ... Бұл ретте баға тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... ... мүмкін», себебі жақын
болашақта инфляциялық қысымның өсуі күтілмейді.
Осылайша, Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... басымдықтарды ... ... ... Қазақстан Республикасындағы қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету.
2. Төлем балансының және ... ... ... ... ... ... Республикасындағы баға тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Ақша-несие саясатын жүргізудегі басымдықтарды ... ... ... ... ету ... ауыстыру
әлемдік және отандық экономикадағы тұрақсыздық кезеңімен, яғни 2009-2010
жылдарға шектеледі. Жағдайдың тұрақтануына, ... ... ... Банк ақша-несие саясатының мақсаты және ... ... ... ... ету және ... ... қағидаларына көшу
бойынша жұмысты жалғастыру болады.
Қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету қаржы секторын қосымша ... ... ... Банк ... ... үшін қол
жетімділігін арттыруды, яғни, елдің нақты және ... ... тең ... ... ... ... болжайды.
Ұлттық Банктің банктерге өтімділік беру бойынша ... ... РЕПО ... және СВОП ... ... ... Бұл ... операциялардың мерзімдері ұлғайтылмайды, яғни, Ұлттық Банк
банктердің қысқа ... ... ... ... ал ... мерзімді қаржыландыру Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті,
Қазақстан Республикасы ... ... ... Республикасының даму
институттарының қаражаты есебінен қамтамасыз етілуі тиіс.
Қайта қаржыландыру операцияларының көлемі 2009-2010 ... ... ... ... ... 2007-2008 жылдардағы көлемдермен
салыстыруға болады, ал екінші сценарийді жүзеге асырған кезде олардан ... ... ... ... ... реттеу және оны тепе-тең деңгейде ұстап тұру
мақсатында Ұлттық Банк РЕПО ... ... ... ету ретінде
қабылданатын құралдардың тізбесін одан әрі ... ... ... беру және ... ... ... депозиттерін орналастыру
мүмкіндігін қарастыратын болады.
Ұлттық Банкпен және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы
ұйымдарын реттеу мен ... ... ... заемдар беру мәселелері
бойынша ынтымақтастық және өзара іс-қимыл жасау туралы Келісім ... ... ... ... ... бойынша қосымша мүмкіндіктері
болады.
Атап айтқанда, Ұлттық Банк банктердің әртүрлі несие алушылар ... ... беру ... әзірлеп ендіреді. Бұл ресурстарды
банкаралық нарық арқылы қайта бөлуге ғана ... ... ... ... ... шектеулердің мөлшерін ұлғайтуға, ақша ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
жасайды. Кепілдік беру тәртібі мен ... ... ... ... ... Банк ... ... сүйене отырып
айқындайды.
Банктердің ресурстық базасын ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың және
жарғылық капиталына мемлекет қатысатын заңды тұлғалардың, ... ... ... ... ... ұйымдардың уақытша бос
ақша қаражаты ... ... ... орналастырылатын болады.
Ең төменгі резервтік талаптарға қатысты Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... активтеріне қандай да болмасын өзгерістерді болжамайды, себебі
нормативтердің қолданылып жүрген мәндері ... ... тең. ... ... ең ... ... ... бойынша
талаптарды одан әрі жұмсарту банктердің клиенттердің ... ... ... теріс әсер етуі мүмкін.
Ұлттық Банк ел экономикасындағы іскерлік және несиелік белсенділікті
ынталандыру мақсатында ақша эмиссиясын жүргізбейді. Ұлттық Банк ... ... ... ұлғайту теңгенің ішкі құнсыздануына, оның әлемдік
валюталарға қатысты айтарлықтай девальвациясына, ... ... ... ... ... мүлік, бағалы қағаздар нарықтарындағы баға
«көпіршіктерін» қалыптастыруға алып келеді. Бұл ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетудің ішкі ұсыныстарының
төмен болуына және шетел ... ... ... ... ... қызмет көрсету) жоғары болуына байланысты.
Қаржы тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінің және Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және ... ... ... мен ... ... және ... жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009-
2010 жылдарға арналған бірлескен ... ... ... және
тиісінше елдегі экономикалық өсуді қолдауға мүмкіндік жасайтын болады.
Баға тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі шаралар ... ... баға ... қамтамасыз ету жөніндегі міндеттің
«екінші кезекке» шегерілгенін ескере отырып, Ұлттық Банк өтімділікті орнату
бойынша операцияларды (қысқа ... ... ... ... депозиттер
тарту) олар бойынша өтелетін міндеттемелерді ... ... үшін ... ... ... болады. Қысқа мерзімді ноталарды шығару негізінен
мемлекеттік бағалы қағаздардың ... ... ... және 1 жылға
дейінгі мерзімі бар ... ... ... ... ... ... болады.
Ұлттық Банктің пайыздық саясаты қысқа мерзімді құралдардың ақша
нарығындағы нарықтық қойылымдардың құбылмалылығын ... және ... ... ... ... ... ... тұруға бағытталатын
болады. Бұл ретте дәліздің жоғарғы шегі ... ... ... ... ставкасын белгілеу ақша нарығындағы жағдайға және инфляция
деңгейіне қатысты жүргізіледі. Ұлттық Банк банктерден тартатын ... ... ... ... ... ... ... ресми қайта
қаржыландыру қойылымының ½ деңгейінде белгіленеді.
Инфляциялық қысым күшейтілген және әлемдік және сол ... ... ... ... ... инфляция бойынша болжамдық
деңгей айтарлықтай көтерілген жағдайда, ... Банк ... ... ... ... қабылдайтын болады. Ресми қайта қаржыландыру
ставкасын, ең ... ... ... ... ... ... бойынша операциялар көлемін ұлғайту жөнінде шаралар
қабылданатын болады.
Жүргізілген зерттеу нәтижелері бойынша инфляция ... ... ... ... ұсыныстарды қорытындылауға болады:
1. Инфляцияны төмендету мемлекеттік саясаттың соңғы мақсаты болмау керек,
ал ол тек инвесторлар үшін ... ... ... ... ... ... ... ретінде ғана болуы тиіс.
2. Инфляция деңгейіне жиынтық факторлар әсер етеді: монетарлықтан басқа,
табиғи ... ... ... ... ... баға ... күту мен курстық динамика сияқты факторлар маңызды роль
ойнайды. Сондықтан, инфляцияны төмендету үшін ... ... ... кешенді іс-шараларды қолдану қажет.
3. Қазіргі кезде қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... кең көлемде қолдану қажет.
Алғашқы кезекте ... ... ... ... ... Экономиканы дамытудың ұзақ мерзімді бағдарламасын құрастыру және ақша-
несие саясатының құралдары мен шаралар жүйесін нақтылау қажет. Олар
айналысқа түсетін ақша ... ... ғана ... ... ... несиелері бойынша кепілдеме ұсыну ... ... ... ... ол өз ... ... үшін
күрделі, ұзақ мерзімді инфляцияның алдын-алуға көмектеседі.
2.3. Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеудің жаңа бағыт-
бағдарлары
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Банктің негізгі мақсаты Қазақстан
Республикасында бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету екені белгілі. Соған
қарамастан, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жылдары Ұлттық Банк айырбастау бағамының тұрақтылығын
қамтамасыз ету және 1 АҚШ ... үшін 117-123 ... ... (120 ... айқын емес дәлізді сақтау бойынша айтарлықтай күш-жігер жұмсады. Бұл
экономикалық және қаржылық ... ... ... ... ... ... резервтерінің ағымдағы деңгейін сақтау және ... ... ... ... қажеттілігі Ұлттық Банктің
тарапынан валюталық саясатқа арналған тәсілдерді қайта қарауды талап ... ... 4 ... ... ... Банк ... ... айқын емес
дәлізде қолдауды тоқтатты және ұлттық валютаның ... ... ... ... түрде қажет деп санады. Теңгенің айырбастау бағамының
дәлізді ±3% немесе 5 теңге ... бір ... үшін 150 ... ... ... деп ... түзетудің негізгі себептері:
1. Мұнайға бағалардың төмендеуі.
Мұнай Қазақстанның барлық экспортының 60%-на жуығын құрайды және ... ... ... негізгі қайнар көзі болып табылады. Соңғы
жарты жылда мұнай құнының 3 еседен астам төмендеуі ... ... ... ... етіп ... ... мұнайға бағалардың өсуі басталған
немесе баға деңгейлері ... ... ... ... ... нығаю
жағына қарай бара-бар өзгерту болжанып отыр.
2. Қазақстанның сауда әріптестері елдерінде және ... ... ... ... ұлттық валюталардың девальвациясы.
2008 жылдың басы – 2009 ... ... ... АҚШ долларына қатысты
ұлттық валюталардың девальвациясы Ресейде - 44%, Беларусьте - ... - 53%, ... - 38%, ... - 13%, ... - ... - 31%, ... - 27%, Канадада – 26% құрады.
Нәтижесінде 2008 ... 11 ... ... елдерінің
валюталарына қатысты теңгенің нақты тиімді айырбастау ... ... ... ал 2009 ... ... ... деректерді ескере отырып - 16%,
2000 жылдан ... ... ... ... ... 30% ... тауар өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету
үшін айырбастау бағамына тиісті түзету қажет. Қазақстанның 1998 ... ... ... басындағы тәжірибесі, сондай-ақ бәсекеге қабілеттіліктің
нашарлауына ... ... ... ... ... валютаның
девальвациясын қоспағанда, тауар өндірушілерді қолдаудың басқа шараларының
тиімсіздігін дәлелдейді.
Теңгенің девальвациясының деңгейі ... ... бұл ... басқа
елдеріндегі ұлттық валюталардың девальвациясының орташа деңгейінен төмен.
Бұл, бір жағынан, бәсекеге ... ... ... ... ... жағынан, теңге бағамының одан әрі әлсіреуін ... ... ... ... Таяу жылдары сыртқы борышқа қызмет көрсету бойынша барынша
жүктемесі бар ... ... ... ... мемлекеттік қолдауға ие
болады және пруденциалдық нормативтерді бұзбай жұмыс істей алады.
Сонымен ... ... банк ... ... борышы бойынша
міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз ету үшін банк ... ... ... қысқарту жөнінде қатаң шараларды қолданады.
4. Ұлттық Банктің алтын – валюта резервтерін сақтау.
2008 жылғы IV-тоқсаннан бастап қазіргі ... ... ... нарығындағы
тұрақтылықты қамтамасыз ету және айырбастау бағамын ағымдағы диапозонда
ұстап тұру үшін Ұлттық Банк 6 млрд. АҚШ ... (2009 ... ... ... ... қоса алғанда) жұмсады.
Ұлттық Банк ахуалды объективті түрде ... және ... қол ... ... ... ... ... сарқылады
деп санайды. Бұған қаржы жүйесіндегі ... ... ... ... ... бұл ... ... деген тұрақты сұранысты қалыптастыруға
жол бермейді. Мәселен, 29 және 30 ... ... ... шектеу
жөніндегі алдын-ала іс-әрекеттің нәтижесінде теңге АҚШ ... ... ... қатысуынсыз нығайды. Тиісінше, ... ... ... ... қарай, сол сияқты нығаю жағына қарай да орын
алуы мүмкін, бұл теңгелік өтімділіктің ... және ... ... ахуалға қарай (бірінші ... ... ... ... ... ... ... Банк валюта
нарығындағы алып-сатарлық жағдайдың туындауына ... ... жол ... ... ... ... алдын-ала білуден алшақ болады
(ұлттық валютаның біртіндеп ... ... ... жөніндегі айқын трендтер
көрінбейді). Сонымен қатар алып-сатарлық жағдайларды ... ... Банк ... ... нығайту алып-сатарларды шығындарғы әкеліп
соқтыру үшін дәліздің төменгі шегінен шығу ... ... ... Банк оңтайлы күтулерден асатын бағамның ауытқуларына
жол бермейді. Бұл ретте валюталық операциялардың қолданыстағы режиміне
шектеулерді ... әлі ... ... Банк ... ... ... ... ету үшін
қосымша шараларды қолданды. Бірінші кезектегі шаралар ретінде ... ... ... ... 2009 ... 5 ... бастап қайта қаржыландыру қойылымы 9,5%- ға
дейін төмендейді;
- 2009 жылғы 3 наурыздан ... ... ... ... ... ... ... талаптар ішкі міндеттемелер бойынша 2%-дан 1,5%-ға
дейін және өзге міндеттемелер боынша 3%-дан 2,5%-ға ... ... банк ... 50 ... теңге мөлшерінде өтімділікті беруге мүмкіндік
береді;
- төлем жүйесінің үздіксіз жұмыс істеуі қамтамасыз ... ... ... ... ... бере ... ... қажетті қысқа
мерзімді өтімділікті беруді ... ... ... ... ... да, сол сияқты Ұлттық Банктің
тарапынан да қолма-қол шетел ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің аймақтардағы филиалдары қолма-қол
шетел валютасының айтарлықтай көлеміне ие. Ұлттық Банк ... ... млн. АҚШ ... ... ... ... аймақтары шетел
валютасымен қамтамасыз етіледі, бұл халықтың ... ... ... жасайды.
Айырбастау бағамын түзету ... ... ... ... және ... және импорт-алмастырғыш
секторларда жұмыс істейтін кәсіпорындардың шаруашылық етудің қаржылық
жағдайларының ... орын ... ... ... төлем балансының айтарлықтай жақсаруы, Ұлттық
Банктің алтын-валюта резервтерінің сақталуы күтіледі.
5 ... ... ... ... ... ... |2008 жыл |2009 ... айға |
| | ... айы ... | | ... |
| ... ж. |2008 ж. 2-ші | | |
| | |1-ші ... | | |
| | ... | | |
| | |ғы | | | ... |0,4 |0,4 |0,0 |0,6 |1,0 ... |19,7 |-4,4 |25,3 |20,5 |44,3 ... |2.3 |-1,2 |3,5 |25,1 |28,0 ... |52,5 |-4,0 |58,5 |0,0 |52,5 ... |32,0 |-10,1 |46,8 |-0,9 |30,8 ... |38,5 |0,0 |38,4 |-0,3 |38,1 ... |24,8 |3,8 |20,2 |1,0 |26,0 ... |21,4 |-9,2 |28,0 |7,1 |27,0 ... |29,4 |-6,1 |37,8 |-0,9 |28,2 ... |5,5 |-7,1 |11,7 |7,9 |12,9 ... - ... ... ... «+» - ұлттық валютаның әлсіреуі
Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
Төлем балансының және ... ... ... ... ету ... шараларға келетін болсақ, Ұлттық Банк Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... және ... айырбас
бағамының жағдайын бақылайтын болады, сонымен қатар теңгенің ... ... ... одан ... ... асып кетуі мүмкін.
Төлем балансының ағымдағы шотының жеке капиталды қаржыландыру үшін оның
таза ағынының жетпеуі жағдайында Ұлттық ... ... ... ... нақты нашарлауы теңгені девальвациялау қажеттілігін
болжайды. Дегенмен, теңгенің номиналдық девальвациясының ... ... ... және экономикасына әсер етуі тұтастай алғанда біржақты
позитивті болып табылмайды. Теңге девальвациясының пайдасына ... ... ... ... ... ... күтіліп отырған әлсіреуі
болып табылады. Осының нәтижесінде теңгенің Ресей ... ... ... ... ... ... айналымының құрылымы ескеріле отырып,
ішкі сұранысты Ресей өндірісінің тауарлары, әсіресе, азық-түлік тауарлары
жағына қарай ... ... ... ... ... ... Ресей рубліне қатысы бойынша нақты көрсетумен
толық бағаламау сақталады. 2008 жылғы ... ... ... ... базалық 2000 жылмен салыстырғанда 2008 жылғы теңгенің Ресей
рубліне нақты әлсіреуі 11,3%-ды ... ... ... 30 қыркүйекте Қазақстан Республикасы Ұлттық қоры портфелінің
құрамы және оның активтерін бөлу
мерзімділігі: тоқсандық
|Құрал түрі ... құны (АҚШ ... )|% |
|1 |2 |3 ... ... ... |100,0 ... ... |1,1 ... және ақша ... ... |9 933 006 993 |98,9 ... ... ... |100,0 ... ... |76,8 ... ... |19,6 ... және ақшы ... ... ... |3,7 ... ... 250 |100,6 ... ... ... ... ... қатар теңгенің девальвациясы қысқа мерзімде ағымдағы шоттың
сезілетін жақсаруына алып келмейді. Тұтынушылық ... ... ... ... оның ... ... құрамы ішкі несиелеудің азаюына байланысты
2008 жылы ... ... ... және ... ... көбінесе
шетелдік инвестицияларға, ал экспорт сыртқы сұранысқа және ... ... ... ... ... ... ... әлемдік
бағалардың құлдырауынан болған ысырабын экспорттық түсімді ұлғайту, сондай-
ақ, импортты алмастыратын салалардың бәсекеге ... ... ... өтейді.
Сонымен қатар экономиканың активтерінің ғана емес, міндеттемелерінің де
айтарлықтай үлесі шетел ... ... ... ... ... ... көлеміндегі үлесі 36%-дан асады, ал
экономикаға шетел валютасымен несиелердің несиелер көлеміндегі үлесі 44%-ға
жуық болады (2008 жылғы жағдай бойынша). Бұл ... ... ... ... ... девальвация кезінде банктерде заемшылардың активтері мен
міндеттемелерінің сәйкес келмеуі ... ... ... несиелік тәуекел
пайда болады. Қорытындысында айтарлықтай девальвация қаржы ... ... ... ... ... және ... Республикасы Үкіметінің
міндеті жалпы төлем балансының дефицитіне қарамастан, теңгенің тұрақтылығын
қамтамасыз ету (бірінші сценарий ... ... ... ... ... ... қатысы бойынша ... ... ... ... сценарий жүзеге асырылған жағдайда) және ... ... ... ... жол ... ... Бұл ... Ұлттық Банктің
және Қазақстан Үкіметінің осыған ... ... ... ... бар. ... ... ... және Қазақстан Ұлттық
Банкінің төлем балансының ... ... үшін ... ... ... ... ... жоққа шығарылмайды.
Екінші сценарийді жүзеге асыру кезінде шетелге капитал шығаруға шектеу
енгізілуі мүмкін. Бұл ақшаның жылыстауымен күрес бойынша қаржы ... ... ... ... және ... ... етеді, себебі
капиталдың әкетілуін валюталық реттеу шараларымен ғана анықтау және ... ... ... ... табылмайды.
Жағдай айтарлықтай нашарлаған жағдайда және жоғарыда айтылған шаралар
тиімсіз болған кезде валюталық операцияларды жүргізуге шектеулер ... ... ... алып – ... ... ... ... валюталық
заңнамаға сәйкес арнайы рұқсат режимі арқылы шетелге ... ... ... ... ... оның ... ... валютасын міндетті
сату есебінен қамтамасыз ету мәселелері қарастырылатын болады.
3 АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
ақша-несие ... ... ... жылы жаһандық қаржы дағдарысы әлемдік экономиканың өсу қарқынының
тежелуіне едәуір әсер етті. Бірқтар елдерде ... ... ... ... ... және ... нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның
экономикалық өсу қарқынына ықпал етті. Алдын-ала бағалау бойынша 2008 ... өсу – ... ... ... ... – 7%-ды, инфляция
жылдың соңында – 9,5%-ды құрады.
2009 – 2010 жылдары әлемдік нарықтардағы жағдай ... ... ... оның ... отандық экономикаға қолайсыз сипатта болады, ал ... ... ... негізгі экспорттық ұстанымдарына төмен
бағаның сақталуы мүмкін. Осындай жағдайларда 2009 жылы экономикалық саясат
елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға ... ... ... ... ... пен ... Банк саясатының басты мақсаты әлеуметтік тұрақтылықты
қамтамасыз ету және макроэкономикалық теңгерімді ... ... өсім мен ... ... ... болады. 2009 жылы
ЖІӨ-нің нақты өсуі бағалау бойынша шамамен 2%-ды ... ... ... аспайды, инфляция 2009 жылдың соңында 9 %-ды құрайды ... ... ... ... Банк және Қазақстан Республикасы
Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі ...... ... ... және ... ... ... 2009 – 2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспарын (бұдан
әрі – Бірлескен ... ... іске ... – көрсетілген мақсаттарға
жетудің негізгі құралдарының бірі болады. Бірлескен іс-қимыл ... ... ... ... ... және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... ... одан әрі әртараптандыру, жұмыспен қамтуды қаматамасыз ету және
халықтың әлеуметтік әлсіз ... ... ... ... ... ... Банк пен ҚНРА отандық қаржы жүйесінің тұрақты жұмыс
істеуін қамтамасыз етеді және ... ... ... ... беру ... ... ... Үкімет баға құрайтын екінші деңгейдегі банктерді
қосымша капиталдандыруды қамтамасыз етеді. Үкіметтің ... ... ... деңгейіндегі тұрақтандырушы шаралары, оның ішінде екінші
деңгейдегі ... ... ... ... іске ... ... ... қол жеткізу және елдің қаржы жүйесін
тұрактандыруды қамтамасыз ету ... ... Банк ... ... ... Ұзақ ... ... реттеу және оны барабар
деңгейде ұстап тұру үшін Ұлттық Банк ... ... ... қайта
қаржыландыру заемын береді, сондай-ақ РЕПО операциялары бойынша қамтамасыз
ету ретінде ... ... ... одан әрі кеңейту, екінші
деңгейдегі банктерге кепілсіз ... ... ... Ұлттық Банк
депозиттерін орналастыру мүмкіндігі қаралады.
Банк ... ... ... әр ... ... ... ... міндеттемелеріне кепілдік беру жүйесін әзірлейді және енгізеді.
Бұл ресурстарды банкаралық нарық арқылы қайта бөлуге және ... ... ақша ... ... қол жеткізуді кеңейтуге ықпал
етеді. Қысқа мерзімді өтімділіктің және Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктің
меншікті капиталы мөлшерінің 50 %-ы сомасынан аспайтын болады. Ал, ... ҚНРА ... ... ... ... ... ... өз капиталының жеткіліктілігін бағалауға ағымдағы тәсілдер
жетілдіріледі, ... ... ... ... ... активтерге арнайы провизияларды қалыптастыру тәртібі
қатаңдатылады және ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігін арттыру қағидаларын ескере отырып
жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жұмыс істеуінің және ... ... ... ... жаңа ... ... ... Ұлттық Банк
пен Үкімет экономиканың ... мен ... ... үлесі
шетелдік валютада болғанда және қарыз алушылардың активтер валютасы мен
міндеттемелерінің сәйкессіздігіне ... ... ... ... ... қаржы тұрақтылығы көрсеткіштерінің нашарлауын болдырмау
үшін төлем ... мен ... ... ... жай-күйіне үнемі
мониторинг жүргізеді.
Осыған байланысты Ұлттық Банктің іс-қимылы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... валютасына
қатысты бақыланатын шекте қалқымалы өзгеруіне бағытталатын болады. Тұтастай
алғанда, Үкіметтің қызметі ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге бағдарланатын болады. Тұрақтандыру
шараларын іске асырумен қатар ... ... ... ... ... және жобаларды экономиканың әлеуетті экспортқа
бағдарланған секторларында іске асыру арқылы перспективалы даму үшін ... ... ... ... ... жобаларды іске асыруды
бастауды, агроөнеркәсіптік кешенді қарқынды дамытуды және «Қазақстанның 30
корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасын ... іске ... ... ... ... жөніндегі шаралар шағын және
орта кәсіпкерлікті ... үшін ... ... ... оның ... ... одан әрі азайтуға бағытталатын болады. Отандық
кәсіпорындарды қолдау ... ... ... ... ... мен ұлттық компаниялардың сатып алуларына кең ... ... ... ... ... тұрақтандыру үшін Үкімет 2009 жылы ... ... ... ... ... ... жалғастырады
және арнайы ипотекалық несие беру бағдарламасын іске асыруға кіріседі.
2009 жылы ... ... ... ...... қамтуды
қамтамасыз ету және халықтың ... ... ... ... ... ... атқарушы органдармен бірлесіп, өндіріс көлемінің ... ... ... ... ірі ... ... қол қойылған меморандумдар шеңберінде жұмыспен қамту
және ... ... ... ... және ... даярлауды
ұйымдастыру жөніндегі жұмысты жалғастырады.
Жұмыс орындарын құру, оның ішінде қоғамдық жұмыстар, ... ... ... ... заңсыз еңбек көші-қонын бақылауды
қатаңдату ... ... ... ... ... ... Барлық
әлеуметтік міндеттемелер, оның ішінде ... ... ... арналған республикалық бюджетте көзделген әлеуметтік төлемдерді,
зейнетақыларды және бюджет саласының ... ... ... тапсырмаларын іске асыру шеңберінде толық ... әрі ... ... ... ... экономикаға салық
жүктемесін азайту арқылы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бағытталатын болады.
Жаңа Салық кодексінің нормаларын іске асыру, атап айтқанда 2009 ... ... ... ... 30 %-дан 20 %-ға дейін, қосылған
құн салығын 13 %-дан 12 %-ға дейін ... ... ... ... ... ырықтандыру кәсіпорындар үшін нарықтардың қолайсыз
конъюнктурасын ... және ... ... ... ... ... экономикалық жағдайды ескере ... ... әсер ... ... ... ... ... және
халықтың қажетті жұмыспен қамтылу деңгейін қолдауға бағытталған икемді
бюджеттік инвестициялық саясат жүргізілетін болады. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... жағдайда,
кідіріссіз шешуді талап етпейтін шығыстар оңтайландырылатын немесе ... ... ... ... ... ... кепілдіктердің және ... ... ... ... қол ... ... отырып, қолайлы деңгейде ұсталып тұрады.
Үкімет «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамымен
бірлесіп, бюджет қаражатының, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... жұмсалуын бақылауды қатаңдатады.
Айтылған шараларды, оның ... ... ... ... тиімді іске
асыру үшін Үкімет, Ұлттық Банк пен ҚНРА елдегі экономикалық ... ... ... даму үрдістеріне үнемі мониторинг жүргізеді және
қажетті түзету шараларын қабылдайтын болады.
2008 жылы ... ... ... ... ... ... 2008 жылғы қорытындылар бойынша нақты ... ... ... ... ... Республикасының 2008 жылғы макроэкономикалық
дамуы банк секторының несиелік қызметінің ... ... ... төмендеуімен, тұтынушылық сұраныстың бәсеңдеуімен қоса ... ... ... жағдайында болды. Осындай дамудың
негізгі факторлары әлемдік қаржы дағдарысының ... ... ... өсу ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының экономикасындағы өткен жылдары ... ... ... ... Бұл Қазақстан Республикасы экономикасының барлық
секторындағы даму ... 2007 ... ... 2008 ... алып ... ... ... макроэкономикалық жағдайларды
айқындайтын түбегейлі факторларға қазіргі уақытта және орта ... ... ... ... ... ... өніміне әлемдік
бағалардың белгісіздігі және құбылмалылығы;
– қаржы институттарының құрылымдық проблемалары және ... ... ... сенімнің төмен болуы;
– Қазақстан Республикасының экономикасындағы ішкі сұраныстың ... ... ... жатады.
Осы тәуекелдер тобын жүзеге асырудың ... ... одан әрі ... үшін ... ... ... бар. ... әлемдік қаржы нарығында 2007 ... ... ... ұзақ ... және бұл ... 2008 жылдың аяғында
қалпына келетінін күтуі ақталмады. Сонымен қатар әлемдік қаржы дағдарысы
әлемдік экономикалық ... ... ... ... дамыған елдер
рецессияға жақын болды немесе рецессия кезеңіне кірді, ал дамушы ... өсу ... ... байқалады. Халықаралық Валюта Қорының
(бұдан әрі – ХВҚ) бағалауы ... ... ... өсу 2007 жылғы 5%-
дан 2008 жылдың қорытындысы бойынша 3,75%-ға дейін бәсеңдеді.
2007 жылғы АҚШ-ғы ... ... ... ... ... ... ... «тыныш кемежай» болған әлемдік ... ... ... ... ... ... жоғары сұраныстың 2007 жылы
және 2008 жылдың бірінші жартыжылдығында сақталуымен бірге шикізат, азық-
түлік және ... ... ... ... алып ... ... тауар
нарықтарында тұрақсыз «баға» пайда болды, ол 2008 жылдың екінші жартысында
азық-түлік, ... ... және ... ... күрт ... ... мұнайдың әлемдік бағалары 2008 жылғы шілде айында бір
баррель үшін 145,7 доллар ең жоғары тарихи ... ... ... ... ... бір ... үшін 37,9 ... дейін төмендеді (2008 жылдың
басымен салыстырғанда 2,5 есе ... ... 2008 жылы ... ... ... 2008 жылы 56,6%, ... бағасы 38,1%, мырыш
бағасы 52,2%, қорғасын бағасы 61,7% төмендеді.
Осылайша, егер 2008 ... ... ... ... елдер
инфляциялық қысымның күшеюін және стагфляцияның пайда болуын күткен болса,
2008 жылғы ... ... және одан әрі ... дамыған елдер
дефляцияның болуын болжады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... даму ... және ... тауар нарықтарындағы жағдайдың
көрінісі болып табылады. 2008 жылдың қорытындысы бойынша ағымдағы шоттың
негізінен 2008 жылғы ... ... ... ... ... ... ... жинақталған 7-8 млрд. АҚШ доллары мөлшеріндегі
профициті ... Бұл өз ... ... Ұлттық Банкіне алтын-валюта
активтерін сақтауға ғана емес, сонымен бірге оларды ұлғайтуға, сондай-ақ
теңге бағамының ... ... ... барынша төмендетуге
мүмкіндік береді. Нәтижесінде 2008 жылы ... ... ... ... ... ... алуы 3,4 ... АҚШ долларын құрады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің алтын-валюта ... ... жылы 19,4 ... АҚШ ... ... ... ұлғайды. Теңге 2008 жылы
АҚШ долларына 0,4%-ға әлсіреді және 2008 жылғы желтоқсанның ... ... ... 1 АҚШ долл. үшін 120,79 теңгені құрады.
Жақын болашақта Қазақстан ... ... ... ... ... теңгенің айырбас бағамының динамикасы:
– Қазақстан экспортының позициясына әлемдік құбылмалы бағалар тарапынан
төлем ... ... ... қысыммен;
– жеке көздерден сыртқы қаржыландыруды тартудың ... ... ... ... төлем балансын қаржыландыру
дефицитінің өсуімен;
– Қазақстан Республикасы Үкіметінің дағдарысқа қарсы бағдарламасын іске
асыру кезінде ... ... өтеу ... ... ... ... активтеріне және Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорына қысыммен;
– тұрақты девальвациялық ... ... ... ... ... ... әріптестері елдердің ұлттық
валюталарының айырбастау бағамдарын осы елдермен сауда құрылымының
ерекшеліктері ескеріле отырып ... ... ... ... ... ... банк ... ерекшеліктері оны сырттан қарыз алуға тәуелді етіп қойды. ... тар ... және ел ... ... ... бойынша
мүмкіндіктердің шектелуі жағдайында отандық банктер өзінің дамуы үшін
сыртқы ресурстарды тартты. Әлемдік қаржы ... ... және ... бойынша айтарлықтай сомаларды өтеу қажеттілігі банк жүйесінің
тәуекелдерінің айтарлықтай өсуіне алып келді.
Несие портфелі сапасының нашарлауы ... ... ... ... ... жұмысына және даму перспективаларына әсер еткен басты
факторлар болды. Несие ... ... ... күрделі рұқсат
етілген мәндерден ... да, ... ... ... ... көрсетеді.
Жалпы тұрақсыздықтың салдары Қазақстан банктерінің тұрақсыздық
жағдайында неғұрлым ... және осал ... ... ... ... тәуекелінің жоғары шоғырландыруды ұстап ... ... ... ... ... ... несиесіндегі қайтармаудың жоғары тәуекелдері несиелеу көлемінің
қысқаруы, экономика өсуінің ... және ... ... ... жағдайында пайда болды, бұл ... ... ... жоғары сезімталдықты көрсетеді.
Банктердің несиелік белсенділігінің стагнациясы тәуекелдерді іске асыру
салдары болды. Экономикаға несиелердің көлемі 2008 жылғы ... ... ... ... құрады, яғни, жаңа несиелерді беру бұрын берілген несиелерді
жабумен өтеледі, сондай-ақ ... ... ... ... тұрақсыздығы жағдайында инвесторларда дүрбелең көңіл-күйдің
сақталуына ... банк ... ... ... ... ... ... және айтарлықтай оң динамикамен сипатталады,
резиденттер депозиттерінің көлемі 2008 ... 34%-ға ... ... база банктердің қорландыру көзі ... ... ... ... ... халықтың депозиттері 2008 жылғы 0,8%-
ға ұлғайды. Банктердің ... ... ... 2008 жылы мемлекет
экономиканың нақты секторын қолдау үшін бөлетін ... ... ірі ... ... 2008 жылдың бірінші жартыжылдығында жинақтаған
қаражат себепші болды.
Банктердің банкаралық ... ... ... ... ... де
әлсіз болып отыр. Ол қаржы нарығының қатысушылары арасындағы сенімділіктің
төмен деңгейімен шектеледі. Бұл ... ... ... ... ... ... KazPrime ставкасы 2008 жыл бойы
12,46%-дан 6,72%-ға дейін өзгерді, ал 2008 жылдың аяғында 12,% ... ... ... қаржыландырудың басты көзі жақын
болашақта жарғылық капиталды ұлғайту үшін және ... ... ... ... ... үшін ... ... ресурстар болып
қалады. Бұл ретте әлемдік қаржы нарықтарындағы жағдайдың тұрақтануына қарай
банктердің ... ... алу ... қайтып келетіні жоққа шығарылмайды.
Халық кірістерінің төмендеуі аясында отандық банктердің ... ... ішкі ... ... ... себепші болды.
Бұл Қазақстан Республикасының экономикалық өсу қарқынының төмендеуіне әсер
етті. Бұл ретте айтарлықтай ... ... ... ... қарқынды
өсуді көрсеткен және несиелік ресурстар бойынша неғұрлым жақсы жағдайларды
пайдаланған салаларда (құрылыс, сауда, ... ... ... ... ... ... ... банк секторының несиелік
қызметінің стагнациясы, әлемдік ... ... ... ... ... ... негізгі тауарлары бағаларының төмендеуі
Қазақстан Республикасындағы іскерлік белсенділіктің төмендеуіне себепші
болды. Кәсіпорындардың ... ... ... ... 2008 ... екінші жартыжылдықта байқалған жұмыссыздықтың өсуін,
халық кірістерінің төмендеуін, Қазақстан Республикасы ... ... ... өсу ... ... атап ... Жұмыссыздық деңгейі 2008 жылғы бірінші жартыжылдықта 7,1%-дан (2007
жылғы ... ... ... (2008 ... тамыз) төмендегеннен кейін 2008
жылғы қарашада 6,7%-ды құрай отырып, кейінгі айларда ұлғая бастады.
Өткен жылдары халықтың ... ... ... ... міндеттемелерінің
жинақталғанын ескере отырып, оларды өтеу де тұтынушылық сұраныс үшін шектеу
факторы болып табылады. Шикізат тауарларының, оның ішінде мұнайдың ... ... ... ... нақты секторының
кәсіпорындары өнімінің жекелеген түрлерінің ... ... 2008 ... алып ... ... ... 2008 жылы 18,6%-ға арзандады
(2007 жылы 31,9% өсті). Бұл ретте энергия ... ... ... ... 2008 жылы мұнайдың бағасы 40,5% болса (2007 жылы
52,4%), газ конденсатының бағасы 42,4% ... (2007 жылы 47,0%). ... ... ... одан әрі ... ... ... өнімдерінің арзандауына, олардың
рентабельдігінің, ... ... ... ... ... ... ... болды.
Осылайша, тұтынушылық сұраныстың және ... ... ... ... ... Республикасындағы экономикалық өсудің
төмен қарқыны кезеңі айтарлықтай ұзақ болуы ... ... ... ... Тәуекелдердің сақталуы және өрістеуі жағдайында
Ұлттық Банк өткен жылдағыдай, екі жыл ... яғни ... ... ... ... ... бағыттарын әзірлеуге шешім
қабылдады. Бірақ Ұлттық Банк белгісіздіктің төмендеуіне ... үш ... ... ... ... ... бағыттарын әзірлеу
тәжірибесіне қайта оралады.
Ақша-несие саясатының 2008-2009 ... ... ... ... ... өсу ... ... экономика дамуының базалық және
пессимистік екі сценарий ... ... ... ЖІӨ ... өсуі 2008 жылы 5% ... деп
болжанды, ал пессимистік сценарийде 2008 жылы ... ... өсу ... деп ... ... ... ... сценарийдің іске асқанын көрсетті.
Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының негізгі мақсаты (екі
сценарий ... ... ... (2007 ... ... 2008 ... 7,9-9,9% шегінде ұстап тұру болды.
2008 жылдың қорытындысы бойынша (2007 жылғы желтоқсанға 2008 ... ... 9,5% ... (2007 жылы – 18,8%), бұл ... ... ... ... (жеміс пен көкөніс, бензин мен көмір бағаларының өсуі
есептелмеген инфляция) 2007 жылғы желтоқсандағы 18,6%-дан төмендей ... ... ... ... 2008 жылғы қарашада 11,6% құрады.
Ақша ұсынысы 2008 жылы өсудің төмен қарқынымен ... 2008 ... ... 0,5% ... Ақша массасы 2008 жылғы 6 017,8 млрд. теңгеге
дейін 30,0% ... Оның өсуі ... ... ... алтын –
валюта ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерінің төмендеуі есебінен болды.
Осылайша, тұтынушылық бағалардың өсуі әлеуеті 2008 жылы ... ... ... ... және сол ... ішкі факторлардың инфляцияға әсер
етуі қазіргі уақытта біршама төмендеді.
2008 жылы жылдық ... ... ... ... екі ... Ұлттық Банкке күштерді баға тұрақтылығын қолдауға емес, қаржы
секторының тұрақтылығын қолдауға шоғырландыра ... ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік берді.
2008 жылы баға тұрақтылығын ұстап тұрудың ... ... ... ... ... ... ... ноталарын шығару және банктерден
депозиттер тарту, сондай-ақ қысқа мерзімді құралдар бойынша ... ... жылы ... ... ... ... ... 3,0 трлн. теңгені
құрады (2007 жылға қарағанда 1,4 есе аз). Бұл ... ... ... 2008 жылы 36,4% өсті және 312,3 ... ... ... жылғы шілдеден бастап, 28 күн айналыс мерзімі бар қысқа мерзімді
ноталарды шығарумен қатар 3 ай, 6 ай және 1 жыл ... ... ... ... ... ... мерзімді ноталар бойынша кірістілік
өсті. Егер 2007 жылғы желтоқсанда ноталардың ... ... ... 5,64% ... (тек 28 ... ... шығарылды), онда 2008 жылғы
желтоқсанда ол 5,82% дейін (28 күндік ноталар бойынша – 5,96%) өсті.
2008 жылы банктерден 6,1 ... ... ... ... ... ... жылға қарағанда 46,3% көп. Банктердің Ұлттық Банкіндегі ... ... 2007 ... ... 9,9 ... ... 2008 ... 33, млрд. теңгеге дейін, яғни 3,3 есе өсті.
Ұлттық Банктегі банктерден тартылған депозиттер ... ... ... 1 ... бастап 5,5%-дан 5,25%-ға дейін төмендеді.
Қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында банктерге теңгедегі қысқа
мерзімді өтімділік беру жөніндегі, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жөніндегі шаралар қабылданды.
Ұлттық Банктің негізгі қайта қаржыландыру операциялары кері РЕПО ... ... ... олардың көлемі 2008 жылы 4,9 трлн. теңге (кері
РЕПО операциялары – 0,9 трлн. теңге, СВОП ... – 4,0 ... ... ... ... ... бойынша қайта қаржыландыру операциялары
бойынша өтелмеген берешек 255,9 млрд. ... ... РЕПО ... – 118,5 ... теңге, СВОП операциялары бойынша – 137,4 млрд. теңге)
құрады, бұл 2007 жылдың ... ... (123,8 ... ... көп. ... ... 2008 жылғы қарашада Ұлттық Банк банктерге
15,0 млрд. теңге сомада депозит ... жылы кері РЕПО ... ... ... кепілмен қамтамасыз
ету тізбесі ұлғайтылды. Қазіргі уақытта тізбеге Қазақстан Республикасының
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қаржы ұйымдарының ... ... ... ұлттық
компаниялардың бағалы қағаздары, банктердің борыштық ... ... ... ... ... ... агенттік
борыштық бағалы қағаздары енгізілген.
2008 жылғы 1 шілдеден бастап ресми қайта қаржыландыру ставкасы жылдық
11,0%-дан жылдық 10,5%-ға дейін ... жылы ... үшін ең ... ... ... ... рет ... Олардың 2008 жылғы 29 шілдеден бастап банктің ішкі
міндеттемелері бойынша 6%-дан 5%-ға ... және ... өзге ... ... 7%-ға ... ... ... бойынша шамамен 90 млрд.
теңгені босатты. Ең төменгі резервтік талаптар ... 2008 ... ... бастап тиісінше 2% және 3% дейін ... әрі ... ... 350 ... ... ... жылы ішкі ... нарығында Ұлттық Банк басым жағдайда шетел
валютасын басым сатып алушы ... ... 2008 жылы ... Банктің ішкі
валюта нарығындағы нетто-сатып алуы 3,4 млрд. АҚШ ... ... ... ішкі нарықтағы операцияларының қорытындысы банктердің
өтімділігін 2008 жылы 862,5 млрд. теңгеге толықтыру болды.
Сонымен ... жеке ... ... ... кепілдік берілген
өтеу сомасының 700 мың теңгеден 5 млн. теңгеге ... ... ... Банк ... ... кепілдік беру қорының жарғылық капиталын
100 млрд. ... ... ... банк ... ... қажеттілігі оның елдің экономикалық жүйесіндегі
маңызды рөлінің болуымен түсіндіріледі. Тәуелсіздік жылдарында отандық
банктер отандық ... ... ... ... ... оның жұмыс
істеуін қамтамасыз ететін және оның нарық жағдайында дамуын ынталандыратын
жетілдірілген қаржы жүйесін қалыптастырды.
Отандық банктерге қолдау ... ... ... ... ішкі экономика мен
нақты секторды кредиттеу көлемін сақтайтындықтарына, атап айтқанда, шағын
және орта бизнес ... ... және ... ... қолайлы жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім артуда.
Мемлекеттің мақсаты – жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және ... ... үшін ... ... реттеу мен қадағалау, сондай-ақ
депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе ... ... ... ... банк ... ... тұрақтандыруға қажетті
тәртіпте және көлемде қаржылық қолдау көрсетеді.
Мемлекет банктің борыштары бойынша ешқандай міндеттемелер ... ... ... ... ... Ағымдағы жағдайда банктер
банк депозиторларының ... ... ... етіп ... ... тиімді басқаруды қамтамасыз етулері тиіс. Бұған қарамастан
мемлекет қызметі ел экономикасының одан әрі ... ... ... жүйе
құраушы банктерге қатысты тұрақтандырушылық бастамаларымен шығады.
Қаржы ... ... үшін ... шаралар қабылданатын болады:
Біріншіден, ол қарапайым және ерекше артықшылығы бар акцияларды сатып алу,
сондай-ақ реттелген қарыздар беру ... төрт жүйе ... ... капиталдандыру. Бұл ретте банктерге ... ... ... ... ... бірі ... банк акционерлерінің өздерінің
ұлғайтуы болып табылады.
Қазіргі таңда банктер берген қарыздардың 35,6%-ы құны ... ... ... және жермен қамтамасыз етілген. Бұл
банктер активтерінің сапасын ... ... ... банк ... ... ... ... жинақталуда. Банк секторын сауықтыру
үшін Қаржылық қадағалау агенттігі банктер құрған ... ... ... Бұл ... өз ... ... және оларды
жасақталған провизиялар есебінен шығынға жазуына септігін тигізеді. Бірақ,
банктердің провизияларды құруы үшін қосымша капитал ... ... ... ... сомасы кемінде 4 млрд. АҚШ
долларын (480 млрд. теңге) құрайды, олардың ішінде:
1 ... АҚШ ... (125 ... ... төрт жүйе ... ... ... Банкінің, Қазкоммерцбанктің, Альянс банкі мен ТӘБ-нің)
қарапайым акцияларын сатып алу ... ... ... ... АҚШ ... (355 млрд. теңге) реттелген борыш түрінде және дауыс
беру құқығын бермейтін ерекше артықшылығы бар ... ... алу ... ... ... ... резервтердің (провизиялардың) барабар деңгейін
қалыптастыруға және ел ішінде қарыз ... ... ... ... ... ... ... пакетін сатып алмайтын болады.
Құны 2008 жылғы 24 ... ... банк ... ... ... ... және ... қор биржаларында акцияларға баға белгілеуге
байланысты белгілі болатын ... ... ... ... ... «Самұрық-Қазына» қорының меншігіне түседі.
Мемлекет капиталданған банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы ... ... ... ... ... және ... капитал нарықтарына
жол ашылған жағдайда «Самұрық-Қазына» қоры ... ... ... ... ... шығатын болады, бірақ акцияларды сату
бағасы сатып алу бағасынан төмен болмайтын шарт ... ... 5 жыл ... ... мемлекеттік пакетін қайта сатып
алатын құқыққа ие болады.
«Самұрық-Қазына» қоры банктердің сыртқы борыштарын қайта құрылымдау ... ... ... Банктер жеткілікті өтімділікке ие болады, ал
қайта құрылымдау сыртқы ... ... ... байланысты
қаржыландыру қаупін азайтуы тиіс. Егер сыртқы борыштарды қайта құрылымдау
жөніндегі жұмыстың тиісінше тиімділігі ... және ... ... олардың депозиторларының мүдделеріне қауіп төндіретін болса
Қаржылық қадағалау агенттігі соңғы шара ... ... ... ... рәсімдері шеңберінде банктердің активтері мен
міндеттемелерін мәжбүрлеп қайта құрылымдауды жүргізуі мүмкін.
Екіншіден, Стресті ... қоры ... ... ... ... ... ... кредиттік портфельдерінің сапасын
жақсартуға бағытталатын болады. Банктердің сенімсіз активтерін ... ... ... ... ... осы мақсатты іске асырудың негізгі тетігі
болады. Макроэкономикалық, нарықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... атап ... банктердің
жылжымайтын мүлік және жер кепілдігімен қарыздар беруі осындай активтер
ретінде қарастырылады.
Банктерден ... ... ... алу ... ... аз ... тазартуға және банктерге өз залалын мойындауға
мәжбүрлейді.
Активтерді сатып алу ... ... қоры ... ... ... ... басқа нысанын (банктер құратын провизиялардың көлемін
ескеретін) теңгерімдік құны бойынша жүзеге асырылатын болады.
2008 жылы ... ... ... ... ... ... траншпен 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың жарғылық капиталы
республикалық бюджет қаражаты есебінен 122 млрд. теңгеге ... ... ... ... ... ... көрсетуді қамтамасыз
ету мақсатында өтімділіктің ... ... ... ... ... ... Банк репо ... бойынша қамтамасыз ету ретінде
қабылданатын құралдардың тізібесін кеңейтетін болады.
Ресурстық базаны тұрақтандыру ... ... ... ... ... кәсіпорындардың және жарғылық капиталына мемлекет
қатысатын заңды ... ... ... ... ... ... ұйымдардың уақытша бос ақша ... ... ... орналастырылатын болады.
Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу жетілдірілетін болады.
Қаржылық ... ... ... ... шеңберінде банктердің
сыртқы міндеттемелерінің және тұтастай ... ... ... ... ... жалғасатын болады. Бұл ретте банк заңнамаларының
қолданыстағы және ... ... ... ... ... ... базасын құруға ынталандыруы тиіс, яғни
белсенді операцияларды көп ... ... ... атап ... ... ... қаржыландыру.
Таңдаулы халықаралық практика негізінде банктердің капиталдандыру ... ... ... Банк ... ... қолданыстағы
тәртібі оңтайландырылатын болады, бұл банк активтеріне жанама факторлардың
болуы мүмкін, оның ... ... ... ... ... жағымсыз сыртқы құбылыстарға ұшырау, айырбас бағамдарының
күтіліп ... ... ... ... ... ... ... (провизияларды) қалыптастыруын көздейді.
Тәуекелдерді басқару жүйесіне және банктердегі ішкі ... ... ... Ең ... ... ... ... тәуекелі
мониторингіне тәсілдерді елеулі түрде қайта ... тиіс ... ... ... мен пассивтерін басқару стресті ахуалдардың туындауын
ескере отырып ... ... ... банктерге жекеше де, шоғырландырылған негізде де,
сондай-ақ банк конгломераты шеңберінде де қолданылатын болады.
Бесіншіден, ... ... ... жаңа ... ... ... пысықталатын болады.
Зейнетақы қорларының салымшыларының мүдделерін ... ... ... ... ... жинақтарының сақталуын, жинақтаушы зейнетақы
қорларынның салымшылары үшін ашықтықтың жоғары деңгейін ... ... ... ... және ... ... ... зейнетақы қорларына барлық салымдарын ... ... ... ... ... ... олар ... кірістерді
есепке ала отырып кепілдік береді. Үкімет азаматтарға зейнетақы қорларынан
тұрақты төлем мониторингін жүзеге асыратын болады және жыл ... ... ... ... ... және зейнеткерлікке шыққан сәттегі іс
жүзіндегі жинақтар арасындағы айырмашылықтың ... ... ... ... жыл ... қажетті қаражат қаражат көзделеді.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық портфельдерін ... ... пен ... қоры зейнетақы активтерін басым
инвестициялық жобаларды қаржыландыру үшін ... ... шара ... құрылған Стресті активтер қоры инвестициялық рейтингі бар
борыштық бағалы қағаздарды шығаруды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруді, сондай-ақ зейнетақы ... ... ... мен зейнетақы активтерін басқарушылардың жауапкершілігін арттыруды
қамтамасыз ету мақсатында олардың қызметін қадағалауды жалғастырады.
3.2 Ақша-несие саясатының 2009-2010 жылдарға ... ... ... Республикасы Үкіметінің, Ұлттық ... және ... ... ... және қаржы жүйесін тұрақтандыру
жөніндегі 2009-2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимылдарының ... ... ... ... мынандай бағыттары көзделген:
– теңестірілген ақша-несие саясатын жүргізу;
– төлем балансының мониторингі және оны бағалау;
– Ұлттық қордан қарыз ... ... ... ... беру;
– акционерлік ... ... ... ... ... ... ақпараттың айқындылығын арттыру.
Бұл шаралар қазіргі кезде Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... кейбір заңнамалық
актілеріне ақша төлемі мен аударымы, ... ... ... ... қаржылық есептілігі және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қызметі
туралы Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіру мәселелері ... мен ... ... ... заң жобасында көзделген.
Ұлттық Банк осы бағыттар бойынша Бірлескен іс-қимыл ... ... қол ... үшін ... органдармен, даму
институттарымен жан-жақты өзара іс-қимыл жасайтын болады. ... ... ... ... ... белгіленген мерзімдерде жүзеге
асыралатын болады.
Ұлттық Банктің іс-шаралар жоспарында ... ... 2008 ... ... Ақша-несие саясатының 2009-2010 жылдарға ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізу 2009-2010 жылдары Ұлттық Банк
үшін елдің қаржы секторының тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... Бұл ақша-несие саясатының жұмсаруын білдірсе,
ал инфляцияны тежеу жөнінде қосымша ... ... ... етілмейді,
себебі жақын болашақта инфляциялық қысымның өсуі күтілмейді. Сондай-ақ,
Ұлттық Банк банктерге қысқа мерзімді өтімділік беру ... ... ... ету ... одан әрі ... банктерге кепілсіз
несиелер беру және банктерде Ұлттық Банктің ... және ... Банк ... ... ... орналастыру мәселесі
қарастырылатын болады.
Банктердің міндеттемелеріне кепілдік беру жүйесін әзірлеу және ... ... ... ... азайтуға, банкаралық нарық арқылы
ресурстарды қайта бөлуге, ... ... ... ақша ... қол жетімділігін кеңейтуге себепші болады. Бұл ретте Ұлттық
Банк ақша ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру заемдары бойынша банк ... ... ... ... ... Ұлттық Банк ұсынатын кепілдіктер) әр
банктің меншікті капиталы мөлшерінің ... ... ... ... ... қолдау қысқа мерзімді негізде ... бұл ... ... ұзақ ... ... ... Ұлттық қордың, даму институттарының қаражаты есебінен ... ... және ... Банк ... ... және ... ... жай-күйін бақылайтын болады. Бұл ... ... ... мен ... айтарлықтай үлесі шетел
валютасына тиесілі болуымен байланысты, ... ... ... ... ... ... негізделген жоғары несиелік
тәуекел бар. ... ... ... ... және ... міндеті
теңгенің тұрақтылығын немесе теңге бағамының ... ... ... бақыланатын шектерде бірқалыпты ... және ... ... жол ... ... табылады, ал Ұлттық Банктің және
Үкіметтің бұған қажетті құралдары мен мүмкіндіктері бар екені белгілі.
Сондай-ақ Ұлттық Банк ... ... ... ... ... бойынша
мақсаттарға қол жеткізу үшін мемлекеттік органдармен, ... ... ... ... ... холдингімен жан-жақты өзара іс-
қимыл жүргізетін болады.
Атап айтқанда, Ұлттық қордың активтерін ... ... ... ... осы даму ... ... шығарудың
негізгі өлшемдері айқындалады және оларды Ұлттық қордың портфеліне сатып
алу жүзеге асырылатын болады.
ХВҚ-ның ... ... 2009 жылы ... экономика өсуінің төмендеуі
жалғасады және оның 2,2% деңгейде ғана өсуі болжанады.
Бұл ретте дамыған елдерде рецессия болжанады және ЖІӨ ... ... ... ... ... – 1,3%, ... – 0,7%, Еуро аймағы
елдерінде – 0,5%, Жапонияда – 0,2%).
ТМД елдері, Қытай, Үндістан, Мексика, Бразилия, ... және ... ... ... кіретін дамушы экономикалар 2009 жылы 5,1% өсуді
көрсетеді (мысалы, ТМД елдерінде – 3,2%, Қытайда – 8,5%, Үндістанда – ... – 0,9%, ...... ... ... ... болмаған бәсеңдеуі және шикізат
ресурстары бағаларының құлдырауы аясында әлемдік экономикадағы ... ... ... ... ... және өтімділіктің жетпеуі
әлемнің көптеген елдерінде инфляциялық процестердің бәсеңдеу ... ... ... ХВҚ ... ... 2008 жылмен салыстырғанда
2009 жылы дамыған елдер бойынша (2008 ... 3,6% ... 2009 ... ... сол ... дамушы елдер бойынша (тиісінше 9,2% қарағанда 7,1%) 1,5-2%
төмен болады.
Осы жағдайларда көптеген елдердің ... ... ... ... ... ... Баға тұрақтылығын қамтамасыз
ету бойынша жария ... ... ... ... ... ... ... болуы орталық банктерге экономиканы және қаржы
тұрақтылығын қолдау жөнінде шаралар ... ... ... ... ресми қойылымдарды міндетті түрде төмендету, орталық ... ... ... ... ... ... ... Осындай
саясатты, атап айтқанда, АҚШ-тың Федералдық резервтік жүйесі, Еуропа
орталық банкі, ... ... ... ... Канада Банкі, Австралия
Резервтік банкі және басқалары ұстанады.
Жаңғырудың ... ... ... бойынша, тек 2010 жылы ғана
күтіледі, бірақ көптеген елдерде экономикадағы жағдайдың ... тек ... ... ... және ол ... өсу ... ... жұмыссыздықтың төмендеуімен, сұраныстың жаңаруымен және
әлемдік капитал ... ... ... ... ... және тиісінше әлемдік қаржы және тауар ... ... ... Бұл ... ... ... негізгі
позицияларының (мұнай, металдар) әлемдік бағалары 2009-2010 жылдары ... ... ... ... ... ... ... экономиканың бәсеңдеуі, тауар нарықтарындағы әлемдік
бағалардың, оның ішінде Қазақстан экспортының ... ... ... ... қаржы нарығында сақталып отырған белгісіздік Қазақстан
Республикасы экономикасының даму үрдістерін айқындайтын негізгі факторлары
болады.
Мұнайдың әлемдік бағаларының 2009 жылы бір ... үшін 40 АҚШ ... ... 2010 жылы одан әрі бір ... үшін 50 ... ... ... болжанды.
2009 жылы мұнай мен газ конденсатын жеткізудің өсуі түсті және ... ... ... ... және ... қысқаруынан болған
шығындарды өтемейтіні күтіледі. Нәтижесінде ағымдағы шоттың дефициті ЖІӨ-
нің 8%-ға ... ... Оны ... тікелей инвестициялардың өсуі
есебінен (2009 жылға Солтүстік Каспий ... ... шегі ... ... ... ... ұшыраған елдердің инвесторларының
қатысуымен жаңа инфроқұрылымдық ... ... ... ... ... ... жалпы төлем балансы ЖІӨ-нің 3-3,5%
дефицитпен қалыптасады.
2010 жылы бір баррель үшін 50 АҚШ ... ... ... өсуін және
түсті және қара металдарды жеткізудің 2008 жылғы деңгейдегі көлемін қалпына
келтіруді күтіп отырған кезде ... ... ... ... 6%-ын ... ... ... бойынша таза ағындардың кейбір қысқаруы
болған кезде, сондай-ақ резиденттердің сыртқы ... ... ... ... ... ... төлем балансының жалпы дефициті ЖІӨ-
нің 2,5-3% шегінде қалады.
Халықтың нақты кірістерінің болжанған шектеулі өсуіне ... ... ... ... Экономиканың өсуін және
кәсіпорындардың инвестициялық белсенділігін қаржыландырудың көзі ... ... ... ... және ... ... іс-
қимылдарының жоспары шеңберінде ... ... ... ... ... салық жүктемесін айтарлықтай төмендету болады.
Отандық банк жүйесіндегі жағдай сыртқы міндеттемелерді өтеу бойынша
айтарлықтай төлемдерді жүзеге ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша төлемдердің 2008 жылғы
көлемі 2009 жылы 11,1 млрд. АҚШ доллары және 2010 жылы 7,6 ... ... ... ... Бұл ретте 2009-2010 жылдары ұзақ мерзімді қаржы
құралдарының әлемдік нарығы қазақстандық банктер үшін ... ... ... ... ... ... қаражатты шоғырландыру,
сенімді ұзақ мерзімді қорландыру көздерінің, оның ... ұзақ ... ... ... несиелеуді кеңейтуге мүмкіндік бермейді.
Тиісінше, ақша ... өсу ... ... ... Бұл ... экономикалық
өсу динамикасы мен сапасы экономикалық саясаттың бағытын таңдауға және
экономиканы мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсудің
2009 жылы – 2,7%, 2010 жылы – 3,0% құрайтыны күтіледі.
Ұлттық Банк ... және ... ... модельдерді
яғни, сараптама бағалауларды ескеріле ... ... ... ... ... ... көп факторлы макроэкономикалық
моделі шеңберінде модельдеу және ... ... және ... ... ... ... ... инфляциялық
үдерістердің бәсеңдегенін көрсетеді. Бұл іскерлік белсенділіктің бәсеңдеуі,
жиынтық сұраныстың өсуінің шектелуі, ... ... ... ... ... объективтік факторлардың әсер етуінің
төмендеуімен байланысты болмақ.
Нәтижесінде ақша ... ... ... ... жылына орташа
алғанда 5-7%, ақша массасының өсуі орташа алғанда 6-8%, ... өсуі 1-3%, банк ... ... өсуі 6-8% ... ретте монетизациялау деңгейі 2010 жылдың аяғында 38%-ға ... ... ... ол ... және ... ... ... тең болып қалады.
Инфляция 2009 жылы 9,5% деңгейінде, 2010 жылы жылдың аяғында 9,0%
деңгейінде қалыптасады.
Осы бірінші ... ... ... ... ... ... екінші сценарийді қарастырды, ол әлемдік нарықтағы жағдайдың одан
әрі нашарлауын және мұнай бағасының бір ... үшін 25 АҚШ ... ... ... ... саясатының 2009-2010 жылдарға арналған негізгі көрсеткіштерінің
болжамы (бірінші сценарий)
кезең аяғында
| |2007 |2008 |2009 |2010 |
| ... ... ... ... ... % | | | | |
|- жыл ... % |18,8 |9,5 |9,5 |9,0 ... ... ... ... |10,5 |9,5 |9,0 |
|% | | | | ... ... млрд. теңге |1464 |1471 |1520 |1667 |
| |-2,5 |0,5 |3,3 |9,7 ... %-бен | | | | ... ... ... ... |4630 |6223 |6516 |7168 ... %-бен |25,9 |34,4 |4,7 |10,0 ... депозиттері, млрд. |3890 |5365 |5589 |6148 ... | | | | ... %-бен |26,4 |37,9 |4,2 |10,0 ... ... ... |7258 |7454 |7557 |7655 ... ... | | | | ... %-бен |54,7 |2,7 |1,4 |1,3 ... ... |36,0 |39,3 |39,0 |38,2 ... % | | | | ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
Екінші сценарийде мұнай бағасы одан әрі ... ... ... ... 2009 жылы тауарлар мен ... ... ... ... екеніне қарамастан, ЖІӨ-нің 10%-ға жетуі мүмкін ... Жаңа ... ... капитал ағыны қысқарған кезде өсіп
отырған дефицитті ... ... ... ... ... сценарийдегі көлемімен салыстырылады, бұл 2013 жылы Қашаған кен
орнында өндіруді қамтамасыз ету ... ... ... Ұлттық қорының активтерінің есебінен қаржыландырылатын ... ... ... алтын-валюта активтерін қолайлы деңгейде ұстап тұруға
мүмкіндік жасауы тиіс. Мұнай бағасы төмен ... ... ... ... ... жағдай 2010 жылы да орын алуы мүмкін.
Сонымен қатар осы сценарийді жүзеге асыру кезінде ұтқыр жобаларды
қаржыландырудың ... ... ... ... ... және ... мерзімді капиталының кетуі өседі. Капиталдың әкетілуі, сондай-ақ
тұтынушылық ... жеке ... ... шетел валютасы, оның
ішінде қолма-қол нысандағы валюта есебінен қолдау табуы мүмкін.
8 кесте
Ақша-несие саясатының 2009-2010 жылдарға ... ... ... ... ... ... |2007 |2008 |2009 |2010 |
| ... |(нақты) |(болжам) |(болжам) |
|Инфляция, % | | | | |
|- жыл ... % |18,8 |9,5 |10,5 |11,0 ... ... ... |11,0 |10,5 |11,0 |11,5 ... % | | | | ... ... млрд. теңге |1464 |1471 |1361 |1352 ... %-бен |-2,5 |0,5 |-7,5 |-0,7 ... ... ... теңге |4630 |6223 |5763 |5665 ... %-бен |25,9 |34,4 |-7,4 |-1,7 ... ... ... |5365 |4959 |4879 ... | | | | ... %-бен |26,4 |37,9 |-7,6 |-1,6 ... ... ... |7454 |7454 |7454 ... теңге | | | | ... %-бен |54,7 |2,8 |0,0 |0,0 ... ... |36,0 |39,3 |36,3 |35,7 ... % | | | | ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі
Отандық банктер бірінші сценарийге қарағанда неғұрлым күрделі жағдайда
болады. Ұзақ мерзімді қаржыландыруды тарту үшін ғана ... ... ... ақша ... үшін де ... ... ... толық жабық болады.
Осылайша, банктердің барлық ресурстары сыртқы міндеттемелерді өтеу есебіне
жұмсалады. Бұл банктер ресурстарының экономикаға жаңа ... ... ... ... қатар экономика өтейтін несиелерді қаржыландыру үшін ... ... ... ... және ... ... құлдырауы аясында Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық
Банктің және ... ... ... ... ... несиелеуді және экономикалық өсуді ... үшін ... ... осы ... шеңберінде Қазақстан Республикасындағы ЖІӨ
өсуінің 2009-2010 жылдары ... ... және ... ... ақшаға сұраныстың төмендеуі бірінші
сценарийге қарағанда ... көп ... ... Ақша базасының
сығымдалуы 2009-2010 жылдары жылына орташа алғанда 4-6%, ақша массасының
төмендеуі 4-6%, банк ... ... ... 4-6% ... ... ... көлемі экономиканың жекелеген салаларын
несиелеуді қолдау үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... 2008 ... ... ... ... деңгейі 36%-ға дейін
төмендеуіне қарамастан, экономикаға төлемеулердің туындауына жол бермеу
және ... ... ... ... режимде жүргізуді қамтамасыз
ету үшін жеткілікті болады.
Теңгенің девальвациясы нәтижесінде инфляциялық қысымның күшеюі күтіледі
және инфляция 2009 жылы 10,5% ... 2010 жылы ... ... ... болмақ.
3.3. Ақша-несие саясатының мемлекеттік реттеу бағыттары
Бүгінгі күнде Қазақстандың Ұлттық банкінің хабарлауы ... ... ... ... байланысты депозит нарығының рөлі де өте маңызды.
Яғни, депозит ... 2008 ... ... ... банк ... ... ... 2008 жылғы тамызбен салыстырғанда 0,2% дейін
төмендеп, (2007 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 30,6% ... ... ... болды. Заңды тұлғалардың депозиттері 0,04% төмендеп, 3556,7
млрд. теңге, жеке ... ... 0,7% ... 1522,3 ... ... 2008 ... ... ұлттық валютадағы депозиттер 3,5% ұлғайып
млрд. теңге болды, шетел валютасындағы депозиттер 6,1% төмендеп млрд. теңге
болды. Нәтижесінде, ... ... үлес ... дан ... дейін
көтерілді. Халықтың (резидент еместерді қосқанда) банктердегі салымдары бір
айда төмендеп (2007 ... ... ... 6,8% ... ... ... 2008 жылғы қыркүйекте халық салымдарының құрылымындағы
теңгедегі депозиттер 0,9% төмендеп, 1004,6 млрд. дейін ... ал ... ... 0,4% ... ... теңгеге дейін төмендеді.
Нәтижесінде, теңгедегі депозиттердің үлес салмағы ... ... ... 2008 ... ... ... емес ... тұлғалардың теңгедегі
мерзімді депозиттері бойынша орташа алынған ... ... 4,4% ... – 4,4%), ал жеке ... ... ... 11,7% (10,4%)
құрады. Кредит нарығы (2008 жылғы қыркүйек). Жедел деректер ... ... ... ... ... ... ... борыштың жалпы
көлемі 2008 жылғы тамызбен салыстырғанда 0,3% (2007 жылғы желтоқсанмен
салыстырғанда 0,4% ... 7289,6 млрд ... ... ұлттық
валютадағы кредиттер 0,6% төмендеп, 4088,5 млрд ... ал ... ... 1,4% ... 3201,1 ... құрады. Нәтижесінде,
теңгедегі кредиттердің үлес салмағы 2008 жылғы тамызбен салыстырғанда 56,6%-
дан 56,1%-ға дейін төмендеді. Ұзақ ... ... ... 0,2%
төмендеп, 5795,3 млрд. теңгені құрады, ал қысқа мерзімді кредиттер ... 1494,3 ... ... Нәтижесінде, ұзақ мерзімді ... ... 2008 ... ... ... ... дейін
төмендеді. Заңды тұлғаларға берілген кредиттер қыркүйекте 0,9% ұлғайып,
4881,2 млрд.теңгені құрады, ал жеке ... ... ... ... 2408,4 млрд.теңгені құрады. Нәтижесінде, жеке тұлғаларға берілген
кредиттердің үлес салмағы бір айда ... ... ... төмендеді
Қыркүйекте банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берген кредиттері
тамызбен салыстырғанда 0,2% (2007 ... ... ... ... ... 1467,6 млрд. теңгені құрады. Салалық бөлуде экономиканың
сауда (22,1%), құрылыс (18,5%), өнеркәсіп (9,6%) және ауыл ... ... ... ... ... кредиттеліп отыр. 2008 жылғы
қыркүйекте жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... сыйақы ставкасы 2008 жылғы тамызбен салыстырғанда 20,3%-дан
19,4%-ға дейін, ал заңды тұлғаларға берілген кредиттер бойынша ... ... ... ... ақша ... (2008 ... ... жылғы қыркүйекте 2008 жылғы ... ... ... ... ... көлемі 21,1% (жыл басынан бері 1,3 ... ... 9242,8 ... ... ... ... депозиттерінің көлемі 4,0% 1153,5 млрд.теңгені (орналастырылған
депозиттердің жалпы көлемінің құрады. Бұл ретте ... ... ... ... орташа алынған сыйақы ставкасы қыркүйекте 
5,00%-дан  5,13%-ға дейін жоғарылады. Ұлттық Банктің банктерден ... ... ... ... ... 1,5% жоғарылап,
930,2 млрд. теңгені құрады. 2008 жылғы ... ... ... ... 10,1% төмендеп, 54,1 млрд. АҚШ долларын
(орналастырылған ... ... ... ... ... ... депозиттер бойынша орташа алынған ... ... ... дейін жоғарылады. 2008 жылғы қыркүйекте еуромен
орналастырылған депозиттердің көлемі ... ... ... ... ... ... ... 17,2%-ы) төмендеді. Еуромен
орналастырылған депозиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы 4,23%-дан
4,15%-ға дейін төмендеді. Рубльдегі ... ... ... ... ...... депозиттердің жалпы көлемінің 1,0%-ынан аз.
Тұтастай алғанда, шетел валютасындағы банкаралық ... ... ... ... көлемінің 87,5% құрап, жоғары болып
қалып отыр. Бұл ретте шетел валютасындағы депозиттердің ... ... емес ... ... ... нарығы (2008 жылғы
қыркүйек). 2008 жылғы қыркүйекте валюта нарығындағы ахуал ... ... ... ... ... ... Бір айдың ішінде теңгенің
АҚШ долларына бағамы 1 доллар үшін 119,48 теңге диапазонында өзгерді. ... ... үшін ... 0,25% басынан бастап теңге 0,38% ... және ... ... ... ... ... үшін  119,84 ... Қазақстан қор биржасындағы сауда-саттық  қорытындылары ... Қор ... ... ... ... қосымша сауда-
саттықтардағы мәмілелерді  ескере ... ... ... ... және 7,4 ... АҚШ ... (9 ай үшін – АҚШ долл.) болды. Биржадан тыс
валюта нарығында операциялардың 5,4% ұлғайды және 8,4 млрд. АҚШ ... (9 ... – 76,6 ... АҚШ ... ... Республикасының Ұлттық банк
қызметтерінің ...... ... ... ... ... және реттеу жатады. Екі деңгейлі банктік ... ... ... ... ... бірі – бұл банктік қызметті
макроэкономикалық деңгейде басқару процесін ... ... және ... да қаржы-несие институттарының қызметтерін реттеу,
банктік және ақша жүйелерінің қызмет етуінің ... ... ... ... банк ... қызметтерді қадағалау және реттеу кезінде ... және ... ... ... ... әдістердің қатарына жататындар:
• пруденциалдық нормативтерді және басқа да ... ... ... мен ... қою, ... ... оған қоса күмәнді және үмітсіз активтерге қарсы
провизиялардың нормалары;
• банктердің орындалуы ... ... мен ... да ... шығару;
• банк қызметтерін тексеру;
• банктің қаржылық жағдайын сауықтыру жөніндегі ұсыныстар беру;
• бар кемшіліктерді жою жөніндегі ... ... ... ... ... бұйрық хаты және т.б. шектеу шараларын банктерге
қолдану;
... ... ... рұқсатты қайтарып алуға дейінгі жазалау
шараларын қолдану.
Банктік қызметтерді ... ... ... ... ... ақша ... ... үшін қолданылатын қызметтері жатады
(несие беру және ... ... ... ... ... әсер етудің мұндай жанама жолдары икемдірек және ... ... ... ... банктік жүйе кезінде банктік
қызметті қадағалау және реттеудің әкімшілік әдістері басым ... Ал ... ... ... ... ... ... басым болуы
тән.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің барлығы да негізінен осы ... ... ... ... бантермен қарым-қатынастары келесі
қағидаларға сүйене отырып қалыптасады:
Ұлттық банк:
- банктік тораптың қызмет етуіне ... ... ... және ... ... қағидаларын орнатуға өз септігін тигізеді;
- банк қызметтерін заңға сәйкес реттейді ... және ... ... ... ... ... ... тұру мақсатында банк қызметтерін
қадағалайды;
- банктердің шұғыл қызметіне араласпайды.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... ... заңдары мен
ережелеріне сүйенеді. Ұлттық банк және коммерциялық банктре бір-бірінің
міндетемелері бойынша жауап бермейді.
Ұлттық банк ... ... және ... ... ... ... және банктерді тіркеуді жүргізу (Қазақстан аумағында
орналасқан банктерді), ... ... ... ... ... ... ... туралы” Заңға сәйкес банктерді қадағалау кіреді. Осы
мақсатта Ұлттық банк:
- банктің құрылтайшыларын ... ... ... ... ... көлемін, иемденуіне, иелік етуіне, басқаруына бақылау жасауға;
- ... ... ... ... ... ... ... және олрарың филиалдарын тексеруге, ... ... ... аудиторлық ұйымды шақыру арқылы, өзінің ... және ... ... жүзеге асыру үшін керекті ақпаратты алуға құзыретті.
Банктер Ұлттық банкінің шешімдерін ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Банк қызметтерін реттеу, сонымен қатар, коммерциялық банктердің қаржылық
тұрақтылығын қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк бантер үшін келесі
пруденциалдық нормативтреді белгілейді:
- жарғылық қордың ең төмеңгі мөлшері;
- меншікті қаражаттарының ... ... ... өтімділік көрсеткіштері;
- Ұлттық банкіде орналыстырылған міндетті резервтер мөлшері;
- бір ... ... ... ... ең ... ... банктің құрылтайшыларына, акционерлеріне, жарғылық капиталында банк
қатысатын заңды тұлғларға келетін тәуекелдің ең ... ... ашық ... ... ... банк бекітетін пруденциалдық нормативтер еншілес банктерге,
банктік бірлестіктерге және өзінің ... ... бар ... да ... Республикасында инфляция процестерін ақша-несиелік реттеу
әдісімен тоқтату мүмкін емес ... ... ... ... несиелік салымдарына шек қою және сол операциялар бойынша
мөлшерлемені өзгертуге құқық беріледі.
Ұлттық банк ... ... яғни ... ... ... міндетті нормативтерді және банктердің қызметтері мен қаржылық
жағдайын талдайтын бағалау нормативтерін қолданады.
Кейбір ... ... ... ... Банк ... ... ... банктің активтері мен
міндеттемелерінің нормативтік қатынасы түрінде, міндеттеменің өтелу мерзімі
және ... іске асу ... ... ... ... ... төмендегідей қатынастар жатқызылады:
- банк капиталы және оның міндеттемелері;
- несие сомалары және есеп ... ... ... ... ... өтімді активтер сомасы және жалпы активтер сомасы және т.б.
2.Міндетті резервтер мөлшерін, Ұлттық банктің ... ... ... қаражаттар қалдықтарын ұстап тұратын банктің
міндеттемелеріне ... ... ... ... қордың
қаражаттары банкте тартылған ресурстардың бір ... ... ... қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері, банк капиталының
жалпы сомасының белгілі бір пайызы негізінде белгіленеді.
Бір қарыз алушыға ... ең ... ... ... ... ... ... қарыз алушыға берілген несиенің ... ... ... оның ... бойынша берілген міндеттемесі кіреді.
Бір қарыз алушыға келетін ... ең ... ... ... тәуекел
мөлшерінің (қарыз алушының несие бойынша міндеттемесінің жалпы сомасы) ... ... ... ... ... үшін ең жоғары
белгіленген мөлшері 1,0.
Ұлттық банктің реттеу қызметі ... ... ... ҰТ, баға индексі, бюджет ... ... ... ... қатар нормативтік және бағалау көрсеткіштеріне,
есеп пен есеп беру ... ... банк ... есеп беру ... төмендегідей түрлерін
белгілейді:
• айдың бірінші күніне баланс;
• тоқсандық айналым ведомосы;
• басқа да ... мен ... ... ... тоқсан сайынғы
ведомосы;
• операциондық және түрлі табыстар мен шығыстар (№2 форма) ... ... ... ... қоса ... пруденциалдық
нормативтер есебі.
Шетелдерде тексерудің дифференциацияланған ... ... ... ... көлемі мен жүргізілетін операциялар көлеміне байланысты
банктердің түрлі категориялары үшін есеп беру формаларын беру ... Ірі ... ... ... ... жиі ... Ірі
банктер Орталық банкіге есеп беру формаларын ай сайын тапсырады, ...... ... шағын банктер – жарты жылда бір рет тапсырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қалыптасып отырған ... ... ... 3 ... ... ... ... бағыттарын
әзірлейді, оларда инфляция бойынша ... ... ... ... ... ... қол жеткізу жөніндегі шаралары айқындалады. Орта
мерзімді кезеңге арналған саясаттың стратегиялық ... ... ... ... Банкі саясатының болжамдылығын арттырады
және қаржы нарығы қатысушылары үшін оны дамыту бағытындағы айқындалмаушылық
дәрежесін төмендетеді. 2007 жылы ... ... ... ... тұрған міндеттерді орындау әлемдік қаржы нарығына және ... ... даму ... ... ... ... болуына байланысты күрделі болды. Әлемдік қаржы нарығындағы ахуалдың
одан әрі ... ... ... ... ірі ... ... ... ахуалды тұрақтандыру үшін өзінің банк ... ... ... 2007 жылы ... ... ... ... жылдың желтоқсанымен салыстырғанда желтоқсанда) 18,8% (соңғы ... ең ... ... ... ... ... ... инфляциялық
қысымның күшеюі және қаржы ... ... ... жағдайында
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... және ... да ... ... ... бір ... ... болды. Басқа жағынан
алғанда бағаның тұрақтылығына қол ... ал ... ... алғанда қаржы
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, ... одан әрі ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы
жағдайларда екі жылға алға, яғни Ақша-кредит саясатыны. 2008-2009 жылдарға
арналған негізгі ... ... ... ... ... Бұл ретте
негізгі мақсатты іске асырумен қатар банк жүйесінің тұрақтылығын ... ... ... ... ерекше назар аударылды. Айқындалмаушылықтың
төмендеуіне қарай Қазақстан Республикасы Ұлттық ... үш ... ... Ақша-кредит саясатының негізгі бағыттарын әзірлеу практикасына
қайтып ... ... ... ... ... жылдардағы дамуының кейбір
ерекшеліктері. Әлемдік экономикадағы қаржылық ... ... ... сыртқы тәуекелдерге тәуелді екенін көрсетті.
Экономика дамуының ... ... ... бойы қалыптасқан түбегейлі
ерекшеліктері осалдықтың ... ... бірі ... ... ... ... ... қарыз алуы, мемлекеттік
шығыстардың өсуі ... ... ... және ... ... ... ... жалғастырды. Сұраныс белсенді өсіп отырған жағдайда
инфрақұрылым қызметі мен жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... болмауы жағдайында
инвестициялауға арналған құралдардың шектелуі ... ... ... ... және ... және ... да ... көрсету секторындағы
кірістіліктің артуына алып келді. Жылжымайтын мүлік нарығы инвестициялар
үшін неғұрлым тартымды болды. Қазақстан ... ... ... ... ... өсуі де банк жүйесіндегі тәуекелдердің
айтарлықтай жинақталуына қабаттас болды. ... ... ... ... ... ... және отандық банктердің
рейтингінің көтерілуі, банк ... ... ... ... ... сыртқы нарықтарына үстемдік жасауына мүмкіндік
жасады. Сыртқы қарыз алудың өсуі және кредиттеу көлемінің ... ... ... ... ... сапасымен қамтамасыз етілгеніне қарамастан,
банктердің активтері сапасының нашарлауының әлеуетті тәуекелі бағаланған
жоқ. Банктердің ... ... және ... ... ... ... бір ... жылжымайтын мүлік нарығындағы бағалардың одан әрі
көтерілуіне және банк секторының кредиттік тәуекелдерге ... ... ... Екінші жағынан, құрылыс секторы іс жүзінде банктердің
қаржыландыруына толық тәуелді болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі және ... ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау агенттігі бірнеше жылдар
бойы банк жүйесінде туындайтын тәуекелдерді барынша ... ... ... Атап ... ... портфелінің сапасын реттеу, ең
төменгі резервтік талаптардың тетігін жетілдіру жөнінде шаралар қабылданды,
кредиттік ... ... ... ... ... және қаржы ұйымдарының капиталын ұлғайтуға бағытталған жаңа
талаптар әзірленді, шетелден қарыз алуға шектеулер енгізілді. Сонымен қатар
әлемдік ... ... ... ... банк ... ... ... болуына және ұлттық экономиканың сыртқы
қаржы күйзелістеріне осалдығының күшеюіне алып келді. Сырттан ... ... ... ... ... болып табылатын Қазақстан
банктері ағымдағы өтімділіктің ... ... ... ... ... ... кезекте құрылыс көлемінің қысқаруына,
сондай-ақ басқа салалардағы белсенділіктің төмендеуіне алып ... ... ... ... қорландыруға қатысты қиындық Standard &
Poor’s және Fitch ... ... ... ... ... кредиттік рейтингін, сондай-ақ бірқатар ... ... ... алып ... ... ... өсу ... 2007 жылдың аяғына дейін бәсеңдемеді.
2007 жылғы макроэкономикалық даму өлшемдері.Әлемдік қаржы және тауар
нарықтарының ... ... 2007 ... бірінші жартыжылдығында
жоғары қарқынмен дамыды. ХВҚ-ның бағалауы бойынша оның өсу ... ... ... ... 5% жуық ... Осы ... жартысы Қытайдың,
Үндістанның және Ресейдің экономикаларының дамуына келді. Сонымен ... ... ... 2007 ... бірінші жартыжылдығында қойылымлардың
біртіндеп шамалы өсуімен ... ... ... ... ... ... ... кейбір дамыған елдердің орталық банктерінің
ақша-кредит саясатын қатаңдатуы болды. Еуропа орталық ... бір ... ... ... ... екі рет ...... 3,75% деңгейге
дейін және маусымда 4% дейін. Жапония банкі қойылымны 2007 ... ... ... ... ... ... ... қойылымсы 2007 жылғы
қыркүйекке дейін 5,25% деңгейде қалды. Валюта нарықтарында АҚШ ... ... фунт ... ... және ... ... баяу
нығаюымен сипатталған 2006 жылғы трендтер жалғасты.
2007 жылдың екінші ... ... ... өсу ... Еуропа мен Жапониядағы өсудің бәсеңдеуі ұлттық ... және ... ... ... ... ... ... бәсеңдеуіне «sub-prime» ипотека дағдарысы және нәтижесінде
тұтынушылық сенімділіктің құлдырауы себепші ... Бұл ... 2007 ... АҚШ-та 2007 жылды. басында туындаған ипотекалық заемдар нарығындағы
дағдарыс жергіліктіден ғаламдыққа ... ... ... ... ... ... ... ипотека нарығының құлдырауы, сондай-
ақ тәуекелдер және түпкілікті шығындар туралы екіұштылық әлемдік ... ... ... алып келді. Тәуекелдердің өсуі портфельдік инвесторлар
капиталды дамушы нарықтардан шығаруға алып келді. ... ... ... үшін ... нарықтарға жол түгелдей дерлік жабылды.
Бірқатар орталық банктер, атап айтқанда АҚШ Федералдық резервтік жүйесі,
Еуропа орталық ... өз ... банк ... ... ... ... басымдылығын жүргізу арқылы туындаған дағдарысқа жауап қатты.
Осы жағдайларда ... ... ... ... ... 3 ... долларлық депозиттер бойынша Либор қойылымсы 2007 жылғы
шілденің аяғындағы ... ... ... 2007 ... 7 ... өзінің
2007 жылғы ең жоғары мәні 5,73%-ға жетті. Еуропа ... ... ... ... ... ... құйылғаннан кейін Либор қойылымсы 4,73%
дейін төмендеді (2007 жылғы 28 желтоқсандағы жағдай ... ... ... ... негізгі көзі әлемдік қаржы нарықтарындағы
құбылмалылық болып табылатын жоғары айқындалмаушылық кезеңіне кірді. ... ... ... қарамастан, ірі банктер бағалы қағаздарға
инвестицияланған, сенімділігі төмен ипотекалық ... ... ... ... ... ... жетекші елдерінің (АҚШ,
Еуроаймақ, Ұлыбритания, Канада және Швейцария) орталық банктері 2007 жылғы
желтоқсанда өтімділік дағдарысынан шығу үшін ... ... ... Әлемдік экономика қаржы нарығындағы тұрақсыздықпен қатар
тауар нарықтарындағы ... ... өсуі ... ... ... ... ... шектелуі, оған негізінен қарқынды
дамып келе ... және ... ... ... отырған елдер тарапынан
сұраныстың тұрақты өсуі жағдайында 2007 жылдың басынан бері мұнай бағасының
тұрақты өсу үрдісі байқалды. ... жыл ... ... 2007 ... Brent ... мұнайдың орташа бағасы ХВҚ-ның деректері бойынша
46,8% өсіп, бір баррель үшін 91,45 АҚШ долл. ... 2007 жылы ... мен ... өнімдерінің бағаларының да өсуі жалғасты. Мәселен,
азық-түлік және ... ... ... ... жатпайтын биржалық
тауарлар бағаларының индексі ХВҚ-ның есебі бойынша 2007 ... 9 айда ... Бұл ... ... ... индексі 1,5%, ал азық-түлік бағаларының
индексі 18,2% өсті. Негізгі ... ... ... ... ... төмен
болуы, өсімдік шикізатымен
жасалатын отынның (биоэтанол) балама түрлерінің әлемдік өндірісінің өсуі
әлемдік нарықтағы тиісті ... ... ... ... ... алып
келді, бұл олардың бағаларының өсуіне әкеп соқты. Мәселен, ХВҚ деректері
бойынша ... ... ... (Канада) 2007 жылы 2 есе ... ... ... ... ... ... майының
бағасы 2007 жылғы қаңтар-қарашада 91,9% өсті.
Әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы теріс үрдістер ... ... ... ... ... ... АҚШ-та жылдық инфляция
(соңғы 12 айда) 2006 жылғы желтоқсандағы 2,5%-дан 2007 жылғы қарашада 4,3%-
ға ... ... ... 1,9%-дан 3,1%-ға дейін, оның ішінде
Германияда ... ... ... ... ... ... ... және теңгенің айырбас бағамы
Әлемдік тауар нарықтарындағы бағалардың өсуі ... ... ... одан әрі өсуін қамтамасыз етті. Кедендік
статистиканың деректері бойынша тауарлар ... 2007 ... 9 айда ... тиісті кезеңімен салыстырғанда 19% өсіп, 33,8 млрд. АҚШ долл.
құрады. Энергия тасымалдауыштарының ... ... ... ... ... кен ... ... дамыту үшін шетелдік тікелей
инвестициялардың ағынына себепші болды. Бұл ретте негізінен банк ... ... ... ... ... жоғары өсу қарқынының көзі
болды. Ағымдағы операциялардан кірістер (негізінен тауар ... ... ... жылдардағыдай импорт шығыстарын және резидент еместерге
қаржы және еңбек ресурстарын тартқаны үшін ... ... жоқ. 2007 ... ... ... ... ... операциялар шоты бойынша дефицит
одан әрі ұлғайды. Төлем ... ... ... ... 2007 ... 9
айында 5,3 млрд. АҚШ долл.астам болды, ал 2007 ... ... ... ... АҚШ ... деңгейінде болады деп күтілуде (2006 жылы – 1,8 ... ... ... ... инвестициялардың нетто-ағынының айтарлықтай өсуі
салдарынан (2007 жылғы 9 айда 6 ... АҚШ ... ... ... импорт, ең алдымен халықаралық қызмет көрсету шығыстары
өсті. 2007 жылғы 9 айдың
қорытындысы бойынша ... ... ... балансының дефициті 5,7
млрд. АҚШ долл. құрады, бұл 2006 ... ... ... ... ... ... тікелей инвесторлар қайтарған сомалар ағымдағы шот бойынша
шығыстардың негізгі бөлігін құрайды. 2007 ... 9 ... олар 6,9 ... құрады, бұл 2006 жылдың тиісті кезеңіне қарағанда 23,3% көп. Ағымдағы
операциялар шоты ... ... ... да банк ... ... борышы
бойынша сыйақылар төлемдерінің өсуі есебінен болды. 2007 жылдың 9 ... сома 2,3 ... АҚШ ... ... (2006 ... ... кезеңімен
салыстырғанда 2 есе өсті). Тікелей инвесторларға дивидендтер төлеу және
халықаралық қызмет ... ... ... ... кәсіпорындар
алған экспорттық кірістер мен тікелей инвестициялар есебінен жеткілікті
түрде қаржыландырылады. Сонымен ... ... ... ... ... айқындайтын қалған операцияларын қаржыландыру мүмкіндіктері
(сыртқы борышқа қызмет ... және ... ... ... капитал нарықтарына кіруіне және резиденттер жинақтаған
шетелдік ... ... ... ... ... ... 2007 жылды.
бірінші жартыжылдығында қаржыландырудың банк ... ... ... ... ... 2006 жылдық бірінші жартыжылдығындағы 5,2
млрд. АҚШ долл. нетто-ағынымен салыстырғанда 12,1 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ағымдағы төлемдерді. қаржыландыру
қажеттілігінен айтарлықтай асты және жеке ... ... ... ... жоқ. Төлем балансының қаржылық ... ... ... валютасына деген артық ұсыныс теңгенің ... ... ... қарай айтарлықтай қысым ... ол ... ... ... ішкі валюта нарығындағы операциялары есебінен
әлсіреді. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... 3,2 млрд. АҚШ долл., оның ішінде 1,1 млрд. АҚШ ... қор ... (ҚҚБ) және ... ... ... ... ... Теңгенің 2006 жылдың аяғында бір АҚШ доллары
үшін 127 теңгені құраған номиналдың ... 2007 ... ... бір ... 120,1 ... ... ... ал 2007 жылғы маусымның аяғына дейін бір
АҚШ доллар үшін 122,31 ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы тамыздан бастап Қазақстан банктері үшін
сыртқы ресурстарды тарту ... ... ... ... ... Республикасы экономикасының жұмыс істеуі ... алып ... 2007 ... ... тоқсанда банктер 4,2 млрд. АҚШ
долл. сомасына ұзақ ... ... ... ... 1 ... ... ал бірінші және екінші тоқсанда тарту ... ... 6,9 ... ... АҚШ ... ... Бұрын тартылған ұзақ мерзімді заемдар бойынша
негізгі борышты төлеуді және қысқа мерзімді заемдарды таза ... ... ... банк секторының сыртқы заемдары бойынша ресурстардың нетто-
ағыны 2007 жылдың үшінші тоқсанында 0,2 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... сұраныстың өсуі Қазақстан
Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардан кейін банктерде
шетел валютасындағы өтімділік дефицитінің пайда ... ... ... одан әрі ... қатысты дүрбелең туғызды. Тамызда айырбас
бағамы айдың аяғында бір АҚШ доллары үшін 126,25 теңгеге дейін ... ... ... Банкінің валюта ... ... ... қабылдаған өктемдігі және банк ... ... ... ... ... шаралары теңгенің айырбас бағамын
тұрақтандыруды қамтамасыз етті. 2007 жылғы қыркүйектің аяғында
айырбас ... бір АҚШ ... үшін 120,96 ... ал 2007 ... ... бір АҚШ ... үшін 120,30 теңгені құрады. Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің алтынвалюта резервтері 2007 жылғы ... ... ... кезеңде 6,0 млрд. АҚШ долл. дейін төмендеп,
желтоқсанның ... 17,4 ... АҚШ ... құрады. Орта ... ... АҚШ ... ... нығаюын айқындайтын түбегейлі
факторлардың болуын назарға ала отырып, теңге бағамының күрт
ауытқуын болдырмау қаржы ... ... ... ету үшін ... болып табылады.
Макроэкономикалық және қаржылық көрсеткіштер ... 2007 ... ... ... ... 7 жыл бойы ... ... жоғары өсу қарқынының сақталуымен сипатталды. 2007 ... ... ... ... ЖІӨ нақты өсуі 2006 жылдық көрсеткішіне (10,7%)
қарағанда шамалы бәсеңдеп, 9,7% ... ... өсу ... ... мүлікпен операциялар, құрылыс, сауда сияқты ... ... ... ... ... Негізгі капиталға инвестициялар 2007
жылғы қаңтар-қарашада 10,5% ұлғайды (2006 жылы – 11,1%). ... ... өсуі ... 2007 жылғы 11 айдың қорытындысы бойынша
экономикадағы жұмыспен ... өсуі 2,4% ... (2006 жылы – ... жұмыссыздық деңгейі 2006 жылғы желтоқсандағы 7,8%-дан 2007
жылғы қарашадағы ... ... ... ... ... 2007 ... үшінші
тоқсанда экономиканың тау-кен өндіру өнеркісібі, құрылыс және қаржы қызметі
сияқты салаларындағы өсу қарқынының бәсеңдеуі байқалды. Бұл ... ... ... іс ... ... ... өнеркәсібінің барлық
салалаларында дерлік байқалып отыр.
Қаржы ... ең ... банк ... ... ... 2007
жыл ішінде әр түрлі бағыттағы үрдістермен сипатталды. 2007 ... ... ... банк ... одан әрі ... байқалды, банктердің
активтері, міндеттемелері біршама қарқынмен өсті. Осы кезеңде әлемдік қаржы
нарығындағы қойылымлардың ... ... ... ... ... ... ... қарыз алуды тарту жөніндегі саясатты жалғастыруға
мүмкіндік жасады. Банктердің резидент еместер алдындағы 2007 ... ... ... міндеттемелері 32,9% ұлғайды (2006 жылдық тиісті
кезеңінде – 19,5%).
Тартылатын ресурстардың біраз бөлігі отандық ... ... ... 2007 ... 7 ай ... ... берілген кредиттің
өсуі 46,6% құрады (2006 жылдық тиісті кезеңінде – 27,7%). Болып ... ... ... ... ... өзгерісін сақтықпен сезінетін
көрсеткіш ретінде халықтың депозиттері 2007 жылғы тамыз-қазан ... ... ... ... ... осы ... ... 2007 жылғы
маусымның деңгейінен асты, ал 2007 ... ... ... ... Резиденттердің банк жүйесіндегі депозиттері 23,6% өсті, ... ... ... 42,4% ... ... қарыз алуға жасалған
шектеулерге, әлемдік ... ... ... өсуіне, сондай-ақ
депозиттердің біршама өкетілуіне қарамастан отандық ... ... ... 2007 ... тамыз-қарашада экономикаға кредиттер
5,1% өсті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2007 ... ... ... ... ... қол ... ... бағалау Қазақстан
Республикасы Статистика агенттігінің ресми деректері бойынша 2007
жылдың ... ... ... 18,8% (2006 ... желтоқсанға 2007
жылғы желтоқсан) құрады, бұл 2006 жылдың көрсеткішімен салыстырғанда 10,4
п.т. жоғары. Азық-түлік тауарлары 26,6%, ... ... ... ... ... ... 15,4% ... инфляция (жеміс пен көкөніс, бензин мен көмір бағаларының өсуін
қоспағандағы инфляция) инфляциялық үдерістер динамикасындағы жалпы ... 2007 ... ... ... ... ... көрсетумен 17,3%
дейін (2006 жылы – 7,3%) өсті. 2007 жылы ... ... әр ... ... ... Жылдың басында инфляцияның өсу қарқынның төмендеуі
байқалды: жылдық ... 2006 ... ... ... ... ... 2007 ... мамырдың қорытындысы бойынша 7,6%-ға дейін төмендеді. 2007
жылдың екінші жартыжылдығында ... ... ... ... күшейді. 2007 жылғы қыркүйек-қарашада ғана бағалардың
өсуі 9,7% жетті, бұл 2007 жылғы бағалардың ... ... 50% ... ... ... ... деңгейі 2007 жылдың қорытындысы
бойынша ... 7 ... ... ең ... ... (18,8%) жетті, ал орташа
жылдық ... 10,8% ... 2007 ... ... қысымның күшеюі
бірнеше жылдар бойы әсер етуі жалғасып келе ... ... ... ... ... сипаты бар сыртқы факторлардың әсер етуінен
туындады. Шетел валютасының ағыны, жиынтық сұраныстың жоғары өсу ... ... ақша ... ... ... ... ... болуы,
жекелеген тауарлар мен қызмет ... ... ... ... 2007 жылы ... түбегейлі факторлары болып қалды. Жоғарыда
аталып өткендей, әлемдік ... 2007 ... ... ... ... ... ... бағалары күрт өсті. Бұл ... ... ... ... мен ... өңделіп жасалған
тауарларды. бағаларына сәл кешігіп әсер ... Атап ... 2007 ... нан, ұн және ... майы ... ... бағалары
біршама қарқынмен өсті. Осы өнімдердің бағасының өсуі басқа да ... да ... әсет ... ... Ұлттық Банктің
бағалауы бойынша 2007 жылғы жылдық ... ... ... ... ... ... аралығындағы кезеңде нақты
18,8% орнына 14,8% деңгейінде қалыптасқан болареді. ... ... әсер етуі ... ... ... ... ... жылға инфляцияға қатысты жасалған болжамы орындалмады. Ақша-кредит
саясатының 2007-2009 жылдарға арналған негізгі бағыттарына сәйкес.
2007 ... ... ... ... ... экономика дамуының 3
сценарийі («капиталдың қалыпты ағыны кезіндегі мұнайдың ... ... ... ... кезіндегі мұнайдың қалыпты бағалары» ... ... ... бойынша айқындалды. 2007 жылдың қорытындысы
«мұнайдың жоғары бағалары» сценарийінің жүзеге
асырылып жатқанын көрсетеді, онда орташа жылдық ... ... ... ... белгіленді. Brent сұрыпты мұнайдың орташа базасы 2007 жылы бір
баррель үшін 72,7 АҚШ долл. құрады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... саясатының мақсаты және басымдықтары.Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің басымдықтары.Қазақстан ... ... ... ... ... таргеттеу қағидаттарына көшу бойынша жұмыстарды
жалғастыру болып табылады. Инфляциялық таргеттеу ... ... ... инфляцияны төмендету жөніндегі негізгі мақсатына сай келеді
және қойылған ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Осы кезеңде ақша-кредит
саясатын жүргізудің балама қағидаттарын ... ... ... ақшаны
таргеттеу немесе айырбас бағамды таргеттеу саласына ... ... ... ... қағидаттарына көшу шеңберінде Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... режимін ұстанатын
болады, яғни теңгенің ... ... ішкі ... ... ... ... пен ұсынысқа қатысты белгіленетін болады. ... ... көшу ... ... ... ... жұмысты күшейтуді болжайды. Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі жаңа модельдерді ... мен ... ... ... үлгілерін
жетілдіру бойынша күштерді шоғырландырады.
Қазақстан Республикасы экономикасы дамуының ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
2008-2009 жылдардағы экономикалық ... ... ... осы кезе.де
жасалған болжамдардан түбегейлі түрде айырмашылығы болды. Бұған, негізінен
алғанда әлемдік қаржы нарықтарындағы жағдайлардың ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу тәсілдері толық
қайта қарастырылды. Қазақстан Республикасы соңғы ... ... ... өсудің айтарлықтай бәсеңдеуі болған жағдаймен ұшырасты.
Сондықтан осы ... ... ... ... ... қарқынының сақталуын
болжайтын сценарий қарастырылмайды. Сондай-ақ мұнайдың әлемдік бағаларының
төмендеуі нұсқасы да ... ... оны ... ... ... екі
жылда Қазақстан Республикасындағы жоғары
экономикалық өсу сценарийін жүзеге асыру сияқты мүмкіндігі ... ... даму ... ... ... ... ... бойынша, жақын ... ... ... болады, әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы құбылмалылық,
әлемнің негізгі мұнай өндіретін ... ... ... оның көздері болып табылады. Осыған байланысты ... ... ... ... позицияларына әлемдік бағалар жоғары
деңгейде болып қалады деп күтіледі, әлемдік азық-түлік нарықтарында күрт
ауытқулар болмайды. Сондай-ақ ... ... үшін ... алу ... деп ... ... жағдай, бір жағынан, экспорттың түсімдердің
Қазақстан Республикасына айтарлықтай түсімдерінің сақталуына ... ... ... жағынан, отандық банктердің өткен жылдардағы
көлеммен ... ... алуы кем ... ... 1-2 ... проблемалы
болады. Осылайша, шикізат тауарлары экспортынан кірістердің айтарлықтай
өсуіне қарамастан, Қазақстан ... ... ... ағымдағы
шотының сальдосы 2008 және 2009 жылдары дефицит күйінде қалады. Ағымдағы
операциялар бойынша біршама ... ... ... ... ... ... ... шетелдік тікелей
инвестициялармен ... ... ... (тауарлар импорты және
дивидендтерді қоса алғанда кірістер төлеу) және банк секторының сыртқы
борышына ... ... ... ... ... ... ... болады.
Энергия тасымалдауыштар мен басқа ... ... ... ... ... баға ... жағдайында шетелдік тікелей
инвестициялардың нетто-ағыны оларға ... ... ... ... ... ... ... халықаралық капитал
нарықтарындағы ресурстарды тартуға рұқсаттың шектелуі және бағалау бойынша
2008 жылы шамамен 12 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... және ... ... арналған төлемдердің қажеттілігі ағымдағы және
қаржы шоттарының операцияларын қаржыландыру қажеттілігін өтеу үшін шетелден
ресурстар тартудың жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... банктерден орта мерзімді перспективаға арналған даму
және қаржы ресурстарының ағындарын жұмсау стратегияларын ... ... Осы ... Қазақстан Республикасының банк ... ... ... ... ... бұл ... ... қамтамасыз етеді. Экономикалық өсудегі негізгі бәсеңдеу
шикізатқа жатпайтын салалар есебінен ... бұл ... ... ... ... ... ... үлес қосты.
Қазақстан Республикасы экономикасының одан әрі дамуы ... ... ... 2007 ... 6 ... қаулысымен
бекітілген Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының
тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... іске ... қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар әлемдік ... ... ... ... нұсқаны жоққа шығармаймыз.
Бұл жағдайда Қазақстан Республикасының экономикасы неғұрлым теріс нұсқа
бойынша ... ... ... экономиканың дамуының: базалық және
пессимистік 2 сценарийі қарастырылады.
Базалық сценарий ... ... ... бойынша айтарлықтай
дефициттің (5 млрд. АҚШ долл. астам) сақталатыны күтіледі. Бұл ... ... ... ... өтеу ... 2008 және ... басталатын барлық міндеттемелерді жаңадан сырттан ... ... ... ... ... ... Осы жағдайларда банктердің
сыртқы активтері қысқарады деп күтіледі.
ЖІӨ-нің нақты өсуі 2008 жылы 5%, ал 2009 жылы 6,3% ... ... өсу ... ... ... импортына деген
қажеттіліктің төмендеуіне және тұтастай алғанда ішкі ... ... ... бұл төлем балансындағы жағдайды 2009 жылға түзетуді
қамтамасыз ... ... 2009 жылы ... ... ... бұл ... ... Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері
көлемінің 2008 жылғы деңгейде сақталатынын және теңгенің номиналды. айырбас
бағамының тұрақтылығын болжайды. Осы сценарий үшін нақты ... мен ... ... болашақтары динамикасына қатысты болжамдар
жасалған ... ... ... ... ... болжамдар алынды.
Көрсетілген кезеңде ақша базасының ... ... ... 11-15%, ... ... 17-19%, экономикаға кредиттердің өсімі 16-18%, банк
жүйесіндегі депозиттердің ... 18-20% ... ... ... ... ... ... еместер алдындағы
міндеттемелерінің орындалуы шетелден жаңадан ... алу ... ... ... ... ... ... етіледі деп
болжанады. Бұл ішкі инвестициялар көлемінің қысқаруына және ішкі ... ... ... әкеп ... Ішкі ... және ... қысқаруы импорт шығыстарының төмендеуіне әкеп ... ... шот ... 2008 ж.не 2009 ... ... шектейтін
болады. Сыртқы ресурстарға рұқсаттық болмауы жағдайында сыртқы борыштың
міндеттемелерге қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... Бұл ... айырбас бағамына оның әлсіреуі
жағына ... ... ... ... жасайтын болады. Бұл сценарийдің шегінде
Қазақстан Республикасында 2008 және 2009 жылдары ... ... деп ... ... мен ... ... ... динамикасына қатысты жасалған болжамдар орындалған кезде 2008-
2009 ... банк ... ... және ішкі ... ... ... ... әкетілуі есебінен
экономикадағы ақша ұсынысы қысқарады. Көрсетілген кезеңде ақша ... ... ... 2-4%, ақша массасы орташа алғанда 6-7%, ... 4-5%, банк ... ... 2-3% төмендейді. (1-қосымша).
Екі сценарийді іске асырудың жылдық инфляцияның біршама ... атап ... ... Егер 2007 ... ... ... ... деңгейінде қалыптасқан болса, онда 2008 және 2009 жылдардың аяғында
ол бір мәнді санмен өлшенетін ... ... ... ... ... ақша ұсынысы өсуінің қысқаруы, жиынтық ... ... ... ... ... ... ... объективтік
факторлардың әсер етуінің төмендеуімен байланысты.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2008-2009 жылдарға арналған
ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... желтоқсанда) 2008 жылы 7,9-9,9%, 2009 жылы 7,5-
9,5% аспайтын базалық және пессимистік сценарийді ... ... ... ... ... ... Бұл ... жылдық инфляцияның сәйкесінше 16-
18% және 8,0-10,0% деңгейіне сай болып келеді.
Егер ЖІӨ, мемлекеттік шығыстар және Қазақстан Республикасының құзыретіне
жататын басқа ... ... ... ... ... ... да
қайта қаралатынын назарға алу маңызды. Сонымен ... ақша ... және ... ... ... индикаторлары индикативтік,
яғни экономиканың жұмыс істеуінің талаптары өзгерген жағдайда қол жеткізу
міндетті емес ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету пайдасына ауыстыру
әлемдік және отандық экономикадағы тұрақсыздық кезеңімен, яғни ... ... ... ... ... ... қарай
Ұлттық Банк ақша-несие саясатының мақсаты және ... ... ... ... ету және ... ... қағидаларына көшу
бойынша жұмысты жалғастыру болады.
Қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету қаржы секторын ... ... ... ... Банк ресурстарының банктер үшін ... ... ... ... ... және ... секторларындағы
жағдайға тең «жұмсақ» ақша-несие саясатын жүргізуді болжайды.
Ұлттық Банктің банктерге өтімділік беру бойынша ... ... РЕПО ... және СВОП ... ... ... Бұл ... операциялардың мерзімдері ұлғайтылмайды, яғни, ... ... ... ... ... ... ... ал банктерді
ұзақ мерзімді қаржыландыру Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қаражаты есебінен қамтамасыз етілуі тиіс.
Қысқа мерзімді өтімділікті реттеу және оны тепе-тең деңгейде ... ... ... Банк РЕПО ... бойынша қамтамасыз ету ретінде
қабылданатын құралдардың тізбесін одан әрі кеңейту, банктерге ... беру және ... ... ... депозиттерін орналастыру
мүмкіндігін қарастыратын болады.
Ұлттық Банкпен және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы
ұйымдарын ... мен ... ... банктік заемдар беру мәселелері
бойынша ынтымақтастық және ... ... ... ... ... жасаған
банктердің Ұлттық Банктен ресурстар тарту бойынша ... ... ... ... Банк ... ... несие алушылар алдындағы
міндеттемелеріне кепілдік беру жүйесін әзірлеп ендіреді. Бұл ресурстарды
банкаралық нарық арқылы қайта бөлуге ғана ... ... ... ... ... ... мөлшерін ұлғайтуға, ақша нарықтағы
операцияларға қысқа мерзімді құралдардың қолданылуын ... ... ... беру ... мен ... ... қолданылатын
міндеттемелердің түрлерін Ұлттық Банк қалыптасқан жағдайға сүйене ... ... ... тұрақтандыру мақсатында ұлттық
компаниялардың, акционерлік қоғамдардың, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тұлғалардың, сондай-ақ
активтері Ұлттық Банктің басқаруындағы мемлекеттік ұйымдардың уақытша бос
ақша қаражаты отандық ... ... ... ... төменгі резервтік талаптарға қатысты Ұлттық Банк ... ... ... ... құрылымына және
резервтік активтеріне қандай да болмасын өзгерістерді болжамайды, ... ... ... ... ... ... тең. ... қатар, ең төменгі резервтік ... ... одан әрі ... ... ... ... төлемдерін
жүргізу мүмкіндіктеріне теріс әсер етуі мүмкін.
Ұлттық Банк ел ... ... және ... белсенділікті
ынталандыру мақсатында ақша эмиссиясын жүргізбейді. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ішкі құнсыздануына, оның әлемдік
валюталарға қатысты айтарлықтай девальвациясына, ... ... ... ... жылжымайтын мүлік, бағалы қағаздар нарықтарындағы баға
«көпіршіктерін» қалыптастыруға алып ... Бұл ... ... ... ... тауар мен қызмет көрсетудің ішкі ұсыныстарының
төмен болуына және шетел валютасына ... ... ... ... қызмет көрсету) жоғары болуына байланысты.
Қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі көрсетілген ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінің және Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... және ... ... тұрақтандыру жөніндегі 2009-
2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимылдарының жоспарын толықтыратын және
тиісінше елдегі экономикалық өсуді қолдауға ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі шаралар бойынша Қазақстан
Республикасындағы баға тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Банк өтімділікті орнату
бойынша операцияларды (қысқа мерзімді ноталар шығару, банктерден депозиттер
тарту) олар бойынша ... ... ... ... үшін ... ... ... болады. Қысқа мерзімді ноталарды шығару негізінен
мемлекеттік ... ... ... нарығын қолдау және 1 жылға
дейінгі мерзімі бар ... ... ... ... ... ... ... қысым күшейтілген және әлемдік және сол сияқты отандық
экономикадағы ... ... ... ... ... ... ... көтерілген жағдайда, Ұлттық Банк ақша-несие саясатын
қатаңдату жөніндегі шараларды қабылдайтын болады. ... ... ... ең ... ... ... ... арттыру,
өтімділікті орнату бойынша операциялар көлемін ұлғайту жөнінде шаралар
қабылданатын болады.
Жүргізілген зерттеу нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... ұсыныстарды қорытындылауға болады:
5. Инфляцияны төмендету мемлекеттік саясаттың соңғы мақсаты болмау керек,
ал ол тек инвесторлар үшін біздің еліміздің тартымдылығын ... ... ... ... ... ғана ... ... Инфляция деңгейіне жиынтық факторлар әсер етеді: монетарлықтан басқа,
табиғи монополияның өнімдеріне бағаның өсімі, ... баға ... күту мен ... ... сияқты факторлар маңызды роль
ойнайды. Сондықтан, инфляцияны төмендету үшін барлық факторлаға ... ... ... ... қажет.
7. Қазіргі кезде қолданылатын инфляция деңгейін реттеу тәсілдерінен
басқа, ақша-несие саясатының құралдарын кең ... ... ... ... қайта қаржыландыру қойылымын реттеу қажет.
8. Экономиканы дамытудың ұзақ мерзімді ... ... және ... ... ... мен ... ... нақтылау қажет. Олар
айналысқа түсетін ақша массасын тазарту ғана емес, сондай-ақ отандық
кәсіпорындардың несиелері ... ... ... ... ... ... бағытталады, ол өз кезегінде, экономика ... ұзақ ... ... алдын-алуға көмектеседі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ҚР Президентінің 1995 жылдың 30 наурызындағы № 2155 ... ... ... ... ... (ҚР ... ж. №2370, 02.08.95 ж. №2396, 05.12.95 ж. №2672, 27.01.96 ... Жарлықтарына, ҚР 03.07.96 ж. №18-1, 07.12.96 ж. №50-1, 11.07.97
ж. №154-1, 08.12.97 ж. №200-1, 29.06.98 ж. №236-1 ... ... және ... ҚР ... 1995 жылдың 31 тамыздағы «Қазақстан Республикасындағы
Банктер мен банк қызметі туралы» Жарлығы (1996 жылдың 6 наурызында,
1996 жылдың 7 ... және 1997 ... 11 ... ... және ... 1996 ... 24 ... №54-1 ҚР «Валюталық реттеу ... (1997 ... 11 ... №154-1 ҚР ... 1998 ... 9
шілдесіндегі №277-1 ҚР Заңымен өзгерістер және ... ... о ... ... Республики Казахстан //Указ президента,
имеющий силу закона от 30 марта 1995 года.
5. О банках и банковской ... ... ... имеющий силу
закона от 31 августа 1995 года.
6. О валютном регулировании // Закон РКот 24 декабря 1996 ... О ... ... ... ... Казахстан от 12 января 1994 года.
8. С.Б. Мақыш, А.Ә. Ілияс. Банк ісі. Оқу ... ... ... 2004 ... ... Б. ... қатынастары – Алматы.:
Экономика, 2000.
10. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. ... ... ... ... Н.Н. Банк ісі. ... ... Алматы, «Экономика», 2006ж.
12. Бохаев Д.Т. Қазақстан Республикасының депозит нарығын талдау//
Қазақстан экономикалық ... ... және ... ... ғылыми – тәжірибелік конференция материалдары. 3 ... ... ... ... Д.Т. ... банктердің несие нарығын салыстырмалы талдау
Алматы, Экономика, 2004.
14. Разақов Н. Қазақстан Республикасының депозит нарығын талдау Алматы,
Экономика, ... ... А.А. ... ... ... қызметті рететуге арналған
заңдардың дамуының кейбір ... // ... ... №11, ... ... К.С. ... мүддесі үшін қызмет көрсетеді // Саясат, №4-5,
2000.
17. Шаяхметова К.О., ... А. ... ... ... банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы // әл-
Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршысы. Экономика сериясы. №1, ... ... Т.В. ... ... банковской сферы //Деньги и
кредит. 1995. –N6.
19. Банковская система России: основные тенденции 1997 года и ... ... и ... 1998. ... ... ... политика Национального Банка Казахстана
и перспективы развития банковской ... ... ... 3-4, ... 5 лет тенге: становление денежно-кредитной системы независимого
Казахстана. Экономическое обозрение НБК, 3-4, ... ... ... ... анализ и оценка развития. Экономическое
обозрение НБК, июль ... ... Э., ... К., ... Р. Деньги, банковское дело и денежно-
кредитная политика. ... ... ... Ю.В. США: ... банк и ... М., ... ... М.С. Банковская система в условиях рыночной экономики. ... ... ... и ее роль в ... ... –М., ... ... Г.Н. Денежно-кредитное регулирование; опыт развивающихся
стран. –М.: Финансы и Статистика, 1992.
28. ... ... ... ... –А.: ... ... ... Х.О. О банковском надзоре в странах с рыночной ориентацией //
Деньги и кредит. 1990. ... ... Б.Г. ... ... и денежно-кредитное регулирование в
развитиых капиталистических государствах //Деньги и ... 1990. ... ... А.С. Управление банковской системой Республики Казахстан
//Банки Казахстана. N3. 2002. ... ... Р.Ж. О ... ... надзоре Национального Банка
Республики Казахстан /Банки Казахстана. N2. 2001. С.50-53.
33. Байбулатов Р.Ж. Основные направления совершенствования законодательной
базы банковского ... ... ... №2. 2002. ... Об утверждении Правил пруденциальных нормативах для банков второго
уровня // Банки Казахстана. N9. 2002. ... ... ... ... ресми қойылымдары
|Қойылым |ҚҰБ |Қойылымдардың деңгейі, % ... | ... күн ... | ... ... | ... |қаулысының №, | |
| ... | |
| | ... ... ... ... |есеп|
| | ... ... |йт» ... |тік |
| | |ыру | ... ... ... | ... | |рі | ... | |) | | ... ... ... ... Республикасында валюталық режимді ырықтандыру тұжырымдамасын іске
асыру сатылары
| | |
| ... ... ... ... ... алғандағы |1. Қаржы |1. ... ... ... ... ... |балансының |
| ... ... ... |
| ... ... жүйесінің |есепшотъшың тұрақты|
| |тұраұтылығы ... ... кол |
| ... ... ... ... |
| ... |2. ... ... Ішкі және |
| ... қол ... және бағалы|әлемдік пайыздық |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... | |3. |кол ... |
| | ... |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | ... |1. Солтүстік |1. ... |1. ... ... кен ... жаңа ... ... жағдайды |орындарды өңдеуге |ірі кен орындарын |шарықтаған шегіне |
|айқындайтын ... ... ... |жету. ... ... ... |2. Ішкі жинақ |
| ... одан ... ... ішкі |
| |әрі ... |2. ... ... |
| |2. ... тауар|инвестициялардың |асуы. |
| ... ... ... | |
| ... |3. Ішкі ... | |
| ... әрі ... ... ... | |
| ... кірісінің |және соның | |
| ... және ... ... | |
| ... инвестиция |резиденттердің | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| |3. ... бағалар |ұлғайту. | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... | | ... |1. Инвестициялық |1. Мәміленің | 1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... толық|
|ың |қағаздарға ... ұзақ ... ... ... ... ... |қол жеткізу |
|мен ... ... ... |2. ... мерзімді |
|міндеттері |режимін жеңілдету |операцияларға |сипатқа ие |
| ... ... ... валюталық |резидент |
| ... ... ... ... ... |
| ... жағдайлар жасау. |2. Рыноктық |мәмілелерді |
| |2. ... ... ... ... |
| ... ... ... режимін |
| ... ... ... |
| ... ... ... |3. Шетелдік |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... реттеуді |пайдалануға барлык |
| |3. ... ... ... ... алу. |
| ... ... | |4. Ішкі ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... жою және | ... |
| ... | ... |
| ... ... | ... |
| ... ... | ... алу. |
| |4. ... ағымына| | |
| ... ... | |
| ... және | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | |
| ... | | |

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 117 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша саясаты31 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Delphi визуалды программасы30 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi ортасында мәліметтер қорымен жұмыс39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь