Алматы облысының экологиялық туристік бизнесті дамыту перспективалары

КІРІСПЕ 3 3
1 ЭКОТУРИСТІК БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6
Экотуризмнің мәні және негізгі принциптері 6
Экотуризмнің туризмнің басқа түрлерімен қатынасы 14
Экотуристік бизнестің дамуына әсер етуші факторлар 21

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ 25
Экологиялық туризм дамуының алғы шарттары 25
Жергілікті қоғамдастықтарға негізделген экотуризмді ұйымдастыру 29
Экотуристік бизнесті ұйымдастырудың Қазақстандық тәжірибесі 40

3 АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЭКОТУРИСТІК БИЗНЕСТІ ДАМЫТУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ 47
Табиғат пен қоршаған ортаны сақтаудағы экологиялық туризмнің ролі 47
Экологиялық туризмді дамыту мақсатындағы Алматы облысының ресурстық потенциялының сипаттамасы 53
Экологиялық туризмді дамыту мақсатында Алматы облысының территориясын аудандастыру 57

ҚОРЫТЫНДЫ 64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 67
Әлемдік шаруашылықтың алдыңғы қатарлы салаларының арасында туризмнің пайда болуы оның қоршаған орта және тұрақты табиғаты пайдаланудың жетістіктерімен өзара қарым-қатынастарын үлестіру қажеттігін туындатады. Бірден-бір салада (ауыл шаруашылығын қоспағанда) өндірістің жетістігі қоршаған ортаның жағдайына байланысты деген тығыз тәуелділік жоқ.
Бүкіл әлемдегі экологиялық жағдайдың күрт өзгерісі әлемдік шаруашылықтың экологиялық қауіпсіз салаларын дамыту, табиғат ресурстарын пайдаланудың альтернативті жолдарын іздеу мәселелерін қозғады. Осыған байланысты 1992 жылы жазда Рио-де-Жанейрода БҰҰ-ң қоршаған орта және оны дамыту бойынша Конференциясы болып, онда маңызды құжаттар қабылданып, халықаралық келісімдер бекітілді. Қазақстан Рио-де-Жанейродағы Конференцияның қорытынды құжаттарына қосылып, елді дамыту жолына түсті.
«Экотуризм» термині тұрақты даму терминімен бір уақытта пайда болды. Экологиялық туризм әдемі ландшафтарға, олардың жабайы өсімдіктер мен аңдарына, сол жердің мәдени этнографиялық ерекшеліктеріне сүйсіну (рақат алу) мақсатында адамның шаруашылық қызметінің қолы тимеген әрі ласталмаған табиғи аудандарына саяхат жасауды білдіреді. Сонымен қатар, ол экологиялық жүйелердің тұтастығын бұзбай, жергілікті тұрғындар үшін табиғатты қорғау пайдалы болатындай экономикалық жағдайларды туындатады.
Осылайша, экологиялық туризм қоршаған ортаның табиғи түйінді сақтауын, жергілікті тұрғындардың мүдделерін қанағаттандыра отырып, белгілі бір пайда әкелуін көздейді.
Экотуризмнің ажырамас сипаттамасы болып экологиялық білім беру табылады. Ол екі аспекті қамтиды:
1) ақпараттық - экологиялық заңдылықтар, аймақтақ мәдениет пен табиғаты, т.б. туралы білім алу;
2) этикалық - экологиялық менталитетті қалыптастыру - табиғат пен
дәстүрлі мәдениетті түсіну және құрметтеу, оларды сақтау қажеттілігін түсіну [1].
Тақырыптың өзектілігі былай түсіндіріледі, бүкіл әлемде экологиялық туризмнің кең танымал екендігіне қарамастан, біздің елде жалпы экотуризм дегеніміз не оны қалай дамыту керек, ол қандай табыс әкелетіндін бәрі біле бермейді. Қоршаған табиғи ортаның үдемелі деградациясының қазіргі дәуіріндегі экологиялық - туризмнің басты міндеті - табиғи ресурстарды рекреациялық пайдаланудың теңдігіне қол жеткізу. Экотуризмді дамыту - туристік қызмет барысында экожүйеге теріс әсерлерді азайтудың жалғыз әрі жетілдірілген болып табылады.
Бүгінгі таңда экологиялық туризм әлемдік туристік саланың жаңа және қарқынды дамып келе жатқан секторларының бірі болып табылады.
1 Чеботарев В.М. Туристический бизнес. – М.: Мир деловой книги, 2002. – 68 с.
2 Мазбаев О.Б.Туризм және өлкетану негіздері. – Алматы.: Қаз ҰПУ, 2006. – 97 с.
3 Александрова А.Ю. Международный туризм. – М.: Аспект Пресс,
2001. - 145 с.
4 Ердавлетов С.Р. География туризма. – Алматы.: КазҰУ, 2005. – 61 с.
5 Чижова Ю.А. О проблемах туризма и защиты окружающей среды. – Человек и природа, 2005. – 114 с.
6 Назарчук М.К , Гировка Н.Н. Карта турстко – рекреационных ресурсов Семиречья. – Алматы.: ТОО Экопроект ,1997
7 Голова О.Б. Менеджмент туризма. – М.: Финансы и статистика, 2007. – 56 с.
8 Қазақстан Республикасының Туризмді дамыту тұжырымдамасы. – Астана.: 2001. – 38 с.
9 Фишман И.С. Экотуризм. Возможности развития, Огни Алатау. – М.: Аспект Пресс, 2000. – 69.
10 Акимова Т.А., Батоян В.В.,Хаскин В.В. Основные критерии экоразвития. – М., 1994. – 56 с.
11 Шабельникова С.А. Оценка рекреационных ресурсов Республики Казахстан для целей развития отдыха и туризма. – Алматы.: 2000. – 69 с.
12 Воранкова Л.П. История туризма, учебное пособие, 2001. – 58 с.
13 Мусин К.Н. Международный туризм, современная тенденция в мире и Казахстане. – Алматы.: 1998. – 105 с.
14 Биржаков М. Безопасность в туризме. – Алматы.:Национальная Академия туризма, 2005. – 86 с.
15 Туристік энциклопедия. – Москва,1993
16 Алиева Ж.Н. Географические аспекты роли экологического туризмав устойчивом развитии. – Вестник КазГУ.: 2000. – 172 с.
17 Реймерс Н.Ф., Штильмарк Ф.Р. Особо охраняемые природные территории. – М.:Мысль, 1978. – 295 с.
18 Голова О.Б. Менеджмент туризма, практический курс. – М.: Финансы и статистика, 2007
19 Замятин С.И. Курорты Казахстана, – Алматы.: Казгосиздат, 1962. – 157 с.
20 Азар В.И. Экономика и организация туризма. – М.: Экономика, 1972. – 184 с.
21 Алиева Ж.Н. Понятие об экологическом туризме. – Вестник КазГУ.:2003. – 145 с.
22 Қазақстан туризмі, Статистикалық жинақ, 2005-2006
23 Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы, 2006
24 Мызбаев О.Б., Атейбеков Б.Н., Асубаев Б.К. Туризм және өлкетану негіздері, – Алматы.: КазГУ, 2006. – 126 с.
25 Ердавлетов С.Р. Основы географии туризма, – Алматы.:, КазГУ, 1991. – 172 с.
26 Накатков Ю.С. История туризма Казахстана, – Алматы.: КазГУ, 2006. – 78 с.
27 Попов В.И. Рекреационная оценка горных территорий, – Алматы.: КазГУ, 2000. – 74 с.
28 Мироненко Н.С., Нефедова В.В. Районирование в странах членах СЭВ, - М.: МГУ, 1979. – 61 с.
29 Алиева Ж.Н. Экологическии туризм. – Алматы.: КазГУ, 2003
30 Мироненко Н.С., Твердохлебов И.Т. Рекреационная география, - М.: МГУ, 1981. – 207 с.
31 Туристік-экскурсиялық және туристерге орналастыру қызметін көрсету жөніндегі қызметтерді сертификаттаудың тәртібі, – Ресми басылым, - Астана.: 2002
32 Бабкин А.В. Специальные виды туризма. – М.: Аспект Пресс, 2003. -270 с.
33 Мырзабеков.Ж.М. Особо охраняемые природные территории Казахстана: экология, биоразнообразие и перспективы развития их сети. – Алматы.: 2000
34 Егоренков Л.И. Экология туризма и сервиса. – Москва: 2003
35 Егоренков Л.И. Основы социальной экологии, Учеб. пособие. - М.: МПУ, 2000
36 Қазақстанда экологиялық туризмді дамыту жөніндегі жетекшілік Алматы, 2009
        
        Реферат
«Алматы облысының экологиялық туристік бизнесті дамыту
перспективалары» дипломдық ... 69 ... ... ... ... ... ... тұрады. Барлығы 15 сурет, 1 кесте,
келтірілген.
| Дипломдық ... ... ... ... ортаның үдемелі | ... ... ... ... - ... басты міндеті - | |
|табиғи ресурстарды рекреациялық пайдаланудың теңдігіне қол жеткізу. | ... ... - ... ... ... ... ... әсерлерді | |
|азайтудың жалғыз әрі жетілдірілген болып табылады. | ... ... ... ... дамуындағы экологиялық туризмнің | |
|ролін анықтау (Алматы облысы мысалында). | ... ... ... сәйкес келесі міндеттер қарастырылады: | ... ... ... ... ... ... ... | |
|экологиялық туризмнің орнын ... | ... ... ... ... ... қазіргі жағдайын бағалау (Алматы | |
|облысы мысалында); | ... ... ... ... ... ... ... мен даму | |
|перспективаларын анықтау. | ... ...... ... ... ... ресурстары. | |
|Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы Қазақстандағы ... ... ... | ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... | |
| | ... | |
|3 3 | |
|1 ... ... ... ... ... 6 | |
| ... мәні және ... ... | |
| |6 | ... |Экотуризмнің туризмнің басқа түрлерімен қатынасы | |
| |14 | ... ... ... ... әсер етуші факторлар | |
| |21 | |
|2 ... ... ... ... ... ... | ... | ... ... ... ... алғы ... | |
| |25 | ... |Жергілікті қоғамдастықтарға негізделген экотуризмді ұйымдастыру | |
| |29 | ... ... ... ... ... ... | |
| |40 | |
|3 ... ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЭКОТУРИСТІК БИЗНЕСТІ ДАМЫТУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ | |
|47 | ... ... пен ... ... сақтаудағы экологиялық туризмнің ролі 47| |
|3.2 |Экологиялық туризмді дамыту мақсатындағы Алматы облысының ... | |
| ... ... | |
| |53 | ... ... туризмді дамыту мақсатында Алматы облысының территориясын | |
| |аудандастыру | |
| |57 | ... | ... | ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ | ... | ... ... алдыңғы қатарлы салаларының арасында
туризмнің пайда болуы оның қоршаған орта және тұрақты табиғаты пайдаланудың
жетістіктерімен ... ... ... қажеттігін туындатады.
Бірден-бір салада (ауыл шаруашылығын қоспағанда) өндірістің жетістігі
қоршаған ортаның ... ... ... ... тәуелділік жоқ.
Бүкіл ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіз салаларын дамыту,
табиғат ресурстарын пайдаланудың альтернативті жолдарын іздеу мәселелерін
қозғады. Осыған байланысты 1992 жылы ... ... ... ... және оны ... бойынша Конференциясы болып, онда маңызды құжаттар
қабылданып, халықаралық келісімдер бекітілді. Қазақстан ... ... ... ... елді ... жолына түсті.
«Экотуризм» термині тұрақты даму терминімен бір уақытта пайда
болды. Экологиялық туризм әдемі ландшафтарға, ... ... ... мен
аңдарына, сол жердің мәдени этнографиялық ... ... ... ... ... ... қызметінің қолы тимеген әрі ласталмаған
табиғи аудандарына саяхат жасауды білдіреді. Сонымен ... ол ... ... ... ... тұрғындар үшін табиғатты қорғау
пайдалы болатындай экономикалық жағдайларды ... ... ... ... ... табиғи түйінді
сақтауын, жергілікті тұрғындардың мүдделерін қанағаттандыра отырып, белгілі
бір пайда әкелуін көздейді.
Экотуризмнің ажырамас сипаттамасы болып экологиялық ... ... Ол екі ... ... ... - экологиялық заңдылықтар, аймақтақ мәдениет пен ... ... ... ... ... - ... ... қалыптастыру - табиғат пен
дәстүрлі мәдениетті түсіну және құрметтеу, оларды сақтау қажеттілігін
түсіну [1].
Тақырыптың ... ... ... бүкіл әлемде
экологиялық туризмнің кең ... ... ... ... елде жалпы
экотуризм дегеніміз не оны қалай дамыту керек, ол ... ... бәрі біле ... ... ... ... үдемелі
деградациясының қазіргі дәуіріндегі экологиялық - туризмнің басты міндеті -
табиғи ресурстарды рекреациялық пайдаланудың ... қол ... ... - ... ... ... ... теріс әсерлерді
азайтудың жалғыз әрі жетілдірілген болып табылады.
Бүгінгі таңда экологиялық туризм әлемдік туристік ... ... ... ... келе ... ... бірі ... табылады.
Табиғатты пайдалану модельдерінің ауысуы экотуризмнің дамуымен
байланысты, ол ... пен ... ... ... ... ... ... болады.
Бүгінгі күні, әсіресе Қазақстан Республикасы қазіргі заманғы
тиімділігі жоғары ... ... көру ... шешу кезінде
экологиялық туризмді дамыту мәселелерін қарастыру өзекті болып ... ... көп ... ... ... пайдалану
ауылшаруашылық немесе өнеркәсіптік мақсатта пайдалануға ... ... ... жұмыстың мақсаты Қазақстан Республикасының дамуындағы
экологиялық ... ... ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес ... ... ... туризмнің қарастылып, қазіргі туризмді жіктеудегі
экологиялық туризмнің ... ... ... ... ... дамуының қазіргі жағдайын бағалау (Алматы
облысы мысалында);
3) Алматы ... ... ... негізгі проблемалары мен даму
перспективаларын анықтау.
Зерттеу нысаны Алматы облысы экотуризмнің ... ... ... ... ... ... дамыту үшін рекреациялық
ресурстарды аудандарға бөлу.
Қорғалатын ... ... ... ... ... ретінде
экологиялық туризмнің ролін анықтау;
- Экологиялық туризмнің ... ... ... ... оны Алматы
облысының территориясында ұйымдастыру мүмкіндіктерін талдауға жол береді;
- Жиынтық ... ... ... мен аудандарға бөлу
негізінде ... ... ... ... Алматы облысының
перспективті аудандарын бөліп көрсету.
Жұмыстың практикалық мәні мынада: оның нәтижелері ... ... ... экологиялық туризмді дамыту ... ... ... ... ұсынылуы мүмкін. Материалдар мен теориялық
жағдайларды жоғарғы оқу орындарында ... ... ... ... қорғау» оқу курстарын оқытуда пайдалануға болады.
Ғылыми жаңалығы: Экологиялық туризмді ... ... ... ... сипаттамасы жасалынған; экологиялық
туризмді дамыту мақсатында Алматы ... ... ... ... ... экотуризмнің тұрақты даму шарттары
тағайындалған.
Тәжірибелік маңыздылығы Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... кіріспеден, үш тараудан,
қорытындыдан, пайдаланылған ... ... ... зерттеу тақырыбының өзектілігі, мақсаты мен міндеттері,
ғылыми жаңалығы, практикалық пәні мен түсіндірілген.
Бірінші тарау «Экологиялық туризімнің теориялық ... ... онда ел ... ... ... экологиялық туризмнің ролі
қарастырылады.
Екінші тарау «Қазақстандағы экологиялық туризмнің дамуының ... ... ... мысалында) біздің еліміздегі, ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін
қарастырады. Мұнда еліміздегі экотуризмді дамыту қажеттігі, оның бүгінгі
күндегі мүмкіндіктері түсіндіріледі.
Үшінші тарауда «Алматы облысындағы ... ... ... ... потенциалға сипаттама беріліп, экологиялық
туризмді дамыту мақсатында оларды бағалау ... ... ... ... ... негізінде экологиялық туризмді дамыту үшін
перспективті аудандар айқындалды.
Қорытындыда автордың ұсыныстары мен ... ... ... ... ... ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Экотуризмнің мәні және негізгі принциптері
Қоршаған ортаның жағдайының ... ... ... ... саласында табиғи ресурстарды пайдаланудың альтернативті
жолдарын іздеу жүргізуде. Олардың басты ... - ... ... деген
зиянды азайту.
Туризм аясында түбірлі өзгерістер жүріп жатыр. Жыл ... ... ... ... миграция табиғи ортаға қауіп төндіріп отыр. Бұл
қауіптер танымал демалыс орталарында адамдардың ... тыс ... ... ... ... мен қалдықтардың
жиналуынан, ... ... ... ... ... ... Ауа
мен судың ластануында туризмнің моторлануы үлкен орын алады. Экологиялық
талаптарды есепке алмай ... ... ... ... ... ... ... территориялардың деграциялану себептерінің бірі болып
туристік ұсыныстың ... ... ... ... ... ... түрлілігі мен саны жоспардаға рекреациялық саланың жеткілікті
деңгейде дамымауы ... ... және ... ... ... ... көп шоғырлануына әкеледі. ... ... ... ... ... ... территориялық ұйымдастыру жүзеге
асырылады, бұл табиғи кешендердегі теңдікті ... ... ... ... дамытуға себепші болады. Туризмнің бұл түрі «Экологиялық
туризм» деген атқа ие болды [2].
Туризмнің дамуының ... ... ... экологиялық туризм
ұғымы арқылы түсіндіріледі.
Біздің елде жалпы, экотуризм деген не, оны ... ... ... ол ... табыс әкелетіндігін көбі біле бермейді. Қазіргі кезеңіндегі
экологиялық ... ... ... - ... ресурстарды рекреациялық
пайдаланудың тереңдігіне қол жеткізу.
Алайда, бүгінгі күнге дейін адам мен табиғат арасындағы ... ... ... механизмдерін анықтаудың нақты критерийлері әлі табылған
жоқ, ... ... ... ... ... бір қызмет туралы ... абай ... оның ... ... ... тез ... ... атағының таралуы осы ... ... ... мен ... ... ... ... үйлесуі
мен анықталады. Экожүйелерді сақтау қажеттігін ескере отырып, экотуризм
алаңының ... ... ... ... ... ... осы саласының қызмет сферасын түсіну үшін, ең ... ... ... ... ... ету керек. Экологиялық
туризмнің анықтамасы әлі де даму ... ол ... ... ... сақталған
аудандарға саяхаттауға және жергілікті тұрғындардың тұрмыс халін жақсарту
жағдайларын қалыптастыруға арналған ұсыныстарды ... ... ... бар. Кейбір мәліметтер бойынша «экотуризм» термині 1987 жылы
Hector Ceballo-Lascurain енгізіп, келесі анықтаманы ұсынады [3].
Бұл әдемі ландшафттарға, оның ... ... мен ... ... да ... ерекшеліктері мен сүйсінуге, тануға, таңдауға арналған
объектілері бар қол тимеген және ... ... ... ... ... ... 1991 жылы АҚШ-та ... ... ... өзгертілген анықтамасын ұсынады. Соған сәйкес, экологиялық
туризм - жердің табиғи және ... - ... ... ... ... ... табиғи ортаға қатысты аудандарға саяхатты
білдіреді. Бірақ ол экологиялық ... ... ... ... ... үшін ... қорғау пайдалы болып ... ... ... ... ... осы ... мәнін толық аша түседі. Бірақ 1993 жылы Экотуризм қоғамы
ұсынған анықтаманың тағы бір ... бар: «Бұл ... ... ... жергілікті тұрғындардың тұрмыс халін жақсартатын салалары». Басқаша
айтқанда, экотуризм - бұл табиғаттың сақталуына себепші болатын қозғалыс.
Экологиялық туризм ... ... ... ... ... жүргізуден бастап демалыс күндеріндегі қысқа мерзімді
демалыстарға дейін. ... ... ... өсімдіктер қауымдастығы,
мәселен, жаздағы гүлденген тундра немесе өлі ... ... ... және т.б.) ... ... өздерінің бос
уақыттарын Мексика жағалауына жұмыртқалайтын ... ... ... бақылау мен ... ... ... алыс
жерлеріндегі құстар мен сүтқоректілердің ... ... ... ... ... ірі ... мен тұяқтыларды бақылауға деген қызығушылық
жоғары.
Жоғарыда атап өткендей, «экотуризм», термині тұрмысқа жақында ... ... ... түрі ретінде көптеген жылдар бұрын пайда болды. XIX
ғасыр басында ... ... ... көру ... Африка мен Индияға
саяхаттаған. Алғашқы ұйымдасқан американдық ондитологиялық турлар XX
жүзжылдықтың ... ... орын ... ... алғашқы
орнитологиялық сапалар 1961 жылы туындады. Бүгін де экотуризм әрбір елде
бірдей ... ... ... ... ... түрі ... қалыптасуы мен
бөлінуімен қатар, оның туризмнің басқа түрлері мен ... ... ... ... табиғатқа деген ұмтылыс байқалады. Суға түсу
демалысы, ... ... ... ... ... ... ұлттық -
этнографиялық парктерге, ... жиі ... ... ... ... айқын емес, сондықтан сипаттау өте ... ... ... ... ... ... ... секторды бөліп
алудың екі тәсілі бар.
Біріншісі туризмнің негізгі объектісі ... ... ... ... ... ... табиғат пен дәстүрлі ... ... ... ... атап ... ... пен ... экотуризмнің объектілеріне енгізген. Осыған
қарамастан бұл ... мәні ... ... ашыла түспеді. Табиғатта демалу
мақсатындағы туризм өте кең таралған. Бұл әсіресе ... ... тән, ... ... ... үдемелі сұраныс тарихи-мәдени мұраларға бару,
ауылды ... ... ... ... ... ... ... туризм экологиялық қатарларда есептелік, ... ... мен ... ... ... оның ... болып табылады. Мұндай туризмнің мысалы ретінде агротуризмді атауға
болады.
Екінші тәсіл бірінші орынға экотуризмді қояды, ... ... ... ... ... сыйымдылығынсыз болып келетін,
қолданылатын ... және ... да ... ... әкелмейтін
туризм. Бұл жағдайда «экологиялық» термині, ... ... ал ... ... ... тіпті жасанды да болуы
мүмкін[1].
Осылайша, ... ... ... ... өте ... ... ... бойынша) туризм ресурстарды тұрақты пайдалануды
қалай болса ... ... ... ... мен ... жоқтығына
қарамастан дамуы мүмкін. Мұндай ... ... ... ... ... технологиялық тізбектің (транспорт, тұрмыстық қызмет
көрсету және туризм объектілерімен танысу ... ... ... деп аталатын жағдайдағы қоршаған ортаға деген әсерді ... осы үш ... ... алу керек. Мысалы, транспорттық ... ... ... ... оңай ... ... түрде тұрақты деп
есептелетін туризм болашақта жорамалданбаған теріс салдарға әкелуі мүмкін
сол ... ... ... екі ... үйлестіру керек 1 кестеде тұрақты
дамудағы экотуризмнің ... ... үшін ... ... туризм көрсетілген.
Алынатын пайда ресурстарды жаңарту (сақтау) және өндіріс үрдісінің
қоршаған ортаға және ... ... ... ... жою ... тұрақтылығына қол жеткізуге болады. ... ... ... ... емес. Мұнда қоршаған орта мен ресурстар кең
мағынасында түсіндіріліп, табиғи және антропогендік ... ... ... ... ... - бұл экологиялық білім. Осы ... ... ... - территориялық табиғат пен мәдениет, экологиялық заңдылықтар
туралы білім алу;
1 кесте
Экотуризм тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... |
|Туризмнің тұрақтылығының | | ... | | ... ... ... аздау |
|Тұрақсыз ... ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
2) Этикалық - экологиялық менталитетті қалыптастыру - табиғат пен ... ... ... сақтау қажеттігін түсіну.
Осылайша, экологиялық туризмнің объектілері болып тірі және ... ... ... ... ... пен ... мұралар
табылады. Экотуристердің ұсынатын негізі мақсаттары - объектілерді ... ... ... ... Бұл туризмнің танымдық және белсенді
демалыспен байланысты элементтерін бөліп ... ... ... ... - соңғы он жылдықта бүкіл әлемде кең ... ... жаңа ... ... ... экотуризмді дамыту бойынша
белгілі халықаралық ұйымдар; жабайы табиғаттың бүкіл әлемдік қоры (WWF),
табиғат пен ... ... ... ... ... (JUCN) куә
болады.
Сонымем қатар халықаралық және аймақтық деңгейде экотуризмді дамыту
жөнінде конгресстер, семинарлар, симпозициялар өткізіліп, туризм ... ... ... ... саны өсіп келеді.
Экотуризмнің беделінің өсуі тек қоршаған орта ... ғана ... ... ... ... тіршілік ортасының жедел
өзгеруімен, жүйке - ... ... мен ... ... бағалаулар бойынша, әлемдік туризмнің тұтас нарығының 20%-ға
жуығы экотуризмнің үлесіне тиеді екен.
Әдеттегі туризм мен ... ... ... ... экотуризм бұл - табиғи ортасы жақсы сақталған жерлерге
бару. Мұндай жерлерге қорықтар, ұлттық табиғи парктер және т.б. ... ... ... экотуризм ең таза табиғат тұтынушысы болып табылады.
Экотуристердің табиғатты эксплутациялау технологиясы ... олар ... көп ... көру арқылы (табиғи көрікті жерлерді ... ... ... мен жануарлар әлемін бақылау), есту арқылы
(құстардың ... ... ... ... ... иіс сезу арқылы
(ормандар мен ... ... сезу ... ... ... ... Осы ... байланысты экотуризм әлемнің ерекше қорғалатын табиғи
территориясы ЕҚТТ шегінде табиғат - ресурстарын ... ... ... ... ... ... тәртібін қатаң регламенттеп,
тәртіптің аса қатаң ережелері (турист гид-аудармашымен бірге арнайы ... ... ... ... ... ... тиіс және т.б.) айқындайды.
Оларды орындау экологиялық туризмнің сәтті дамуының шарты болып табылады.
Төртіншіден, экотуризм ұлттық салт - ... ... ... ... өнер түрлерін, қолөнерді дамыту арқылы, сонымен
қатар қызмет көрсетуші персонал ... ... ... ... ... ... жақсарту мүмкіндігін береді. Мұның бәрі
халыққа белгілі бір ... ... оның ... - ... ... ... [16].
Экотуризмнің жаппай туризмнен ерекшеленетін өзгешіліктер сияқты
экотуристер де ... ... ... ... ... ... ... түрде атақты жерлер, көп жағдайда өз елі шегінде
саяхаттайды. Ал ... адам көп ... ... ... олар шектелген қолайлылыққа және саяхаттың қарапайым шарттарына
төзімдірек ... ... ... ... ... ... Мысалы, Lindberg (1991 жыл) экотуристердің 4 тобын бөліп
көрсетті:
- бірінші топқа ... ... ... ... ... ... ... мүшелері жатады;
- екінші топты берілген жердің тарихын тану, жабайы табиғаттың
өмірін бақылау ... ... ... ... ... ... ... үшінші топқа ерекше саяхат жасау үшін табиғаттың алыс түкпірлеріне
баратын адамдар жатады;
- төртінші топқа ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Экологиялық туризм кеңістік құбылыс ретінде түсіндіріледі. Оның
дамуы ... ... ... ... халық қоныстанған жерлердегі
инфрақұрылымының жақсаруына, халықтың жұмыс бастылығының өсуіне себепші
болады. Нәтижесінде ... ... ... ... көзіне айналады.
ЕҚТТ-ң қолдауымен экотуризм табиғатты қорғауға үлкен үлес ... ... ... ... ... ... үлкен орын алады. Бірақ табиғи
территорияларына тек өндірістің дамуы нәтижесінде ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... қаптауы нәтижесінде
ластану қаупі туындап отыр.
Қайталанбайтын ... ... ... ... табиғи
сұлулықтың тез жойылуына себепші болады. Руссо дұрыс айтқан: адамның қолы
тигеннің бәрі өз ... ... ... ... сұлулығы тек
қорықтарда, ұлттық парктерде, қорғалатын ландшафттарда, ... ... және т.б. ... аймақтарда қорғалатындай күн
туады. Бұның сирек және ... ... ... мен ... бар
қайталанбас ландшафттарды қорғау міндеті ... ... күні ... ... ... ... болатын, табиғи ландшафттардың
рекреациялық, мәдени - тарихи қасиеттерін дамыту және ... ... ... ... қатаң қорғалатын жерлерде сақталған табиғаттың бүкіл
қайталанбас ерекшелігін адамдарға көрсетіп, соның ... ... ... ... ... ... туризмнің барлық түрлерінің ішінде экологиялық туризм ғана
жоғарыда ... ... ... ... ... ... бірі
бола отырып, экологиялық туризм қоршаған ортаға аса ... ... ... ... дұрыс қатынастарды қалыптастырудың ... ... ... ... АҚШ-тың қорықтары мен ұлттық парктерінде келушілердің
ландшафттық ... ... ... үшін ... түсіндірудің
арнайы әдістемесін әзірледі. Оның ... ... ... ұлттық
парк қызметі келушілерге парктің, оның табиғи және ... ... ... береді.
Экотуризм экологиялық білімі мен тәрбиесіне себепші болады.
Экотуризмдегі экологиялық ... беру және ... ... ол ... ... емес, ақпаратты, қоршаған ортадағы мінез -
құлық нормаларын мәжбүрлі емес негізде құрылады.
Жоғарыда атап өткеніміздей, экологиялық туризм сирек және ... ... ... мен ... ... ... ... экономикалық даму перспективалары бар екендігін
атап өткен дұрыс. Туристік ағымның өсуі әлемдік шаруашылыққа экономикалық
интеграциялануда өз ... ... ... ... аса ... мүмкіндік беретін үрдіс.
Экологиялық туризм адам мен табиғат ... ... ... ... ... ... туристерді қабылдаушы ел үшін шетелдік
валюта түсімінің бір көзі болып табылады.
Экологиялық туризмнің географиясына келсек, ол ... ... ... ... халықаралық туристік ағымдар дамыған
елдерден дамушы елдерге бағытталады. ... ... ... ... үлесі жоғары, себебі Еуропа мен ... ... ішкі ... кең ... ... табиғи объектілермен бірге, туристердің
мүдделері шеңберіне мәдени және ... мұра ... ... ... ... ... ... туризм деп сипаттауға болады. Себебі
экотуризм – бұл жақсы сақталса әрі ... ... ... ... ... мәдени-тарихи жерлермен танысу үшін ғана емес, ... ... және ... ... үшін жақсы күйде сақтаумен байланысты сапарлар.
Бұл экотуризмді туризмнің басқа түрлерінен өзгешелейтін басты ерекшелік[2].
Экологиялық ... ... ... ... ... жиі ... де ол бүкіл әлемде қандайда бір деңгейде дамып келе ... ... аса ... және преспективті формасы болып табылады. Кейбір
елдерде ... ... ... ... бола ... ... ... болып табылады, басқа елдерде бұл табиғатты қорғау құралы.
Біздің елде тек экологиялық туризмнің даму перспективалары туралы
ғана айтуға ... ... ... және ... ... ... жалпы әлемдік мәнге ие. Сондықтан осы табиғат ескерткіштерін сақтау
үшін, мемлекеттік және мемлекеттік емес, қоғамдық, ... ... ... күш ... ... ... ЕҚТТ ... жоқ, қатаң бақылаудағы үлкен ғылыми
табиғат түзу мәніне ие бірқатар ... ... ... бар. ... - экономикалық жағдайының нашарлауы нәтижесінде, экотуризмді
дамыту мен биологиялық түрлілігін ... ... ... ... ... қажеттіліктерге беру қауіпі туындайды. Осыған
байланысты Республикамызда ... ... ... ... дамыту мен биотүрлілікті сақтаудағы қоғамның рөлін күшейту»
сияқты ... ... ... Мұнда бар актілерге өзгертулер
мен түзетулер енгізіп, жаңа ... ... ... ғана ... болған экологиялық туризм тұрақты дамуға өту
кезінде, болашақта приоритетті бағыттардың біріне ... ... ... ... |Дәреже ... | ... ...... ... ... |1. ... ... ... ... ... |
| |экотуризм |
| |2. ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |1. ... ... ... |
| |2. ... объектісі бойынша ... |1. ... жасы ... ... және ... |
| |2. ... денсаулық жағдайы бойынша (тосқауылдармен және|
| ... |
| |3. ... саны ... (кіші және үлкен) ... ... ... ... ... ... антиэкологиялық болуы мүмкін, мысалы:
кейбір өзіндік спорттық және сафари экотурлары.
Соңғы жылдары экотуризмнің құрылымдық ... ... ... ... ... мен ... принциптері*
|Экотуризмнің өзгешеленетін ерекшеліктері ... ... ... Белгіленген деңгейден аспайтын рекреациялық |Экологиялық және ... ...... ... ... ... жоспарланып, бақыланып, |мінездегі келеңсіз |
|басқарылып отырады. ... ... ... арналып шығарылған өзін ұстау |минимумға ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... ... түрмен | ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... мен ... тек ғана ... | ... ... ... | ... ... ... жасалған сувенирлерді | ... ... ... | ... ... гүлдерді, емдік | ... ... ... ... тек ғана | ... ... ... ... ... | ... тоқтайтын қонақ үйлер, кемпингтер, кордондар,| ... ... өңір ... ... ... | ... әсер етпейді. | ... ... ... мен ... ... таза құрал | ... ... ... ... ... тоқ қуаты мен | ... көп ... ... ... шығарылымдар | ... ... ... | ... ... ... қолданыста. | ... ... ... таза және ... оның| ... ... ... азық – ... ... ... бизнес қорғалатын аймақтар мен табиғи |Табиғатты қорғау мен|
|қорғалатын мекемелерді ... ... ... ... Турға қатысушылар табиғатты |әлеуметтік – ... ... ... күш ... үлесін қосты. |ортаға ... ... ... ... және т.б.). | ... ... ... салт – дәстүрге өмір | ... ... ... ... ... және | ... ұмтылады. | ... ... ... ... ... | ... (ЕҚТТ) жергілікті халықтың арасындағы| ... ... ЕҚТТ – ң ... ... | ... ЕҚТТ – ң ... ... ... | ... ... басталуына дейін табиғат және тур |Экологиялық білім |
|өтетін жердегі ережелер туралы ақпаратты ... – ала ... және ... ... | ... жүктелген табиғатты қорғау жауапкершілігін,| ... – да ... ... нақты сезінеді. | ... мен ... ... ... экологиялық – | ... ... ... | ... ... гид – ... өткізеді. | ... ... ... және ... жағымды | ... және ... ... | ... ... оқу ... ... | ... ... және т.б. ... | ... ... ... мәселелермен және оны | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... салысады. | ... ... ... құрастырылған
Бір жағынан, экотуризм әртүрлі болып және оның жаңа түрлері пайда
болуда. Басқа жағынан, туристік индустрияның басқа ... ... ... классикалық – табиғат ... ... кері әсер ... ... ... және экотуризмді
қорғалатын аймақтардан тыс ... ... ... ... курорттық және экскурсиондық көпшілік түрлерінде экотуризмнің
элементтері байқалады, мысалы, ұлттық ... тау ... ... да ... ... ... уақытқа бару.
Экотуризм концепциясын принциптік топтама түрі ретінде экотуристік
бизнестің дамуы дүниежүзілік ... ... ... әдебиеттер
анализінен алынғанын көрсетсе болады.
Экотуризмнің бастама принциптері:
1 Туристердің басты мотивациясы танысу, бақылау, табиғатты аңдау табиғатқа
саяхат, және де ... ... ... мен салт - ... ... құрметтеу.
2 Экологиялық және әлеуметтік – мәдени мінездегі ... ... ... ... мен жергілікті ...... ... ... беру және ... ... ... міндетті қатысуы және туристік бизнестен кіріс
пайда көру, оларға табиғатты қорғауға және ... ... ... ... ... Экономикалық тиімділік және барылатын аймақтардың дамуына тұрақты үлес
қосу.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... емес ... анықтауға болады.
1.2 Экотуризмнің туризмнің басқа түрлерімен қатынасы
1993 жылы мексикандық ... ... ...... ... ... терминін енгізгеннен бері, 30 – дан астам қандайда
бір онымен қатынасы бар ұғым мен терминдер бар. ... ... ... ... туризм (nature tourism, nature-oriented tourism) – ландшафттар,
рельефтер, су, өсімдік және жабайы аңдарды қоса ... ... - бұл ... ... бар ... ... Адамның қоршаған ортасын тану үрдісі саяхаттармен
тұрақты ... ... атап өту ... - туризмге тән қасиет. Сонау ерте заманның өзінде саудалық
байланысты ... ... ... ... жерлерге саяхаттауға
итермелейді. Мұндай саяхаттар сауданың ... ... ... ... тереңдеуі, адамдардың қоршаған әлемі туралы танымының кеңейуіне
ықпал етеді. Үлкен масштабтағы ... ... ... ... ... ... ... дамуының
жеделдеуіне себепші болады.
Миллиондаған адамдар жаңа жерлерді көру, табиғаттың сұлулығына
тамсану, таудың таза ... ... ... ... ... ... байыту, қалаларды, мәдениет пен өнердің көп ... көру ... ... ... ... ... ... туризмде билік етпейтін ел жоқ. Жыл сайын 4 ... ... ... кем ... 5 – 6 күндік уақытын өзінің тұрғылықты жерінен тыс
өткізеді. Осы санның жартысынан көбі ... ... ... көп ... ... 5 – 6% -халықаралық ... ... 10 – 15% - ... ... - ... бару ... ... қазіргі адамның тұрмысына тығыз әсер ... ... ... және экономикалық жағдайына әсер ете отырып,
ол одан әрі күрделі және көпқырлы құбылысқа айнала ... ... ... ... жан – ... ... талап етеді. Бүгін де онымен
географтар, экологтар, экономистер, социологтар, архитекторлар, дәрігерлер
және білімнің басқа салаларының ... ... ... ... ... көп жағдайда кеңістік құбылыс, ол кеңістік көріністегі табиғи және
әлеуметтік үрдістерді қарастыратын географиямен тығыз ... ... кең ... әрі сыйымды болып табылады.
Әдебиеттерде оның ... ... ... ... Үлкен кеңістік
энциклопедиясында туризмге келесі анықтама берілген: «Бұл бос уақыттағы
саяхат «сапар белсенді демалыстың бір ... 1963 жылы ... ... ... ... БҰҰ-нің Римдегі конференциясында Бүкіләлемдік
Туристік Ұйымының (БТҰ) танымал анықтама қабылданды. ... ... ... бұл ... ... ... жерінен сауықтыру, бос уақыттағы
мүшелерді қанағаттандыру ... ... ... ... уақытша кетудің
барлық формаларының орта атауы».
Туризмнің атағы тек оның демалыстың барлық ... ... ... ғана емес, оның ... ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік және экономикалық көзқарастар тұрғысынан маңызы зор,
ел экономикасының дамуына оң ықпал етеді [2].
Қазіргі әлемде туризм әр ... ... ... мәдени алмасу
жұмысында оң орын алады. Оны дамыту өнеркәсіп дамыған, ... ... ... - ... ... ... ... болады.
Әсерлердің импорты мен экспорты халықтың жұмысбастылығының басты көзі болып
табылады. Әлем көшбасшылары туризмнің дамуын XX ... ... ... жоспарда приоритеті жоғары деп есептейді. Әлемдік экономиканың
бірден – бір ... ... ... ... ... ... ... ол мемлекеттің ұлттық табысының деңгейі
мен құрылымына, оның төлем балансына маңызды ... ... ... - ... ... үшін де, ... үшін де ... бизнес, мемлекет оның
дамуына өз саясаты арқылы себепші болады.
Туризмге деген қызығушылық ... ... арта ... ... ... халықаралық туристік сапалар саны 2010 жылы –
1 миллиард, ал 2020 жылы – 1 миллиард 600 миллионға ... ... ... ... ... ... ... атағы
одан әрі өсе түсетіндігіне куә болады. ... ... жаңа әрі ... ... бірі болып экотуризм табылады.
Экотуризм, туристік қызметтің дәстүрлі түрлеріне ... ... ... ... ... ... ретінде қайталанбас табиғи көрікті
жерлердің болуымен;
- туристік индустриясының ... ... ... ... және ... ... ... экотуризмнің басты міндеттерінің бірі болып табылатын экологиялық ойлауды
қалыптастыру және экологиялық білімді ұйымдастыру.
Бүгінгі туризм ... ... мен ... ... ... ... туындатады.
Туризмді жіктеу туризм индустриясын жоспарлау мен территориялық
ұйымдастыруда үлкен мәнге ... ... ... ... ... келу ... шығу туризмі,
ішкі туризм түрлерін бөліп көрсету.
4 кесте
2008 – 2009 ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетілген келушілер саны *
|Қызмет | | ... ... ... ... | ... ... | ... | | |
| | ... ... ... |
| | ... |туризмі |туризм |
| | | ... ... ... |10999,8 |4291,0 |3915,0 |2793,8 ... фирмалар|292,7 |31,3 |154,9 |106,5 ... ... |62,3 |1,9 |15,2 |45,2 ... |1034,2 |219,7 |- |814,5 ... | | | | ... |55,3 |- |110,6 ... мекемелер | | | | ... |2330,8 |776,9 |- |1553,9 ... | | | | ... көзі: Қазақстанда экологиялық туризмді дамыту жөніндегі жетекшілік
Туризмді келесі көрсеткіштер ... ... ... ... ... ұйымдастыру сипаты, сапардың мерзімі мен ұзақтығы,
қатысушылардың жасы мен ... ... ... ... ... ... ... қашықтығы, маршруттарда
туристерді орңаластыру әдістері және т.б.
Туризмнің түрлері мен ... ... ... Олар ... байланысты, әсіресе:
а) бос уақыттың болуы және ұзақтығы;
б) адамдардың жасы, ... ... ... рухани даму деңгейі, жеке
талғамдары мен материалдық жағдайы;
в) табиғат жағдайдың ... мен ... орын ... ... ... әрбір түрлі өзіндік қажеттіліктерімен сипатталып, осы
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... бір ... ... ... мен ... бағыты көзқарасы тұрғысынан
туризмді келесі класстарға бөледі:
1. Ішкі туризм (түрлерімен) - жергілікті, аймақтық және аймақаралық - ... ... тыс ... өз ... ... саяхаттауы.
2. Халықаралық (шетелдік) туризм (түрлерімен) - континентшілік, континент
аралық және жер ... ... ... - бұл ... өз ... тыс, бір ... басқа елге саяхаттауы. Шетелдік ...... ... ... ... ... елге келуі. Мұндай бөліну
халықаралық туризмнің тағы ... екі ... – шығу және кіру – ... ... ... ... ... ажыратылады. Бір турист бір
уақытта ... және ... ... ... мүмкін емес Туристің саяхаттау
мақсатында тастап кететін өз елі мен оның келетін елі ... ... - ... ... жағдайда - кіру туризмі туралы сөз қозғалды [21].
Қазіргі туризмде жіктеуде саяхаттың мақсаты маңызды орын алады, ол
өз ... ... ... ... оның ... жасымен, кәсібімен, мәдени ... ... ... отырып, турист өз алдына бірқатар мақсаттар қояды. Бірақ туристің
жеке қажеттіліктеріне сәйкес, олардың біреуі басым болады.
Қазіргі ... ... ... ... ... оның ... қызметтің жеке түрлеріне деген сұранысын анықтау
және т.б. ... ... ... солардың негізінде туризмнің
материалдық техникалық базасының даму жоспарын әзірлейді.
Қазіргі туризмді жіктеуде ... ... ... ... ... Ал экскурсиялық туризм - бұл табиғи, тарихи – мәдени
көрікті жерлермен танысу мақсатындағы сапарлар, ол экологиялық туризмге ... атап ... ... ... - бұл ... күйінде
жақсы сақталған жерлерге саяхаттау, бірақ басты назардың объектісі болып
жабайы табғат табылатын ... жеке ... ... ... мүмкін
емес.
Сондықтан көптеген авторлар ... ... ... ... қолдануында жергілікті халықтың мәдениетін, архитектурасын
дәстүрлерін қамтиды, табиғатқа бағытталған ... ... ... ... ... туризмнің бірінші түрін бөліп көрсетеді:
табиғи, жасыл, агротуризм. Фототехника мен фототехнологияның кең ... ... ... ... ... ... түрлерін келесі аталған жағдайларға экологиялық ... ... ... ... ... табиғат объектісінің басымдығы және оларға ұқыпты қарау;
- табиғи ... ... ... үшін туризмнен түсетін табысты
міндетті пайдалану бағытын қолдау.
1993 жылы мексикандық ғалым ... ...... ... ... ... ... бері, 30 – дан астам қандайда
бір онымен қатынасы бар ұғым мен ... бар. ... ... ... әйгілісі:
Табиғи туризм (nature tourism, nature-oriented tourism) ... ... су, ... және ... ... қоса, өзгермеген
табиғи ресурстарға тәуелді туризмнің ... бір ... ... туризм» түсінігінен айырмашылығы тек ғана туристердің мотивациясына
(жабайы табиғатпен танысу және демалу) және ... ... ... ... ... және т.б.) негізделеді, бірақ мұндай ... ... және ... ... ... алынбайды. Сондықтан
туризмнің бұл түрі табиғи ресурстарын пайдалану әрқашан рационалды болып
табылмайды ... ... ... айта ... ... ... ... аңшылық,
су қоймалары мен таудың ауасын ластандыратын моторлы ... ... ... ... – бұл ... ... Өзіне биоәртүрлілікті ұқыпты
қолдануды қосатын және келешек ұрпаққа ... ... ... ... бизнесті жоспарлау және дамуын басқарумен
қоса ол ... ... ... ... ... аймақтарға жағымды
экономикалық жағдай жасауға туроператорлар мен жергілікті халықтың бірлесіп
жұмыс істеуі.
Осыдан табиғатқа «дәстүрлі» ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық айқын байқалады.
Біріншілері табиғатты қорғауға немесе табиғи аймақтарды басқаруға өздеріне
ешқандай міндетті алмайды, олар ... ... ... ... мүмкіндігін және «жойылып ... ... ... ... жәй ... ... аймақтар және жергілікті
тұрғындармен бірінші рет келіссөздік карым – ... ... ... бизнесі жабайы табиғатты қорғауға қомақты үлесін ... ... ... және жергілікті тұрақтардың ұзақ уақытты
перспективаны ... ... ... қоса олар туристер мен жергілікті
тұрғындардың арасындағы түсініспеншілікті жақсартуға тырысады. Экотуризмнің
дамуы көбінесе бизнесмен – ... ... ... ... ... ... және ... сезіміне тәуелді болады.
Табиғи туризмнің түрлері ... тағы да ... ... және ... ... ... бөліп көруге болады, мақсаты жеке
түрлерінен толық ... ... және ... ... ... обьектілері болуы мүмкін.
Сонымен, табиғи туризм – бұл концепция емес, ... ... ... ... ... туризмнің нақты түрлері.
Экотуризмді жиі оқиғалық ... tourism) ... ... оқиғалық туризм әрқашанда экотуризмнің бөлігі
болмайды. ... ... ... экологиялық критерилерге сәйкес
келмейді, әсіресе табиғи ... ... ... ... Мысал
ретінде антиэкологиялық түрлерін айтып кетсе болады: спорттық және сафари ... яғни тірі олжа ... ... ... ... ... спорттық
жетістіктерге жету үшін, өткелдерден ... ... ... ... антиэкологиялық болатын, өкінішке орай Қырғызстанда дамып ... тік ... ... ... туризм немесе агротуризм (agrotourism), әсіресе Батыс
Еуропа мен Солтүстік Америкада әйгілі, – ... ... ... ... ... ... ... Туристер бір уақыт
табиғат аясындағы ауылдық ... өмір ... ауыл ... ... қол өнерімен, ұлттық әндер және билермен, жергілікті салт
– дәстүрмен танысады, дәстүрлі ауылдық ... ... ... ... қосылады. Осының нәтижесінде агротуризм мінездемесі бойынша
экотуризмге ең ... ... ... ... (green tourism) ... ... мен ... туристік индустрияда қолдану ұғымдалған. Неміс тілдес елдерде
«экологиялық» деген сөз сирек қолданылып, «жасыл» деген түсінікті ... ... Бұл ... ең көп ... ... ... «Жайлы
туризм» («Sanfter Tourismus»), немесе «экологиялық және ... ... ... ... ... ... туризм» түсінігі «жасыл
туризмге» сыбайлас болып, табиғатты пайдалану мен мінезделеді. Ол туризмнің
әртүрлі сфераларын – ... үй ... ... ... ... ... ... түрлері, қорғалатын табиғи аймақтардағы турларға дейін
қамтиды. «Жайлы ... ... ... ... ... салықтық жүйе
болып табылады, өйткені пайданың бір бөлігі табиғи экожүйенің дамуы ... ... тиіс – бұл ... бизнестің негізгі ресурстық қоры.
Салық жүйесін жетілдіру мен оңтайландыру ... ... ... ... ... Юнгк бойынша жайлы және қатаң туризм ерекшеліктерін салыстыру*
|Жайлы туризм ... ... ... және ... ... достармен |Бұқаралық ... ... | ... ... ... ... ... саяхаттар ... және ... орта ... ... көліктер ... ... ... – ала ... ... ... мотивация ... ... ... ел ... ... өмір |Өз өмір стилін әкелу (импорт) ... | ... ... ... ... және ... ... және селқосдық ... ... ... ... |Саяхатқа алдын – ала зерделілік |
|алдын – ала қарастыру ... ... емес ... ... ... тілі ... – ала ... қарсы алушы елдің тілін |
|ғана деңгейде болсада оқытылады ... және ... ... ... жаңа ... ... |Туристке қызмет ету керектей, ол |
| ... ... ... ... ... алу – бұл ... мен |Пайдалы немесе стандартты ... ... ... ... |алулар ... ... жаңа ... ... ... кейін тек ғана стандартты|
|және естеліктер ... ... ... ... ... табиғат суреті бар |
|немесе фотоға түсіреді ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... құрастырылған
Көбінесе ауқымды түсінікке ие ол тұрақты туризм ... ... ... ... (ДТҰ) мен Дүниежүзілік туризм мен
саяхаттар кеңесінің ... ... ... ... турорталықтарға
баратын туристер мен сол жердегі тұрғындардың сұранысына жауап береді.
Ресурстар ... ... және ... ... ... ... өзінде мәдени, маңызды экологиялық
ерекшеліктерін, биологиялық түрлердің сан алуандылығын және өмірге ... ... ... орта және ... ... форумының анықтамасы бойынша:
«Тұрақты туризм әлеуметтік, мәдени, экологиялық және ... ... сай ... қажет. Тұрақты туризм – ол ұзақ ... ... және ... ... ... әлеуметтік
әділеттіліктің талаптарына жауап береді және де ... ... да ... ... Экотуристік бизнестің дамуына әсер етуші факторлар
Экотуризм дамуының басты «қозғауышы» экотуристік ... ... ... ... ... ... зерттеулері бойынша табиғи туризм мен
экотуризмге деген бар және ... ... ... ... Америка
деректеріне жүгінеді. Еуропалық нарық потенциалы Жапониямен сыбайлас және
жаңа индустриалды мемлекеттер аз ғана ... ... ... ... ... нарығының кең масштабты зерттеулер мүлдем
өткізілмеген. Кейбір экотуристік ... тек ғана ... бар ... ...... ... ... жақында осындай
зерттеулерді біздің еліміздеде өткізді). Соның өзінде бар ... ... ... ұйымдастыратын бірлескен қызмет жынтық
турларға ... ал жеке ... ... аз ғана ... ... отыр.
Дүниежүзілік туристік нарықта табиғи туризм үлесінің бар бағалары бір –
бірінен өзгешеленеді. Жыл сайын дүниежүзінде ... саны 20% ... ... ... ХХІ ... бірінші жартысына дейін сақталады [21].
Табиғи туризмге сұраныс ... ... ... дамыған елдердің
сараптамашыларының пайымдауы бойынша, ең үлкен сұраныс көлемі Солтүстік
Америкада ... одан ... ... ... (алдымен Германия және
Ұлыбритания) және Австралия/Жаңа Зеландия. Кейбір мемлекеттерде ... ... ... ... сұраныстың үлкен маңызы бар. ... ... ... зерттеушілер 1989 жылы өткен туроператорлар мен
туристерді сұрау ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде экотуризмге өте ... ... ... ... ... ... әсер етуші факторлар[5]
Өз кезегінде туризм көлемінің жалпы өсуі дүниежүзілік халық санының
өсуімен байланысты, оның бөлек топтар кірісінің өсуі, дүниежүзіндегі ... ... ... қысқаруы, дүниежүзілік экономиканың ... өсуі және де ... ... ... мен ... ... ... детерменаттары.
Саяхаттаушылардың мотивациясын білу арқылы саяхаттың мақсаттары мен
жеке себептері туралы мәлімет алса болады. Мұнда әртүрлі әдістерді қолданса
болады, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... адамдар саяхаттайды, дәлірек айтса, саяхаттың белгілі бір ... ... не ... ... жеке адам ... ... зерттеу көздері:
- туризм дамуының тарихы және ... ... ... Мінез – құлық және іс - әрекет мотивациясын зерттейтін
психология саласы.
- Маркетингтік зерттеулер
Саяхат ... ... ... ... ... демалыс
орнына (Pull factors) қызығу факторлары және жеке ... өз ... ... (Push factors) ... ... ... білу ... және Канадалық «Pleasure Travel Market Survey» туристік
мекемелер әкімшілігінің тапсырысы бойынша үй ... ... ... ... шығу ... мотивациясына бағалауға
қызықты мәліметтер ... ... төрт ... ... ... өткізді.
Жоғары баллдарды мына мотивтер иеленді:
- әртүрлі адамдармен танысу – ... ... ой - ... ... ... – 3,10;
- өз қауіпсіздігін ойлау – 3,01;
- басқа өмір салтын сынау мүмкіндігі – 2,97;
- ұйымдастырылған және ... ойын – ... ... ... – 2,85;
- жанұямен толығымен бірге болу мүмкіндігі – 2,84;
- қайтып ... ... ... сөйлесу мүмкіндігі –
2,55;
- қызығушылықтары бірдей адамдармен кездесу – ... ... ... ... бөлу ... – 2,47;
- үй жұмысынан көңіл бөлу мүмкіндігі – 2,36;
- Рахаттану мен жаңа күш ... алу ... ... ... ... мүмкіндігі – 2,20;
- қарапайым өмір салтын сынау мүмкіндігі – 1,91;
- ештеңке істемеу мүмкіндігі – ... ... ... ... ... ... Джон
Боуэн және Джеймс Мейкенз сұраныстың келесі психологиялық ... ... ... ... ... ... ... туристің өз көзінде болса да, белгілі
деңгей мәртебесін тудырады.
Қашу. Негізгі адамдық талғамдардың бірі ... өмір ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі.
Білім алу. Саяхат арқасында өзінің ой - өрісін кеңейту мүмкіндігі.
Әлеуметтік өзара әсер. Таныс емес ... ... ... ... ... ... қосылуы.
Босаңсу. Ойнау, әсіресе кеме саяхаты кезінде балалық ... ... - өзі ашу. ... ... ... кету ... өзін ашу
мүмкіндігі.
Сұраныстың психологиялық детерминанттары демалу орындарындағы
қонақтардың бос уақытын ұйымдастырушылардың ... ... ... та ... ... ... ... көңіл – күйі тұрақсыз екендігін
ескеру керек. Бір респондент мына сұраққа оның үйде ... ... ... ... жауап беруі мүмкін. Үйде оның тек ғана бір
мақсаты болады – күнделікті үйреншіктіден арылу, ал демалу ... ... ... ойын – ... спортқа, танысуларға асығады.
Сұранысты теориялық жағынан майда сегменттерге бөлуге болады, бірақ
сегментацияда басты принципті ұстану қажет – ол ... және ... ... ... ... ыңғайлы құрал болуы үшін, ол келесі
мінездемелерді ... ... оның ... мінезінде кескінінің бар болуы;
- қолда бар мүмкіншіліктердің арқасында бүгінгі күн талабына сай
ынталандыру арқылы әсер ... ... ... және өндірушіге пайдалы болуы;
- бәсекелестік құралға қарағанда маркетингтік құрал оған әсер
ететіндей таңдауда тұрақты ... бар ... оны ... ... ... ... болуы;
- Туристік нарықта бәсекелестік басымдылықты
қамтамасыз-дандыру [20].
2 ... ... ... ... ... ... Экологиялық туризм дамуының алғышарттары.
Көптеген ғасырлар бойы ... ... адам ... ... ... ... ... мен территориясындағы тұрғындардың
аздығы себеп болды. Бірақ XX ... ... ... ... ... табиғи байлығын игеру қарқынды жүрді, бұл өз кезінде ел
территориясындағы экологиялық ... ... ... жануарлар мен
өсімдіктер әлемінің күрт нашарлауына әкелді. Қысқа уақыттың ... ... ... ... аты, ... және ... толығымен жойылды. Бүгінгі күні қар ... ... ... ... төніп түр. Браконьерлер сыйлықтардың санын азайтты. Жұмыртқа
салуға ... ... ... ... мен қырандардың жойылу қауіпін
туындатты. Сандық экономикалық және өндірістік ... ... ... ... ескермеу, халықтық экологиялық
санасын төмендігі, қоршаған орта ... ... пен ... ... территориясындағы экологиялық теңсіздіктің бұзылуына әкеледі.
Бүгінгі күні экологиялық орта кез ... ... ... ... ... ... ... дабыл қағып, табиғат пайдалану
қағидаларына түбірлі ... ... ... ... Табиғи экожүйелерді
қалпына келтіру және ... ... ... ... ... ... мен табиғатты қорғау арасындағы оңтайлы
баланыс стратегиясын әзірлеу арқылы елдің ... және ... ... түзету енгізу қажет [17].
Экологиялық қауіпсіз және тұрақты дамуға өту Қазақстанның ішкі
және сыртқы саясаттарының басты бағыттарының бірі ... ... ... ... ... қолдануда батыс сарапшыларының
жорамалдарын ескеру қажет: «Батыс елінің үкіметтері экологиялық бағыттағы
өнеркәсіпті стратегиялық салалар ... ... ... ол ... ... өзгерістер типтерін және бағыттарын анықтайды»[5].
«Бірқатар елдер табыс салығының қоршаған ортаға деген антропогендік
міндет салығына өту ... ... ... салу да экология арқылы
орнын басу әлеуметтік және саяси жағынан қабыл алынады».
Бүгінгі қүнде қазақстандықтардың ... ... ... ... үшін ... ... шешу ... қоғамды
консолидациялау және ведомстволар әрекетін біріктіруді бастау мүмкіндіктері
жоғары.
Қазақстан Республикасының қоршаған ... ... және ... Министрлігі тұсындағы экологиялық саясатты жүргізу үшін арнайы
құрылым - Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... тұрақты дамуының экологиялық орталығы
қызмет ... ... ... жатады: проблемаларды талдау,
басымдықтарды көрсету, әлеуметтік маңызды әрі тиімді ... ... және ... ... ... дамуы үшін қоршаған ортаны
қорғау жөніндегі ұлттық ... ... ... ... ... ... да заңдар, Б¥¥-ң қоршаған орта және даму бойынша
қабылданған ... ... (1992 жылы ... ... ... ... ... - 2030»
жолдауы негізінде «Экология және ... ... ... ... мерзімді экологиялық стратегияның негізгі мақсаттары - қоғам
мен қоршаған орта арасындағы өзара қатынасының ... қол ... ... ... ... ортасын қалыптастыру.
Қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін 2030 жылға дейін 4 ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қалыптастыру;
- табиғи ресурстарды ... ... ... мен ... әлемінің түрлілігін сақтау; халыққа
экологиялық білім ... ... ... жағдайын бағалау аса маңызды болып
табылатын проблемаларға көп көңіл ... ... ... қоршаған ортаның жағдайын талдау шешімі
кезек күттірмейтін басымды экологиялық проблемаларды бөліп ... су ... ... ... және тың ... ... ... территориядағы атмосфералық ... ... сулы ... ... ... ортаның ... және ... ... ... ... қорғалатын аймақтардың жетіспеуі.
Осы аталған проблемалар мен ... ... ... шешу ... ... ие себебі тұрақты дамуға өту кезінде ең
алдымен қоршаған ортаны жақсарту, содан кейін туризмде ... ... ... ... және ... ... - 2030 «Ұзақ мерзімді
стратегиясындағы» басымдылықтардың ... ... кіру ... ... Қазақстанның алдыңғы қатарлы облыстарының бірі - ... ... ... ... ... ... мәселелеріне
арналады.
Қазақстан Республикасының 1992 жылы «Туризм ... ... жыл ... ... туризмді дамыту тұжырымдамасының
№839, Қазақстан Республикасы Президентінің Жібек жолы ... ... ... ... ... ... ... мұраларын дамыту және туризм
инфрақұрылымын қалыптастыру ... ... ... ... жарлығына сәйкес «Алматы облысының туризм индустриясын
дамыту» облыстық кешенді бағдарламасының паспорты әзірленді.
Бағдарламаның мақсаты - қазақстандық және ... ... ... қызметтерге деген қажеттіліктерін қамтамасыз ету
мүмкіндіктерімен қамтамасыз ететін, Алматы облысының тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
1 Бәсекені дамыту, туристік кәсіпорындарының жұмысындағы мамандану мен
кооперациялануын теңдету негізінде қазіргі ... ... ... Ішкі және келу туризмін приоритетті дамыту үшін жағдай жасау;
3 Туризм, шағын кәсіпкерлік сферасындағы кәсіпкерліктің дамуын қолдау;
4 Туристік ... ... мен ... құру ... ... ... ... тарту жолымен туризмнің материалдық базасын дамытуды
ынталанлыру;
5 ... ... ... қайта жаңарту мен дамыту, табиғи және
тарихи – мәдени потенциялы ... жаңа ... ... ... ... жасау;
6 Әлемдік туристік нарық жүйесіне бірігу және ... ... ... дамыту;
7 Отандық туристік нарыққа туристік қызмет көрсету технологиясын
енгізу;
.
8 Туризм салаларындағы ... ... ... ... ... ... сферасында зерттеулер кешенін жүзеге асыратын
салалық туристік ғылымды ... ... ... ... ... жоғарылату, қайта дайындау,
дайындаудың қазіргі жүйесін жетілдіру;
11 Туризм үшін қолайлы ... ... ... ... ... бағытталған белсенді жарнамалық қызметті жүргізу[7].
Тұрақты дамуға көшу кезіндегі ... ... ... ... ... - ... проблемалармен түсіндіріледі. Әлеуметтік
жоспарда дамыту экотуризм әлеуметтік қатынастарды кеңейтіп, халықаралық
ынтымақтастықтың дамуына ... ... ... даму өз ... қосады, ең
бастысы халықтың экологиялық сауатын жоғарылатады.
Экономикалық көзқарас тұрғысынан, экологиялық туризм экологиялық
маршруттарға ... ... ... инфрақұрылымының дамуына
себепші болады. Сонымен қатар, тұрғылықты жерлер туристер немесе туристер
тобын қауіпсіздікпен, ... ... және азық - ... ... ете отырып, өз үйлерін туристерге жалға бере отырып экотуризмнен
елеулі табыс табады. Экологиялық ... ... ... бір ... ... себебі ол шетеддік туристердің елге белгілі бір көлемде
шетелдік ... ... ... мемлекетке үлкен табыс әкеледі [9].
Нәтижесінде, экологиялық туризм қоршаған ортаның табиғи күйінде
сақталуын қамтамасыз ету ... ... ... мен ... ... табиғатты аялауға тәрбиелейді. Дегенмен, экотуризм табиғи
ортаның ... ... ... ... ... ... мен жетекшілер
экологиялық туризмнің объектісі ретінде территорияның табиғи ресурстарын
эксплутациялаудан ... ... ... ... сақтаумен
байланыстыру керек. Бұл табыс ... ... ... ... ... ... ... Егер табыс дұрыс бөлінбесе, бұл
қорғалатын жердің ресурын рационалды пайдалануды ... үшін ... ... ... ... және ... байланысты қызмет табиғи
ортаның жағдайыны тікелей тәуелді болады[8].
Бүгінгі күнде Алматы ... ... ... ... даму және ... ... міндеттерінен ғана емес, сонымен
қатар физикалық және ... қүш - ... ... түсіндіріледі.
Техникалық прогресс пен урбанизация бір ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі текті дағдарыстар мен
стрестер күшейіп, қоғамның жүйке - психологиялық жүктелімі ... ... ... ... ... ... ... сайын, олардың экологиялық таза жерлерге деген қажеттілігі тура
пропорционалды түрде өсе ... ... ... ... бос ... пайдалану,
салауатты өмір салтын бірге енгізу үшін жағдай жасау және, насихаттау
проблемаларына ... ... ... ... ... Бұл ... ... стратегиялық бағыттарына толығымен сәйкес келеді..
Қазіргі қоғамның тенденциялары болашақтағы экологиялық туризмнің
дамуына әсер етеді.
Біріншіден, ... ... ... да дами ... бұл ... ... ... - психологиялық ауыртпалықтарды тудырады.
Екіншіден, табиғи ресурстарды өндіріске тарту табиғи ортаның одан
әрі деградациялануына әкеледі. Бұл ... ... ... ... ... ... алу ... ретінде экологиялық туризмнің
маңызын арттыра түседі.
Үшіншіден, ... ... ... ... - ... ... Сол ... өмір салтын қарапайымдап
(жеңілдетіп), қоғамдық құндылықтарды өзгерту керек.
Бұл үрдіс қандай да бір деңгейде ... ... ... ... олардың Алматы облысындағы экологиялық туризміне деген әсерін
азайту үшін, мемлекет пен ... ... ... қызметті
жетілдіруге бағытталған шаралар қатарын қабылдау керек.
Ең алдымен:
- турист саласына ... жаңа ... ... туризмнің жаңа экологиялық
қауіпсіз түрлерін енгізу, ... ... ... ... даму ... ... ... ұйымдардың персоналының жұмысын жетілдіру, экологиялық
туризмге бағыттала отырып, олар ... ... ... ... ... көрсету үшін экологиялық хауатты кадрларды дайындау,
шетелдік туристер үшін ... ... ... ... тартымдылығын
арттыру мақсатында байланыс, компьютерлік ... ... ... салаларындағы мамандарды дайындау.
Алматы облысы аймақтық әлеуметтік - ... ... ... ғана тән ерекшеліктерімен сипатталады. Осыдан
экотуризмнің тиімділік ... ... ... мен ... ... ... объектілер орналасқан аймақта экологиялық зиянды өндіріс
орналасса, онда оларды біртіндеп қарастырудың перспективті жоспарын әзірлеу
керек. Яғни ... ... ... ... ... назар қоршаған
ортаны қорғау мен тұрақты экологиялық жағдайды қалыптастыруға бөліну керек.
Алматы облысының ... ... өту ... ... ... ... және экологиялық пайда алу үшін табиғи шаруашылық
қызметтің басымдықтарын ... ... ... ... ... [9].
2.2 Жергілікті қоғамдастықтарға негізделген экотуризмді ұйымдастыру
Қазақстанда жергілікті қоғамдастықтарға ... ... ... ... үкіметтік емес ұйымдарымен (ҮЕҰ)
серіктестікте іске асырылған халықаралық ... ... ... 2000-шы жылдарынан басталады. 2003 жылдың наурызында Еуразия –
Орталық Азия Қоры (ЕОАҚ), Қазақстандағы VSO ... ... ... ... ... ... ЕҚЫҰ Орталығы,
Қазақстандағы Shell компанияларының тобы жəне ... ... ... ... ... ... ... Оның мақсаты
экотуризмді «қашық жерде жатқан ауылдық қоғамдастықтарда табу ... ... ... мен ... ... ... қолдау көрсету жолы»
ретінде дамыту ... Бұл ... ... ... ... табыс табу мүмкіндіктерін ескеретін болды. 2003 жылдан
бері ЕОАҚ, ... ... ... ... гранттар бағдарламасы
(ҒЭҚШГБ), Алматы қаласындағы ЕҚЫҰ Орталығы ... ... ... ЕҚЫҰ ... ... атын өзгертті), Қазақстандағы Shell
компанияларының тобы, Қазақстандағы VSO, Exxon Mobil, ABN AMRO ... ... ... RBS ... ... атын ... USAID жəне
Еуропа Одағы экотуризмді дамыту бойынша ... ... ... ... ... ұйымдастыру, кедейлік мəселелерін шешу жəне ... ... ... ... үшін ... ... ... уақытта Қазақстанда Ақмола, Алматы, Шығыс Қазақстан,
Жамбыл, Солтүстік Қазақстан жəне ... ... ... ... ... ... етеді. «Экосайт» дегеніміз - жергілікті
қоғамдастықтарға негізделген экотуризм дамып, жобалар іске ... ... ЕОАҚ ... термин. Бұндай экосайттердің көпшілігі ЕҚТА жəне
оларға жақын жатқан аймақтарда ... ЕҚТА ... ... ... Ақсу-Жабағлы МТҚ, Алматы МТҚ, Қорғалжын МТҚ, Батыс
Алтай МТҚ, «Көлсай көлдері» МҰТП, Қатон Қарағай ... ... ... Сайрам-
Угам МҰТП жəне т.б
2 сурет. Экосайттaрді орналасу орындарының ситуациялы схемасы [36]
Жоғарыда атап көрсетілгендей, ... ... ... ... түрлі донорлардың бағдарламалық бастамалары аясында жүзеге асырылған
жобалар пилоттық болып табылды. Бұл орайда іске ... ... ... ... 2-3 жыл), ... ... мен ... туралы
айтуға болады, тіпті болашаққа ... ... да ... 2007 ... ... ... 1500 туристердің назарын аударды, бұл алдыңғы
қорытындылардан едəуір артық. Жобалар 30000 АҚШ ... ... ... ... 80-85 % жергілікті экотуристік қызмет көрсетуді ұсынушылар
тапты. 2009 жылы тек «Саты» экосайтында жергілікті тұрғындар 1000-нан астам
экотуристерді ... жəне 30000 АҚШ ... ... ... 2004 ... ... ... ақпараттық-ресурстік орталығы ашылды ... ... ... ... етеді (ЭАРО, ЕОАҚ қолдаған Қазақстандық
туристік ұйымның жобасы). Ол экосайттарда қонақ ... ... ... Бұл ... ... ... ішкі көрінсті жəне санитарлық-
техникалық жағдайды жақсартуға гранттар жəне т.б. түрінде жəрдем алды. ... ... ... ... ұғымына жақындатылған
бағдарламаны ұсына
алады. ЭАРО/ҚТҰ қонақ үйлерге ... ... ... ... ... мен ... асыруға қатыстыруды қамтамасыз ету
тəсілдері. Қазіргі уақытта жергілікті ... ... ... ... мен
кез келген жағдайларға, кез келген жер мен елге ... ... ... ... ... ... қандай да бір тəсілін ... ... ... ... ... ... ... жəне жоспарланатын нақты жағдайларға
қатысты анықталуы керек. Сонда да ... ҚНЭТ ... үшін ... ... ... ... ... Зерттеу, бағалау жəне қадағалау кезеңі
Қазіргі уақытта туристік іс-əрекетті ... ... ... ... ... ... əдістер мен құралдар бойынша едəуір көп
басылымдар жарияланған. Берілген бөлімшеде жұмыс жүргізуге қажетті бірнеше
негізгі ... ... жəне ... ... ... ... ... Аймақтың тартымдылығын бағалау
Экотуризм бойынша жобаны іске асыруға кіріспес бұрын, қарастырылған
аймақ үшін экотуризм дамуының болашақта ... оның ... қоры ... бар ме ... анықтап алу керек. Бұл үщін аймақтың тартымдылығын
бағалауды өткізу ... ... бірі ... ... ... мүмкін, оны толтыру қажет.
6. кесте
Табиғи аймақтардың туристік əлеуеті мен тартымдылығын бағалау*
|Бастапқы ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... əр алуандылығы, əсемдігі |
| ... су ... |
| ... жəне т.б.) |
| ... қызықты жануарлар түрлерінің бар |
| ... (ең ... |
| ... |
| | |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... бар болуы |
| ... ... |
| ... ... ... температура, ауаның ылғалдығы, |
| ... ... ... |
| ... аз ... ... бар ... ... ... |Археологиялық қазба орындары |
| ...... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... өнер ... |
|Екінші ұсыныс ... ... ... | ... ... ... мен ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... мен ыңғайлығы |
| ... ... ... |
| ... болу ... ... мен ... жəне ... ... |
|таматандыру ... ... |
| ... ... жағдайларды жасау |
| ... жəне ... |
| ... ... ... дəмді тағамның |
| |бар ... ... ... жеке қауіпсіздігі |
| ... ... ... ... |
| ... бар болуы ... ... ... |Жету орнына дейінгі жолда немесе |
| ... ... ... |
| ... ... бар болуы |
*Дерек көзі: Қазақстанда экологиялық ... ... ... ... ... жоба ... ... барлық жұмыстың алдында
өткізіліп, ... ... ... ... ... Жергілікті тұрғындар арасында мүдделі жақтарды анықтау
Берілген зерттеу аясында жергілікті ... ... ... түрлерін ұсынатынын жəне олардың арасында қызығушылық ... ... жөн. ... ... алу ... ... қоғамдастықтардың
əлеуметтік жəне экономикалық жағдайларын алдын ала оқып білу керек ... ... ... ... ... ... ... мүмкін:
социологиялық сауалнама жəне жекелеген ... əрі ... ... ... жəне ... ... Жергілікті тұрғындарды сауалнамаға қатыстырар
алдында, экотуризм негіздері бойынша кіріспе семинар өткізіп, ... бар ... мен ... ... мүмкіндіктерімен таныстырып өту
керек. Семинарға мүмкіндігінше көбірек қатысушыларды тартқан жөн. Бұл үшін
жергілікті əкімшілік пен ... ҮЕҰ ... ... ... ... жергілікті тұрғындар қатыса алатын турөнімдердің
жалпы түрлері келесі тізіммен белгіленуі ... ... ... үшін ... ... ... мен ... базасын пайдалануға беру;
- туристердің орналасқан жерінде тамақтану мен ... ... ... қызмет көрсету;
- кəдесыйларды, халықтың қолөнер бұйымдарын жəне тағы да басқа тауарларды
сату;
- экскурсия жетекшілері, ... ... мен ... ... ... ... арналған мəдени-сауық қызмет көрсетулерді ұйымдастыру, т.б.
Сонымен қатар экотуризмнің тұжырымдамасы жергілікті ... ... ... ... келуінен табыс табуы əлде жаңа ... ие ... ғана ... ал оның ... ... ... талаптарына жауап беруі керек, яғни қазіргі ... ... ... ... ... ортаға зиян
келтірмеу. Сонымен, жергілікті тұрғындардың келген туристерді кəдесыйлармен
жəне халық кəсібінің басқа да бұйымдарымен қамтамасыз ету ... ... мен ... ... сирек кездесетін жəне құрып бара жатқан
түрлерін құрту экотуризм үшін ... ... ... ... ... ... жергілікті тұрғындар тарапынан қоршаған ортаға кері əсерді төмендету
қажет, мысалы, отбасыны асыраудың негізгі көзі болып табылатын аң ... ... ... ... кесуден əлде жергілікті тұрғындардың
тіршілік етуге қаржы көзі болатын ... үшін ... ... ... ... бас ... ... табыс табудың жаңа жолдарын іздестіру. Осы зерттеудің қорытындылары
бойынша келесі сұрақтарға жауап беру ... ... ... ... мойнына ала алады/алғысы келеді жəне
қандай міндеттерді?
- кім экотуристік бизнестің түрлі өрісінде жұмыс істей ... жəне ... ... Олар ... ... ... ... асыра алады?
1.3 Қажеттіліктерді бағалау
Жергілікті тұрғындар арасында мүдделілерді анықтағаннан ... ... ... ... ... ... үй ... қызмет көрсету
бойынша ниет білдірушілер тобы ... Əрі ... ... ... атты ... ... ... ақпарат берілгеннен жəне қонақ
үйлердің стандарттарды ... ... ... ... ... ... жоспары жасалынуы керек: бұл үшін үй иесіне не қажет? қонақ үйдің
стандарттарына лайықты болу үшін оның ... қоры бар жəне ... ... ... ... болу үшін ол қандай жұмыс жүргізу керек?
Донорларды ... ... бар ма? ... ... экотуризм бойынша
жобаға қатысуға ... ... ... ... ... болады.
Практика көрсеткендей, жете талқылаудан соң жəне қажеттіліктерді бағалаудан
кейін, тілек білдірушілердің саны едəуір ... ... ... ҚНЭТ ... ажыратылмайтын
бөлігі болып табылады. Оқытудың ұсынылатын тақырыптары:
- экотуризм негіздері;
- кəсіпкерлік негіздері;
- қонақ үйлердің қызмет көрсетуі;
- тамақтандыруды ... ... ... ... жобаларды басқару;
- туризмдегі маркетинг;
- туристік іс-əрекеттің негіздері;
- бірегей туристік өнім;
3. Турөнімдер мен турпакеттерді қалыптастыру кезеңі
Турөнімді жасау кезінде туындайтын басты ... ол ... ... оның ... ... кім. Маркетингтің негізгі ұстанымы
тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру болып табылады. ... ... ... ... туроператордың оның үміттеріне сəйкес
іс-шараларды (əсерді) қамтамасыз ете алмағанына байланысты. Сондықтан уəде
беру жəне оны ... ... ие болу ... ... ... ... болу ... олардың қандай сауалдары бар жəне ... үміт ... ... ... ... ... туристік
өнімі кешендік қызмет көрсету болып
табылады, яғни ... бір ... ... əр түрлі қызмет
көрсетудің стандарты жиынтығы. Турпакет – бұл туроператорлар өндіретін
туристік ... оның ... ... ... бос ... ойын-сауық жəне тұрмыстық қызмет ... жəне ... ... туристік жорықтар жəне т.б. енеді.
Қызмет көрсету пакеті саяхаттың ... жəне ... ... ... демалыстың түріне орай қажеттіліктеріне байланысты қалыптасады.
Сондықтан туроператорлар турпакеттерді қалыптастыру үшін ... ... ... мен ... кешенін ұсыну қажет. Қонақ
үйлерді, киіз ... ... жəне ... ... ... қатар экотуристік бағдарлар да белгілі стандарттарға сəйкес
жайғасуы қажет. Бірегей экотурөнімді жасау ... ... ... жетілдіру
бойынша əрекет жасау маңызды. Бірегей экотурөнімді жасау мен жетілдіру ... ... ... жерді жобалау аталады.
Бұл үрдіс бір-бірімен тығыз байланысты үш компонентпен жұмыс ... ... жəне онда ... ... ... ерекшеліктерін
көрсету;
- инфрақұрылымды жақсарту;
- табиғи жəне мəдени-тарихи көрнекті жерлерге баруға мүмкіндіктер жасау.
Турөнімді ... ... ... ... өкілдері
жүзеге асырса, ол аса тиімді болады. ... олар бұл ... ... ... өндірушілері ғана емес, оның бір бөлігі болып табылады.
Сонымен қатар жергілікті ... ... ... ... ... мол. Бұған қол жеткізу үшін бірегей турөнімдер бойынша тренингтік
бағдарламаны əзірлеп, жүзеге асыру қажет. Оның тақырыптары төмендегідей:
- экотурөнімнің сапа стандарттары;
- ... ... ... ... ... ... жұмыс;
- оны тұрақты қаржыландыру мүмкіндіктері жəне т.б. (бұл тізімді ... ... ... ... ... нарықта ұсыну кезеңі
Сіз тіпті ең жоғары стандарттарға ... ... ... өнімді
əзірлесеңіз де, өніміңіз туралы əлеуетті тұтынушылар білмесе, экотуризмнің
дамуы сəтті болмайды. Дүние жүзінің ... ... ... кедергі болатын негізгі себепкер шарттар – бұл имидж ... ... ... төмен деңгейі екенін атап өткен жөн. Сондықтан нарықта
турөнімді ұсынудың əдіс-тəсілдерін дұрыс таңдау ... ... ... Бұл ... ... ... ... бағытталуы қажет.
Көпшілік аймақтарда экотуризмді дамытуда келесі екі стратегияны ... 1) ... ... мақсатты қатыстыру; 2) отандық туристер
мен іскер адамдардың бар ... ... ... ... ... ... саяхаттар ұсыну, мысалы, демалыс күн турлары. ... ... ... бірі – бұл ... бастапқыдан тек шетелдік
туристерге бағытталуы, ішкі ... ... ... Ең ... ... ... ... алдында жасағыңыз келетін имиджіңізді
мұқият ойластыру қажет жəне басты өтінішіңізді (message) тұжырымдау керек.
Бұл сіздің іс- ... ... ... ... ... едəуір
барабар түрін таңдауға, мəтіндерді дұрыс жазуға жəне басылымдық ... ... ... ... əрі ... ... өніміңіз
туралы нақты түсінігін қалыптастырып, соңында оны ... ... ... ... жəне экологиялық жобалардың жүзеге асыру кезеңі
Жоғарыда атап көрсетілгендей, ҚНЭТ ... ... ... ... ... ... экотуристік іс-əрекетті бірлесіп
жүзеге асыру арқылы шешу ... ... ... даму ... жинақталған –
ҚНЭТ қатысушыларының аудармаларын қолдану арқылы ҚНЭТ жыл ... ... ... ... қол ... ... «Саты» экосайтында əр қонақ
үй табысының 10 % даму қорына аударады). Бір жағынан, ... ... ... ... ... да бір ... мəселені шешу үшін
тым аз болып көрінуі мүмкін. ... да ... ... ... ... ... мысалы, жұмыс күші ретіндегі үлесі
қордың жинақталған бюджетінен айтарлықтай ... жəне ... ... ... едəуір қолдау көрсетеді. Мысалы, ... ... ... ... ... ... үш күрке, үш ... ... ... БАҚ-да ЕҚТА туралы мақалалар жарияланды,
Парктер шеруіне қатысушыларға жүлделер жəне Жеңіс күніне арнап ардагерлерге
сыйлықтар алынды. Нəтижесінде ... ... ... іске ... ... экотуристер келген аймақтардың əлеуметтік,
экологиялық, мəдени жəне экономикалық дамуына
үлесін қосады. Экотуризмдегі мүдделі ... ... ... ... ... ... ЕҚТА-дың қызметшілері жергілікті тұрғындар мен
қоғамдастықтардың жетекшілерімен, сондай-ақ туристік индустрияның түрлі
өкілдерімен, оның ... ... əрі ... жəне ... жəне ... байланыста жұмыс істеуге қабілетті болуы ... ... ... дау-жанжалды жағдайларды да басқара
алуы керек. Кейбір жағдайларда ҮЕҰ-ды да қатыстырған пайдалы. ... ... үшін ... ... туроператорлар,
мемлекеттік органдар, үкіметтік емес ұйымдар, ЕҚТА-дың қызметкерлері мен
туристердің тиімді өзара ... ... ... ... көзі ... қорғау бойынша түрлі мақсаттар мен əділ даму үйлесе алатындай,
мықты ынтымақтастықты дамыту. Серіктестіктер қатысатын ... ... ... мұқтаждықтарына байланысты күрделі болуы мүмкін, бірақ мұндай
қатынастарды ... ... ... ... емес ... ҮЕҰ экотурлардың қалыптасуы үшін қорлардың
жеткізушісі бола отырып, жергілікті тұрғындар, туроператорлар, донорлар ... ... ... топ болады. ҮЕҰ өзге табыс көздерінен қаржы
пайдаланып, жергілікті тұрғындарға ... ... ... ... арналған қорлар жергілікті тұрғындармен қызмет
көрсету туралы келісімдер ... ... ... ... ҮЕҰ ҚНЭТ-топтардың мүшесі бола алады əрі ... да ... ... ... тікелей ат салыса алады (бағдарлама
менеджерлері ... ... ... ретінде, ерекше жағдайларда ... ... ... ... ... ... жəне жанама түрде
(бапкер, кеңесші, экотуристік ... жəне ... ... ... ... ... қоғамдастықтар. Жергілікті тұрғындар ҮЕҰ-дың көмегімен
экотурларды өткізу үшін ... база ... ... рекреация) жəне бағдарларда қызмет көрсетуді (жетекші
жолсерік, экскурсия жетекшісі, нұсқаушылардың жəне т.б.қызметі) ұсынады.
Олар туристердің экологиялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты қызығушылықтары мен алаңдаушылығы
ерекше назар аударуды талап етеді. ... ... ... ... ... ... мағынада қозғайды. Ол қоғамдастықтар
мүшелерінің жеке өмірлеріне, тұрмысына, дəстүрлері мен мəдениетіне де ... ... ... ойыншылардың басым көпшілігі туризм қатарына өз
еріктерімен кіреді, ал ... өз ... ... ... ... ... ... тұрғындар экотуризмде басты екі себебінен
маңызды рөл атқарады. Біріншіден, олардың жер көлемі жəне ... ... ... ... ... жəне қолайлық олардың
экотуризмді ... мен ... ... ... қабылдауда белсенді
болуларын талап етеді. Екіншіден, жергілікті тұрғындар – қорғалатын
аймақтарда жəне одан тыс ... ... ... сақтау үрдісінде басты
ойыншылар. Олардың табиғи қорларды қолдануға қатынасы қорғалатын аймақтарды
сақтау бойынша стратегияның сəттілігін анықтайды.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... беру бағдарламасының маңызды компоненті болып табылады.
Жетекшілері атап ... ... ... ... ... ... алу экотуристік іс-əрекеттің пайдасын дұрыс бөлуді
қамтамасыз ету керек. Жергілікті қоғамдастықтардың өз тұру ... ... ... ... экономикалық дамудың қоршаған ортаның
жағдайы мен ... ... ... ... ... керек. Сонымен қатар экотуристік қызмет ... ... ... ... тұратын аймақтың экологиялық жағдайын сақтауға қызығушылық
танытады.
Экотуристер. Экотуризмде экотуристер ерекше орын ... ... аса ... ... ... ... алайда олардың
кейбіреулері ғана экотуризм бойынша шартты кездесулерге қатысады. Сонда да
олардың бару орнын анықтау, ... мен ... ... ... жасалған талғамы экотуристік жобалардың сəттілігі мен
сəтсіздігіне едəуір ... ... ... мақсаты мен сипатына қарай
экотуристердің төрт негізгі түрін анықтайды:
- мамандар ғалымдар немесе мамандандырылған ... ... ...... пен ... мақсатты түрде танушылар;
- көпшілік – мақсаттары «ғажайып ... ... ... кездейсоқ – жеке экологиялық бағдарламалар мен экскурсияларды қамтитын
қарапайым турдың ақысын төлеген туристер. Олар экотуристік өнімнің ... ... ... ... үлес ... ... ... енгізу бойынша іс-əрекетті жүзеге асыруға жұмсалады.
Экотуризмнің тұрақты ... ... ... ... ... ... ... көрсету сапасының жақсарту жолдарын
қарастырып, туристердің пікіріне құлақ салу ... ... ... туристерге қоршаған ортаға олардың кері ... ... жəне ... ... қоғамдастықтардың əл-ауқаты ... ... ... өту ... ... да ... ... турлардың бағдарламаларын əзірлейді,
нарықтың сегментациялауын жасайды, сала ішінде басқа турагенттермен ... ... ... ... ... ... ... əрекеттестікте экотуристік өнімді ұсынады, туристер тобын жинақтайды
жəне т.б. Туристік ... ... ... үшін ... ... ... ... олар саяхаттардың беталысын түсінеді, олар
тұтынушылардың ... ... ... не ... біледі. Екіншіден, туристік индустрия жақсы тəртіпті қолдай
отырып жəне қорғалатын аймақтарда кері ... ... ... ... ете ... Үшіншіден, туристік индустрия экотуристік бару орындары мен
саяхатшылардың арасында байланысты қамтамасыз ете ... ... ... рөл ... ... делдалдарды (турагенттерді)
қолдануы клиенттерді барынша қызықтырудың
ең кең ... жəне ... ... ... табылады. Туроператор мен
турагенттің өзара ынтымақтастығы екі жаққа да ... ... ... ... ... болуы оған турлардың сатылуын ұлғайтуды,
жаңа нарыққа шығуды, орынды жалға ... оны ... ... жəне т.б. ... ... азайтуды қамтамасыз етеді.
Жемісті қызметтестік үшін ЕҚТА мен оның ... ... ... жəне ... ... ... жəне барлық құқықтық ережелер туралы
ресми расталған құжаттар ... ... ... турды «ара қашықтықта»
дайындап, оның бағасын белгілеп жəне ... ... ... де, ... ... ... ... алғашқы туристер белгіленген жерге келіп
қойғанда, ол ... ... ... ... де ... жайттары да орын
алады. Мұндай «сыйлардың» жиі кездесетін себептері: ... ... ал ... кездерде озбырлығы да немесе турды өткізу туралы
ақпаратты əзірлеген парк ... ... Бұл ... ... егер ол ... туроператор болса, мұндай паркпен
қызметтестіктен ұзақ уақытқа дейін бас тартқызады. Экотурлар маркетингісі
айтарлықтай ұзақ ... ... ... ... ... жөн. Беделді
еуропалық жəне американдық турагенттіктердің ... ... 2-3 жыл ... ... ... маусым бойынша
бағдарлама тізбелері басталуына орташа есеппен бір жыл ... ... ... ... басталған жылы клиенттердің
айтарлықтай ағымына үміт артпау керек. ... де осы жылы ... ... ... ... тест-тур (танысу туры) ұйымдастыруға
болады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар. ЕҚТА ... ... ... бар ... ... Өз аймағында туристік іс - əрекеттің регламентін
белгілейді. Туристердің экологиялық таным деңгейін арттыруға ат ... ... ... ... мен ... ... өз ... болғаны
үшін жəне ҚНЭТ қатысушыларының аудармалары есебінен қалыптаса алатын ... ... ... есебінен табыс табады. Ұлттық қорықтар мен парктер
қызметкерлері табиғат жəне оны ... ... ... ... ... ... жайында сапалы ақпарат ... Олар ... ... ... негізі болып табылады. Аң аулаудың барлық түрі
экотуризм түрі ... ЕҚТА ... ... ... ... Дəл ... ... аймақтарға барудың, сонымен қатар концессия үшін ... ... - өте ... ... Қорғалатын аймақтарда
туроперторлардың қандай түрлеріне жұмыс істеуге ... ... ... ... ... көрсетуге рұқсат етілетінін анық біліп алған жөн.
Донорлар, инвесторлар, ... ... ... дамуын
қаржыландыратын топтар болып табылады: инвестициялық ... жəне ... ... ... жеке инвесторлар; ҮЕҰ
жəнеменшік ... ... ... ... Бұл ... ... ... қорғалатын аймақтар үшін қажет. ЕҚТА –дың шектеулі
бюджетін есептегенде ... ... ... ... ... ... ... Экотуристік бизнесті ұйымдастырудың Қазақстандық тәжірибесі
«Kompas» ЖШС-ның жалпы сипаттамасы. ... ... ... ... ... ... ... яғни турларды жинақтайды,
отандық және шетелдік контрактермен шарттар жасасады, турдың ... ... ... ... ... ... өткізеді.
Туркомпанияның негізгі ... ...... ... ... және ... ... шетелде
демалуына жағдай жасау болып табылады.
«Kompas» ЖШС - құрылымдық формасы ... ... ... табылады және Қазақстан Республикасының ... мен 1995 ... 2 ... ... ... күші ... ... туралы» ҚР. Президентінің жарлығына, 28
сәуірде жарық көрген Қ.Р ... ... және ... бар ... ... ... ... 2005 жылдың 25
қаңтарында құрылған. «Kompas» ЖШС-ның құрылымында алты бөлімше ... ... ... ... ... және ... ақпараттың алмасуына мүмкіндік тудырады.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... «Көлсай көлдері» мемлекеттік
ұлттық табиғи ... ... ... ... Республикасы
Үкіметінің 2007 жылғы 7 ... №88 ... ... ... ... негізгі мақсатына тоқталар ... ... ... ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық ... ... ... ... бар ... мемлекеттік табиғи-қорық
қорының бірегей ... ... ... ... ... ... және ... мақсаттарды пайдалануға арналған
ерекше ... бар ... ... қорғауға «Көлсай көлдері»,
Қазақстан ... ... ... «Баянауыл», «Қарқаралы»,
«Қотанқарағай», «Іле Алатауы», «Сайрамнан» кейінгі оныншы, ал ... ... ... ... ... ... мәртебесі бар
табиғи аймаққа жатады.
Сонымен қатар облыстың қай бұрышына барсақта ... ... жері ... орман-тоғай, суға бай жерлері көптеп ... ... ... ... ... ... – гигиеналық және
эстетикалық мәні бар. Бірақ, «Көлсай көлдері» МҰТП ММ ... ... 60 ... ... ... ... ... ықпалға ұшыраған. Кесу,
өрт, мал жаю және басқалары сияқты антропогендік ... ... ... ... қысқартып жіберді, шалғай, бос жерлер көбейіп кетті. ... ...... ... ... дестабилизацияға әкеліп
соқтырды.
7. кесте
Қысқаша құрылу тарихы және «Көлсай көлдері» МҰТП ... ... |
|1 |2 ... ... қорына бірінші есеп жүргізілді және қазіргі «Көлсай |
| ... МҰТП ММ ... ... ... енгізілді. |
|1929ж |Орман орналастыру партиясы ... ... жер ... |бұл ... ... рет IV ... ... орналастыру |
| ... ... ... ... ... ...... экспедициясы арқылы |
| ... 42,7 ... ... ... ... |
| |зерттеу және ... ... ... орман |
| ... ... ... ... ... жылдары түгелдей дерлік орманды кесу жүзеге асырылды. |
| ... ... ... ... және ... өзендері арқылы |
| ... ... ... орман шаруашылығы құрылды және оның аумағында |
| ... ... ... ... ... ... ... орман өндірістік шаруашылығымен түгелдей орманды |
| ... іске ... ... ... жыл ... ... ағаш |
| ... -45,0 мың. М3 құрады. ... ... ... ... бірінші рет |
| ... ... ... орналастыру жүргізілді. ... ... ... ... төрт орманшылық |
| ... ... ... және ... ... ... ... бар болған Кеген орман шаруашылығы құрылды.|
|1964ж ... ... ... ... ... ... |
|1968ж |Көлсай көлдерінде форель өндіріле бастады ... ... ауа – ... ... ойдағыдай көбейіп жатыр деп|
| ... ... ... 12 кг ... барды. Сонысымен |
| ... ... ... ... «Өлі ... ... |
| ... ... ... ... ... ... кәсіпорыны |
| ... Бұл ... ол 1993 ... ... ... |
| ... ... |Кегендік ӨОШК Кегендік орман аңшылық ... ... |
| |деп ... ... ... 2007 ... дейін Кегендік орман |
| |күзеті және ... ... ... мемлекеттік мекемесі |
| ... ... ... ... ... ... және шыршалар орманы |
| ... ... ... ... |ҚОҚ ... ... ... күзетін ғылыми |
| ... ... ... ... ... алды. |
| ...... жоба ... ... ... |
| |мемлекет қол астына алуы ... ... ... ... ... ... және шыршалы орманды сақтап қалу |
... ...... ... басталды. Орман|
| |және аңшылық шаруашылығы ... ЕҚТА құру ... ... |
| ... ... ... көлдері» МҰТП ММ құру үшін ТЭНжәнеТҒН жете |
| ... ... ... ... тұрақты пайдалану құқығы туралы мемлекеттік акты |
| ... ... ... ... органдары бекіту үшін, күзет аймағын |
| ... ... ... дайындалды. |
* ... ... ... ... ... ... ... тұрған Д.А.
Қонаевтың арқасында өткен ғасырдың 70-ші ... ... ... ... бола ... Ол кісі бір ... бірнеше рет бұл жерлерге келіп, дәл
сол кісі «Көлсай көлдері» ... ... ... ... Көлсай көлдері»
мемлекеттік ұлттық табиғи паркі мемлекеттік ... ... - ... және ... ... жоқ. Бірақ, ТКҚҚК
бөлімінің аңтанушылары парк аумағында 2010 ... ... - ... ... өткізу мақсатында жануарлар дүниесінің объектісінен
қолданысқа алу үшін биологиялық негіздеме дайындалды. ... ... және күз ... ... ... ... жүргізеді.
8. кесте
«Көлсай көлдері» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі мемлекеттік мекемесінің
экологиялық ағарту және туризм бөлімі бойынша қосымша қызмет көрсету
жұмыстары*
|№ ... ... ... ... |Өлшем бірлігі|
| | ... ... | |
| | ... ... | |
|1 ... ... көру |150 |1 адам 1 |
| ... және ... | ... |
| ... ... | | |
|2 ... ұсыну |100 |1 орын 1 |
| | | ... |
|3 ... ... ... ... |500 |1 ... |
|4 ... үйлерді ұсыну/ |1000 |1 орын 1 |
| ... | ... |
|5 ... ... |1000 |1 орын 1 |
| | | ... |
|6 |Су ... ... |250 |1 адам 1 |
| ... | ... |
| | | |1 ... |
| | | ... |
|7 |Қоғамдық тамақтану және сауда |73 |1 шар. м 1 |
| ... ... ... | |күн |
| ... үшін орын ... | | |
|8 ... ... |500 |1 ... 1 |
| | | |күн |
|9 ... ... ... |120 |1 топ 20 ад. |
| | | ... 1 күн ... ... қызметін ұсыну |1000 |1 топ 20 ад. |
| | | ... 1 күн ... ... қону үшін орын ұсыну |15000 |1 орын 1 |
| | | ... ... ... ... ... ... |5000 |1 тәулік |
| ... ... | | |
| ... ... парк | | |
| ... ғылыми іздестіру | | |
| ... ... | | ... |Тірі бұрыштар және табиғат |5000 |1 ... |
| ... ... және | | |
| ... ... табиғи –қорық | | |
| ... ... ... | | |
| ... келу ... кәсіпқой | | |
| ... ... – фото | | |
| ... ... | | ... |Шектеулі шаруашылық, |5000 |1 ... |
| ... және ... | | |
| ... ... және жеке | | |
| ... ... | | |
| ... іс - ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
* ... ... www.nicetravel.kz/kazn/holidays/kolsayskie.ozera
2 сурет. Көлсай көлі
Ұлттық парк аумағындағы табиғи мұралар мен мәдени тарихи ... ... ... ... ... МҰТП ... ... аумағында бүгінгі күні 4
обьекті анықталып отыр. Мекеме бөлімдері бойынша алдағы ... ... ... ... осы салада саябақ аумақтарын зерттеу
жұмыстары жалғастырылады.
- ... тас» ... ... ... 4 ... ... ... - Саты тас жолынан 1 шақырым Қарабұлақ өзенінің
шығысында орналасқан.
-Тасқа салынған көне ... ... ... ... ... ... ... тастар «Шелек» өзенінің солтүстігіне Қайыңды
өзенінің құйған тұсы «Ашылтоғайда» кездеседі.
-Қарасай мен ... ... ... жерлері 500 метр солға
Қарасай өзенінің оң ... 19 ... соңы 20 ғ. ... ... ... ... қиылып салынған үйі сақталған.Әр бөренеде ... ... ... ізі әлі ... ... ... – 90 ... археологиялық қазбалар жүргізген кезінде ... қола ... ... ... ... жазықтар мен таулы
аймақтардан табылған.
Шелек өзенінің аз зерттелген аймақтарынан табылған жаңа ... ... ... отырып өзіне айрықша ықылас аударуды қажет
етеді.
Саты ауылынан 7 ... ... ... ... шектескен тұста Көлсай
-1 обасы табылған (Марьяшев, Горячев 1993 ). ... ... ... өзенінің үстіртінде табылған бұл оба қола дәуір ... ... тән деп ... Осы ... ... ... қаланған 5 қорған
зерттелген. Аумағы 4,5 х 6 – дан 2,2 х 9 м ... ... ... ... ... ... қабырғалары бұрыштарына дөңгелетіп әкелінген
үлкен тастармен қатар қырынан қойылған. 2 -3 ... ... ... ... ... ... ... табанына дейін орташа және майда тастармен
топырақ араластыра ... ... ... ... ... арқылы
жүргізілген. Бейітте үлкендермен қатар жас ... да ... ... ... қазу ... қола ... қола ... қола шашбау, қола әшекейлер,
сопақ пішінді қола бұйым табылған. Бейіттен табылған қыш бұйымдар негізінде
құмыра түрінде кездескен. ... ... ... аузы ... және ... жасалған. Ою - өрнек салынбаған. Жасалуы мен түр – түсі ... ... ... Тамғалы және Ой жайлау ескеркіштеріне
ұқсаған.
Бүгінгі күні ... жүзі ... ... ... табудың басты
көзі туризмді дамыту болып ... Ол үшін ... ең ... ... ... ... ... жан-жақтылы
жағдай туғызу қажет. Осы ... ... ... ... 8-9 ... теңгеге жуық ақша бөлінген. Мысалы, ... ... ... ... бері осы ... ... ... жұмыс істеп келеді. Оның жақсы жағы да, ... ... бұл ... ... ... жүйелі жасалған туризм ... ... ... ... ... ... келеді, олардың
артында небір тазармаған жерлер қалды. ... ... ... ... орман – тоғайлар мен су жидектерін ... ... ... ... ... ... істеу
қағидалары дегеніміз - ... ... ... ... , ... жағдайларда осы жұмыстың клиенттің ... ... және оң ) ... мен салдарлары жеткілікті түсіндірілмейді. Кім
болсада- шағын қонақ үйінің ... гид, ... ... ... ... ... ... өкілдері болып табылады.
Сондықтан да бұл семинардың ...... мен ... ... ... ... ... жақсы қызмет көрсету жөнінде
практикалық ұсыныстар жасау болып табылады.
Ұлттық ... және бір ... ... ... ... тек ... парктің мүдесі үшін емес ... ... ... ... ... ... ... арнайы қаулысы
бойынша ендігі жерде ұлттық ... ... ... 0,2 ... бір айлық есеп көрсеткіші бойынша 218 теңге көлемінде ақы төлеп
кіреді Түскен қаржы салық ... ... ... бюджетке кетеді .
Басқа қызметтер белгілі тариф, калькуляция бойынша іске ... ... ... ... де ... ... ... бара жатқан
жануарлар мен өсімдіктерді қорғау және көбейту, сондай-ақ табиғи ... ... ... ... ... алып ... атқарады. Алайда
қорықтардан айырмашылығы көп жағдайда ... ... ... ... Екінші принцип бойынша айтылатын нәрсе ұлттық
парктер, әсіресе табиғи ... ... ... парктер үлкен аумақтарды
қамтиды. ... ... ... ... да, ... мақсаттар
бойынша да ұлттық парктер әр түрлі табиғи ландшафтарда болғаны ... ... ... ұлттық парктің мысалы, ... Іле ... ... ... ... өйткені бұл жер табиғатын
қорғауды қажет ететін экологиялық дағдарыс алдындағы жер, екіншіден ... ... ... көлдер, шөлейттер кездеседі
Сонымен қатар бұл жерде ұлттық парк құру біріншіден табиғи ортаны
сақтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... тартуды
қамтамасыз етуі тиіс.
Көптеген маршруттар Алматы қаласының асфальт жолдарынан басталады,
сондықтан Чон Кемин ... ... ... ол ... мен ... көл және Іле
Алатауы мен Күнгей Алатау ортасында орналасқан. ... жолы ... Саты ... Ыс тық ... дейінгі маршрут – Көлсай өзені және
Көлсай көлдері арқылы өтеді. Бұл өте ... ... ... ... ... ... ... дейін билет алса болды. Маршрут картасы номерлермен
белгіленген:
1) Маршрут ... ... 1 ... ... жағалауы. Мұнда
турфирмадың үйшіктері орналасқан.
2) Көлсай 1 көлінің оңтүстік ... ... өте ... ... Көлсай 2 көліні солтүстік – шығыс жағалауы лагерь орны.
4) Көлсай 3 ... ... ... бірнеше лагерь орналасқан.
5) Сарыбұлақ асуы 3274 метр теңіз деңгейінен.
6) Жобаланған лагерь орны.
4 сурет. Маршрут схемасы
3 ... ... ... ... ДАМЫТУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Табиғат пен қоршаған ортаны сақтаудағы экологиялық туризмнің
ролі
Туризмді дамыту және табиғи ортаны пайдалану проблемасы ... үшін ... ... ... Бірақ оның өзектілігі XX ғасырдың соңғы
он жылдықта арта ... ... ... ... ... ... ... өскен сайын, оның деградациялану үрдісі күшейе
түседі.
Сондықтан ... ... ... осы территорияларды
туристердің жоюшы әсерінен қорғау мәселесі тұр.
1997 жылы ... ... ... орта ... ... ... ... өтті, оған Еуропа, Америка, Азия,
Африка мемлекеттерінің өкілдері қатысты. ... ... ... және ... ... ... ... саясат әзірленетін
қағидалар қарастырылды. Конференция ... ... ... ... мен ... көңіл бөлетін Декларацияны қабылдаумен аяқталды.
Соңғы уақытта Қазақстан биологиялық және ландшафттық ... ... ... конференцияларды мемлекеттік деңгейде бекітті. Бұл
құжаттардың мәні: адамның ... ... кез ... ... ... ... ... керек. Себебі Жердің биологиялық
ресурстары адамның экономикалық және әлеуметтік дамуы үшін өмірлік маңызды,
биологиялық түрлер қазіргі және ... ... үшін ... ... ... эталонды және қайталанбас учаскілерін, флора мен
фаунаның сирек түрлерін сақтау ... ... ... ... ... ... дамыту жағдайларын қалыптастыру үшін ұйымдар
арнайы жобалар әзірлейді. Осындай жобалардың бірі ... ... ... ... ... ... желілерін дамыту».
Қазақстан Республикасы табиғат ресурстары және қоршаған ортаны
қорғау Министрлігінің жұмыс жоспары «Алтын емел» табиғи паркіндегі ... ... ... ... ... ... ... сапасын жақсарту қарастырылады.
Қазақстн Республикасы биотүрлер туралы конференцияның тарабы
болған соң, 1994 жылдың ... ... ... ... ... ... ... оның компоненттерін тұрақты ... ... жол ... ... (ВОО, Kusler ) ... ... ... ... ... ететін потенциалды құрал деп
есептеуді ұсынады.
Экологиялық туризм табиғатты сақтаудан пайда табудың маңызды
көзі ... ... ... ... үшін төлем, транспортпен тұрған жері үшін, аң
аулау және т.б үшін төлемдер;
- тамақтану, баспана, транспорт, гид ... ... ... ... ... ... ... берілген территорияға келген туристерге өткізілген өнімнен түсетін
пайыз;
- тауарлар мен қызметтерге салық салу.
Шетелдік ... ... ... ... кіру үшін ... ... өте ... яғни парктің есігі адамдардың
барлық категориялары үшін ашық. Мысалы, Галапагосс аралдарының ұлттық
паркі Эквадор азаматтарына қарағанда шетелдік ... ... ... ... жергілікті тұрғындарынан мүлдем алмайды. Біздің елдерде
қаржылық ... ... ... ... ... үшін ... кіру ... енгізу
қарастырылған.
Алматы облысында экологиялық туризмді дамыту үшін рекреациялық ресурстар
көп Әлемде ерекше ... ... ... мен ... туралы:
қорықтар, ұлттық парктер, табиғат ерекшеліктері[10].
Сонымен қатар, Алматы облысында экотуризмді дамыту үшін жарамды
және ... ... - ... ... ... қайталанбас, адам қолы
тимеген шаруашылық қызмет территориялары бар.
Іле Алатау ұлттық саябағы. Қазіргі ұлттық саябақ аумағында туризм
өткен ... 30-шы ... ... ... ... ... үшін ... 40-қа жуық бағыт бар. Аталмыш аумақта ... мен ... 50-ші ... құрыла бастады. Олардың қатарында: «Алмаарасан»,
«Айнабұлақ», ... ... ... үйлері, «Синегорье», «Алатау»,
«ОйЖайлау» балалар туристік базасы, сонымен қатар 20-дан астам ... ... ... ... тау ... үйлері мен базалары
жатады. 80-ші жылдардың аяғында мұнда 114 демалыс нысандары ... ... құру ... ... пен туризмнің кейбір ... ... ... ... ... мүлдем жабылып қалды. Ал бір бөлігі ... ... ... ... парк ... 22 ... бағыт, 208 уақытша
демалыс орны, 15 қазақ үй палаталы кемпингтер, 2 ... ... 16 ... ... 18 автотұрақ, 1 «Киелі бұлақ», (бұл ... ... ... мұражай), 14 қысқы демалу алаңдары жұмыс
істеп тұр. Паркте 1997-2005 жылдар аралығында қабылданған туристер саны ... ... ... топ - 83 мың ... ... Ұлттық парк
аумағында жыл сайын 20-ға жуық тамақтану орындары жұмыс істейді, ... ... ... ... ... ... «Алматау», «Альпийская
роза», «Құмбел», «Халам», «Старая мельница» дәмханалар мен мейрамханалары
жұмыс істейді. Туристік ... ... Іле ... ... 13 экологиялық соқпақ, 22 туристік аттылы, жаяулы, автокөлікті
саяхаттық бағыттар бар және тікұшақ, альпинизм турлары ... ... ... ... ... ағыны негізінен парктің Түрген
филиалына ондағы Есік көлі мен сарқырамаларына жіберіледі. Саяхатты ұлттық
паркте Алматы ... ... ... да жүргізеді. Ал қыс мезгілінде
демалудың шанамен және балонды шаналардың атқа жегілген түрлерімен сырғанау
жақсы жолға қойылған. ... ... ... ... ... ... парк ... жол нұсқаушы алып жүреді. Саябақ қызметкерлері
оқыту курстарынан өтіп, соған сәйкес ... ... ... ... парктің жануарлар дүниесі өте бай және ... ... ... мен ... ... ... түрі ... Олардың
омыртқалы жануар фаунасына жататыны - 190. ... ... 8 ... 2 ... ... жорғалаушылардың 8 түрі, құстардың - 138
түрі және сүтқоректілердің 42 түрі мекендейді.
Балықтар. ... ... ... ... ... ... ... Алматы, Кіші
Алматы өзендерінде жалаңаш штрауха, ... ... бар. ... ... айтылып кеткен балықтармен қоса ... ... ... атпен әйгілі форель мекендейді. Бұл салмағы 3 келіге дейін
тартатын ірі балық. Ол туристердің ... ... ... әрі ... ... ... ... айналысатын мекемелер экологиялық
маршруттарды құру ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мүккіндіктеріне қатысты ... ... ... ... ... ... туризмді
дамытуды ақпаратпен қамтамасыз ету», ... ... ... қайталанбас
табиғи объектілерін әлемдік мәдени және табиғи мұралар тізіміне енгізу үшін
ұлттық кадастрды құру»; Ғаламдық ... қор ... ... ... ... жобасының дайындық фазасын жүзеге асырада;
«Экопроект» ЖШС «Жетісудің туристік рекреациялық ресурстарыньщ картасын»
әзірледі. Осы ... ... ... ... ... ... дамытуды көздейді. Бірақ Қазақстандағы экологиялық
туризмнің дамуы әлі ... ... оның ... ... ... ... ... техникалық құралдарының жетіспеуімен,
ЕҚТТ жүйеміздің ерекшелігімен түсіндіріледі.
Экотуризмнің басты ... ... ... ... табиғатпен қатынас мәдениетін көтеру, табиғи
ортадағы экологиялық мінез - ... ... ... әрбір адамды
табиғаттың тағдырына деген жеке жауапкершілік сезіміне тәрбиелеу;
- адамның рухани және физикалық күшін қалпына ... ... ... ... ... ... зиянды азайту;
- мемлекет пен жеке аймақтардың әлеуметтік - экономикалық ... ... шет ... ... туризмді дамытуда
тәжірибесі мол болуына қарамастан ... ... ... ... дейін
экотуризмді дамытудың халықаралық тәжірибесі жоқ. Менің ойымша, егер Алматы
облысындағы, сондай-ақ ... ... ... туризмді дамытуға
халықаралық ұйымдар ... ... онда бұл ... ... болады.
Ұлттық парк территориясында ... ... ... ... мен ... ... беру ... маңызға ие.
Ұлттық паркке келген туристерді парктің функцияларымен, ол нені қорғайды,
не үшін ... ... ... ... сонымен қатар парк территориясындағы
тәртіп ережелерімен таныстыру ... ... ... тәртіп ережелерін
қамтитын нақты әзірленген ақпараттық бағдарлама парк ... ... ... ... ... ... ... табылады. Әдетте
туризмнің кез келген түрі қоршаған табиғи ортаға теріс әсер ... ... ... бұл ... табиғи парк территориясындағы
жабдықталған маршруттардың болу есебінен минимумға түсіріледі. Келушілердің
мүдделеріне ... ... ... ұзақтығы мен мақсаттары әртүрлі
болуы мүмкін[11].
Экотуризм объектісі ... ... ... ... ... ... ... жартысы келесі аталғандарға
міндетті түрде, бөлінуі керек:
- ЕҚТА территориясын күтіп ұстауға;
- экотуризм инфрақүрылымын, ... ... ... ... ... ... ... мен табиғи ортаны қалпына келтіруге;
- білім беру қызметіне гидтарды дайындауға.
Биологиялық түрді сақтаудағы экологиялық туризмнің ролі ... ... ... жердің қорғаушысы болып өздері ... ... ... ... ... өздері барған
жердің табиғатын қорғау үшін ... күш - ... мен ... ... ... ... туристік ұйымдар баспа, радио, теледидар, ғылымдар
мен экологтарды ... ... ... ... ... ... ... жерлердің экологиялық теңдік жағдайын ... ... ... осындай туристік сапарлар кезінде өз достарын,
жанұя мүшелерін көндіре отырып, ... ... ... ... ... ... отандық туристер тарапынан шыққанда, онда мұндай қолдаудың
біздің ел үшін маңызы зор ... ... ... ... ... адамдар) қорық жерлерін аралағаннан
кейін, белгілі бір ... ... бөле ... ... ... көптеген елдерінде, сонымен қатар Африканың кейбір елдерінде
табағатты қорғаудың меншіктік қызметі сынақтан өтуде.
Экология мен ... ... ... ... ... туризмнің дамуы туралы сұрақ туындауы мүмкін. Қорғалатын ... ...... ... ... ал туризмнің кез келген
түрінің дамуы ... ... ... келуі мүмкін. Сондықтан ЕҚТТ
жеріндегі туризмге рұқсат беру туралы ... ... ... ... ... жағдайда ЕҚТТ-ң біреуінде табиғатты қорғау сипатталады, яғни
экотуризмді ұйымдастыруға болады, сәйкесінше ... үшін ... ... туристердің осы қорықтар мен табиғат ескерткіштеріне бару ниетіне
белсенді қолдау көрсетілуі ... ... ЕҚТТ ... үшін ... жабық
болуы мүмкін [29].
Қорғалатын табиғи территорияларды басқарудың ... ... ... - ... ... ... үрдісі ЕҚТТ-ң қызмет ету жобасына
енгізіледі, қорықтың немесе ұлттық парктің басшылығы олардың жұмысының жүру
барысына ... ... ... ... ... кез ... ... немесе жабайы табиғатқа күшпен енуді минимумға әкелетіндей етіп
туризмді ұйымдастыруға ... ... ... ... ... ... ... теріс әсер ететін көбею немесе осал ... ... ... ... ... және тұрақты туризм зонаның биологиялық
қасиеттеріне, табиғи ... ... ... және ... байланысты болуы мүмкін. Сонымен бірге мамандар баратын жердің
туризмнің ... ... тұру ... ... ... ... ... есепке алуға, қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... экономикалық және табиғат қорғау қызметтерінің түрі
ретінде экологиялық қызметтің үлкен потенциялы ... ... ... ... жағдайында ғана жүзеге асыруға болады. Экотуризм жабайы
табиғатты сақтаудан ... және ... ... ... ... ... ... құнын және туристерге көрсетілген
қызметтердің ... ... ... ... болуы керек.
- туристердің баратын жері табиғаттың қызықты компонентерінің ... ... яғни ... ... ... және ... ... қорғалатын территориялардың басшылығы ЕҚТТ жерінде ... ... мен ... ... ... ие болу керек;
- адамдардың төлем қабілеттігін, ... ... ... ... ... салықтарды жинауды ескеретін баға ... ... ... ... ... ... ақша ... қорғалатын
табиғи жерлер мен елдердегі барлық ... ... ... ... мен ... ортаны қорғау арасындағы байланыс екі жақ
үшін бірдей пайда әкеледі. Экотуризмді ұйымдастыруда жергілікті халыктың
қажеттіліктерін ... ... ... ... ... жерлердің өзі зиян
келтіруі мүмкін. Мысалы, Кениядағы ... ... ... ... ... өздерінің дәстүрлі жайылымдарынан ... ... ... ... табиғи парктің жануарларын жоя
бастаған.
Тәжірибе көрсеткендей, жергілікті түрғындар ... ... онда ... жөнсіз кесу мен браконьерлік сияқты тәртіп
бұзушылықтар қысқарады. Мұндай елігулер тек ... мен ... ... ... ... қаржыландырылатын әлеуметтік
қызметтерді, аурухана, мектептерді, азық - ... ... ... болмауы
тиіс. Жергілікті халықтың экотуристік қызметке белсенді қатысуының өзі де
маңызды.
Экологиялық туризмнің тұрақты дамуға ... екі ... ... ... ... болып табылады.
Бірінші себеп - жаппай туризмге қарағанда экологиялық туризмнің
табиғи ... ... ... ... ... ... ... ортаның
ластануы жаппай туризмге қарағанда экологиялық туризмге қатты әсер етеді,
себебі экотуризм қол тимеген табиғи ортаға ... ... ... таза ... жақсы дамиды. Егер сәтті жоспарлау басқару,
қаржыландыру қолданса, онда ... ... ... ... ... ... ... - адамның аз өзгеріске ұшыраған жерлерін экологиялық
қызметке беру нәтижесінде табиғат байлықтардың ... ... ... ... ... ... ... экотуризмді дамыту үшін елдің
бүкіл территориясының 7,5% алынды.
Биологиялық түрлерді сақтау ... шеше ... ... туристерді табиғатқа деген аялы қатынасқа тәрбиелеуге себепші
болады. ... ... ... ... ... табиғатпен қатынасының
және теріс мысалдарын ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның объектілерімен, үрдістерімен,
құбылыстармен танысады, ал гид - жол ... ... ... бойы ... ... ... факторлардың әртүрлі
көріністеріне аударады. Сол кезде туристер ... ... ... нәтижелерін бағалауға тырысады.
Экологиялық туризмнің барлық артықшылықтарына қарамастан оның
дамуының белгілі бір теріс ... де ... ... ... ... тынық мұхиттың жағалауына түнгі жағаға жұмыртқа салатын теңіз
тасбақаларын көруге барады. Бір ... ... ... ... мен оның ... көзі ... браконьерлерге айналуын
болғызбайтын тиімді әдіс, екінші жағынан, жағалаудағы қонақ ... ... ... ... уақытына жұмыртқаламауына
әкеледі. Кана аралдарында көптеген туристер ... ... көру үшін ... олардың жедел моторлы қайықтарының қозғалысы киттердің ... су ... қөп ... ... ... ойынша, бұл олардың
денсаулықтары үшін зиян[14].
Қазақстанда экологиялық туризмнің теріс әсері онша ... тек ... ... ... ... ету ... осал
жерлеріндегі салдары туралы ғана айтуға болады. ... осы ... ... ... ... ... сирек құстардың (фламинго, орақтұмсық және
т.б.) ұяларына барудың салдарын болжау ... ... ... - әуесқойлар
оларды ұяда суретке түсіру мақсатымен, оларға жақындай түседі. Бүгінгі
күнде ... ... ... адам мен оның ... ... бұзылуларға болатын нашар жағдайда өмір сүреді. Бұның бәрі
біздің елдегі ... ... ... ... ... ... ... әсерлерді болдырмауға мәжбүрлейді.
Қоршаған орта және оның ... ... ... ... ... ... тұрақты дамудың Ұзақ мерзімді бағдарламасынаң басымды
бағыттарының бірі ... атап өтті ... ... ... дамыту мақсатындағы Алматы облысының
ресурстық потенциялының сипаттамасы
Алматы облысы 1932 жылы 10 ... ... 1997 жылы 22 ... облысының қосылуына байланысты оның ауданы екі есе өсіп, 224
мың шаршы ... ... ... ... саны - 1900 мың адам ... ... ... Қазақстан Республикасының оңтүстік ... Ол ... ... Қырғызстан Республикасымен, оңтүстік
батысында - ... ... ... ... - ... ... ... территориясының оңтүстіғінде Тянь-Шань тау ... ... ... ... ... Алатауы және оның жалғасы Кетмен жотасы,
ал шығысына Жоңғар Алтауы ... ... ... ... ... ... алып ... Мұндай географиялық жағдайы оның
табиғатының әртүрлілігін ... ... ... топырақ - өсімдік,
жабайы жануарлар әлемі. Алматы облысының ... ... ... ... ... ... бар. Облыстың солтүстігінде
әлемнің ерекше көлдерінің бірі - Балқаш ... оның бір ... ... ... ... - ... ... климаты континентті, бұл оның ... ... ашық ... мен ... алыс ... асты және жер бетіндегі су бірқалыпты бөлінбеген.
Ірі өзендерге жататындар: Іле, ... ... ... ... Қаскелен, Үлкен және Кіші Алматы, Лепсі, Ақсу, Қаратал, Тентек және
т.б.
Ірі көлдері: Балқаш, Алакөл, ... ... ... ... ... қоймалары: Қапшағай, Бартоғай, Құрты.
Туристік - рекреациялық ресурстар өзінде табиғи ... ... ... ... ... ... - бұл белгілі бір уақыт ... ... бір ... ... мен ... ... ... сонымен қатар рекреациялық қызмет үшін ... ие ... ... мен ... ... ... ресурстар бұл мәдени - табиғи
объектілер ... ... және ... мен құбылыстар
(этнографиялық, саяси, өндірістік және т.с.с).
Мәдени - тарихи ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер, экологиялық
туризм көзқарасы тұрғысынан қызығушылық ... ... ... негізгі ұғымдарының бірі болып жердің немесе объектінің
«туристік тартымдылығы» табылады. ... да бір ... ... ... ... мен ... ... жерлермен ғана емес, сонымен - бірге
дамыған туристік шаруашылықтың (туризм инфрақұрылымы) болуымен анықталады.
Алматы ... ... және ... ... ... ... ... инфрақұрылымы әлсіз дамыған. «Қазақстан - 2030»
стратегиясын ... ... ... ... облысында 19 аймақтық
бағдарлама әзірленіп, жүзеге асырылуда, олардың ... ... ... ... ... бірі - Алматы облысындағы туризмді 1999-
2000 жылдары дамытудың кешенді бағдарламасы.
Бұл бағдарлама ... ... ... ... ... тура келеді:
- туризмді экономикалық басым салаларына теңестіруге қол жеткізуге; оны
транспортты, байланыс, өткізу қызметі, сауда және т.б. ... ... ... бар ... ... құру және ... арқылы туризмнің материалдық
- техникалық базасын нығайтуға ... ... ... ... ... мотель және т.б. салу, меншік транспорт, қоғамдық тамақтандыру,
тұрмыстық ... ... ... ... ... жарнамалық өнім
кәсіпорындарын кұру.
Туристік шаруашылық деп ... мен ... ... ... ... ... әртүрлі секторлар кешені аталады. Бұл шаруашылық
бір - ... ... ... ... ... ғана болғанда турстердің
сұранысын қанағаттандыра алатын екі саладан тұрады.
Туристік шаруашылық екі топқа бөлінеді: тура және ... тура ... – бұл ... ғана қызмет көрсетуге арналған мекемелер
және объектілер: туристік базалар, қонақ үйлер, санаторийлер, ... ... және ... жанама шаруашылық - ... ... ... ... ... ... пайдаланатын мекемелер мен объектілер.
Алматы облысының территориясында туристік қызмет көрсетудің түрлі
объектілері бар.
Алматы ... ... ... дамытудың кешенді
бағдарламасына сәйкес, бүгінгі таңда туристік бағыттағы объектілерді бір
ведомстводан басқаларына беру, ... ... ... жекешелендіру үрдісі
жүріп жатыр.
Туристік қызмет көрсетудің кейбір объектілері өзінше санитарлық
-техникалық, сонымен қатар алдағы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар картаға тек бүгінгі күні ғана ... ... ... ... ғана ... шаруашылықтың қабылданған құрылымына сәйкес ... ... ... ... мен ... 4 базаға бөледі:
1) орналастыру (түнеу);
2) коммуникация;
3) ... ... ... ... - қонақ - үй кешендері, туристік базалар,
санаторлы - ... ... ... ... ... және ... - қонақ - үй кешені - туристерді ... ... - ... ... ... ... ... Ол қонақ үйлерді, мотельдерді, отельдерді, кемпингтерді, ... ... ... ... ... база - ... ... орналасқан, өзінің,
қоғамдық тамақтандыру ... - ... ... ... ... ... жыл бойы эксплутациялайтын қонақ үй типтес ғимараттар.
Санаторлық - сауықтыру кешені - бұл табиғи (климат, минералды су,
балшық) және ... ... мен ... ... ... және емдеу мекемелерінің кешені.
Минералды көздер негізінде облыста ... ... ... Іле ... ... ... Алма - ... Қарғалы,
Көктем, Аққайың, сондай-ақ Жоңғар ... ... - ... ... ... ... - сауықтыру объектілері көп орналасқан жер болып,
Алматы қаласының маңы табылады, онда санаторлық - ... ... ... мен ... ... ... көп ... Бұл табиғи
климаттық жағдайдың ... ... ... ... ... бар ... жақын орналасуымен түсіндіріледі.
Туристік шаруашылықтың төртінші базасы - тамақтандыру базасы - ... ... ... Кез - ... ел ... ... ... кафелер, барлар және қоғамдық ... ... ... бар. ... ... ... құруда ұлттық ас үйге үлкен
көңіл бөлу керек. ... ... ... ... безендірілген
интерьер туристерді тартуды қолдайды [29].
Коммуникациялық базаға транспорттық - ... ... өзен ... ... ... ... (АЗС, ... Алматы облысының территориясында:
- 4 әуежай - халықаралық мәртебесі бар Алматы әуежайы, жергілікті ... ... ... және ... әуежайлары орналасқан.
- жергілікті маңызғы ие 3 өзен порттары - Аяққалқан, Шарын - Іле ... - ... ... ... ... база да ... ... Оған спорттық тау шаңғысы, альпинистік кешендер, жылқы ... аң ... - ... ... қосымша шаруашылық (экологиялық
таза өнімді өндіру бойынша), ... ... ... ... ... пункттері осы аталғандардың бәрі картаға енгізілген.
Алматы облысындағы ең ірі спорт ... ... ... ... метр ... Кіші ... ... маңында орналасқан, ал әлемге аты
шыққан, 10 мың трибунасы бар мұз айдынымен жабдықталған.
Жоңғар және Іле ... ... тау ... ... ... дамытуда үлкен потенциалға ие. Сондықтан мұнда ... ... ... ... Алатауы аз игерілгендіктен, «перспективті» аймақтар
категориясына жатады. Алматы облысының ... яғни ... ... ... ... базасы салынуда.
Қосымша қызмет көрсету функциясын қосымша шаруашылықтар, жылқы
фермалары атқарады.
Туристердің ... ... ... ... ... ... ... қосымша шаруашылықтар Аяққалқан,
Асысаға және ... ... ... ... ... атпен жүретін маршруттарында
пайдаланылатын жылқыларды өсірумен ... Олар ... ... ... ... ... ... қаласында ипподром
бар[20].
Алматы облысының территориясы арқылы Жібек жолының ... ... ... ... Жол ... Қаскелен және Алматы қалаларына
жақын орналасқан. Шағын қалалар арқылы өтіп, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Талхиз транзиттік
сауданың ірі орталығы болады. Мұнда Жібек жолы тармақталып кетеді. ... ... ... ... ... ... ... жетеді. Солтүстік жол
Талхизден бастап, ... ... ... ... ... жетіп, одан әрі
Алтын Емел асуы ... ... ... би ... ... ауданының
орталығы) жақын жердегі елді ... ... ... ... ... ... қорытындылар жасауға болады:
1) Туризм инфрақұрылымы рекреациялық ресурстар жеріндегі үдемелі ... ... ... ... аз ... ... ... Туристік қызмет көрсетудің көптеген объектілері ірі елді мекендерде, Іле
және Жоңғар Алатауы бөктерінде, Күнгей Алатауы жоталарында ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... ... ... және автомобиль ... ... ... ... ... келеді. Туристік емес бағыттағы объектілерді туристер
мерзімді пайдаланады, оларға тарихи оқиғаларға байланысты жолдар жатады.
Экологиялық ... ... ... ... ... ортаның
сақталуымен байланысты. Сондықтан қаржы құралдары тек ... ... үшін ғана ... емес. Тау лашықтарын, шолу алаңдарын,
маршруттарды ұйымдастыру үшін ... бір ақша ... ... ... ... табиғи жерлер ... ... ... жек ... ... ... ... керек. Ал меншік иесіне ... ... ... ... қалпына келтіру міндетттерін арту ... ... ... дамуымен айналысатын жеке ... ... ... ... және ... ... ету ... облысының туристік ... кең ... ... осал ... ... бар таулы ... ... Бұл ... ... ... ... аса
жетілдірілген, мұнда туристік қызмет нәтижесінде экожүйелерге деген теріс
жерлер төмендетілген.
Зерттеу нәтижесінде ... ... ... көзқарасы
тұрғысынан қолайлы аудандар анықталды. Оларға ... ... ... ... ... Бұл аудандардағы ... ... ... ... табиғи шаруашылығы тұтас ... ... ... ... ... ... ... қоғамның
тұрақты дамуы мен салауатты өмір ... үшін ... ... ... ... ... қол ... себепші болады.
3.3 Экологиялық туризмді дамыту мақсатында Алматы облысының
территориясын аудандастыру
Территорияны аудандастыру ... ... ... бола ... ол жорамалдау мен басқарудың тиімділігін жоғарылату
территориялық жоспарлаудың негізін білдіреді.
Аудандастыру проблемасына ... ... көбі ... ... бар ... ... рекреациялық аудандарды
түсінуге негізделеді. Бұл ең алдымен, табиғи немесе антропогендік сипаттағы
рекреациялық ресурстары бар ... мен ... ... жарамды
жерлер.
Аудандардың экологиялық таза территорияларындағы адамдардың
үдемелі қажеттіліктері мен оларды қанағаттандырудың ресурстық ... ... ... ... ... қатар, аудандастыруға аталған жердің табиғи, мәдени -
тарихи көрікті жерлер туралы экскурсиялық ... ... ... ... ... бір ... екі ... критерийлерді пайдалану
арқылы жүргізіледі. Мысалы, Румыния ... ... ... ... және ... ... ресурстар табылады. Табиғи
-рекреациялық потенциал бойынша аудандастырудың тағы бір мысалы ... ... ... ... тәжірибесін пайдалану арқылы біз туристік ... ... ... және ... ... табиғи
және антропогендек қанығу деңгейі бойынша Алматы облысының территориясын
аудандасуы.
Рекреациялық ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... экологиялық туризмнің даму жоспарларындағы
перспективті территорияларлы да қамтиды. Ол Алматы облысының ... ... ... ... ... бөлуді тегін таңдаған жоқ. Біріншіден, ... ... ... үшін ... ... ... халықтың жұмысбастылығы есепке ... ... ... ... ... дамыту мен ... сол ... ... экологиялық туризмді
экономикалық даму үшін ынталандыру болып, еңбекке ... ... ... себепші болады. Үшіншіден, экологиялық
туризмді ... ... ... ... ие ... ... ... билеушілерге оларды сақтау жөніндегі шараларды
күшейтуге мүмкіндік береді. ... ... ... экологиялық
туризмді дамыту үшін бөлінетін ақша құралдары ... ... ... бөлінеді.
Рекреациялық жүйелердің ғылыми зерттеуі мен ... ... ... ... есепке алу мен көрсету әдістері жиі қолданылады.
Рекреациялық ресурстардың сандық есебі мен бағалау аудандастыру жол ... ... ... мәні ... шкаласын әзірлеуде.
Н.С.Мироненко, И.Т.Твердохлебов айтқандай, бағалау ... ... ие, ... осы ... ... ... Бүгінгі
күнде шкалалардың: 4 түрі әзірленген: ... ... ... ... ... қатынастар шкаласы) [30].
Аудандастыруда интервалдар шкаласы пайдаланылады. Интервалдар
шкаласындағы аралықта ерікті түрде ... ... ... бір ... максималды және минималды мән ... Осы ... ... әрбір градация үшін бөлу ... ... ... ... ... ... ... шкаланы
интервалға бір қалыпты бөлгеннен алынады.
Әрбір объектіге 1 балл ... атап ... ... және ... картаны зерттеуден анықталған баллдар жиынтығы
облыстың әрбір аудандарының табиғат жағдайын бағалайтын ... ... ... экологиялық туризмнің табиғи рекреациялық ресурстары»
картасы бойынша жүргізген зерттеу нәтижесінде «Территорияларды ... ... ... ... бойынша бағалау» картограммасы
жасалды балл саны 65 және одан ... 4 ... ... ... ... 45-тен 65-ке дейін 6 ... ... ... ... ... ... ... 45-ке дейін 3 аудан (Балқаш,
Жамбыл, Ұйғыр); 25-тен төмен 3 аудан (Іле, ... ... ... ... ... ... ... туризмді дамыту үшін өте
қолайлы табиғат жағдайларына ие. Олар жоғары категорияға жатады, ал ... 45-65 ... ... - орта, 25-45 балл ... ... ал балл саны ... аудандар төменгі категорияларға
жатады.
«Алматы» облысының экологиялық ... ... ... ... ... ... ... тарихы рекреациялық
ресурстармен қанығу деңгейі бойынша ... ... ... Балл ... және одан ... 3 ... (Кербүлақ, Еңбекшіқазақ, Үйғыр); 12-18 балл 5
ауданы (Ақсу ,Жамбыл, Сарқанд, Райымбек, Талғар); 6-12 балл 5 ... ... ... ... Панфилов); 6—дан төмен 3 аудан (Іле,
Балқаш, Көксу). Сәйкесінше Кербұлақ, ... және ... ... ... болғандықтан экологиялық туризмді дамыту үшін өте ... ... ... жатады, ал балл саны 12-18 –ді ... орта ... Іле, ... ... ... ... 6-12
балл жоғары емес категорияға жатады. Адам осы ... ... ... ... ... ... ... мұнда
тарихи-мәдени объектілер аз.
«Алматы облысының ... ... ... ... ... ... ... көрсету обьектілерімен жабдықтауы
бойынша бағалау жүргізілді: балл саны 18 және одан жоғары ... ... ... ... 13-18 балл - ... ... , Жамбыл; 7-
13 балл Ескелді, Ақсу, ... ... Іле; 6 - дан ... ... ... Балқаш, Қаратал. Сәйкесінше, экологиялық туризмді дамыту
үшін ең қолайлы аудандарға Талғар, Қарасай, ... ... ... инфрақұрылымының тармақталған желісі бар. Олар ... ... , 13-18 балл - орта ... 7-13 балл - жоғары
емес, ал 6-дан төмен категорияға жатады.
Әрбір ауданның ... ... ... бойынша
айқындалады.
- табиғи-рекреациялық ресурстар
- антропагендік рекреациялық ресурстар
- туристік қызмет көрсету ... ... ... [30].
Әрбір категорияның жиынтық туристік-ресурстық потенциялын есептеуге
қолайлы ... ... өсу ... бойынша 1-ден 4-ке дейінгі ... ... ... бір ... ... рекреациялық ресурстың кез-
келген сандық бағалауы олардың жалпы (сомалық) потенциялын есептеуге
кетірілуі ... ... ... ... ... - ... ... облысы территориясындағы экологиялық туризмді ... ... ... ... ... ... ... туристік инфрақұрылыммен жабдықталу
және антропагенді рекреациялық, ... ... ... ... баллдар сомасы ретінде анықталады. ... ТРП ... ... ... ... ... болып бағалау ... ... ... Картограммалар экологиялық туризмді дамыту үшін
потенциялы ... ... анық ... ... бағалау кезінде жалпылау шкаласы сонымен
қатар интервалдарға ... ... және ... туризмді
дамыту үшін ... ... - ... потенциял картограммасы
құрылды.
Рекреациялық ресурстарды ... ... ... ... ... үшін өте жақсы ... ... ... ... ... ... аудандарында екендігі
анықталды.
9. кесте
Алматы облысындағы экологиялық туризмді дамытудың ... ... ... | ... | ... |
| | ... ... |Сомасы |
| | ...... ... |
| | ... |ресурстармен |ымы-мен | |
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... |талу | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
|1 ... |3 |4 |4 |11 |
|2 ... |4 |2 |4 |10 |
|3 ... |4 |3 |3 |10 |
|4 ... |4 |2 |3 |9 |
|5 ... |3 |3 |2 |8 |
|6 ... |2 |3 |3 |8 |
|7 ... |3 |3 |2 |8 |
|8 ... |3 |4 |1 |8 |
|9 | ... |3 |2 |2 |7 ... ... |3 |2 |2 |7 ... ... |2 |4 |1 |7 ... көзі: автормен құрастырылған
Осылайша, Алматы облысы экологиялық ... ... үшін ... ие, ... ... ... Бұл ... рекреациялық
ресурстардың болуымен және территорияның таулы жағымды табиғи ... ... ... ... ... ... перспективті түрі ретінде танылу және қалыптасу ... ... ... ... ... ... заңнамалық
актісі болып табылатын Қазақстан ... ... ... ... ... ... бір ... мемлекетті, оның мәдениеті мен
дәстүрлерін тану мақсатындағы демалысын өткізу жүйесі ретінде анықтайды.
Әртүрлі ... ... ... ... ... экономиканың ажырамас бөлігі болып табылады.
Өзіне тән ерекшеліктерге байланысты Алматы облысы ... ... ... құру үшін ... потенциалды
мүмкіндіктерге ие. Оған келесі аталғандар себепші ... ... ... ... ... халықаралық туристік және
коммерциялық ... ... ... ... туризмді ұйымдастыру үшін фаунаның, флораның, табиғи
ландшафтардың алуан түрлілігі;
- еркін еңбек ресурстарының болуы;
- ... ... ... ... ... мәдени-тарихи
рекреациялық ресурстардың әртүрлілігі;
- Саяси тұрақтылық, экономикалық реформалар жүргізу;
Осыған қарамастан, ... ... ... ... ... ... экологиялық туризмнің дамуындағы ең ...... ... дамыту бойынша мемлекеттік бағдарламаның
болмауы, яғни туризмнің осы түріне мемлекеттік ... ... ... ... туризімі дамымаған деп те айтуға болмайды.
Көптеген ЕҚТТ ... ... ... өз ... ... ... ... даму мәселелерімен
айналысатын мекемелер, үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... туризм енді таныла бастағандығын нық
сеніммен айтуға болады.
Қазіргі ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндіктері жоқ.
Рекреациялық ресурстардың молшылығы күрделі материалдық ... ... ... ... мен экологиялық ... ... ... және ... ...... - техникалық базаның
жағдайы және оның потенциялды сұранысқа толығымен ... ... ... ... ... базасының жағдайын
талдау келесі қажеттіліктерді ... ... ... ... ... әртүрлі профильдердің,
қосымша шаруашылықтарды инвентаризациялау;
- экологиялық туризм ... ... ЕҚТТ мен ... ... ... ... ... деңгейінде туризм
сферасындағы жұмыс тәжрибесінің жоқтығыда елеулі ... ... ... Бұдан шығатын проблема - туризмнің осы түрі ... ... ... ... ... ... ... Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті,
Абай атындағы ... ... ... «Туран», «КазГУМОиМЯ»
т.б [4].
Алматы облысындағы туризмді ... ... ... ... атап көрсетеді:
- туризмнің материалдық базасы ... ... ... ... ... ... жүйелерінің
болмауы;
- халықаралық нарықта бәсеке қабілетті ... ... ... ... ... ... аударатын материалды мәдениет
ескерткіштерінің нашар жағдайы;
Оларды қалпына ... мен ... ... үшін ... ... және ... келтіру жұмыстарын жасау керек.
Осылайша, экологиялық және туризмді дамыту сипатындағы ... - бірі ... ... ... ... тәсілдерді талап
етеді.
Туризмнің басқа да түрлері сияқты, ... ... ... ... ... ... ... пункттерін
салу үшін және жарнамалық өнімді әзірлеу және ... ... ... ... және ...... ... болады.
Қорғалатын табиғи территорияларға бүгінгі таңда қаржылық және
материалдық көмек ... ... ... ... ... ғылыми
негізделген бағдарлама оның ... ... ... ... ... ... ... керек. Экологиялық ... ... ... ... ... ... анықтау
күрделі мәселе. Оның күрделілігі мынада: ... ... ... шаруашылық механизмдерінде ... ... ... мен ... ... пайдаланудағы мүдделерін ... ... ... ... ... ... нәтижелері есепке
алынбайды.
Алматы облысын дамытудың жаңа ... ... ... ... кетті, себебі рекреациялық қызметтің жаңа сапасы-
экотуризм мен оның кәсіпорындары өзінің ... мен ... әсер ... ... ... ... ... т. б.) ғана
жүзеге асыруға тырысады.
Алматы ... ... ... даму ... кезінде туристік қызмет қандайда бір ... ... ... онда ... ... ... ортаға теріс
әсер етеді.
Экологиялық туризм обьектісі болып ... ... ... ... мен туристік базалардың ... ... ... орын алады.
Туризм сияқты экологиялық туризмді дамыту сәйкес инфрақұрылымсыз
жүзеге асырылмайды. ... ... ... ... ең ... ... қол ... коммуникациялық жабдықтарды
тамақтандыру базасын құру мүмкіндіктері мен ... ... даму ... ... ала ... ... оңтайлы
үйлестіру қажет.
Алматы облысында отандық және шетелдік туристерді қабылдау ... ... ... ... ... ... шет
жақтары иеленген.
Экологиялық туризмнің ... ... ... ... ландшафтары қатты өзгеріске ұшырамайтындай етіп
дамыту керек. Ландшафттың өзгеріс ... ... ... ... ... ... ... байланысты бұрынғы туристік базалар
мен аңшылар үйлері бүгінде ірі ... үй ... мен ... жол ... Демалыстың қысқы түрлерінің ... ... мен ... ... ... қысқаруына, таулы
аймақтардың туристік мақсатта шерілуіне, табиғи ... ... ... ... тартымдылығының азаюына
әкеледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
XXI ғасырдың басында адамзат ... орта және ... ... ... аса ... ... мәжбүр
болды. Осыған байланысты үкіметтік және үкіметтік емес ұйымдар, даму
жөніндегі ... және жеке ... ... ... ... ... шығу жолдарын іздей ... ... ... орта ... байланысты алаңдаушылығы БҰҰ - ның қоршаған
орта жөніндегі ... (БҰҰ- ның ... ... ... ... ж ... ... орта және оны дамыту ... ... ... 1987 ж ол ... жаңа ... қажеттілігі мәселесін көтерді.
«Біздің ортақ болашағымыз» атты жарияланған ... ... ... ... ... ... ... тұрақты даму тұжырымдамаларын
әзірлеуге қадамдар жасала ... ... жеке ... 2030 ... яғни 30 жыл ... ... тұрақты болашағын құруды
көздейді. Арнайы зерттеулердің ... ... ... экономикалық және әлеуметтік жағдайлар жақсартылмаса, онда
табиғи ... ... ... ... құлдырауға әкеледі.
Туризм саласында да түрлі өзгерістер жүріп жатыр. Жыл ... ... ... ... ... ортаға қауіп төндіруде
. Экологиялық талаптарды ... ... ... ... ... ... ... әкеледі. ... ... ... туристік ... ... ... ... ... ... бұл түрі «экологиялық туризм»
деген атқа ие ... ... ... ... қандайда бір деңгейде дамыған.
Кейбір елдерде экотуризм туризмнің ірі секторы ғана ... ... ... ... ... елдерде табиғатты қорғау құралы ... елде ... енді ... ... Қазақстанның
биологиялық және ландшафтық түрлері өте бай және ... ... ... табиғаттың осы ескерткіштерін сақтау үшін, көптеген
проблемаларды шешу үшін ... ... ... ... емес ... ассоциацияларының күшін біріктіру керек.
Алматы облысы ... аса ... ... ... ... ... ... дамыту үшін шынайы бағаға ие.
Экологиялық туризм экономикалық дамуымен табиғи ... ... ... ... ... ... бірі. Экологиялық туризм ... ... бір ... ... өз ... ... жағдайда ұстайды, ... өз ... ... ... арттыра түседі. Мұндай
экономикалық байланыс ... ... ... ... ... ... адамға қажетінің бәрін ... таза ... ... ... ... ... ... танымдық
туризм, фото аң аулау), табиғатта ... ... ... бір ... бар ... ... ... мүмкін
емес. Бұл, жаяу, атпен, шаңғымен сапар ... ... ... және т.б. Осы ... ... үшін ... ... мүмкіндіктер бар.
Аймақтық және жергілікті деңгейдегі мемлекеттік ... ... көп ... ... ... ... дипломдық жұмыстың негізінде келесідей ... ... ... ... ... ... ... кешендердің теңдігін қамтамасыз ететін
табиғи ... ... ... ... ... ... ... бірі Тұрақты даму тұжырымына сәйкес табиғи ортаға
деген ... ... ... ... ... ... мен оның сақталуына мүдделі
тұрғындардың тұрмыс халінің жақсаруына өз ... ... ... ... ... бөлінбесе, онда экологиялық ... ... ... ... құнды ресурстар келе
жатқан экологиялық дағдарыс нәтижесінде мәңгіліке ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік
бақылауы келесі аталған жағдайларға себепші ... ... ... ... ... ... тыс ... ауыртпалықтарды азайтуға;
- экономикалық және экологиялық проблемалардың ... ... ... ... ... білімді насихаттауға;
- туристік қызметтен ... тиім ... ... ... ... ... дамығанына, жергілікті қазынаға
әкелетін табысына ... ... тек оның ... ... ғана ... болады.
5 Экологиялық туризмнің қалыптасу мәселелерін ... үшін ... ... территориясымен шетелдік, ... ... ... ... түрлі және ерекше, сонымен ... оны ... ... бар.
6 Туризмнің ірі ландшафттарының, көптеген рекреациялық ... ... ... ... бірқалыпсыздықпен
сипаттайды. Бұл ең ... ... ... орналасуымен, оның
ірі қалаларда ... ... ... ... және
ланшафтардан тұруы мен ... ... және ... ... ресурстардың ... ... ... ... үшін ... ... аудандастыру негізінде Алматы облысының территориясын бағалау
мүмкіндігін берді.
8 ... ... ... ... ... жағдайы
үлкен орын алды, ол материалды-техникалық базаның ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесінде экологиялық туризмді ... ... ... ... ... ... жататындар: Талғар, Райымбек,
Қарасай, Еңбекшіқазақ, Панфилов аудандары.
10 ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі бағыттары айқындалады. Айқындалған басты
бағыттар ... ... ... ... ... ... ... келесілерді атауға болады:
1 Республикадағы туризм ... ... ... ... - ... ... шешу ... экологиялық
туризмнің дамуының ғылыми негізделген ұлттық стратегиясын ... ... ... қызмет ететін экологиялық сауатты мамандар тағайындау.
3 Алматы облысының аса ... ... ... ... үшін ... ... ... қамту керек:
- экологиялық туризмді дамытуға мүдделі барлық ... ... ... ... ... қолдау көрсету;
- болашақ ұрпақ үшін ... ... және ... - ... ... ... пайдалануды реттеу мақсатында ... ... құру ... ... - бір ... ... ... материалдық - техникалық
базаны дамытып нығайтуды;
- қоршаған ортадағы ... ... ... көл, тау) ... ... ... түсінуіне мүмкіншілік беру және осындай ... ... ... ... ... ... жүргізілген зерттеу нәтижелері экологиялық ... ... ... ... ... ... ... айтқанда туризм соның ... ... ... ... ұқыпты пайдаланған кезде ұлттық байлықтарды
молайтатын негізгі ... бірі ... ... ... ... дамыту мүмкіндігі туындайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Чеботарев В.М. Туристический бизнес. – М.: Мир ... ... – 68 ... ... ... және ... ... – Алматы.: Қаз ҰПУ,
2006. – 97 с.
3 Александрова А.Ю. Международный туризм. – М.: ... ... - 145 ... ... С.Р. География туризма. – Алматы.: КазҰУ, 2005. – 61 с.
5. Чижова Ю.А. О проблемах туризма и защиты окружающей ...... ... 2005. – 114 ... ... М.К , ... Н.Н. ... турстко – рекреационных ресурсов
Семиречья. – Алматы.: ТОО Экопроект ... ... О.Б. ... ... – М.: Финансы и статистика, 2007. –
56 с.
8. ... ... ... ... ...... – 38 ... Фишман И.С. Экотуризм. Возможности развития, Огни Алатау. – М.: ... 2000. – ... ... Т.А., ... ... В.В. Основные критерии экоразвития.
– М., 1994. – 56 ... ... С.А. ... ... ... ... Казахстан
для целей развития отдыха и туризма. – Алматы.: 2000. – 69 с.
12. Воранкова Л.П. История туризма, ... ... 2001. – 58 ... ... К.Н. ... ... ... тенденция в мире и
Казахстане. – Алматы.: 1998. – 105 ... ... М. ... в ...... ... 2005. – 86 с.
15. Туристік энциклопедия. – Москва,1993
16. Алиева Ж.Н. ... ... роли ... туризмав
устойчивом развитии. – Вестник КазГУ.: 2000. – 172 с.
17. ... Н.Ф., ... Ф.Р. ... ... ... ...
М.:Мысль, 1978. – 295 с.
18. Голова О.Б. Менеджмент туризма, практический курс. – М.: ... ... ... ... С.И. ... ... – Алматы.: Казгосиздат, 1962. – 157
с.
20. Азар В.И. Экономика и организация туризма. – М.: ... 1972. ... ... Алиева Ж.Н. Понятие об экологическом туризме. – Вестник КазГУ.:2003. –
145 с.
22. Қазақстан туризмі, Статистикалық ... ... ... ... ... ... ... Мызбаев О.Б., Атейбеков Б.Н., Асубаев Б.К. ... және ...... КазГУ, 2006. – 126 с.
25. Ердавлетов С.Р. Основы географии ...... ... 1991. –
172 с.
26. Накатков Ю.С. История ... ...... ... 2006. ... ... ... В.И. Рекреационная оценка горных территорий, – Алматы.: ... – 74 ... ... Н.С., ... В.В. ... в странах членах СЭВ, -
М.: МГУ, 1979. – 61 ... ... Ж.Н. ... ...... ... 2003
30. Мироненко Н.С., Твердохлебов И.Т. Рекреационная география, - М.: МГУ,
1981. – 207 ... ... және ... ... ... ... қызметтерді сертификаттаудың тәртібі, – Ресми басылым, ... ... ... А.В. ... виды ... – М.: ... Пресс, 2003. -270
с.
33. Мырзабеков.Ж.М. Особо охраняемые природные территории ... ... и ... ... их сети. – Алматы.:
2000
34. Егоренков Л.И. Экология туризма и сервиса. – Москва: 2003
35. Егоренков Л.И. ... ... ... ... пособие. - М.: МПУ,
2000
36. Қазақстанда экологиялық туризмді дамыту жөніндегі жетекшілік ... ... ... ... www.nur.kz/vizit kazakhstan
41. www.ecotourism.kz
42. www.etpack.ecotourizm.kz
43. Satu.kz/ecotourism, Almatinskaya oblast
44. www.naselo.ru
-----------------------
«Арнайы қызығушылық бойынша саяхаттар» әйгілігінің өсуі
Туризм индустриясының ... ... ... ... ... өсуімен және қоршаған ортаны сақтау
мәселелеріне көңіл бөлу
ЭКОТУРИЗМ
Адам өмірінің индустриализациясы мен техногенизациясының өсу ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы туризм жағдайы63 бет
Алматы облысында 2007-2011 жылдарға арналған туризм даму бағдарламасының анализі37 бет
Алматы облысының 2007-2011 жылдарға арналған туризм даму бағдарламасы жайлы48 бет
Ақтөбе қаласындағы демалыс пен туризмнің дамуы68 бет
Павлодар облысының туризм индустриясының даму үрдісі79 бет
Шығыс Қазақстан облысы19 бет
Шығыс Қазақстан облысының экологиялық туризм дамуы51 бет
Қазақстан Республикасының туристік индустриясының перспективті бағыттарын дамытудың 2010-2014 жылдарға арналған бағдарламасы34 бет
«атакент» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу37 бет
«Саяхат» туристік компания қызметінің деректер қорын жобалау31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь