Жамбыл облысындағы халықты жұмыспен қамтамасыз ету

Кіріспе
1 Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың теориялық негіздері
1.1 Жұмыссыздық түсінігі және оның түрлері
1.2 Жұмыссыздықтың әлеуметтiк.экономикалық салдары және оны
төмендету жолдары
1.3 Қазақстандағы әлеуметтік саясатты іске асыру формалары
2 Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың жағдайын талдау
2.1 Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың жалпы сипаттамасы
2.2 Жамбыл облысы еңбек нарығының ахуалын және өзгеру динамикасын зерттеу
2.3 Облыстың еңбек нарығын экономикалық бағалау
3 Еңбек нарығын реттеу және халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру
жолдары
3.1 Еңбек нарығын реттеудің тиімді экономикалық тетіктері
3.2 Жұмыспен қамту шараларының тиімділігін арттыру жолдары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және болып қала береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі күнде елімізде еңбек нарығы экономикалық жүйенің ерекше инфрақұрылымына айналып отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ұсыныс заңдары, жұмыс күшін сату – сатып алу жетілген бәсеке нарығы жағдайында жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген бәсеке нарығының ерекше ықпалы да байқалып отырады.
Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымына кіру отандық өнімдірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жоғары білікті және кәсіпқой мамандарға сұраныс арта түсуде. Сондықтан білікті ұлттық кадрларды кәсіби жағынан даярлау және қайта даярлау бүгінгі күннің талабы.
Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық қызмет ету тетіктерін жетілдіру, облыс тұрғындарын жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлау, қоғамдық бағдарлама жасау негізгі өзекті мәселелердің бірі болып отыр, ғылыми тұрғыдан зерттеуді талап етеді.
Әлемдегі көптеген экономист ғалымдардың еңбектерінде еңбек нарығын реттеу тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның дамуындағы рөлі, экономикадағы алатын орны зерттелген. К.Маркс- өз еңбегінде еңбек нарығы туралы теориялық-әдістемелік негізін зерттесе, Д.Ж.Кейнс пен М.Фридман еңбек нарығы мен жұмыспен қамтуды реттеуде мемлекеттің жүргізу саясатының қажеттілігінің маңыздылығын қарастырған. Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және Батыс елдердің үлкен тәжірибесіне негіз болған ғылыми зерттеулер жарияланып жүр. Дамыған елдердің тәжірибесін үйрену еліміздің еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтудың үлгісін жасауға негіз болады..
Жамбыл облысында еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамту деңгейін көтеру, облыстың экономкалық және т.б. ерекшеліктеріне байланысты ауқымды және күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселелерді облыстық экономика мен еңбек нарығының байланыстылығын жүйелі түрде зерттеп, тиімді саясат арқылы шешу теориялық және тәжірибелік зерттеу жұмыстарын қажет етеді.
Еңбек нарығы туралы теориялық-әдістемелік және жинақталған тәжірибелік материалдар өзіндік ғылыми зерттеу жұмысын іске асыруға ықпал етті.
1. «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Қазақстан Республикасының Президентінің халықққа жолдауы, 28 ақпан 2011ж
2.А. Байболова, «Халықты жұмыспен қамту», Саясат №4, 2005ж.
3. К.Маркс. Капитал Т1- Маркс К., Энгельс Ф.шығ.жин.,23т.189 б.
4. Курс экономики: Учебник – 3-е изд. доп./ Под ред. Б.А.Райзберга. – М.: Инфра-М, 2000 - 716с.
5.Социология. Лекциялар курсы. Жалпы ред. Басқарған профессор Ә.Х.Тұрғынбаев – Алматы.: «Білім», 2001. –160 б.
6. Курс экономической теории: Учебник/Под ред. Чепурина М.Н., Киров, 1994г., с. 233-248
7. Заславский И. К новой парадигме рынка труда// Вопросы экономики-1998, №2, С.83-91.
8. Курс экономики // Под ред. Б.А. Райзберга.- М.: 1997 , -720 с.
9. Долан Э.Дж. Микроэкономика-СПб, 1994
10. Экономика /Под.ред. Буланова А.С. –М, 1994
11. Маркс К., Энгельс Ф.Соч.2-е изд.- Т. 23.-М.,Политиздат,1976.-907
12. Мамыров Н.К. и др. Формирование рынка труда в малых и средних городах Казахстана: Учебное пособие/ -Алматы: Экономика,2000.-223с.
13. Марцинкевич В.И., Соболева И.В. Экономика человека: Учебное пособие для высш.учеб. заведений.-М.: Аспект Пресс,1995- 286 с.
14. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Коллягин Б.И., Нысанбеков М.Ә. Жалпы экономикалық теория . Алматы- Ақтөбе, 2002 жыл, 365 б.
15.Саткина М.А., Гибриков Г.Г. Основы экономической теории: Учебное пособие для не әкон. спец. вузов.-М.:Экономика,1995- 367 с.
16.Экономика труда и социально-трудовые отношения (под.ред. Г.Г.Мелекьяна, Р.П. Колосовой) -М.1997-623с.
17.Сосновская Л.И. Основы теории рынка труда- СПб, 1992- 124 с
І8.Человеческое развитие в Казахстане. Материалы для учебного пособия-Алматы,2002-247с.
19. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег.- М.,"Прогресс" 1978,-494 с.
20. Маслова И.С. Особенности Российского рынка труда/ Человек и труд.М.,1993,№3,С.24-29.
21. Маршалл А. Принципы экономической науки .М.,"Прогресс",
"Универс" 1993,-415 с.
22. Кенжалина Ж.Ш. Оплата труда на промышленных предприятиях. Учебное пособие.-Алматы: Экономика, 2002-166с.
23. Омаров Н.А., Бойко А.В. Формирование рынка труда и его влияние на занятость сельского населения/ Проблемы агрорынка-1998,№4 С.41-45.
24. Экономика. Учебник/ под ред.А.С.Булатова-2-е изд, М.,1999,816с.
25. Антология экономической классики.Т.1,-М:МП"Эконов", 1993,486
26.Макконнелл К.Р., Брю С.Л. Экономикс. Принципы, проблемы и политика
Т. 1, Таллин, 1993,- 399 с.
27.Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Коллягин Б.И., Нысанбеков М.Ә. Жалпы экономикалық теория Алматы- Ақтөбе, 2002 жыл, 365 б.
28.Конвенция MOT №122 Конвенция о политике в области занятости. Рекомендация MOT № 122 Рекомендация о политике в области занятости/Человек и труд, 1994 №10, С.37-46.
29.Кауш И. Стратегия занятости/ Труд в Казахстане.2002,-№5,С.4-6.
30.Самуэльсон П.А.Экономика: Вводный курс: Пер.с англ.-М, 1964.605 с.
31.Дадашев А. Занятость населения и безработица в России: проблемы регулирования / Вопросы экономики, 1996, №1, С.78-82.
32. Методика определения экономической әффективности мероприятий по НОТ / Под.общ.Ред. А.П.Голова –М., Экономика, 1978.-С,.134
33. Назарбаев Н.А. Қазақстан халқына жолдауынан «Қазақстан -2030: » Каз.правдва , 12 желтоқсан 2002 ж.
34. Корицкий А.В. Введение в теорию человеческого капитала: Учебное пособие –Новосибирск: СпБУПК,2000
35. Логинова Н.Н., Семина И.А., Носонов А.М. Занятость населения и формирование рынка труда Республики Мордовия //Структурно–экономические проблемы занятости и безработицы: Международная россиско–германская научно–практическая конференция 22–23 сентября 2003 г. – Самара: Изд–во самар.гос.әкон.академ.,2003. С48–51
36. Кулекеев Ж., Катарбаева А. Трудовые ресурсы республики Казахстан–отдел методологии статистики труда и занятости Нацстатагенства РК./Деловая неделя, 1996
37. Ядгаров Я.С. «История экономических учений» учебник для вузов, 4-е переработ.и доп. – М.:ИНФРА–М 2001,
38. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И., «Жалпы экономикалық теория» –Ақтөбе-2004 ж. 7 тарау
39. Оучи У.Г. Методы организаций и американский подходы. – М.: Экономика, – 1993. с.275
40. Волков А.М. Швеция: социально–экономическая модель. –М.,1991г.
41.Ванин Н. Японский опыт, который стоит изучать и разумно заимствовать./Человек и труд.-1997,№6.С.50-53.
42.Силин А.А. Правовые аспекты сокращения численности или штата работников на предприятиях Запада и России в условиях рыночной экономики(сравнительный анализ)/Труд зарубежом.-1995.№3. С.40-55.
43. Б. Үсен, Ә. Әсілбековтің, «2005 – 2007 жылдарға арналған Жамбыл облысының халқын жұмыспен қамту бағдарламасы» Ақ жол №11, 2006ж;
44. Мельдаханова М.К. «Социально – экономические условия продуктивной занятости населения Казахстана». Трансформация экономики Казахстана (под ред. М.Б. Кенжегузина), Алматы, 2002г. Стр. 117.
45. Қазақстан республикасының статистикалық мәліметері 2003-2007 ж.ж.
46. Жамбыл облысының статистикалық жинағы 2005-2009ж.Тараз қаласы, 2007ж
        
        «                » тақырыбындағы ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  қамтамасыз
етудің қазіргі кездегі жағдайы мен еңбек нарығын дамытудың ... ... ... үш ... ... ... ... Қазақстан
республикасындағы жұмыссыздықтың түрлері мен оны шешудегі мемлекеттің ролі
қарастырылды.
Екінші бөлімде Жамбыл облысындағы жұмыспен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... тиімділігіне талдау
жасалды.
Үшінші бөлімде жұмыспен қамтамасыз ету ... ... және ... жұмыссыздықты төмендету бойынша іс-шаралар
ұсынылды.
Жұмыс терілмелі беттен, кестеден және ... ... ... ... по теме « ... ... работе рассмотрено современное ... ... в ... ... и ... ... развития рынка труда.
Работа состоит из трех основных разделов. В первой главе рассмотрено
современное состояние ... ... в ... Казахстан:
рассмотрены виды безработицы и роль ... в ... ... ... ... ... ... состояния занятости и эффективности
деятельности органов социальной защиты населения в Жамбылской области.
В третьей главе составлен ... ... ... и
предложены мероприятия по снижению уровня безработицы в области.
Работа состоит из ... ... и ... degree work on subject " " In given work is ... ... to employment of the population in ZHambylskoy area and
main trends of the development market ... consists of three main ... In the first chapter ... modern ... to ... of the ... in ... considered types of the unemployment and role state in decision
of the problems to ... the second chapter is ... analysis of the ... ... and efficiency to activity organ social ... of ... in ... ... the third chapter is formed forecast of the factors ... and is offered actions on ... jobless rate in the ... consists of sheet, tables and slide.
Мазмұны
| ... | |
|1 ... ... мен халықты жұмыспен қамтудың теориялық негіздері | ... ... ... және оның ... | ... |Жұмыссыздықтың әлеуметтiк-экономикалық салдары және оны | |
| ... ... | ... |Қазақстандағы әлеуметтік саясатты іске асыру формалары | |
|2 ... ... мен ... ... қамтудың жағдайын талдау | ... ... ... ... нарығы мен халықты жұмыспен | |
| ... ... ... | ... ... ... еңбек нарығының ахуалын және өзгеру динамикасын | |
| ... | ... ... ... ... ... ... | |
|3 | ... ... ... және ... ... ... жетілдіру | |
| ... | ... ... ... ... ... ... тетіктері | ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... | ... ... нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты ... ... ... ... келеді және болып қала береді. Осыған орай
әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... тиіс ... ... еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар
санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға
қолдау көрсетудің мемлекеттік ... ... ... оқып ... мен ... ... ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі күнде
елімізде еңбек нарығы экономикалық жүйенің ерекше инфрақұрылымына ... Бұл ... ... нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ... ... ... сату – ... алу ... ... нарығы жағдайында
жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген ... ... ... ... ... ... ... ұйымына кіру отандық өнімдірушілердің бәсекеге
қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін ... ... және ... ... ... арта ... білікті ұлттық кадрларды кәсіби жағынан даярлау және ... ... ... талабы.
Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты
тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы еңбек нарығын реттеудің ... ... ... ету ... ... тұрғындарын жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді
формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта ... ... ... негізгі өзекті мәселелердің бірі болып отыр, ғылыми
тұрғыдан зерттеуді ... ... ... ... ... еңбектерінде еңбек нарығын
реттеу тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның дамуындағы рөлі, экономикадағы
алатын орны зерттелген. К.Маркс- өз ... ... ... ... ... ... зерттесе, Д.Ж.Кейнс пен М.Фридман еңбек нарығы мен
жұмыспен қамтуды реттеуде ... ... ... ... ... Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан
қамтылған және Батыс елдердің ... ... ... ... ... ... жүр. ... елдердің тәжірибесін үйрену еліміздің
еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтудың ... ... ... ... ... ... реттеу мен халықты жұмыспен қамту
деңгейін көтеру, облыстың экономкалық және т.б. ерекшеліктеріне ... және ... ... бірі ... ... Бұл ... экономика мен еңбек нарығының ... ... ... ... ... арқылы шешу теориялық және тәжірибелік ... ... ... нарығы туралы теориялық-әдістемелік және жинақталған тәжірибелік
материалдар өзіндік ғылыми зерттеу жұмысын іске ... ... ... ... ... ... ... реттеу және халықты жұмыспен
қамтудың жетілдіру жолдарын анықтады.
Олар келесідей:
-еңбек нарығы мен халықты ... ... ... ... ... ... анықтамасы нақтыланды;
- еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың қызмет ету тетіктерін және
әлеуметтік – экономикалық мазмұны мен ... ... ... мен ... ... ... ... жалпы
сипаттамасы анықталды;
-Жамбыл облысындағы еңбек нарығының ... ... ... жасалып,
еңбек нарығына әсер ететін факторлары айқындалды;
-облыстағы халықты жұмыспен қамтудың облыстық бағдарламасын жасауға
ұсыныстар негізделді;
- ... үлгі ... ... ... ... ... ... жасалып, анықталды;
1. Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың теориялық негіздері
1.1 Жұмыссыздық түсінігі және оның түрлері
Еңбек рыногында сауда-саттық ... ... ... ... ... күші табылады. Нарықтық қатынастар жағдайыеда бұл тауар ... ... ... бір ... ... ... алушы табылмауы да
мүмкін, сондықтан оның иесі, яғни әлеуметтік статусы бойынша жалдамалы
жұмыскер, ... ... да ... ... да мүмкін, немесе жұмыссыз
болуы мүмкін [7].
Жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... анықтамасына сәйкес жұмыссыздар – бұл жұмысы
жоқ, жұмыс істеуге дайын және ... төрт апта ... ... ... немесе жұмысқа орналасып, бірақ әлі жұмысқа кіріспегендер.
Мысалы, АҚШ-та заң бойынша жұмыссыздар деп: ... ... ... ... алдыңғы төрт апта ішінде жұмыс табуға тырысқандар (жалдап
алушыға немесе мемлекеттік жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ішінде жұмыс істей алатындар; 30 күн
ішінде жұмысқа кірісуі қажет уақытша ... ... ... ... ... жұмыссыздар деп тексеру аптасы ішінде бір сағат жұмыс
істемегендер, Ұлыбританияда – тексеру аптасы ... ... ... ... ... жұмыс іздегендер немесе денсаулығына байланысты жұмыс іздей
алмайтындар немесе жұмысқа орналасу ... ... ... ... ... ... ... туралы заңына сәйкес жұмыссыздар деп
жұмысы, табысы жоқ, жұмыс іздеп жүргендер және ... ... ... еңбекке
қабілетті жастағы азаматтарды айтады.
Статистикалық жинақтарда жұмыссыздарға тексеру кезінде жұмысы болмаған
(табысы бар жұмыс), ... ... ... ... ... өз ... ... және ұлттық заңда белгіленген уақыт ішінде жұмыс ... ... ... 16 ... ... және одан ... ... адамдарды
жатқызады. Адамдарды жұмыссыз қатарына жатқызғанда осы ... ... ... қажет [17].
Жұмыссыздық – бұл еңбек етуге мүмкіндігі бар және еңбек еткісі келетін
елдегі халықтың белгілі бір жұмысшы ... ... ... ... ... Жұмыссыздықтың теориялық негізі бұл жұмыскер
мен жұмыс ... ... ... ... ... құқын жүзеге асыру
себебі бойынша – еңбекке, еңбекке деген қабілетін ... ... ... ... тек ... ... ... және ұдайы өндіруге қажетті ... де ... жеке ... ... адам ... мен ... ... асыру,
оның тіршілік формасы ретінде табиғаттан еңбекке деген қажеттіліктердің бар
екенін ... ... ... ... біртекті құбылыс емес. Жұмыссыздықтың нақты жағдайларға
байланысты өзін ... ... ... бар. ... жұмыс күші
сұранысының ұсынысқа сәйкессіздігінен шығатын болса да, оны ... ... ... деп ... ... ... концепциясы еңбек рыногындағы нарықтық
жүйелер шаруашылығының айрылмас атрибуты болып табылады дегенді дәлелдейді.
Демек, жұмыссыздық - әр ... ... ... ... ... рыногы
қызмет етуінің және дамуының объективті салдары. ... ең ... ... өндіріс құрылысының өзгеруімен, ... ... ... ... ... ... ... теорияда пайда болу
себептеріне байланысты жұмыссыздықтың ... ... ... құрылымдық, циклдық, маусымдық, ... және ... ... өз еркімен жұмыс іздеп ... ... шығу ... негізінен өз қабілетін жаңадан қолдану мақсатында
жұмыссыз жүрген адамдар жатады. Оның себебі өз ... ... ... өз ... ... ... жаңа ... орнын табу үшін уақыт қажет.
Ол жұмыс оған қызмет жағынан да, ... ... да ... қажет. Еңбек
рыногында мұндай орындар бола тұрғанмен, оларды бірден таба ... ... қиын және ... төлемді жұмыс істей алатынын біліп
сондай жұмыс іздейді, басқалары өз жұмыс ... ... ... көзі ... ... ... бар жұмыс іздеу керек екенінін
ескереді. Еркін нарықтық ... ... ... ... ... сай келетін
жұмыс іздеп жүрген белгілі бір адамдар саны ... ... ... ... ... рет ... іздеп жүрген жұмыссыздар
бар (жастар, әйелдер, бала баққандар, және т.б). ... ... ... ... анықтағанда есепке алынады. Бұл процестер
еңбек ресурстарын қолданудың тиімділігін жоғарылатуға, олардың рационалды
түрде үлестірілуіне әсер етеді.
Экономикалық ... ... ... әдеттегі құбылыс және
қорқыныш туғызбайды деп есептейді. Ол қысқа мерзімді сипат ... ... ... ... ... ... ... болуына байланысты.
Құрылымдық жұмыссыздық технологиялардағы өзгерістермен, сонымен бірге
жаңа тауар мен ... ... ... ... ... ... жоқ ескі
тауарларды ығыстыратын жаңа тауарлар пайда болады) байланысты. Осыған орай
кәсіпорын өз ресурстарының ... ... ... және ... да. Жаңа технологияларды енгізу жұмыс күшінің бір бөлігінің
жұмыстан ... ... ... ... оқуына әсерін тигізеді.
Құрылымдық жұмыссыздық елге жалпы бос орындар саны басқа мамандығы
бола тұра ... ... ... адамдар санынан кем түспесе қорқыныш
туғызбайды. Егер ... орны өте аз ... онда бұл елде ... ... ... ... ... болды дегенді білдіреді [11].
Технологиялық жұмыссыздық жұмыс күшін өндірістен ғылым мен техниканың
жаңа жетістіктерімен жабдықтауына ... ... ... ... ... – бұл өндірістің құлдырауынан пайда ... ... ... ... ... ... ... азаюына және жұмыссыздықтың ... ... ... ... әсер ... факторлар бар. Олардың ең ... ... ... ... ... ... жолымен
іскерлік белсенділікті ынталандыру; шағын және орта кәсіпкерліктің өсуі;
экономиканың сала және секторлар ... ... әсер ... ... ... көтеру; жандану және көтерілу фазаларында жаңа жұмыс
орындары пайда болып, жұмыссыздық азаяды.
Тағы кейбір салаларда әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... (яғни кейбір айларда бұл салаларда жұмыс
күшіне ... ... ... ... басқаларында – азаяды
(жұмыссыздық көбейеді)), маусымдық ... ... ... ... ... ауыл ... мен ... жатады.
Сондықтан, кейде жұмыссыздар категориясына маусымдық жұмысшыларды да
жатқызады. Олар кейбір қызмет түрлері тек ... ... бір ... жұмыссыз қалады [12].
Ерікті жұмыссыздық бұл әр қоғамда өзінің психикалық құрылымы ... да ... ... ... ... ... адамдар тобының бар
болуымен сипатталады. Сонымен бірге, егер жұмыскер жалақы деңгейіне, жұмыс
жағдайларына немесе басқа да жағдайларға наразылығын ... ол ... ... жұмыстан шығуына байланысты ерікті жұмыссыздық пайда болады.
Отандық экономикаға тән жұмыссыздықтың тағы бір түрін айтуға ... мәні ... ... ... кәсіпорын ресурстарын толық
пайдаланбаған жағдайда, жұмыскерлерді жұмыстан шығармайды, ... ... ... ... ... (толық емес жұмыс аптасы
немесе жұмыс күні) немесе мәжбүрлі ақысыз демалысқа жібереді. ... ... ... ... деп мойындауға болмайды, бірақ шындығында
олар жұмыссыз болып табылады.
Толық емес жұмыс ... ... ... жұмыс істейтіндер санының
пайда болуы және мөлшеріне әсер ететін негізгі себептерін айтуға болады:
жалғасын тауып жатқан ... ... ... ... ... ... өзара қарыз болуы.
Әдебиеттерде "мәжбүрлі жұмыссыздық" және "жұмыссыздықтан арылмаушылық"
деген ... ... ... ... ... мәжбүрлі
сипатын білдіреді, ал екіншісі - бұл жұмыссыздықтың ... оның ... және ... ... шығатынына қарамастан, нарықтық
экономикада ... ... және ... ... ашатын негізгі түсінік.
Жұмыссыздықтан арылмаушылық - бұл негізгі, алғашқы ... ... ... байланысты категориялар одан туындайды.
"Жұмыссыздықтан арылмаушылық" түсінігі барлық мектеп және бағыттағы
экономистердің еңбектерінде ... ... ... ... ... ... Кейнстің айтуынша, тұтынушылық және
инвестициялық тауарларға сұранымның ... ... ... ... ... ... Монетаристерде еңбек рыногы
бірқалыпты қызмет істеп тұрған жағдайда жұмыс ... ... ... ... ... та ... болады [8].
Жұмыссыздықты жан-жақты зерттеу жұмыссыздықтың болуын ғана емес, қоғам
өмірінен жойылмайтын үздіксіз құбылыс ... ... ... ... ... етеді. Жұмыссыздық себептерін талдауды көптеген
экономикалық мектептер ... ... ... ... ... ... ... Т.Мальтус өзінің "Халық саны
туралы заңның тәжірибесі" (XVIII ғ. ... ... ... ... бірі. Мальтус халық санының өсу қарқыны өндірістің өндірістің
өсу қарқынынан асып кету ... ... ... ... деп есептеген.
Марксистік әдебиетте Мальтустың теориясын "өрескел" және жалған деген
тұрақты дәстүр қалыптасты. Сонымен бұл өмір ... құқы бар және ... және ... туу ... бар ... ... ... демеу болды. Демек, жұмыссыздықтың ... ... ... ... тыс ... өзінен іздеу қажет.
К.Маркс "Капиталда" (XIX ғ. екінші жартысы) жұмыссыздықты жете
зерттеді. Ол ... ... ... бір ... келетін өндіріс
құралдарының массасы және құны да өседі дегенді айтты. Бұл жағдай Марксты
жұмыссыздық себебі экономиканың дамуы ... ... ... ... ... ... түрде артта қалуына әкеледі дегенге көндірді
[25].
Батыстың экономикалық әдебиеттерінде жұмыссыздықтың ... ... ... ... зерттеледі. Сонымен, жұмыссыздық жалпы жұмыс
күші жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... еңбек рыногындағы теңсіздікпен немесе осы
рыноктағы қолайсыз өзгерістермен жиі түсіндіріледі.
30-шы ... ... ... теориясын
алмастырған (А.Смит, А.Маршалл), жұмыссыздық себептерін жалақының жоғары
деңгейімен түсіндіретін белгілі теориялардың бірі ... ... ... ... ... ... ... қарсы функция. "Жұмыс
көлемі тиімді сұраныс шамасымен ... - деп ... ... Тиімді
сұраныстың жеткіліксіз шамасы инвестициялық ... ... ... ... ... ... өсуіне әкелетін жұмысбастылықты
қамтамасыз ету ... ... Бұл ... шығудың амалын Кейнс ең
бірінші инвестициялық ... ... ... көбейту есебінен,
мемлекет ролінің жоғарылауымен және жалпы сұраныстың қалыптасуынан көрді.
Кейнстің сыншылары, неоклассикалық мектептің өкілдері, ... ... ... бойынша дамыған елдер жүргізген мемлекеттік
саясаттан көрді. ... ... ... "бұл ... ... бес ... жүргізілген толық жұмысбастылық саясатының тікелей нәтижесі" деп
есептеді. ... ... бұл ... ... жұмыссыздық бірден
көбейгенімен, еңбекті үлестірудің барлық ... ... ... ... ... және ... деңгейдегі жұмысбастылықты қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді.
М.Фридмен бастаған монетаристер "табиғи" жұмыссыздық концепциясын
ұсынып, оған ... және ... ... ... Бұл
концепция барлық экономистердің, оның ішінде неокейнсианстардың да ... ... ... ... ... жоғары өсуі қалай
туындайды - жалпы сұраныстың жеткіліксіздігінен бе әлде еңбек ... ... ... ... ... мемлекеттің
реттеуші саясатынан ба - міне осы туралы.
Сонымен, батыс ... ... - бұл ... ... ... ... одан арылу мүмкін емес, ал өзінің "табиғи"
байқалуында еңбек рыногының ... ... ... етуі үшін
пайдалы.
Бірақ осы күнге дейін экономикалық ілімдердің біреуі де ... ... ... ... ... талассыз пікір
болған емес. Жұмыссыздық себептеріне айтылған көзқарастарды келесідегідей
топтастыруға болады.
Біріншіден, жұмыссыздық ... ... ... артықтығы, яғни ұлттық
өндіріс деңгейімен салыстырғанда "артықтау". Жұмыссыздықтың бұл ... ... ... ... Екіншіден, жұмыссыздық экономикалық
құрылымның, оның ішінде технологияның (құрылымдық ... ... ... ... ... жұмыссыздық адамдардың еңбек жағдайы және
жалақысы жақсы өзіне лайықты жұмыс табу ниетіне байланысты, уақытша ... ... ... ... ... деңгейінің тым
жоғары көтерілуі экономикадағы циклдық құлдырау нәтижесінен болады (циклдық
жұмыссыздық). Жұмыссыздықтың бұл ... ... ... ... ... ... байланысты: өндірістің құлдырауы - жұмыссыздық - жалпы табыс
деңгейінің төмендеуі - жалпы сұраныстың төмендеуі - ... ... ... және ... ... кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... және ... пайдаға жету міндетін -жұмысбастылықты ... ... ... әкелетін жалдамалы жұмыскер мен жұмыс беруші қарым-қатынасына
мемлекет пен кәсіподақтардың белсенді ... ... ... ... ... бұл себептері жұмыссыздық деңгейіне және динамикасына
әсер ететін факторлар ретінде сипат алады. ... ... ... ... ... ... ... нарықтық емес пропорциялар және
жағдайлар табылады, себебі еңбек рыногы тек жұмыс күші ... мен ... бар ... ... бірақ олардың қалыптасуына тікелей
қатыспайды. Рынок оларды тек ... да, оны ... үшін ... ... ... халықтың қалың топтарын қамтуда және барған
сайын ұлғайып келеді. Оның ... ... ... және ... ... –ОЭСР) кіретін елдердің барлығында дерлік өсу үстінде. Тіпті
экономикалық өсудің ... ... ... ... ... көпшілігі
халық санының өсуінен қалып қоймаулары үшін біршама жылдам ... ... ... мәселесін әрең игеріп отыр.
Шығыс Еуропа және ТМД елдерінде кепілденген және толық ... ұзақ ... бойы ... қалған адамдар, кенеттен мемлекеттік
секторды қайта құру мен жеке ... ... ... ... ... себебінен жұмыспен қамтылу кепілдігінен айырылып, жұмыссыздықтың
өсу проблемасын бастан кешірді. Тіпті экономикасы өрлеу үстіндегі елдерде
де жалақы ... ... ...... өсу ... адам дамуына ықпалын
азайтатын құбылыс.
Біріншіден, ол адамдар мен үй шаруашылықтарының белгілі бір ... ... ... ... ... жағдай жасайтын мүмкіндіктерге
қол жеткізуден айырады. Олар үшін адам даму жағдайлары ... ... ... ... ұзақ мерзімді, тоқыраулы) еңбек дағдыларын
жоғалтуға, яғни жинақталған адам капиталынан ... ... ... ол адам ... теріс ықпалын тигізеді. Үшіншіден, жұмыссыздық
тек жеке адамдардың ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі түрлі
бағдарламаларын іске ... ... ... ... ... ал мұндай жағдай адам дамуына анағұрлым тиімді бағытталуы мүмкін
ресурстарды қоғамнан оқшауландырады.
Жұмыссыздық ... ... ... сондықтан ол экономикадағы
өзгеріспен тығыз байланысты. Американдық экономист ... ... егер ... ішкі өнім (ҰІӨ) ... ... жұмыссыздық деңгейі
өзгермейді; ал ҰІӨ қосымша тағы 2 %-ке өсуі жұмыссыздық деңгейін ... ... және ... ... ... ... ... Жұмыссыздықтың әлеуметтiк-экономикалық салдары және төмендету
шаралары
20 ғасырдың 80-ші жылдардың аяғында басталған және ... ... ... ... ... ... қайта құрулар маңызды
қоғамдық мәселелерді шешуге бағытталған. Бұл мәселелердің қиындығы мен
көптүрлілігін есепке ала ... ... ... бір ... ... және ... салдарын анықтау және болдырмау мәселесін
қарастырамыз [15].
Жұмыссыздықтың салдары маңызды ... ме? ... ... ... ... ... және әлеуметтік тұрақсыздық
мәселелермен қатар өткір глобальды және ұлттық мәселелердің бірі.
Шынында, өтпелі кезеңде ... ... ... жұмысбастылық
құрылымды қалыптастыру мақсатында түрткі болудың құралы ... ... ... ... табылады. Осымен қатар өте қатаң шараларды
қолдану кәсіпорындардың көпшілігінің ... ... және ... ... ... ... ... болуына себебін тигізеді.
Сондықтан қатаңдықтың “дұрыс шараларын” сақтау қажет.
Әлбетте, жұмыстан ... ... ... саны мен ... ... ... түрінде тек жұмыссыздықтың экономикалық эффекті ғана бағаланады
да, ал әлеуметтік салдары ... ... ... ... ... әсер ... деңгейі нақты әлеуметтік жағдайдың
параметрлеріне ... ... ... жұмыссыздардың төмен
материалдық ... ... ... қатар қоғамдағы жоғары әлеуметтік
шиеленістердің салдарынан әлеуметтік күйзеліс туғызатын жұмыссыздық деңгейі
жоғары. Осыған ... ... ... және экономикалық
салдарын жеке-жеке қарастыру қажеттілігі туындайды.
Біздің ... ... ... жұмыссыздықтың экономикалық және
әлеуметтік салдарының жүйеге оң және ... ... ... ... толық классификациясын ұсынуға болады.
Жұмыссыздықтың теріс әлеуметтік салдары болып қылмыстың ... ... ... физикалық және рухани аурулар санының өсуі,
әлеуметтік теңсіздіктің көбеюі, еңбек белсенділігінің төмендеуі табылады.
Оң салдары: ... ... ... ... ... жеке ... көбеюі, жұмыс орнын таңдау бостандығының өсуі, еңбектің әлеуметтік
маңыздылығы мен ... ... ... ... ... ... өндірістің қысқаруы,
жұмыссыздарға көмек шығындары, ... ... өмір ... ұлттық табыстың өндірілмеуі, салық түсімдерінің азаюы жатады.
Оң экономикалық салдары: экономиканы құрылымдық қайта құру үшін жұмыс
күші резервін құру, ... ... ... ... ... арасындағы бәсекелестік, білім деңгейін жоғарылату және ... үшін ... ... ... ... және ... өсуді
ынталандыру [19].
Жұмыссыздықтың теріс әлеуметтік-экономикалық салдарын жою немесе
жеңілдету үшін ... ... ... ... ... ... төмендету үшін мемлекет қандай қадамдар қолдануы
қажет? Жұмыссыздық көптүрлілігі оны азайту міндетін қиынға ... ... ... жолы ... әр елде бұл мәселені
шешу үшін түрлі әдістер қолдануға тура келеді.
Жұмыспен қамту саясатының 3 негізгі ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздарға жәрдемақы төлеу ... ... ... қамту қызметін көрсету мекемелері арқылы жұмыс
орныны таңдауды қамтиды.
Орташа пассивті ... ... да ... ... ... орнын таңдау әр түрлі қызмет көретумен күшейтілген. Бұл ... да ... ... ... жағынан үнемді. Сонымен қатар
экономикалық ... ... ... ... ... рыногы мен жұмыс
күшінің тек жоғары икемділігімен, өздігінше жұмысқа орналасу ... ... ... ... ... ... ... пассивті саясаттың реттеушілері әлсіз болып жағдайды нашарлатып
жіберуі мүмкін. Ал белсенді саясаттың болмауы жұмысбастылық қызмет орындары
функцияларын біршама ... ... үшін ... бар ... ... ынталандыру,
қоғамның экономикалық өркендеуіне жағдай жасау ... ... ... жұмысбастылығын және жұмыс күшінің сапасын қамтамасыз
ете алатын белсенді саясат тиімді болып табылады ... ... өту ... ... ... ... тағы
бір міндет қосылады – экономиканың құрылымдық ... ... ... тұрғындарды әлеуметтік қорғау [24].
Қазақстанда тиімді жұмысбастылық жүргізу механизмінің ... ... ... жұмыспен қамту туралы ” ... ... ... ... ... Ол жергілікті әкімшілік және Қазақстанның
еңбек, жұмыспен ... және ... ... ... нұсқауымен
құрылған және отандық, қала, облыс және республикалық ... ... және ... ... ... қоры ... қызмет көрсету орны еңбек рыногының реттеушілері болып
табылады. Ол бұл міндетті рынок жағдайы туралы ... ... ... ... ... анықтай отырып орындайды. Жұмысбастылық қызмет
орны мүмкін болатын ... ... ... жеке тұлғалар мен
органдарға көрсете ... ... күші ... мен ... ... ... географиялық тепе-теңдікті анықтайды [5].
Қазақстан Республикасының “Халықты жұмыспен қамту туралы” ... ... ... ... ... ... заң ... болды.
Онда мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуының ... ... ... ... ... ... Республикасы
азаматтарының еңбек құқығын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... жағдайда мемлекет тарапынан кепілдеме
беру сияқты маңызды мәселелер қарастырылған.
Мемлекет өзінің жұмыспен ... ... ... және ... ... және экономикалық шараларға сүйенеді.
Жұмысбастылықты мемлекеттік реттеудің негізгі әкімшілік ... ... ... ... ... деп тану тәртібін белгілеу;
- жұмысбастылық қызмет көрсету орнында ... ... ... ... тегін консультация, кәсіби дайындық, қайта даярлау
және түрлі ақпараттарды алу;
- еңбекті орындауға кепілдік беру, жұмысты өздігінше ... ... ... ... ... және әлеуметтік қолдау.
Халықтың жұмысбастылығына әсер ... ... ... ... жеке ... ... инвестициялау жолымен жұмыс
орындарын сақтау және ... ... ... ... жеке ... ... ... салық
жеңілдіктерін белгілеу;
- жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік туғызатын жаңа технологияларды
шығаруды ынталандыру;
- жеке өндірісті кеңейтуге ... ... пен ... ... ... ... өндірушілерді қолдау;
- жұмысбастылықты қамтамасыз ету ... ... ... ұлғайту;
- шағын бизнес пен тұрғындардың өздігінше жұмысқа орналасуын дамытуды
қолдау;
- ... ... ... даярлау жүйесін дамыту;
- жұмысбастылықтың икемді формаларын, уақытша жұмысбастылықты қолдау,
қоғамдық жұмыстарды ... ... ... ... ... ... көмек, жұмыссыз азаматтарды ... ... ... ... әр түрлі деңгейінде қабылданатын кешенді бағдарламалар
табылуы қажет.
Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасы ... 2003 ... ... ... ... кедейшілік және жұмыссыздықпен күрес
бойынша мемлекеттік бағдарлама қабылданды. Ол негізінен, ... ... бір ... ... ... ... ... Қазақстанның әр
аймақ тұрғысынан осындай жағымсыз құбылыстардың азаюына байланысты ... ... ... деңгейін жұмыспен қамтудың белсенді
саясатын жүргізу көмегімен азайту – бұл ... ... ... ... ... Қазақстандағы кедейшілікті азайту бойынша 2005-2008
жылдарға концепция жасалған. Халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ... ... бұл ... ... кедейшілік мәселесін шешу
әдісінің негізі ... ... ... ... ... қайта оқытуға, кәсіпкерлік негізге
оқытуға, жұмысқа орналасу мәселесі бойынша консультациялар жүргізуге, шетел
жұмыс күшінің келу тәртібін реттеуге ... ... ... ... ресми түрде 10 мыңға жуығы тіркелген, ал жасырын келгендер
бұдан бірнеше есе ... Бір ... ... министрлігі белсенді түрде
жұмыс күшін шетелге жұмысқа орналастыру тәжірибесін қолданбақ.
Мысалы, министрліктің алдына қойылған міндеттердің ... ... ... ... ... бірқатар нормативті-құқықтық
актілердің қабылдануына мүмкіндік туғызды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... жете ... ... ... бизнес, бір жағынан, әлеуметтік, технологиялық, ұдайы
өндіріс қатынасында өзгеріс мультипликаторы ретінде, ... ... ... ... ... ... ... бастан кешіреді.
Тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесінің басты элементі ретінде
олардың ақшалай ... ... ... Оның ... инфляция
келтірген зиянның орнын толтыруға ... ... ... ... ... ... ... бойынша - тұрғындардың ақшалай
табыс мөлшерін түзететін механизм. ... ... ... ... мен ... ... ... сол механизм арқылы некен-саяқ
немесе түгел орнын толтырады. Нарықтық экономика жағдайында тұрғындарды
әлеуметтік ... ... ... ... индексация өркениетті
әлемде кеңінен қолданылады. Ол тұрғындардың ақшалай табысы мен ... ... ... ... ... тұрғындардың
бюджеттен алатын ақшалай ... да ... ... ақы, ... ... ... және ... мынадай түрлерге жіктейд:
- ақшалай табыс индексациясы;
- сақталған ... ... және өмір сүру ... алғанда ақшалай табысты индексациялау механизмы ... ... ... агенстволар органдары тауар мен
қызмет көрсетуге бағаның өзгеруін бақылап ... Осы ... ... ... есептеуге мүмкіндік береді. Осылар тұрғындардың жоғалтқан
(бағаның көтерілуі т.б.) нәрсесі көлемінің ... ... ... ... ... ... ... күтетіндей болуы ықтимал. Әлеуметтік
қорғаудың басты бағыты ... ... ... ... ... өмір сүру ... арқылы өлшенеді.
Күн көру деңгейі дегеніміз не және қалай өлшенеді? Өмір сүру ... ... өмір ... және оның ... ... ... келтіруді
сүйемелдеуге қажетті ақшалай қаржы деңгейін ... ... ... күн көру ... өмір деңгейінің қоғамға қажетті төменгі
шекарасын ... ... күн көру ... екі ... ... Бірінші тәсіл минималды тұтыну бюджетіне негшізделген.
Ол отбасы табысының балансы мен шығындарынан ... ... ... ... ... ... және ... мәдени тұтынысы
бірқалыпты қанағаттандыру тілге тиек етілген. Бұл бір адамға немесе бір
жұмыскерге ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін тауар мен қызмет жасаудың сандық құрамына кеткен
шығындарды минималды тұтыну бюджеті ... ... ... ... құны мен ... арнайы басылымдарда үнемі шығып тұрады.
Күн көру деңгейін ... ... ... ... отбасы өз табысының
1/3 бөлігін тамақ өнімдеріне жұмсайтыны ... көру ... ... ... ... ... ... барлық ұдайы тұтынуды қанағаттандыруға есептелмеген. Минимумның мақсаты
– қызмет пен еңбекке қабілеттілікті қалыпты ... ... ... ... етуі болмақ.
Әлемдік тәжірибеде тұрғындар табысын индексациялаудың екі негізгі түрі
белгілі: а) автоматты, б) жартылай автоматты, кейде келісімді ... ... ... баға ... ... қарай пропорциональды
көбейіп, кеткен шығынды толық қайырады. Жалақының ... жүйе ... оны ... ... кері ... тигізеді. Себебі еңбек
ақыны көтеру оның нәтиже сімен ешқандай байланыста емес.
Екінші түрі ... ... ... ... кеңінен
қолданылады. Оның мәнісі мынады: жалақының баға өскенін ... ... жайы ... екі ... ұсыныс жасалып шешіледі. Мұндай
келісім кәсіподақ, жұмыс беруші және ... ... ... жасалып,
көп елдерде ғалым-сарапшыларды шақырады. Сосын кәсіпорын өзінің шамасына
қарай өткереді, көбіне ұжымдық ... ... ... жүзеге асады. Мұндай
тәртіп индексация ... ... ... ... ... ... ... бейімдейді.
Тұтыну бағасы индексін анықтау үшін «тұтыну ... ... ... Ол әдетте ең қажетті тауарлардан тұрады. Тұтыну ...... мен ... ... және адамға қоғамда белогіленген
минималды тұтыну деңгейінде қамтамасыз ... ... Оған ... ... аяқ ... іш ... гигиена мен санитария заттары,
тұрғын-жай, коммуналдық қызмет, мәдени ... ... мен ... ... қызметі, көлік, байланыс, мектепке дейінгі мекемелерде
балаларды тәрбиелеу және әлеуметтік басқа да ... ... ... елестетоу қиын.
Әртүрлі әлеуметтік-демографиялық тұрғындар топтарында игілік пен
қызмет көрсетілуге тұтыныс біркелкі емес, сондықтан тұтыну ... ... ... ... – балаларға, жұмыс істегендерге, зейнеткерге,
қала және ауыл тұрғынына.
Қазақстан Республикасында тұтыну қоржыны құрамы және ... ... ... ... ... енген. Дамыған елдерде минималды тұтыну бюджетін
кедейліктің шегі ретінде қарап, тізбеге өмір ... ... ... ... көрсетудің 300-ден астамын тізбесін қосады.
Дамыған елдер тәжірибесінің негізінде айтар болсақ, егер өмір құны жыл
бойы + - 5% ... онда ол ... ... ... Жыл бойы өмір деңгейі
көрсетілсе – онда ол жақсы көрсеткіш; ал 5% ... онда ол ... ... Егер өмір ... ... аса ... (немесе өмір деңгейі
төмендесе), ондай құбылысты нарықтық экономикасы дамыған елдерде қолайсыз
деп есептеледі. ... ... ... мына ... ... ... ... ақыны көбейтеді немесе салықтарды төмендетеді. Біздің еліміздің
үкіметі барлық жұмыскерге минимальды жалақыны көтере бермейді. Себебі оның
көтерумен ... ... ақы, ... ... ... және ... да
әлеуметтік төлемдерді өсіруге тура келеді. Ол үшін қосымша қаржы ... ол ... ... ... ... ... және тауар мен
қызмет жасауды нақты ұлғайтпайынша, еңбек ақыны ... беру ... алып ... ... ... ... қорғау және еңбек
Министрлігі мамандарының ойынша, қалыптасып отырған ... ... бір жолы ... ... ... көшу (яғни барлық
категориядағы тұрғындарды қорғаудан нақты адамды ... ... ... минималды жалақыны орташа жан басына шаққандағыдан төмен). Басқа
шара ретінде олар орташа табысы қалыпты деңгейден ... ... ... асқан балаларынан жәрдем ақы алып тастауды ұсынады. Мысалы, АҚШ-да
жылына ... 15 мың ... ... ол ерлер жалақысының 70%-ын
қарата, онда әйелдер ... ... аяғы ауыр ... ... ... бойынша жәрдем ақы алмайды. Жоғарыдағы мамандардың
ойынша, азық-түлік тауарларынан қосылған құнға салықты алу. ... ... ... ... қоржынының «таңбаланғандығын» қосып, ертеректе
өндірілгендігі бюджеттен екендігі ... даму ... ... ... маңызды жағдайы әлеуметтік
бағдарланған рыноктік экономиканы құру болып саналады. Елдің тұрақты дамуы
– адамдардың жұмыспен тұрақты ... ... ... ... әр алуан
қисылтаяң ахуалдар көрінісінің алдын алумен тікелей байланысты. Қазіргі
кезде экономиканың нақтылы ... ... ... ... ... құрумен, жұмыспен қамтудың белсенді саясатын ... ... ... ... ... тиіс. Рыноктік қатынастар
пайда бола бастаған кезде мемлекеттің әлеуметтік саясатының ең ... бірі – ... ... ... қорғау
жүйесін жасау болып ... ... ... ... ... елдерде қазіргі ғасырдың басынан-ақ ... ... ... болатын.
Қазақстандағы жұмыссыздық бойынша әлеуметтік қорғау жүйесін дамыту
үшін халықаралық тәжірибені талдау жасаудан ... оның ... ... және оның қызмет істеу үдерісін анықтау қажет.
Жұмыссыздық бойынша қоғау жүйесі үш негізгі көзден қаржыландырылады –
жұмыс берушілер, ... және ... Егер ... бөлек жүйе
экономикалық тұрғыдан жоғарыда аталған үш көздің есебінен ... ... ... ... ... есебінен алады. Рыноктік экономикасы бар
елдерде ... ... ... ... құру негізінен өзара
бағынышсыз екі себепке байланысты:
... ... ... үшін ... ... ... ... және барлық жалдамалы жұмыскерлер
жұмыссыз қалу қатеріне ұшырайды. Оның бола қалуы нақтылы ... ... ... ... ... жағдайда ол сыртқы
әлемдік-экономикалық факторларға бағынышты.
• Мемлекеттік органдардың өз азаматтарына «еңбекке құқығын» қамтамасыз
етуге конституциялық міндеті болып саналады.
Еңбек ... ... тек бір ... ғана қамтитын саясат емес, ол
барлық салаларды , барлық адамдарды қамтитын саясат. Еліміздің әл-аухаты,
экономикалық жағдайы ... ... ... және ... ... ... басым бағыттарына тікелей ... ... ... және дамуы азаматтарды қорғау, оларды әлеуметтік
тұрғыдан қолдау ... ... ... және ... шаралары
жүргізілуі қажет.
Қазақстан жағдайында нарықтың инфрақұрылымы, оның ... ... ... мен ... ... дамымағандықтан мемлекет
әлі де зор роль ... ... ... нарығы толық құнды бәсекелесті болған
сайын қызметкерлер де, кәсіпкерлер де елдің еңбек ... ... ... пайдалануға ынталанады. Жеке меншікті сектордың даму дәрежесі өскен
сайын, ... ... ... ... ... ... мемлекет
әлеуметті қатынастарына өзінің ... ... ... мен ... ... елдегі баға деңгейінің өсуімен байланысты, оған
экономикалық энергетикалық жағдайда еңбекшілер ... ... ... Өндірушілер өз өнімдерін өте жоғарғы бағаға белгілейді, сөйтіп қысқа
мерзімде ... ... ... бөлшектер қымбаттайды. Инфляцияның
жоғарғы қарқыны тұсында өндірушілер өздерін жабдықтаушылардың бағаны көтеру
мүмкіндігінен сақтап, алдын – ала өз ... ... ... ... ... ... өлшенетін белгілі бір мерзімді
міндетті, нақты жиынтық ұлттық өнімнің өсуі.
Инфляция өсу қарқыны пайызбен өлшенетін ... ... ... ... ... мен жұмыссыздықтың арақатынасының себебін былай
түсіндіруге болады, өндірістер тоқтайды сол ... баға ... саны ... ... ... ... іске ... формалары
Әлеуметтік топтық қоғам шеңберінде өмір сүру қайсы бір мемлекет
болмасын жат тіршілік болып ... ... ... саяси саласында
мемлекеттің даму аясында тіршілік ете отырып, еңбек ... ... ... және сол ... қоғамның даму желісін ... шешу ... ... бірі ... ... ... жылдарынан бастау алып, жүргізіліп және атқарылып
жатқан әлеуметтік іс-шаралар ... ... ... материалдық ахуалды
жақсартудың басты көріністері болып ... ... ... тар ... ... күй ... ... жағдайы мемлекеттің
қолдауынсыз оңалту шараларынсыз ... өрге ... ... тарапынан бюджеттен бөлініп жатқан қаржылар желісі – тікелей
осы қоғам ағымынан ... ... ... ... мен ... қалып қойғандарға жәрдемақылар, әлеуметтік ... ... ... іс-шаралары, төлемақылар жүргізілуіне негізделеді.
Мемлекет өзінің даму мүмкіндіктеріне орай қабілетті ... ... ... әлеуметтік мүмкіндіктері шектелген азаматтарға қарау жасайды.
Бірақ ... ... ... ... ... ... орай қабілетті жандарды белгілі бір мөлшерде жұмыстарын
ұйымдастыра отырып, ... күн ... ... ... керек. Күн
санап өсіп келе жатқан мүгедектер саны қоғамға өзінің тәуелділігін жүктей
отырып, мемлекет алдында тек ... ... ... проблема болып отыр.
Ал, републикада әрбір оныншы адамның проблемасы ... ... ... орай ... ... асырамаушысынан айырылу жағдайы
бойынша және жасына ... ... ... ... ... ... көрген болатын. Бұл заң негізінде жәрдемақылар берілу ... ... ... ... ... ... ... жәрдемақы төлемдерін өтеу, ... ... ... ... ... мен құқықтарын қарастыра ... ... ... осы ... сәйкес қабылданған республикамыздың
өзге де нормативтік құқықтық актілерінде ... ... ... ... ... ... ... жағдайы бойынша
және жасына байланысты мемлекеттік ... ... ... құқы ... деп ... Сондықтан да мемлекет осы тұрпаттағы саяси өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... қажетті деп
танылған жәрдемақылардың белгіленуі және ... ... ... ... ... жолындағы жүргізіліп жатқан ... ... заң ... ... ... бергі әлеуметтік салада
жекелеген тұстардың дамуы көріністерінің бірі ретінде ... ... ... ... ... топ ... бірі – мүгедектер.
Сондықтан да мүгедектер мәселесі мен ... ... ... қарастьырылып, шешілуі тиіс. Ел болып, елдік еркіндігін орнатып
тәуелсіздік ұғымын сіңдіруді ... ... 1991 ж. ... ... әлеуметтік қорғау туралы» заң қабылдады. Бұл заң негізінде
мүгедектердің әлеуметтік ... ... ... сондай-ақ
жәрдемақылар тағайындау тарифтері сияқты тұстары ескерілді. Қабылданған
заң бойынша халықты әлеуметтік ... ... ... ... мен ҚР ... ... жинағы, 244 бап) бірқатар мәселелерді
шешу көзделген:
- мемлекеттік зейнетақымен, жәрдемақымен және басқа да ... ... ... ... мен мүгедектерге әлеуметтік қызмет көрсетуді
ұйымдастыру;
- зейнеткерлерді, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдауға мұқтаж басқа ... ... ... ... және ... органдарымен,
қоғамдық бірлестіктермен, қайырымдылық қорларымен өзара іс-қимыл
жасау;
- медициналық қызмет көрсету, емдеулер мен демалысорталықтарында
демалту ... іске қосу ... ... ... ... ие болып әлеуметтік
Жыл санап өсіп келе ... ... даму ... ... ... ... мен ... көмектер, төлемдер,
жеңілдіктер және төлемақылар өтеуге ... ... ... хақындағы
мұндай істерді халық игілігінде жүзеге асыру қоғам ағымынан ... ... ... қойған азаматтар үшін оңалту жолындағы ... ... ... ... даму ... ... қоғам
ағымының жалпы желісі күшейген сайын әлеуметтік ахуал назардан ... ... бір ... ... оның даму ... ... ... халықтың тұрмыс-тіршілігімен анықталады.
Халқының өткендегісіне ұлық ретінде қарау, оның саяси тәрбиелік мәнін
ұлықты іс ретінде келешек ұрпаққа баяндау ... ... ... ... ... күні ... ... келер жас сәби анасының
денсаулығынан – ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жәрдемақылар бар. Әлеуметтік қолдау негізінде халықтың
игілігінен ... бұл ... іс күні ... дамыған күйде әрбір
санаттағы мүкіс жандар, қарттар, жас ... ... ... ... әл-аухатын көтеру кез-келген мемлекеттің негізгі проблемасы
болып табылады.
Тек осы проблема толық күйде ... ғана ... ... ... қарай дамуға мүмкіндік алады. Егемендік ... бері ... ... ... ... ... ... ахуалы мен
оңалту жұмыстарын жүргізіп, бірқатар жетістікке жеткен тұстары бар.
Мемлекет тарапынан әлеуметтік сферада осы және өзге де ... ... ... мен ... ... отырса, әлеуметтік басты
буынды мемлекеттер қатарынан әлеуметтік толықтырулар жүргізудегі жетекші
мемлекетке ... ... Ол үшін ... ... ретінде
жәрдемақылар алушылар әлеуетін әрдайым бақылауда ұстаған жөн. Күн ... ... ... ... ... шағып, ортақ жүйеге енгізу
керек. Себебі жәрдемақы алушы әлсіз топтар ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстан республикасы Үкіметі тұрмысы төмен азаматтарды ... ... ... қор құру арқылы, оның қызметінің негізгі бағыттарын
яғни тұрмысы төмен азаматтарға материалдық, ... ... ... ... ... бағдарламалардың іске асырылуына жәрдемдесу,
облыстарда халықтың табысы аз топтарын ... ... ... ... ... құруын қарастыруы тиіс және нарықтық
қатынастарға көшу жағдайы және ... ... ... ... ... байланысты жетім балаларды, қарттарды, ... ... ... ... ... ... ... және материалдық
жағынан қамқорлыққа алу мәселесі қоғам үшін ... ... ... ... ... дер ... шешу табанды түрде міндеттейді.
Республика бойынша қаланың әрбір тұрғындары мен ... ... ... жәрдемақы мен әлеметтік көмектер ретінде жұмсалып, халық
игілігіне жарауды ... ... ... ... ... ... қолдауға ие болған халықтың мұң-мұқтажын өтеу ағымы әлеуметтік
сфераны қамтамасыз етудің басты бір ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген халықтың тұрмыс-
тіршілігінің жанданып, еңсесін ... ... ... ... ... ... күн ... артта қалып, жаңа даму белестеріне ұшырап
отыр. Халықты әлеуметтік қолдау жөніндегі ... ... ... 1 ... қарастырылуына орай «мүгедектік ... ... ... ... ... ... ... асыраушы деп танылған
адамдардың жұмыс стажына қарамастан, егер ... ... ... ... ... ... тағайындалады» - деп қарастырылған.
Президенттің әлеуметтік жағдайды түзеуге ... ... ат ... өмірінің әртүрлі желісінен көрініс береді.
Қазақстанның экономикасы өркендеп, халықтың әлеуметтік-тұрмыстық хал-
ахуалы жыл өткен сайын жақсаруы ... ... ... ... ... ... мен ... әлеуметтік көмектер мен
төлемдер, әртүрлі жеңілдіктер жүргізу қоғамдық ... ... ... бірі ... табылады.
Экономиканың қай уақытта толық жұмылдырылған жағдайда болатындығын
анықтау экономикалық ... ... ... болып табылады.
Жұмыссыздықтың табиғи дәрежесі мен құрылымдық дәрежесі мағыналары бойынша
сәйкес ... ... ... ... ... ... жағдайын
анықтаушы факторлар жұмыссыздықтың жалғасуы және жиілігі терминдерінде
көрініс табуы мүмкін. Жұмыссыздықтың жағасуы циклдік ... ... ... ... мен ... ... қамтудың қазіргі жағдайы
2.1 Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың
жалпы сипаттамасы
Жұмыспен қамту бөлімі /бұдан әрі ... өз ... ... ... ... ... мен ... облыс Әкімінің шешімдері мен өкімдеріне, ... ... және ... ... ... ... басқарманың нұсқаулары мен ережелеріне, басқа да ... және осы ... ... ... ... ... ... құрамында және ... ... ... мен ... ... өз міндеттерін атқарады.
Бөлім өзінің күнделікті жұмысын облыстық басқарма бастығымен
бекітілген: жұмыс жоспарына, регламентіне, іс-шараларға және осы ережеге
сәйкес байланыстырып отырады.
Бөлімнің штат ... және оның ... ... ... ... ... ... бастығының бұйрығымен жүзеге асырылад
Жамбыл облысы әкімдігінің жұмыспен ... ... және ... ... ... ... ... саясатын іске асыруды және еңбек
ресурстарын пайдалануды арттыруды ... ... ... жұмыспен қамтуды арттыруға ... ... ... ... ... ... және жүзеге асырады.
3. Өз уәкілеттігі шегінде меншік ... ... ... жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасы Заңының сақталуына
ықпал жасайды және осы ... ... ... қатысады.
4. Облыстағы жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті
органдардың ... ... ... ... ... құзырына
кіретін мәселелер бойынша оларға әдістемелік және практикалық көмек
көрсетеді, жұмыстарын ... ... ... ... шараларды іске асыруға ... ... ... ... қамтуды арттыруға ... ... ... ... туралы ақпараттарды жинауды
қамтамасыз етеді, соңынан оларды жинақтайды, талдайды және ... ... ... ... Еңбек нарығының жағдайын талдауды және ... ... ... ... ... іс-шараларды жасайды және осы іс-
шараларға бөлінетін бюджеттік қаржылардың игерілуін талдайды.
7. Еңбек нарығында ... ... ... ... ... және ... болжауды жүргізеді, жергілікті атқарушы органдармен
бірігіп жұмыспен қамту және ... ... ... саясатының
негізгі бағыттарын жасауды ұйымдастырады.
8. Автоматтандырылған ақпараттық бағдарламалар бойынша статистикалық
ақпараттарды жинап, өңдейді және Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... ... ... ... ... жібереді.
9. Ақылы қоғамдық жұмыстардың жүйесін ұйымдастыруды ... ... үшін ... ... ... ... ... жүргізеді, қоғамдық ... ... ... тиімді пайдалануды талдайды.
10. Жұмыссыздарды еңбек нарығындағы қажеттілікке ... ... ... ... ... оқытуды ұйымдастыруды үйлестіреді,
бюджеттен бөлінген ... ... ... ... Еңбек нарығында азаматтарды жұмыспен қамту мен әлеуметтік
қолдауға байланысты қоғамдық ... және ... ... ... ... орындарының жәрмеңкесін өткізуді ұйымдастырады және жүргізеді.
12. Тиісті жоғары ... ... және ... ... ... ... ... «Халықты жұмыспен қамту туралы» Заңын түсіндіру, ... ... және ... ... ... ықпал тигіздіретін
жергілікті атқарушы органдарымен, жұмыс берушілерімен, қоғамдық және ... ... ... болуды жүзеге асырады.
14. Жұмыспен қамту бойынша уәкілетті ... ... ... ... ... ... ұсыныстарды жасайды және
олар бойынша шешімдер қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... есепке қою және тіркеу», «Жұмыссыз
азаматтарға ... ... ... ... ... ...   аудандық және Тараз қаласы уәкілетті органдардың ... және ... ... ... ... облысы әкімінің веб-порталына бөлімнің өзіне тиісті
жариялымдарды ... ... ... ... ... келе ... елдердің және трансформациялық кезеңдегі елдердің
көбінде сегментацияның жеке факторлары үймеленуімен жиі ... ... ... еңбек нарығының сегменттері орын табады.
Сегментация байқалуының екі орталық нысаны бар: біріншіден, әйелдерді
кемсітушіліктен, екіншіден, экономиканың формальды және ... ... ... ... Әсіресе әйелдерді мысалы, әйелдерді
кемсітушілігі олардың мамандықтарының тек белгілі ... қол ... ... ... ... жанұяда атқаратын міндеттеріне
байланысты жұмыс орнында кепілдігі бар, ұзақ мерзімді болашағының ... ... ... ... ... емес ... қамтылған төмен дәрежелі жұмысшылардың көпшілігін қажет етпейді
[44, 85 б.].
Жоғарыда аталған көрсеткіштерге байланысты Қазақстан Республикасындағы
еңбек нарығындағы ахуалға ... ... ... ... ... саны 2005 - 2009 жылдар аралығында 10935
мың адамнан 11694 мың адамға дейін өскен , яғни 759 мың ... ... 7 ... ... кестеде).
Кесте 1
Қазақстан Республикасындағы экономикалық белсенді және белсенді емес
халық санының көрсеткіштері
(мың адам)
|Р/с|Көрсеткіштер |15 жас және одан ... жас ... |
| | ... ... ... |у, |қарқын|
| | ... ... емес ... | |ы, |
| | | |(+,-)|% |
| ... 2006 жылы 329,5 мың ... ... ал 2009 жылы 543,2 ... ... ... ... 2010 жылдық көрсеткішті, өткен 2006 жылдық
көрсеткішпен салыстырсақ 213,7 мың ... ... 65 % - ға ... – ақ ... көліктерді, тұрмыстық бұйымдарды және ... ... ... ... ... ... ... санын 2006 –
2010 жылдар аралығын салыстыратын болсақ, 71,2 мың адамға немесе 7 % - ... ... ... ... ... мен ... 2009 ... 2006 жылдық көрсеткішпен салыстыратын болсақ, 21,8 мың адамға
немесе 31,8 % - ға ... ... ... және ... ... ... 503,9 мың адам ... қамтылса, ал 2010 жылы 558,2 мың адамға жетті.
Яғни, 2010 жылдық көрсеткішін, өткен 2006 ... ... ... мың ... ... 1 % - ға ... ... Қаржы қызметтері
бойынша 2006 – 2010 жылдар аралығын салыстыратын болсақ, 33,9 мың ... 63,9 % - ға ... ... ... ... ... жалға
беру және тұтынушыларға қызмет көрсету бойынша 2006 жылы 207,1 мың ... ал 2010 жылы 374,3 мың ... ... ... 2009 ... 2005 ... салыстырсақ 167,2 мың адамға немесе 81 % - ға көбейгенін
байқаймыз. Мемлекеттік басқару аппаратында ... ... ... 2006 ... ... аралығымен салыстыратын болсақ, 24,1 мың адамға немесе 8 % - ға
көбейген. Сондай – ақ ... беру ... осы ... ... ... ... ... жоғары екендігін көреміз. Яғни 2010 жылдық
көрсеткішті, өткен 2006 ... ... ... ... 100,6 ... ... 6 % - ға ... көреміз. Денсаулық сақтау және әлеуметтік
қызмет көрсету бойынша 2006 жылы 299,7 мың ... ... ал 2010 ... мың ... ... 2006 – 2010 ... аралығын салыстыратын болсақ,
37,2 мың адамға немесе 13 % - ға ... ... ... және ... ... көрсету салаларында жұмыспен қамтылған
халық саны 2006 жылы 196,3 мың адам болса, 2007 жылы 195,8 мың ... ... Яғни 2010 ... көрсеткішті, өткен 2005 жылмен салыстыратын болсақ,
-0,5 мың адамға немесе 0,3 % - ға ... және ... да үй – ... қызмет көрсету саласы бойынша да 2005 – 2009 ... ... ... -20,9 мың ... ... 49,2 % - ға төмендегенін
көреміз.
Экономикада ең ... ... ... ... қамтылған халық саны
өнеркәсіпте, құрылыста, жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және
тұтынушыларға қызмет көрсету, білім беру және ... ... ... ... аппараттарында көбейгендігін көреміз. Мұның көбейген
себебі, ... өсіп - ... ... ... бұрынғы
істемей банкрот болған кәсіпорындарымыздың ... ... ... ... ... және жаңадан ашылып жатқан кәсіпорындарымызда қазірді
аз емес олардың да санының өсуінде. ... ... ... ... ... ... ... көреміз. Сонымен қатар шетел
инвесторлары да ірі ... ... ... жұмыс істеуде,
осыған байланысты ірі кәсіпорындар ... ... ... жұмысшыларды жұмыс
орындарымен қамтамасыз етуде. Сондай – ақ ... ... да, ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылған халық ... ... ... ... ...... жүзеге асып келуіне
байланысты. Өйткені, әлеуметтік саясатымыз жақсы ұтымды қолданылған ... ... ... ... ... ... ... Жамбыл облысында еңбек ресурстарының
өсуіне байланысты экономикалық тұрғыдан белсенді халықтың да саны 8 % - ға,
экономикалық тұрғыдан белсенді емес ... ... 5 %-ға ... ... ... жақсаруына байланысты ... мен ... ... өсуі мүмкін.
Сонымен қатар жұмыспен қамтылған халықтың саны 2006 – 2010 ... 695,2 мың ... ... 10 % - ға ... ... ... ... қызметкерлер осы уақыт аралығында 806,2 мың адамға яғни,
19 % - ға ... ... ... өз ... ... ... саны ... жылға азайып 111 мың ... ... 4 % - ... ... ... ... ... нарығының ахуалын талдау
Облыстың негізгі бағыты индустриалды-аграрлық ... ... ... ... 2008 ... сәйкес кезеңіндегімен салыстырғанда
өнеркәсіп өндірісінің көлемі облыстың бес ауданы мен Тараз қаласында өсті.
Жоғарғы ... ... ( ... ... 22,5 %-ға өсті), Қордай
(19,8 %-ға) ... мен ... ... (16,7 %-ға) қол жеткізді облыстың үш
ауданы мен ... ... ... ... ... ... ... асып түсті.
Мал шаруашылығы саласының жалпы өнімдері көлемі 2009 ... ... ... ... 24047,6 млн. ... құрады, немесе 2008
жылдың сәйкес кезеңіндегі 5,7 % -ға өсті.
2010 жылдың 1 ... 2009 ... ... ... мал басы облыстың барлық санаттағы шаруашылықтарында өсті.
Мал басының өсуіне, негізінен, тұрғын халықтың үй шаруашылықтары мен ... ... ... қол ... ірі қара ... қой мен ешкі , ... және құс саны -облыстың
барлық он ауданында, шошқа саны-жеті, түйе саны- жеті ауданында өсті.
2009 ... ... 2008 ... сәйкес кезеңіндегіге
қарағанда ет өндіру көлемі 4,2 %-ға, сүт өндіру- 2,7 %-ға, ... ... %-ға, жүн ... 4,6 %-ға ... 7 ... ... сектор болса, қалған 3 ауданда ірі тау-
кен кешеніне байланысты өнеркәсіп дамып ... ... ... облыс орталығы –Тараз қаласындағы
кәсіпорындар өз үлесін қосуда.
Жамбыл ... ... және ... ... ... ... болып
табылады. Оның территориясы республикадағы фосфор ... 71,9%, ... 68%, ... – 8,8%, мыс - 3%, уран – 0,7% ... түрлі-түсті металлдарға, баритке, көмірге, техникалық тастармен
құрылыс материалдарына бай.
Шу-Сарысу өңірінде бірнеше табиғи газ ... ... ... ... 18 ұңғыма жасалды, оның тәуліктік газ беру көлемі 820 мың куб метр.
Облыс ... ... ... ... ... ... ... аймағында
болашағы бар қалайы-цинк минералының көздері ... Шу ... кен ... мыс ... алу іске асырылуда. Республика бойынша
облыс жер асты су ... ... ... үшінші орын алады.
Сарысу ауданының тұз кен орны өнеркәсіптік қызығушылық танытуда. Астық
және техникалық тұз қорының көлемі 10 млн. тонна.
Жамбыл облысы ... 2 ... ... су орны барланды: Мерке,
тәуліктік қоры 0,518 мың куб метр суы бар және ... ... ... ... минералды суға жақын.
Облыстың ішкі және сыртқы туризмді дамытуға үлкен ... ... ... ... ... ... орналасқан Әйгілі Жібек
жолы өткен: Сайрам-Тараз-Ақшолақ-Ақыртөбе-Құлан-Мерке-Шу-Аспара-Қордай елді
мекендері арқылы. Облыс «Жібек жолы тарихи орталығын ... ... ... ... ... дамыту және сақтау, туризм
инфрақұрылымын жасау» Мемлекеттік бағдарламасына енгізілген.
Берілген көрсеткіштер ... ...... ... ... ... ... 2005 жылы минизауыттарда газ
конденсатының қайта өңдеу АҚ ... кен орны ... ... және ... ... АҚ ... ... Мерке ауданында іске қосылды.
Орташа жауапкершілігі бар тауар өндіретін кен орнында «Бурный ... ... ... сүт ... жаңа ... іске қосылып,
лактоза және сырпастасы шығарылып, сырдың жаңа ... ... ... ... ... ... жарық көре бастады. «Фудмастер Кордай» АҚ
жаңа технология енгізіліп, сырдың жоғары сапалық түрлері ... ... ... ... ... ... цех және ... орындары ашылып
және медициналық мақтаны қораптау, сонымен қатар пластиктік терезе және
есік ... ... Бұл ... ... жаңаруымен,
агроөнеркәсіп кешенінде, сапаның жоғарылануымен, ауылшаруашылығын
несиелеудің ... ... ... ... ... байланысты болды.
Бұл облыстардың тұрақты дамуы, жер өнімдерін өндірумен және тұқымды көбейту
шаруашылығымен тікелей байланысты. Агротехнологиялық және ... ... ... ... ... ... кезде оригинатор шаруашылығының 2 ... ... 8 ... ... ... және 21 ... шаруашылық іске
қосылды.
Президентіміздің басты мақсаттарының бірі аса ... 50 ... ... үшін орта және кіші ... дамыту болып табылады.
Бұл мақсат үшін 10 бизнес-центр және 2 ... 20 ... ... ... ішкі ... дамытып, көршілес елдердің
іскерлігіне қарап дамытуға тиіспіз. Өз ... ... ... дамытып оларды өзімізге тартуға тиістіміз. Бұл ... ... ... ... ... құрылымы бар. Осы бойынша
жоба құрып көздеген мақсатқа жетуге тиістіміз.
Жамбыл ... ... ... ... талдау жүргіземіз. Ол келесі 3- кестеде келтірілген.
Кесте 3
Жамбыл облысының 2010 жылғы 1 қаңтардағы халық саны, жер көлемі және
әкімшілік–аумақтық бөлінуі
|Көрсеткіштер |Жер ... ... ... ... мекендер |
| ... ... |ар ... | |
| |мың |мың ... ... | |
| ... |адам |р саны, | |саны | |
| | | ... | | | |
| | | | | | ... ... | | | | | | |ар ... ... | | | | | | | ... |144,3 |1138.8 |7,0 |4 |153 |12 |367 ... қ. |0,1 |462,4 |342,3 |1 |- |- |- ... ... |4,5 |80,2 |17,8 |- |17 |- |42 ... ... |4,3 |77,4 |18,0 |- |17 |- |46 ... ауданы |4,2 |51,5 |12,4 |- |15 |- |52 ... |9,0 |111,3 |12,4 |- |19 |1 |40 ... |9,1 |61,3 |6,7 |- |15 |1 |42 ... | | | | | | | ... ... |7,1 |73,5 |10,4 |- |14 |2 |42 ... |50,4 |32,1 |0,6 |- |16 |6 |23 ... | | | | | | | ... ... |31,4 |44,6 |1,4 |1 |9 |- |25 ... ... |12,2 |50,7 |4,2 |1 |13 |1 |22 ... ауданы |12,0 |93,8 |7,8 |1 |18 |1 |33 ... ... ... ... көрсеткіштерді талдайтын болсақ
келесідей болады. Жамбыл облысының жалпы жер көлемі 144,3 мың шаршы км.,
оның ішінде ең көп ... ... ... алып ... 50,4 мың шаршы км., ал
ең аз үлесі ... ... 4,2 мың ... км. және ... ... жер көлемі 0,1 мың шаршы км. Ал ... ... ... ... ең көп ... ... ... 362,4 мың адам тұрса, ең аз
тұрғындар Мойынқұм ... 32,1 мың адам ... 1 ... ... ... ... ... болсақ Мойынқұм ауданында 0,6-ға тең болса, Тараз
қаласында ол көрсеткіш 342,4-ке тең болып отыр. ... ... ... көптігі негізінен шөлейтті жерлер болғандықтан, онда тұрғындар аз
мекендейді. Ол жерлерді мал ... ... ... Облыстағы қалалар саны 4-ке тең. Кенттік ауылдық округ саны
облыс бойынша 153-ке тең болып ... ... ... ... саны ... 19 ... Сарысу ауданында 9. Кенттердің ең көп ... ... 6-ға тең. Ал ... ... ... облыста Жуалы
ауданында 52 ауыл бар болса, ... ... 2 ауыл ... Жалпы
Жамбыл облысында 4 қала. 153 кенттік ауылдық округ бар. ... саны ... ... саны 367 ... ... ... қалыпты әлеуметтік-
экономикалық дамуы халықтың, оның ... ... ... адамдардың
белгілі бір санын қажет етеді. Ал еңбек нарығының негізгі ... ... ... табылады. Еңбек ресурстарының саны мен сапасы халықтың ... ... ... ... ... ... өсуі, оның ұдайы өсіп-өнуінің ... ... ... ... Атап ... ... ол ... әлеуметтік-
экономикалық жағдайлар, мәдениет пен тұрмыс дәстүрі мен тарихына байланысты
болады. Еңбек ... ... ... ... ... санын және
еңбекке жарамды тұрғындар санын қарастыру қажет. Халықтардың демографиялық
жағдайларын, оның ... ... ... күшінің көзін, еңбек
ресурсының ... ... ... ... қолданудың әлеуметтік,
экономикалық, ұйымдық және ... ... ... ... ... құрамын талдау, ... ... ... ... туу деңгейіне және өлім санымен өзара байланысы, көші-
қон, еңбек ресурстарының этникалық құрамы және т.б. ... ... ... өз ... тигізеді.
Облыстағы халықтың туу деңгейі өскені мен ол өте төмен көрсеткішке ие
болып отыр. Халықтың туу деңгейінің ... ... ... ... ... болуы мен жұмыссыздық мәселелеріне
байланысты. Мұндай қорытынды БҰҰДБ-ң 2000 жылы ... ... ... ... сауалнама мен назар топтардың арасындағы ... ... ... негізінде жасалып отыр. Сараптық
сауалнамаға қатысқан сарапшылардың көпшілігі ... ... ... ... ... атап ... ... сонымен бірге
кедейшіліктің туу деңгейіне ықпалын айта ... оның ... ... табыстың төмендігі мен жұмыссыздықты атаған (79,8 %) [47,24 б.].
Демографиялық болжамдарға қарағанда қазіргі демографиялық жағдай әлі
де үш-төрт жылға ... түрі бар. ... ... ... ... ... ... табиғи деңгей 294 мың адамнан 60 мыңға
дейін, яғни 5 есе төмендеуі ықтимал көрінеді. Соған ... ... ... көп ... ... ... ... бұл көрсеткішті таяу
жылдарда көтеру болмайтыны анық-дейді өз еңбегінде А.Жағанова [48,4 ... ... ... ... ... ... қатыса отырып, бала
тууды азайтады. Қазіргі нарықтық заманда тууды ... ... ... ... ... ие болып отыр. Әйелдердің ... және ... ... ... мен ... ... арасында қайшылық туу санын азайтуға ... Бұл ... ... ... ... және ... ... әйелдердің
ауыр және зиянды еңбекпен шұғылдануына әсерін тигізді. Соның салдарынан
әйелдердің денсаулығы нашарлап, бала табу қабілетілігі ... ... ... ... тікелей байланысты
келесідей жағдайды ескеру қажет деп ойлаймыз:
1. Облыстың табиғат ресурстарын пайдалану, игеру үшін еңбек потенциалы
жеткілікті болу ... ... ... ... ... саны ... ... болса, қоғамдық
өнімді көбірек шығарады.
3. Еңбекке жарамды жастағы тұрғындарды еңбекпен қамтамасыз ететін
болса, ол тек ... ... ғана ... ... ... республика
экономикасына да өз әсерін тигізер еді.
Облыс экономикалық жағынан еңбекке қабілетті адамдар саны мен ... ... ... мүдделі. Себебі еңбекке қабілетті тұрғындардың
көбеюі тек ... ... ... ... тікелей байланысты болады.
Қоғамдық даму қажеттілігі ... ... ... ... ... міндеттейді. Демографиялық процестер өз
табиғаты жағынан тікелей ... ... бола ... ... оны жанама
әдістер арқылы реттеуге болады.
Ол қоғамның жалпы әлеуметтік-экономикалық саясатының ... ... ... Оған ... ... ... әсер ... құқықтық, моральдық-психологиялық және медициналық
–демографиялық шаралардың жиынтығы ... Өз ... ... ... ... отырып, тұрғын үй жағдайын жақсарту,
балаларға арнайы жәрдемақыны ... ... ... ... ... аяғы ауыр кезінде, босанғанда және балаға қарау кезінде берілетін
демалыс уақытын ұзарту мен оған ... ... ... ... ... ... ... демографиялық жағдайын талдау үшін келесі ... ... ... ... ... ... демографиялық көрсеткіштерін
талдайтын болсақ 2006 жылы халық саны 985,6 мың адам ... 2010 ... мың адам ... отыр, яғни 142,6 мың адамға өсіп отыр. Облыс бойынша
жұмысқа жарамды жастан кіші тұрғындар санына келетін болсақ 2006 жылы ... адам ... 2010 жыл 282,7 мың адам ... екі жылдың көрсеткіштерін
салыстырсақ 2010 жылы 26,7 мың ... ... ... ол дегеніміз болашақ
жұмысқа жарамды адамдар санының азаюына өз әсер ... ... ... саны 2006 жылы 596,2 мың адамды құраса, 2010 жылы 621,2 ... ... ... ... ... үлкен тұрғындар саны 2006 жылы ... адам ... 2010 жылы 87,2 мың ... яғни ... ... өсіп ... 1000 адамға шаққандағы туылғандар санын салыстырсақ 2006 ... мың бала ... 2010 жылы 25,06 мың ... ... 2006 жылға
қарағанда 6,36 мың мың ... ... ... ... факторлардың халықтың өсу динамикасы мен кемуіне ықпалы ... ... ... ... ... ... сонымен қатар,
экономикалық, экологиялық жағдайлар да белгілі бір дәрежеде халық санына өз
әсерін тигізеді.
Кесте 4
Облыстың ... ... ... ... |2006ж | 2007 ж| 2008 ж|2009 ж |2010ж ... |бірлігі| | | | | |(+;-) ... ... |Мың |985,6 |992,1 |1001,1 |1009,2 |1138,8 |153.2 ... ... | | | | | | ... халық | | | | | | | ... жас | | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... |Мың |305,3 |302,8 |302,2 |303,7 |282,7 |-22,6 ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |Мың |596,2 |604,8 |613,1 |619,1 |621,2 |25,0 |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| |Мың |84,1 |84,5 |85,8 |86,4 |87,2 |3,1 |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... |Мың | | | | | | ... |адам |18,70 |20,91 |21,6 |23,20 |25,06 |6,36 ... | | | | | | | |
| |Мың |9,0 |8,57 |8,67 |8,80 |8,86 |-0,14 |
| ... | | | | | | ... |Мың | | | | | | ... |адам |-4,1 |-5,6 |-4,0 |-6,8 |-6,4 |- ... | | | | | | | ... ... ... адам ... ... 2006 жылы 9,0 ... құраса, 2010 жылы 8,86 мың адам, яғни аз ... ... ... ... ... өлім ... көп болу ... тоқталсақ, соңғы
кезде өз денсаулығын дұрыс күтпеу, ... пен ... ... ... ... ... адам ... өсуі, көлікті мас күйінде
жүргізудің әсерінен жол ... ... және ... ... ... ... оның ішінде еңбекке жарамды адамдардың
өлімінің көбейіп кетуі үлкен әсер етуде.
Халықтың миграциялық өсімі де төмендеп отыр, оның ... ... ... ... ... ... отанына оралуы болып табылады.
Эмиграция халықты ... ... ... ... ... ... ... құрылымының бұзылуына, білікті
мамандар санының қысқаруына әкеліп ... ... ... ... ... ... ... заңсыз еңбек көші-қоны, яғни басқа
елдерден ... ... ... ... ... ... ... аймағына жақын
орналасқан Өзбекстан, Қырғызстан және ... ... ... жоқ, ... ... күші ... еңбек нарығына өз әсерін
тигізуде деп ойлаймыз.
Келесі 5 кестеде облыс ... ... ... ... соңғы бес жылдың көрсеткіштеріне талдау жүргіземіз.
Кесте 5
Жамбыл облысы тұрғындар санының ... | 2007 ж | 2008 ж |2009 ж |2010ж ... | | | | | |
| ... |% ... |% ... |% ... ... |985,6 |992,1 |1001,1 |1009,2|1138,8 |115,3 |
|оның ішінде: | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |596,2 |604,8 |613,1 |619,1 |621,2 |104 ... | | | | | | ... |295,8 |299,9 |304,2 | | | |
| | | | |304,6 |304,9 |103 ... |300,4 |304,9 |308,9 | | | |
| | | | |314,5 |316,3 |105 ... жасынан | | | | | | ... |84,1 |84,5 |85,8 |86,4 |87,2 |104 ... |27,2 |27,4 |27,6 | | | |
| | | | |27,8 |28,1 |103 ... |56,8 |57,1 |58,2 | | | |
| | | | |58,6 |59,1 |104 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |222,8 |234,2 |237,2 |249,2 |120 ... жұмыссыздар | | | | | | ... |57,4 |50,4 |48,7 |46,8 |42,4 |73,8 ... ... қабілетті жастағы тұрғындар саны 2006 жылы 596,2 мың ... 2010 жылы 621,2 мың адам ... яғни 4 ... ... Оның ... саны 2010 жылы 3 ... ... әйелдер саны 5 пайызға өскен, яғни
екі есе. Ал негізінен ... ... ... ... кеш ... бұл мәліметтерге сүйене отырып облыстағы ерлер санының екі есеге
аз ... ... ... жарақат алу, денсаулығының ... ... ... ... төмен болуынан болған жағдай деуге болады. Келесі
көрсеткіш еңбекке жарамсыз тұрғындар саны 2006 жылы 84,1 мың ... ... жылы 87,2 мың ... ... 2006 жылмен салыстырсақ 2010 жылы 4
пайызға өскен. Оның ішінде еркектер саны 2010 жылы 3 ... ... ... 4 ... өсіп ... Облыстағы жалпы жұмыссыздар саны 2006 жылы 57,4
мың адам болса, 2010 жылы 42,4 мың ... ... яғни 2010 жылы ... ... саны азайған.
Жамбыл облысы халық шаруашылығында қалыптасқан ... ... ... ... ... тартылғандар үлесінің
қысқаруымен және тиісінше, оның мемлекеттік емес секторында -акционерлік
қоғамдарда, бірлескен ... ... ... ... ... ... ... белсенді халық (жұмыс күші) –тауар шығару мен ... үшін ... ... ... ... ... бөлігі. Экономикалық
белсенді халық санына- экономикалық қызметтің барлық ... ... мен ... ... ... емес халық- халықтың экономикалық белсенділігін
өлшеу үшін белгіленген жас шамаларындағы ... ... де ... емес ... ... ... күресуде қолданып отырған іс-шаралар
мен тұрғындарға көңіл бөліп ... ... ... жұмысшыларды
дайындау, жұмыс орнына әлеуметті дайын болуына жағдай жасау ... іске ... ... ... ... және ... ... нарығының тұрақтылығына әсерін тигізеді.
Жалпы қорыта айтатын болсақ облыстың әлеуметтік-экономикалық жағдайын
талдау барысында байқағанымыз облыстағы халықтың туу деңгейі өскені мен ... ... ... ... ... ... туу ... төмендеуі негізінен
тұрғындардың әлеуметтік-экономикалық жағдайдың төмен болуы мен жұмыссыздық
мәселелеріне байланысты. Бұл ер адамдардың Сондықтан ... ... ... үшін ... еңбекке деген
белсенділігін арттыру керек деп ойлаймыз.
Жамбыл ... ... ... бойынша 15 жас және одан
жоғары жас аралығындағы экономикалық белсенді және белсенді емес ... ... ... 7- ... ... ... ... мән
береміз. Еңбек ресурстарының саны 2005 жылдан, 2009 жылға дейін ... 2006 жылы ... ... саны 687,4 мың адам ... ал ... 725,1 мың ... ... 5 жыл арасында, яғни жоспарлы 2010 жылды,
өткен 2006 ... ... 37,7 мың ... ... 5,5 % - ... ... Соның ішінде экономикалық белсенді халық саны 2010
жылды, 2006 жылмен салыстырғанда 29,1 мың ... ... 6 % - ға ... қамтылған халық саны 2006 жылы 462,1 мың адам болса, ал 2010 ... мың ... ... 2006- 2010 ... ... ... 44,1 мың
адамға өскендігін байқаймыз, және 9,5 % - ды құрады. Жалданып еңбек ... саны ... 2010 ... 2006 ... салыстырғанда 42 мың
адамға көбейді, және 20 % - ды құрады. Өздігінен жұмыспен қамтылған халық
саны 2006 жылы 255,3 мың адам ... ал 2010 жылы 257 мың ... ... 2010 жылды, 2006 жылмен салыстырғанда 1,7 адамға кеміген немесе ... - ды ... ... ... ... ... саны ... 2010 жылды, 2006
жылмен салыстырғанда 15 мың ... ... 26,2 % - ға ... ... белсенді емес халық саны 2006 жылы 167,9 мың адам болса,
ал 2010 жылы 176,5 мың ... ... ... ... ... салыстырсақ
8,6 мың адамға немесе 5 % - ға ... ... және одан ... жас аралығындағы экономикалық белсенді және
экономикалық белсенді емес халықтың саны
|Р/с |Көрсеткіштер |2006ж | 2007 | 2008 |2009 ... ... |
| | | |ж |ж | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | |у, |
| | | | | | | |(+,-) |
|3 ... |38,7 |38,0 |40,2 |41,9 |44,2 |5,5 |
| | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | |(+,-) |
|3 ... |34,7 |34,0 |36,5 |38,2 |40,7 |6,0 |
| | | | | | | | (+,-) |
|3 ... |4,0 |4,0 |3,7 |3,8 |3,5 |-0,5 |
| | |% |% |% |% |% |(+,-) |
|1 ... ... |11,1 |10,2 |9,8 |9,2 |7,7 |-3,4 |
|2 ... қ. |13,6 |13,9 |14,3 |12,9 |10,2 |-3,4 |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
|3 ... |10,3 |10,7 |9,3 |9,1 |7,9 |-2,4 |
|4 ... |10,4 |12,1 |8,6 |8,3 |7,2 |-3,2 |
|5 ... |14,1 |10,6 |7,5 |7,3 |6,2 |-7,9 |
|6 ... |8,5 |7,2 |5,0 |4,9 |9,0 |0,5 |
|7 |Т. ... |9,3 |6,1 |7,1 |7,0 |8,0 |-1,3 |
|8 ... |10,9 |10,1 |11,7 |9,8 |4,0 |-6,9 |
|9 ... |8,4 |3,2 |4,7 |4,7 |10,2 |1,8 ... ... |11,7 |11,6 |13,2 |10,1 |10,7 |-1,0 ... ... |9,5 |3,8 |4,1 |4,8 |5,2 |-4,3 ... |Шу |7,5 |7,3 |6,8 |7,0 |3,2 |-4,3 ... ... ... ... талдау 11 кестеде келтірілген,
облыс бойынша 2006 жылы 11,1 % болса, ал 2010 жылы 7,7 % - ды ... ... ... ... 2006 ... ... 3,4 % - ға ... көреміз.
Тараз қаласы бойынша 2010 жылды 2006 жылмен салыстырғанда 3,4 % - ... ... ... ... ... Байзақ ауданы бойынша 2006–2010
жылдар аралығын салыстырғанда, 2,4 % -ға азайды. Жамбыл ауданында 2010 жылы
10,4 % - ды ... ал 2010 жылы 7,2 % - ға ... Яғни 2010 ... ... ... 3,2 % - ға ... Жуалы ауданы бойынша 2010 жылды
өткен 2006 ... ... 7,9 % - ға ... Қордай ауданы бойынша
2006 – 2010 ... ... ... 0,5 % - ға ... көреміз.
Т. Рысқұлов ауданында аудан бойынша 2006 жылы 9,3 % болса, ал 2010 жылы 8,0
% - ды құрады. Яғни 2010 ... 2006 ... ... 1,3 % - ... көреміз. Сонымен қатар Меркі ауданы бойынша 2006 – 2010 жылдар
аралығын салыстырғанда 6,9 % - ға ... ... ... ... 2010 ... ... 2006 жылмен салыстырғанда 1,8 % - ға көбейген.
Сарысу ауданы бойынша 2009 жылды, 2005 ... ... 1,0 % - ... көріп отырмыз. Талас ауданы бойынша 2010 жылды өткен 2006 жылмен
салыстырғанда 4,3 % - ға төмендеді. Сол ... Шу ... ... ... ... салыстырғанда 4,3 % - ға кеміп отыр.
Бұл бөлімде талдау жасайтын болсақ облыстың әлеуметтік-экономикалық
жағдайын ... ... ... ... ... туу ... мен ол өте ... көрсеткіш болып отыр. Халықтың туу деңгейінің
төмендеуі негізінен тұрғындардың әлеуметтік-экономикалық жағдайдың ... мен ... ... ... Бұл ер ... Сондықтан
облыс тұрғындарының әлеуметтік-экономикалық көтеру үшін ... ... ... ... керек деп ойлаймыз.
2.3 Облыстың еңбек нарығын экономикалық бағалау
Жамбыл ... ... ... ... қамтылған аймағына
жатады, себебі салалық құрылымдардың экономикасы мен еңбекпен қамтуға
табиғи, ... және ... ... ... Әлеуметтік қорғау органының мәліметтері бойынша облыстағы
әл-ауқаты төмен тұрғындар саны 2010 жылы 7,0 ... ... 74,9 мың ... ... еңбек нарығын экономикалық бағалау аса маңызды болып
табылады. Экономикалық белсенді халыққа шаққанда облыстағы жұмыссыздық
деңгейі 7,7 % ... ... ... ... және ... әсерінен ... ... және ... ... ... ... күші ... динамикасының жаңа тенденциясы пайда
болды. Оны келесі кестеден көруге болады.
12-кестедегі мәліметтерге сүйене отырып ... ... ... ... ... ... ... саны 8228,3 мың адамды құраса,
облыстағы экономикалық белсенді халық саны 548,6 мың адамды құрайды.
Кесте 12
2008 жылдағы ... ... ... ... ... саны,|Экономикалық белсенді |
| |мың адам ... ... % ... | | |
| | ... ішінде ... ... |
| ... | ... ... |
| | | ... ... | |
| | ... |дар | | ... | | | | | ... |8228,3 |7631,1 |597,2 |92,7 |7,3 ... ... |548,6 |506,2 |42,4 |92,3 |7,7 ... оның ... ... ... саны республика бойынша 7631,1
мың адам болса, облыс бойынша ол көрсеткіш 506,2 мың адам. Жұмыссыздар саны
республика бойынша 597,2 мың адам ... ... ... 42,4 мың адам болып
отыр. Экономикалық белсенділікке шаққанда еңбекпен қамтылғандар республика
бойынша 92,7 ... ... ... ... 92,3 пайыз, ал жұмыссыздар
республика бойынша 7,3 пайыз болса, облыс бойынша 7,7 ... ... ... ... республикамен салыстырғанда 0,4 пайызға ... өсіп ... ... байқағанымыз облыс бойынша жұмыссыздар саны өсіп
отыр, сондықтан жұмыссыздар санын азайту үшін ... ... ... ... оны іске ... ... деп ойлаймыз.
Қазақстан Республикасындағы нарықтық қатынастың дамуына аймақтардағы
еңбек нарығы конъюктурасының өзгеруі өз әсерін тигізеді. Еңбек ... ... ... реттеу жағдайы, жұмыс күшіне деген сұраныстың саны ... ... ... ... айтқанда республика бойынша тұрақты
экономикалық өсу ... ... ... ... пен жұмыспен қамтуды
жоғарылату болып ... ... ... отырып облыстағы соңғы бес ... ... ... ... ... 2006 жылы 519,5 ... ... 2010 жылы 548,6 мың адамды ... екі ... ... 2010 жылы 2006 жылға қарағанда 6 пайзға өскенін
байқаймыз. Жұмыссыздардың жалпы санын салыстырсақ 2006 жылы 57,4 мың ... 2010 жылы 42,4 мың адам ... ... осы ... 2006 ... ... 26,2 ... төмендеген. Экономикалық ... саны 2006 жылы 462,1 мың адам ... 2010 жылы 506,2 мың ... ... 2006 ... ... 24 пайызға еңбекпен қамту саны өсіп
отыр. Келесі көрсеткіш экономикалық белсенді халық ... ... ... ... 2006 жылы 11,1 ... ... 2010 ылы 7,7 пайыз болды,
2006 жылмен салыстырсақ 30,6 пайызға төмендеген. Тіркелген жұмыссыздар ... жылы 7,8 мың адам ... ол ... ... ... өсіп ... 2010
жылы 9,5 мың адамға өскен, 2006 жылмен салыстырсақ 2010 жылы 22 пайызға
өсіп отыр. ... ... ... ... ... белсенді
халық санына шаққандағы үлесі 2006 жылы 1,5 пайыз болса, 2010 жылы 1,7
пайыз болған, 2006 ... ... 2010 жылы 13 ... өсіп отыр.
Кесте 13
Облыстың еңбек нарығының жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер динамикасы
мың адам
|Көрсеткіштер |2006ж | 2007 | 2008 |2009 ... ... | |ж |ж | | |06 |
| | | | | | ... | | | | | |% ... | | | | | | ... ... |519,5 |492,9 |496,6 |510,7 |548,6 |106 ... жалпы| | | | | | ... |57,4 |50,4 |48,7 |46,8 |42,4 |73,8 ... | | | | | | ... |462,1 |442,4 |447,9 |463,9 |506,2 |124 ... саны | | | | | | ... | | | | | | ... халық |11,1 |10,2 |9,8 |9,2 |7,7 |69,4 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |7,8 |8,3 |9,1 |11,1 |9,5 |122 ... саны | | | | | | ... экономикалық |1,5 |1,6 |1,8 |2,1 |1,7 |113 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... өтудің маңызды
жолы еліміз үшін мемлекет ... ... ... ... одан әрі ... ... бағыттарының бірі өндіріс,
айырбас, ... ... ... ... ... ... арасында
нарықтық қатынастың іске асуы.
Қазіргі қолданылып отырған әдістемеліктер бойынша шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің ... ... және ... ... арқылы айқындалады.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 19 маусымындағы «Шағын кәсіпкерлікті
дамытуға мемлекеттік қолдауды ... ... ... сәйкес шағын
кәсіпкерлік субъектілер қатарына ... ... саны 50 ... және
активтерінің жалпы құны орта есеппен бір ішінде 60 мың ... ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалар жатқызылады [54].
1998 жылғы наурыздың 31-інде «Шаруа ... ... ... ... жаңа заңы ... келді. Бұл заңда адамдардың жеке
кәсіпкерлікті жүзеге асыруы ауыл шаруашылығы өнімін өндірумен, сонда-ақ осы
өнімдіұқсатумен және өткізумен тығыз байланысты ... ... ... ... ... деп ... [55].
Шаруа қожалығы – өзі өнім өндіріп, өзін–өзі қаржыландыратын ... ауыл ... ... Оның басты ерекшеліктері:
–өз қызметін отбасылары арқылы жүргізеді;
– жер мемлекеттік актімен бекітіліп ... ... оның ... ... ... ... заңды түрде мәртебе алынып, өзінің атынан жергілікті
органдармен шарт ... ... ... негізгі мақсаты–шаруалардың отбасы мүшелерін
азық–түлікпен қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... табады;
–соңғы кездері аяғынан тік тұрып үлгерген фермерлер ... ... ... [56,2 ... жеке қызметтің толық дамымауы себебінен еңбек
ресурстарын мемлекеттік секторға қайта бөлу ... ... ... ... кіші және орта бизнесті дамыту жоспарының негізгі
кардиналды шешімі ... ... 2006 ... экономиканың мемлекеттік
сектордағы жұмыспен қамтылғандар үлесі 84,6 пайызға жетті .
1998 ... 30 ... ... жұмыспен қамту туралы жаңа Заң
қабылданды, онда еңбекке қабілеттілердің жұмыс табуға барынша жұмыстануына,
оның ішінде өзіндік еңбекпен ... ... ... ... бөлінді. Атаулы
әлеуметтік көмек көрсету үшін жұмыссыздарға материалдық көмек тек аз
қамтылған ... ... Бұл заң ... ... ... ... ... бойынша жергілікті ... ... ... ... ... байланысты халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... атап айтканда
жұмыспен камту бағдарламасын (қоғамдық жұмыстар, жұмыссыздарды ... мен ... ... ... ... ... ... қамту бойынша жәрдемақы төлеу) қаржыландыру ... ... ... жұмыспен қамту туралы" Қазақстан Республикасының Заңын,
сондай-ақ "1999 ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заңын орындауда республика үкіметінің 29 желтоқсан ... №68 ... ... ... ... Мемлекеттік қоры,
тексеру комиссиясы, жұмыспен қамту орталығы қысқартылды. Жұмыспен қамту
қызмет бөлімі ... ... ... коммуналдық мемлекеттік
қаржылық кәсіпорын - еңбек биржасы болып қайта өзгерді.
1998 жылы қаңтар айында еңбек нарығын ... ... ... ... ... ... ... 2030 жылға
дейінгі даму Стратегиясын жүзеге асыру бойынша шаралар ... ... ... Жарлықта жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, кадрларды
даярлау және қайта даярлау ... ... ... ... мен дамыту, еңбек нарығын қорғау, ақылы ... ... және заң ... ... ... бірқатар басымдықтар
белгіленді [57,17 б.].
Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» жаңа Заңында
бұрынғы қолданылған заңдарға қарағанда кейбір баптары ... Бұл ... ... ... ... жұмыс анықтамасына, халықты жұмыспен
қамту саясатының негізгі принциптері мен ... және ... ... ... ... қиындық көріп жүрген және әлеуметтік
қорғауды қажет ... ... ... ... 21 ... дейінгі жастар,
зейнеткерлік жас| алдындағы адамдар (жасына байланысты ... екі жыл ... ... яғни ... ... қосымша
мемлекеттік кепілдіктермен қамтамасыз ету атап көрсетілген.
Сондай-ақ, «Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасының
Заңында мемлекет ... ... ... ... ... арқылы
камтылуына жәрдемдесетін саясат жүргізілуін қамтамасыз етеді деп ... ұзақ ... ... ... қамту саясатының басты
мақсатын тұжырымдау еңбек нарығын реттеуде маңызды болып табылады.
2002 жылдың 1 ... ... ... атаулы әлеуметтік көмек
туралы» Қазақстан Республикасының заңы қолданысқа енгізілді. Осы аталған
заңды орындау ... ... ... ... ... ... сәйкес (12.06.2006 жыл ... ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған
жұмыстарды күшейту, жаңа жұмыс орындарын құру арқылы жұмыссыздық ... ... ... кең ... ... ... [59].
Жамбыл облысындағы меншік формасы бойынша 2005-2009 ... ... ... ... 4- ... көрсетілген.
Бұл суретте облыс бойынша меншік формасының түрлері және ... ... ... ... Ол ... ... 2005-2009 жылдар
аралығында жұмыспен қамтылуын талдауға болады. Мұндағы қарастырлып отырған
меншік түрлері: ... ... , жеке ... және ... ... ... меншік формасы бойынша тұрғындардың жұмыспен қамтылуын
бөлу
Ескерту: Жамбыл облысы статистика басқармасының мәліметімен автордың
есептеуі.
4-суретте ... ... ... отырып талдау жасасақ 2006-
2010 жылдар аралығында кіші кәсіпкерлік сферасында ... ... өсе ... Шағын және орта бизнесті дамытудың облыстық
бағдарламасын іске ... ... ... ... ... қамтуға, жергілікті өндіріс орындарының бәсекелес өнімдерімен
тұтыну нарығын толтыруға өз әсерін тигізді. Облыста 10 ... ... ... ... 13 ... одақ және ассоцияциясы «Ауыл
шаруашылығын ... ... ... АҚ ... ... ... дамыту
қоры» АҚ жұмыс істейді.
Жұмыссыздық масштабына тұрғындардың еркін жоспарсыз миграциясы ... ... ашу ... ... ... ... ... қалады),
тұрғылықты жеріне (қала, ауыл) жұмыссыздық статусын анықтау әдістемесінің
жоқтығына және меншігінің бар екендігіне байланысты (жер ... жеке ... ... малы және т.б.) өз ... ... ... Облысқа жұмыс
іздеу мақсатында жақын келесідей шет елдерден келеді: Тәжікстан, ... ... ... ... алыс шет ... көшіп келіп
тұрып жатқан оралмандар саны 17229 адамды құраса, ал ... ... ... 41,5 % ( ... бойынша 52,2 %), ... ... ... ... қарауындағылар саны өте жоғары.
Мемлекет тарапынан тұрақты әлеуметтік қорғауды ... ... 20 ... ... ... ... ... арнайы әлеуметтік жәрдем ақы алушылар. Тараз қаласы бойынша
тіркелген тұрмысы төмен отбасылар саны 16,1 мың ... ... ... ... ... ... азаматтар. Жұмысқа жарамды тұрғындардың
тұрмысының нашарлауының негізгі себебі - жұмыссыздық, ал ... ... ... ... ... нашарлауына коммуналды
қызметтердің, электр энергиясы және отын тарифтерінің өсуі әсер етуде.
Соңғы бес жылдың ... ... іске асып ... іс-
шараларға байланысты жұмыссыздықтың азаюы байқалады, бір–ақ ол облыста
тіркелген ... ... ... белсенді халыққа шаққанда
республиканың көрсеткішінен жоғары, яғни әлі де болса ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Облыстағы жалпы жұмыссыздықтың өзгеру деңгейінің динамикасы ... ... 5- ... ... ... ... динамикасы
Ескерту: Жамбыл облысы статистика басқармасының мәліметімен автордың
есептеуі.
5-суретте келтірілген облыстағы жұмыссыздықтың өзгеру ... ... 20065 жылы 11,1 ... ... 2007 жылы ... құрады, 2008 жылы 9,8 пайыз, 2009 жылы 9,2 пайыз ... 2010 ... ... ... ... Облыстың еңбек нарығындағы ... жаңа ... ... байланысты жұмысқа орналасқан жұмыссыздардың санының
төмендеуі байқалады. Бірақ бұл көрсеткіш ... ... ... болып отыр, сол себепті жұмыссыздықты төмендету
жолдарын қарастыру бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып ... ... ... жағдайына байланысты пайда болған Жамбыл
облысының еңбек мәселелерін шешу мен еңбек нарығының белсенді жұмыс ... ... ... ... іске қосу керек:
- облыс тұрғындарын еңбек ресурстарының ұдайы өсу процесінің
мониторингін құру ... ... ... ... ... ... жұмыссыздарды есепке алу жүйесін жетілдіру;
- облыс бойынша жасырын ... ... ... өзіндік жұмыспен қамтылғандарды айқындау, олардың ... ... ... анықтау;
- облыс бойынша шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту негізінде ... ... ... ... ... ... ... яғни экономика
салалары бойыншамамандарды дайындау және қайта дайындау, кәсіптік бағдар
беру жүйелерін жетілдіру;
- жұмыссыздарды жұмыспен қамтудың жаңа ... ... ... қатар, елімізде еңбек нарығын ұйымдастыруды жақсарту үшін
әлеуметтік, құқықтық, ұйымдастырушылық-экономикалық ... ... ... ... ... қажет деп ойлаймыз
2010 жылы Жамбыл облысының халықты жұмыспен қамту жүйесін жетілдіру
жөніндегі 2008-2011 ... ... ... ... ... 2010
жылға арналған жоспарын және «Жол картасын» орындау барысында ... ... ... ... оның ... жастар арасында
жұмыссыздық деңгейінің ... «Жол ... ... зор ... жылы Жол ... ... ... бойынша 222 жобаны жүзеге
асыру үшін 8802 ... орны ... ... ... толығымен жұмысқа
орналасып, оның 69,1 ... ... 6082-і адам ... органдардың
жолдамасымен орналасқан.
«Жол картасынан» басқа жаңа тұрақты жұмыс орындарын ашу ... 108,8 % ... 5649 ... орны ... ... ... жұмыстарға да 13707 адам (жоспар -11742) тартылып, жоспар ... тек қана ... ... ... ... ... ... орындалып отыр. Осы жаңа ... ... ... ... ... орналасқандардың үлесі облыс бойынша
32,2% құраса, Сарысу ауданында 10,2%, Мойынқұм ауданында 2,5% болса, ... мен Шу ... ... ... ... орнына уәкілетті органдардың
кандидаттары орналаспаған.
2010 жылы ... ... 28807 адам ... ... бойынша
өтініш жасаса, олардың 97,8%-ы жұмыспен қамтудың белсенді шараларымен
қамтылып, оның ... 78,2% (2009 жылы - 83,9%) ... ... ... ... ... ішінен жұмысқа орналасқандардың
үлесі бойынша ең ... ... ... ... (60,2%), ... (75,3%). Бұл жерде уәкілетті органдардың ҚР ... ... ... Заңының 9 бабын жұмыс берушілердің тарапынан толық
орындауын уәкілетті орган ... ... ... ... да ... тигізгені рас. Дегенмен, уәкілетті органдар жұмыс ... ... ... ... ... өңірдегі халықтың
әлеуетін жақсартуда бірлесіп жұмыс ... ... қол ... ... жердегі еңбек инспекторымен жұмыстарды жаңдандыруы
қажет. (Еңбек инспекторлары Мойынқұм, Қордай, Шу ... бар. ... ... ... ... инспекторлары еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігінің Жамбыл облысы бойынша ... ... ... ... ... ... ... 103
пайызға орындалған Мойынқұм аудандық бөлімнің жұмысын зерделегенімізде
маусымдық жұмысқа орналасқан 372 ... ... ... ... ... ... базасында көрсетілмегендіктен, мәліметтің дұрыстығы
күмән туғызып, бұл ... ... ... ... ... кейін
ғана дұрысталды. Сондықтан Сіздерге ... ... ... туралы
мәліметтер Заңға, «Жұмыспен қамту» деректер ... ... ... ... ... ... ескертеміз. Бүгінгі күнге жаңа
«Еңбек рыногы» ... ... ... көшу ... ... жол ... ... мәліметтер дұрыс енгізілуі тиіс.
Уәкілетті органдарға өтініш жасаған 28807 адамның 7062-і ... ... ... 7815-і ... аз ... қатарындағы жұмыспен
қамтылғандар және жеті жасқа ... ... ... ... және ... ... ... ішінен 10519 адам ... ... ... нарығын реттеу және халықты жұмыспен қамуды жетілдіру жолдары
3.1 Еңбек нарығын реттеудің тиімді экономикалық тетіктері
Қазіргі ғылыми өндірістер еңбек ресурсына жаңа ... ... ... Бұл ... ... деңгейінде ұлттық жұмыс ... ... ... сақтау саясатын білдіреді. Аралық деңгейде жұмыс
ету жағдайлары шартты, ақысы төмен ... ... ... ... ... Микро деңгейде ресурстар сапасын білімді жоғарылату
жұмыстарын жүргізу керек. ... ... ... еңбек
өндіргіштігі мен мамандарының бір жұмыс орнында жұмыс ету ұзақтығымен тығыз
байланыста екендігін көрсетеді. Арнайы ... ... ... ... ... ету ... – 4 жыл болатынына ккәгер бола алады.
Психология осы уақытта өндірісті дұрыс ... және ... ... ... тәжірибеде жинақталатындығын көрсетті, алайда әрі ... ... бұл ... ... ... ... төмендей
бастайды. Сондықтан тігінен (қызметтік өсу, карьерлік ... ... ... ... ... ... жұмысқа тұрақты белсенді
қатынасын көрсетеді. Дамыған мемлекеттерде, оның ішінде АҚШ-та 20 жыл ... ... ... ... 20 жыл ... 4 ... ... инженер аса құнды болып табылады.
Қазақстандағы еңбек ресурстары нарығы көптеген өзгерістерге ұшыраған,
еңбек ресурстары жалпы ... ... ... ... ... ... ... сондай жағдайға тап болды.
Еңбекпен қамту сферасында стихиялы ... ... ... ... қозғалысы ешқашан экономикалық ... ... ... ... ... ... білімді мамандарының потенциалы (инженер, технолог, мұғалім,
құрастырушы) белгісіз қызметтердің жетегінде кете барды. Олар ... ... кіші ... бизнес.
Экономикада тұрақсыз факторлар мен қайнар көздердің өсіміне ... ... ... бар. Осыған байланысты еңбек
ресурстарын дұрыс пайдалану қажеттілігі туады.
Қазіргі уақыттағы еңбек ... ... ... ... облыс тұрғындары үшін жалпы ұлттық ... бос ... ... мен ... ... ... жөнінде ақпараттық жүйені
қалыптастыру;
- болашақта еңбек нарығының тапсырысына еңбек ресурстарын ... ... ... ... оның ... ... жерлерде еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс ... ... ... ... ... ... өндіріс өңірінде;
- салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын іс-шараларын жасап ... ... ... кәсіп және алдын-ала сұраныс бойынша, ... ... ... ... ... ... және ... білім беру
мониторингін жасау.
Бұл мәселелер кәсіптік ... алу ... ... экономиканы
қайтадан құру бағдарламасында, жұмыспен қамтудың ... және ... ... ... алу ... ресурсы легін реттеу механизмін салық жүйесінің іс-шаралары ... ... ... ... ... ие ... Мысалы, оқуды
аяқтағанан кейін ... ... ... үшін ... ... Сол ... мамандығы бар бірақ еңбек тәжірибесі жоқ маманды
жұмысқа алуда кәсіпорын иесіне қызығушылық ... ... ... ... үшін жұмыс орнын бөлу арнайы ұйымның есебінде тұруы мүмкін.
Өте жақсы идеяға конкурс ... ... ... орта ... ... ... үшін салықтық қызығушылық бойынша жұмыс орнын жасауға.
Әрине, бұл тиімсіз жұмыс орнын сақтап қалуды жою үшін ... ... ... ... ... жаңалық ашу бағытын ... ... ... ... ... ... күтілетін бірден-бір
жолы әлемдік экономика кеңістігіне ... ... ... ... болып табылады. Жаһандық даму идеясы XVI ғ. ... ... ... XX ғ. ... ... ... нарыққа біріктіру мемлекеттерді
интеграциялаудың негізгі себебі болды, сондықтан жабық экономикалық жүйе
шеңберінде ... ... ... ... ... ... жасау, көліктік және коммуникациялық қызметтердің,
тауарларды ... ... ... ... ... жою, қызмет , капитал және еңбек ресурстардың ... ... деп ... [66.52 б.] ... ... ... ... мен қызметтер құны және наклодной
шығыны төмендейді. Бұның барлығы ... ... ... бірге
жаһандану көп мүмкіндіктер әкелгенмен қауіпі де аз емес. Мысалы, ... ... яғни ... ОША ... Түркия, Аргентинада өткен
қаржы және ... ... ... [67, 31 ... ... ... ақпараттық Солтүстік екендігі
белгілі. Солтүстік атланттық ... ... ... ... аймағына өтеді, бірақ оңтүстік шикізат көзі болып қала ... ... көп ... алып ... ... тұрғындарға
«дамыған» мемлекеттер жарты ғасыр «көмектесу» мәселесін шешуде. Қанша
декларация қабылданғанмен жылдан–жылға ол ... ... ... ... 1900 жылмен 2000 жыл аралығында әлемдік ҰЖТ ... ... есе, ал ... 4 есе (1,6 дан 6,3 ... ... ... Алайда 1990
жылы Африка мемлекетінің ҰЖТ жан ... ... 1/9 ... сол ... ... мен ... 1/20 ... Дамыған және кедей мемлекеттер
арасындағы кіріс ғылыми техниканың прогресіне пропорционалды дамып отырды.
1965 жылы ... 30 есе ... XX ғ. ... 60 ... ... әскери, ғылыми – техникалық, әлеуметтік және электронды
– өнеркәсіптік инфрақұрылымның дамуына арқа ... ол ... ... ... ... ... етеді. Оның бір бөлігі кейін
планетаның басқа аймақтарына экспортталады.
Индустралды қоғамға өту жолында жаһанданудың ... ... ... орай жеңілдете алмады.
Жалпы әлемдік көлемде келесідей тенденциялар кездеседі, олар өндірісті
кеңейту кезеңінде және экономикалық ... ... ... мен еңбек
ресурсын пайдалану деңгейінің төмендеуі, мемлекеттің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... табысының төмендеуі,
«экономикалық прогрестен зардап шеккен» адамдар тобының көбеюі, көп уақытқа
созылған жұмыссыздық пен кедейшілікке ұшырағандар. ... ... ... ... жұмысты табады, кейбіреулер ... ... ... ... ... қай жағында адамдар көп болады және
басқаларға белгіленген ... ... ... ... ... өзінің болашағына қоғам төлейтін баға мәселесі, ... жаңа ... ... тура ... ... ... ... пайдалануды жақсартудың маңызды
бағыты еңбекпен қамту ұйымы жұмысты құру ... ... ... ... тиіс, яғни нақты жұмыссыз топтар бойынша өтініш жасаған
жұмысшыларды ... ... алу мен ... ауыстыру, еңбек нәтижесі
үшін бос ... ... ... берушілердің жауапкершілігін арттыру,
қоғамдық құрылымдармен, кәсіпорындармен және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар топтарымен және басқа
құрылымдармен жұмыссыздарды жұмысқа алуды қайта бөлуді күшейту мен ... ... ... ... мен оның ... әсер ... маңызды
бағыты факторладың есебі болып табылады.Олар: экономикалық дағдарыс, жұмыс
орнын ашу үшін ресурс тапшылығы, еңбек ресурсының ... ... ... ... өсу ... ... ... құрылымының
қозғалысы. Сондықтан елдің әлеуметтік-экономикалық саясаты еңбек ресурсын
пайдалануда ... ... ... ... ... мемлекеттерге еңбек нарығында белгіленген тепе-тең
дікті ұзақ ... ... ... еңбек ресурсының
тапшылығы мен оны басқа елдерден келген оралмандар арқылы шешу мәселесіне
кездесті. ... ... ... ... бұл атап ... ... айтылмаған
факторлардың әрқайсысы бойынша жұмыссыздық ешқашанда ... ... ол ... ... азба ... күшінің тапшылығы бар болады, олар
мамандар, мүмкін төмен дәрежедегі жұмысшылар.
Бүгінгі таңда ... ... ... әлі де ... ... жоспарлы шаруашылықтың әсерінен шыға алмауда. Ол
«синдром Диснея» атауына ие ... оның ... ... ... ... ... ... яғни жасырын жұмыссыздық. Бұл ... ... тез ... қате ... өткен шақты күтуден шығарып алу керек.
Өйткені ... ... ... ... және жалпы экономикада
қолдан жасалған жұмыс ... ... ... ... ... мемлекеттің
өзінің ерекшеліктері болды. Мысалыға: тұрғындар саны көп және экономикадағы
қалып кеткен ҚХР жұмыссыздықпен күресуде, ... ... ... ... ... ... ... өндіріс қайта жандану үстінде, 90-шы
жылдарға тән көріністер жойылуда, нарықтық ... ... ... әсері ұлғаюда. Бұл «жұмыс күшінің ішкі өндіріс қорын»
сақтау ... ... мен ... күшінің жетіспеушілігін
кәсіпорындағы кадрларды қайта дайындау мен ... ... ... ... ... соң Қазақстандағы еңбек нарығындағы еңбек
ресурстарына және мемлекеттің жұмыспен ... ... жаңа ... ... ... ... күрделілігі қоғамның тарихи қалыптасқан ... ... ... ... ... белгісін жаһандану көрінісінде
индустралды қоғамның қалыптасуы, дамыған ... тән ... ... ... экономикалық әлеуметтік саяси және мәдени
дамуларының өзара ... ... ... ... ... ... кейбір
мәселелері ұлғаюда және жаңа кең көлемді күрделілері ... ... ... ... ... ... құрылымы, өндірістің
облыстық орналасуы өзгеруде, осының ... ... ... құрылымы басқаша болуда, дәстүрлі индустралды салалардың мәні
артта ... ... ... ... жаңа ... ... әр түрлі бағыттағы
маркетингтік, нашар типтік ... ... ... ... ... шығуда. Экономиканың бұрынғы салаларының жұмысшылары қайтадан оқып
өздерінің жұмыстарын ашып ... ... ... ... ахуалға тән белгі мемлекеттегі жұмыссыздық жұмыс күшіне
жетіспеушілікпен ... ... Ол тек ... ... ... жалпы
сандық жетіспеушілікте тұрғындардың табиғи кетуі көрініс беруде. Мұндай
кетулер республиканың көптеген облыстарында тұрақты және ұзақ ... ... ... ... ... ... зейнеткерлік жасқа жетпей
өтуде мәселе тудыруда. Жұмыссыздардың саны көп ... ... ... жетіспеу ахуалына ауысуда.
Еңбек нарығында жұмысты қамту ескі жүйе шеңберінде шешу мүмкін ... ... ... осы ... бойынша басқа өндірістегі табу
деген пікір қалыптасуда жаңа технологиялардың келуі.
Кейбір салалар жабылып ... ... ... өзгеріп отырған
мамандық бойынша жұмыс табу қиын, өзінің ... мен ... ... бар ... жетіспейді, оның себебі мынада:
- уақытқа сай өмір сүру үшін ... ... өмір бойы ... ... ... ... жалпы жетіспеушілігі.
Еңбек нарығындағы сұраныстың қанағаттандырылмауы, яғни ең алдымен
мамандыққа деген сұраныстың аздығы, ... ... ... көп ... Маусымдық түрдегі еңбек ақысы көп емес ... ... ... білдірген азаматтардың кірісін қолдау мақсатында
құрылады) сонымен қатар төмен еңбекақылы тұрақты ... өсуі ... ... ... минимумы мөлшерінде жұмысшыларға ... бос ... ... санының көбейгенін білуге болады.
Шеткері елдердегі ... ... ... ... ... сондай-
ақ жаңа жұмысшы таңдағанда өте қыңыр емес болуы, көбінесе ... толу ... ... ... ... орналастыру мәселесінің
қамтылуы жетіспеушілігінде емес, жеткілікті еңбек ақылы жұмыс орындарының
болмағандығында. ... ... көп ... әлеуметтік
мәселелер ішінде еңбек ақының әділетсіздігі көбірек мазалайды, аймақ, сала,
бөлек кәсіпорындар және жұмысшылардың категориялары ... ... ... сақталады. Төмен деңгейдегі салаларға қарағанда
жоғары деңгейдегі салалар жылдам қарқынмен өсетінін айту ... ... ... басым бағыты индустриалды-аграрлық болып
келеді, ол ... ... ... ... ... өндірістің
дамуы болып табылады.
Химиялық, жеңіл және құрылыс материалдарының ... ... және ... ... ... ... ету, ... сапа
стандартының үйлесімділігі өнім өнеркәсібінің қабілетілік ... ... ... дамуы қарастырылады. Тұрғын үй
құрылысының, сауданың, көлік және ... ... ... ... ауылдық жерлердің дамуы жоспарланады.
Облыс бойынша өндірушілердің ... ... ... ... және ... ... ұшырауы, облыстағы
еңбек ресурстар нарығы жағдайына және жекелеген ... ... ... әсер ... суретте Жамбыл облысындағы өнеркәсіптің еңбек ресурстарын тиімді
қолдану механизмі ұсынылып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... қолдануға өз үлесін қосады деген ойдамыз.
Келесі бір ... ... және ... ... дамуы
арасында маңызды және ұлғайған дисбаланстың қолданылуы болады.
Сурет 6- Өнеркәсіптің еңбек ресурстарын тиімді ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туады және
өнеркәсіптегі ең басты мыналарға бағытталады.
- шикізат ... ... ... және ... ... ... ... өндіруші күштердің ... ... өнім ... ... ... ... жаңа
түрлерінің есебінен эксперттік потенциал деңгейінің өсуі;
- инновациялық қызметтің дамуына жағдай жасау;
- шағын және орта ... ары ... ... ... ... ... ... импорттың орнын басу өндірісінің даму
шегі де ... ... даму ... ... ... ... ... нығайту саласын бағдарлау қажет. Қазірдің өзінде
алғы шарт өндіріс өнеркәсібі көлемнің өсуі, ... та, ... те ... ... көбеюі, сондай-ақ жұмысшылардың көбеюі,
өндіріс сферасындағы орындардың да ... ... ... ... ... ... әкеледі.
Бұл орайда шындығында ғылыми-техникалық кадрлық потенциал cұранысқа ие
емес, өйткені бірде-бір өнеркәсіп қазіргі жағдайға сәйкес өзгертілмеген.
Қазіргі ... ... ... база және аса ... кадрлар да бар,
бірақ маңызды іргелі және ... ... ... Ғылыми
техникалық кадрлар өзінің өзгешілігі бойынша шетел стандартына сәйкес
келетін ... ... ... ... ... ... отандық ғылымның дамуына, ғылыми және экспорт бағдарының
технологиясы мен ... ... және ... ... бермейді.
Айналымдағы қаражаттың үнемі жетіспеушілігі кәсіпорындарда
инновациялық қызмет үшін ... ... ... болмайды.
Бағдарланған нарықтағы ішкі қажеттіліктерді қанағаттандырытын ... ... ... төмен деңгейі ерекшеленеді. Қазіргі уақытта
оқу ... ... ... ... ... ҒЗИ ... құрастырушылардың және т.б. ғылыми
орталықтардың ... ... ... тәжірибе бойынша ғылымды меңгеру және өңдеу, жүзеге асыру
үдемелі ... ... ... ... бөлінген территориялық
кешендерді – ... ... ... ҒЗИ ғылыми зерттеу
қорытындысына сүйенетін облыстық және университеттер және ... ... және ... ... ... ... қолдау, Қытайлық
тәжірибе бойынша бәріне тез шығарылым бәсекеге ... ... ұзақ және орта жеке ... ... пайда болатындығын
көрсетті.
Басым көп жағдайларда әлемдік нарыққа шығатын өзіндік ... ... ... ... бар ... де, ұзақ ... және ұзақ
мерзімдік ірі қаражат салуды қажет етеді, ол өте қиын немесе тіпті мүмкін
емес.
Қазіргі ... ... даму ... ... ... ... ... керек дейміз:
- өздерін әлемдік нарықта таныстырған, ... ... ... –ақ ... маркасын, технологиясын және ... ... ... мен ... ұйым ... ... кәсіпорынның өзіне қатысты бөлімінде, сондай –ақ өздерінің шығаратын
өнімдерінде халықаралық стандартқа бағдарлау ... ... ... әлемдік нарықта белсенді жұмыс істейтін ... ... ... және ... құрылуы;
- ғылыми саладағы эксклюзивті өнімнің шығарылуы ... ... ... жаңа ... ... өңдеу базасы).
-кластерлік өндіріс.
Батыс Европаның көп елдерінде ... жүз жыл бойы ... ... ... мемлекеттік тенденцияның төмендеуі болды. Бұл
«бәсекелес капитализм» немесе еркін жеке ... ... ... ... ... XIX ... ... бастап сапалық жаңа ... ... ... ... ... кері ... ене ... Қазіргі уақытта қоғамдық ... да және ... ... да экономикалық бақыланатын еркін кәсіпкерліктің
«аралас» жүйесі пайда болды. Бірнеше елдермен осы ... ... ... ... ... қолдану қажет, ол бірнеше шығыннан
құтқарады.
Жамбыл облысындағы экономикалық ... ... ... ... болғандықтан, жұмысшы ... ... және ... ... де, еріксіз де) болуымен сипатталады. ... ... ... ... ... ... қою,
жұмыссыздықтың кеңінен таралған қайталама және бейресми ... ... ... ... нарықтағы еңбек ресурстары
келесі үрдіс бойынша қарастырылады:
1.Еңбек биржасында тіркелген ... ... ... ... ие болған жұмыссыздықтың өсу ... ... ... ... ... ... санағының азаюы.
4.Қайталама жұмыс бастылықтың өсуі, ... ... ... ... ... ... жұмыс іздеуге мәжбүр етеді.
5.Жасырын жұмыссыздықтың өсуі. Жасырын жұмыссыздықтың басты себебі
өнеркәсіптің тоқтауы болып табылады, ... ірі ... ... Казфосфат және т.б ірі кәсіпорындарда болады .
6.Шағын және орта бизнес ушін жаңа формаларға ... ... ... Көп ... ... ... оларды алдын ала дайындау қажет. Бірақ барлық ... ақша ... ... алдын-ала кадрларды дайындау
жүйесімен оқыта алмайды. Жаңа технологиялар ... ... әсер ... ... ... әкеле алады. Сондықтан
іскерлік білімді үнемдеу түзілмейтін зардапқа және ... ... ... құрылымдар жұмыс бастылықтың өзгеруі. Жеке негізді
жекешелендіру түріндегі және мемлекеттіндірілген ... ... ... ... әлеуметтік құрылымын өзгертті. Мемлекеттік
өзіндік формадағы басымдылық ... ... егер ... ... ... ... ... болса, онда өзіндік жаңа формалардың
екеуімен қосымша өзіндік еңбек сферасында мүмкіншілік болады. ... ... ... ... шамамен 80 пайызды құрайды.
Сондай-ақ Жамбыл облысының еңбек нарығында негативті түрдегі үрдістің
басымдылығы, босатылған жұмысшылар ... ... ... және
салыстырмалы түрде жұмыссыздардың көбеюі.
Бұдан ары ... ... ... ... Ауылдардағы жұмыссыздардың
санын көп қысқарту ... ... ... қаладағы иммиграциясы
бағдарламаны дамыту және АӨК қосымша қаражаттардың бөлінуімен ... ... ... ... бағытты ұтымды негізгі шегі болып
табылады:
- бос ... ... ... ... масштаб бойынша ақпараттық жүйелерді
халыққа жеткілікті қылып қарау;
- ауылдағы фирмаларды инфрақұрылымдық дамыту, ол ... ... көп ... және ... нарығын бәсендетеді;
- сондай –ақ еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін
басқару және қаржыландыру жүйесін ... ... ... ... ... ... ... компаненті бола
тұра, жұмысшы орындарының көбеюі толық ... ... асып ... өткен жөн. Сондай –ақ жұмыссыздықпен күрес – бүгінгі күні мемлекет
саясатының маңызды басымдылығының бірі, яғни, ... ... ... ең ... ... ... бастылығын қажет етеді, сондықтан өзекті
және қазіргі үкіметтің республиканың барлық жеріне шағын ... ... ... ... ... ол көп емес капиталды және уақытша ... ... ... біріктіреді.
Шағын несие жақсы әлеуметтік кепіл, сондықтан экономикалық әр ... ... ... ... жасау мүмкіндігі болу керек: Шағын
несиенің көлемінің бөлінуі жеткілікті түрде қамтамасыз етілмеген жанұяларға
, оның ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін және сондай-
ақ ... ... ... ... ... үшін ... ... көп жағдайларда
шағын несиенің бөлінуі аз бағыты бойынша тұрмыстық қажеттілікке қолданылған
жоқ, сондықтан қойылған ... ... ... ... жөн. ... ... және тек қана ... фирма құру бұйрығымен шағын және орта
бизнесті дамыту үшін, ең алдымен экономикалық ... ... ... ... АӨК бойынша лайықты бөлінеді.
Кәсіпорынды қолдау үшін анықталған деңгейдегі жұмыс бастылықты
сақтауды қамтамасыз ... ... ... ... және шикізат
импорты және ресурстары есебінен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ғылыми салада жоғарғы тиімді технологияны
өңдеуді қорытынды инвестицялауды жүзеге асыруды ... ... және ... ... өсуіне жағдай жасайтын маңызды компанент, жұмыс
бастылықты жоғарлату үшін ... ... ... құру қажет. Шағын
кәсіпкерлікті дамыту әлеуметтік тұрақтылықты және ... ... ... ... кепілі бар. Экономикалық саясат стратегиясы
облыстық аспектте жұмыссыздардың ... және ... ... ... атап өту ... ... ... тәжірибесі
дәл осы шағын бизнестің бекітілуі ... ... ... ... ... ете ... және ... адамдар үшін
қайнар көзінің кірісін толтыруына куәландырылады
Соңғы жылдары ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік
алдына оның әсерлігін және ... ... ... үшін ... қолдау көрсететін ізденіс жолдарының міндетін қойды. Жергілікті
әкімшілік органдарға тиісті кәсіпкерліктің дамуы және ... ... ... ол тек қана табыстың өсуіне емес сонымен қатар халықтың өмір сүру
деңгейінің ... үшін осы ... ... ... ... ... жүйе ... тамыр -таныстық түрде осы саланың еңбегі мен
капиталына аударуына ... ... ... ... салалардағы жұмысты
орындардың құрылуы және алдын-ала дайындалуы, ... ... ... ... ... ... және шырмаланған өңдеу, Жамбыл облысында
қайта құру ... ... ... ... нарықтағы еңбектік
ресурстар қатарын реттеуге қосылуды қажет ... ... және ... ... ... ... және ... министірлігі білім
және ғылым министірлігі)
Осы үшін салық және несие құру ... ... жаңа ... ... жүйе қолдану қажет, әлеуметтік бағдарланған өнеркәсіптер,
салалар шара ... ... ... ... сала ... және ... ... мигарциясы, кәсіби білім жүйесін дамыту ... ... мен ... ... ... ... ... дайындық.
Бағдарламалық салалар жұмыс бастылықты қажет ететендіктен бұл
мәселелер экономиканың ... құру ... ... ... ... бірінен орын алу керек. Салық шаралары жүйесінің көмегімен
миханизамдерді реттеумен айналысатын ... ... ... маңызға
ие.
Мысалы, жаңа орындарының құрылуы мен байланысты кәсіпорындардың
барлық ... үшін ... ... ... ... мүмкін.
Өндірістік емес сфералардағы кәсіпорындардың, соның ... ... ... ... ... ... ... бөлігі
босатылған жұмысшыларды қамтамасыз етуі мүмкін. Сондықтан дәл осы сферада
жаңа жұмысшы ... ... ... жасау саласын қолдану ... ... ... ... болу ... егер кәсіпорында жұмыс бастылар
санағы ұлғайса және толық жұмыс күні өткен жылға орта ... ... ... да, ... салудан кейін, берілген сомманың ... ... ... ... шақыратын осы жылда ... өсу ... ... ... халықтың қорға шығарылған
аймақ төлемінің әрекетіне босатылады.
Сурет 7 - Еңбек ресурстарының тиімділігін ... ... ... іс және ... жұмыс бастылықтың салықтық
ынталандыруы маңызды рөл атқарады. ... ... ... бірі – ... ... дербес іс ашқысы келетін несиенің қорларымен бірге
кепілдендірілуі. Мұндай несиелерде коммерциялық банктердің ... ... ... ... табуы мүмкін. Жәрдемақылар осы
азаматтармен (1-2 жылдық мерзімімен) өзінің дербес ісінен алынған ... ... ... салыққа байланысты орналасуы ... ... ... мен ... ... кепілдікке немесе басқа да
факторларға байланысты.
Жұмыспен қамтылғандардың салалық бағдарламасын құру ... ... ... ... оның ... министрліктер мен мекемелер, сонымен қатар
жұмыспен қамтылған облыстық қызмет территориялық ... ... ... сақталады. Сондықтан, басқа салалардағы
кәсіпорындар мен ... шарт ... ... ... ... -ала
дайындық және кадрлар біліктілігін жоғарылату үшін ... күш, ... ... ... ... ... ... кординациялық
кеңестің ұйымдастырылған жүйесі.
Жамбыл облысы бойынша еңбек ... ... ... ... ... ... керек:
- облыс тұрғындары үшін жалпы ұлттық деңейдегі бос тұрған жұмыс
орындары мен жұмысшыларға қойылатын талаптар жөнінде ақпараттық
жүйені қалыптастыру;
- болашақта еңбек ... ... ... ... қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ішінде ауылдық жерлерде еңбекке
сұраныс пен ... ... ... ... жаңа ... ... ... қолдау көрсету;
- салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, ... ... ... ... өз ... ... ... жасап қабылдау;
- мамандық, тұрақты кәсіп және алдын-ала сұраныс бойынша, орнынан
босап ... ... ... ... жүйесін және кәсіптік білім беру
мониторингін жасау;
-ауылдағы фирмаларды инфрақұрылымдық дамыту, ол ... ... көп ... және ... ... бәсеңдетеді;
-жаңа жұмыс орындарының құрылу ісін қолдау;
-еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін басқару және
қаржыландыру жүйесін жетілдіру қажет;
3.2 ... ... ... ... ... жолдары
Еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту саласындағы үдерістер әрқашан
әлеуметтік – ... даму ... ... ... болып
табылады. Өйткені елдің тұрақты дамуы тікелей ... ... ... ... ... ... әртүрлі қолайсыз жағдайлардың алдын ... ... ... көшу мен ... реформалауға
байланысты жаңа тәуелсіз елдерде жұмыспен қамтылу, жұмыссыздық мәселелері
пайда болды. Еліміздегі нарықтық ... әсер ... ... ... ... нарықтық инфрақұрылымының жетілдірілуі көптеген
әлеуметтік мәселелерді, әсіресе еңбек және жұмыспен қамтылу ... өте ... ... ... Жаңадан қалыптасып келе жатқан
қазақстандық еңбек ... ... ... нарықтарының қарама –
қайшылықтарын бойына жинақтаған. Сондықтанда жұмыс күші мен ... ... үшін және сол ... макродеңгейде біртұтас стратегия құру үшін
облыстардағы ... ... ... толық талдау жасау қажет. Сондай –
ақ бүгінгі таңда жастар ... ... ... және ... ... ... ... жастардың жағдайын талдау екі түрлі
маңызды жағдайға негізделеді.
Біріншіден, еліміздегі жұмыссыз халық құрылымындағы 15–24 ... ... ... 26,3 ... ... 25–29 аралығындағы азаматтар
17,4 пайызды құрады.
Екіншіден, ең негізгісі – ел ... ... ... ... және ... құрылымын анықтайды, сол себепті әсіресе,
біздің елде олар ең қорғансыз ... бірі ... ... ... өзектілігіне қарамастан, ғылыми зерттеулерде оларға өте ... ... ... Жас ... ... талдайтын болсақ, 18 –
24 жас аралығындағы жастар – ... ... ... өтіп ... ... студенттер мен жас азаматтар. Міне, осылар еңбек нарығына аяқ
басқан ең қорғансыз топ ... ... ... ... кәсіби және
әлеуметтік тәжірибесі жеткіліксіз, ... ... ... де ... ... ... Еңбек нарығындағы жағдайды бағалайтын
маңызды көрсеткіштер – жұмыссыздық деңгейінің ... ... ... мен конънктурасы, сұраныс пен ұсыныстың арақатынасы және оның
құрылымы. Біздің статистика еңбек нарығындағы, оның ... ... ... ... ... ... егде ... қарағанда, еңбек
биржаларында сирек тіркеледі. ... ашық ... ... тек ... ... даму ... ... сектор тұрғысынан бағалауға
мүмкіндік бере алады. Жұмыспен қамту қызметі еңбекке сұраныс пен жұмыс
күшінің ... бір ... ғана ... ... ... ерекшеліктеріне тән, жұмыспен қамту саласындағы көптеген ... оның ... ... ... ... ... Жастар үшін
жасырын жұмыссыздық қаупі тіркелген жұмыссыздыққа қарағанда, аз болмаса,
көп емес. Өйткені ... ... қалу ... де соларға төнеді.
Мұндай жағдайда жастардың көбі өзінің еңбек мәртебесін ... ... олар ... айырылмаудың әртүрлі амалдарын
іздестіреді.
Жыл сайын елімізде оқу ... ... ... жұмыс күшінің
ұсынысы өсе түсуде. Мысалы 2004 – 2005 оқу жылында Қазақстанның жоғарғы оқу
орындары түлектерінің саны 123,9 мың ... ... Оқу ... ... кәсіби оқу орындарының түлектерінің жұмысқа орналасудың ... ... ... ... ... ... кәсіби
құндылықты жете бағаламаулары алаңдатады. Қазіргі кезде көптеген жастардың
арасындағы ешқайда жазылмаған ұрандары – ... ... ... да, ақша ... ... де ... ... жүзіндегі еңбек нарығындағы ең әлсіз топтардың
бірі болып қалуда. Жұмыссыздар арасындағы жастардың үлесі еңбекке қабілетті
тұрғындар ... бұл ...... ... ... де көп.
Қазір 20 – 29 жас ... ... мен ... 50 ... ... ... орны жоқ.
Жылдан – жылға оқу – ағарту, экономика және құқық салаларында ... ... саны өсіп ... Ең ... бұл кадрлармен
қамтамасыз етуде тапшылық көріп ... ... ... ... ... ... Уақыт өте келе, сұраныс жоқ мамандықтарды
игерген жастар алған білімдерін ұмыта бастайды және ... жоқ ... шыға ... ... ... ... қайта даярлау да аз
шығынды қажет етпейді. ... – ақ ... ... ертеңгі күнге қауіп
тудырып отыр. Олай болса, уақыт өте келе экономикалық өсу ... ... ... әкеп ... ... ... ... халық шаруашылығының әртүрлі
салалары бойынша бөлу міндетін мемлекет өз мойнына алды. Ол ... ... ... ... ... ... болған жоқ. Еңбек және
жұмыспен қамту сферасында ... ... ... ... жастар үшін жұмыс орындарын міндетті түрде ... ... ... ... ... ... рет ... және кәсіби
білімдері жоқ тұлғалардың бойында жұмыс іздеген кезде сенімсіздік пайда
болды және еңбек ... ... ... ... ... ... Еңбек
нарығынан тысқары қалған түлектер жұмыспен қамту ... ... ... ... бәсеке қызу жүргізілуде. Жұмыссыздықтың кең етек ... ... ... ... және әлі күнге дейін есепке
тұрмаған жеке агенттіктер саласы қалыптасты. Ондай ... тек ... үшін ... ең аз ... 500 теңге, сөйте тұра, жақсы жұмысқа
орналасуға кепілдік бере алмайды.
Республика үкіметі жастар мәселесінің, оның ... ... ... ... ... жастардың азамат ретінде қалыптасуына және
әлеуметтік жағынан өз ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлуі керек. Сонымен қатар жұмыспен қамту
сұрақтарымен айналысатын ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыз
ретінде тіркелген ... ... ... ... ... ... жұмыстарға жіберіледі немесе кәсіби дайындықтан және қайта
дайындықтан өтеді, ал мақсатты ... ... яғни 21 ... ... 23 ... дейінгі балалар үйінде тәрбиеленушілер, ата анасының
қамқорлығынсыз қалған жетім балалар ... ... ... ... ... дайындық және қайта дайындықтан өтуге құқылы.
Мемлекет пен қоғам жастардың ... ... ... жол табуын ғана
күтіп отырмай, жастарды жұмыспен ... ... ... ... оның ... қол жеткізуге тиіс. Жастарды жұмыспен ... қол ... ... ...... ... жастардың жағдайын жеңілдететін немесе оған ... ... ... ... ... еңбек нарығының кешенді
мониторингін жүргізу қажет. Негізінен, бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік психологиялық сипаттамалар
болып табылады. ... ... ... ... ... біз
сауалнамалық сұрақ түрінде зерттеу жүргіздік. Респонденттерге ... ... ... ... ... еңбекке кірісуге түрткі
болатын себептерін ... етіп ... ... ақпараттық
базасы ретінде Жамбыл облысының жоғарғы оқу орындарындағы түлектері
толтырған сауалнамалар алынды.
Еңбек ... ... ... ... ... тән қасиет әлеуметтік пессимизм болып қалыптасуда. Олар әлемдік
стандарт деңгейіне ... өз ... сай ақы ... ... ... ... ... сенбейді. Еңбек мотивациясы
түбірімен өзгеруде. Білікті жас ... өз ... жиі ... бұл ... ... ... ... теңсіздікке әкеліп соғуы ғажап
емес. Өндірістегі мазмұнды жұмысқа емес, кез келген ... ... ... ... ... бағытталған, қарқындылығы төмен еңбек алдыңғы
қатарға қойылып ... ... ... ... ... толық дәлел бола
алады. Сауалнама нәтижелеріне ... оқу ... ... ... ... оқу орындарында басқа мамандыққа оқығысы келетіндер үлесі 18,1
пайызды құрайды., оның ... ... ... оқу ... түлектерінің
арасында бұл көрсеткіш 20,4 пайыз болса, мемлекеттік емес ... ... ... ... 15,6 ... ... құлдырауы салдарынан өңдеу ... ... ... үлес ... өсіп ... Осы орайда өндірістік емес салаларды
үлесінің тұрақты өсіп келе жатқанын атап өткен жөн. экономиканың ... ... ... ... және ... компаниялар
сияқты жаңа секторлары пайда болды. Мұнда ... ... ... ... саны ... қарқынмен өсіп келеді. Егер қазір білікті кадрлар
дайындаудағы қалыптасып келе ... ... ... ... арада
біліктілігі жоқ тұрғындар арасында, ең ... ... ары ... ... және мамандығы мен сәйкес біліктілігі жоқ түлектер арасында
жұмыссыздық өсімі арта түсуі мүмкін.
Сондықтан ұлттық экономиканың ... да, ... ... ... да сай ... ... жастарға жалпы және кәсіптік білім
беруді тиімді ұйымдастыру қажет.
Соңғы ... ... ... ... ... алуды ойдағыдай
әлеуметтік мәртебеге және жоғарғы материалдық жағдайға қол жеткізудің алғы
шарты, жұмыссыздықтан сақтандырудың кепілі деп ... оқу ... тепе – тең ... мен ... қолдайтын,
жастарды жұмыспен қамту саясатын жүзеге ... ... ... ... ... ... маңызды элементі болып
қалыптасуда. Міне, сондықтанда колледждер мен орта кәсіптік оқу ... ... ... қысқарттқанның өзінде жоғарғы оқу орындарында
студенттерді қабылдау жылдан – жылға өсіп келеді. Осы ... ... ... ... келе жатқан жұмыспен қамтылмаған халықты кәсіби
дайындықтан және қайта дайындықтан өткізудің маңызы зор екенін айта кеткен
жөн. ол ... ... мен ... ... ... түрде бейімдеуге
мүмкіндік береді. Жұмыссыздарды кәсіби оқыту үш жолмен жүзеге асырылады:
-алғашқы білім беру;
-біліктілікті көтеру;
-кадрларды қайта дайындықтан өткізу.
Кәсіби білім алу, ... пен ... ... ... 18 – 20 ... ... ... жүргізіледі. Кәсіби оқудың нақты мерзімдері
жас азаматтың өмір сүру ... ... ... түрі мен білім
алу формасына сай ауысып ... ... ... ... мінез –
құлықтарына сай бұл топ 21 – 24 жас ... ... Осы ... жастар кәсіби оқуды аяқтап, тұрақты жұмысқа орналасуға ... ... ... ... ... орынға жұмыспен қамтудағы
кепілдік, кәсіби даму және лауазымдағы өсім ... ... ... ... қосымша білім алу және тәжірибе жинақтауға тырысады.
Жауап бергендер ... ... оқу ... қосымша білім алғысы
келетіндер үлесі 4,3 пайыз, ал 11,2 ... ... ... немесе
аспирантурада жалғастырғысы келетінін білдірді.
15 – 29 жас ... ... ... ... ... және кәсіби тәжірибесі болады. Олар өздеріне не керек екенін
түсінеді, көбінің отбасы бар және ... ... ... ... ... ... Өзін ... табысқа жетуге, ұйымда беделге ие болуға
талпыну 25 – 29 жас ... ... тән ... Бұл ... ... процесі аяқталып, білікті маманның немесе ... ... ... ... ... ... ... қатарға өз
аяғынан тұруға деген қажеттілік шығады, адам өз әрекеттерінде тәуелсіздікке
қол жеткізуге тырысады. ... ... ... ... жасаудың
алғашқы сатысының қалай өткендігіне байланысты болады (яғни, өзін білімді
маман ретінде көрсете алды ма, жоқ па).
Жастардың жұмысқа ... ... шешу үшін ... емес ... ... жұмысқа орналастыру амалы қолданылады. Сондай – ақ ... ... күні ... жұмысқа орналасуға негізінен ауылды жердің жастары
келісетінін айта кеткен жөн, ... ... ... ... жұмыс күні
болатын жұмыс табу өте ... ... ... ... негізінен уақытша жүргізіледі.
Олар жастардың ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы жұмыссыз жастарды
орналастыруға және оқытуға бағытталған ... ... ... ... ... қайта даярлау, қоғамдық жұмыстарға тарту, әлеуметтік жұмыс
орындарын ұйымдастыру жатады. Еліміздегі ... ... ... ... ... бұл ... әлі де көптеген шаралар өткізілуі
керек екенін ... ... ... ... ... тек ... жұмыспен қамту қызметі шеше алмайтынына жоғарыда ... ... ... бола алады деп ойлаймын. Сондықтанда жастарды жұмыспен
қамтуды шешу барысында мемлекет ... ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар да атсалысу керек. ... ғана ... ... ... ... ел ертеңін сеніп тапсырар жастардың
өмірден өз орнын табуына нақты көмек жасалады деп сенемін.
Жастар алғашқы жұмыс ... ... ... үшін ... шаралар қолдануына болады:
-үміткерге жалданып жұмыс істемей тұрғанда–ақ, болашақ еңбек шарттары
туралы ең көп мөлшерде нақты ақпараттар беру;
-жаңа келген жұмысшыға ... ... ... ... ... бере ... алғашқы бастамасын қолдау;
-жаңа келген жұмысшының кәсіби талпынысына бағыт беретін тәлімгер
жетекші таңдау;
-әлеуметтік сауалнама ... ... ... жас ... ... онша ... ... деп санайтынын көрсетіп отыр.
Респонденттердің 2,7 пайызы ғана жас ... ... ... ... оны ... ... бас ... себеп болуы мүмкін деп
санайды. Біздің ... бұл ... ... қамту сферасындағы
жағдайды жастардың ... ... ... ... орнын таңдау
жөніндегі сұраққа жауап беру барысында респонденттердің 39,4 пайызы бірінші
орынға ұсынылған жалақы ... ... ... ... өткізген
сауалнама нәтижелеріне сәйкес жоғарғы білімі жоқ жастардың өзі ең төменгі
жалақы деңгейі 20 мың ... ... ... деп ... көрсетті.
Егер еңбек нарығының тар сегментінде жұмыспен қамтылғандар бизнестің
өзгеріп отыратын конъюнктурасы тұрғысынан тәжірибелі болатын болса, ... ... ... ... ... ... ... Әйтсе
де, ұйым қызметіне нарықтық экономика негіздерін білетін адам ғана ... ... ... керек. Жас маманның теориялық білімі қанша терең,
дүниетанымы ... кең ... да, ... ... ... келе бермейді.
Сондықтан да, сауалнамаға жауап берушілердің 80,8 ... жас ... ... ... жетіспеуі кедергі болады деп санайды.
Осындай себеппен көптеген жастар жұмысқа ... ... ... олар ... ... ... ... жинақтауға асықпайды.
Жұмыс беруші еңбек нарығына келетін жастардың ерекшеліктерін үнемі
түсіне бермейді. Бұл мамандық ... ары ... ... орналасуда
жастарға қиындық тудырады. Айталық, бүгінгі таңда Қазақстанда білім беру
мекемесінің беделі ... ... жас ... ... ... ... ... жұмысқа орналасу келешегімен үнемі байланысты бола бермейді.
Бұған сауалнама нәтижелері айқын дәлел бола алады, ... ... ... ... оқу ... ... ... орналасуға орташа
дәрежеде ықпал етеді деп санайды. Берілген жауап себебін нақтырақ анықтауды
мектеп бітірген ... ... ... ... бастау қажет
сияқты. Абитуриенттің ... ... ... ... мамандығы еңбек
нарығындағы нақты жағдайды ... ... ... ... жұмысы туралы
идеал түсініктеріне негізделіп таңдалады. Мұндай жағдайда қоғам болашақ
мамандығын таңдау ... ... ... ... ... факторларға
ғана емес, әлеуметтік – экономикалық факторларға кездеседі
Қазіргі заманға сай жұмысшы үшін өзін ... ... ... ... ... мамандықты таңдау арқылы жас азаматтың еңбек нарығында өз орнын
анықтай бастағанда айтарлықтай нақты көрінеді. ... ... ... ... ... ары қарай өз орнын табуға ... ... ... ... адам жас ... ... ... жоғарғы дәрежедегі
қажеттілігін қанағаттандыруды қояды. Бірақ сауалнама нәтижелері болашақ
мамандар өзін - өзі ... ... ... ... ... жауап бергендердің 8,5 пайызы ғана аталмыш көрсеткішті бірінші орынға
қойған, ... ... ... көбі өзін көрсетуді нешінші орынға
қоятындықтарында анықтай алмады. Демек, ... не өз ... не ... ... ... ... ... өзін - өзі жұмыспен қамту мәселелерін шешу әдістері олардың
еңбек нарығының ақиқатына психологиялық жағына айтарлықтай жоғарғы ... ... ... ... Респонденттердің 60,6 пайызы
кәсіпкерлік қызметпен айналысуды ... ... ... ... нұсқа ретінде бағаласа, 29,3 пайызды бұл сұраққа ... ... ал 7,5 ... ... ... ... мүлдем бас тартқан.
Әйтсе де, жұмысқа орналасудың келешек бағасы оптимистік дәрежеде ... ... 48,4 ... ... ... ... қамтамасыз
ететініне сенсе, 48,4 пайызы нақты сенбейтіндіктерін білдірген, ал 1,6
пайызы ... үшін ... ... ... ... жоқ деген қорытынды
шығарған.
Бүгінгі таңда білім беру жүйесі мен жұмысшы ... ... ... ... оны ... ... талаптарына сәйкестіруге
бағытталған қайта құру процесі жүргізілуде. Кадрлар дайындаудың жалпы
көрсеткіштерін қысқарту жүйе ... ... ... ... қарастырылуда. Бірақ мұнда демографиялық жағдайға назар аударылмай
отыр. Сонымен, кәсіби дайындық жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... Бұл оның ... – демографиялық және
экономкалық жағдайдың обьектвті шарттарына бейімдеу процесі. Кәсіби білім
беру ... ... ... ... оқу ... ... ... нарығы қажеттіліктеріне бейімдеуге тырысып бағуда.
Негізгі курсқа ... ... ... ... ... немесе кәсіби техникалық, орташа мамандық және жоғарғы ... ... ... ... асырылатын интеграциялық бағдарламалар
енгізілуде.
Әйтсе де білім беру жүйесіндегі қайта құруға қарамастан , ... ... мен ... жұмыс берушілердің сұранысы төмен денгейде
қалып ... ... оқу ... әлі күнге дейін ... ... ... ... ... отыр, олар түлектерінің ... ... жете ... ... ... пен ұсыныс
арасындағы диспропорция қалыпты жағдайда айналуды.
Білім беру деңгейі жұмыс ізтеу ... ... ... ... ... бар ... жеке байланыстарын пайдаланып, өз беттерінше жұмыс
іздесе, ... ... ... ... ... жұмыспен қамту
қызметтеріне көмек сұрап барады.
Мамандар дайындау және ... ... және ... ары ... жұмысқа
орналастыру төңірегінде қордаланған мәселелерді тек кешенді түрде ғана
шешуге болады. ... ... осы ... ... ... қажет.
Мемлекеттік жән облыстық бағдарламалар бюджеттік қаражаттармен қатар
жеке ... ... ... ... ... ... бар, ... салаларындағ жұмыс орындарын ашуды және
қайта құруды ынталандырады. Сонымен қатар әлеуметтік сауалнама мәліметтері
негізінде еңбек ... ... ... ... мүмкіндік беретін
төмендегідей бағыттар ұсынылып отыр:
1 Жастарды еңбек нарығына дайындау. Кешенді зерттеу ... ... ... ... ... ... нарығының жастар сегментіндегі
диспропорционалдық, жұмыссыз жастарды жұмыспен қамтылмау себептері, оқып
жүрген жастардың негізгі ағымының еңбек ... ... ... ... әлеуметтік – психологиялық бағыты мен кәсіби біліктілік
дайындығы ... ... ... нарығынан шыққан кездегі бәсекелестік
қабілеті, ... ... өсім ... ... ... ... ... Қазіргі әлеуметтік – экономикалық жағдайдағы жастардың
кәсіби ... өзін - өзі ... және ... ... мәселесіін шешетін,
кәсіби бағыт саласындағы мамандар дайындау мәселесін шешудің тиімді жолы –
аймақта жаңа экономикалық ... ... ... үгіттеу
жұмысының жүйесін құру. Сауалнама нәтижесі көптеген жастар жұмысқа орналасу
мәселесі ... ... ... ... ... да ... көрсетіп
отыр. Бұған респонденттердің 69,7 ... ... ... ... ... ... бағдарламаны білмейтіндігі, толық дәлел бола
алады. Осы сұрақ ... ... ... ... мен бос ... ... атағандар үлесі 3,7 пайызы 2005 жылдың шілде айында жұмыс істей
бастады.
Мемлекеттік жұмыспен қамту ұйымдарының жұмысын жақсарту және ... ... ... ... ... беру үшін ... ... тарату және облыстың жоғарғы орындары мен өзара ... ... ... жөн.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, жастар қазіргі еңбек нарығы, еңбек
нарығындағы ... ... ... ... ... өз құқықтары
мен міндеттері туралы толық ақпарат ала алмайды. Сонымен ... ... ... ... және субьект ретінде қызмет етуге дайын емес.
Еңбек нарығына ... ... ... ... ... ... ... басым болады. Сол себепті жұмыс іздеудің алғашқы
қадамынан бастап, жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... тап болады. Еңбектегі ақиқат пен кездесу бағытын
өзгертуге немесе еңбек саласындағы ... ... әкеп ... жұмыссыздық жастарды әлеуметтік – психологиялық дамуына кері ... және көп ... өзін ... ... ретіндегі еңбекке деген
көзқарасы жойыла бастайды.
2 Оқу орындары түлектерін жұмыспен ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарының түлектері көп жағдайда оқу
бітіргеннен ... ... ... ... ... көрсетіп отыр
(82,5 пайыз), оның ішінде облыстағы жоғарғы оқу орындары түлектерінің 60,1
пайызға жуық негізгі ... ... ... ... ... нәтижелері мемлекеттік емес жоғарғы оқу орындарының түлектері
жұмысқа ... ... ... өздері білім алып жатқан оқу
орындарына, мемлекеттік жұмыспен қамту қызметіне және ... ... ... ... ... ... ... ықпалына
сенетінін көрстті. Ал ... ... оқу ... ... емес оқу ... ... қарағанда сенімділік екені
байқалады. Мемлекеттік оқу ... ... ... ... қиындылыққа кездеспейді деген қорытынды шығаруға болмайды. Осыған
байланысты аталмыш мәселені шешу мақсатында оқу орындарына жұмыспен ... және ... ... мен ... ... жақсарту
ұсынылады. Жоғарғы оқу орындарының түлектері жұмыс іздеулеріне түрткі
болатын аясы ... кең ... ... табу (53,7 ... белгілі
саладағы нақты тәжірибе (29,3 пайыз); тұрақты жұмыс орны анықтаған кездегі
қиындықтарды азайту үшін әртүрлі жұмыстармен танысу (35,6 ... ... ... ... ... ... (3,2 ... өмірді өзгерту (9,0
пайыз).
Еңбек мотивациясының басым типтері ... ... жас ... ... ... ... жоғарғы еңбек ақы белгіленген,
үйден алыс емес, еркін жұмыс режиміне негізделген ... ... және ... ... ... ... Сауалнама нәтижелеріне
жүгінетін болсақ, жауап беруге қатынасқандардың жартысынан артығы (53,7
пайыз) өз білімдері мен ... ... ... ... үшін ... ... 50 ... материалдық жағдайларын жақсартуды артық
санамайды [76].
Сонымен, түлектерді жұмыспен қамтуды жаңа аспектілері бір жағынан
еңбек ресурстарын ... ... және ... мен ... ... ... ... мен үлестіруді талап етсе, екінші жағынан,
оқу орындары қызметінде кадрларға нақты сұранысты, ... ... ... ... ... ... ... жүргізуді талап етеді.
3 Жастарды қолдау бағдарламалары. Әлеуметтік саладағы облыстық ұйымдар
жастардың аяғынан тік ... және ... ... қолдау көрсету
жүйесін қалыптастыруға белсенді түрде ... ... ... ... ... ескереді. Бірақ жастар әлеуметтік
топтардың жасы жағынан ғана ... ... ... ... ... ... әлуметтік қызметтері де ерекшеленеді. Сондықтан жұмыс ... ... әр жас ... ... ... ... ететін көрсеткіштерін өзінше
бағалайды.
4 Жастардың кәсіби дайындығына ықпал ету. Облыстық әкімдікпен маслихат
шешімі бойынша мемлекеттік ... және ... ... ... ... бағдарлама негізінде белсенді жұмыс жүргізіп келеді. ... ... ... ... ... ... ... жалпы білім беру және жастарды еңбекке кәсіби тұрғыдан дайындау
жатады. Жастарды еңбекпен қамтуға ықпал етуге төмендегілер жатады:
-жастар үшін жаңа ... ... ... кәсіпорындарға қолдау
көрсету;
-тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыру;
-жасөспірімдер жастардың екінші рет жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорындар
инфрақұрылымын құру.
Әйтсе де, сауалнама ... ... ... ... арасында жұмысқа орналасуда кездесетін қиындылықтардың әлі ... ... ... ... ... 20,2 пайызы жас
маманның жұмыссыздығын себебі еңбек ету жағдайларының қанағаттандырмауымен
байланыстырса, 20,2 ... оны ... ... ... ... өз ... ... дұрыс көрсете алмауымен байланыстырады. Осыған ... ... ... оқу орындарының оқу жоспарына белгілі ... ... яғни ... жас ... кәсіби, психологиялық және этикалық
жағынан дайындауға бағытталған арнайы курстар ... ... ... ... ... ... кезінде кездесетін бірқатар
қиындықтарды жеңуге жол ашылар еді.
Қорытынды
Еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік
берді:
1. Елімізде және облыста еңбек ... ... ... ... ... мен ... ... пайдалану бойынша, сатып
алушылар мен сатушылар арасындағы және мемлекет, кәсіподақ, ... ... ... ... ... ықпал етуіне байланысты болатын
әлеуметтік еңбек және ... ... ... ... ... реттеудің шетелдік тәжірибесін зерттей келе, оның
кемшіліктері мен жетістіктерін айқындалып, Қазақстан өзінің ұлттык ... ... ... ... қарастырылды.
3. Болжамды зерттеулер жүргізу келесідей ... ... ... ... ... ... ... облыстағы жұмыспен қамту
және олардың өмірлік деңгейін жоғарылату мақсатында кадрларды дайындау мен
оларды жұмысқа ... ... ... ету үшін ... ... экономикалық өзарақатынасына толық талдау жасауды
талап етеді. Талдаудың тиімді әдістерінің бірі экономикалық-математикалық
талдау. Сондай модельдік талдау кезінде алынған ... ... ... ... ... үшін қолданылуы мүмкін.
- талдау барысында тұрғындарды еңбекпен ... ... ... есептелінді және бағаланды. Жиынтық өзара байланыс еңбекпен
қамтылған тұрғындар ... әсер ... ... ранжирлеу деңгейі
бойынша бірінші кезекте экономикадағы ... ... ... талдауға
мүмкіндік береді.
4.Жамбыл облысы бойынша еңбек ... ... ... шаралары келесідей болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін жалпы ұлттық деңейдегі бос тұрған жұмыс
орындары мен жұмысшыларға қойылатын талаптар жөнінде ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарын қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ішінде ауылдық жерлерде еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс орындарын ... ... ... ... және ... ... ... еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын іс-шараларын жасап ... ... ... ... және ... сұраныс бойынша, орнынан
босап қалған жұмысшыны қайта дайындау жүйесін және кәсіптік ... ... ... ... ... ... ол ... орындарының
санын көп ұлғайтады және еңбек нарығын бәсеңдетеді;
-жаңа жұмыс орындарының құрылу ісін қолдау;
-еңбек ресурстар нарығындағы ... қол ... үшін ... ... ... ... қажет;
5. Облыстың еңбек нарығын ренттеудің әлеуметтік-экономикалық және
ұйымдастырушылық-институттық тетіктерін жетідіру үшін ... ... қосу ... ... ... еңбек ресурстарының ұдайы өсу ... құру ... ... белсенді халық санын, жұмыспен
қамтылғандарды, жұмыссыздарды есепке алу жүйесін жетілдіру;
- облыс ... ... ... ... ... өзіндік жұмыспен қамтылғандарды айқындау, ... ... ... ... ... ... бойынша шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту негізінде жаңа
жұмыс орындарын ашу;
- жұмыссыздардың бәсеке қабілеттілігін жоғарылату, яғни ... ... ... ... және ... дайындау, кәсіптік бағдар
беру жүйелерін жетілдіру;
- жұмыссыздарды ... ... жаңа ... түрлеріне ынталандыру
қажет.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. ... ... – жаңа ... ...... ... Қазақстан Республикасының Президентінің халықққа ... ... ... ... ... ... қамту», Саясат №4, 2005ж.
3. К.Маркс. Капитал Т1- Маркс К., ... ... ... Курс ... ... – 3-е изд. доп./ Под ред. ... – М.:
Инфра-М, 2000 - 716с.
5.Социология. ... ... ... ред. ... ... – Алматы.: «Білім», 2001. –160 б.
6. Курс ... ... ... ред. ... М.Н., ... с. ... ... И. К новой парадигме рынка труда// Вопросы экономики-1998,
№2, С.83-91.
8. Курс ... // Под ред. Б.А. ... М.: 1997 , -720 ... Долан Э.Дж. Микроэкономика-СПб, 1994
10. Экономика /Под.ред. Буланова А.С. –М, 1994
11. Маркс К., Энгельс Ф.Соч.2-е изд.- Т. 23.-М.,Политиздат,1976.-907
12. Мамыров Н.К. и др. ... ... ... в ... и ... ... Учебное пособие/ -Алматы: Экономика,2000.-223с.
13. Марцинкевич В.И., Соболева И.В. Экономика человека: Учебное пособие ... ... ... Пресс,1995- 286 с.
14. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Коллягин Б.И., ... ... ... ... . Алматы- Ақтөбе, 2002 жыл, 365 б.
15.Саткина М.А., Гибриков Г.Г. ... ... ... ... ... не әкон. спец. вузов.-М.:Экономика,1995- 367 с.
16.Экономика труда и ... ... ... Р.П. ... ... Л.И. ... теории рынка труда- СПб, 1992- 124 с
І8.Человеческое развитие в Казахстане. ... для ... ... ... Дж. М. ... ... ... процента и денег.- М.,"Прогресс"
1978,-494 ... ... И.С. ... ... ... ... ... и
труд.М.,1993,№3,С.24-29.
21. Маршалл А. Принципы экономической ... ... ... с.
22. Кенжалина Ж.Ш. Оплата труда на ... ... ... ... ... ... Н.А., Бойко А.В. Формирование рынка ... и его ... ... ... населения/ Проблемы агрорынка-1998,№4 С.41-45.
24. Экономика. Учебник/ под ред.А.С.Булатова-2-е изд, М.,1999,816с.
25. Антология экономической ... ... К.Р., Брю С.Л. ... ... проблемы и политика
Т. 1, Таллин, 1993,- 399 с.
27.Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Коллягин Б.И., ... ... ... ... ... ... 2002 жыл, 365 ... MOT №122 Конвенция о политике в ... ... MOT № 122 ... о политике в области занятости/Человек
и труд, 1994 №10, ... И. ... ... Труд в ... ... ... курс: Пер.с англ.-М, 1964.605 с.
31.Дадашев А. Занятость ... и ... в ... ... / ... ... 1996, №1, ... Методика определения экономической әффективности мероприятий по НОТ ... ... –М., ... ... Назарбаев Н.А. Қазақстан халқына жолдауынан «Қазақстан -2030: »
Каз.правдва , 12 ... 2002 ... ... А.В. ... в теорию человеческого капитала: Учебное пособие
–Новосибирск: СпБУПК,2000
35. Логинова Н.Н., Семина И.А., Носонов А.М. ... ... ... ... труда Республики Мордовия //Структурно–экономические
проблемы занятости и ... ... ... ... 22–23 сентября 2003 г. – Самара: ... ... ... Ж., ... А. ... ... ... Казахстан–отдел
методологии статистики труда и занятости Нацстатагенства РК./Деловая
неделя, 1996
37. Ядгаров Я.С. ... ... ... ... для вузов, 4-е
переработ.и доп. – М.:ИНФРА–М 2001,
38. Шеденов Ө.Қ., ... Ү.С., ... Б.А., ... Б.И., ... ... ... ж. 7 тарау
39. Оучи У.Г. Методы организаций и американский подходы. – М.: Экономика, –
1993. ... ... А.М. ... ... ... –М.,1991г.
41.Ванин Н. ... ... ... стоит изучать и ... и ... А.А. ... ... ... численности или штата работников
на предприятиях Запада и ... в ... ... ... ... ... Б. Үсен, Ә. Әсілбековтің, «2005 – 2007 ... ... ... ... жұмыспен қамту бағдарламасы» Ақ жол №11, 2006ж;
44. Мельдаханова М.К. «Социально – ... ... ... ... ... ... экономики Казахстана (под
ред. М.Б. Кенжегузина), Алматы, 2002г. Стр. 117.
45. Қазақстан республикасының статистикалық ... ... ... ... ... статистикалық жинағы 2005-2009ж.Тараз қаласы, 2007ж
-----------------------
Еңбек ресурстарының қолдану реттілігі
Көптеген босатуларды болдырмау үшін, жаңа жұмыс орындарын құру
Жұмыс ... ... ... ... үшін ... ... ... икемді жұмыс түрлерін және жұмыс уақытының тәртібін
қолдану
Алдын-ала дайындық және алдын-ала профильденген базалық училищелердің,
колледждердің ... ... ... ... ... ... ішкі салалар бойынша орналастыру арқылы еңбек ресурстарының
дисбалланс ... ... ... ... тиімді қолдану механизмі
Ішкі факторлар
Сыртқы факторлар
Ірі кәсіпорындардағы ішкі венчурлы бөлімдердің жасалуы
Қайта оқу, біліктіліктің жоғарлауы салалық қызмет бойынша жасалуы
Демографиялық
Ұқсас ... ... ... ... ... интеграциясының жаңа реформасын қолдану
Саяси
Жұмысқа орналас
тыру қызметімен байланыс, өте жақсы мамандар үшін тиімді әдістің түзілуі
ПТГИ мен ... ... ... ... ... үшін, тәжірбиелі өнеркәсіптің жасалуы
ҒТ мәселелерін бірге өңдеу үшін творчествалы ұжымдардың құрылуы
ЕО және т.б. елдермен ... ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы қызметінің теориялық негіздері31 бет
Шабындықтар мен жайылымдарда әр түрлі шөптер қоспасын пайдалану4 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
«Жамбыл» ЖШС жері егістік алқаптарының пішіні және көлемін қайта орналастыруын анықтау60 бет
Алматы облысындағы бөлістіретін темір-жолдық мүнай базасына арналған инвестициялық жобаның анализі24 бет
Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi21 бет
Алматы облысындағы өсірілетін балықтың түрлері68 бет
Ақмола облысындағы ірі қара мал және шошқа ұшаларына экологиялық мониторинг109 бет
Ақтөбе облысындағы археологиялық ескерткіштер9 бет
Ақтөбе облысындағы туризімнің қазіргі жағыдайы және болашағы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь