Интернет журналистиканың ақпараттық және коммуникациялық маңызы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3


I тарау
Интернет журналистиканың даму сипаты және Қазақстанның
ақпараттық кеңістігі

1.1.Интернет бұқаралық ақпарат құралдарының бірі ретінде ... ... ... ... ... ... ...12
1.2.Интернеттің даму кезеңдері мен ғаламдық заманауи сипаты ... ... ... ... ... .26


II тарау
Ақпарат таратудың жедел түрі ретіндегі Интернет.журналистиканың ерекшеліктері

2.1.Ақпараттың Интернет арқылы тарауының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ..38
2.2.Қазақ Блогосферасының өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46


IIІ тарау
Интернеттің коммуникациялық қырлары және оның ақпараттық ортадағы маңызы

3.1.Жаңа қарым.қатынастардағы технологияның ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... 64
3.2.Ақпарат алмасудың жаңа заманғы тәсілдері: видео, аудио және басқалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
3.3.Ақпарат еркіндігі мен ақпараттық қауіпсіздіктің мәселелері ... ... ... ... ... .68



Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .98
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 106
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .109
Журналистика – өмір айнасы. Ол өмірді сипаттап қана қоймай, онда болып жатқан іс-әрекеттер жөнінде ой тастайды, қоғамға жол сілтейді, бағыт-бағдар алуға көмек етеді. Осылайша журналистика маңызды қоғамдық-саяси рөл атқарып, жұртшылыққа әлеуметтік белсенділік туғызып, шындықты ашып береді. Журналистік қызмет халықтың керегіне жауап беріп, әлеуметтік дамудың жолдарын жариялап отырады. Журналист бұл салада қоғамдық-саяси қызмет жасаудың өнерін игере біліп, әлеуметтік процестерге өз еңбегімен белсене араласады.
Журналистика – халықтық болып саналады. Өйткені, журналистика – халықтың қамын ойлайтын, соның қажетін қарастыратын сала. Қандай мәселені көтермесін, журналистика соның бәрін халықтық тұрғыда қозғауға, халықтың сөзін сөйлеуге күш салады. Әрқашан халықтың жағында болып, халықтық позиция ұстайды.
Бүгінгі қоғамдағы бұқаралық ақпарат құралдарының басты парызы – бұқараның санасын билеу, оларға уақыт кезеңдерінің міндеттерін жан-жақты түсіндіру, жас ұрпақты тәрбиелеу тағы басқа толып жатқан сан-саладағы көкейкесті міндеттерді бойларына сіңіру болуға тиіс. Осы сан-саладағы көкейкесті мәселелерді қоғамға жеткізуде бұқаралық коммуникация құралдарының ішінде болжам бойынша жетекші орынға ие болатын – интернет.
Интернеттің бірқатар коммуникация мен ақпараттық ерекшеліктеріне байланысты жаңа бұқаралық ақпарат құралының түрі – интернет-БАҚ немесе интернет-журналистика дүниеге келді. Оның дәстүрлі БАҚ-тан айырмашылығы бірден байқалды. Ол – интернеттің ақпаратты тарату оперативтілігі мен интерактивтілігі еді. Сондықтан көптеген елдердің ғалымдары жаңа бұқаралық ақпарат құралын зерттеу нысаны ретінде таңдауда. Интернет-БАҚ-тың алғашқы нұсқасы 1987 жылы АҚШ-та пайда болған. «The San Jose Mercury News» газеті тұңғыш рет көпшілік қауымға электронды нұсқасын ұсынған болатын. Қазіргі таңда АҚШ-тағы күнделікті басылымдардың таралымы жарты жылда, 2009 жылғы қазан айынан бастап, 2010 жылғы наурыз айына дейінгі аралықта 2,5%, ал апталық (жексенбілік) газеттердің таралымы 3,1% азайған. Керісінше, онлайн БАҚ күннен-күнге қарқынды түрде даму үстінде. Сауалнаманы Американың газет қауымдастығы (Newspaper Association of America, NAA) 770 күнделікті, 610 апталық газеттер бойынша жүргізген болатын. Қауымдастық мәліметтеріне сүйенсек, АҚШ-та газет сайттарын пайдаланушылар аталмыш мерзім ішінде 56 миллионға жетіп, интернетке кіретін адамдардың 37 пайызын құраған.
Ал Қазақстанда әзірге 3 мыңға таяу интернет сайттары тіркеліп үлгерді. Оның 20-25 пайызы БАҚ құралдарының меншігі болса, қалғаны – әр түрлі бағытта. Оның ішінде банк те бар, сауда нүктелері де бар, ішінара жекелеген адамдардың сайттары да кездеседі. Ал қазақ тіліндегі сайттар кенжелеп дамып келе жатыр десек те, кей сәттері әжептәуір үміт күттіріп қояды [1].
1) Омашев Н. «Ақпарат әлемі», 1-том, Алматы, Қазығұрт – 2006ж.
2) Көпбаев Т. «Интернеттегі ақпарат алмасу еркіндігі хақында» // ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 1999ж., №7, 82-84 бет.
3) . Михайлов С.А. «Современная зарубежная журналистика», Санк-Петербург – 2005.
4) Барлыбаева С.Х. «Развитие информационного общества в мире и в Казахстане», Алматы, Қазақ университеті - 2006 г.
5) Омашұлы Н. «Жол үстінде журналист», Алматы, Атамұра – 1999ж.
6) Бекниязов Т. «Халықаралық журналистиканың дамуы», Алматы, Қазақ университеті - 2003 ж.
7) Ахметова Г. «Тегін веб-сайттың заманы келмеске кетер» // «Журналист». 2006 ж.
8) Сақ Қ. «Интернет – кітаптың жаңа өрісі» // ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2007ж.
9) Сапунов В.И. «Зарубежные информационные агенства», Санк-Петербург – 2006г.
10) Думанұлы Р. «БАҚ – саяси коммуникацияның басты құралы» // «Журналист», 2005 ж.
11) Жәпек М, Оразбай Г. «Интернет журналистикасының дамуы» // ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2005ж., №1.
12) Қамзина Ә. «Ақпараттық қауіпсіздік мәдениеті» // ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2006ж., №2.
13) Ошанова О. «Радиожурналистиканың бейнелеуші құралдары» //ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2005ж.
14) Бейсенқұлов А. «Отандық телеарналарды өзгертетін кез жетті» // «Журналист», 2006 ж.
15) Омашев Н. «Ақпарат әлемі» 2-том. – Алматы, Қазығұрт - 2006 ж.
16) Тұрсын Қ. «Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары» Алматы, Білім - 2006 ж.
17) Қабылғазы К. «Аудиотехника және радиохабарлар технологиясы». Алматы - 1999 ж.
18) Сәрсенов Ж. «www және kz – бұл қандай қызмет?» // «Айқын», 2005ж., 26 тамыз.
19) Омарұлы Б. «Менің пірім – Интернет...» // «Айқын», 2006ж., 30 тамыз.
20) Г. Почепцов «Коммуникативные технологии двадцатого века», Москва - 1999.
21) Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты, Алматы – 2002ж.
22) Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан», Қазақстан халқына жолдауы, 2010.
23) Қаппасова Қ. «Нығмет Нұрмақов – аса ірі мемлекет және қоғам қайраткері» оқу құралы, Қарағанды – 2005ж.
23) «Информационная технология», электронное издание. СТ РК. Алматы – 2004.
24) «Информатика и образование», 2004, №12
25. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030», Алматы – 1998ж.
26) Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсанындағы №508 Заңы.
27) Д.С. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999ж.
28) Қ.Жұмалиев «Стиль өнер ерекшелігі», Алматы – 1966ж.
29) Б.Момынова «Газет лексикасы», Алматы – 2003ж.
30) Ғ. Солтанбекова «Язык, перевод и современные технологии обучения языкам», Алматы – 2002.
31) Русско-казахский словарь. I-том. А: 2007.
32) Жәпек М. «Интернет – журналистиканың жаңа мүмкіндіктері: блогтар, олардың сипаттамасы, мақмұны мен түрлері» // ҚарМУ хабаршысы, филология сериясы, 2009ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Журналистика факультеті
Телерадиожурналистика кафедрасы
ДИССЕРТАЦИЯЛЫҚ ЖҰМЫС
«Интернет журналистиканың ақпараттық және коммуникациялық маңызы»
Орындаған: ... ... ... ... ... ... ... жіберілді _________________ А.Бейсенқұлов
МАЗМҰНЫ
Кіріспе ……………………………………………………...……….……..............3
I тарау
Интернет журналистиканың даму ... және ... ... ... ... ... ... даму кезеңдері мен ... ... ... ... ... түрі ... Интернет-журналистиканың
ерекшеліктері
2.1.Ақпараттың Интернет ... ... ... ... ... ... қырлары және оның ақпараттық ортадағы маңызы
3.1.Жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... ... және
басқалар....................................................................
..............................................67
3.3.Ақпарат ... мен ... ... – өмір ... Ол ... сипаттап қана қоймай, онда болып
жатқан іс-әрекеттер жөнінде ой тастайды, қоғамға жол сілтейді, бағыт-бағдар
алуға ... ... ... журналистика маңызды қоғамдық-саяси рөл
атқарып, ... ... ... туғызып, шындықты ашып береді.
Журналистік қызмет халықтың ... ... ... ... ... ... отырады. Журналист бұл салада ... ... ... ... ... ... ... өз еңбегімен белсене
араласады.
Журналистика – ... ... ... ... ... ... қамын ойлайтын, соның қажетін қарастыратын сала. Қандай мәселені
көтермесін, журналистика соның бәрін халықтық тұрғыда қозғауға, ... ... күш ... ... ... жағында болып, халықтық позиция
ұстайды.
Бүгінгі қоғамдағы ... ... ... ... парызы –
бұқараның санасын билеу, оларға уақыт кезеңдерінің міндеттерін жан-жақты
түсіндіру, жас ұрпақты тәрбиелеу тағы ... ... ... ... міндеттерді бойларына сіңіру болуға тиіс. Осы ... ... ... ... ... коммуникация
құралдарының ішінде болжам бойынша жетекші ... ие ...... ... ... мен ... ... жаңа бұқаралық ақпарат құралының түрі – интернет-БАҚ немесе
интернет-журналистика дүниеге келді. Оның ... ... ... ... Ол – интернеттің ақпаратты тарату оперативтілігі мен
интерактивтілігі еді. Сондықтан көптеген ... ... жаңа ... құралын зерттеу нысаны ретінде таңдауда. Интернет-БАҚ-тың алғашқы
нұсқасы 1987 жылы ... ... ... «The San Jose Mercury News» газеті
тұңғыш рет көпшілік ... ... ... ... ... ... ... күнделікті басылымдардың таралымы жарты жылда, 2009 ... ... ... 2010 жылғы наурыз айына дейінгі аралықта 2,5%, ал
апталық (жексенбілік) газеттердің таралымы 3,1% ... ... ... ... қарқынды түрде даму үстінде. Сауалнаманы Американың газет
қауымдастығы (Newspaper Association of America, NAA) 770 ... ... ... бойынша жүргізген болатын. Қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ішінде 56
миллионға жетіп, интернетке кіретін адамдардың 37 пайызын құраған.
Ал Қазақстанда әзірге 3 мыңға таяу интернет сайттары тіркеліп ... 20-25 ... БАҚ ... ... ... ... – әр ... Оның ішінде банк те бар, сауда нүктелері де бар, ішінара жекелеген
адамдардың сайттары да ... Ал ... ... ... ... дамып
келе жатыр десек те, кей сәттері әжептәуір үміт ... ... ... ... ... – бүкіләлемдік желідегі түрлі сайттар
тарапынан аудитория назарына ұсынылып отырған ақпараттарды жаңа ... ... түрі ... ... ... бойынша жатқызуға
болатындығын теориялық тұрғыдан қарастыру болып табылады.
Тақырыптың өзектілігі – 2006-2009 жылдарға есептелген ... ... ... ... ... ... ... отандық БАҚ-тардың бәсекеге қабілеттілігін дамытудың бірден-
бір ... ... БАҚ ... ... деп ... Сондықтан, отандық
интернет–БАҚ-тың санымен қатар сапасын арттыру кезек күттірмейтін мәселе.
Зерттеу барысында интернет–БАҚ-ты теориялық ... ... ... ... ғалымдарының еңбектеріне ... ... ... ... ... ... ... пайдаландық.
Магистрлік диссертация жұмысының құрылымы – алдымен интернет тарихына
тоқталамыз. Интернеттегі ... БАҚ деп ... ... ... ... қарастырылып, тиісінше ... ... ... даму ... мен болашағы туралы сөз қозғамас
бұрын, әуелі өткен ғасыр соңының ... ... ... мағлұмат бере
кеткен жөн. «Интернет дегеніміз, – дейді осы сала мамандары, – компьютерлік
желілердің бүкіл әлемдік топтастырылымының кооперативтік ... ... ... ... ... ... ә ... кез келгеннің түсіне
қоюы қиын. Ойды қарапайымдау етіп ... өз ... ... ... ... адам ... кез келген нүктесінде тұрған келесі
компьютерде сақтаулы тұрған ақпаратқа оңай қол жеткізе ... Бұл ... ... ... тәртіпке негізделген. Әрбір пайдаланушы интернетке
қол жеткізу үшін бірлескен ... ... ... ... ... ... ... және басқа да компьютерлік
желілердің мұндай жиынтығы бір-бірімен түрлі мәлімет тарату арналары арқылы
байланыстырылған. Дәлірек айтсақ, ... ... ... ... ... ... ... «гейт» деп аталып жүрген трансмұхиттық
талшықты-оптикалық желілер мен ... ... ... ... ... мұндай жүйелер арқылы бүкіл Жер шарын қамтитын біртұтас
жаһандық желі құрылады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, қазіргі таңда
интернет ... ... ... түгел қамтып, оның қызметін 500 миллионнан
астам адам пайдалануда. Бұл ... ай ... 7-10 ... өсіп ... ... қоғамның негізін қалаушы сипаттамаларының бірі оның
ғаламдық ... ... ... Жаңа ... ... ... ... ақпарат тарату және алмасу тәсілдері мен әдістері
жаңартылады, уақыт үнемделеді, ұлттық шекаралар мен кедергілер ... ... ... ... сауда, қаржы, адамзат өмірінің
басқа салаларының құрылымы түбірімен ... ... ... ... ... интенсивті гомогенизациясы, мәдениет пен мәдени
моделдердің әмбебаптығы (ықшамдау) байқалынады, динамизмі ... ... ... [2].
Қазіргі әлемдік даму кезеңінде ғаламдық ақпараттық ... ... ... ... ... ең көлемді және жаппай жайылған
сегменті болып табылады. Сонымен бірге, уақыт өте, ... ... ... ... алу және ... сондай-ақ жаппай
пайдаланушылардың коммуникациясы үшін ең қол жетерлік құралы болғаны айдан
анық.
Қазіргі уақытта Интернеттің ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдарға мыналар жатады:
1) The Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (бұдан әрі
- ICANN) - ... ... ... бөлу, домендік
атаулардың жүйесін әкімшілеу (Domain Name System, DNS), түбірлік ... Server System) деп ... ... ... ... әкімшілеу және
қолдау үшін құрылған коммерциялық емес ... ... ... ... бөлу ... ... ұйым (бұдан
әрі - IANA, The Internet Assigned Numbers ... ... ... ... ... ... әрі - RIPE NCC) -
тіркеушілер үшін ... ... және ... қамтамасыз етеді. RIPE
NCC тіркеушілер үшін ІР-адрестерді бөлу мен тіркеуді ... ... ... ... ... ... Интернеттің ғаламдық ресурстарын әділетті
бөлуге кепілдеме бере отырып, Еуропа, Таяу ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді;
4) The Internet Engineering Task Force (бұдан әрі - IETF) - Интернет
сәулетін дамыту және қолданыстағы ... ... ... етуінің
біріктірілген міндеттерін дамытуға жұмыс ... ... ... ... ... және зерттеушілердің халықаралық
ашық бірлестігі болып табылады;
5) ... ... жеке ... ... (бұдан әрі - ДЗЖҰ).
Жоғарғы деңгейдегі домендер (бұдан әрі - TLD, Top Level Domain) екі үлкен
бөлікке ... ... - ... ... ... (generic ... gTLD) және ... - ұлттық екі әріпті домендер (country code TLD
немесе ccTLD). ... ... ... COM, NET, ORG, INFO, BIZ,
MUSEUM, NAME, AERO, COOP, PRO, INT, GOV және ... да ... ... ... ISO 3166-1 ... ... сәйкес елдер мен
аумақтардың екі әріпті кодтар саны бойынша ұлттық домендер - 250 (RU ... ... DE - ... ... UK - ... ... ... домендерді
басқару бойынша өкілеттік елдердің интернет-қауымдастықтарының келісімдері
бойынша IANA ұйымымен беріледі.
Ұлттық домендерді ... ... ... ... ... ... ... домендердің операторлар ... ... ... ... ... ... дайындауға елдің
интернет-қауымдастығының қатысуы: ... ... ... қоғамдық (кейде үкіметтік) ұйымдар; екіншіден, домендік
атауларды тіркеуде операторлар қатысуының коммерциялық кестелерін дайындау;
үшіншіден, ... ... ашық ... ... ... ... ... Интернеттегі қызметі құқықтық проблемалардың
тұтас сериясын ... Олар ... ... ... және оның ... ... (рұқсат етілген, реттелмеген,
заңсыз); авторлық және аралас құқықтардың ... ... ... ... ... жүйелер, құнды қағаздар,
электрондық банктер, ... ... ... ... жеке және мемлекеттік мүдделердің ақпараттық қауіпсіздігіне
бөлінеді.
Интернет желісін құру және ... ... ... ... 80 ... ... бастап Еуропа және АҚШ-та (және бірқатар басқа
да шет елдерде) басталған.
Қазіргі уақытта Интернет желісі қарым-қатынастарын құқықтық реттеудің
бірнеше деңгейі ... ... ... ... одақ және ТМД шеңберінде);
3) ұлттық.
Осы деңгейлердің әрқайсысында өкілетті заң шығарушы қарастырып отырған
құқықтық қарым-қатынастар саласын реттеуге ... ... ... ... ... құқықтық
қарым-қатынастарды халықаралық құқықтық реттеу, қолданыстағы ережелер мен
әдеттегіліктерді ... ... ... ... ЕО ... сондай-ақ БҰҰ шеңберіндегі
(УНИДРУА жеке құқықты біріздендіру ... ... ... ... Жеке меншік Ұйымы (ДЗЖҰ), Халықаралық сауда
палатасы ... БҰҰ ... ... ... ... ... ... ықпал ету БҰҰ Орталығымен жүргізіледі.
ТСР/ІР желі хаттамаларының ыңғайсыз цифрлық адрестерінің жеңіл есте
қалатын әріптік сөз тіркестеріне ... ... ... домен атаулары
жүйесінің пайда болуы, интернеттің белсенді түрде коммерциализациялануы мен
әйгілі болуы ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне ұқсас - тауар белгілері, фирманың атаулары бойынша
материалдық емес актив белгілерін иеленді. Мазмұнында домендік атауы ғана
берілген ... ... жиі ... ... ... интернет-жобалар
жүзеге асырылып жатыр, олар үшін домен ... ... ... ... ... ... тұтынушылар доменді электрондық бизнес
субъектісінің қандай да бір ... ... ... ... ... ... ресурстар желісінің, ақпараттық-телекоммуникациялар
жүйесі мен желісінің, ұйым мен азаматтардың ақпаратпен ... ... ... ... мен ... ... негізінде жұмыс
істейтін, оларды жүргізу және пайдалану технологияларының, сондай-ақ
олардың ... ... ... жиынтығынан тұрады.
Осылайша, Қазнет бірыңғай ақпараттық кеңістігі мынадай ... ... ... Қазнеттегі ақпаратты, деректерді, мәліметтерді және білім беруді
құрайтын ақпараттық желілік ресурстар;
2) бірыңғай ақпараттық ... ... ... ... ... ... және беру бөлігінде) жұмыс істеуі мен дамытуды қамтамасыз
ететін ұйымдық құрылымдардан ... және ... ... ... ... пайдаланумен, олардың ақпараттық
ресурстарға қол жеткізуін қамтамасыз ететін азаматтар мен ұйымдардың ... ... ... тұратын ақпараттық инфрақұрылым;
3) Қазнетті қалыптастыруға және дамытуға қатысушылар арасындағы өзара
қарым-қатынасы мен ... ... ... ... және ақпарат құжаттары.
Қазнетті дамыту және реттеу объектілеріне мыналарды жатқызуға болады:
1) ... және ... ... ... ... ресурстар,
коммерциялық құпияны құрайтын мәліметтер, құпиялы ... ... ... ... ... ресурстар;
2) жеке және заңды тұлғалардың мемлекеттік ақпараттарды алу, тарату
және пайдалану ... ... ... пен ... меншікті қорғау;
3) Интернет ғаламдық желіде таратылатын ақпаратқа негізделген қоғамдық
сананы (көзқарастар, саяси көзқарастар, моральдық және этикалық құндылықтар
және басқалар) қалыптастыру жүйесі;
4) көп ... ... ... ету мен ... тәуелді болып
келетін саяси шешімдерді қабылдау үдерісіне әсер ету ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік-экономикалық аспектілерімен ақпараттау жүйесі;
6) Интернет желісінде орналасқан бұқаралық ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың қатысу жүйесі;
7) мәлімет беру ... ... ... ... және ... ... оның ішінде арнайы мақсаттағы, сондай-
ақ спутниктік байланыс жүйесі;
8) электрондық сауда ... - ... ... ... және
қызметтермен сауда-саттық.
Желілік ақпарат ресурстар – веб-сайттары ... ... ... ... Қазнеттің ресми тарихы 1994 жылғы 19 қыркүйектен басталады.
Бұл күні IANA дерекқорында жоғарғы деңгейдегі KZ домені тіркелді. Ал ... ... ... ... ... ... - Kazakh ... & White Pages (қазір жұмыс істемейтін) каталогы ... 1997 ... ... ... ... ең танымал қазақстандық веб-ресурстар
рубрикаторы каталогының - "Весь WWW Казахстан" ... ... ... ... мынадай түрлерін:
1) KZ домен аймағындағы дербес интернет-ресурстарды;
2) қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан аудиториясына бағытталған шетелдік ресурстарды;
4) басқа домен аймағында орналасқан қазақстандық ... ... ... КZ ... ... ... әкімшілендіру, Қазақстан
Республикасының Ақпараттандыру және байланыс агенттігінің төрағасы міндетін
атқарушының 2005 жылғы 5 сәуірдегі № 88-б бұйрығымен бекітілген «Интернет
желісі ... ... ... кеңістігін бөлу ережесіне» сәйкес
жүргізіледі.
Қазақстанда үш деңгейдегі - ... ... ... және ... ... ... бөлу ... (Shared Registry System - SRS) қолданылады.
KZ доменін басқару және реттеумен екі ұйым ... ... ... техникалық жағынан жұмыс істеуіне жауапты Қазақ желілік ақпарат
орталығы және де-юре - құрамында ... ... ... және ... ... ... Қазақстандық ІТ-компаниясының
қауымдастығы. Қазіргі уақытта ... ... ... KZ ... істеп тұрған тіркеуші" мәртебесі бар 9 компания тіркелді.
SPS-ті пайдалана отырып, домен атауларын тіркеу ... бар ... ... көрсететін моделіне қарамастан, тұтынушыларға тұрақты
және үздіксіз қызметтерді ұсыну ... ... ... ... ... ... аккредитациялау рәсімі домен
атауларын тұтынушыларға тіркеу және қолдау бойынша ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық ресурстар туралы мәліметтерді жүйелеу, сондай-
ақ жеке және заңды тұлғаларды мәліметтермен хабардар ету және мемлекеттік
органдарды ... ... ету ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2007 жылғы 21 ... № 1124 ... ... ... мен ... ... мемлекеттік тіркелімін және
депозитарийді жүргізу ережесі бекітілді.
Қазнет желісі ресурстарын контентпен толықтыру бірінші кезектегі және
басым роль атқарады. Кез келген ... ... оған қол ... ... оны құрушылар мен иелері қамтамасыз етеді. Интернеттегі
желілік ... ... ... ... ... үшін
құрылатынын, өмір сүретінін түсіну маңызды сәт. Қазнет те жүйелік құрылым
құру үдерісі оған ... яғни ... ... ... ... ... ... Қазақстандық контентті бүгінгі
ресурстарын ... және ... деп ... болады. Контенттің
"дамымағаны" ресурсты контентті құру және қалыптастыруға ... ... ... жоқтығымен, ал контенттің "әлсіздігі" ресурстағы ... ... және ... ... ... негізделген.
Ресурс контенті және оның маңыздылығы Google, Yahoo, MSN және кириллица
әрпіндегі Yandex, Rambler және т.б. ... ... ... ... және ... ... ... түсіну қажет.
Қазақстандық ресурстардың мазмұнды бөлігі стихиялық түрде қалыптасады,
ақпаратты таратушылардың мүдделері мен торабына сәйкес құқықтық, моральды-
этикалық және ... ... мен ... ... ... контенттерді дамыту маңыздылығы оның көп тілділігі. 2006
ж. Miniwatts Marketing Group компаниясы жүйеде ... ... ... жариялады, онда орыс тілі 10 орын алды. 2006 жылғы 30 маусымдағы
мәліметтер ... орыс ... ... ... ... 2,3 % құрайды. Жүйе ресурстарындағы орыс тілінің ... оның ... ... ... - ... ... ... өсуі бойынша (664,5%). Miniwatts Marketing орыс тілді веб-
пайдаланушыларға 23,7 млн., ал орыс тілді ортаға ... өту ... % деп ... ... ... ... ағылшын тілі (30 %, 1,12
млрд. пайдаланушылар), екінші орында - ... тілі (13,8 %, 1,34 ... ... ... - ... тілі (8,3 %, 128 ... Көптеген интернетті пайдаланушылар екі немесе одан да көп
тілдерді меңгергенін атап ... жөн. ... ... контентінің дамуы
болашақта перспективті және дамуы үшін жоғарғы әлеуетке ... ... ... пайдалану өте төмен деңгейде қалып отыр.
Олар бұрын қазақ тілін кодтау және тану проблемасы ... ... ... жоқ. ... ... жоқ, білім мен ғылым жүйесінің ресурстары
әлсіз дамыған, Қазнеттің мультимедиялық контенті оны тек мобильді пайдалану
бөлігінде пайдаланады. Осы ... ... ... ... билік
органдарына, күнделікті тұрмыста пайдалануға арналған сөздік, және глосарий
терминдердің ресми жүйелік ресурсы жоқ. 2002 жылы ... ... ... ... республикалық орталығы сайты (www.kazakhtili.kz)
бүгінгі күні жоқ. ... ... ... және сақтаудың жалғыз ақпараттық
ағартушы портал "Lyakhov.KZ - Қазнеттің үлкен энциклопедиясы - Александр
Ляховтың жеке жобасы ... ... ... ... ... ... ақпараттық сұраныс қалыптаспаған
немесе дәстүрлі сұраныстарды ... ... ролі ... ... ... ... ... халқының көпшілігі үшін күнделікті
өмірдің бөлігі болмай отыр. Қазнеттің контентті дамыту ... ғана ... ... қолданушыларға арналуы керек,
олардың өмірін жеңілдету және табысы үшін ақпараттық ресурстың ... ... ... ... ... бағыт стратегиясы
Қазнеттің ірі порталдар шеңберінде басталып отыр. Ол қолданушылар немесе
потенциалды қолданушылар қалыптасқан ... ... ... ... ресурс ретінде қарау көзқарасын қалыптастырумен байланысты.
Қазақстанның ақпараттық-коммуникациялық нарығы қосалқы және бірінші
провайдерлерді ұсынады. Бүгінгі күн қызметтің осы ... 391 ... бар, оның ... 2007 жылы 34 ... ... ... бөлігінің аудиториясы жылдан жылға өсуде,
бұған елдегі компьютерлер паркінің қарқынды өсуі және ... ... ... ... ... себепкер болып отыр.
2006 жылғы жүргізген зерттеулеріне сәйкес Қазақстан Республикасында
Интернет жүйесіне қолжетімдік арасында ең танымалы 8 ... ... ... ... (dial-up) қосылу, бұл туралы ҚР тұрғындарының
33,2 % хабардар. Екінші орында тасымалдығы ... ... ... ... ... ... ... қосылу тұр. Интернеттің осындай
қолжетімдігі туралы ҚР тұрғындарының 25,6 % хабардар. Ұялы ... ... ... ... хабардарлық ересек халықтың 18,7% үлесін құрайды.
Қазақстан халқының жартысы (53,1%) Интернетке кірудің жоғарғы ... ... атап ... жөн. 2007 ... қорытындысы бойынша
Интернет желісіне Қазақстандық мектептердің 7405 немесе 95% (барлық
мектептер саны - 7724) ... оның ... ... ... - 5785 немесе
94% (барлық ауылдық мектептер саны - 6095). ... ... ... ... 1 095 403 ... ... немесе 6% ғана Интернет желісіне
қолжетімділік қызметін пайдаланады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 ... 7 ...... ... ... ... телекоммуникация саласын
дамытудың 2006 - 2008 жылдарға арналған бағдарламасында Интернет желісіне
жаппай, кең жолақты қол ... ... ... қазақстандық
контентін дамыту, сондай-ақ Интернет қызметтеріне «Қазақтелеком» ... ... ... «Қазақтелеком» АҚ Интернет желісіне
коммутирланған қол жеткізу қызметтерінің және ... ... ... ... қызметтерінің (бір жалғы телемдерді қоспағанда) тарифтерді
төмендету жөнінде біршама іс-шаралар жүргізілді.
Ағымдағы жылға ресурстардың хостингі ... ... ... ... АҚ ... тарифтік жоспарлардың
құрылымын, яғни Қазнетті дамытуға және танымал етуге ықпал ... ... және ... ... жоспарланған.
«Nursat» АҚ Интернет желісінің ресурстарына сапалы ... ету үшін ... және ... ... ... ... пайдаланады. Жетекші ресейлік сервис-провайдерлері мен өзара
алмасу трафигінің ... ... ... ... ресейлік
ресурстарға тез жетуге мүмкіндік береді. Коммутацияланатын ... ... ... және ... ... ... ... қол
жеткізудің жылдамдығы 56 кбит/с (протокол V.90), Қазақстан бойынша роуминг
кіреді.
«Kazakhstan-Online» деректерін берудің ... ... ... 96 елді ... және 162 ... ... Желінің жалпы
өткізу қабілеттігі - секундына 698 мбит. «Kazakhstan-Online» желісіне ... АТМ - ... ... ... және АТМ - ... ... ... 1999 жылы қыркүйекте «Kazakhstan-Online» желісі
базасында «Интернет - аймағы» жобасы коммерциялық ... ... ... түрі ... ... ... ... коммутациялық
қолжетім мүмкіндігін ұсынады және ұтқыр және үйде пайдаланушыларға, сондай-
ақ ... жеке ... ... ... ... ... қалалық телефон желісінің арналары ... ... ... ... орнату арқылы жүзеге асырылады. «Интернет-
аймағы» жобасымен бірге 2000 жылы маусымда жалпы ... беру оқу ... жаңа жоба ... Бұл жоба ... ... ... және ... интернет-ресурстарына коммутациялық қол жеткізу
мүмкіндігін береді.
Қазіргі уақытта Интернеттің ғаламдық ақпараттық ... ... ... да ... мен пайдаланушылар саны) сапасы жағынан да
(көрсетілетін қызметтер спектрінің кеңеюі) ... өсуі ... ... ... ... өз ... бастапқы кезеңінде
тұр [3].
I тарау
Интернет журналистиканың даму сипаты және Қазақстанның ақпараттық
кеңістігі
Интернетті масс-медиа ретінде ... бола ма? ... бұл ... осы ... ... ... ... Бұқаралық
ақпарат құралдары – көпшілік аудиторияға бағытталған, жалпыға ... ... мен ... ... ... ... тарату
құралдары.
Бұқаралық ақпарат құралдарына:
– баспасөз, радио, телевидение;
– кинематограф, дыбыс және бейнежазбалар;
– бейнемәтін, жарнамалық роликтер мен хабарламалар;
... ... ... және өзге де ... ... үй ... ... сөздігінде масс-медиа ұғымына былайша анықтама
берілген: «Бұқаралық ақпарат ... – бұл ... ... ... ... ... ... мақсатын көздейтін коммуникация құралдары».
Қоғамды мазасыздандырмай тұра алмайтын тағы бір құбылыс – ол ақпарат
тасқынындағы қарама-қайшылық, ішкі ақпараттық потенциалдың сырттан ... ... ... ... ... ... экспанциясы Қазақстан
нарығынан анық көрінеді, серіктік телерадиохабарлар мен ... ... ... ... ... үлес ... өте аз.
Жаңа технологиядлардың пайда болуына орай бүгінгі БАҚ ... мен ... ... ... ... мен ... ... құралдар нарығы
қалыптасты;
– жаңа мамандар: ... ... ... баспагерлер,
режиссерлер, жарнама және басқа да БАҚ-қа ... ... ... ... ... көрсеткіштерге алып келді: ақпараттардың ұшқырлығы
артты, газет-журналдардың ұшқырлығымен қоса ... ... ... ... ... суреттер көп қолданыла бастады, жаңа ... ... ... ... ... байытылып, көркемдеу
стилі мен бағыттарының сан түрі қолданысқа енді;
– телерадиохабарларын даярлауда да жаңа технологиялар кең шығармашылық
мүмкіндіктерге жол ... ... ... жаңа формалары мен әдіс-тәсілдері өмірге
жолдама ... ... пен ... ... кең ... ... ... кеңітуге ықпал етті, ақпараттық желілік веб-сайттар ... ... ... ... қалыптасқан жағдайға талдау
жасай келіп, ақпараттық нарықта үш субъект ... ... ...... ...... ... (шығарушылар).
Міне, осы үшеуінің арақатынасы біркелкі деп айту қиын, ... ... ... ... ол қатынастардың тұрақтануы әр ... ... ... және ... ұйып тұруы да міндетті емес. Қазақстанның
ақпараттық нарығында динамикалық үрдістер, нарықтық ... ... ... өзі ... даму ... ... ... БАҚ болашағы да әлемдік факторларға байланысты.
Керісінше, ашық саясат ол ... ... ... ... ... ... ... БАҚ та өркениет болашағы үшін жауапкершіліктен
сырт қала алмайды. Яғни елімізде орын алып отырған ... тез ... ... ... басқа да әлеуметтік проблемаларды шешуге,
халықтың білімі мен мәдениетін көтеруге, басқа да рухани ... ... ... өмірге енгізуге ықпал
етіп, қоғамдық күш ретінде жауапкершілікті өзіне алғанда БАҚ-тың да беделі
өсіп, танымалдығы арта ... ... ... ... ... ... ... сети» журналы 2000 жылдың ... ... ... ... 1017 БАҚ ... жасаса, соның 851-і мерзімді
басылымдар: 695 газет, 156 журнал, қазақ тілінде 143 ... 31 ... 257 ... БАҚ бар: 37 ... 84 ... ... 36 ... мен студиялар және 9 ақпараттық агенттіктер
еңбек етеді» [4].
Қазақстан нарығында шетелдік, соның ... ... кез ... алуға кедергі жоқ, оның ... ... ... және серіктік жүйе бар. Ал Интернеттік технологиялар тіпті ... ... ... ... ... желі ақпарат
алмасудағы кедергілердің бәрін жойып, ашық ... ... ... ... ... қанағаттанғысыз әрі қымбат екеніне қарамастан
ересек қала тұрғындарының 9,5 ... ... ... хабардар.
Қазақстандық «Интернет и Я» журналында жарияланған мәліметтерге қарағанда,
2001 жылдың мамырына дейін 394000 адам ең кемі ... ... ... ... ... ... 2000 ... қарашадағы 200,9
мыңнан 6 айдан кейін 300,9 ... ... ... оны жиі ... ... қуантады. 6 айда аптасына 1 рет Интернетті шарлайтындардың
қатары 72 мыңнан 140,3 ... ... ал ... 3 ... ... ... ... әлемдік желіні пайдадланушылар саны 30,3 мыңнана 60,7 мың адамға
дейін ұлғайған. Бұл Қазақстандағы ересек қала ... 1,6 ... ... тағы бір қыры – ... ... ... ... және неғұрлым жан-жақты көздерді пайдаланып, әр түрлі
көзқарастарды салыстыра білген ... ғана ... ... ... Оған ... ... қатары газет-журналдар мен телерадиоарналар
ғана емес, Интернет пен қатар соңғы кезде жаңа ... ... ... ... ақпаратты жеткізудегі ұшқындыққа алып келді.
Мысалы, ... НТВ ... ... цифрлы байланыс арқылы күніне
біренше рет әлемнің кез келген түкпірінен тікелей эфирге ... ... ... етуде. Ақпарат беруде ... ұялы ... ... факс ... құралға айналды. Ал, Интернет өзінің «он-
лайн», яғни нақты уақытпен байланысу режимімен оны жаңа ... ... ... ... ... жасауының себептері ретінде
мына факторлар ... ... ... ... ... ... кез келген нүктесінде оқылады;
2) ақпараттың сан алуандығы, тақырыбы да, тереңдігі де, сапалығы да әр
түрлі мағлұматтар екендігі;
3) ақпаратты өзін іріктеп ... ... яғни ... ... сөйлесу, көру, ақпарат алмасу, не
пікірлесу мүмкіндігі;
5) мультимедиялық тасқын, яғни мәтін, сурет, бейне, саз бен ... ... ... ... ... зерттеуі мен рейтингі;
8) адресті ақпарат тарату мүмкіндігі;
9) өте қолайлы іздеу мен табу ... ... және ... ... ... ... жедел дерек алу мен таратудың
кең мүмкіндіктерін ашып қана қойған жоқ, сонымен бірге өзі де жаңа ...... ... ... ... ... уақытта біз бұқаралық
ақпарат құралдарының жаңа түрі – желілік медианың дүниеге келгендігінің
куәсі ... ... оның ... ... ... Интернет компьютерлік
желісі болып табылады. Жыл сайын әлемдегі желілік басылымдардың ... ... ... ... ... ... газет-журналдардың электронды
нұсқаларымен бірге, қағаз жүзінде жарық ... тек ... ... ... басылымдар бар. Телевизиялық және радиостанцияларда
Интернет беттерін ашып, ... ... ... ... ... және ... ... пайда болуда», – дейді американдық
Рэнди Рэддик, Эллииот Кинг.
БАҚ эволюциясын озық үлгідегі технологиялық құралдармен ... жөн. ... ... арқасында ақпараттыаң қуаты бұрынғыдан
да арта түскен.
Әлемдік өркениет өрісі осындай – ... ... ... мүддесіне қызмет етуі тиіс. Қазіргі заманғы
журналистиканың адамзат ... үшін ... ... ... ... ... ... күштерді біріктіретін ортаға, ізгілікті
тарататын құралға айналуы үшін ... ... ... өте ... ... – аудиторияға бағышталған қоғамдық көтеретін жүгі ... ... ... ... ... бойы ... рет жаңарып
отыратын журналист еңбегінің өнімі (жаңалықтар, мақалалар т.б.) болып
табылатын ірі ... ... ... ... беретін сайттарды
интернеттегі БАҚ деп қарастырылуы тиіс. Кез келген сайт БАҚ ... ... ... мүмкін.
Шығарылым жиілігінің орнына ақпаратты жаңарту жиілігін есептеу қажет.
Сонымен қатар, сайтты БАҚ-тың бірі деп ... үшін ... ... ... ... жаңарту жиілігін анықтау қажет. Тираж деген ұғымның орнына бірлікті
енгізген қолайлы. Интернеттегі бірлік – күнделікті сайттағы ... ... ... саны. Тұрақты атау – сайттың мекен-жайы.
Мәселен, «Айқын» деп газет-журнал сататын дүңгіршектен басылымды сатып ... ... ... ... Ал ... БАҚ үшін оның ... ... шарт. Браузер жолында теретініміз де сайт атауы емес пе? ... ... ... үшін ... ... ... ... ме соған назар
аудару керек. Әйтпесе, желідегі кез келген ... ... ... ... ... БАҚ деп ... да ықтимал. Интернет-
сайттарды БАҚ деп санау үшін БАҚ туралы заңға «тираж», ... ... ... ... ... ... табу қажет. Желі – толығымен
БАҚ емес. Желі – ... БАҚ ... өмір ... орта. Интернет – ақпаратты
тарату арнасы, яғни интернет – бұқаралық ... ... ... ... саласының дамуы жөнінен ТМД елдерінде
алда келеді. Ресей мамандарының іс ... ... ... ... ... ... Қазақстан Үкіметіне ұсынуы – осыдан. Бір
қызығы, отандық мамандар компьютер ... ... ... ... ІТ ... ... ... тіліне
аударып қойыпты.
Халықаралық IDC-тің (Халықаралық мәлімет корпорациясы) зерттеулері
бойынша, Қазақстан Орта Азия елдері ішінде ... ... ... алда ... 2005 жылы ғана ... ІТ (Ақпараттық
технология) нарығы 36,1 пайыз ... 2000 ... ... ... бірге дамып келе жатқан ақпараттық технология саласына билік
тарапынан да үлкен ... ... Өз ... ... ... ... алып ... шетелдік мамандар жақын арада бұл саланың
дамуында кедергілер болады деп ойламайды. Қазақстанның ТМД ... бірі ... ... ... ... ... қолға алуы да
программалаушылардың үмітін үкілеп отыр. Кеңес Одағы ... ... ... ... ... ... орыс программалаушыларын азуын
айға білеген АҚШ бірден-бір бәсекелес деп танитын. Ресей Федерация ... ... ... орыс ... жаңа ... ... ... ақпараттық технология нарығының кенже дамуынан ресейлік
компаниялар алыс-жақын шетелге «жорыққа» шықты. Қазір орыс ... ... ... Қазақстанда ақпараттық технология ... ... ... ... ... ... деп ... билік
қана емес, жекелеген қаржылық топтар: мұнай компаниялары, банк саласы үлкен
қызығушылық танытуда. Себебі, қаржы секторындағы ... ... ... ... ... ... ... жаңа заман менеджментіне
бейімделуге мәжбүр. Бұл күнде ресейлік компьютер бағдарламалары лизинг
саласында, ақпаратты ... ... ... ... ... және ... ... жүйесіне сәтті енгізілді. Ғарышқа ... ... ... енді ... ... да ... деп ... Бұның барлығы – ақпараттандырудағы жаңашылдықтармен
әрбір қазақ бетпе-бет кездеседі ... сөз. Осы ... ... ... орап ... ресейліктер қазақ электронды
нарығында өз экспансиясын бастап кетті деуге ... ... бар. ... рет ... ... айналымы және ақпараттық басқаруға арналған
Docflow 2007 деген атпен көрме-конференция өткізуге де ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың
өнімдерінен гөрі, ресейлік өнімнің көп екендігі стендтердің көптігінен-ақ
байқалды. Шетелдіктерге ұсынар төл өнімдеріміз аз болса, ІТ нарық тек ... ... ... ... ... ой ... ... желідегі нұсқаларын, дәлірек айтсақ, интернет – ... онда ... және ... ... тағы бір саласы ретінде «интернет-журналистика» ұғымы пайда
болады. Жалпы журналистика – ... ... ... ... жинау, сараптау және бұқаралық коммуникация құралдары арқылы
(баспасөз, ... ... кино т.б.) ... ... ... ... бірден-бір пішін болып табылады. Ақпарат аудитория
үшін ағымдағы мәселелер, орын алып отырған ... ... ... ... ... ... қоғамның экономикалық, әлеуметтік-
саяси, рухани-идеологиялық өміріне бағыт-бағдар беретіндей қоғамдық пікір
мен көзқарас тудыруы қажет. ... ... ... былайша
анықтама беруге болар: Интернет-журналистика – ... ... ... ... және ... коммуникация құралдарының бірі
интернет арқылы мерзімді тарату болып табылатын қоғамдық қызмет түрі.
Баспа станогын ... ... ... мәтіндер қолмен көшіріліп отырды.
Әрине, қателер жібермей көшіру де мүмкін емес еді. Түпнұсқадан ... ... ... алды. Баспа станогын ойлап тапқан Гутенберг матрица арқылы
көшірмені жасауға кететін уақытты ... ... – осы ... келесі
қадам. Желі жадындағы ақпарат – ... емес ... ... ... ... ... ... жолындағы құжат – сервердегі сұраным
арқылы іздеген HTLM-құжаттың өзі ... ... ... ... жіберілген оның көшірмесі. Баспадан негізгі артықшылығы ... ... ... көбейту, яғни тиражы біріншіден, тұтынушының
сұранымы арқылы жүзеге асады, екіншіден, жаңа көшірмені тіркеуді ... ... ... ... ... ... байттардың
жиынтығы мәтін, графика немесе дыбыс, бейне ... ... таба ... ... ... ... ... туады.
Бұл не береді:
– ақпаратты таратудың ... ... ... яғни ақпараттарды
орналастырудағы көмекші құралдардың бағасы салыстырмалы ... ... ... ақпарат, дәлірек айтсақ матрица арнайы құрылғыны талап
етпейді (телебағдарламаларды дайындаудағы қажет құрылғылармен салыстырғанда
компьютерді арнайы ... ... ... ақпараттың тиражына қатысты мәселе, сондай-ақ артық экземплярдың
мүлдем болмауы. Газет-журналдарда аудиторияның ... ... ... ... Демек, шығын пропорционалды түрде артады. Ал,
желіде тираж тұтынушының қалауына байланысты. Жалпы интернетте құжат тиражы
ұғымы мүлдем жоқ. Құжат бір ... ... тек ... ... ... ... өңдеу ұтымдылығы. Құжат электронды нұсқада болғандықтан,
ақпарат таратушыларға да, тұтынушыларға да ақпаратты өңдеуге қолайлы.
– көлемнің шексіздігі. ... ... ... ... ... Ал, ... ... көлемі қоғамдағы өзгерістерге байланысты
(төтенше жағдайлар, қақтығыстар т.б.) ... ... ... ... шамадан тыс көбейіп кетеді. Оларды қысқарту қажет болады немесе
нөмірден мүлдем алып тастайды. Керісінше болуы да ... ... ... ... тапшылығынан эфир уақыты мен ... ... ... ... ... ... ... газет-журналдардың
көлеміне тәуелді емес. Бұл желілік журналисттің тәуелсіздігі ... ... ... орналастырып, көпшілік назарына ұсынады.
– территория таңдамайды, яғни ... ... ... ... ... ... таратып әуреленбейді. Кез келген
интернет-сайтқа кез келген интернет бар ... ... кіре ... ... Маклюэннің «жаһандық ауыл» идеясын еске түсіреді.
Интернет ғалымдардың бірігіп зерттеулер жүргізу құралы ретінде
пайдаланылды, яғни ... ... ... жұмыс істеу мақсатымен іске
қосылды. Интернет – орталықтандырылмаған, ... ... ... ... ... тең.
– ақпарат нарығындағы еркіндік, ақпарат таратудағы ... Әр ... ... өз ... ... ... Бұл үшін ... форматқа ауыстырып, құжатты кез келген сайтқа орналастырады.
Мыңдаған серверлер тегін орналастыруға орын береді. Сөз жүзінде сіздің web-
бетінізді желідегі барлық ... оқи ... ал іс ... тек ... ғана ... ...... тарату құралдарының артықшылықтарын пайдалану
мәселен, дыбыс, бейне, фотосуреттер т.б. ... ... ... ... ... құралының ерекшелігі. Баспасөз құралдарында – мәтін мен
графикалық ақпарат, телевидениеде – бейнеқатар мен ... ...... негізгі ерекшелігі мультимедиалық орта болып табылады. Желіде
мәтіннен бейнеге дейінгі медианың жиынтығын ... ... өзге ... ... ... ... ол мәселен телевидениені алмастырады деген сөз емес. Біріншіден,
телевизиялық ... ... ... ... ... ... интернеттен телевидениенің баламасын іздеп, әуре-сарсаңға
түсудің қажеті жоқ. ... ... ... кез келген жиынтығын
пайдаланғанменен де, интернеттің негізгі функциясына кірмейді. ... ...... ал ... ... қосымша бөлшектері
(гипермедиа) болып табылады.
– интернетте өзге масс-медианың ... ... ... сайт – бұл гипермәтіндік құжаттардың жиынтығы ғана емес.
Сервердегі бағдарламалық қамтамасыз ету ... ... ... сайтқа әсер етуін жүзеге асыруға болады, яғни сайт интерактивті
болады. Интерактивтілік тұтынушының ақпарат ретін өзгертумен ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
барлық тұтынушылар форумдарда, «қонақ кітапшаларында» өз пікірлерін білдіре
алады. Бұл теориялық әдебиеттерде автоматтылық (автоматизация) деп ... ... ... ... БАҚ қол жеткізе алмай жүрген
оқырмандармен байланыс ... ... ... Автоматизация
тұтынушыларға веб-қызметкерлер сервис деп атайтын бірнеше қызмет түрлерін
ұсынады: сайттағы іздеу шаралары, ... ... ... ... ... қаржы бағамына дейін, ауа-райы жөніндегі және өзге де
ақпараттар.
Бұқаралық ақпарат құралдарын нақты ... ... ... ... ... ... (ТВ, ... және кешігіп (баспасөз) жұмыс істейтін
деп бөліп қарастыруға болады. Алғашқылары оперативтілігімен ұтады, оқиға
мен оның ... ... ... ... ... ... ... өтуі мүмкін
(тікелей эфир), ал соңғылары оқырман тарапынан ... ... ... «көмекке» келе алады. Интернет қос режимда жұмыс істейді: ... ... (live) ... ... ... ... ... орналастырған сәтте ақпарат бірден мұрағатқа енгізіледі. Нақты уақыт
режимі – бұл ... ... ... ... ... деп ... ағымдағы медиа
(streamingmedia). Ағымдағы медиа оқиғаны болған уақытында ... ол ... ... ... ... түседі. Нақты уақыт режимі желіде
техникалық жағынан кедергілер ... ... ... ... де бос ... ... ... жұмыс істейді. Егер
ақпарат қабылдаушы (көрермен) ақпарат таратушы оның сүйікті бағдарламасын
эфирге жіберген уақытта телевизорды ... ... ол сол ... ... Баспасөз құралдары «біреуі бос емес – басқасы бос» принципі
бойынша жұмыс істейді. ... ... ... ... ... редакция
бос емес, ал өнім дайын болған жағдайда ... бос ... ... ... бос емес – ... бос» ... ... жұмыс істейді: тұтынушы
сайттан құжатқа сұрау салады, яғни ... бос ... ... ... ... ... бос ... Интернет баспасөз құралдары сияқты
«біреуі бос емес – ... бос» ... ... ... ... де,
баспасөз құралдарынан оперативтілігімен ұтады. Баспасөз құралдарында
мақала дайын болғанмен, ... ... ... ... тура келеді, ал
күнделікті газет болса, ... ... ... ... ... телевидение де оперативті. Интернетте жаңалық бірден көрініс
табады. Ірі жаңалық сайттарында (CNN.com) күніне бірнеше рет ... жылы ... ... ... ... 2008» ... конференция болып өттi. ТМД-да тұңғыш рет өткiзiлiп отырған бұл
конференцияның мақсаты – ақпараттық технологиялардың соңғы ... ... ... ... халықтың қолын жеткiзудiң оңай жолдарын
қарастыру, интернет ... ... және осы ... ... ... жүрген
үкiметтiк емес ұйымдар мен билiк арасындағы ашық диалогты қолдау. Сондай-
ақ, халықаралық деп үкiлеген ... ... ... ... Олар ... ... желiсiнiң тарауы жайында сөз қозғай
отырып, өз тәжiрибелерiмен бөлiстi [5].
Алғашқы ... ... ... және ... деп ... ... ... Қазақстандағы интернет жүйесi толығымен билiктiң жұмса
жұдырығында, ашса алақанында көрiнедi. Демек, бiздегi заңдық-нормативтiк
құжаттар бойынша, интернеттегi ... ... ... ... ... блогтар БАҚ ретiнде тiркелмесе де, оны жүргiзушi әрбiр адам
заңдық шеңберден шықпауы қажет. ... бұл ... ... ... ... ... ... жауапқа тартылады екен. ... дәл ... көз жұма ... ... айтады. Яғни,
интернеттi пайдаланушылардың бiр бөлiгi — осы блоггерлер екендiгiнде дау
жоқ. Және олар ... ... ... ... дамуына зор үлес қосып
келе жатқаны да ... ... ... ... жазба билiктiң цензурасына
iлiгетiн болса, онсыз да қалт-құлт етiп ... сөз ... тағы ... ... дей ... ... есеп бойынша, Қазақстанның интернет
кеңiстiгiнде 4500-5000-дай сайт жұмыс iстейдi екен. Ақпараттандыру және
байланыс ... ... ... ... Дүрмағамбетовтың айтуына
қарағанда, олардың тек 2-5 пайызы ғана қазақ ... ... ... заң ... ... жасалынып жатқан әрбiр мекеменiң сайтының
мiндеттi ... ... ... болуға тиiс. Бiрақ, соған ... ... ... үлес ... сын ... ... «Қазақтелеком» АҚ-ның бас коммерциялық директоры Асқар
Есiркегенов, Ақпараттандыру және байланыс ... ... ... ... пен ... Дүрмағамбетовтар қатысты. Бiздiңше,
бұл адамдарды ресми билiктiң өкiлдерi ретiнде қабылдауға болатын-сынды.
Алайда, олардың арасында мемлекеттiк тiлдегi ... ... ... ... тек Ерлан Дүрмағамбетов мырза ғана ... ... бiрi ... «қазақ интернетi» деген тiркестi айтып
қалып едi, залдағылар оны «қазақстандық» деп ... ... ... осы. Қоғам әлi күнге дейiн қазақтық құндылықтарға ... ... ... ... ... деген тiркес
жасырын тұратын сынды. Сол себептi де «қазақ» этнонимiн өзге ... ... ... ... ... ... өзi ... бiз оған әлi жатырқай қараймыз.
Сонымен, Қазақстан билiгi интернет аудиториясын ... күш ... ... ... ... ... есепке жүгiнсек, елдегi
халықтың тек ... ғана ... ... бар және ... ... ... Ал, Асқар Бишигаев Ақпараттандыру және ... ... ... жасалғандығын айтады.
Ал Ерлан Дүрмағамбетов аталған агенттiкте 2006 жылдың қазан айында
бекiтiлген «Ақпараттық теңсiздiктi ... ... ... ... ... Оның ... мақсаты - халықтың интернеттегi сауаттылығын
арттыру. Осы бағдарлама бойынша, 2009 жылы ... ... ... қамтамасыз ету көзделген.
Демек, бiздегi интернет-сфераның дамуы тым баяу. Ал, ресейлiктер ... көш ... ... ... «Gallup Russia» ... ... ... орынбасары Михаил Раибманның айтуына қарағанда, Мәскеу
тұрғындарының 60%-ы ... ... ... ал 100 мың және одан ... бар ... жүргiзiлген сауалнама қорытындысы бойынша, жалпы
Ресей халқының 40%-ы ... ... ... ... Сол ... де ... сайын интернетте жарнама беретiн компаниялар саны көбейiп келедi.
Мәселен, Ресейдегi барлық жарнаманың 50%-ы телевизия арқылы ... ... 2%-ы ... ... ... көрiнедi. Ал 2012 жылғы болжам
бойынша, интернеттегi жарнаманың деңгейi 6%-ға ... деп ... ... жылдың өзiнде Ресейде 29 ... ... ... ... ... асқан. Ал, Қазақстанда интернет жарнаманың 0%-дан көп ... ... ... Сол ... ... ... жалпы қанша
пайызы интернет қызметiн пайдаланатындығы да әлi анық емес ... ... ... ... ... көлденең тартуынан байқауға
болады.
Сондай-ақ, Ресейде интернет-телевизияның да өзiндiк орны бар ... ... ... ... ... Туғанбаев видео
хостингтердiң Ресей ... ... рөл ... сөз ... 2006 жылы ... видео-хостингтер маңызға ие бола бастады. Яғни,
әуесқойлар ... ... ... ... ... тағы ... ... интернетке қойып, жұртты қызықтыра бастады. Осы кезде
Ресейде rutobe.ru атты сайт ... ... Мен осы ... ... да ... атсалыспақ ниеттемiн. Интернет телевизия болашақта
кәсiби телевизиямен де ... ... ... Бiз ... арнайы видео-хостинг жаңалықтарын орнататын жоба дайындадық.
Егер, әуесқойлардың сюжетi бiздiң ... ... теле ... ... олар ... ... ... қаламақы алады.
Бұл видеохостингтердiң дамуына түрткi болып отыр, – ... ... ... ... видео-хостингтердi интернетке қою үрдiсi
ендi ғана қолға алына ... ... ... ... ... Б. Бөтеев «Қазақ интернетi» әлеуметтiк жобасының негiзiнде жұмыс
iстеп ... ... ... ... ... ойнатуға
мүмкiндiктер жасап жатқанын айтады. Бұл – тек ... ... ... соңына қарай, «Қазақ тiлi интернетте» атты
секция жұмыс iстедi. Секцияда екi ... сөз ... Бiрi – ... қазақ
тiлiн интернетке енгiзуде жасап жатқан қадамдары жайында, ... ... ... ... ... ... үлесi талқыланды.
Мәдениет және ақпарат ... Тiл ... ... атты мемлекеттiк тiлдiң порталы ... ... ... ... ... ... бас ... Сүлейменов бұл порталдың мемлекеттiк тiлдiң интернетте ... ... ... ... Оның айтуынша, аталған сайт 2007 жылы Тiл
комитетiнiң тапсыруымен жасалған. 1 миллиард ... ... ... сайттағы ең көңiлге қонымдысы – қазақ – орыс – ... ... ... Онда тiптi ... ... ... екен.
Демек, интернеттегi қазақ тiлiнiң қолданысын кеңейтуге Тiл комитетi
тарапынан жасалған ... ... ... жасалып жатқан шара туралы «Жас қазақ» газетiнiң ... ... ... ... тiлдегi нұсқасының модераторы
Асхат Еркiмбай қазақ ... осы ... ... ... iстерi жайында
әңгiмеледi. Ең алдымен ... ... ... ... ... қазақша аударған. Демек, онда өз блогын бастағысы келетiн кез-
келген адамға қазақ тiлiнде ... бар. Және бұл ... ... ... ... ... жүзеге асып жатыр. Қазiр қазақ
тiлiнде «Massagan.com» порталы аса жоғары сұранысқа ие болды. Сондай-ақ,
«qazaq.kz» және «tanym.kz» блогтары да ... ... ие ... ... қазақ тiлiнде қоғамдық-саяси интернет газет әлi өмiрге келген жоқ.
Қазiр қазақ тiлiнде 70-ке жуық блог бар ... ... ... ... сөз етуге арналған. Егер, ертең қазақтiлдi электронды ... ... оның қыры мен ... ... ... ... ... баршылық. Бiрақ, бұл халықтың барлығы дерлiк интернет тiлiн игерiп, оны
ары қарай алып кетедi дегендi бiлдiрмесе ... ... ... ... Омар ... ...
интернет...» (Тележурналистикадағы ақпарат алу және пайдалану тәжірибелері
жөнінде бірер сөз) ... ... ... ... ойларымен
бөліседі. Ғалым интернеттің оң және зиянды әсерлерін төмендегіше ... ... де ... қойып кеттік. Ата-бабамыз ғасырлар
бойы компьютермен балық аулап, интернетпен мал баққандай ұлы ... ... ... ... ... ... ... жанның рахаты болып тұр.
Сайтын білсең, болды, сайтанның үйін де тауып береді. Жөндеп сұрау ... қызы ... ... ... шамамен қайда орналасқаны жөнінде
де мәлімет ... ... ... ... ... аясы шексіз. интернет
дегеніміз – сауын сиыр сияқты нәрсе, оның бұлағы оңайлықпен ... ... ... да ... ... де сүті бар ... естен
шығармағанымыз жөн. Мәселе интернет материалдарын не ... не ... ... Егер құр ... ... миға ... үшін
интернет көзіне үңілсек, қай мәліметті де сол ... ... ... ... мида ... Ал ... ... ақпаратты дерек ретінде пайдаланып, өзге мәліметтермен
толықтырып, тілшілік түсініктеме беріп, телеөнімнің ... ... ... ... қазір интернеттің есігі әркімге де ашық, компьютердің
тетігін баса білетін кез ... адам ... оның ... ... ... ... оған ... сол күйінде әлдебір сайттан сайтандай сап
еткізген ақпаратың тіпті қызық болмауы да мүмкін. ... да, ... ... ... сияқты санаулы мекемелерде ғана болған тұста мұндай
материалдар өте ... еді. ... ... ... ... ... айтатынын жұрт біле қоймайтын. Қазіргідей ... ... аяқ баса ... ... телекөрермен желіден алынған
материалдардың мазмұнын білетіндей, тұрпатын танитындай дәрежеге жетті деп
ойлаймыз. Бірақ соған қарамастан, телеарналарда ... ... ... баяндау дәстүрі әлі күнге дейін сақталып отыр. Журналистер
кейде жаңалықтар қызметіне танымдық сюжет дайындау ... да ... ... ... бұл — ... алудың ең оңай жолы. Қажетті
дүниеңді сұратсаң, лездің арасында көлденең тосады. Және де мүше-мүшесімен,
жілік-жілігімен алдыңа тартады. Шетінен ал да, ... бер. ... ... ... ... ... бар ... деген өлеңінде
«Айшылық алыс жерлерден жылдам хабар алғызды» ... ұялы ... ... сипатына сай кеп тұр. Әдепкіде интернет мәліметтері бұлжымайтын
қағидадай көрінді. Өйткені жаңа дүниенің ... ... ... да ... ... ... кірмейтін адам жоқ. Жіті қараған кісі интернеттің
ақпаратының бәрі алтын емес екенін аңғарады. Оның ішінде ... да, ... да бар. ... ... оқыған соң, аяқ жағына өз
пікірлерін қосып ... ... ... көбі ... ... ... келгенді құсу, бір-біріне тас ату. Интернеттің осындай
да «өнегесі» бар. Демек, интернет ... ... ... ... ... аулақ ұстайтындай мүмкіндігі жоқ. интернет арқылы әлемдік
деңгейдегі ірі ақпарат компанияларының деректеріне сүйену мәліметтің
маңызын ... ... дау жоқ. ... шет ел ... дерек көзін халықаралық агенттіктерден алады. Бұл өте ... ... ... де ... ... айтпағымыз басқа. Қазір қатардағы
сюжетті дайындау үшін интернет ... ... ... ... ... болды, мазмұнын қуалап, аударып-төңкеріп, қайтадан жазып шығамыз.
интернет ... ... ... ... түсу ... ғана
пайдаланылуға тиіс. Немесе журналистің өзінің біліктілігінің, оқыған-
тоқығанының, көрген-білгенінің ... ... ... ... ... ойып ... ақпаратпен тұздықталғаны жөн. Журналистің интернеттен
алған ақпараты бәрібір адам ... ... ... дәстүрлі ақпаратты
алмастыра алмайды. Базалық дәстүрлі ақпарат дегеніміз – адамға ген арқылы
берілген, бабалардың қанымен дарыған, сәби күнінен ... ... ... ... ... Оған кітаптан оқылып-тоқылған, мектепте
мұғалімнен, университетте оқытушыдан алған академиялық ақпарат қосылады.
интернет — ... ... ... ... ... ... жаратылысынан бір нәрсеге бейімделуіне ... ... ... аз ... Базалық ақпаратты мол алған адам академиялық
ақпаратты да, интернет мәліметтерін де ... ... Ал олай ... бар жиған-тергеніңді интернет жұтып қояды. интернет материалдарын
іріктеп алып, сұрыптап, өңдеп-жөндеп, телесюжетке ... пен ... ... ... сала ... етіп көшіріп алуға бой үйретіп барамыз.
Материалдар тұтастай аударылып беріледі. Сонда көрермен ... ... ... ... бір адамның авторлығындағы қазақша нұсқасын
тұтынады» [6].
Интернет-БАҚ-ты сөз еткенде, интернет-жарнаманы назардан тыс ... ... ... ... бұл түрі ... да қысқаша айтып
өтуді қажеттілік санап ... 24 ... бойы ... істеп тұрған жарнама
мекені – Интернет. Жаңалық пен сараптамалық сайттарда да, жеке күнделік пен
видео-сервистерде де жарнамаға ... ... ... ... ... пайдаланушылары кіші және орта бизнеспен айналысатын
компаниялар болса, бүгінде бұл кез келген компанияның ... ... ... ... ... ... ... жарнама мен баннерлік
желілер арқылы жұмыс жасаса, интернет қолданушылар саны көбейген сайын ... ... ... ... ... серіктестік бағдарламалар,
мәтіндік жарнама, сапалы сайттар мен кәсіби желілік жарнама агенттіктер
пайда ... мен Yandex ... ... ... ... ... болғаннан
кейін жарнама мүмкіндіктері одан сайын кеңейді. Нарықты сегменттерге бөлу
мен мақсатты аудиторияны іздеу арқылы ірі компаниялардың көбісі ... ... ... айналдырды. Ал Қазақстан
Интернетінде ... ... ... ... мен даму ... ... үшін еліміздің ақпараттық технологиялар саласының мамандарын әңгімеге
тарттық. Еліміздің Әлемтор кеңістігінде жарнама нарығы қай бағытты ... ... ... видео-сервисінің жасаушысы Рауан Маемиров
төмендегідей пікір білдіреді: ... ... ... ... даму
үстінде. Алайда, біздің қолданушылар қарапайым жарнаманы қанағат етер деп
ойлау – дұрыс емес; олар ... ... ... ... ... Жергілікті компаниялар көбінде ресейлік әлеуметтік желілердегі
жарнаманы сатып алуда, бірақ, өз тәжірибем ... бұл ... ... ... ... ... жарнамаға баяғыда үйреніп қалды,
яғни оған назар аудармайды». ... ... ... Крайбеков осы пікірмен
келісіп, жарнама нарығында алға басушылық неліктен бәсең ... ... ... екі ... ... дами бастады,
алайда, дағдарыстың салдарынан қазір қайта бұрынғы қалпында, әсіресе
контекстті ... ... ... нарықтың бұл саласына онсыз да
бірден кірген жоқ, ал көп ірі ... оған ... да, ... ... жаранамасын көрген емеспін (ал БАҚ пен сыртқы жарнаманың негізгі
жарнама ...... ... ... Иван Богураев интернет сегментінің өсу
деңгейі жайында былай ... ... ... ... ... аз, ... Әлемторға жүйелі түрде кіретін ... да тым аз. ... ... екі ... ... ... ... өсті, бұл интернеттегі жарнама көлемінің динамикалық ... ... ... интернет сегментінің өсу деңгейі жайында айтатын
болсам, ... ... ... ғана ... ... көршіміз Ресейден де біраз
қалып қойдық, бір жағынан, оны жағымды факт ретінде де қарастыруға болады,
өзіміздің емес, олардың ... ... ... Дәл ... ... ... кең қолданыста, себебі 10 жыл бұрын ... ... ... жоқ деп ... болады» [7].
Қазақстандық интернет-жарнама берушілер жарнаманың қай түрін және
қалай қолданып жүргені  туралы Шыңғыс ... ... деп ... ... ... ... ... болсақ, бұнда біздің ұсақ ... ... екі ... ... бар: Adsense ... Гугл және ... ұсынатын Яндекс. Осындай жарнама берушілерді
сіз өзіңіздің поштаңызда ... ... салу ... көре ... Гугл ... сіздің сұрауларыңыз бен геолокацияңызды сараптап, таргеттік
(мақсатты) жарнамалық хабарламаны ... ... тағы бір ...... ... ... ... сайттарында
қолданады. Көбінде осы сайттар жарнамалық орындарды ... ... ал олар ... ... бос ... ... іздейді. Бұны қазақстандық сайт та (мысалы «Центр тяжести»
сайты ... ... «New Line ... ... ... ... сайт та ... алады (мысалы, Қазақстанда mail.ru ... ... ... Marketing and Trinity» агенттігі ... ... ... ... ... қолданушысына
бағытталады, мысалы, жақында CNN.com сайтында Астанада өтетін әлемдік және
дәстүрлі діндер съезіне шақыратын баннер ... ... Ал ... ... ... ... Рауан Маемиров төмендегідей пікір
айтады: «Соңғы кездері жаңа үрдіс ...... ... ... ... ... Мысалы, бірқатар жергілікті интернет-дүкендер мен
ірі компаниялар ресурстың бағытына байланысты сайыстар өткізіп, ... ... ... ... Олардың екінші реттік ұсыныстарына қарағанда,
қайтарымдары жағымды болды» [8] .
Рауан Маемиров жарнаманың болашағын видео-роликтермен байланыстыруда:
«Әрине, баннерлік жарнама ... ... ... ... ... ... қолдансақ, одан да үлкен нәтижеге қол жеткізуге болады.
Шетелде, соның ішінде Ресейде де, жарнаманы креативті, есте ... ... ... ... ... өзін талқылайтын болса, ол жарнамаға
ұқсамайтын болады. Мысалы, оған вирустық ... ... ... Қазір
ол көпшілікті жалықтырса да, бұл фантазия мен жарнаманы ұсыну әдісіне
байланысты ... тұр. ... ... әлі ... алайда, «Сатай-фильм»
киностудиясы қызықсыз жарнамалық баннердің орнына ... ... ... ... оны ... сынай алуға мүмкіндігі туады.
Жарнаманың осы түріне ешкім шағымданбайды, керісінше – қуанады. ... ... ... ... ... ... ... болады және
олардың бағалары ірі жарнамалық агенттіктердің тура осындай қызмет көрсету
түрі үшін ... ... ... ... ... ... жасауға
болады». Ал Иван Богураев контексттік жарнамаға үміт артады: ... ... ... тек қана ірі ... тікелей сатылатын болады, ал
баннер алмасу желілерінің танымалдылығы ... ... ... ... атты ірі бәсекелесі бар. Әдетте, ... ... ... ... ол сайттың дизайнына сәйкестендіріліп, мәтіндік
блок түрінде жасалынған. Сонымен қатар, осы мәтіндік блок беттің ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Мысалы, бетте автомобильдің бір моделі ... ... ... ... ... автодүкен немесе автомобильдер туралы интернет-
ресурс болмақ. Өзіміздің «PodKAZt.kz» сайтымызда біз жарнаманың екі ... ...... ... сатамыз және контекстті жарнаманы
көрсетеміз. Қазақстандық жарнама берушілер контекстті жарнама желілерін
белсенді қолданбайды, ... бұл ... ... ... ... интернет сегменті өскен сайын осы нарыққа қызығып ... ... да ... Мүмкін, көптеген жарнама берушілер
интернеттегі жарнаманың қаншалықты табысты екенін ... де ... ... ... интернетке кірушілердің пайызы қашан ұлғаятынын күтуде».
Қарап отырсаңыз, еліміздің әлемтор кеңістігінде ... ... ... саны мен жарнама берушілердің ... ... тұр. ... қатар, ҚазНет ресурстарының дамуы да өз
кезегінде жарнамаға оң ... ... ... Ал ... жарнама
берушілеріміз әлемтордағы жарнаманың интерактивтілік, ақпараттылық сияқты
оң жақтарын түсінсе және ... ... ... ... ... ... ұсынса деген тілек бар.
Интернеттің даму кезеңдері мен ғаламдық заманауи сипаты
Интернеттің кіндігі Америка Құрама Штаттарында кесілген. Ол – қос ... ашық ... ... өткен ғасырдың екінші жартысындағы
қырғи қабақ соғыстың бел баласы болып саналады. Тарихты ... ... жылы КСРО ... алғашқы жасанды жер серігін ұшырып, басты бәсекелесін
шаң қаптырды. ... ... ... ... қорғаныс министрлігі озық
зерттеу жобалары ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті компьютерлерді бір-бірімен қосу әдісін
әзірлеуге ... Оның ... әуе ... ... ... ... ықтимал
зақымдарға төтеп беретін желілердің құрылуы тыңғылықты зерттелді [9].
Зерттеу шаралары интернеттің бастапқы құрылымы саналатын ARPAnet
тәжірибелік ... ... ... Желі 1969 жылы әскери тапсырыстарды
орындайтын америкалық бірқатар ... мен ... ... алды. ARPAnet үлгісі желілік қатынас бойынша ақпарат тарату
мен ақпарат қабылдау негізінде қалыптасқанымен, онда кез ... ... ... кету сенімсіздігі сейілген жоқ. Интернеттің ресми туған
күні – 1969 жылғы 29 қазан болып ... Сол күні ARPAnet ... ... ... ... ... Лос-Анджелестегі Калифорния
университетіне алғашқы ақпарат жолданған. Желі арқылы ғылыми-зерттеу
нәтижелерімен жедел алмасу ... орай ... ... оған ... да университеттерінен компьютерлер қосылуға мүдделілік білдіре
бастады. Біртұтас желі ... ... ... ... ... ... 1983 жылы АҚШ-тың қорғаныс министрлігі желіні екіге
бөлуге мәжбүр болды. ARPAnet ғылыми-зерттеу жұмыстарына арналса, жаңа ... ... ... құзырында қалдырылды.
Дегенмен интернет тек желі ғана емес, ол – желілердің желісі. Интернет
көптеген байланыс ... ... ... ... ең ... ... ... Оның қарапайым желілік нүктелері өкімет
мекемелерінде, университеттерде, коммерциялық ... ... ... ... ... де ... Интернеттің бір
ерекшелігі – оның құрамындағы көптеген компьютерлер нақты BBS тәрізді жұмыс
істейді. Мұның өзі ... ... ...... ... ... ... жүйелермен байланысу деген сөз. ... ... ... ... ... ... жергілікті ресурс
көлеміндегі, кітапхана каталогтарындағы құжаттық мәліметтерді, суреттерді,
дыбыс клиптерін және тағы ... ... ... ... ... ... ала аласыз.
Интернет ақпарат магистралына өте ұқсас, институт, мектеп ... оған ... ... болады, ол үшін интернеттегі жүйенің нөмірін теру
керек. Мұнан ... ... ... ... ... желі ... өзіңізге қажет материалдарға қол жеткізесіз. Керек етсеңіз,
NASA құжаттарын да, айта берсек, соңғы оқиғалар ... ЦРУ ... де ... болады екен.
Интернет желісін сипаттау үшін оны телефон жүйесімен ... ... ... ... ... ... интернет
компаниясы да тек біреу емес. Дүниежүзілік ... ... ... иесі кім? ... де ... ... оның ... біреулер
иеленеді, бірақ жүйеге толық ешкім ие емес: бұл жүйе ... ... ... ... ... ... ірі телефон компаниялары
бірігіп, «телефон ... ... ... жөнінде келісіп отырады, яғни
әр елдің кодын, төлейтін ақшасын, мұхитаралық кабель құнын – кімдер, ... ... және әр ... ... ... ... ... бірігіп анықтап отырады. Интернет желісі де дәл осы ... ... ... интернеттің бүкіләлемдік ресми тарихы 1957 жылдан тарқатылса,
бұрынғы Кеңестер кеңістігінде ол 1982 ... ... ... бастады. Осы
жылы Мәскеудегі И. Курчатов атындағы Атом ... ... ... ... мамандарымен бірлесіп, отандық операциялық
жүйені құру жұмысына ... ... ... ... ... операциялық
жүйе» деп аталған кеңестік желі кейінгі жылдары түрлі электрондық
мәшинелерге ... ... 1990 жылы 1 ... ... ... ... отандық компьютерлік желі іске қосылды. Ол ... жаңа ... ... ... ... ... ... ұйымдарды компьютерлік желімен өзара байланыстырды. 1990 жылғы 28
тамызда кеңестік желі ... рет ... ... ... ... желісіне қосылды. Ал араға ай салып жоғары деңгейлі тарату желісі
тіркелді.
1991 жылы сәуір айынан ... ... ... ... ... ... ... қаласында тіркелген «Парасат» фирмасы RELCOM өңірлік
желілік торабы арқылы орыс ... ... ... ... пошта
қызметін іске қосты. 1993 жылы қазақстандық желі АҚШ-тың негізгі байланыс
жүйесіне еніп, бұл ... ... ... ... ... күні ... 1994 ... 19 қыркүйекте Халықаралық желілік ... ... ... ... ... ... ... «.kz»
домені тіркелді. Нәтижесінде қазақстандық сайттар өндірісі аса ... ... дами ... ... мәліметтерде 1995 жылы тұңғыш
рет қазақстандық сайттардың алғашқы тізімдемесі пайда болып, 1996 ... ... ... тіркелгені жазылады. 1994 жылдың аяғына қарай
елде пайда болып үлгерген сайттардың қатары 15-ке ... ... ... ... ... ... әр ... тақырыпты, мысалы, ірі компаниялар,
мекемелер, облыстық-қалалық әкімдіктерден бастап, елдегі спорт, ... ... т.б. ... ... ... біртіндеп көбейе түсті.
Мәселен, 1997 жылы қазақстандық футбол мен шайбалы хоккейге арналған ... сайт ... ... Ал ... Ф.М.Достоевский атындағы орыс
драма театры елдегі театрлар арасында ... ... ... өз сайтын
жариялады. 1998 жылдың 30 қыркүйегінде Алматыдағы Орталық әмбебап дүкенінің
30 жылдығына арналған мерейтойлық концерттен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық
Интернеттің бүгінгі аяқ алысына қарай сала қызметкерлері басты екі ... саны мен ... ... аудару керектігін айтады. Егер сан ... ... ... күн санап өсу үстінде. Кейбір веб-беттеушілердің
пікірінше, елімізде ай сайын 80 мен ... ... ... ... ... «Весь WWW Казахстан» каталогының осыдан 2-3 жыл бұрынғы
мәліметінде 3422 сайттың бар екені ... ... 1998 ... ... ... саны не бәрі 333-ті ... ... осы көрсеткіштерді
салыстыру арқылы-ақ Интернет жүйеміздегі өсімге көз жеткізуге әбден болады.
Бүкіләлемдік байланыс, ғаламдық жүйе ... ... және ... ... әлем ... ... айналды. Бүгінгі ахуалды 1980-ж.ж.
социолог Маршал Маклюэн болжаған еді.
«The medium is the message» – бұл өмір бойы ... ... ... ... ... әсер ... зерттеген
социолог Маршал Маклюэннің (1911-1980) сөзі. Өзінің болжамдарын ... ... ... ... әлемдік қоғамдастықтың қазіргі
көрінісін сол тұста суреттеген. Ол өзінің шындыққа еш ... ... ... ... ... ... 1987 жылы ... бірі
былай деп жазды: «Маршал Маклюэн теориялары – ... ... ... еш ... бола алмайтын болмашы нәрселер».
Соңғы жылдары Маклюэн тарих сахнасынан интернет дәуірінің тұлғасы ретінде
қайта ... ... ... ... ... ... ... Пол Левинсонның «Цифрлық Маклюэн» («Цифровой Маклюэн»)
атты кітабының мұқабасында «Wired» ... ... ... ... ... телевидениені айтып отыр деп түсінді. ... ол 20 ... ... ... ... ... сөз ... еді,” –
деген пікірі жарияланған. Маклюэн өз ойларын 1962 жылы ... ... ... («The ... ... мен 1964 жылы басылған
«Медианы түсіне» («Understanding Media») еңбектерінде жеткізген. Бірінші
кітабында жазуды технология ... ... ... жазу мен оқу
қабілеті, сондай-ақ кітаптар ... ... ... адамзаттың ойлау машығын
өзгерткенін түрлі сызбалар арқылы түсіндірді. Аталмыш кітап телевидениені
негізгі ақпарат көзі ... ... ... ... ... ... Кітап
авторы баспа мәдениеті одан әрі дамуын тоқтатты, ол өз дәуірін өткерді,
кезек электронды дәуірде ... ... ... өзі ... ... есть
сообщение») атты қанатты сөзге өмір сыйлаған «Медианы түсіне» ... ... ... дейін, телеграф, ұшақ, баспа станоктары мен
теледидар т.б. технологиялар қоғамдық қатынас пен адамдардың ... ... ... Сондай-ақ, Маклюэн «жаһандық
ауыл» ұғымының авторы. Электронды технологиялар арқылы адамдар қалалардан
қанша қашықтықта ... ... топ ... ... кез ... ... ... ақпараттарға қол жеткізе алатындай мүмкіндіктерге ... ... ... ... (свет) – таза ақпарат. General
Electric компаниясы электр ... мен ... ... ... ... ... компаниялар әлі түсінген жоқ. Олардың негізгі ... ... ... 30 ... ... электрондық коммерция пайда болған.
Маклюэн жақтаушылары оның зерттеулері уақытты озған деп баға ... ... ... интернет пен спутникті телевидение дәуірін дөп басты
дейді олар. Маклюэннің атақты «The medium is the ... ... ... ... есть ... сөз ... ... түсіндіруге болар:
мәселен, біз теледидардан алған ақпараттан гөрі (нақты) теледидар ... ... яғни ... дерек ретінде бізге анағұрлым көп әсер етеді.
Ақпарат құралының көмегімен таратып отырған ақпараттың мазмұнына ... ... ... ... (medium) ... әсер ету жолдары, өзіндік
артықшылықтары бар. Тарату арнасы таратып отырған ... мен ... көп ... ... ... ... мен газеттен бір
ақпаратты бір уақытта тараттық делік. Ақпаратты әр түрлі қабылдайды ... ... ... ... ... ... ... негізгі
ерекшеліктерін және оның интернет-журналистикаға әсерін қарастыру ... ... ... - ... байланыс құралы
2. Көптеген мәліметтер жинақталған
3. Балама ақпарат көзін табуға болады. Мысалы: үкіметтік емес сайттар мен
үкіметтік ... ... ... мәліметтері мен тәуелсіз
басылым мәліметтері
4. Толғандырған сауалдарыңның жауабын табасың
5. Кісі есімдері мен ... ... ... ескі жаңалықтар мұрағатынан мәліметтерді нақтылау
7. Өзге елдегі мамандармен байланыс жасап, сұрақтар қоюға ... ... ... ... ... ... ... www.sozdik.kz
9. Электронды пошта қызметі жылдам хабарласуға мүмкіндік береді.
Интернет кемшілігі:
1. Интернетке шығу үшін қаржы ... ... ... ... ... (120 ... ... жаңалықтарға жазылу керек
3. Кейбір мұрағат қорларына кіре алмайсың
4. Кәсіби қызметтер өте ... ... ... ... ... Қазақстан туралы жасаған зерттеулері.
2004-2007 жылдары экономикалық өсім инфрақұрылымның дамуына байланысты
мемлекеттік және жекеменшік кәсіпорындардың инвестициялық өсімін айқындады.
Сонымен ... ол ... ... ... ... ие ... ... мүмкіндік туғызды (Интернетке қолжетімділікке бағаны кезең-кезеңмен
төмендете отырып және ақырғы тұтынушыға берілетін арналардың өткізгіштік
мүмкіндігін кеңейту арқылы). Мемлекеттік уәкілдік ... ... ... ... ... ... ... даму басымдығын
талай рет қайталай жариялаған тынымсыз еңбегі процестің ілгерілеуіне
белгілі дәрежеде мүмкіндік ... ... ... және ... (АБА) ... ... 2007 жылы Интернеттің таралу ... 11 ... ... [10], 2008 – 14 ... [11], алайда 2009 жылдың қазан
айында байланыс ... ... ... ... ... ... Агенттігінің төрағасы 30 пайыз (4,7 миллион адам) [12] ... ... Бұл ... кеңтарапты қолжетімділіктегі 1,2 миллион абонент,
коммутирлі қолжетімділікте (dial-up) 0,4 млн ... ... ... торына мобильді қолжетімділікте 3,1 млн абонент кірді.
Мобильді ... ... (WAP, GPRS, EDGE) ... ... ... ... тұтынушылардың алғашқы екі категориясының
біріне қатысты болғандықтан, бұл көрсеткішті дұрыс деп ... ... ... ... те, ... ... әдістемесінде абоненттер санының тез
өсуінің жағымды фактілерін атауға ... ... ... саны – 2007 жылы 381 ... 2008 жылы 661 ... ... ... бір жарым еседей артық болса, 2009 жылы қайтдан екі есеге арта түсті.
Шетелдік дерек ... ... ... аздап жоғарылау санды
көрсетеді. Сонымен WorldStat Internet ұйымының санағы бойынша интернеттің
еніп ... ... 12,3 ... (1,9 млн) ... әйтсе де республика
жұртшылығының Әлемдік ғаламтордағы қатынасу ... ... ... 2000-2008 жылдар аралығында қолданушылар саны 27 есеге артты
[14]. Ipi Budde Comm Интернет-компаниясының мәліметіне сәйкес, қолданушылар
саны 1,5 млн ... ... ... ... ... ... алмағанда таранып ену дәрежесі – 9,8 пайыз.
Hivos қорының (Нидерланды) «Ғаламдық ақпараттық ... ... ... бойынша мұндай көрсеткіштер қазірше жеткілікті деп
санала қоймайды, оның себебі ... ... ... ... және ... ... төмендетілуіне қарамастан,
Интернет қызметі тарифы әлі де жоғары болып отыр [15]. ... ... ... ... бр – аса кең тарала қоймаған «орта класс»
қабатын, Қазақстандағы ауыл ... ... ... ... АКТ ... ... сауатының төмендігін қоса айтуға болады.
Сарапшылар тобында бұл факторлар ... ... да ... үйлесімділікте электрондық даярлық дәрежесін атайды.
Осыған қарамастан, пайдаланушылардың көрсетілген әлеуеттік ... ... және ... ... ... ... алаңда
бәсекелестіктің қыза түсуі, технологиялық инновациялар, ... ... ... ... ... еніп ... ... келешекте әрмен
қарай ұлғаятындығына үйғарым жасауға негіз береді.
Қоғам ішіндегі ақпараттық технологияның еніп таралу дәрежесін анықтау
үшін пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... мәдени ортаның, мемлекеттік қолдаудың т.б. жағдайларды қамтитын сандық
әрі сапалық критерийлер қатары негізінде айқындалады.
Economist ... Unit ... ... рейтингі бойынша
зерттелген 70 елдің ішінде Қазақстан соңынан санағанда екінші (69-ыншы)
орында тұр. Мұндағы негізгі ... ... ... ИКТ-ні пайдалану
дәрежесінің төмендігінде. Бұрынғы жылдармен салыстырғанда ... ... мен ... ... ... серпіліс
байқалады, ал құқытық ортаның көрсеткіші ... ... ... Бүкіләлемдік экономикалық форумы
рейтингісінде биылғы жылы Қазақстан әлемнің 134 елінің ... ... ... Осы фактор ретінде АКТ-ды пайдалануға жеке ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
өндірістің дамуы үшін әлсіз нарықта орта ... ... ... ... ... әрекеттерінің қажеттілігінің маңызын арттыра
түсті.
Елдің экономикалық жақтан сәтті ... ... ... белсенді пайдалануға даярлығы мен мүмкіндігінің салыстырмалы
түрде алсақ, жоғары екендігін көрсетті. ҚР ... ... 2008 ... ... бойынша республиканың 16 субъектісі ішінен
Интернет абоненттерінің саны бойынша Алматы, Астана және ... ... ... бұлар бірге абоненттердің 40 пайыздан астамын
қамтамасыз етеді [16].
ҚР Статистика агенттігі ... ең кем ... бір ... ... ғана ... ... деп ... Негізгі аудитория жастар
болып отыр, ал интернет ресурстарын күрделі пайдалану дәрежесі қазірше аса
жоғары емес, ... ... ... ... ... ... ... мен қосымша бір сәттік хабар алмасуларды ғана ... ... ... (яғни тұрғындардың сандық сауаттылығының
жеткіліксіздігі, АКТ-ға деген сенімсіздік, заманауи технологияға қолжетімді
болу ... ... ... ... даму ... болады.
Қазақстанның ақпараттық-коммуникациялық нарығы ... ... ... операторлардың үлкен санымен ұсынылады,
алайда алғашқы провайдерлер тобы аса көп ... ... ... ... мыналар: «Қазақтелеком» АҚ, «Нұрсат» Ducat, Astel, 2Day Telecom
және басқалар. Талшықты-оптикалық ... жолы ... АҚ ірі ... ... ... ... оның ... ұзындығы
11 500 шақырым. Компанияның мәліметі бойынша, ... ... саны 2009 жылы 1,6 ... астам болды, олардың ішінде
кең алапты қолжетімді пайдаланушылар саны – 1,25 млн. «Қазақтелеком» ... ... ... ... АҚ, ЖШС ... сервис» NEO
брендімен, ЖШС «GSM Қазақстан», АҚ «Нұрсат» және басқалары кіреді.
Нарықта жетекші ... ... ... (Fitch Ratings ... 2008 жылдың соңында компанияның нарықтағы үлесі Интернетке кіруге
қызмет сегментінде 67 пайыз құрады) сыртқы каналда трафиктің аса үй ... ... ... ішкі контентті өсіруге экономикалық тұрғыдан
мүдделі екендігі заңды нәрсе. Компания екі жолмен ... бір ... ... ... ... үшін жеңілдік тарифтерін енгізе
отырып, «Қазақтелеком» хостингін пайдаланушыларға ... ... ... ... ішкі ... үшін жылдамдықты арттырды; екінші кезеңмен
компания Астана мен Алматыда жекеменшік заманауи дата-орталықтарда әлеуетті
контент-провайдерлер үшін ... ... ... ... еркіндік берді. Хостинг және оның трафиктерінің толығымен
бәсекелестікке қабілетті сипатының үйлесімділігіне қоса жаңадан ... 100 Мб ... ... ... трафик қуатын жылдам арттыру міндетіне жету мақсатында акцент ең
әуелі «ауыр ... ... ... ... ... ... ... даулы саналатын файлауыстырушылар, торрентрекерлер ... ... ... ... түрі сұранысқа ие болғандықтан,
жоспарланған нәтижеге жетуге көмек болды. Қазақстандық ішкі ресурстарға
трафик үлесі соңғы ... ... 60 ... ... ұлғайды «Қазақтелекомның»
шамамен 8 Гб абонент тұтынатын кең жолды қолжетімді трафиктің ... Оған ... ... ... ... ... тапқандықтан, контент-
провайдерлер мен жаңа Интернет-жоба жасаушылардың белсенділігі артты.
Сарапшылар интернет-қызметте ... екі ...... басымдылығымен көрсетеді. Бір жағынан мұның өзі АКТ ... ... ... ... ... үшін ... тиімдірек
тарифтік ұсыныстар болар еді. Екінші жақтан, синхронды емес интернет (ел
ішінде жылдамдық жоғары, трафик тегін) ... ... үшін ... ішкі
трафик түрінде береді дейді Kaznet Media компаниясының ... ... ... компаниясынан Рауан Маемиров бұдан да нақтырақ
айтып, ішкі ... ... ... мен ресурс үшін «ауыр» контент
алушы ұлттық операторлардың бәсекелестік артықшылығымен ... атап ... ... өңдеп әзірлеуші Дәрмен Аманбаев жалпы
«Қазақтелекомның» зонадан тыс ІР-адрестері жобасының дамуы ... ... ... деп ... ... операторлары (ұлттық компанияның қаржылық-
экономикалық ... ... да, ... ... ... ... ... да, бос ойыншыларға жиі сөз сөйлейді.
Сонымен Ducat, KazTransCom сауда маркасымен «АРНА» компаниясы немесе ... ... ... ... шоғырландырылған, ал TODAY
Telecom ЖШС сымсыз радиотехнологияны пайдаланады. Алайда шиеленіскен
бәсекелестік пен ... ... өсуі ... ... ... ... және жаңа ... формаларды енгізуге итермелейді. Мысалы,
Ducat 2009 жылдың ... ... 4G/WiMax ... ... іске ... Beeline (ЖШС ... HSDIA/UMTS хаттамасы бойыншы сымсыз байланыс
компанияның ұялы тораптары ықпалы болатын барлық жерлерде мұндай қызметті
«Қазақтелеком» да ... ... тек ... ... ... қатар, Beeline
тәуелсіз ТОБЖ инфрақұрылымын құруда белсенді түрде инвестициялауда, оның
ішінде үй шаруашылығын ... 10 Мб/с ... үшін ... ... ... ... кеңейте түсу (құрылымына ТМД бойынша
ең ірі жекеменшік телекоммуникациялық компания «Golden Telecom» кіреді),
басқа да ... ... ... ... ... ... әсіресе республикада жете дамымаған жаңашыл технологиямен жұмыс
істейтіндер қызығушылық танытуда. 2009 ... ... ... үшін Wi-Max ... ... ... байланыс негізінде
қызмет көрсетуші ОБИТ (Ресей) компаниясы жоспарлы 10 ... ... ... тораптарды тарата бастады.
Қазақстан сегментінде клиенттің қалыптасуына Интернет және оның сапасы
бүтіндей бір факторлар ... ... ... аясы ... тар, сондықтан да Қазақстанда Интернетті белсенді
түрде пайдаланушылар саны аса ... ... ... ... ... ортаның дамып жетілмеуі және «электронды ақша» арқылы
Интернетке ... ... ... Бұл ... Қазақстанда
қазірше әрекетсіз, бірақ қаржылық реттеудің мемлекеттік құрылымында сәйкес
келетін заңдық жобамен жұмыс жүргізілуде, алайда ол ... өзін ... ... ... ... мүмкіндіктер туғызып, сөйтіп, бұл
алаңға ықтимал инвесторларды қызықтырып тартар еді.
Басым контенттің сипаттамасы мен таьысқа ... ... ... ... ... ... ... шынайы түрде
анықталады. WebEveryWhere компаниясынан ... ... ... ... күні ... ... (үй ... жекеменшік пайдаланушылардың
басым көпшілігін 15-тен 25 жасқа дейінгі жастар құрайды. Мұның өзі даму
ағымына әсер ... ... ... ... ... «ауыр»
контентке – видео, файл алмасу, торрент-трекер тағы басқаларға басымдық
береді.
«Ауыр» контентке қатысты жобаларды ... АҚ ... ... ... түрде қолдайтындығын айта кеткен жөн. Ол үшін ұлттық
бұл интернет-ресурстар қазақстандық трафикті жергілікті пайдаланушылар мен
ресурстар арасында тез арада ... ... ... сырттан сатып алынып
енгізілетін трафикті төмендетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... бекер емес, фактімен анықталып отыр. Ішкі трафикке
ие болудың нәтижесінде шығынды төмендетіп, интернетке ... ... ... ... бәсекелестік нарығын қалыптастыру да –
үлкен іс.
Ақырында, Интернеттегі қазақстандық ... даму ... ... ... ... ... ... практикалық
тұрғыдан алғанда, керемет жобаларды ұсыну да мүмкін емес, ... ... асып ... ... баламаларына пайдаланушылар үйреніп қалған.
Қазақстанда орыс тілінің кең таралуы жағдайы да әсер етуде. Рунет ... ... ... ... ... онлайн-жобалар қазақстандық
пайдаланушыларды қызықтырады.
Осы жағдайда қазақстандық сегмент мазмұндық және инструменталдық ... ... ... ... көрінеді.
Әйтсе де, 2007 жылдың соңынан бастап, 2008 жылдың басында жергілікті
интернет-жобалардың едәуір ... ... ... ресурстар мен
мазмұнның сапалық жақтан өскендігі байқалады. Бұл ... ... ... ... операторы қолданған қадамдар болды: жекелей
пайдаланушылар үшін қолжетімді етіп, заңдату және каналды кеңейту шаралары
жасалады.
Соның ішінде, 2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... трафиктік жоспарлардан трафик бойынша
шектеулер алынды, бағалар төмендетіліп немесе анал ... ... ішкі ... ... оның ... ... АҚ дата-орталық
хостингке орналастырған ... кіру ... ... ... ... әрі ... ... өтеді. Мұндай қадамдар сондай-ақ
Интернет-қызмет провайдерлер нарығында ... ... ВОЛС ... технологияны қосқанда, қолжетімділіктің инновациялық формасының тез
арада дамуы.
Alexa.com мағлұматтар базасы берген ... ... ... ... арасында қатысушылардың көшбасшысы
болып ресейлік ресурстар қалып отыр (мұны 2007 жылы TNS GallupMedia ... ... ... де растады), қазақстандық веб-жобалардың
сол бұрынғыдай өзінің бос қуысы бар. Бұл тек ... ... ... ғана ... ... әрі ... дәуірінің» жаңа феноменіне де
қатысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, ашық кодтағы ... ... ... ... ... ... тақталары мағлұматтар
базалары мен ақпараттық сипаттағы жекелеген ресурстар ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарға комментарий қалдыруға рұқсат беретіндер)
қазақстандық контенттің көшбасшылары болып ... ... ... ... ... дейін веб-өнімдерді зерттеп
жасаушылар нарығын компаниялар мен жеке ... ... олар ... ... ... ... стандартты технологиялық шешімдер
ұсынатын. Бұл шешімдер сайт дизайн ұсынысымен бірге жүретін, бірақ қолдау
аясы өте ... ... ... ... дамытпайтын, өсірмейтін.
Техникалық сипатының әлсіздігіне қарамастан, хостингке берілген жоғары баға
жағдайда қиындатып жібереді. Дегенмен, тапсырыс ... ... де ... ... тек қана ... уәкілдік қызмет үшін ғана қажет
болды, оның ... ... ... белгілі бір мақсатты бағытта дамуына
мән берілмеді [18; 24-бет].
Жаңа ойыншылар – ... ... ... ... ... және ... жандануымен мөлшермен дамуға
серпін алғандарды шартты түрде бірнеше ... ... ... ... өзі ... ... ... – өз бастамаларын (стартап) – өз бетінше
немесе өз еркімен топтасып жүзеге асырушылар, бірақ бұлар қатаң ... ... ... ... ... ең ... өзін-өзі
ақтауды ойластырады. Осындай өңдеу, зерттемелерді дайындап жасаушылар
арасында әсіресе ... ... ... ... ... ... ... Әсет Нұрпейісов және басқа да жастар бар.
Қазақстанның меди алаңы тәуелсіздік алғаннан кейін өте ... ... ... ... ... ақпарат және қоғамдық келісім
министрлігі мәлім еткен деректер куә, Қазіргі таңдағы БАҚ рыногы ... ... ... Газет таралымдарының статистикасы (жалпы таралым және ең ірі деген
газет).
Қазақстанда бүгінде БАҚ-тың 1824 ... бар: 1202 ... ... 124 теле және ... 15 ... ... ... көлемі
бойыншы алдыңғы орындарды «Караван», «Время», «Казахстанская правда», ... және ... ... газеттері иеленеді.
2. Тарату рейтингі (3 станция өте жоғары тарату рейтингіне ... ... ...... (бұрынғы Ресей қоғамдық
телеарнасы, Қазақстан) 43,1 ... ... 42,2 ... ... 30,7 ... НС», ... 31», ... Мерзімді баспасөз, радио және телестанциялардың саны. 2009 жылдың 1
маусымындағы мәлімет ... 5495 ... ... ... қазір
олардың 2022-сі жұмыс істейді. Бұл санның 514-і мемлекеттік болса,
1508-і жекеменшік ... ... ... Телевизиялық
компаниялар – 130, радиостанциялар – 40.
4. Интернет пайдаланушылар саны (550 000 (2009 жыл) ... ... ... агенттігі: 15 жаңалық және ақпарат агенттігі.
Еуразиялық медиаалаңды қалыптастырудағы Қазақстанның маңызды ролін
2002 жылдан бері ... ... ... ... ... ... Осы ... сөйлеген сөзінде Елбасы нұрсұлтан ... ... 3 ... ... ... ... ... еркіндік,
ашықтық. «Міне, осы үш қажеттілікті іздеуде Қазақстан Отандық және әлемдік
масс-медиаға көмектесуге әрдайым әзір», – деп атап ... Н. ... ... ... ... ... дамуындағы жағымды
даму тенденцияларымен қатар, оны ... ... де атап ... жөн. ... ... 3 ... ... көрсетуге болады.
Бірінші – Әлемдік қауымдастықтағы өзгерістерге байланысты Қазақстан
республикасының мемлекеттік ақпараттық саясаты концепциясын ... ... ...... мен ... ... қажетті
деңгейде дамымай отырғандығы. Бұл Қазақстанның ғаламдық ақпараттық
қауымдастыққа енуі мен ... ... ... ... ... ... себеп – Мемлекеттік билік үшін өз азаматтарын «ақпараттандыру
формуласы» әлі айқын емес. Соған орай ҚР ... дәл де, ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарға жүктеледі.
Қазақстандағы БАҚ екі формада беріледі: мемлекеттік және мемлекеттік
емес. Соңғы онжылдықта ... де, ... мен ... де
мемлекеттік құрылымдағы кадрдың мемлекеттік емес секторға толассыз ағыны
байқалды. Бұл уақыт ... ... қор ... ... ... ... ... факторлары бірнеше: қағаз, бояу бағасының
қымбаттығы, ескірген техника, кадр ... ... ... ... ... ... шет ... білмеушілік, экономикалық
стимул беру механизмдерінің жоқтығы, кәсіби журналистік ... ... ... ... ... көп болған жоқ.
1. Қолжетімді қоғамдық және жеке жаңалық көздерінің түрі көп (мәселен,
пресса, телерадиотаратылым, интернет).
2. ... ... және ... ... ... шектелген.
3. Мемлекеттік және қоғамдық БАҚ жалпы саяси спектр көзқарасын береді,
олар ... ... ... және қоғам көзқарасына жұмыс
жасайды.
4. Тәуелсіз жаңалық агенттіктері ... ... бен ... ... жинап, таратады.
5. Тәуелсіз БАҚ өзіндік жаңалықтар бағдарламаларын әзірлейді.
6. БАҚ меншігі құрылымының мөлдірлігі ақпарат объективтілігін тұтынушы
таразысына салуға ... ... ... ... ... ... оның ... түрлі ұлт тілдеріндегі
ақпарат көздеріне де орын беріледі.
Орталықтан алыс ауылдарда әлі ... ... ... ... ... ... Дәл осы жағдайдың интернетке де қатысы бар, өйткені ел
азаматтарының белгілі бөлігі телефон ... ие ... Ал ... ... өзі үшін ... ... «жабық». Осы жайттарды ескере
отырып, Интернет-БАҚ сапасын бағалау ... ... ... ... Оперативтілік (газет-журналдармен салыстырғанда, жаңалық не мақаланы
оқу үшін, баспадан шығуын күтудің ... ... ... ... ... ... ... бар);
3. Мұрағат жинақтау (жүйелік БАҚ мұрағаты оның иесі қанша уақыт сақтағысы
келсе, сонша ... бойы ... ... ... Оған қоса ... ... ақпаратты іздеу сіздің бар болғаны бірнеше секунд қана
уақытыңызды ... ... ... ... ... (сайт әзірлеушілер интернет-
бетке ақпарат орналастырғанда анимация, флэш, түрлі-түсті палитраны ... ... ... ... ... материалдың қанша рет қаралғанын біліп, оған
өзгелердің берген бағасымен танысудың мүмкіндігі бар);
6. Материалдарды он-лайн режимінде қарауға болады ... ... ... мен ... ауқымдылығы (кез-келген адам жер шарының кез-
келген нүктесінен өзін ... ... ... ... ... ... да өзге артықшылықтары бар. Газет-журналдардағы
материал жарияларда олардың көлеміне міндетті шектеу ... ... бұл ... ... ... мол [20; 279-бет].
II тарау
Ақпарат таратудың жедел түрі ретіндегі Интернет-журналистиканың
ерекшеліктері
Ақпараттың Интернет ... ... ... БАҚ ... сөзсіз өзгертті. Лингвисттер мен журналистер үшін
«интерент тілі» деген ... ... ... Тіл тірі ... ... ... дамиды, эволюциядан өтеді. Би-би-сидің журналистері тілдің
өзгеріске ұшырауын ... ... және ... көп ... ... корпорацияның басқа да қызметкерлері
сияқты редакцияның құндылықтары мен ... ... ... Мұндағы редакциялық прициптерінің ең бастысы – объективтілік
пен байбаламсыздық.
Би-би-сидің редакторы Андрей Остальский тілдік ерекшеліктер ... ... Оның ... үшін ... жазу керек?», яғни дәстүрлі емес
БАҚ-тардың өзіндік ерекшеліктері негізінде ғылыми ... де ... ... да ... жазу, нақты сөйлемдерді қолдану – бұл Интернет
журналистер үшін өте ... ... ... ... ... ... қызықтыру да қажет. Аудитория үшін жұмыс істеген жөн. ... бәрі ... ... жат ... ... да керемет
айырмашылық жоқ. Сонда да…
Қалай және неден бастау қажет?
Айтып өткендей, алғашқы сөйлем ... үшін ... ... ... ... ... ... кез келген жерде орналасуы мүмкін.
Мысалы, вебсайттың бірінші бетінде, басқа сайттарда – сілтеме ... ... ... нәтижесі ретінде. Жаңалықтық материалдың алғашқы
сөйлемінде негізгі сұрақтардың жауаптары ... ... кім/ не/ ... ... ... ... автор оқырманға материалды мазмұндап береді және оны
әрі қарай оқуға итермелейді. Төмендегі вебсайт материалдарының сөйлемдеріне
назар аударыңыз. Бағалаңыз. Осы сөйлемдер ... ... бере ... ... Мақаланы бастар алдында міндетті түрде материалды кім/
не/ қайда/ ... ... ... ... ... ... беретін жаңалықтық
лидтен бастау заңды емес. Жаңалықтық емес мақалалар ... ... ... ... ... ... ... мекеннің суреттелуі, шиеленіскен мақұлдаулар
немесе қызықтыратын сұрақтардан бастауға да ... ... ... емес ... жаңа ақпарат бермейтін ғибратты
сөздерден бастайды. Бірақ бұл зеріктіріп ... есте ... ... ... қажет, мысалы: «Таяу ... БҰҰ ... ... ... ... бейсенбі күні осы жерде
тастар үйіндісінде тұрып, жан-жақтағы қиратылуларға қараған еді». ... ... ... ... ... В-ге ... өту – мина құрып
тастаған жердің бойымен серуендеудің жақсы әдісі емес». Немесе сұрақ: «Бұл
мемлекеттік төңкерістің ... ... ... ... ... ... абзал, бұл «еріншек
журналистикаға» тән және оқырманды бағыттан адастырады.
Тақырып. Тақырыптар оқырманның ... ... ... ... ... үшін ... ... абай болған жөн. Себебі олардың осыдан
кейін басқа вебсайттарда немесе іздеу серверлерінде ... ... да ... бағыттан адастырмас үшін көп нәрсені аз сөзбен
жеткізген дұрыс. ... ... ... ... ... ... керек,
мысалы, егер де оқырманыңыз орта жастағы адамдар ... онда ... ... аллюзиялар түсініксіз болар. Бірақ жазбаны MTV-
дің ұрпағы оқитын болса, керісінше түсінеді.
Тәжірибе көрсеткендей, бірінші материалдың ... ... ... фото іздеу, ал соңында ғана тақырып ... ... ... ... ... ... жақсы. Интернет үшін тақырып жазу үшін ... ... ... Якоб ... ... жазулармен
салыстырғанда, онлайн материалды 25% оқу қиын дейді. Осыған ... ... оқу ... де қиын, көпшіліктің осындай оқудан кейін көзі ауруы
мүмкін. Осыдан ... ... ... да ... ... әрі қажетсіз
фразаларды қолданбау қажет.
Кейбір сайттардың ... ... ... қысқартып жариялайды.
Мысалы, Би-би-сидің сайтында мақаланың кейбір бөлігінде сөздердің санына
шектеу қояды. Нақтырақ айтсақ, алғашқы ... ... ... сайт үшін ... ... кезде «қағаз» басылымға
қарағанда екі есе аз жазу ... деп ... ... ... ... ... және бір ой-пікірден құралу қажет.
Көбінде, абзац бір-екі сөйлемнен құралады, ал абзацтардың арасында бос жол
қалдырылады.
Кейде журналистердің өзі ... ... ... ... ... ... сала ... …» немесе «осыдан бұрын
сіздерге хабарлағандай…» Осыларды қолданбауға ... ... ... де ... ... жөн. Сын есімдер мен үстеулерді де қажетсіз
жаза бергеннен аулақ болу керек, олар ... ... ... ... ... ... оқырманға ұнамаса, оқырман сайтты/блогты одан әрі оқымайды. Ал
оқығанның ... ... ... ... ... болуға тырысқан жөн. Ондай тілді ... ... ... ол ... жібереді, ал кей-кезде
канцелярлық стильдегі жеткізілген ой/ идея/ ... өз ... ... ... ... ... итермелейтін сөздерді ойдан
шығарады. Оларды қайталамау қажет.
Қалай болса да, журналистикада ең бастысы – жақсы жазу. Бұл ... ... ... ... ... ... «Оқырман жайлы
бәрін білу қажет», – деп айтады. Батыстық газет және журнал баспагерлері
оқырманы жайлы көбірек ақпарат жинау үшін ... ... ... не ... қандай мәселе/ проблемалары, қандай тілегі бар деген
сияқты… Мысалы, мәдениет жайында жазылатын болса, аудиторияның жас ... ... Егер ... жас ... ... ... аудитория білетін
біраз нәрсені түсіндіруге тура келеді. ... ... ... ... мен ... ... ... мен қонақ кітабы) арқылы білуге
болады. Бірақ кейде чатта көп отыратын адамдардың пікірі ... ... сай ... мүмкін.
Мәтінді көркемдеу. Сөздің астын сызуды қолданбауға тырысу ... ... оны ... деп ойлап қалуы мүмкін. БАС ӘРІППЕН жазуды
да байқап қолдану қажет, себебі Интернет этикасы ... бұл ... ... ... ... ... ... жеңілдеу
оқылады. Леп белгісі кереметтей назар аудартпайды, әсіресе ... ... ... атын әлде ... жазу ... лауазымды,
даталарды (мысалы бір датаны әртүрлі жазуға болады 3 қазан 2006 ... ... ... жазу ... ... ... ... саясатты
құрастырған дұрыс. Қай амалды қолдансаңыз да дұрыс болады, бірақ веб-
сайттағы/ ... ... ... ... тәсілді таңдап, оны барлығы
бірдей қолдануы қажет. Сонымен қатар, «тыйым ... ... ... ... Бұл цензура емес, бұл ереже, ол сайттағы ... ... ... Беделді жаңалықтық агенттіктер мен
баспасөздер немесе телерадиокомпаниялар стильге талаптарын да ... ... ... БАҚ үшін бұл өте ... Егер ... ... ... шақыра алса, жазбаға көп пікір жазылса және
автор осы ... ... ... ... оқырман жазбаға өзінің аз
болса да, үлесін қосқан сияқты болып сезінеді.
Көп сайттарда форумдар бар (блогта ... ... блог ... ... ... Бұл да ... құралы. Бірақ оқырмандар
қалдырған әр хабарлама үшін ... ... ... ... ... ... Мысалы, Ұлыбританияның заңы бойынша, вебсайттың барлық
ақпаратына иесі ... ... ... ... ... редакцияның
көзқарасымен келіспей жатса да, сырттан келген хабарламаларды қадағалау
қажет.  Би-би-си ... ... ... ... қызметінде форумдағы
жазбаларды алдын-ала қарап, қадағалау функциясы бар.
Материалды жариялау алдында, оны біреу тексерген жақсы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Бірақ редакцияланбаған материалды жариялауға болмайды. Себебі ең
керемет журналист немесе жазушының өзі қатесін ... не ... ... жазуы мүмкін. Редактор мәтінді өзгертсе, одан
қорықпау керек. Бұл оның жұмысы. Редактор мәтінді ... ... ... ... да ... ... бірақ кейде автор өз материалына қайта-
қайта қарап, көп уақытын бөлгендіктен, керісінше біраз қателіктерді (тек
қана орфографиялық ... ... ... ... ... ... ... Редактор мәтінді толық түсіне алмайтын ... ... ... ... ... қылып, қайта жазу қажет.
Жақсы редактор мақаланың заңнамалық жағын да қарастыру қажет, осылайша
веб-сайт  дау-дамайдан/ арыздардан аулақ болады. Сөз жоқ, ... ... ... көзі. Әсіресе, аты-жөні, даталар, заңнама және ... үшін ... ... ... ... ... бәрі осында деп ойламаңыз.
Жақсы материал адамдармен ... ... ... ... ... ... ... жауабы арқылы өзге авторларда болмайтын
ерекше атмосфера туады.
Егер де Сіз Google арқылы бір ақпарат тауып алсаңыз, ол ... ... қол ... ... ... сөз. Сонымен қатар, интернеттегі ... ... ... ... Ірі ... ... вебсайттарында да
қателер болуы мүмкін.
«Ресейдегі БАҚ жүйесі» атты ... ... ... онлайн
бұқаралық ақпарат құралдарын 3 түрге бөліп қарастырады: «желідегі ақпарат
агенттіктері», ... ... және ... ... ... ... авторлары онлайндық БАҚ түрлерін дәстүрлі БАҚ-тың
түрлері негізінде қарастырған. Ал, «Лента.Ру-дың» бас редакторы, ... ... ... ... ... ... ... 3 топқа
бөледі: клондар, гибридтер және БАҚ-тың интернеттегі түпнұсқасы. «Клондар»
түріне дәстүрлі БАҚ-тың еш ... ... ... ... ... ... өзіндік ақпараттық саясатын ұстанатын,
тарату арнасының ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... ... яғни онлайндық нұсқасы ретінде шығатын онлайн БАҚ-ты
«гибридтер» қатарына ... ... ... жоқ, ... ... ортаға негізделіп шығатын желілік басылымдарды «түпнұсқа» деп
есептейді (22(.
Ресейдегі Ұлттық ... ... ... ... Е. Воронина: «Әлемде жыл сайын ... ... ... жеке ... ... саны артып келеді. Телевизиялық
компаниялар мен радиостанциялар Internet-тарату жүйесіне көшуде, желілік
ақпараттық және жарнамалық агенттіктер пайда ...... ... екі ... ... ... қарастыру қажет:
1. онлайндық БАҚ дәстүрлі БАҚ-тың электрондық нұсқасы ретінде болуы;
2. дәстүрлі БАҚ пен онлайндық БАҚ-тың қарым-қатынасы.
Көп ретте ... ... ... электрондық нұсқасы және
«желідегі түпнұсқа» деп қарастырған жөн дейді (23(.
Қытай интернетті ... саны ...... ... ... ... ... жартысында Қытайда интернетті пайдаланушылардың саны 9
миллионға ... ... ... 103 ... ... ... екен. Интернетті ең көп пайдаланатын ел — АҚШ, онда 135 ... ... ... ... ... 67 ... интернетті пайдаланады. Қытайлық
зерттеушілер онлайн медианы бастапқыда екі топқа бөлген: 1) ... ... 2) тек ... ... ... онлайн БАҚ-тың қарқынды дамуына
байланысты келесі классификация түрлері пайда болған:
1. дәстүрлі БАҚ өнімін шығаратын ... БАҚ ... ... ... ... ... ... т.б.);
2. коммерциялық порталдар («sina»). Ақпарат тарату олар көрсететін
қызметтердің бір ... ... ... ... ... ... ... табылады және пайдаланушылар тарапынан сұранысқа ие;
3. жергілікті онлайн БАҚ-ты шығаруда үш ... ... ... ... ... ... БАҚ және ... (24(.
Онлайндық БАҚ-ты тақырыптық, салалық тұрғыдан қарастыруға болады.
Қазіргі таңда интернет қызметкерлері басты екі белгіге – сайттың саны
мен ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі –
отандық көптеген сайттардың тіркеуде болмауы, яғни өзге ... ... ... ... ... ... ... т.б.) пайдалану
арқылы шетелдік серверлерден табылуы. Олай болса, неге сайт ашқысы ... ... ... ... мен серверлерді қажет етеді деген сұрақ
туады. Мұны мамандар ... ... ... ... RU (Ресей)
домендік аймағына тіркелсеңіз, жылына 24 ... және жыл ... ... 18 ... ... ... Ал ... KZ домендік атауына қосылуды
қамтамасыз етуші KazNІC ұйымы тек сайт ашып, тіркелу үшін 100 доллардан аса
соманы ... Ал әрі ... жыл ... 50 доллар шамасында төлеп ... ... ... ... мен ... ... қажет ақшаны және
қосыңыз. Сондықтан мамандар сайт ашып, ... ... аса көп ... да, ... ... сол ... келген сайттардың өмір сүру
ұзақтығына байланысты екенін ... ... ... ... ... деген сайттардың өзі қаржы жағынан қиындық көріп, ақыры жабылып
жататындығы дәлел болса керек-ті.
Сапа жағынан сөз ... ... ... ... дизайн,
көркемдік, мазмұндық безендіру, сайттың ... ... ... ... ... оның бизнес ретінде өз-өзін пайдалана алуы турасында
айтылып қалып жүр. Мысалы, безендірілуі мен тұтынушыға қызмет ... ... ... сайттардың шетелдік сайттармен ... ... ... бар ... ... ... сайттардағы қазақ
тілінің үлесі мен жалпы қазақ тілі қаріптерінің оқылу-оқылмауы өз ... ... ... ... ... ... ... аз да болсын
енді-енді әупірімдеп келе жатқанымен түсіндірілсе керек. ... жыл ... ... ... сарапқа салынып, ең
үздік деген сайттар марапатталып жатады. Мысалы, AWARD.kz Ұлттық ... жыл ... ... ... ... және әлеуметтік-мәдени тұрғыдан үздіктерін анықтау мақсатында
өткізіледі. ... ... ... ... ... ... және ... істегі жаңа орта ретінде қалыптасып,
дамуына жәрдемдесу болып табылады. Мағынасы мынадай:
• ақпараттық ресурстарды және сервистерді дамыту;
... ... ... ... және жаңа ... одаққа шақыру;
• қазақстандық үздік ресурстарды бүкіләлемдік жүйе қатарына қосылуға
жәрдемдесу;
• заманауи жүйелік ... ... ... ... ... ... ... енгізу;
• Интернетті пайдалану жолында үздік стратегияларды, әдіс-тәсілдер мен
іскер моделдерді анықтау;
• БАҚ жүйелерін және ... БАҚ ... ... ... арқылы ашық қоғам қалыптастыру;
• веб-технологиялармен айналысатын мамандардың біліктілігін көтеру
және кәсіби этика нормаларын қалыптастыру;
• Интернетте қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... ... дамытуға
бағытталған Интернетті шынайы және ... ... ... пайдалану
мәселесіне мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар, бизнес-одақтарының назарын
аудару.
Кез келген дәстүрлі БАҚ-тың электронды ... ... ... ... ... дамуы заман талабы. Елімізде ... ... ... айналысатын TOR.KZ интернет студиясының қызметіне
тоқталмақпыз. Аталмыш студияның негізгі мақсаты: интернет арқылы Қазақстан
туралы мағлұмат ... ... ... сайттар дайындау және интернетте
орналастыру, ... ... ... CD ... және ... ... ... табылады. Материалдық базасы: Қазақ тілінде
Жаңалықтар топтамасы, Кітапхана, Пікірталас-Форум, Қазақ әндері, ... т.б. ... ... ... ... ... ету ... – Интернет студиясы тарапынан БАҚ үшін сайт жасау мүмкіндігі
жасалған. ... ... ... ... ... ... ... және шетелдерде сайтты толық пайдалануға болады. Әрбір газет
немесе журнал үшін Интернеттен ... орын ... Сол ... БАҚ ... ... ... ... немесе айлық басылымдарының мақалаларын
орналастыра алады. Мақалаларын орналастыру, ... ... ... ... ... ... ... өз күшімен жасалады. Яғни, сайт үшін
арнайы ... ... жүйе ... ... әрі қарай
қызметін БАҚ-тың өзі жалғастырады. Әрбір сайт үшін жеке дизайн, ... ... ... үшін ... ... ... Яғни, сайт материалдарын жаңалау, толықтыру үшін келісім
бойынша қызмет көрсетіледі. Бұқаралық ... ... үшін ... ... екі ... ... ... Сайт http://tor.kz/ серверінде, қазақша сайттар үшін
арнайы дайындалған ... ... ... ... ... ... емес жобалар үшін дайындалған. Сайттың ... ... жүйе ... ... ... ... сай өз келбеті
болады, яғни дизайны. Арнайы «БАҚ редакциясы» атында 7 беті ... ... ... алқасы», « БАҚ-тың мекен-жайы», « БАҚ-қа жазылу» ... ... БАҚ ... ... ... ... сайттың қалған беттері дайындалады. БАҚ-тың ... ... ... ... ... ... 1-3 қана ... қолданылады.
2. Жеке-сайт. Сайт үшін арнайы kz домендік жүйесінен аты тіркеледі.
Сайттың жасалуы, ... ... ... ... ... дайындалады.
Интернеттен арнайы сервер, пошта қызметі т.б ерекшеліктері бар. ... ... ... келісім бойынша.
Сайт-танытым түсіндірмесі:
1. Сайттың адресі: http://sait-aty.samal.kz Яғни болашақ ... ... осы ... тек қана sait-aty ... ... редакция басшысы қалаған
атау болады.
2. Сайттың негізгі беті болады. Негізгі бет деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... сілтемелері
жарияланады.
3. Сайттағы: Жаңалықтар, Саясат әлемінде, Спорт әлемiнде, ... ... ... бетi, Өнер әлемінде, Интернет деп аталатын
сілтемелер тиісті тақырыптардың сілтемелері. Ол беттерге тиісті тақырыпқа
сай мақалалар ... ... ... ... ... ... ... логотип орналасады.
Сайтта қосымша суреттер де пайдаланылады.
5. Сайттың төменгі жағындағы ... аты ... ... ... ... ... ... өздері салады, өзгертеді,
толықтырады.
Жеке-сайт түсіндірмесі:
1. Cайттың аты: http://sait-aty.kz Яғни болашақ сайттың аты да ... тек қана sait-aty ... ... ... басшысы қалаған атау
болады.
2. Сайтты дайындауға арнайы жоба дайындалады. Сайттың Интернеттегі
орны, аты жеке Сайт ... ... ... Сайт жеке ... деп есептеледі.
Сайттың жасалу, орналасу бағасы арнайы келісім негізінде (25(.
Сайт жасалу үшін қызмет тәртібі:
1. Сайт ... үшін ... ... тапсырыс береді.
2. Тапсырыс негізінде сайттың адресі, дизайны, жалпы интернет парақ
саны белгіленіп,сайт ... ... Сайт ... ... соң, ... ... ... қажетті жұмыстары
толықтырылады,мақұлданады.
4. Сайт мақұлданған соң, тиісті келісім-шарт жасалады, ақысы төленеді.
5. Сайт ... ... ... ... ... ... үшін ... қызмет дегеніміз екі түрге бөлінеді.
1. Сайт үшін арнайы басқарылатын сайт жүйесін жасап беру. ... ... сайт ... ... ... ... жеке дизайн,
сайт материалдарын орналастыру жұмыстары жүргізіледі.
2. Сайтты Интернетте орналастыру. Тиісті барлық қызметтерін атқару.
3. Дайын болған ... ... ... ... ... ... сайт ... жүйесі (Сайтқа мақала қосу,
орналастыру жұмыстары) Интернет студия ... ... Ол ... Word немесе PageMaker файлдары ... ... ... ... алып, сайтқа тиісті өзгертулер енгізіледі.
5. Барлық қызметтер үшін арнайы келісім-шарт жасалады.
Техникалық қызметтердің ақысы:
1. Арнайы басқарылатын сайт ... ... ... үшін бір рет ... Ақысы келісім бойынша.
2. Сайт материалдарын толықтырып, өзгерістер жасау үшін төленеді. Егер
БАҚ тарапынан жасалса, қызмет ақысы төленбейді.
3. Интернет ... ... ... ... ... ... ... құралының әрбір санына жеке ... ... ... тек қана ... беттерінің дайындалуы үшін және тұтастай
журнал немесе газеттің бір нөмірі үшін. Материалдар Word ... ... ... Интернет поштасына жіберіледі. Материалдарды алып, сайтқа
тиісті өзгертулер енгізіледі.
Осындай ... ... ... ... ... ... БАҚ
өкілдері оқырмандардың, көрермендердің санын көбейтпесе, азайтпайды, әрі
заман талабына сай бүкіләлемдік көшпен бірге жұмыс атқарады.
Қазақ Блогосферасының ... ... ... журналистикасындағы
блогинг
Блогинг елдер арасындағы шекараны ғана жоймай, сонымен бірге салалық
журналистиканы дамытуға ат ... ... тек қана ... ... ... ақпараттық технологияларға, әдебиетке немесе спортқа
арналған блогтар. Осылардың ішіндегі бір тақырыпты таңдасаңыз материалдарды
қызығып оқисыз, ... көп ... ... ... ... өз еркімен
жазған және толық меңгерген. Нақты салада жазылған блог тандалған тақырыпқа
сай барлық ... ... ... өз ... ... ... береді.
Елімізде тәуелсіз журналистер блогшы ретінде өздерін ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай, тәуелсіз
журналистер қызметіне ... ... да ... ... ... интернет еркіндігі және пікірлердің плюрализмі арқылы жаңа
белестерден көрініп, алға ... ... ... ... ... ... ... ешқашан ұтылмайды, керісінше, ақпарат көздерін күн сайын
ұлғайта береді. Әр ... ... ... да, ... журналист блогшы
бола алады және кез-келген маман иесі оқырман үшін маңызды ақпаратпен
бөлісе алады.
Баспасөз халықтың көзі һәм ... ... ... ... ұлы ойшылының
мазмұны тым тереңге тартатын осы пікірі күні ... ... ... ... Ахаңның тұсында тек газет пен журнал ... ... және ... арадағы байланыс көпірі болса, қазір ... ... ... ... ... кең, тіпті, «құрығы ұзын». Бірақ бұл
дегеніңіз аталған саланың төрт ... сай ... сөз ... ... ... және ... үрдістер барған сайын қанат
жайып келеді. Мұны сөз бостандығы, жұртты қажетті ақпаратпен қамтамасыз ету
мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... ... тілді блогтар саны ай сайын көбеюде. Ең алғашқы қазақ
тілді блог ... және ... ... ... ... айту қиын, бірақ олардың
тек қана Қазақстан ... ғана ... шет елде ... ... ... веб ... де ... айту қажет. 2005 жылдың қыркүйек
айында Әлемтордағы ... ... ... ең ... алматылық
Эльвираның «Аспаздық» блогын жатқызуға болады. Бұл блог дәстүрлі БАҚтағы
салалық басылымдарына жақын, себебі тек қана ... ... ... жылы ... ... ... ... атты блогы әлеуметтік,
саяси, діни тақырыптарды қозғайтын, электронды басылымға ұқсас, бүгінде ең
көп оқылатын веблогтардың бірі. Бұл ... иесі ... «Ана ... KZ», «Жас ... ... ... тілшісі болғандықтан, әр
материалдың құнды, қызықты, өзекті екені сөзсіз. ... ... ... ... Бас ғимаратындағы Қазақстанның БҰҰ-дағы елшісі
Ержан Қазыхановпен сұхбаты маңыздылығы жағынан бірден ... ... ... ... көп салаларды қамтып, қазақ тілді ... ... ... аптасына 4-5 рет қамтып отырады.
Кейінгі қазақ блогшылар ... ... ... ... порталдың
әкімшісі Бақытнұр Бәйтелұлының блогы 2007 жылдың сәуірінде, ... ... ... 2007 ... ақпаңында, Қ. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-
дың студенті Қуаныш Мағзұмов 2007 жылдың шілдесінде, алматылық Педагогика
ғылымдарының кандидаты Бақытгүл Салықованың және ... ... ... жеке веб-беттері 2007 жылдың мамыр айында пайда болды. 2007
жылдың жаз айларынан бастап Асхат ... мен ... ... ... ... блог ... сабақтар ұйымдастырылды. Мұндай сабақтарға
кез-келген сала мамандары мен ... ... ... ... блогинг қазақ тілді Интернет пайдаланушылар арасында
таралып, сапасы, саны жағынан да өсті. 2007 жылдың қараша айында «Неліктен
блог ... ... ... ... блогшылардың ортақ блогы «Блог туралы
блогта» жүргізіле бастады. Блогшылар төмендегідей ... ... ... ... жазу ... адам өзін ... ... қатар, менің
қолымнан не келеді деп, өзін-өзі тани ... ... ... блог жазу
Қазақ Ғаламторына өзіндік үлесін қосу ... ... ... ... ... жеке ... ... ретінде қолданамын. Бөліскім келген
ойларды, тәжірибелерді, суреттерді және жаңалықтарды осы блог ... не ... ... түрде әлемнің әр түкпіріндегі адамдармен ой
пікір алмаса ... ... ... ... тілінде блог жазуға ықылас
білдіргенімде, ойымда бірнеше тақырып болды. Соның бірі ... ... ... - ... ... болса, екіншісі дүние
жүзіндегі танымал, тіпті танымал болмаса да ... ... ... шолу ... қазақ тілді оқырмандарды әлем әдебиетінде болып
жатқан жаңалықтармен таныстыру еді» - деп өз ... ... ... ... ақпаратқа деген қажеттілік блогтардың өмірге
келуімен шешілді. Блогтағы материалдарды жастар да, ... ... да ... Іздеу моторында «ақпарат технологиялар», «әдеби жаңалықтар», «қазақ
басылымдары», «салт-дәстүр», т.б. ... ... ... ... ... ... жеке веб-беттерге тап боласыз. Мұндағы ... ... ... ... ... радиосының» «Жас толқын» бағдарламасында
қазақ блогосферасына қатысты жиі-жиі хабарлар беріп тұратын болды. Сол
хабардың бірінші санында ... ... ... ... мен ... блог не үшін қажет, қандай тақырыпта жүргізіледі, қоғам үшін
маңыздылығы жайында ... ... Ал «BBC» Орта Азия ... ... ... Жаңа ... ... бағдарламасында белсенді қазақ блогшыларымен
сұхбаттасып, қазақ блогосферасына деген қызығушылығын танытты.
Қазақ блогосферасының дамуы жайында нақты ... алу үшін ... ... ... ... ... ... Сауалнаманың
нәтижесінде жауап бергендердің 57% блогтарын бір жыл, ал 27% жарты жыл, 14%
бір жылдан көп ... ... ... ... ... ... ... не
түрткі болды» дегенге, блогшылардың 86% «жеке ... деп ... Жеке ... ... ... 57% ешқандай қиындық
болмағанын, ал 43% блогты жиі жаңартуға, басқа блогтарды оқуға мүмкіндігі
шектеулі ... ... ... - ... қымбатшылығы деп жауап
берген. Жеке веб-беттегі мағлұматтың маңыздылығын ... ... 43% ... ... жоқ ... мойындаса, 43% өзіңе
қажетті ақпаратты блогтан ... ... ... ... ... ... бағытта, тақырыпта жүргізіледі. Олардың ... ... (дін, ... ... ... ... ... спорт,
экономика, т.б.) және ... ... ... да ... ... ... блог ... 71% әлеуметтік хабарлар,
соның ішінде жаңалықтар немесе зерттеулерді, ал ... ... мен ... ... жариялаймын деп жауап ... ... ... не ... ... болды және оның маңыздылығы
қандай екенін осы зерттеу ... ... ... ... ... дамыту, өз білгеніңді басқаларға жеткізу, шығармашылықта немесе
ғылымда өз идеяларды ұсыну және оларды талқылау сияқты негізгі ... ... әсер ... ... блог жай ғана ... өткізудің немесе әуестенушіліктің бір түрі
болса, уақыт өте келе БАҚ-тың жаңа ... ... ... ал кейін
маркетинг пен PR дың жаңа құралына айналды.
1994 жыл. Жаңа кезеңнің ... ... ... Холл\Justin Hall
алғаш интернетте күнделік жүргізе бастады. ... ... ... ... программист Дэйва Вайнера\Dave Winer болған деп айтады.
17 желтоқсан 1997 жыл. Терминнің дүниеге келуі. ... ... «Robot Wisdom» атты ... ... әрі ... weblog
сөзін алғаш рет қолданды. Logging the web («торда күнделік жүргіземін» деп
аударуға болады) – осылайша баяндауыш бастауышқа айналды.
Сәуір-мамыр 1999 жыл. Тіл ... ... ... Merholz
«Peterme» блогының иесі, weblog сөзін екіге бөлді – we blog (біз күнделік
жүргіземіз деп аударуға болады). Blog ... ... жаңа ... ... – to ... 1999 жыл. Революцияның басталуы. Сан-Францискодағы Pyra Labs
атты ... ... ... ... ... Бұл ... тегін,
қарапайым құрал болды және ол блогосфераның дамуының баспалдағы еді.
Желтоқсан 1999 жыл. ... ... Foster (Pyra Labs ... ... ... ... жасады және ол Kuro5hin сайтында
қолданылды. Енді пайдаланушылар пікірлерді модерациядан өткізе алды. ... ... мен ... ... ... 2000 жыл. ... ... Тәуелсіз журналист Джош
Маршалл/Josh Marshall «TalkingPointsMemo» атты блог ашты, бұнда «флорида
дағдарысы» талқыланды – АҚШтың ... ... ... беру ... саны қалай саналды және т.с.с. даулы мәселелер.
Қыркүйек 2001 жыл. Блогшылар алғаш рет үлкен БАҚ үшін маңызды ақпарат
көзіне айналды. Нью-Йорктағы ... ... 2001 ... ... ... терракт жайлы оқиға орнынан репортаж ... ... ... ... жинады. Енді блогтарға деген көзқарас күрт
өзгерді. Америка университеттерінің ... ... ... ... зерттей бастады.
2002 жыл. Ең алғашқы үлкен саяси жанжалдың өзі блогшылардың қатысуымен
болған деген пікір бар. АҚШ ... ... ... Стром Турмонд\Strom
Thurmond ұлықтау кезінде сенат көпшілігінің көшбасшысы Трент Лотт\Trent
Lott Турмонд сайлаудан өтпей ... ... АҚШ ең ... ел ... еді ... ... ... 1948 жылы АҚШтың ең жоғарғы постқа үміткер еді. ... ... ... бұл ... жариялаған жоқ, тек қана бұндай
шараларды телетрансляциялайтын C-SPAN телеарнасы және ... ... ... ... ... ... ... Трент Лотт сенат азшылықтың
көшбасшылығы қызметінен кетті. ... ... ... ... ... кіруімен сипатталады. Әскери қызметкердегілер өз күнделіктерінде
соғыстағы әрекеттерді суреттеп отыратын. Тура осындай блогтарды Ирак әскері
де жазып отыратын ... ... ең ... Salam Paks ... ... ... ... – кәсіпкер Дэвид Сифри\David Sifry блогтардың
алғаш іздеу машинасы Technorati-ді құруы.  (жалғасы бар)    
2003 жыл. Оксфордтық ағылшын тілі ... English ... рет weblog, ... (блог құру процессі) және ... ... ... ... ... ірі ... ( интернет-провайдер)алғаш
рет әр қолданушы үшін интернетте ... жеке ... ... ... ... ... кетті. АҚШ президенттіке үміткер Говард
Дин/Howard Dean блог ашып, ... ... ... ... Блог аты ... Call To Action, ... Blog To America болды. Американың көп
саясаткерлері блог және ... ... ... ... сайлау
кампанияларына қаржы жинай бастады.
2004 жыл. ... ... ... ... ... ... ... Wonkette блогын құрды, онда Вашингтондық ... ... ... алып ... ... ... Дәстүрлі
бұқаралық ақпарат құралдары блогтарға шолу жасай бастады және танымал
блогшыларды сырт көз, ... ... ... ... шақыра
бастады. Дәстүрлі БАҚ және блог арасындағы алғашқы шиеленіс. ... ... ... ... ... Bush ... ... жіберген еді. Бұл бағдарлама сайлау кампаниясы болып
жатқан кезде ... ... ... ... CBSтің құжаттары шынайы
емес екенін дәлелдеп шықты. Ал CBS ... ... ... ... және ... ... ... партиялық съездерінде
БАҚ өкілі ретінде бірнеше блогшыны тіркеуден (аккредитациядан) ... ... бар Foreign Policy ... ... жүргізуші, саяси
сараптамашы, журналистер арасында сауалнама ... ... ... ...... ... ... деген қорытындыға келді. Pew Research
Center for the People and the Press ... ... ... ... ... ... қолданушысы ақпарат алу үшін блогқа жүгінеді.
Блогшылар табиғи апат – ... ... ... өзінің белсенділігін
танытты. Олар жүздеген апат құрбандарының туыстарын табуға көмектесті. Блог
саны 2,4 тан 4,1 млн құрады(28(.
2005 жыл. ... Fortune ... ... ... ... зор ... 8 блогшының атын жариялады. Advertising Age журналы
американдықтардың жұмыс уақытының қаншасы блог оқуға ... ... ... блог ... саны шамамен 35 млн құрды. Бұл АҚШтың
қызметкерлер ... ¼ ... ... блог ... орта есеппен әрқайсысы
3.5 сағат жұмсағаны саналып, 2005 жылы блогқа ... ... ... 5 млрд ... ... ... ... блог-жұмыстан
шығарулар Delta Air Lines-та болған. Microsoft компаниясы жеке блог бетінде
Apple G5 компьютерінің ... ... үшін ... ... айырды.
2006 жыл. Technorati-дің баға беруі бойынша блог саны 5,5 және ... 2 есе ... Күн ... ... 75 мың жаңа ... орта ... санағанда секунд сайын 1 жаңа бет пайда болады. ... ... ... 3 ... ... 1 рет қана жаңартылады. Блогтардың
9% автоматты түрде шығарылады, көбісі спам (ағылш. spam — ... ... де, ... ... жіберілетін хабарлама. Алғашқы кезекте,
 »спам» термины электрондық ... ... Pew Internet ... ... американдық жасжеткіншектердің 12% блог ашады. 19% жас
жеткіншек меншікті блог ашса, 28% – тұрақты түрде Әлемтордағы ... ... ... үшін, кәмелеттік жасқа жеткен американдықтар саны
 7%-ды құрайды, 27% – басқалардың ... ... Жеке ... ... мен ... ... Hostway компаниясы сауалнама
жүргізіп, американдықтардың  ¾ бөлігі блогтармен танысса, сонша саны ... ... ... нәтижеге келді. Сауалнамаға қатысқан адамдардың 52%-
блогшылардың дәстүрлі БАҚта қызмет жасайтын журналистермен тең құқылы болуы
тиіс деп есептейді, алайда олардың ... ... ... ... БАҚ-қа
қарағанда төмен. Бірнеше ірі компаниялар-мысалы Sun Microsystems және
Microsoft өз қызметкерлерінің жеке блог ... ... емес ... ... ... ... басты бағытына қарсы
материал жазатын блогшыларды құғын сүргінге ұшыратады. Жүйедегі блогардың
жалпы саны 15-18 ... ... жыл.  АҚШ ... Army әскери қызметтегі блогшыларға арнайы
нұсқау шығарды. Бұндай нұсқау түрі әлі болған емес. Онда маңызды ақпарт бар
суреттер мен ... ... ... аса ... ... ... жарылыс, тұтқынға алу кезінде түсірілген немесе жарақат алғандар
мен мерт болғандарды, қауіпсіздік сақтау ... ... ... ... Бұл ережелерді әскери қызметкерлерімен қатар АҚШ-тың қарулы
күштеріндегі әскери емес ... мен ... ... жанұясына да
қатысты еді. Әскери блогшылардың нақты саны белгісіз. Олардың блогтары
танымал ... ... ... ... кітап жазуға келісім-шарт
жасады.  Ipsos-Reid зерттеу компниясы саяси блогтардың оқырманы – тіркелген
американдық дауыс берушілердің  9%-ын құрайды ... беру үшін АҚШ ... ала ... сайлау комиссияда тіркелуі ... ... ... блог оқырманы 43 жаста, оның  табысы АҚШтық орташа
табыстан 2 есе жоғары. Оқырманның 75% - ер ... ... 61% ... президенттік сайлауға қатысқан саясаткерлерге қаржылай көмек көрсетті.
Сонымен қатар, американдықтардың 18% саяси блогтарды оқып қана қоймай, сол
блогтарды жүргізеді. Олардың 36% ... ... ... әсер ету үшін
қолданады. Америка тұрғынының 37% ... ... ... ... ... Бүгінгі күні мемлекеттік тілде жүргізілетін 200-дің
айналасында блог бар. Күн ... орта ... ... 8 ... ... орай, олардың бәрі күн сайын жаңартылып тұрмайды, бірақ
блогерлердің негізгі тобы бар. Олар 2 ... ... ... одан да
көп) өздерінің веб-парақшаларын жүргізіп жүр. Қазақстандық блогерлер – бұл
бағдарламалаушылар, ... ... ... түрлі
мамандықтағы Қазақстанда және шет ... ... ... бағдарламасы бойынша оқып жатқан ... және ... және ... ... бар жеке ... жылы ... ... блогының авторы
Бақытгүл Салықова блогерлерге «Мен блогты неге қазақ тілінде жүргіземін?»
деген сұрақ қойды. ... жеке ... ... ... ... өз ... пайдалы дүниелер жариялайтынын, бұл сайттағы жазбаларды
басқа ресурстарға ... ... ... ... іздеуге
көмектесетінін атап көрсетті. Яғни сұралғандардың көпшілігіне ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінде әдебиет, ақпараттық технологиялар, журналистика
және публицистикаға ... ... ... ... ... жылдың мамырында қазақ тіліндегі блогтардың статистикасы
келесідей болды:
Барлығы – 75 ... ... ... ... – 33
Blogspot.com – 29
Livejournal – 3
Blog.ru – 1
Жеке хостинг – 9
.kz – 5
.info – 1
.net – 1
.com – ...... ... ... ... ... өз ... 1 жыл жүргізгендер – блогерлердің 57 пайызы;
– өз блогын жарты жыл ...... 27 ... жылы «Сіз өз ... неге ... ... ... бастадыңыз?»
деген сұраққа жауапты сұралғандардың 87 ... ... ... ... Яғни ... ... ... бөлісуге, идеяларымен бөлісуге, өзіне деген ... және ... ... келеді. Блог жүргізуге байланысты
қиындықтар жайлы блогшылардың 57 ... ... ... ... 43 пайызы Интернетке қол жеткізудің қиындығына байланысты жеке ... ... ... ... ... болмаған. Сонымен
қатар, сұралғандардың 86 пайызы қазақтілді блогосферада өздеріне керекті
мәліметті табатындықтарын айтқан(31(.
Блог тақырыптары:
71 пайыз – ... ... мен ... ... – АТ ... посттар мен тұрмыстық кеңестер
Блогтардың негізгі тақырыптары – әлеуметтік тақырыптар, ... ... ... ... ... болып жатқан оқиғалар
жайлы жазып, әсерлері мен ойларын бөліседі. Сонымен ... ... ... алып, сол бағыттан ауытқымайтын блог авторлары да бар. Қазақ
блогосферасындағы тақырыптық блогтар келесі ... ... ... (5 ... (2 ... (3 блог)
–Журналистика (2 блог)
–Поэзия (3 блог)
–Публицистика (7 блог)
–Қолөнер (1 блог)
–Әзіл-қалжың (2 ... ... ...... ірі ... ... ... тұрғындары, «Болашақ» бағдарламасы бойынша шет елдерде оқып
жатқан студенттер, Қытайдағы, Моңғолиядағы ... ... ... ... ... ... мен порталдарынан («Мәссаған.ком»,
«Солай.де» секілді) танысып, білген.
Атақты қазақстандық блогер, мамандығы ... ... ... және ... 2009» ... ... ... «Жеке бет»
номинациясы бойынша жеңімпазы Нұрғиса Асылбек (Астана қаласы) блогинг жайлы
өзінің жеке тәжірибесімен ... ... ... ... мен ... жеке блогқа өседі. Басында мен қандай да бір мақсат қуған жоқпын,
бірақ уақыт өте келе бұл іс ... бір ... ала ... Мен ... ... ие ... сезіндім, бұл өз кезегінде бұрынғыдан да
қарқынды жұмысқа әкелді. Қазір блог ... ... өсу ... ... ... ... әндерді, видео және аудиокомпилицияларды қоя аламын.
Мойындау ... ... ... ... ... жүргім келеді-
ақ. Кейде, бұл ойың орындлғандай болады, ал ... ... ... жұмыс жасау амалдарын дамыту мен жетілдіру үшін мүмкіндік
әрқашан бар. ... ... ... – орта және егде жастағы адамдар.
Жазбалар тілі түсіну. Менің ойымша, ... ... ... да ... ... ... әзіл ... білетін, ағылшын тілін жақсы
меңгерген Желі пайдаланушысы болар деп үміттенемін. Оқырмандар аудиториясы
блогтың сипатын анықтайды, ... мен ... ... ... ... ... ... Нұрғисаның блогына бір күнде 300-350 адам ... ... ... бұл ... 30-40 ... ... құлдырайды.
Кейбір блогерлер бірнеше блог жүргізеді, мысалы, алматылық Анар
Мұстафина қазақ ... ең ... екі блог ... ... ол ... ... ... ... енді бір блогында киноларға пікір жазады,
тұрмыстық ойларымен бөліседі, ... ... ... ... ... оның блогына сілтеме жасамастан,
рұқсат сұрамастан көшіріп басқан ... де ... ... ... ... адам кіреді, аудиториясының негізгі бөлігі – ... ... ... ... кезінде блогқа келіп түсетін кілт сөздер:
қазақша смс-тер 9 1,5 ... ... 7 1,2 ... ... 6 1 ... ... ... 6 1 ... ... 5 0,8 ... 5 0,8 ... приколдар 5 0,8 ... ... 4 0,7 ... 4 0,7 ... смс 4 0,7 ... ... болғандай, Анардың блогына көп ... ... ... ... ... ... смс-тер және басқалар) ақпараттар
үшін кіріп, көреді.
Қазақ блогосферасының дамуы жайлы, оның негізін салушы ретінде Асхат
Еркімбай былай ... «Мен ... 6 ... ... ... ... ... Бүгінгі күні, Қазнеттің қазақ тілінде пайдалы
материалдарымен толығуына шын мәнінде үлес қосқысы ... ... ... жүргізіп жатыр. Ал блогтардың танымалдылығын арттыру ... мен ... ... арқылы ғылымды, азаматтық қоғамды және
қазақ тілінің күш-қуатын арттыруға болады деген пікірден айныған емеспін».
Қазақтілді блогосферада белгілі бір сөйлеу ... өз ... ... ерекшеліктеріне ыңғайланған жаңа сөздер пайда болды.
Қазақтілді ресрустардың дамуы жайлы сарапшымыз, «қазақстан Интернет
қауымдастығы» ЗТБ-нің ... ... ... ... ... дейді:
«AWARD.kz байқауының статистикасын көрсетейін: қазақ тіліндегі немесе қазақ
тілінде нұсқасы бар сайттардың саны жылдан жылға өсіп келе жатыр. 2006 жылы
олар 53 ... 2007 жылы 96, 2008 жылы 219, ал 2009 жылы 227-ге ... ... ... ... ... ... көңіл бөліп
отырғандығын, бизнестің өз аудиториясын ... ... ... өздерінің де қазақ тіліндегі сайттарға деген
қызығушылығының артуын көреміз. Бұл, ... ... және ... ... ... ... ... қоғам деңгейімен қарайлас келеді. Адамның
еркіндігі, оның ойының азаттығы өзі өмір сүретін сол қоғамының өркениетіне
сай болатыны айтпаса да ... ... ... де сол ... сай ... ана ... төл мәдениетімізді осы ұшқыр ағынға,
техниканың осыншалықты қарқынды даму үрдісіне сәйкестіру қажет. Әр ... ... ... сол заман талабынан туындаған журналистика
қалыптасатыны белгілі. Алайда, «халықтың көзі, құлағы һәм тілі» ... ... ... ... түпкі мақсаты ежелден келе жатқан
міндет ұлтқа ... ... ... жөн. ... ... ... ... жектізу міндеті бірінші орында тұратыны рас. Ал оны сараптауға
келгенде БАҚ өкілдерінің ... ... ... ... Қазіргі
қоғамда халыққа ағартушылық бағыт көрсететін жайлар кездесіп жатады. Енді
бірде ой түюді, пікір қалыптастыруды халықтың өз үлесіне қалдыратын ... ... ... ... қамти алмай жүрген сала көп. Осы
салаларды нақты анықтап алу үшін, БАҚ пен ақпаратты ... ... ... ... ... ... көпір орнату коммуникация арқылы
жүзеге асатын болды. Бұрында бұл редакцияға келген хат немесе телефонға
қоңырау шалу арқылы ... дәл ... ... ... хабарламалар
немесе пікір қалдыру терезелері арқылы жылдам орындалады.
Интернет жүйесіндегі ақпараттың және ондағы қамтылатын ... мен сан ... оны ... ... ... ... алпауыт бәсекелеске айналдырғандай. ... ... ... ... ... ақпарат кеңістігінен ығыстырып шығарады деген
қауіп те жоқ емес. Ал Қазақстандағы электронды басылымдардың ... ... ... ... ... неге аз десек, көбінде басылым ... жиі ... ... ... ... ... ... жаңалықты сайтта неге бүгін жариялайды деген сұраққа «жүйелік әкімші
кеше демалыста болды, онсыз жаңа материал ... ... ... ... ... ... ... біткен жоқ»,-дегенді естуге болады. Ал
ақпарат оқырманға жедел жетпесе оның құндылығы жоғалатыны белгілі. Блогты
жүргізген кезде автор жүйелік ... де, ... ... ... ... және ... жақтарынан қиналмайды. Блог-жазба
бірнеше секунд ішінде Интернетке жарияланады және оны қалай, не үшін, қашан
жариялайтынын өзіңіз ... ... ... ... ... көп және олардың авторлары кәсіби журналистер мен үнемі қызықты,
пайдалы ақпарат жазатын басқа сала ... ... ... ... ... ... бәрі дерлік жас журналистер. Олардың жеке
блогтарында әлеуметтік тақырыптар бірінші орында. ... ... ... ... ... тәрбие, білім беру және т.б. Ұлттық рухқа
қатысты ... ... ... ... және ... ... ... тақырыптар көп қозғалады.
Нүркен Тоқаев - жас журналист, оның блогында публицистикалық сарында
жазылған материалдар қазақ ... ... ... арналған. «Ұлттық
идеологияның жоқтығынан әрбір азамат өзінің барар жерін толық білмейді,
ертеңгі ... ... ... немесе «Тіл – ұлттың жаны. Ұлттың жанына ... ... ... жоқ» – ... ... ... ... ұшырамаған, ол еркін түрде оқырманына жеткізілген. «Алтыбақан»
блогының авторы да – жас ... Оның ... ... рух, ұлттар
достығы, өнер, автордың жеке ... және ... ... ... ... талғамына бағытталса да, қоғамдық басылымның
талаптарымен санасады.
Орталық Азияның ұйымдық блогы «Жаңа Евразия» ... ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік, саяси жағдайынан хабардар етеді. Бұл
блог әр елдің ана тілімен қоса ... және орыс ... ... оны тек қана ... Азия елдері ғана емес, бүкіл әлем оқи алады.
Қазақстандық блогшылар үшін бұл блогта материалдардың мынадай ... ... Ашық хат, ... ... ... ... Жастар саясаты,
Жемқорлық, Көші-қон, Ислам, Мәдениет, Сайлау, Сапар, Экология, ... ... ... ... ... т.б.». Қарап отырсаңыз бұл блог көп
салаларды қамтиды және авторлары мен оқырмандары үшін әр салада ... ... көп ... ... ... блогтарда соңғы кезде ұлттық мәселеге ... ... жиі ... ... ... ... шолу ... шықсам деймін.
Айнаш Есали блогындағы “Мемлекетте бір ғана ту болуы ... ... ... ... ... ... ЖАМАН НЫШАН ШАҚЫРМАЙЫҚ”
деген мақала жарық көрді. Арнаулы Парламент бетінде. Бірақ, мәселе тиіп-
қашып, жұмсартылып көтерілген. Ол да ... ... ... ... де ... жоқ болар?!” – депті.
Әңгіме қоғамдық орындарында ел азаматтары ... ... ... желбіретуінде болып отыр. Бұл жайтқа Zhasakaz блогының авторы да
назар ... ... ... тұратын Құлжат, Тасқарасу елді-
мекендерінде ... ... ... ... ... жоқ туды ... қалай түсінуге болады. Ойланып, толғанып,  ел
бірлігін, келісімді қалай сақтаймыз және бұл ... ... ... бар емес пе деп отырғанда, “Егемен Қазақстан” газетіне
29 ... күні ... ... ... ... ... ... авторы
аталмаған, таза идеологиялық мақала шығыпты” дейді(33(.
Zhasakaz блогының авторы журналистер мұндай мәселені ... ... ... ... сөйлегендері орынды болар деп санайды.
“Президент әкімшілігінде сарапшы-мамандардың аз болғандығнан ба? Әлде, тиіп-
қашып айтуды “шығыс өнеріне” айналдырғаннан ба? Меніңше, ҚР Қк 170 ... ... ... ... да ... ... ... деп мұндай
фактілерді де заң бұзушылыққа жатқызып, ... ... ... ... ... Rozatai ... “Елімнің Елтаңбасын ... ... ... ... ... бір қарияның “Елімнің
Елтаңбасын аяққа таптатпаймын” деп көшеде шашылып жатқан бір теңгені жерден
ыждаһаттылықпен көтеріп алғаны әңгімеленген. ... ... 1 ... ... ... жолдарда, жер асты өткелдерінде, автобус ... ... ... ... Ал ... Мақым соңғы
жазбасында “Біз неге Америкадағыдай не ... ... ... ... ... ой ... “Қоғамдағы кез-келген құндылықты
қалыптастыратын орта тап. Қазақстанның ... орта ... ... ... район» қашан орнайды, сонда. Сонда ғана, байлардың Құдай болам
деп жүргені болмаса, қалғандары проблемаларын, ... ... ... ... ... ... ... Оған пікір білдірген Өркен:
“Шаңырақ пен Бақай 13-ауданнан не артықшылығы, я кемшілігі бар деп?” ... ... ... ... назар аудартады.
Өркен блогында сонымен қатар “Керейім Кузьмамен егіз бе едің?” атты
Астанада ашылған Керей мен Жәнібек ескерткішіне арналған ... ... ... ... ... ... ... мен Дмитрий Пожарскийдің
ескерткішіне ұқсатып жатқан “сыншылар” да бар арамызда.Түр-әлпеті, киім-
жарағы болмаса да, ... ... ... тұр дейді.
Осы тақырыпқа пікір қосқан Елубек есімді ... ... ... алдыңғы 600 миллион теңге бөліп ... ... ... соң ... ... ... ... деген пікірде.
Бүркіт те өз блогында “Астана-Көкшетау” жолының бойында “Құлагерге”
ескерткіш ашылғанын хабарлапты.
Таяуда Павлодарда “Патриоттар форумы” өткенін Ashimoskemen ... ... не үшін ... түсінбеген блогшы: “Шулап-шулап
қайттық. Ұйымдастырушылардан ... ... ... не ... ... ... ... - дейді.
Егер дәл осындай ... ... ... ... ... ... ... қазақ тіліне деген құрмет көбейе ... ме ... ... ... ... атты ... берілген көшедегі
қате жазулардың суреттеріне көптеген блогшылар ... ... дені ... ... алдын алу керек” дегенге ойысады.
Қазақ блоггерлерінің үздіктері мен ... ... ... ... ... бар. Оның блог ... айтқан ойлары мына
сұхбатта берілген:
Блог бастауға не түрткі болды және ... ... ... Ең ... рет блогты Нью-Йоркта аштым. БҰҰ – ның шәкіртақысын
жеңіп алған соң үш күндей ... ... ... курстарға
қатыстық, соның бірі осы блогқа, жаңа медияға байланысты болды. ... ... ... сайт ... ... ... Мен ол ... да жазуға бола ма?» деп сұрадым. Сөйтіп, сол күні кешке блог
аштым. Еш ... ... жоқ. ... рет ... тұғырнамасынан аштым,
себебі ол Гуглмен байланысты. 1-2 ... соң ... ... ... ... Онымен күресе алмағандықтан, Уордпреске көштім. Кейін
уордпресті қазақшалау ісін қолға ... ... ... ... ... ... олардың реакциясы қандай еді
және осыған қызуғышылық танытқандардың ойы, мақсаты не еді?
А.Е.: Америкадан келген соң бұрын ... ... ... ... ... сосын интернетомания дертіне шалдыққан кезім ғой…Содан бір күні
«Жаңаеуразияның» хабарландыруын көріп, резюмені жолдадым. Маған бұл ... ... ... бұл ... ... ... ... өтетені арнайы курсқа қатысасың
деді. Сөйтіп, мен жұмысқа қабылдандым, ал жазда Прагада арнайы курс болды.
Курсты американдықтар, ... ... Олар бұл ... ... ... ... артық айтқаным емес. Көп нәрсеге көзім ашылды. Келе
сала, осы ... ... ... ... керек деп шештім. Әуелі
интернетті жақсы білетін, көзі ашық таныстарымды іздестірдім. Форумдарға
«Рамсторда осылай-осылай ... ... деп хат ... ... ... төрт-бес кісі келді: Бақытгүл, Қуаныш, Әділ, Думан, ... ... ... ... олар ... айтты. Кейін Бақытгүлдң
офисінде тағы бір ... ... ... ... семинар болды… Блог
жайлы басқаларға ... ... ... ... адамдардың
қызығушылығын байқайсын. Бірақ бәрінде де: «Маған бұл не үшін ... ... не ... ... жеке ... ... ... болады?» деген сұрақтар
туады. Блогты тек шын ниеті барлар, ... ... ... ... дейтіндер бастады. Қазақстанның 4-5 қаласында 100-ден аса
жастарға қазақ тілінде «Блог жүргізудің қыр-сыры» ... ... ... ... тек 10 пайызы ғана әрі қарай блогты іліп әкетті, ... мен үшін ... ... Блог ... ... ... аз білетін, бірақ
бір жылдың ішінде бұл жайлы қазақ аудитория көп білетін ... ... ... ... ... сол жаңа медия көмегіне жүгіндік, әрі ... ... ... ... жәрдемдеседі, азаматтық қоғамды қалыптастырудағы
құрал, қазақ тілінің әлеуетін көтерудің бір құралы ретінде таныттық..
Қазақ тілді Интернет – ... ... ... аз ... да ... ма,
дамыса оған не ықпал болды, және оның болашағы қандай?
А.Е.: Қазақтілді интернет ... ... үшін ... ... ... ... ... Мен әзірге таза қазақ тілінде ... ... ... жоқ. ... ... ... ... электронды көшірмесі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... шамалы. Ал блогшылар – ... ... ... ... ойымша кәсіби журналистермен ... ... ... ... ... ... ... қазір блогтарда көрініс табуда. Сондықтан бұл сала дамиды деген
пікірдемін. Форумдарда жүргенде ойлы, тәуелсіз ... ... ... ... ... ... баршылық. Қазақ тілі интернетте бизнес
ретінде қарастырыла бастаған кезде қазақ тілінде онлайн журналистирге нағыз
жұмыс табылады деп ... ... ... саяси ұйымдар қазақ тілді
электоратқа назар аударып, қазақтар интернетте көбірек тұтына бастады.
Осының өзі таяу ... ... ... ... ... және ... ... артатынын білдіреді.
Сіздің өмірлік принципіңіз қандай, алдағы жоспарыңыз?
Е.А.: Өмірлік принцип дейтіндей көп ұстанымдарым жоқ. Бастысы ... ... ол ... ... ... тиіп жатса болғаны. Алда
бірнеше жобалар бар. Жаңаеуразия жобасын әрі қарай жалғастырамыз. ... 1-2 ... ... бастағалы жатырмыз, жеке өзіме келер болсам, осы
ақпараттық технология саласын ... оқып ... ... жүрмін. Себебі
біздегі бүгінгі ақпарат саясаты ескі медияның мамандарын дамытуға, ... ... ... ... блогтардың жағдайын зерттеуге арналған «айқын» газеті
тілшісі Кәмшат Тасболатованың да өзіндік құнды зерттеу ... ... ... ... сақтаймын десең, Интернет тілін қазақша
сөйлет!
«Қазақстанның болашағы - қазақ тілінде». Бұл орайда мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... ... айналып
отыр ма? Таяуда Ассамблеяның кезекті жиынында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев
қазақтілді интернет кеңістігін ... ... баса ... ... ... әлемдік ғаламтордағы қазақтілді портал, сайт,
блогтардың үлес салмағы теңізге түскен тамшыдай. Бірақ ... ... ... жеке ... ... - ... бір ... Шетелде
блогтарды «әлеуметтік журналистикаға» балайды. Ал елімізде ... заң ... ... ... ... де ... ... құқықтық жауапкершілікке ие болғаны белгілі. Осыған орай, біз
қазақ блогосферасының дамуына өзіндік үлес қосып, қазақша блогтар, интернет-
күнделіктерін ... ... ... ... ... ... едік.
Оларға ортақ екі сауал қойдық:
1. Қазіргі таңда қазақ блогосферасы қалай дамып ... ... ... заң ... бері ... ... ... заңнан кейін қазақша блогтардың саны артты ма, әлде кеміді ме?
Асхат Еркімбай, журналист, блогшы:
1. ... ... ... мен ... ... туралы, оның
ішінде wordpress блогтұғырдағылардың жайын баяндайын. Себебі бізде әзірге
тек осы блогтұғыр ғана ... ... ... әрі ... өз
еріктерімен ағылшынтілді жобаның 80 пайызы қазақ ... ... да ... 100-ден аса блогшылар өздерінің ой-пікірлерін қазақ
тілінде білдіру үшін осы тұғырды таңдаған. Осыдан санаулы жыл ... ... ... саны саусақпен санарлық еді. Алайда интернет қызметінің
арзандауы мен ... блог ашуы жаңа ... осы ... ел ... ... ... блог саны ... де, қазақ тіліндегі
блогтарды ... саны ... ... ... ... тіліндегі
блогтарды көбіне шетелдегі қандастарымыз бен қазақ тілін жетілдіргісі
келетін шетелдіктер оқитын. ... ... ... үн ... ... саны ... Себебі қазақ тіліндегі блогтар google.kz,
bіng.com, ... maіl.ru ... ... жүйелерінің ішінен оңай
табылады. Көп ретте қазақ тілінде мәлімет іздеген адам ... ... тап ... ... ... өз ... қазақ тілінде ұдайы мәлімет жаңартып
отырған да осы блогшылар қауымы. Ресми сайттарда мәліметтер ... ... ... ғана ... болса, блогшылар қоғамда болып жатқан оқиғаға
дереу үн қатып, өз ойларын жазады. Оның үстіне қазір қалтафон арқылы блог
жүргізу де кең етек ... ... ... ... жағынан ұлғайған сайын
белгілі бір қиындықтарға ұшырайтыны бар. Қазақ тіліндегі блогтарда ... ... орын ... Оның ... - ... ... қолданушылар
арасындағы мәдениеттіліктің әлі де төмендігі десек, екіншісі - ... ... ... ... ... ... ... өте келе,
интернетке қатысты білім көпшілікке кең таралумен жойылады ... ... яғни ... ... ... келіп тіреледі. Мәселен,
өзімнің жеке блогымдағы жазбаларды еліміздегі кейбір ... ... ... өз ... аттарын қоятынын байқадым. Сондай-ақ
интернеттегі өзге ... да ... ... ... ... Бұл
үдеріс қазақ блогосферасын алаңдатып отыр. ... ... ... ... ... ... әзірге құрылған жоқ. Елімізде интернетті
реттейтін заң болғанымен, блогты ақпарат ... ... ... заң ... Бас кезінде үлкен дау туып, блогтарымыз не болады деп дүрліккен
едік. Бір-екі адам блогтарын жапты. Алайда қазір керісінше, жаңадан блогтар
ашылып ... Бір ... ... ... ... тілінде бейәдеп мазмұндағы
блогтар пайда болды. Менің ойымша, бұл қоғамның сол билікке беріп ... ... ... ... ... ... өзін барынша еркін
сезініп, пікірін ашық айтады ғой. Жеке өз басым заңға қарсылар ... ... ... білдіретіндер де көбейеді деп ойлаймын. ... тек ... оны ... ... ... ... заң ... дамуына
тоқтау бола алмайды.
Нұрғиса Асылбеков, аудармашы, блогшы:
1.Ілкі баста қазақ блогосферасының тарихи жылнамасы, ... ... ... ... 2005 ... 13 ... ... Аспаздық
тақырыбына қалам тербеп жүрген Эльвира деген замандасымыз ... ... ... ... ... ... қадамым!»
депті. Расы сол. Интернетті жатырқайтын қазақ емес. Ақыры әлемді ... ... ... ... блогты да өз теңіміз қып алдық. Қазақ
блогтарының дамуын айту үшін бастапқы шарттарды ... өту ... ... функционалдық кілтипандарды былай қойғанда, қарабайыр қазақ
қарпін айна-қатесіз интернет кәлимасына ... өзі ... ... ... ... мұны ... білетін «құлтемірді шұқылаушылар» жақсы
біледі. ... асқа - тік ... деп келе ... жоқ, ... ... ... Бертін келе арнаулы түрде сурет өнеріне,
ақпараттық-танымдық, діни бағыттағы, күнделікті тыныс-тіршілік жайлы ... ... бой ... Бұл енді ... ... тиек ... саф
энтузиастік бастамасы болғасын, арагідік кей блогтың түрлі ... ... ... да ... Көрсеқызарлықпен ашуын ашып алып, кейінгі
«ашуын» кімнен аларын білмей, жарты жолда қолды бір сілтеп, тәрк ... ... ... ... ... деп ... жалпы, даму нышандары жоқ емес,
бар. Сандық өлшемде дамуға қоса, контент тұрғысынан сапалық ... ... Сырт ... ... ... тұсы ... боп ... осы пұшпақты о
бастан илеп жүргендер сатылай-сатылай дамып келе жатқанымызды бек ... ... ... ... бар, әні бар, ... ... көп ... тіліндегі интернет-контентке шөліркеп жүргендер, уәж айтуды әдетке
айналдырушылар біраз сабасына түсер. Әлбетте интернетті қазақи контентпен
қанықтыру ... ... ... вәзипа болудан гөрі,
дұрысырағы, ортақ мүдде, тиісінше, жалпы, көптің ісі деп ... ... ... ... қазақтілді сегментін дамыту керек
деген үндеуіне қатысты айтарым, интернет - жалпыжаһани құндылық. Тиісінше,
қазақстандық үлес те ... ... ... ... үлкен мінберлерден
осындай емеурін бар екен, демек, құзырлы лауазымдылардың сол қазақтілді
сегменттегілермен ортақ тіл ... ... мен ... ап, ... ... ... қарастырар деп үміт ету керек.
Тұтастай алғанда, контент - өздігімен дами беретін автономды құбылыс. Бірақ
оған қырын ... ... ... оң ... сайлау тек игіліктерге апарып
соғатын болымды көрсеткіш.
2. Көп тұсты заңдастыруға машықтану, ... ... те ... ... ... кетсе, қатер төндірер алапат күш боларын топшылау
керемет ... емес те ... Өз ... бұл ... ... ... үлгермедім. Танысып үлгергенім - кейбір қазақ
блогшыларының біраз уақыттан бері ... ... келе ... ... ... ... Заң ... машина болудан гөрі, қоғамдық дамуға
зор серпін бергіш осынау ... ... ... ... ... ұйытқы боп, іріткі салушыларға бір жұдырықпен аттанса ғана
заңның ұрымталдығын айтуға негіз туады. Ал ол үшін көп ... ету ... ... ... блогшы:
1. Қазақтілді блогосфера дамып жатқаннан гөрі, бір орында тұр деуге
болады. Оның кең көлемде таралып, ... ... үшін ... ... ... олар ... ... өзіндік ақпарат көздеріне
айналуы тиіс. Өкінішке қарай, қазақ блогтары жеке адамдардың күнделігінен
аса ... келе ... ... ... ... пайдалы блогтар да бар. Мәселен,
Нұрғиса Асылбековтің «Аудармашының түрткендері» атты блогын өз басым қызыға
қараймын. ... бұл ... ... жетілдіре түсу үшін
қадағалаймын: онда шетелдік жаңа терминдерді қазақшалау, ... ... ойға ... ... ... қарағанда, осындай
кішкентай блогтың атқарған қызметі зор, рөлі жоғары ма деймін.
Ал ... ... ... ... рет «қандай жаңалықтар бар екен» деп
бір рет шарлап шығуға ғана тұрарлық. Мұны қазақ блоггерлерінің өздері де
мойындайды. ... ... ... ... зор: не ол өздігінен дамиды
(қазақ блогосферасы сияқты жеке адамдардың бастамасымен), не ... ... кең өріс ... ... ... алып қарасақ,
блогтар ақпараттық-танымдық сайттар контентінің құрамдас бөлшегі ретінде
қарастырылады. Бұл ... ... ... мен мамандар өздерінің жеке
«газеттерін» жариялай ... ... ... Блог жүргізуші өз жазуларын кез келген жерден
жеке поштасын пайдаланғандай қолайлы шарттармен өзі орналастырып, жариялай
алады. Екіншіден, әрбір жазылған ... сол ... ... ... Бұл өз ... ... ой-пікірлерін білуге мүмкіндік береді.
Мәселен, «БТА» банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Роман ... ... ... жеке ... ... онда ... мен өзге де ... пікір-көзқарасын беріп, түскен сауал-ойларға сол жерде жауап беріп
отыр. Сол сияқты Премьер-министр мен өзге де ... ... ... ... ... ... үшін қажетті құралға айналды.
2. Өз басым «Интернет туралы» ... ... да ... көрген
жоқпын, мені ешкім де қыспаққа алып жатқан жоқ. ... ... ... ... ... кітаптарым туралы ғана жазулар жарияланады. Мұның
ұлт қауіпсіздігіне ешқандай да қатер ... ... ... ... заң ... ... да, ... де бір пікірдемін: Ғаламторды реттейтін
заң ... ... ... ... ... салу, дінге байланысты
радикалды көзқарасқа ... ... үрей ... ... ... негізсіз
өсек-аяндардың таралуымен өзге де салдарға апаратын себептерге дер кезінде
шара қолданылуы тиіс. Ал ол үшін ... ... ... ... болғаны
шарт. Бірақ бұл адам құқын бұзуға апармауы керек. Бұл өте ... ... бұл ... ... дамуына ешқандай да кері ықпалы жоқ.
Сондықтан қазақ блогосферасы дамитын болса, заңға қарамастан дами ... ... (2004) ... (2010) ... және БАҚ ... ... ... |PR және БАҚ ... кең ... ... ...... ... ... – БАҚ. ... блог ... не екенін |Бастықтың әлеуметтік желілерде өз |
|түсіндіру керек. ... бар. ... ... ... жеткізу үшін|Адамдар блогты өздері үшін |
|жүргізеді. ... ... мен кіші ... ... ... Twitter, Blogs ... |
|медианы пайдалануға шектеу қойды. |сервистер ... ... ... ... ... ... көп блог. ...... өзі. ... ... ... ... ... деген сенімділік. |
|PR мақсаты – жолдау жасау. |PR ...... ... және |
| ... жан-жақты |
| ... ... ... жаңалықтық циклды |Әлеуметтік медиа (блогтар, |
|екінші циклға айналдырады. ... ... ... |
| ... мен блогтардан бұрынырақ |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... алу |Қолданушылар өзінің әлеуметтік |
|үшін барады. ... ... Twitter) |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... қолданушыларға |
| ... ... ... ... ... ... ... (қымбат |
|мен қызметтер сатудағы эффективті ... мен ... ... ... Оны ... ... деп те |эффективті технология. Оны “үлкен |
|айтады) қорқады, PR-агенттіктердің |сауда” деп те ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... үмітте. |Азғантай “алғабасулар” ... ...... ... |Social Media – ... ... ... |PR-бағасының қажеттілігі. ... әлі ... ... ... ... арқылы|
| ... ... ... ... ... ... жандылар блогингте ер |
|төмен. ... ... ... ... ... қырлары және оның ақпараттық ортадағы маңызы
1. Жаңа қарым-қатынастардағы технологияның ықпалы
Батыста ... ... ... ақпарат құралдары қатарына жатқызу
немесе жатқызбау жайлы еш мәселе көтерілмеген. Нақтырақ айтсақ, 1995-1996
жылдары ... ... ... алғашқы графикалық браузерлер
мен Windows-95 ... ... ... интернет бірден БАҚ ретінде
мойындалды. ... of ... ... ... ... атты арнайы журналдарда осы тақырып аясында түрлі мақалалар
жарияланған. Мәселен, 1996 жылғы докторант Моррис пен Индиан ... ... ... ... ...... ... мақаланы қарастырып көрелік.
Мақала авторлары интернетті бірауыздан бұқаралық ақпарат ... ... ... ... интернет жүйесін масс-медиа ретінде
айқындауда дей келе, орын алған жағдайға байланысты 100 ... БАҚ ... да ... ... Интернет – коммуникацияның көптеген түрлерін
қамтитын көпқырлы БАҚ деп баға береді. ... ... ... ... ... ... ... көзі – ақпарат – ақпарат
қабылдаушы» сияқты ... ... ... ... ... ... ... бастап достар арасындағы электрондық хаттарға
дейінгі түрлі пішінде көрініс табады. ... көзі – ...... ... әр ... әр түрлі. Мәселен, ақпарат көзі – ... ... ... топ, ...... ... ... чаттағы
қарапайым хабарлама, ал ақпарат қабылдаушы – бір адам немесе түгел дерлік
миллиондаған аудиторияны ... ... ... ... ... төрт ... бөліп
қарастырған:
а) асинхрондық коммуникация one-to-one принципі бойынша ... ... ... ... – usenet принципі белгілі бір
тақырып аясында ақпарат алу үшін арнайы сервиске ақылы түрде жазылуды қажет
етеді;
c) ... ... және ... ... ... ... ... many-to-one, one-to-one және one-to-many ... ... ... ... ақпарат қабылдаушы қажетті ақпаратқа
қол жеткізу үшін ақпараттың мекен-жайын, яғни сайтын ... ... ... ... ... көзі – ақпарат – ақпарат
қабылдаушы» тізбегі үлгісінде қарастырсақ, ақпарат көзі – ... ... ... ал ... ... – «many» ... мыңдап, миллиондап
саналатын адамдардан тұрады) (35(.
Аталмыш үлгілерді зерттей келе, ... ... ... ... ... ... кезде ғана интернетті БАҚ қатарына
жатқызуға болады деген шешімге келген. Ақпарат жалпы аудиторияға бағытталуы
тиіс.
Интернеттің БАҚ деп ... ... ... ... ... ... ... интернет жүйесін толығымен БАҚ
деп түсінуінде болып отыр. Бұл тұста интернет жүйесі – БАҚ функциясының
талаптарына сай ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... өнімі БАҚ деп шығарылым жиілігіне, тұрақты атауына,
басылымның соңғы ... ... ... ... ... таралым аймағына
байланысты қаралады. Ал, интернетке мұндай талаптар қойылуы мүмкін емес.
Шығарылым ... мен ... ... ... ... ... болады.
Сайтта бұл анағұрлым күрделі болып келеді. Сайттағы ақпарат толығымен
жаңартылып отырмайды бұл ... ... ... ... ... отырады делік. Егер 10 мақала жариялап, жарты жылдан соң тағы
біреуін ... бұл ... ... ... ма? ... ... бір тұрақты
уақытта емес, керісінше түрлі мерзімде жарияланса немесе ... ... ... бұны ... деп ... бола ... тиражы және таралу аймағы. Жүйеге енгізілген құжат тиражы
жалғыз ... ... де кез ... адам ... ... қол ... ... Көпшілікке құжаттың мекен-жайы таралады. Мұндай
жағдайда құжат қанша адамға таралғанын ... ... ... бүгін
аталмыш құжатты 10 адам қарады. Бұны ... деп ... бола ма? ... ... ... мыңдаған, яғни нақты саны белгілі. Ал web-
беттердегі оқырмандар санын қалай ... ... ... ... ... бір-бірден сайт тұтынушысы болды ма, әлде бір адам 10 рет ... ... ... бірнеше түрге бөліп қарастыруға болады: авторлық
жобалар, рекреативті функцияны атқаратын сайттар, қызметтік ... және ... ... ... ... ... түрі –
«интернет-БАҚ».
Ақпарат алмасудың жаңа заманғы тәсілдері: видео, ... және ... ... ... ... газет немесе журналдыкіндей әдетте
мұқабадан басталмайды. Мерзімді баспасөздің ... ең ... ... болса, блогтың алғашқы беті мәтіннен, аудио, видео
немесе суреттерге қатысты түсіндірмелерден құралады. Блог бетін толтыратын
ақпарат қандай формада ... білу үшін ... ... дәлірек
айтсақ, контентіне назар аудару қажет. Конте́нт (ағылшын тілінде content) –
кез келген хабарламалық маңыздылығы бар ... ... ... ... ... Бұған мәтін, графика, мультимедиа жатады.
Ақпараттық технологиялар саласында бұл терминді вебсайттың мәтіндік ... көп ... ... өзін бос ... ... газеттің таза беті
ретінде қарастырсақ, контент – бұл мақала, заметка, репортаж, фотосуреттер
мен сұхбаттар. Егер блогта тек қана ... ... ... ... оның ... контенті видео, фото, сурет. Веблогтар
аудиохабарлар ретінде де ... ... Осы ... ... ... кетсек, ағылшын тілінде Podcasting iPod жəне broadcasting (хабар
тарату) ... ... ... блогта аудио жəне бейне материалдарды,
сонымен қатар сандық плейерлерді орналастыру арқылы хабарларды ... жеке ... ... ... ұқсас аудиофайлдар контенті де
блогшылар үшін өте ... ... ... ... ... контент
дәстүрлі БАҚтың барлық түрлерін электрондық нұсқада ұсынады. ... ... ... бір ... ... табады және осылардың
бәріне бір адам жауап бере алады. Блогтардың көпфункцияналдығы ... ... әрі ... ыңғайлы жасайды. Ендігі кезекте контенттің
тақырыбы, яғни блогтағы жазбалар, видео мен ... ... не ... ... ... біріншіден блогшылар жекебет жүргізген кезде алдына
қандай мақсат қояды және ... ... ... ... тырысатының
анықтау керек, осыдан біз контент ... ... ... ... – блогосферада ең көп таралған, ... ... ... ... ... ... қысқа, не ұзақ болуы мүмкін.
Оларды мектеп мұғалімі, танымал футболшы мен ғылым ... ... ... қандай ақпаратпен толтыратыны – әр блогшының жеке шаруасы.  Ал
билік басындағы ... ... ... және не ... ... Интернет-күнделіктері блогосферада жаңа бағыт. ... ... ...... жақын болу. Иран президенті Махмуд
Ахмади өзінің «Mahmoud Ahmadinejad`s Personal Memos» атты ... 2006 ... Бұл ... 4 ... жүргізіледі. Блог жазбалардың біреуі
бірінші жақтан жазылған автобиографиядан құрылған. «Trip Notes from ... East» – атты блог Ақ ... ... жеке беті. Блогтың пайда
болуы 2008-жылдың басында Джордж Буш пен оның ... Таяу ... ... ... Кувейт, Бахрейн, БАЭ, СаудовАравиясы және
Египет) сапарымен сабақтасады. Блогты ... ... Ақ ... ... Дана ... және ... ... Эдвард Глиспен. Блогта
оқырманның пікірлері де ... ... ... саны тым ... ... ... ... президент сапары аяқталып,
блог жұмысын тоқтатты. ... АҚШ ... ... де ... ... жалғастырады деген болжам жасауға болады. Видео-блогтың иесі
Германия канцлері ... ...... ... ішінде алғаш
блогшы. Өзінің веб-сайтында А. Маркель»видео-подкастинг» айдарын енгізіп,
2006 ... 8 ... ... ... өзекті тақырыпқа арналған видео
жарияланымдар ұсынады. Бұл қадамымен консервативті саясаткер ... таң ... жеке ... ... ашық ... ... 55 мың адам ... алды. Айта кететін бір жайт, Ангела
видео-подкасттарды жариялаудан тұңғыш блогшы. ... ... ... ... ... тура ... айдар енгізді. Сынға қарамастан
видео-подкасттар саяси күресте басқа блог ... ... ... құрал
болып қалмақ. Германияның таңымал ... ... ... «Welt am
Sonntag» газетіне берген сұхбатында: «Видео-подкаст арқылы саясаткер дауыс
берушінің назарын тікелей ... ... – деп баға ... виртуалды эфирде жасаған қадамы өте прогрессивті, әрі
батыл екенің айтып өтті. Телеэфирдің ... ... ... ... алды кампаниялар үшін қаншалықты маңызды екені белгілі, блог арқылы
үгіт-насихат жүргізу, бриффинг жасау немесе дауыс берушілердің сұрақтарына
жауап беру сияқты ... ... ... жаңа ... видео-блогтың
еншісінде. Мәтінді блогтар фото арқылы ... ... ... ... ... ... жариялаған ыңғайлы екенің тағы ұмытуға ... өрт, ... ... ... камераға түсіріп, блогқа орнатсаңыз,
оған 2-3 жол коментарий беріп, көп ... ... ... жоқ. Кейбір
оқиғалар, соның ішінде әсіресе апаттар, видео материал түрінде жарияланса,
заметка немесе ... гөрі ... ... ... ... ... үрдісі де блогшылар арасында жақсы дамыған. Блогшы
қызықтайтын тақырыпта сұхбат ... ... ... ... арқылы
белгіленген тақырыпты талқылау подкасттарда көп кездеседі. ... ... ... үшін ... ... ... ... орналасқан ... ... ... ... деген кез келген адам өз подкастын орната
алады. Ең көп тыңдалған 20 ... ... ... ... ... ... ... жазып, дауыс бере алады. ... ... ... ... «кітаптар, кино, әңгіме, ән, бизнесс, қаржы,
медицина, күнделік, компьютер, ... ... ... мәдениет,
сән, дін, спорт, философия, т.б.». Подкастерлердің болашақ хабар тақырыбына
тыңдарман тікелей әсер етеді, мысалы, пікір ... ... ... ... ұсыныс жасау арқылы (36(.
3.3. Ақпарат еркіндігі мен ақпараттық қауіпсіздіктің мәселелері
Кез келген мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігін ... ету ... ... ... ... ... ... тәжірибе
растайды. Әлемдегі бір де бір мемлекетте ... және ... ... - вирустардың таралуы, жағымсыз хабарлар (бұдан
әрі - спам), ерсі ақпараттар, қарақшылық, алаяқтық ... ... ... ... ... ... қорғау ұлттық заңнаманың ... ... ... ... ... арқылы таралатын
компьютерлік вирустардың, қорлау және ерсі ақпараттардың, қоғамға қарсы
үндеулердің, спам, ... ... ... жібермеудің, Интернетті
пайдалануға қолданылатын қорғау құралдарын пайдаланудың тәртібін белгілеу,
сондай-ақ мұндай құқық бұзушылық жасаушы тұлғаларды тиімді ... ... үшін ... ... ... ... емес.
Бірыңғай ақпараттық кеңістікте құқықтық қамтамасыз етумен қатар
субъектілердің ақпараттық ... ... етуі ... қорғаудың
ұйымдастырушылық және техникалық шараларын қабылдауды талап етеді. Бұл
шаралар мыналарды қарастырады:
1) ақпараттың тарап ... ... ... ... ... жеке ... ... мемлекеттің ақпараттық қауіпсіздігі қауіп-
қатерінің алдын алу;
3) ақпаратты жою, модификациялау, ... ... ... бойынша
қолданылатын іс-әрекеттердің алдын алу;
4) жеке меншік объектісі ... ... және ... ... ... ету, ... ... және ақпараттық жүйелерге
заңсыз араласудың басқа түрлерінің алдын алу;
5) азаматтардың ... ... бар ... деректерінің
құпиялылығын және жеке құпиясын сақтаудың конституциялық құқығын ... ... ... жасырындылығын және құпиялылығын сақтау;
7) ақпараттық үдерістерде және ... ... ... мен құралдарды шығару және қолдануды әзірлеу кезінде иелік
етуші ... ... ... ету;
8) Қазнетке қатысушы ұйымдардың ақпараттық қауіпсіздігі және
ақпараттық-аналитикалық қамтамасыз ету ... ... ... ... құру;
9) сыртқы теріс әсерден Қазнеттің ақпараттық кеңістігін қорғау;
10) Интернетті құқыққа қарсы мақсаттарда пайдалану фактілерін анықтау
мақсатында Қазнеттің ақпараттық кеңістігінің мониторингін ... ... ... ... субъектілердің өзара іс-әрекет етуін
ұйымдастыру ережесі заңдардың орындалуын, мемлекеттік және ... ... ... етуі ... Бұл ... ... ... ақпараттық кеңістікте аппараттық-бағдарламалық құралдар
электрондық өңдеу, сақтау және қабылдау-хабар беру ... ... ... ... болса да хаттамалауды және ақпаратты қорғауды
қамтамасыз етуі қажет.
Бұдан басқа, киберқылмыспен ... ... ... ... саласында қызмет етуші мемлекеттік органдар мен бизнестің
серіктестігі, халықаралық ... ... ... технологиялық және ұйымдастыру инфрақұрылымын дамыту ісі болып
табылады.
Интернет ... ... ... реттеудің қызықты сегменті болып
табылады, оның ... ... ... ... ... ... Ал интернеттің формалды құқықтық реттеуін қалыптастыру жүзеге
асуда, бірақ ол жаңа технологиялардың ... және ... ... ... ... ілесе алмауда.
Егер интернет саласына қатысы бар құқықтық нормативті актілерге
келетін болсақ, оларды ... ... ... ... жалпы әлемде
интернет саласын қамтитын қалыптасқан заң жоқ, халықаралық деңгейде
интернет мәселелерін ... ... да жоқ. ... сол ... құқық
нормалары заңнамалық актілер мен ... ... ... ... және ... жекеменшік объектілерінде болып отыр. Бұл
мсәелені шешудің ең ... жолы – ... ... заң, алайда оны
жүзеге асыру оңай дүние емес, бірақ ... ... өзі ... ... ... ... ... қамтитын заңдық құжаттарды блоктар бойынша бөліп
қарастырсақ, интернет-құқықтың дамуын ... ... ... үшін ... қазіргі бар құжаттарды бөліп қарастырсақ: 1) 2000 жылғы заңнама,
2) 2000 жыл мен 2003 жыл ... ... ... 3) 2004 жылдан
бергі нормативтік актілер.
Егер бірінші ... ... ... жайлы айтатын болсақ (2000
жылға дейін), онда ... ... ... ... Осы мерзімде жасалынған құжаттарды ... ... ... ... ... мен қажеттілігін түсіну мен оны
әлеуметтік өмірге ендіру процесі жүріп жатты деген ... ... ... , денсаулық сақтау орындарындағы және басқа ... ... ... ... электронды каталог пен кітапханааралық кітап алмасу
үшін Интернетке шығу мәдениетін құру ... ... ... ... Үкіметінің Тұжырымдамасы, № 905 1999 жылдың
30 маусымынан, «Салауатты өмір ... ... ... ... ... жолы ... тарихи ескерткіштері жайлы, ландшафт, инфрақұрылым
және байланыс жолдарын қорғау бойынша , Интернет ... ... ... ... ... (1998 ... ... жолы
тарихи орталықтарын қайта жаңғырту, түркітілдес халықтардың мәдени
мұрасын сақтау мен дамыту, туризм инфрақұрылымдарын ... ... ... ... ... асыру шараларының
жоспары)
- «Оқыту процесін, Интернет жүйесін және оны ... ... ... ... ... информатизациялау» (1998 жылдан «1998-2000
жылдарға арналған Қазақстан Республикасының әрекет ... ... ... билік органдарының міндеттері» юағдарламасы
бойынша семинарлардың оқыту-тематикалық жоспары)
- «Интернет желісіне білім ... ... ... ... ... ... ... (1998 жылдан 1998-2000 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... жоспары).
- «Халықаралық байқау жайлы баспасөз және басқа да бұқаралық ақпарат
құралдарының көмегімен , оның ... ... те бар, ... »
(1998-2000 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... жоспары).
2000-2003 жылдар аралығында қабылданған құжаттарға келетін болсақ,
онда Қазақстан жайлы әлемді хабардар ету мен басқа да шаралар үшін ... ... ... ... ету ... жүрді.
Мысалы:
- «Интернет мүмкіндіктерін қазақстандық ғылым ... ... ... ... құру ... үгіт-насихат шараларын
жүргізу үшін пайдалану» (2000 жылдан Қазақстан Республикасының ... ... ... Концепциясы)
- «Интернет желісі арқылы қаржылық нарық мәселелері бойынша ақпараттық
қызмет түрлерін ұсынуы орындалу қажет» (2001 жылдан қор ... ... ету ... ... Республикасының көлік және байланыс министрлігіне қойылған
рет бойынша Интернетке шығу жолы бар көпарналы ... ... ... бар ... ... (2000 жылдың 16 мамырынан
Қазақстан Республикасы Үкіметінің экономикалық ақпарат Орталығы туралы
тұжырымдамасы (Постановление ... ... ... от ... 2000 года О ... ... ... ... Казахстан )
- «Интернеттегі қазақстандық веб-сайттардың ... ат ... (2000 ... ... ... ... ақпарат Орталығы туралы)
- «Телекоммуникация желілерін модернизациялау Интернеттің, электронды
поштаның және ұялы телефон байланысының ... ... ... ... ... ... ... Президентінің 2004-2010
жылдарға арналған Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... бастап нормативтік актілер. Осы жыл Интернеттің құқықтық
статусы үшін айтарлықтай маңызға ие. Себебі электронды үкімет құру ... ... ... Осыдан бастап заңнамалық құжаттар арта бастады.
Интернет түсінігі ... ... ... ... «электронды үкімет» мемлекеттік жобасына, оны ендіру механизмдеріне
және т.б. арналған. Сонымен ... ... мен ... ... қатысты бірнеше құжатқа да назар аударуға болады.
2005 жылы Қазақстан Республикасының ақпараттандыру және ... ... ... ... ... ... бөлу ... бекітті. Бұл ережелер мемлекеттің интернет-
ресурс иелерін бақылауға алуға ниеттенген ... ... деп ... ... ... веб-сайттарды тіркеу үшін қажет арнайы талаптарды
анықтады. Домендік атау иесіне қойылатын негізгі талап оның ел ... ... ... ... 4 бөлімде егер «тіркелген домендік атаудағы
домендік атауы бар WEB- сервер ... ... сырт ... жағдайда» домендік атауды тіркеуді тоқтатуы анықталған.
Осылайша, доменді тіркеуге алу туралы өтінішті толтырарда, ... ... ... ... кем дегенде екі Қазақстан аймағында орналасқан,
желідегі жұмыс үстіндегі DNS-сервер туралы мәлімет береді. Олай ... ... алу ... кері ... Ол ... аталған ережелер
үлкен шу туғызды, себебі ... сайт ... ... ... тартымды бағасы үшін Қазақстан аумағынан тысқары ... ... ... әрі ... ... ... ... Алматы қаласы
әкімдігінің 2007 жылы 27 желтоқсандағы «аймақтардағы адам құқығы бойынша
Сандық кітапхананы қалыптастыру жобасын жүзеге ... ... ... ... ... Осы акті ... соң бір жылдан кейін
электронды кітапхана htttp://www.hrc.nabrk.kz/ мекен-жайы ... ... жылы ... ... ... ... Республикасындағы
ақпараттық теңсіздікті төмендету Бағдарламасына қол қойылды. Оған әлемдік
тордың қазақстандық сегментінің даму механизмдері ... ... ... ... ... қол ... ... және халықты қолжетімді бағадағы ... ... ... технологияларды игерудегі
азаматтардың қызығушылығын қалыптастыру және т.б. қажет, себебі жоғарыда
Интернет пайдаланушылар ... ... ... ... ... ... ... істеуге үйрете отырып, мемлекет
болашақта ... ... ... ... пайдаланатын аудитория
дайындады.
Алайда, бағдарлама жұмысы басталғаннан кейін бір жыл өткен соң сынға
ұшырай ... ... ... ... ... ... сарапшылары
«халықтың 80 пайызының ... ... ... ... ... ал 20 ... бағдарлама жайлы естігенімен, бірақ оның
мақсаты мен міндеттерін біле бермейтінін» ... Әу ... ... ... ... заманауи білім мен
дағдыларды игеруге деген ықыласы мен жоғары ... ... ... ... ... ... ... ақпараттың жоқтығы жазғы мерзімде
тіпті тегін курстарда да оқығысы келетін ешкімнің ... ... ... жеке компьютерлермен жұмыс тәсілдеріне үйрету үшін жасалған
«Компьютерлік сауаттылық» оқу жоспарына назар аударып қарайтын болсақ, курс
мазмұнында ... ... ... заң ... ... ... жазылмаған. Осылайша, біздегі пайдаланушылардың
көпшілігі желіде не істеу және не істемеу керектігін біле ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы ақпараттық теңсіздікті
төмендету Бағдарламасының аясындағы «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ-
ның атқарылған ... ... ... ... «2007 жылы ... ... ... 780 295 азаматы сертификатталған. ... ... ... 2 512 ... оқытылып, тестіленген және 318 921
адам сертификатталған» (38(.
Кей жағдайларда оқытушылар өз бетінше сабақ үстінде ... ... ... ... ... ... ... Алматы облысында
информатика пәнінен сабақ беретін мұғалім А.М.Нечухранный: «Желідегі
жауапкершілік бойынша мен ... ... ... ... ... бірақ
қайда кіруге болмайтынын, қандай ақпаратты түрлі форумдар мен ... ... ... ... ... мен «қосымша» сайттарға кіруден
абай болу туралы ескертіп отырдым. Жалпы бұл тақырыпқа өз ... ... ... ... ... ... еді, ... жетпеді».
Және тағы екі заңнамалық бастамаға көңіл бөле кетуге болады, олар
ҚазНеттің болашақ ... ... ... ... бұл 2008 жылы ... ... жылдарға арналған Интернет желісінің қазақстандық
сегментінің (ҚазНет) біртұтас ақпараттық кеңістігін қалыптастыру мен дамыту
концепциясы». Бұл ... жеке ... ... етпейді, себебі
тақырыбынан бәрі ... ... ... ... 4.2 бөлімге – ... ... - ... ... ... себебі ол Интернет саласына
қатысты жаңа ... ... ... (ҚНА) ... ... анықтайды. Сонымен осы бөлімге сәйкес Интернет саласында ... ... ... мақсаты пайдаланушылар, коммерциялық және
коммерциялық емес ұйымдар мен мемлекеттік органдардың т.б. мүдделері ... Заң ... ... алуы тиіс ... ... болсақ,
олардың кейбірін сөзбе-сөз келтіру қажет:
• «Интернет құқықтық реттеудің объектісі де, субъектісі де ... ... ... ... ... мен ... ... және басқа да тұлғалармен, мемлекеттік органдармен ақпаратты
беру және Интернет арқылы қызмет көрсетуге байланысты ... ... ... ... ... ... тұжырым)»;
• «Интернетке байланысты құқықтық қарым-қатынас жаһандық сипатқа ие.
Мұндай қарым-қатынасқа өзге ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл Интернеттің
құқықтық нормаларын жасағанда халықаралық құқықтық деңгейде, әмбебап
халықаралық ... ... және ... ... аударуды талап
етеді (құқықтық шығармашылықтың халықаралық деңгейіне басымдық беру
тұжырымы)»;
• «Интернеттің жаһандық ... ... ... қол ... ... ... маңыздылығы Интернеттің жұмыс жасау
аспектілеріне, тұлға, қоғам, мемлекет үшін маңызды деген құқықтары мен
заңды мүддесіне ... ... ... жеке ... ... ... ... мемлекеттің мүддесін қорғау, құқық
қорғау) нормалар мен ережелерді заңнамалық (заңдық) бекітуді ... ... ... ... онда ... Интернет
саласындағы болашақ заңнамалық бастамалары халықаралық құқық нормаларына
негізделіп, ... ... ... келеді. Сонымен қатар іс
жүзінде басқаша жағдай байқалады.
Осы концепция қабылданған соң бір жылдан ... 2009 ... ... Республикасының «Ақпараттық – коммуникациялық желілер мәселелері
бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды.
Ол тек ... ... ғана ... жалпы халықаралық деңгейде
резонанс тудырды. Заң жобасын үкіметтік, ... ... ... ... ... пікірі есепке алынған жоқ. Бірқатар қоғамдық
ұйымдар Қазақстан ... ... ... ... ... ... ашық хаттар жолданды, алайда заң қабылданып кетті. Осы жылы
күзде баспасөзде Қазақстанның Интернет ... ... ... ... Бұл ... мақсаттарының бірі ҚазНет
пайдаланушыларының мүддесін қорғайтын заңнамалық бастамаларды жүзеге ... ... ... көптеген елдерде Интернетті құқықтық жағынан реттеу
мәселелері жиі көтеріле бастады. Интернетті ... ... ... ... жала жабу мен ... ... ... жат
дүниелердің алдын-алу үшін қажетті шара ретінде қарастырылады. Алайда мұны
адасушылық деп ... ... ... кез ... ұлттық заңнамада
жоғарыда аталған мазмұндағы ақпарат ... үшін жаза ... ... ... пен оны ... ... ... бар.
Мысалы, егер қатігездік пен зорлық-зомбылықты, порнографияны, жауыздықты,
әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни немесе ... ... ... оған табынуға үгіттеу болған жағдайда сөз бостандығы шектеледі. ҚР
Конституциясының 12-бабында былай ... ... және ... ... мен ... ... ... ... конституциялық құрылыс пен
қоғамдық имандылыққа нұқсан келтірмеуге тиіс». Осылайша, ... ... ... ... ... ҚР ... бұл түсінік
пен оны қолдану механизмдері нақтыланбаған.
Қоғамдық имандылықты қорғау порнография, қатігездікке табыну және
зорлыққа ... ... ... іске асырылады. Осы мақсатта ҚР
заңнамасында ... ... ... жасалған іс-әрекеттерді қылмыстық
жауапқа тарту қарастырылған. Имандылықты қорғау ... ... және ... ... ... салу ... да жүреді (ҚР БАҚ
туралы Заңы, 25-бап) және ол бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ) уақытша немесе мүлдем тоқтатып тастауға негіз болады.
Жарнама туралы Заң да имандылықты қорғайтын нормаларға ие, ... ... ... ... қатігездік пен зорлық, порнографияны насихаттау
үшін қолдануға тыйым салады.
Қазақстанның Қылмыстық Кодексінде имандылыққа қол сұғатын ... ... және ... ... ... » (ҚР ҚК ... тарауында қарастырылған, оған келесі қылмыстар кіреді:
- «жезөкшелікпен айналысуға тарту»,
- ... ... ... не ... ... ... ... материалдарды немесе заттарды заңсыз тарату,
- «қатігездік пен күш қолдануға бас ... ... ... ... және басқа.
Қылмыстық жаза шараларынан басқа қоғамдық имандылыққа қол ... ... ... шара да қолданылды. Мысалы, ҚР әкімшілік
құқық ... ... ... ... ... ҚР әқК) 344 ... ... конституциялық құрылысын күштеп өзгертуді, оның
тұтастығын бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруді, соғысты,
әлеуметтік, нәсілдік, ... ... ... және ... ... ... зорлық-зомбылықты және порнографияны насихаттауға
немесе үгіттеуге бағытталған мәліметтері мен материалдары бар бұқаралық
ақпарат құралдары ... ... ... ... ... ... ... байланысты жауапқа тартуды қарастырады (40(.
Сонымен қатар, ҚР әқК-де қоғамдық имандылыққа қол сұғатын жеке ... (22 ... ... ... және имандылыққа қол сұғатын әкімшілік
құқық бұзушылық».) Бұл тарауда «Эротикалық мазмұндағы өнімдерді жарнамалау»
(бұл арналмаған ... ... ... ... ... ... ... білдіреді), «Тарихи және мәдени ескерткіштерін немесе табиғи
объектіні қорлау» және т.б. ... ... ... сексуалдық сипаттағы материалдардан қорғау мәселесіне келсек,
Қазақстанда «порнографияны» «эротикадан» ... ... ... талпыныс
болған-ды. Мысалы, 1996 жылғы 24 желтоқсандағы ҚР «Мәдениет туралы» Заңының
1-бабында «порнографиялық сипаттағы өнімдер» анықтамасы бар, ол ... * ... ... ... ... ... ерсілік, аса арсыз
түрде бейнемен беру» деп айтылады. Ал 2006 жылғы Заңда болса ... жоқ. ҚР ... ... ... туралы» Заңның 1-бабында
«эротикалық сипаттағы өнімдер » түсінігі беріледі, ол «тұтас ... ... ... ... қаузайтын баспасөз басылымы немесе теледидар,
радио бағдарламасы» дегенді білдіреді. «БАҚ туралы Заңның» 2-тарау, ... ... ... ... ... ... мерзімдік
басылымдарды бөлшек саудада соған арнап әдейі бөлінген тұрақты үй-жайларда
сатуға жол беріледі, ... ... жері мен ... сату ... ... органдар белгілейді. Порнографиялық және арнаулы
сексуалдық-эротикалық сипаттағы радио, теледидар бағдарламаларының эфирге
шығарылуына, сондай-ақ кино және ... ... ... ... ... ... тыйым салынады. Алайда, заңнама «арнаулы
сексуалды-эротикалық сипаттағы» кино және ... ... ... астарында
не жатқанын және оның «порнографиялық сипат» пен ... ... ... бар екенін түсіндірмейді.
Әр нақты жағдайда шек қою мен бөлу ... ... ... ... ҚР ҚК ...... ... немесе
заттарды заңсыз тарату» - барлық порнографиялық материалдар емес, тек
«заңсыз» материалдарға ғана тыйым салынатыны ... ... Осы ... ... «осы ... ... ... порнографиялық
материалдарды немесе заттарды тарату не ... ... ... тарату, жарнамалау, сол сияқты ... ... ... кино ... ... ... және өзге ... заңсыз сату» екенін нақтылайды. Порнографиялық материалдар мен
дүниелердің мазмұны аса ерсі және ... ... ... ... ... және ... ... тұрпайы табиғи
тұрғыда беруге негізделген. Мұндай дүниелер мен материалдардың ... ... ... ... ... ... ... келеді, ол
жыныстық фукцияны әлсіретеді, жүйке жүйесін бұзады және т.б.,бұл әсіресе
кәмелетке толмағандарға қатысты. ... да бір ... ... ... ... жатқызу немесе жатқызбау ... ... ... ... жасалған іс-әрекеттердің тек заңсыз
сипатқа ие ... ... ... ... ... беріп,
аталған материалдар мен заттардың әдейі арналып ... ... ... және ... ... ... Ал ҚР ... сипаттағы материалдардың таратылуына рұқсат беру ... ... ол ... ... ... ... ... саладағы нақты критерийлердің жоқтығы БАҚ қоғамдық моральға қарсы
әрекет жасаған-жасамағаны ... анық ... ... ... яғни бұл ... ... «қоғамдық мораль» тіркесін заңмен
түсіндіретін құзырлы тұлғаға тәуелді. Ал мұның бұқаралық ақпарат құралын,
жекелеп алғанда Интернеттегі сөз ... шек ... ... ... ... имандылыққа қатысты ҚР заңнамалары тек ... – на ... ... ... ғана емес , жаңа ... ... ... 2009 жылдың 10 шілдесіне\де «Ақпараттық-коммуникациялық желілер
мәселелеріне қатысты ҚР ... ... мен ... енгіз
туралы» ҚР Заңына сәйкес БАҚ ... ... ... ... ... ... енді кез ... интернет-ресурс жатады. Ал «интернет-ресурс»
термині өте кең ... оған ... ... (интернет-дүкендер,
интернет-телевизия, блогтар, форумдар, чаттар, шектеулі желілер және т.б.
қосқанда) бәрі ... ... ... ... БҰҰ ... (АҚК) өз ... ... түсінігі әр түрлі, ал жалпыға бірдей халықаралық
стандарт жоқ» деп атап ... ... ... ... ... ... еркіндігіне шек бар. Кез келген шектеу үш бөлімді
тестке сай болуы керек. Мысалы, ... және ... ... жөніндегі
Халықаралық пакттің 3-тарау, 19- бабында пікір білдіру ... ... ... ... ие ... ... алайда олар заңмен белгіленіп,
а) өзге тұлғалардың құқығы мен ... ... ... үшін, б)
мемлекеттік қауіпсіздікті, қоғамдық тәртіпті, халықтың ... ... ... үшін қажет болуы тиіс». Ол «біріншіден, мемлекеттің
араласуы заңмен белгіленуі тиіс, ... ... ... ... құқыққа сәйкес заң мойындаған нысанға жету ... ... ... ... осы ... ... ... немесе қуғындау үшін
қажет» болуы керек екенін белгілейді.
Егер, Қазақстанда заңнама ... сөз ... ... ... ... қою ... үшбөлімді тест тұрғысынан алып
қарайтын болсақ, онда ҚР ... бұл ... ... өте алмайды.
Біріншіден, «мемлекеттің араласуы ... ... тиіс ». ... ... тәртіпте шектеу қою, ... ... ... ... ... ... Сәйкес заңдар анықтық пен нақтылықтың
белгілі бір стандарттарына сай ... ... , бұл ... өз ... ... ... шеңберінде салдарын алдын-ала көру мүмкіндігі
болу үшін ... Бұл ... ... ... бар, заңды қолдану
саласы нақты белгіленбеген заңнамалық актілер ... бере ... Егер ... ... оны бұзуға деген қызығушылық, мәселен саяси себептерге
байланысты, пайда болуы сөзсіз.
Тестің екінші бөлігіне имандылықты сақтау бойынша ҚР ... ... ... бұл ... ... ... ... мақсатқа – халық
денсаулығын және оның имандылығын ... ... ... ... ... ... ... қорғау немесе қуғындау үшін
қажетті шектеулер) қазақстандық заңнама өте ... ... ... ... ... бұрыс сипаттағы, бірақ ересек аудиторияға және
солардың ғана қолы жететін материалдарға өте қатал болмауды ... адам ... ... ... ... қызтекелерге арналған
эротикалық фильмдерді сатумен айналысатындарды қылмыстық жазалауды пікір
білдіру ... ... бұзу деп ... ... бұл ... секс-
шоптарда сатылғаны және оларды көргісі келген ересек тұлғалардың ғана қол
жеткізе алатындығы ... ... ... ... ... ... қоғамдық имандылықты қорғау үшін ... ... ... ... ... мен ... ... келер болсақ, келесі дүниелерді атап кетуге болады.
Қазақстан БҰҰ –ның бала құқығы жөніндегі Конвенциясын, бала саудасы,
бала жезөкшелігі және ... ... ... бала ... жөніндегі
Конвенцияның Факультативті хаттамасын ратификациялады. ... ... бала ... ... Заң бар. (2002 жылдың 8
ақпанынан), ол БҰҰ бала ... ... ... ... ... оның ... баптарымен келісілген баптары бар. Жекелеп алғанда,
Заңның ... ... ... ... пен ... ... жеке ... қорлайтын, балаларға зиянды түрде әсер
ететін және ... іске ... ... ... ... ... ... деп көрсетілген. Заңның 39-бабы балаларға порнография мен
бала дамуының рухани және имани ... зиян ... ... ... ... және бейнежазбалардың сатылымы,
көрсетілімі, сыйға ... ... және ... ... ... ... әдебиет, газет, журналдар және басқа да ... ... ... ... ... ... 40-бабы баланы жезөкшелік және
порнографиядан қорғайды: «Баланы ... ... ... сипаттағы және эротикалық мазмұндағы мерзімді ... және ... ... және де ... ... ... ... порнографиялық материалдарды тарату, жарнамалау және сату Қазақстан
Республикасының заңнамалық актілерінде қарастырылған тәртіпте жауапкершілік
тағайындалатынын » белгілейді ... ... ... бала порнографиясына қатысты материалдар мен
заттарды таратуды жеке қарастырмайды. Алайда порнографияны ... үшін ... ... ... ... ... (ҚР ҚК 273-бабы) қарастырылған.
Порнографиялық материалдарды 14 жасқа толмаған тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... осы тұлғаларды
порнобизнесте пайдалану ҚР ҚК 273 және 124 ... ... ... ... жауапқа тартылады.
Сонымен қатар, кәмелетке толмағандарды эротикалық мазмұндағы өнімдерді
дайындау үшін пайдалануға және эротикалық мазмұндағы ... ... және сату үшін ... ... (ҚР ӘҚК ... (50 АЕК ... айыппұл және өнімді тәркілеу).
«Интернеттегі порносайттардың (оның ішіндегі балалар ... ... ... маңызды проблемаға айналып тұр. Қазақстанда Интернет
арқылы порнографиялық материалдарды таратуға тыйым салу және шек ... ... ... жоқ». Бұл мемлекеттің бала порнографиясына
қатысты көзқарасы, ол 2004 жылы БҰҰ бала ... ... ... хаттамасының ұстанымдарын орындау мақсатында ҚР жүзеге
асырған шаралар туралы алғашқы баяндамасы ... ... ... ... Қазақстанда порнографиялық сайттарға (тек шетелдік қана емес,
Қазақстандық та бар) ашық қолжетімділік мәселесі бар. 2007 жылы ... ... ... ... Қазақстанда алғаш рет жас балаларды қорлаған
педофил ұсталды, ол ... ... ... ... ... ... ... торда Xorg, Triton77 лақап аттарымен танымал облыс орталығының
30 жасар тұрғыны 1 жарым жыл көлемінде Интернетте 11-12 жастағы ... ... ... ... олармен кездесіп, зорлаған, мұны
видеоға түсірген, кейін ... ... ... белгілі бір ортада
танымал сайттарда өзінің ... ... ... ... ... ... ... желілер
мәселелері туралы ҚР актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
ҚР Заңы сайттарды тоқтату, ... ... ... бас тарту арқылы
Интернетте заңсыз ақпаратты таратуға мемлекет тыйым салуға мүмкіндік
беретін ... ... ... бұл ... тағы бір сұрақ бой
көтереді: сөз бостандығы саласындағы халықаралық стандарттарға бұл шаралар
қаншалықты сай келеді?
ҚР Конституциясы ... ең ... жеке ... мен еркіндігін
атап көрсетеді және олардың жүзеге асуы мен бұзылуынан тиімді ... ... ... ... ... мен ... ... бар. Бұл құқық
ҚР заңнамасымен барынша қорғалған және қылмыстық, әкімшілік ... сот ісін ... ... ... ... ... үшін ... тартуды реттейтін нормативті
құқықтық актілер
| ... Жала жабу |
| | |
| ... ... |
| | |
| ... ҚР ... ... ... |мен ... қол сұғу және |
| ... ... ... ... |
| | |
| ... ... өкілін қорлау. |
| | |
| ... ... ... |
| ... тергеушіге, алдын ала |
| ... ... ... |
| ... сот приставына, соттың |
| ... ... жала жабу |
| ... ... саяси |
| ... ... ... ... |
|Әкімшілік құқық бұзушылық туралы |мәліметтер тарату ... | |
| ... ... адамды қорлау, |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... емес ... |
| ... ... |
| | |
| ... ... ... ... ... ... қорғау |
|Азаматтық Кодекс | |
| ... ... ... өтеу |
| | |
| ... ... ... ... |
| ... ... 1999 ... 23 ... ... Теріске шығару құқығы |
|«Бұқаралық ақпарат ... ... ... Заң | ... ... қызметтік беделінің қажеттілігі мен қызметтік беделді
қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... диффамация туралы заңдардың кеңінен ... ... ... ... ... ... бар ... ел алдында
талқылауға үлкен шек қояды. Диффамациялық заңдарды үкімет қызметтік беделді
қорғау үшін ... деп ... ал бұл ... ... лауазымға ие
тұлғалардың заңды өз қалауынша қолдануына алып келеді. Диффамацияны реттеу
мәселелері кезінде, пікір білдіру еркіндігі мен ... ... ... ... ... ... естен шығармау міндет.
Пайдаланушылар мен олардың жала жабу мен қорлау мәселесіне қатысты
ақпаратты тарату үшін ... ... ... ... ... ... ... форумдарының бірінде «Желіде пікір қалдырған
кезде жауапкершілік ... ... жиі ... ... сұрақ қойылды.
Жауап бергендердің басым көпшілігі оң жауап жазған. Кейбір жауаптар
төмендегіше өрбіген:
«Мен ... ... ... ... және ... да ... мен Сізді іздей қоймаспын... Ал жала жабу ... ... ... ... келетін болсақ – мұның бәрі қылмыс, ал ол үшін
бастаушы айтарлықтай жазаға тартылуы МІНДЕТТІ».
«Мен ақпаратты жиі ... ... ... ... сауатты, дұрыс,
өзгелердің құқығына қол сұқпай жазуға тырысамын. ... да ... және ... ... ... ... ... Ал боқауызға келсек,
менің ойымша, ең көп болғанда сайт модераторынан ескерту немесе қуыласың».
Сонымен қатар, көпшіліктің жала жабу және ... ... ... үшін ... тартылуды түсінуіне қарамастан, қызметтік ... ... және ... ... ... байланысты
ақпарат таратуға тыйым салуды білмейтін не ... ... ... ... болады. Осы жерден келіп дау-жанжалдар мен сот істері пайда
болады. Соңғы енгізілген өзгеріс бойынша, ... ... ... ... ... жөн. Яғни БАҚ үшін ... жауапкершілік
интернет-ресурстар мен жарияланым авторларына да қатысты қолданылады.
Интернет-ресурстардағы ақпарат таратуға ... сот ... де ... бар. ... 2006 жылы интернеттегі жарияланым бойынша ар-
намыс, іскерлік беделді ... ... ... ... ... ... бірнеше интернет-ресурста жарық көргенін дұрыстап дәлелдей
алмады. Интернет-ресурста ақпараттың ұзақ сақталмайтынын ескере отырып, бұл
жарияланым қажетсіздігіне ... ... ... сот ... интернет-ресурста жарияланған-жарияланбағанын ... ... ... таратудағы шексіз мүмкіндікке ие екенін ескеріп,
пайдаланушыларға сөз бостандығын шектеу оқиғаларын білу дұрыс болар, ... ... ... ... ҚР ... ... жеке ... дейін бұл жағдайлар нақты сипатталған. Интернеттің
жаһандық желі ... және әлем ... ... ... ... ... ... сипаттағы ақпарат тарату мәселелерін
халықаралық ... ... ... ал ... жабу тек ... немесе арнайы құрылған органдар не осы саладағы ұйымдар,
соттардың қорытындысы болған ... ғана ... ... ... ... сөз» Халықаралық Қорының заңдық қызметінің жетекшісі.
Қорыта келгенде, Интернетті ... ... ... ... ... контент жасаған кінәлілер өз еліндегі сот тәртібі
бойынша жауапқа ... ... ... заңнамалық және құқық қорғау
органдарының ... тек ... ... тоқтатуға бағытталып,
Интернеттің инфрақұрылымына тарамауы тиіс.
Бүгінгі күні ... ... ... ... таратуы мен
алуына бірден-бір мүмкіндік болып отырғанын ескере ... ... ... ... тыс ... ... оның тәуелсіздігі
мен бостандығын сақтау қажет.
«Ақпаратқа қол жеткізу» - мемлекеттік органдардан ақпарат сұрап жіберу
және оны алу ғана ... ... ... ... өз ... және
сұраныс болмаса да тұрақты түрде жариялауы (оның ішінде Интернетте ... ... - ... ... деңгейдегі заңнамалық, атқарушы
және сот органдары, оның ішіне жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... тұлғалар, бұл органдар қоғамдық қызмет түрлерін
ұсынады ( жолдарға қызмет көрсету мен теміржолдарды басқау сияқты).
Соңғы ... ... ... Қазақстанның ақпараттық саласын құқықтық-
нормативті реттеуде айтарлықтай өзгерістер ... ... ... ... ... түрде қалыптасуы (2008-2010 жылдарға арналған
ҚР «электронды үкіметін» ... ... мен ... ... ... ... ақпараттық теңсіздікті төмендету
Бағдарламасымен қатар дамып келе жатыр. ... ... ... қол ... ... жүзеге асыруға байланысты мәселелерді шешу
жолы ... ... ... ... ... ... актілерге
үлкен көлемдегі өзгерістер енгізілуде, жаңа құқықтық-нормативтік актілер
ойластырылуда (мемлекеттік ... ... бұл ... ... ... байланысты. Тұтынушылық тұрғыдан алып қарағанда электронды
үкімет технологиясы азаматтардың ... ... ... ... ... ... мен ... арттыруға, адами фактордың атқарушы
аппарат қызметіне ықпалын кемітуге, азаматтарды басқаруға кеңінен ... қол ... ... ... ... ие ... жалпы алғанда
бөлек-бөлек қалып отыр, жеке қолжетімділік элементтері (ақпаратты сұрау,
мемлекеттік органдар отырысына ... ... ... қол ... ... ... шектеу үшін негіз,
жауапкершілік, шағымдану тәртібі және т.б.) түрлі актілерде реттеледі:
- Кодекстер ... ... ... ... Жер, ... ... ҚПК, АПК және ... Әкімшілік процедуралар туралы Заң,
- Жеке жіне заңды тұлғалардың өтінішін қарастыру тәртібі туралы Заң,
- БАҚ туралы Заң,
- Ақпараттандыру туралы ... ... ... ... ... ... ... туралы Заң,
- Мемлекеттік қызмет туралы Заң,
- Электронды құжат және электронды сандық қол қою туралы Заң,
- Авторлық құқық пен ортақ құқық ... ... ... туралы Заң,
- Байланыс туралы Заң,
- Жергілікті мемлекеттік басқару және Қазақстан Республикасында өзін-өзі
басқару туралы Заң,
- Ұлттық мұрағат Қоры мен ... ... ... Жеке ... ... ... Прокуратура туралы Заң,
- Мәдениет туралы Заң
Және басқа да нормативті актілер (43(.
Сонымен қатар бірыңғай, жақсы өңделген ақпараттық заңнама саласындағы
терминология жоқ, ... ... қол ... ... ортақ
түсініктемесі жоқ. «Құпия» сөзін түсіндіруде де шешілмеген ... ... ҚР ... ... ... тіпті заңгердің өзіне олардың
басын қосып, анықтау қиынға соғатын үлкен көлемдегі құпияның түрлері бар.
Тағы бір мәселе: ... ... ... ... бір ... не шектеу қоятын ашық және түсінікті механизмдердің жоқтығы.
Құжаттарды ашып, пайдалану ... ... ... қай мәліметтің мемлекеттік
құпия, қызметтік пайдалану үшін ақпарат не ... ... ... қиын.
Ең бастысы ҚР заңнамасында «барынша ашып көрсету» ұстанымы (19
Артиклдің ... ... ... ұстаным ақпаратқа қол жеткізу
саласында заңдар дайындағанда басымдыққа ие ... ... ... ... ... барлық ақпаратты кейбір жағдайларды ескермегенде ашып
көрсетуге міндеттейді. Және әр ... ... ... ақпараттың неге
берілмегенін (мемлекеттік құпия, құпиялардың түрлері және т.б. ) ... ... ... қол ... ... маңызды ұстанымдардың бәрін
жүзеге асыру үшін, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізу қажет.
Бұл мәселелердің бәрі интернет арқылы ақпарат алу ... ие. ҚР ... оны ... ... және мемлекеттік
электронды ақпараттық ресурстарды дамыту арқылы шешпек.
Заңнамалық деңгейде мемлекеттік органдардың заіды және жеке ... ... ... үщін ... ... оларды тұрақты түрде
ақпаратпен толықтырып отыру ... ... ... (Әкімшілік
процедуралар туралы Заң, 15-2). Веб-сайттарды безендіру мен мазмұнына
байланысты талаптар ойластырылды (Қазақстан ... 2007 ... ... №891 ... ... веб-сайттарында орналасқан
мемлекеттік органдар туралы ... ... ... ... ... Қаулысы, 2007 жылдың 13 шілдесіндегі ... ... №598 ... ... ... ... ресурстарды орналастыру ережелері» туралы Қаулысы).
Мемлекеттік ... ... ... тиіс ... тізімі әкімшілік процедуралар туралы Заңында қарастырылған (15-2)
(44(.
Мемлекеттік ... ... ... тиіс ... ... орган қызметі жайлы ақпарат;
2. Мемлекеттік органның құрылымдық бөлімдері мен ... ... ... ... ... ... жетекшілері туралы мағлұмат;
3. Территориалдық органдар (олар болған жағдайда) тізімі, олардың
міндеттері мен ... ... ... ... ... туралы
мағлұмат;
4. Мемлекеттік орган басқаруындағы тізімдер, регистрлер, кадастрлар
тізімі;
5. Жеке және ... ... ... ... ... ... ресурстар мен электронды қызмет түрлерінің тізімі;
6. Мемлекеттік органның қабылдаған және ... ... ... актілер;
7. Заңмен және өзге де нормативті- ... ... ... ... ... арыз-өтініш құжаттарының үлгілері;
8. Ашық сауда байқаулары (тендерлер, аукциондар), сараптамалар және басқа
да шаралар, олардың өткізілу шарттары, ... ... ... жеке ... тұлғалардың қатысу шарттары туралы мәліметтер;
9. Мемлекеттік органның жеке және ... ... ... тәртібі, азаматтарды қабылдау кестесі, арыз-шағымдарға шолу
жасау, оларды қарастыру нәтижелері мен қабылданған шаралар ... ... ... бос орын ... ... ... ... бос лауазымына үміткерлерге қойылатын талаптар;
11. Мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... ... «Сұрақ- жауап» қызметінің болуы;
13. Азаматтардан интерактивтік сұрақ ... ... ... ... ... қызметі жайлы сараптамалық баяндамалар мен
ақпараттық сипатқа шолу;
16. Мемлекеттік ... ... ... электронды пошта адресі,
анықтама қызметінің телефондары, оның ... ... ... және ведомствоға қарасты ұйымдар;
17. Басқа да бөлімдер (45(.
Осы бағытты белсенді түрде дамыта отырып, Үкімет ақпарат саласындағы
ұстаным ... ... ... ... проблемамен кезікті:
«ақпараттың» «ашық немесе халықтық ақпарат» ... ... ... ... ... деп ... ... жоқтығы, жеке
мәліметтерді қорғауға байланысты мәселелердің реттелмеуі. Мысалы, ... ... ... ... тек келесі жылы ойластыру жоспарлануда. Іс
жүзінде мемлекеттік органдардың веб-сайттарына қатысты талаптар формалды
түрде ғана ... ... көп ... ... қызықты, шын
мәнінде пайдалы ақпарат ... олар ... не ... оның ... ... ... өте ... мемлекеттік органның
жұмысы нәтижелері мен ... іске ... ... ... ... туралы толық ақпарат жоқ, кейбір сайттар сұрақтарға
жауапты заңдарға, құқықтық-нормативті актілерден үзінділерге ... ... бұл ... ... ... ... бермейді.
Сонымен қатар, көптеген сайттардың форумдары бар, бірақ ... не ... не ... тыс үлкен.
Нормативті – құқықтық актілерді өз сайттарында орналастыру міндеті
барлық мемлекеттік органдарға ... ... ... ... ... ҚР ... мәтінін (заңға қарасты соңғы өзгерістер мен
толықтырулар енгізілген ... ... алу әлі ... шейін мүмкін
болмай тұр. Бұл қоғамдық маңызы бар ақпаратты негізінен ақылы түрде алуға
болады. Әділет ... ... ... ... ... ... арада осы Министрліктің сайтында тұрақты түрде жаңартылып тұратын
құқықтық – нормативті ... ... ... ... ретінде РҚАО (Республикалық Құқықтық Ақпараттық Орталық)
базасы алынады.
Сонымен қатар, қолжетімділік саласындағы дау-жанжалдарды қарастыруда
мемлекеттен тәуелсіз ... құру ... ... ... ... ... сенімсіздік халықтың енжарлығын туғызып, ақпарат үшін
құқығын қорғау ... кері ... ... бұл ... қол ... ... ... сот практикасын жүзеге асыруға кедергілер
келтіреді. «Менің ойымша, ... қол ... ... ... ... құру – жеке ... ... ететін мәселе, бұл ... ... ... ... олардың құзыретін және басқаларды
ескеру қажет. Бірақ бұл ... ... ... деген қажеттілік күмән
тудырмайды. Ол жоқ болса, азаматтар мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ақпараттық сұрауларын қарастыру құқығына
ие болып қалады. Қазақстандағы ақпаратқа қол жеткізу туралы кез келген заң,
қанша ... ... ... да, ... ... осы ... ... шын
мәнінде ықпал ете алатын органсыз ... ... ... ... дейді
Қазақстандағы «Интерньюс Нетуорк» Өкілдігінің заңгері Гульмира Кужукеева.
Қандай да бір ақпаратты ашу ... ... ... ... ... ... бірнеше факторға байланысты:
- Ашылуы міндетті ақпараттық нақты тізімнің жоқтығы.
- Шектеулі қолжетімділікке қандай да бір ақпараттық негіз ... ... ... ... заңгердің де түсінуіне ... ... ... өзге ... ... туралы Заңның 4-бөлімі, 13-бабы
жағдайды одан әрі қиындатады. Онда былай деп ... : ... ... ... өзге де ... мүддесіндегі ақпарат»
деген түсініктің нақты не білдіретіні анық емес.
- қате ақпарат таратқаны ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметкердің ашқаны үшін
келесі жауапкершілік қарастырылған:
|Жауапкершілік түрі ... ... ... Мемлекеттік құпияларды |
| ... алу, ... ету |
| | |
| ... ... құпиялары бар |
| ... ... ... |
| | |
| ... ... өміріне немесе |
| ... ... ... |
| ... ... ақпаратты жасыру |
| | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ету ... |
| ... ... ... ... |
| |бар ... ... және ... |
|Азаматтық ... ... және ... ... |
| | |
| ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік |
|Әкімшілік ... ... ... |
| ... мен ... ережелерін |
| ... |
| | |
| ... ... ... |
| ... ету ... бұзу |
| | |
| |497-3. ... Республикасының |
| ... ... ... бұзу |
| ... ... ... ... Мемлекеттік қызметкерлердің |
| ... ҚР 1999 ... 23 |
| ... ... ... |
| ... Заңы ... осы ... ... ... мүмкін
екенін, оның ішінде бұрыс ақпаратты тарату үшін де ... ... ... ... ... ... яки ... келгенде мемлекеттік
қызметкер сайтқа ... гөрі оны ... ... ... жөн
көреді.
Сайт жұмысына жауап беретін жеке штаттың, қызметкердің болмауы. Көп
жағдайда жеке контент-менеджер лауазымы бола бермейді, ал сайт ... осы ... ... ... негізгі қызметінің үстіне
жамалады. Сондықтан бұл ... ... ... оын ... ... әрі ... ... я күші, я ынта-ықыласы болмайды.
Мемлекеттік органдар әзірге веб-ресурстардан еш пайда ... ... ... олар ... ... ... (оның ішінде ақпараттық та
бар) «сатпайды». Сайтты толтырып отыру мемлекеттік қызмет ... ... үшін ... ... билік органдары мен заң
талаптарын жүргізу үшін ... ... ... сайт мазмұны
заңнамада көрсетілген жалаң критерийлерге, заңға сай болуы мүмкін, бірақ
іс жүзінде ... ... бере ... Ал ... ... ... ... органдардың жұмысын бағалауда мемлекеттік орган
веб-сайттың сапасын бағалаудың «салмақты» критерийі жоқ, бұл да ... ... ... үлес ... ... бәрі ... билікті ақпаратқа қол жеткізу
саласында ... заң ... ... ... ... мәжбүр
етеді. Бұл заңсыз электронды үкіметті жүзеге асыру ... ... ... қабылдануы мәселесін көтеріп жүрген қоғам, оны жасауға бел шешіп
кірісіп ... ... ... ... және ақпаратқа қол жеткізу
мәселесін реттейтін ортақ заңды қабылдау қажеттігі мен ... ... жоқ. ... және ... ... заң ... ... ал заң жобасының өзі «Ақпаратты дамыту мен ... ... ... ... ... ... актілеріне өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы заң »жобасымен бірге 2010-2011 жылдарға
арналған ҚР ... ... ... ... ... Заң жобаларын Парламентке ұсыну мерзімі де анықталды – 2010 жылдың 4
тоқсаны.
Күн ... ... ... - бұл заң ... ... ... ... халықаралық стандарттарға сай келе ме, заңды ... ... ... ... ... жаңа ақпаратқа қол жеткізу туралы заңда көрініс табуы
тиіс халықаралық маңызды ... бірі ... ... ... тұлға қорғалуы тиіс». Құқықбұзушылық туралы ақпарат жариялаған
тұлға кез келген ... ... және ... ... ... Бұл ... ... деп заң талаптарына сай келмейтін
қылмыстар, сот ... ... ... ... ... ... ... Бұл ұстаным оң ниетпен ақпарат таратқан мемлекеттік
қызметкерді жауапкершіліктен қорғайтын санкцияларды енгізуді қарастырады.
Мұндай ... ... ... ... зиян ... ... ... ортаға қауіп төндіру де жатады. Мұндай қорғаныс санкциясы
Қазақстан жағдайында өте қажет және ... ... ... ... еш ... жариялауда көмек берер еді.
Қазақстанда Интернеттегі авторлық құқықты реттейтін механизмдер
әзірге жоқ. Мысалы, ... ... ... ... ... ... Заң ... ол авторлық құқықтың бұзылуын тек көшіру ғана емес,
сонымен қатар заңсыз көшіруден сақтайтын арнайы қорғау құралдарын айналып
өтуге ... ... ... өндіріп, тарату мәселелерін де
қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қатайтады, әрі провайдерлерді пайдаланушылардың ... үшін ... ... ... де ... ... құқықтық механизмдер бар.
Қазіргі кезде ұлттық заңнамада авторлық құқық мәселесін ҚР «Авторлық
құқық және сабақтас құқықтар туралы» 1996 жылы ... Заң ... ... ... ... ... сарапшылардың пікірінше, нормативті
құқықтық актілердің қазақстандық жүйесінің қалыптасуы сияқтанды, себебі ол
авторлар құқығын қорғаудың халықаралық деңгейін ... ... ... ... қорғау туралы» Берн Конвенциясына сәйкес келетін. Бұл
құжатта қорғаудың минималды түрі қарастырылған, яғни ... тек ... ... тиіс авторлық құқық нормаларының тек кейбірін
анықтайтын. ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, өз азаматтарының да авторлық құқығын ... деп ... ... өзге ... ... ... жөніндегі
Бүкіләлемдік Конвенцияның мүшесі болды және авторлық құқықты екіжақты
бірлесіп қорғау туралы ондаған ... қол ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаты 2002 жылы қабылданған
Интеллектуалды меншік құқығын қорғау Концепциясында анықталды. ... ... ... ... ... меншік құқығын қорғау саласындағы заңнаманы
жетілдіру»;
Ғылыми-техникалық прогресс, өнертапқыштық, еркін бәсекелестікті ... ... ... интеллектуалдық меншік саласындағы экономикалық және ақпараттық
қауіпсіздігін қамтамасыз ету, интеллектуалды меншік ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерін интеллектуалдық меншік иелеріне ... ... ... ... ... ... анықтай отырып, Концепцияда
ҚазНеттегі авторлық құқықты сақтау саласының жоқ екенін көруге болады.
2002 жылы ... ... ... өте ... және ... ... да дәл ... өзектілікке ие бола ... жоқ. ... ... және ... шу ... Қазақстандағы
интеллектуалдық құқықты бұзу оқиғасын ... ... 2000 ... Лига » қоғамдық ұйымы БҰҰБД-н «ҚР әйелдерінің жағдайы туралы
есеп. 1997» ... ... ... құқықты бұзды деп айыптады. Жинақ 1998
жылдың басында ағылшын және орыс ... ... ... ал 1 жыл ... ... Лига ... есеп мәтінін БҰҰБД сайтында ағылшын тілінде
кезіктіреді. Электронды ... ... ... ... Лига ... 19 автордың авторлық құқығы, аудармашылардың ... ... ... ... ... атауы да өзгертілген. Бұл жағдайды
көрген авторлар халықаралық заңгерлерден ... ... ... ... ... сайтынан алынып тасталды.
Көптеген ресурс иелері ... ... ... ... ... ... шешуге тырысады. Осындай
жағдай «gazeta.kz» Интернет-газетінде де қайталанды. Бұл газеттің бұрын
жеке «Наш спорт» ... ... ... ... ... ол ... спорт
жаңалықтары жарияланып тұратын, олардың басым көпшілігін арнайы осы ... ... ... 2006 жылы ... спорт порталы » ашылды
және күн ... «Наш ... ... ... ... ақпараттың 99-100
пайызын көшіріп баса бастады. Онымен қоймай, бұл жаңа сайт ... ... AWARD ... жүлдесін жеңіп алды. Осыған қарамастан, сайт
редакциясы «gazeta.kz» тарапынан олардың сайтына өздерінің сайтына ... ... ... еткен өтініштеріне құлақ аспады.
Нәтижесінде gazeta.kz бұл тақырыпты қоғам сотына ... өз ... ... ... сайтының редакциясына жазылған хатты
жариялады. Хатта плагиатты ... ... мен егер ... ... оның ... зардаптарға әкеліп соғатыны жазылды. Сонымен қатар,
бұл хат 3 мың интернет-пайдаланушыға хат түрінде жіберілді. Бұл ... ... сайт ... ... ақпарат көшіріп басуды тоқтатты».
Ал интернет-журналистердің осы мәселеге байланысты көзқарасын білсек,
онда ... ... салу ... ... өздерінің интеллектуалдық құқықтарының
бұзылатындығына үйреніп кеткенін және оған аса ... ... ... ... ... де сезінбеймін. Менің ойымша, жарияланымдар
саны 300-ден асып кеткен ... ... ... секілді».
«Дұрыс көшірілмеген, кей жерінде мағынасын жоғалтқан, бірақ
кандидаттық ... ... ... бір ... шенеуніктен
көрдім...»
«Білесіз бе, мақалаларымды көшіріп басу қиынға соғады. Ал ұрлап кетуі
мүмкін. Жеті бұрыс әріптестер. Сондықтан ... ... ... басып шығарып
алып, содан кейін электронды нұсқаға, оның өзінде қысқа түрін шығарамыз».
ҚазНеттегі мақалалар мен жаңалықтарды жариялаудың ... ... ... ... ... ... тұру оңай емес:
авторларға гонорар, корректордың қызметіне, редактордың ... ... т.б. ... ... деген сұраныс аса жоғары емес, сондықтан көп
жағдайда интернет-басылым қосымша ... ... ... ... ... ... ... жеткен кезде cnews.kz сайтының интернет-редакциясы
жабылды. Бірақ, IT саласындағы сараптамалық материалдарға ... ... ... ... ... ... ... барлық құқық сақталды
деген сөз емес. ... ... сайт ... ... контентке өтер
алдында міндетті жарнама ролигін көруін немесе материалдан цитата алғанда
мәнтін көшіріліп алынған ... ... ... ... ... ... ... талап етуге құқығы бар. Бұл талаптар заң ... ... ... ресурс иесі ҚР заңдарымен қарастырылған
құқықтардың бәрін пайдалана алады, оның ішінде:
2. өз құзыры шеңберінде электронды ақпараттық ... ... ... ... ... мен қол ... белгілеу;
3. электронды ақпараттық ресурстарды олардың сақталуы, көшірілуі
немесе таратылуында оның бұйрық-шарттарын анықтау;
4. ... ... ... болып табылатын электронды ақпараттық
ресурстар, заңды тұлғалардың мүлкінің қатарына Қазақстан Республикасының
азаматтық заңнамасына сәйкес кіреді (2-11, ... ... ... ... ... көшіру мен таратуға байланысты
проблемамен қатар, «авторлық құқық және ... ... ... ... отандық заңнаманы бұзбайтын ресурстардың жеке блогы бар, алайда
олар өз кезегінде авторлық құқық объектісіне ... ... ... ... kz ... ... ... бар, AWARD ұлттық
жүлдесінің жиі жеңімпазы болып тұратын ... ... ... отыр (Осы
жылы көрермендер ықыласы жүлдесін Musicland.kz Музыкалық торрент-тренер
алды).
Егер тіпті интернет-жүлде ... ... ... өнім
мәліметтері сақталған көздерге сілтеме беретін ресурс алса да, бұл ... ... ... ... жоқтығы жайында айтады.
Сондықтан, мұндай ресурстардың келесі тұжырымды ... ... ... ... және ... ... туралы Заңға сәйкес, кез
келген мәліметке (ақпараттық хабарламаға) сілтеме авторлық ... ... ... Бір ... бұл ... ... біздің заңнамада
сілтеменің заңдық жайының сипаттамасы берілмеген, алайда бүкіл әлемде
мұндай ресурстар ... ... ... Ресурс иелерінің де ұстанымдары
қызық болып отыр, торрент әкімшілігінен жауап алу қиын, хатқа жауап сол
күйі ... ... сот ... Мұсабек Әлімбековтың айтуынша kz
аумағында авторлық ... ... ... жақын арада өзгереді.
«Бұл ғасырды көптеген сарапшылар нанотехнологиялар ғасыры деп ... ... ... ... объектісі де түрлі формада қалыптасу саласы да
бар. Осыған ... бұл ... ... ... ... ... масштабта құқықтық реттеуді қажет етеді».
«Авторлық құқық объектілерін құрудың электронды сандық формасын енгізу
және авторлардың құқығын қорғау мәселесінде жаңа ... ... және ... құқық бұзушылықтарды нақтылап, азаматтық құқықтық
жауапкершілікті жетілдіру жолдарын талап етеді»,-дейді ... ... ... ... саласындағы қазақстандық бастама 2009 жылғы
ТМД елдеріндегі интернет құқық саласындағы ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынасты реттейтін заң
қабылдады, әрине бұл тек желі ... ғана ... ... ... мен ... ... қауымдастықтың наразылығын тудырды.
Көктемнің аяғы мен жаздың басы интернет-аудитория үшін және ... ... үшін ... кез ... ... ... ... әлденеше рет сараптама жасалды. Талқылаулар, қоғамдық
тыңдаулар өтті, қолғам қандай да бір жолдармен ... өз ... ... ... ... ... нәтижелері көпшіліктің
Интернетті құқықтық қадағалауға қарсы екендігін көрсетті.
Бұдан бөлек бұқаралық ақпарат құралдарында басқа елдердің тәжірибелік
мысалдарына ... ... ... Заң ... анализдері
жарияланды. «Шетелдік тәжірибе көрсеткендей түрлі себептерге байланысты
Интернет желісіне ... ... ... ... ... ... ... күрт өсуде. «Интеллектуалық меншік құқығын қорғау»,
«Ұлттық қауіпсіздікті қорғау», «Мәдени ... мен діни ... және ... ... мен ... ... » секілді
аргументтерге сүйеніп көптеген мемлекеттер Интернет желісінің ... ... ... ... ... асыруда.
Шын мәніндегі бақылау Қытай немесе Сауд Арабиясы ... ... ... ... жүргізіліп отыр, олар Интернетке ел
азаматтарының шығуын әкімшілік ... ... ... ... ... өз ... кез келген заң арқылы
тыйым салынбаған жолмен ату және ... ... ... ... ... жол тән болмауы тиіс ».
Нәтижесінде заң қабылданды.
Негізі «ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын жасалуы
бойынша заң ... ... анық ... ... Бұл заң ... ... заңның пайда болуынан бір жыл бұрын «2008-2012 ... ... ... ... сегменттің (ҚазНет) біртұтас
ақпараттық кеңістігін қалыптастыру және ... ... » ... онда ... ... ... ... құжаттарды қабылдағанда
жетекшілікке алуға қажет ұстанымдар көрсетілген. Мысалы, 4.2 бөлімнің
аталуына (Ұлттық ... ... ... ... оның ... ... заңнамалық бастамасын тұспалдайтынын көреміз.
«Интернет құқықтық реттеудің объектісі де, ... де ... ... ... ... ... операторлары ... ... және ... өзге ... ... ... ... табылады;
Интернетпен байланысты құқықтық қатынас жаһандық сипатқа ие...»
Бұл халықаралық-құқықтың деңгейде Интернет құқық нормаларын ... ... ... ... Ол ... ... ... (құқық
шығармашылығының халықаралық деңгейінің басымдық принципі) қорытындылау
және орындау (сонымен ... ... ... ... ... ... ... проблемалар саны мемлекеттік-
құқықтық бақылау әдістерінсіз шешілуі тиіс, ол сонымен қатар ... ... ... да ... ... заңды емес
тәсілдерін қолдану тәсілдерін қолдану принципі);
Интернеттің жаһандық ... ... қол ... құралы
ретіндегі әлеуметтік маңызы бар жеке тұлғалар қоғам мен мемлекет маңызды
құқықтары мен заңды мүдделеріне ... ... ... жеке ... ... ... ... қарсы күрес , т.б.) Интернет ... ... ... мен ... ... ... ... отандық заңнама Интернет мәселелерін ... ... ... ... ... қабылданған соң 1 жылдан кейін пайда болған
«Ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... ҚР ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы » Заңы көп
жағдайда жоғарыда келтірілген заңнамалық принциптерді ұстанып қана қоймай
Конституцияға да қайшы ... ... | ... бойынша ҚР кейбір | ... ... ... мен | ... ... ... » заңының |Конституция нормаларына сай ... ... ... ... ... үзінді | ... ... ... | ... ... өнімінің меншік |Меншік иелерінің құқығын сот ... ... сот ... ... ... ... ... таралуының тоқтатыла тұруы |яғни Конституцияның 13-бабын ... ... ... ... ... «1. Әркімнің құқық |
|органга ... ... ... ретінде ретінде |
| ... ... бар және ... ... ... ... ... мен бостандықтарын, |
|шығарылымы немесе өнімінің таралуының |қажетті қорғанысты қоса алғанда, |
|тоқтатыла ... ... ... ... ... ... ... |
|тіркеуге тұрғандығы жөніндегі |тәсілдермен ... ... ... ... ... | ... желілер |2. Конституцияның 14-бабы, ... ... ҚР ... ... «... тұрғылықты жеріне |
|заңнамалық актілеріне ... мен ... ... кез ... өзге ... ... туралы » Заң |жағдаяттар бойынша ... ... ... ... |
| | ... ... ... - мерзімді |Осылайша, жеке хат алмасу, блогтар,|
|баспасөз басылым, радио не ... ... ... ... ... кинодокументалистика, |БАҚ өнімі болып табылып, ... ... ... ... |Конституцияның 18-бабымен қорғала |
|түрде және жалпыға бірдей бұқаралық |алмайды. «1. ... жеке ... ... ... ... |қол ... , өзінің және |
|интернет-ресурсты қосқанда («БАҚ ... ... ... ... Заң ... ) ... мен ... атының |
| ... ... бар. |
| | |
| |2. ... ... жеке ... мен |
| ... қаражатының, жазысқан |
| ... ... ... |
| ... ... почта, |
| ... ... және ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бар:
- Мемлекет пен Интернет-қауымдастық арасындағы өзара қарым-қатынас;
- ҚР юрисдикциясын ... ... ... ... базаны нақтылап бекіту;
- Интернетті реттеу процесінің қатысушыларын (байланыс операторлары,
ақпараттық қызмет провайдерлері, ақпараттық ... ... ... ... ... мемлекет) олардың құқықтары мен
міндеттерін анықтау;
- Желілік қатынастың әр қатысушысының ... ... ... ... ... ... ... бар іс-әрекеттерді жүзеге
асырудың орны мен уақытын анықтау ережелерін белгілеу;
- DDOS – шабуыл, спам, компьютерлік ... ... ... мәселелерден бөлек провайдерлер туралы айтуға болады. Олар бұрын
да мемлекеттік органдардың талап етуімен пайдаланушылар ... ... ... ... суб ... ... ... сөзіне қарағанда провайдерлер бұрын да пайдаланушылар
туралы мәліметтерді сақтаудың міндетті шарты. Сонымен ... ... ... ... туралы мәліметтерді 2 жыл көлемінде сақтау ... ... ... ... ... ... ... отыр. Егер есептеп көрсек заңды сақтау ... ... 50 мың ... бар ... орта есеппен
келесідей шығын шығарды:
50 000 $ қызмет көрсету үшін;
24 000 $ екі ... ... (бір ... ... қосымша)
жүйемен жұмыс істегені үшін бір жылдық жалақы;
5 000 $ баптаулар мен ... ... ... ... авминистраторды оқыту. Мұндай курстар Мәскеуде өтеді (IBM, ... ... ... ... ... 85 400 ... үлкендігіне қарамастан заңның қабылданғанына 8 ай өтсе де
провайдерлердің өз қызметіне бағасын ... таң ... ... ... ... ҚР кейбір
заңнамалық актілеріне өзгерістер мен ... ... ... » ... ... көп ... қол ... 3 ай толған соң, елде ... ... ... Бұл ұйым ... ... үстелде құқықтық аспекті
де қарастырылды.
Жекелеп алғанда заңнамаға енгізілген өзгерістер туралы айтылды:
Байланыс операторларының ... ... ... ... ... ... ... асыру Ережелері:
Ақпараттандыру саласындағы құзырлы ұйым туралы;
ҚР ақпараттандыру саласындағы ұлттық ... ... ... 22 ... ҚР ... №721 ... өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы;
2007 жылдың 21 қарашасындағы №1124 ҚР Үкіметінің ... ... ... ... туралы;
ҚР Үкіметінің кейбір мешіндеріне өзгерістер енгізу туралы;
2008 жылдың 17 қаңтарындағы №24 ҚР ... ... ... ... ... туралы;
ҚР Ақпараттандыру және байланыс Агенттігінің Төрағасының м.а. 2001
жылдың 29 қыркүйегіндегі № 204 – П ... ... ... ... бекіту» бұйрығына өзгерістер енгізу туралы;
ҚР Ақпараттандыру және байланыс ... ... ... 23 қаңтарындағы №33 «Ұялы байланыс қызметін ... ... ... ... ... ... ... Ақпараттандыру және байланыс Агенттігінің Төрағасының м.а. 2005
жылдың 5 ... №88 – б ... ... ... ... ... бөлу ... бекіту туралы» бұйрығына өзгерістер
енгізу туралы;
Электронды ақпараттық ресурстармен ... ... ... ... органдардың ақпараттық-коммуникациялық жүйелерінің өзара қарым-
қатынасы мен эксплуатациясы Ережелерін бекіту туралы;
Депозитарийге бағдарламалық өнімдерді, бағдарламалық ... ...... құжаттарды беру және сақтау, ... ... беру ... ... ... оперативті-іздеу шараларын жүргізу үшін жүйелер
және ... ... ... ... ... ... үлкендігіне қарамастан, сарапшылар осы құжаттарға
өзгерістер енгізудің қазіргі заңға ... ... ... ... қарағанда мүмкіндігі мол деп санайды. Бірақ осы заңға қарасты
актілер заңды қадағалаудың механизмдерін ... ... ... ... енгізу уақыттың еншісінде дейді (47(.
Осылайша, Интернет желісіндегі қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу
мәселесі жалғасуда ... ... ... ... ... 5 ... ... әзірге Қазақстан ғана ел арасында
«Интернет туралы» деп аталып кеткен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы») Заңды ... ... өзге ... ... ... ... қызметі мен интернет-жобалардың иелеріне бақылау ... ... Бұл ... әр ... өз ... ... ... веб-сайттар БАҚ-на Өзбекстан Республикасының
«Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңның 4-бабы ... ... ... келтірсек: «Бұқаралық ақпарат құралы – тұрақты түрде бұқаралық ақпарат
тарататын, тұрақты атауы бар, кем дегенде 6 айда 1 рет ... ... ... ведомостер, бюллетендер және басқа) және электронды
түрде ... ... - ... ... ... бағдарламалар, жалпыға
бірдей қолжетімді телекоммуникациялық желімдердегі веб-сайттар) ... ... ... ... (ары ... ... және бұқаралық
ақпаратты тұрақты түрде тарататын басқа да формалар» (48(. Осылайша, егер
ресурс uz аймағында алты айда бір ... ... ол ... ... ... болып есептеледі.
Сонымен қатар, Өзбекстан қоғамдық интернетті заңнамалық ... ... ... ... ... материалдар басылуда. «Халк
Сузи» («Халық ... ... бас ... ... ... өз ... бетінде «пайдасыз сынмен» айналысып жүрген
интернет-сайттардың барлығын бақылауға алу туралы ... ... ... не ... ол ... Ол ... Қытайдағы «Ұлы Қытай
қорғаны» бағдарламасына ұқсас, яғни биліктің ... және ... ... ... ... ... ... кеңес берді (49(.
Бұдан бұрын осыған ұқсас мәлімдемені Олий ... ... ... ... палатасы) мүшесі, мемлекеттік заң университетінің
ректоры Мирзаюсуф ... ... Ол ... ... ... ... ... алып, бүкіләлемдік ... ... ... ... заң қабылдауды ұсынады.
Осылайша жақын арада цензураның бәсеңсуі емес, Өзбекстандағы ақпаратқа
қол жеткізуге шек қою күшейеді деп ... ... ... елде ... ... ... Республика
билігі сайттарға бұрыннан шек қойып ... ... ... ... ... ... ... жолмен дамытуда.
Тәжікстанда Интернет «Баспасөз бен басқа да ... ... ... ... құқықтық реттеудің объектісі болып табылмайды,
бірақ БАҚ-на теңестірілген. 2007 жылы ... ... «ТР ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңға қол қойды. Бұл
заңда БАҚ ... ... ... ... ... ... ТР ҚК келесі баптары өзгертілді: 135- жала жабу, 136 ... 330 – ... ... ... 137 – ... ел алдында қорлау, 144
– жеке өмір туралы ақпаратты заңсыз жинау және ... Яғни ... ... ... ... жауапкершілігі қарастырылған.
Тәжікстанның медиа заңгері ... ... ... ... баптар бойынша ешкім интернет үшін қылмыстық жауапкершілікке
тартылмаған(50(. ... ... ... ма, әлде сервер иесі ме, ... ... да ... ТР ҚК ... ... кейін
Интернет бойынша жауапқа тарту мәселелерін көтеретін бірде-бір заңнамалық
акті қабылданбаған.
Тәжікстан Республикасының ... ... түрі БАҚ пен ... ... ... және ... сәйкеспейді.
Қырғызстанға келсек, бұл елде Интернет БАҚ-на теңеспеген, бірақ бұл
тақырып тұрақты түрде көтеріліп жатыр. 2000 жылы ... ... ... заң ... ... ... Кенеш қарауына берді. Үкімет ... ... ... ... компьютерлік желілер арқылы ... » ... ... 7 жылдың ішінде Интернеттегі БАҚ-на теңесту үшін түрлі топтар
тарапынан 3 рет талпыныс болды.
Қызығушылық тудыратын заңнамалық актілерге ... ... ... ... болып АКТ дамуында ауылдық жерлерді жеке сегмент етіп алып
қарастырды. Бұл «2010 жылға дейін ... ... ... ... түрлерін дамыту» бағдарламасына қатысты.
Бұл бағдарламада 20 мақсат бар, төменде тек кейбірі келтірілген:
- Жаңа ... ... ... ... ... ... түрлерін ұсыну (интернет- телефония,
видеоконференциялар және басқа);
- Бағдарламалық өнімдер, ақпараттық жүйелер ... мен ... ... ... жұмыстарын жүргізу;
- Электронды коммерция әдістері мен технологияларды ... ... пен ... ... ... дамыту кез
келген ел үшін қиын міндет, себебі оның негізінде материалдық жағдай жатыр.
Аймақтардың материалдық жағдайының ... ... ... ... ... ... теңсіздікті жою қажет. Орта Азия
аймақтарындағы ... ... ... ... зерттеу
компаниясының мәліметтері бойынша, 2008 ... ... ... ... ... және ... ... екі ірі
мемлекетке шоғырланған, ол Қазақстан және Өзбекстан. Мысалы, Өзбекстанда
2009 жылдың 1 сәуірінде 2,5 млн. ... ... ... (бұл ... ... ал ... бұл ... 2008жылы 15 пайызға жеткен. Бұл
мемлекеттер кең тарапты қолжетімділікті таратуда көшбасшы болып ... ... ... 300 мың, ал ... 135 мың ... ... ... Жалпы Орта Азияда абоненттердің 82 пайызы осы екі
елге тиесілі. ... бұл ... 7 мың ... жетті» (52(.
Осылайша, Орта Азия аймағында интернеттің ену деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Сондықтан аймақтағы интернетті теңізге тамған
тамшыдай деп бағалауға ... Ал ... пен оның ... ... ... берілетін қылмыс үшін берілетін жазаға келсек,
ұлттық заңнамалар кей жағдайда қылмыстық жауапкершілікті қарастырады.
Интернеттің Қазақстанда пайда болғанына 15 жыл ... ... ... біз ... ... ҚазНеттегі қоғамдық қатынастарды құқықтық
реттеудің жетілдірілмегені қалыпты нәрсе.
Әзірге әлемде ... тор ... ... әмбебап
заңдық моделі жоқ. Сондықтан, отандық заңнамалық базаны жасақтауда әлемдік
тәжірибені ескеріп отыру маңызды.
Қазіргі нормативті-құқықтық ... ... ... мен жаңа
актілер жасау процесі түсінікті.
Бір жағынан, Қазақстан бірқатар халықаралық ... ... ... өз мойнына алды, яғни әр адамның ... ... ... ... ... ... Оның ... әркімнің өз сенімін ұстау
еркіндігі, мемлекеттік шектен тәуелсіз түрде ақпарат пен идеяларды іздеу,
алу және ... ... яғни ... ... ... ... ... халықаралық құжаттарда бекітілген:
• Адам құқығы бойынша жалпыға бірдей Декларация (19-бап)
• Азаматтық және саяси құқықтар бойынша Халықаралық пакт ... Адам ... мен ... ... қорғау бойынша Конвенция (10-
бап, Рим, 4-қараша, 1950 жыл)
• БҰҰ-ның ақпаратқа қол ... ... ... ... ... және қоршаған ортаға қатысты қатысты мәселелерге байланысты
әділсотқа қол ... ... ... ... 1998ж., 200ж. ... Ресми құжаттарға қолжетімділікке байланысты Еуропа Кеңесінің
Конвенциясы (2008 жылы ... ... ... ... құжаттардан бөлек ақпаратқа қол жеткізу бойынша, сөз бостандығы
бойынша және ... ... үшін ... ... ... ... ... алғанда, Интернетті реттеу саласындағы халықаралық құжаттарға
жүргізілген талдау барлық елдердің үкіметі ұстануы тиіс ... ... ... вакуумда болмайды. Көп жағдайда «офф-лайн
заңнамалар» Интернет саласындағы қатынастарды реттей алады
және реттеуге ... ... ... ... ... ... ... шара
қалмағанда ғана қолданылуы тиіс, бірақ пікір білдіру еркіндігі
мен пайдаланушылардың ... ... ... аз ... ... ... ... олар аддам құқығы бойынша
жалпыға бірдей ... ... және ... ... ... пакт және адам құқықтары бойынша Еуропалық
комиссия құжаттарында қарастырылған тұжырымдарға сай болуы
тиіс.
3. Интернеттегі сөз ... ... ... ... электронды құралдарын пайдалану тәсілдерін күннен
күнге жетілдіре түсу – ... өзі ... етіп ... аса ... ... ... ... кезеңінде ақпараттар ағынының толассыз
тасқыны өмірге басқаша қарауға, әрі әр нәрсені сын тезінен өткізе отырып,
терең біліммен ... ... етіп ... ... да мәнді әрі
маңыздысы – журналист өнімінің қалың көпшілікке бағытталуы. Ол: ... ... ... ... ... әрі ... ... зерттей келе, интернеттегі сайттардың барлығына БАҚ деп
қарауға ... ... ... БАҚ ... ... белгілері –
мерзімділігі мен жаңартылып отыратын жиілігі және сайтқа келушілерді тіркеп
отыратын ақпараты. Иә, интернет – ... ... ... көп ... алып келді. Интернет қойнауы ... ... ... ... ... ... ... бәрібір адам миында
жинақталған базалық дәстүрлі ақпаратты алмастыра алмайды. Базалық ... ...... ген ... берілген, бабалардың қанымен дарыған,
сәби күнінен құлағына сіңген, өскен ... ... ... ... оқылып-тоқылған, мектепте мұғалімнен, университетте оқытушыдан
алған академиялық ақпарат ... ...... ... ... Адамның қабілет-қарымының айқындалуына, жаратылысынан бір ... ... ... ... ... аз ... ... мол алған адам академиялық ақпаратты да, интернет мәліметтерін де
дұрыс қорытады. Ал олай болмаған жағдайда, бар ... ... ...... ... ғылымының докторы, профессор Бауыржан
Омарұлының сөзімен ... ... ... Дегенмен, статистикалық мәліметтер
бойынша интернет көмегіне жүгінетін қазақстандықтардың саны ... ... ... өзге ... ... ... үшін қазақтілді БАҚ-тың электронды нұсқасы, қазақтілді интернет-БАҚ-
тың саны мен сапасын арттыру заман талабы болып табылады деген ... ... әр ... өз ... бар. Оны ... Сондықтан да бізге заманға сай амал ... ... ... ... ... ... ... қашықтық деген ұғымдар
едәуір қысқарған, дүние қусырылған кез. Озық технология саласындағы түбірлі
өзгерістер бар салаға ықпалын ... ... ... ... ... ... ... пайдасына ортақ болу амалын қарастыру қамын
жегеніміз жөн. Бұл сөз етіп отырғандарымыздың тілге тікелей ... ... ... жағы көп. Енді ... ... Қалайық, қаламайық тағы
бір бес-он ... ... ... ... ... Ақпараттық
технологияға, жылдам хабар алмасуға елдің көпшілігінің қолы жетімді ... ... ... шалғай ауылдардың өзі әлемдік ақпарат айдынына
еркін кірігіп кетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жатқан «Электронды үкімет» бағдарламасы, жақында ғана ... ... ... ... дәрісі, Интернет-сұхбаттары осы
бағыттағы нақты қадамдар. Болашақта қанатын кең жаятын іргелі істердің игі
нышаны.
Сондай-ақ, бұған мүдделі тараптар да көп. ... ... де ... ... атап ... трансұлттық компаниялардың қызығушылығы
зор. Ақпараттық ... ... ... тек ... ... ... Сонымен бірге жаңа нарық ашылады, тілдік, мәдени, діни, саяси
және экономикалық ықпал ету тетіктері күшейеді. Ақыл-ой ... ... мен ... ... ел ... ... ... бөлмеген ел шаң қабатын кез
осы. Нақтылап айтсақ, ұлттық мәдениеті мен ана ... ... ... ... ғылыми оймен және жаңа технологиямен қаруланып, ... ... тең ... ел ғана іргелі мемлекеттер легінен көрінеді. Бұндай
жағдайға жетуге бізде алғышарттар жеткілікті. Тек ... ... ... ... Енді негізгі мәселемізге оралайық.
Ал, осы интернет желісі арқылы таралатын ақпарат қай тілде болады,
сапасы мен ... қай ... ... ... ақпарат басымдық танытады.
Қазақ тілді ақпараттық ресурстар жұртшылық сұранысын толық қамтамасыз ете
ала ма. Ғаламторды қазақ тілін дамытуға ... ... ... Қазақ
тілінде бағдарламалық өнімдер жасауға не кедергі келтіруде. Оны шешудің
жолдары қандай? Міне, ... ... Бұл ... ... ... кейін кеш болады. Сондықтан да осынау өзекті жәйттер бүгінгі
күннің негізгі арқауына айналып ... ... - ... ... тең. Қазақстанда
мемлекеттік тілдегі ақпараттық технология ... ... үшін ... ... ... ... ... адам қолдана алатын
желілік жоба ... Бұл ... ... ... мемлекеттік тілдегі
ақпараттық технология терминдерін дамыту ... ... ... ҚР ... ... ... Қайрат Сәдуақасов та қолдаған
болатын. Ақпарат ... жаңа ... ... ... ... ... отырған мәселелердің бірі - қазақ қарпінің қолданылуы
екендігіне ... ... ... ... қазір «Майкрософт»
компаниясы шығарған қазақ тілді интерфейс арқылы ... ... ... ... деңгейде жүйелі қолданысқа енген жоқ. ... ... ... ... ... ... бермейтіні мәлім. Сондықтан, осы
мәселені кешенді түрде шешу қажет», - ... ... ұзақ ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту, оның ішінде ақпараттық
технологиялардың ... ... ... ... ... ... келе жатқан ақпараттық технология саласы күн сайын тың жаңалықтармен
үздіксіз толығуда. Оның үстіне жаһандану үрдісі ағылшын ... ... ... ... етіп ... Ал оны ... ... көшіне ілісе
алмай келеді. Мұның басты себептерінің бірі – мемлекеттік тілде ақпараттық
терминологиялық базаны қалыптастырудағы ... ... ... ... ... ... ... саласына, интернет иірімдеріне
дендеп еніп, жеткілікті деңгейде орныға алмай отырғандығының себебі - қоғам
іс жүзінде интернет желісі арқылы ... ... ... алуға құлықты емес.
«Қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде заңдық ... ... ... ... орыс тілі болып отыр. Ал қазақстандықтардың басым ... ... ... ... ... ... да қазақ тілді ВЭБ
ресурстарға зәрулік туындай қоймайды. Мұндайда тығырықтан шығаратын жолдың
бірі - ... ... ... ... ел ... ... аясын
кеңейту. Өйткені қазақ тілінде ақпарат алуға ең ... ... ... ... ... сайттар арқылы кез-келген ақпаратты алу үшін қазақ
тілінде ақпараттық қор ... ... Бұл ... ... тілінде
шығарылатын баспа өнімдерінің, ақпарат құралдарының, ресми мәліметтердің,
жалпы жұрт қажетсінетін ақпараттың егізіліп ... ... ... ... жүйесінде қазақ тілінің өз сегменті қалыптасады. Интернет
жүйесінің ... ... ... ... бірі - ғаламтор ... ... ... ... ВЭБ ... ... ... БАҚ
туралы заңда көрсетілгенімен, толыққанды емес. Сол себептен қандай да бір
желілік ресурсты ... алу тек ... ... жүреді.
Ақпараттық технологияны дамытуда қазақ тіліндегі сегментке ... бөлу ... ... ... ... бұл ... ... заңнамалық талаптар қазақ тілндегі жобалар үшін үлкен ... ... ... ... Біз неге ... тіліндегі жобаларға заңды
түрде артықшылықтар бере алмаймыз? Бұлай ... ... ... шын ... ... шығады. Құрамына компьютерлік ... жүйе ... ... 34 ... ... кіретін Ақпараттық
технологиялар қауымдастығының мәліметінше, мемлекет шикізаттық экономикадан
жаңартпа экономикаға көшеміз деп жариялағанына қарамастан елде әлі ... ... ... ... дамытатын нақты саясат жоқ. Сондықтан
бұл саладағы бизнес шашыраңқы дамып келеді. Отандық компаниялар мемлекеттік
тапсырысқа ғана қарап отыр. Соның ... ... ... ... ... түсе ... ... тілінде компьютерлік бағдарлама
жазатын «Ізет» атты софтверлік компания президенті ... ... ... ... саладағы құпияны білу үшін шетелдіктер тыңшы
жіберетін, ал ақпараттық заманда ... ... ... ... ... ... ол.
Елде телекоммуникация және электронды үкімет сыңайлы бағдарламалар
жасалғанымен оның біреуінде де ақпараттық технологиялар саласының ... ... Бұл ... заң және нормативті база осал. Салаға жауап
беретін өкілетті орган жоқ. Керісінше, көптеген әкімшілік ... ... ... ... ... ал ... тарапынан
саланы дамытуға назар аударылмайды. ... арты ... ... ... ... ... қауіпсіздікке кесірін тигізуі ықтимал.
Бұл қауіпті азайту үшін салаға мемлекеттен қаржы бөлу керек. Және
ақпараттық ... ... ... ... және ... беру ... технология уақытпен жарысып, қарқынды ... ... үшін ... ... де ... Алайда бұл тұрғыда
ғылымның тосын саласында даму жолына жаңа түскен Қазақстанды жер ... ... ... ... ... түрліше Тәуелсіз Достастық
Елдерімен салыстыру оңай мәселе емес. Әр елдің ... ... ... ... ғана тән ... бар. Әрі ... ... саладан бөле-жара қарау дұрыс емес. Мысалы, «біз ақпарат саласында
барлық елдің алдына шығып кеттік, не ... ... ... ... жоқ. Қазір
ақпараттық технологияларды дамыту және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
экономикасы бүгінгі күні ТМД елдерінің ішінде жетекші орындардың бірінде
тұр. Сондықтан да ... бір ... ... ... ... ... ... арасында алдыңғы қатардың бірінде десек,
жаңылыспаспыз. Егер «ТМД ... ... ... ... ... ... салыстырғанда қандай деңгейде» дер болсақ, нағыз
түйінді мәселе осыдан туындайды. Біз өзімізді әр уақытта көршілерімізбен
салыстырып, ... ... ... жылы ... мәз ... келеміз.
Негізі, бізге дамуы кенжелеп қалған емес, алдыңғы ... ... ... ... ... белгілегеніміз дұрыс болар. Ал енді дүниежүзілік
деңгейге келгенде, сол дамыған мемлекеттердің ақпараттық ... ... ... ... ... біз олардан көш
бойы кейін қалғанымызды мойындауымыз тиіс. Және де бұл артта қалушылық
айлармен ... ... ... ... ... жетерлік. Оны
ақпараттандыруды телекоммуникация жүйесінің дамуымен байланыстыра қарастыру
шарт. Ақпараттандырудың ... ... ... жатып бір
өзі туралы пікір айту да бір ... ... еді. Ал ... ... ... ... алғалы бері әңгіме өзегіне
айналып келе жатқан «Қазақтелекомның» монополиялық үстемдігімен шектеледі.
Әр ... ... ... ... қас дұшпаны монополиялық үстемдік
екенін біледі. Соған қарамастан, бұл үстемдік қай ... ... ... ... ... жоқ ... Есесіне, қоғамдағы осы заңдылық іспеттес
құбылыстың ... ... ... ... ... аталған мекеме
әркімнен тиындап жейтіндіктен, бұл жағдай жай көзге байқалмайтын да ... ... ... ... ... ... мен
Интернет байланыстарында қолданатын тарифтері ... ... ... ... ... ... есе қымбат. Қазіргі
уақытта ақпараттық коммуникациялық технологиялардың дамуы, оның ішінде
Интернет ... ... және ... ... ... тіпті арзандатып жіберді. Ол «ІP технология» деп аталады. Оны
қолданған өркениетті ... ... ... ... 100 есе ... осындай озық технология және оған сәйкес байланыс ... ... ... ... ... тіршілікте пайдалансақ, одан
кім ұтылады? Әлбетте мұндай ... ...... ... ... Себебі қарттардың зейнетақысы, студенттердің стипендиясы, болмаса,
жұмысшылардың жалақысынан осы ... ... ... азаяр
болса, жұрт та артық ақшасын басқа мақсаттарына жұмсай алады. Бірақ оған
Қазақстандағы байланыс жүйесін ... ... ... бас ... ... ... мүмкіндік бермейді. Егер мүмкіндік беретін ... ... ... Қайрат Кәріпжановтың айлық табысы 364 мың
доллар болар ма еді... Өкінішке ... ... оның ... ... ... ... шелпек тауып жеп отырғандардың саны біраз.
Осыған байланысты пікір білдіргенде Америка Құрама ... ... ... алға ... солардың тәжірибесін уағыздау міндетті емес.
Мысалға... шағын ғана мемлекет – Чехия ... ... Бұл елде ... ... телекоммуникация компаниясы болса, қазір күші ... ... ... ... бес-алты фирма құрылған. Қай
компанияның қызметін таңдауды жергілікті халық өзі ... Кім ... ... ... ... ... ... көрсетсе, чехиялықтар да соны
таңдауға құқылы. Бізде қаласаң да, ... да ... ... ... ... ... нарықты таңдадық» деген ұғымға сену
қателіктерге ұрындырады. Монополиялық ... ... ... ... ... ... ... жоқтығын білген соң, жеке
мүмкіндіктерін барынша асыра пайдаланып жатыр. ... ... ... алғандар қазір оны қайда жұмсарын, қайда шашарын білмей жүр.
Елбасының да осы мәселеге шүйлігіп, Қауіпсіздік ... күн ... ... ... ... ... ... Әсіресе, Президент сенім
артқан шенеуніктер ар-ұятты, иманды ұмытпай, өз ... адал ... ... ... ... Президент шешімінен нақты қорытынды шығару
орнына бір адамды қызметтен босатып, екіншісін отырғыза салғаны, ештеңені
өзгертпейді. Тым ... ... ... ... болмады. Бұл мемлекет
басшысының сынына құлақ аспау ма, әлде ... па, осы ... өзім ... ... ... ... ... өз мамандарына емес, шет ... ... ... ... өзгелерге қашанғы тәуелді болады?
Ендеше, мәселенің барлығын алыс ауылдағы мектептерден ... ... ... ... ... ... техникалар мен технологиялар қысқа
уақытта моральдық жағынан тозады. Компьютердің ішкі құрылымдары ... 5 ... ... ... ... Ал көптеген орындарда
компьютерлеріңіздің әлдеқашан тозығы ... ... оның сан ... ... ... ... олардың жан-жақты игере
алмағандығын қоссаңыз, университтерге қаншама ... ... көз ... Жаға ... ... бұл.
Қазір өркениетті мемлекеттерде студенттер түгілі ... ... ... ... ... бір-бірімен байланысып, әлемнің атақты
кітапханаларынан дәріс алып жатқан ... ... жаңа ... ... ... ұят. Бұған жол бермеу үшін ... ... ... тұрмысы төмен отбасындағы баланың жағдайына қарай
жақындатқанымыз дұрыс. Қымбат тарифпен баланың ... ... ... ... және ... министрлігі осыны мықтап ескеруі
керек/17/.
Елімізде 2007-2009 жылдарға арнап ... ... ... ... ... бағдарламаны жүзеге асыруға 12 млрд. теңге
бөлу қарастырылған. Тек келер жылдың өзінде 4,9 млрд. ... бөлу ... 580 ... ... ... орындар бөледі(55(. Ақпараттандыру
және байланыс ... ... осы ... ... бағыты
тұрғындардың компьютерлік сауаттылығын 20 пайызға, түрлі ... ... ... ... 20 ... жеткізу. Ал Интернетті
арзандатпай мұндай қадамға барудың пайдасы шамалы.
Ақпараттық технологиядағы сауаттылықтың саяси да, ... ... та ... бар. Одан ... ... ... жоқ. Мәселен,
«Қазақтелекомның» желілері арқылы Алматыдан Қарағанды қаласына Интернет
қолдану мақсатында бір секундта бір ... ... ... ... үшін бір ғана ... ... алу 10 мың АҚШ долларын қажет етеді.
Оған қосымша шетелдік фирмадан Интернетке кіру ... ... ... ... ... ... қалай қымбаттамасын! Жер серігі байланыс
операторларының қызметі «Қазақтелекомның» ... 50-60 ... ... бұл ... ... әсер ... Жер серіктерінің байланыс
мүмкіндігі талшықты оптикалық желі мүмкіндігінен анағұрлым төмен. Дегенмен
еліміздің жер ... аса ... және ... ... ... әр елді ... ... бүгінгі күні мүмкін еместігін ескерсек, жер
серіктері арқылы байланыстың Қазақстан үшін қаншалықты маңызды екендігін
аңғарамыз. ... ... және ... ... мен ... ... болса, бұл мәселені шешудің ең тиімді жолы болар еді.
Осы жерде электронды үкімет туралы да айта кетелік, ол – ... ... ... тарапынан берілетін қызметке мұқтаждығын қамтамасыз
етуі тиіс. Адамдар қажетті құжаттар үшін ... ... ... ... Дегенмен сонау Атырау облысының шалғайдағы
ауданының тұрғыны – өмірі компьютер көрмеген адам ... ... ... ... ... ... бір мақсаты – сандық
теңсіздік жою десек, ел ішінде инфрақұрылым болмаған ... ол ... ... ... ... айтқанда, ірі қалалар мен ... ... ... ... ... құрылым жоқ, қалыптаспаған, бар болғанда
да уақыт талабына сәйкес ... Осы ... ... саласындағы
байшыкештер өз жалақысын қалай көбейтуден бұрын халыққа ... ... ... ойлағаны аса қажет.
Ұсыныстар:
Интернеттің қазақстандық контентінің дамуы бойынша ұсыныстар ресурстар
мен олардың мазмұны сапасын көтеру үшін ... ... ... мен ... ... ... Интернеттің заманауи құралдары мен бәсекеге
қабілетті қызмет түрлерінің дамуына қатысты. Жекелеп алғанда, контент-
провайдерлер мен ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіз қатерлерін төмендету үшін, келесі дүниелер маңызды.:
–Құзырлы мемлекеттің органның Интернет-қауымдастық өкілдерімен, медиа-
құқық саласындағы сарапшылармен бірге ... ... ... ... ... үстіндегі заңнаманы тергеу органдары мен соттың Заңды өз
бетінше талқылауды болдырмау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... актілер ретінде
рәсімделуі тиіс.
–Интернет желісіндегі заң бұзушылықтарды ... ... ... ... ... ... ... құру, ол халықаралық сараптаманы ескере
отырып, оптималды ... ... құру ... ... ... төлемдер мен электронды ақшаның жұмыс
істеуі және электронды қол қоюды ... мен ... ... ережелері
бойынша кешенді заңнамалық реформаларды жүзеге асыру. Бұл интернет-сауданың
дамуына көмектесіп, интернет-жобалардың өз-өзін ақтауын көтереді және жалпы
қазақстандық ... ... ... ... қан жүгіртеді.
–Шағымы бар субъект пен интернет-ресурс ... ... ... дауды сотқа дейін шешу механизмдерін дамыту. Бұл
механизм ... ... ... ... ... ... ... заңның 6,4,1 бабында қарастырылған. Ол жерде «БАҚ
өнімін таратуды тоқтату» (сонымен бірге, ... ... сот ... ғана ... ... ... ... меншік иесі шешімі арқылы
да жүзеге асады.
–Өзін-өзі бақылаудың элементтерінің бірі ... тек сот ... ... ... ... ... құру ғана ... құрамына интернет
саланың сарапшылары (зерттеушілер), интернет-қауымдастықтың өкілдері мен
заңгерлер (іс ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... ... ... кіретін, онлайн-дауларды шешетін Қоғамдық кеңес
тағайындау да болып ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Сілтемелер:
1. Сәрсенов Ж. «www және kz – бұл қандай қызмет?» // «Айқын», 2005ж., 26
тамыз.
2. ... ... ... ... ... бірыңғай
ақпараттық кеңістігін қалыптастыру мен дамытудың 2008 - 2012 жылдарға
арналған ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы
17 сәуірдегі № 358 Қаулысы.
3. «Интернет желісі ... ... ... ... ... ... мен ... 2008 - 2012 жылдарға
арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы
17 сәуірдегі № 358 ... ... и ... ... ... // 2000 ж.,
желтоқсан.
5. Кәпқызы Е. «Интернет-журналистика: ... мен ... // ... ж., 7 ... Омарұлы Б. «Менің пірім – Интернет...» // ... 2006ж., 30 ... ... ... http://yvision.kz/community/ сайты
9. Сақ Қ. «Интернет – кітаптың жаңа өрісі» // ҚазМУ хабаршысы, журналистика
сериясы, 2007ж., №10.
10. http://www.zakon.kz/106238-internet-podesheveet-i-uskoritsya.html
11. http://inform.kz/articleeng?select-show.article&id-225291
12. Кәпқызы Е. ... ... мен ... // ... ж., 7 шілде.
13. «Интернет желісі қазақстандық сегментінің (Қазнет) ... ... ... мен ... 2008 - 2012 жылдарға арналған
тұжырымдамасы» туралы Қазақстан ... ... 2008 ... ... № 358 ... Омашев Н. «Ақпарат әлемі», 1-том. – Алматы, Қазығұрт - 2006 ж., 42-55
бет.
15. Кәпқызы Е. «Интернет-журналистика: бүгіні мен ... // ... ж., 7 ... ... ... ... сегментінің (Қазнет) бірыңғай ақпараттық
кеңістігін қалыптастыру мен дамытудың 2008 - 2012 ... ... ... ... ... Үкіметінің 2008 жылғы 17
сәуірдегі № 358 Қаулысы.
17. http://www.alexa.com сайты
18. Қамзина Ә. «Ақпараттық ... ... // ... ... ... 2006ж., №2, 22-24 ... Арбабаева Г. «Самый ходовой PR-инструмент в Казахстане - ... // ... 2006ж., 13 ... Баялиева Д. «Қазіргі қазақ ... ... ... ... және тіл мен ... ... ... – 1999ж., 279-бет.
21. Омашев Н. «Ақпарат әлемі», 1-том, Алматы, Қазығұрт - 2006 ж., 42-55
бет.
22. ... Т. ... ... ... еркіндігі хақында» // ... ... ... 1999ж., №7, 82-84 ... ... С.А. ... зарубежная журналистика», Санк-Петербург –
2005, 107-110 бет.
24. Барлыбаева С.Х. «Развитие информационного общества в мире и ... ... ... ... - 2006 ж., 15-32 бет.
25. Омашұлы Н. «Жол үстінде журналист», Алматы, Атамұра – 1999ж., ... ... Т. ... журналистиканың дамуы», Алматы, Қазақ
университеті - 2003 ж., 7-15 бет.
27. Ахметова Г. «Тегін ... ... ... кетер» // «Журналист».
2006 ж., 4-бет.
28. Сақ Қ. «Интернет – ... жаңа ... // ... ... ... 2007ж., №10
29. Сапунов В.И. «Зарубежные информационные агенства», ... ... 70-73 ... Думанұлы Р. «БАҚ – саяси коммуникацияның басты құралы» // «Журналист»,
2005 ж., 5-6 ... ... М, ... Г. ... ... ... // ҚазҰУ
хабаршысы, журналистика сериясы, 2005ж., №1.
32. ... Ә. ... ... ... // ... ... ... 2006ж., №2.
33. Ошанова О. «Радиожурналистиканың бейнелеуші ... ... ... ... 2005ж., ... ... А. «Отандық телеарналарды өзгертетін кез жетті» ... 2006 ж., 4-5 ... ... Н. ... әлемі» 2-том. – Алматы, Қазығұрт - 2006 ж., ... ... Қ. ... ... қалыптасу, даму проблемалары»
Алматы, Білім - 2006 ж., 65-77 ... ... К. ... және ... технологиясы». Алматы -
1999 ж., 12-25 бет.
38. http://arsenal777.wordpress.com/2010/05/03/ блогынан.
39. http://nurgisa.dosym.kz/ блогынан
40. Тасболат К. «Дәстүрлі журналистиканың ... ... ... ... ... 2010 ж., 29 ... ... блогы
42. http://neweurasia.net/kazakhstan/%d1%81%d0%b0% блогы
43. http://bakytnur.wordpress.com/2008/06/03/ блогы
44. Әбсаттар М. «Қазіргі қазақ ... ... ... ... // ... ... 2009ж., 27 маусым.
45. Кәпқызы Е. «Сен ақпаратпен айналыспасаң, ақпарат сенімен ... // ... 2010ж., 15 ... Кәпқызы Е. «Қостілділік қоғамның бағы емес, сорына айналады» //
«Түркістан, 2010ж., 20 ... ... ... 2010ж., 21 сәуір.
48. «Алаш айнасы». 2010ж., 27 ... ... М. ... ... ... ... ... // «Ана тілі», 2010ж., 8-14 сәуір.
50. Тұрғанбекұлы Б. «Отандық жарнамада олқылық көп» // «Жас алаш», ... ... ... ... ... ... (Қазнет) бірыңғай ақпараттық
кеңістігін қалыптастыру мен ... 2008 - 2012 ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы ... № 358 ... ... М. «Интернет – журналистиканың жаңа мүмкіндіктері: блогтар,
олардың сипаттамасы, мақмұны мен ... // ... ... филология
сериясы, 2009ж., №2, 203-210 бет.
53. Бектөре Б. «Интернет иіріміндегі қазақ сөзі» // «Ана ... 2009ж., ... ... ... ... ... Омашев Н. «Ақпарат әлемі», 1-том, Алматы, Қазығұрт – 2006ж.
2) Көпбаев Т. «Интернеттегі ақпарат алмасу ... ... // ... журналистика сериясы, 1999ж., №7, 82-84 бет.
3) . Михайлов С.А. ... ... ... ... ... Барлыбаева С.Х. «Развитие информационного общества в мире и ... ... ... университеті - 2006 г.
5) Омашұлы Н. «Жол үстінде журналист», Алматы, Атамұра – 1999ж.
6) Бекниязов Т. «Халықаралық ... ... ... ... - 2003 ж.
7) Ахметова Г. «Тегін веб-сайттың заманы ... ... // ... ... Сақ Қ. «Интернет – кітаптың жаңа өрісі» // ҚазҰУ хабаршысы, журналистика
сериясы, 2007ж.
9) Сапунов В.И. ... ... ... Санк-Петербург –
2006г.
10) Думанұлы Р. «БАҚ – ... ... ... ... // ... ... ... М, Оразбай Г. ... ... ... // ҚазҰУ
хабаршысы, журналистика сериясы, 2005ж., №1.
12) Қамзина Ә. «Ақпараттық қауіпсіздік мәдениеті» // ... ... ... 2006ж., ... Ошанова О. «Радиожурналистиканың бейнелеуші ... ... ... сериясы, 2005ж.
14) Бейсенқұлов А. «Отандық телеарналарды өзгертетін кез жетті» ... 2006 ... ... Н. ... ... ...... Қазығұрт - 2006 ж.
16) Тұрсын Қ. «Қазақ ... ... даму ... ... - 2006 ... Қабылғазы К. «Аудиотехника және радиохабарлар технологиясы». Алматы -
1999 ж.
18) Сәрсенов Ж. «www және kz – бұл ... ... // ... 2005ж., ... ... Б. «Менің пірім – Интернет...» // «Айқын», 2006ж., 30 тамыз.
20) Г. ... ... ... ... ... Москва -
1999.
21) Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға
міндетті стандарты, ...... ... ... ... жаңа ... Қазақстан халқына
жолдауы, 2010.
23) Қаппасова Қ. «Нығмет Нұрмақов – аса ірі мемлекет және ... ... ... ...... ... технология», электронное издание. СТ РК. Алматы – 2004.
24) «Информатика и образование», 2004, №12
25. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030», ...... ... ... ... Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсанындағы
№508 Заңы.
27) Д.С. Баялиева «Қазіргі ... ... ... ... ... және тіл мен ... мәселелері», Қарағанды – 1999ж.
28) Қ.Жұмалиев «Стиль өнер ерекшелігі», Алматы – 1966ж.
29) Б.Момынова «Газет лексикасы», Алматы – 2003ж.
30) Ғ. ... ... ... и ... ... ... Алматы – 2002.
31) Русско-казахский словарь. I-том. А: 2007.
32) Жәпек М. «Интернет – ... жаңа ... ... ... ... мен ... // ҚарМУ хабаршысы, филология
сериясы, 2009ж.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
SQL тілінде деректерді өңдеудің негізгі операторлары. Деректер базасын құру13 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Атмосфералық ауа гигиенасы14 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Жыныстық және жыныссыз көбеюдің ерекшеліктері және биологиялық маңызы14 бет
Италия11 бет
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь