Қолма-қолсыз есеп айырысу жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Ақша айналымы мен ақша қаражатының қалыптасуы және оның экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Қолма.қолсыз есеп айырысу түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3 Банкаралық корреспонденттік қатынастар. Корреспонденттік
шоттарды ашу тәртіптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

2. «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ
ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫНА ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.1 «Қазақстан Халық Банкі» Акционерлік қоғамы қалыптасуы мен қызметінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.2 «Қазақстан Халық Банкі» Акционерлік қоғамы қаржылық жағдайы
мен қолма . қолсыз есеп айырысуы сараптына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
2.3 «Қазақстан Халық Банкі» Акционерлік қоғамы қолма . қолсыз
есеп айырысудың электронды нысандарының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... .47

3. ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ЖАҢА НЫСАНДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
3.1 Банктің қолма.қолсыз есеп айырысу қызметін қамтамасыз ету жолдарын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
3.2 Қолма.қолсыз есеп айырысу сапасын жетілдіру және тиімді
банктік қадағалау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтің Қазақстан халқына "Қазақстан - 2030 барлық қазақстандықтардың өсіп - өркендеуі, қауіпсіздігі және әл - ауқатының артуы" Жолдауында: “20-ғасырдың 90-жылдары республика экономикасында орын алған дағдарыстың себептерін ашу, оны жеңудің жолдарын анықтау керек” деп айтылған. Радикалдық саяси және экономикалық әлемдік шаруашылық қатынас жүйесіне енуі дағдарыстың болуына, өндіріс көлемі мен өнімдердің, жұмыс, қызметтің бәсекеге қабілеттілігін күрт төмендетуге объективті жағдайлар тудырды. Бұл дәстүрлі нарықтың ығысуына, төлемге қабілетсіздік тудыруға, шектен тыс инфляцияға және көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметінің тоқтауына әкеп соқтырды. Қалыптасқан жағдайды ескеру арқылы ұзақ мерзімді жеті артықшылықтың бірі ретінде жоғары шетелдік инвестиция мен ішкі жинақ ақша деңгейіндегі ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу анықталды. Экономикалық өсу қаржы тұрақтылығына, өндірісті әртараптандыруды қамтамасыз етуге, аса маңызды салаларға инвесторларды тартуға, шешуші бизнес салаларының іскерлігін арттыруға, белсенді өндіріс қолма-қолсыз есеп айырысу саясатын еңгізуге және акценттерді шаруашылық жүргізудің макродан, микро деңгейіне жылжытуға септігін тигізеді. /1/
2006 жылдың 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың “Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы” атты Қазақстан халқына Жолдауында: “Қазақстан экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру үшін мемлекет қазынагерлік, қолма-қолсыз есеп айырысу саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметіне деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті” деп баяндады. /2/
Қаржы қозғалысының ұдайы өндіріс үрдісі мен оның өндіріс, таратылым, айырбастау шарпары іспеттес құрылымдық бөліктерінің негізі ақшалық қатынастар саласының нақты даму мүмкіндіктерін айқындап, оларды басқаруды дамытады.
Нарықтық экономика жағдайларында халық шаруашылығын басқаруды жетілдіру қаржы механизмін қайта құруды талап етеді. Бірінші кезекте ақша айналымы жүйесіндегі қаржылық қатынастарды зерттеу мәселесі тұрады. Бұл мәселе күрделі әрі функционалды құрылымды, қоғамдық азық-түліктің қозғалысын анықтап, таратылымдық қатынастарды белгілейді. Ақша айналымына тән жүйелік суреттеу мүмкіндігіндегі тұтастық пен тұйықтық жеке қаржылық ағымдардың азық-түліктің түрлі даму кезеңдеріндегі материалды-заттық қорларының негізін қалайтын қатынастарды ескеруді талап етеді.
Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің тұрақтылығы, көбіне, банк жүйесінің тұрақтылығымен байланысты болып келеді.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтің Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан 2006ж. 2 наурыз 4 – 5 бб
2. «Қазақстан Республикасының Конституциясы туралы» ҚР Президентінің 1995 ж. 30 тамызындағы Жарлығы
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлімі)//2000 ж. 28 қаңтар, 293 бап (толықтырулар мен еңгізулерді қоса)
4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің 1999 ж. 16 тамызындағы «Екінші деңгейлі банктерді несиелендіру бойынша құжаттарды жүргізу ережелерін бекіту туралы» №276 Қаулысы
5. Қазақстан Республикасындағы «Банктер мен банктік қызмет туралы» 1995 ж. 31 тамызынан № 2444 Заңы
6. Банктік қадағалау бойынша Базельдік комитеттің Хаты «Банктік қызметті тиімді қадағалаудың принциптері» 1997 ж. IV бөлім «Банктік қадағалаудың ағымдық пәні»
7. Қазақстан Республикасының 1999 ж. 30 наурыздағы «Ұлттық Банкі туралы» № 2155 Заңы
8. «Банк және банк қызметтері туралы» Қазақстан Республикасы Заңы. 1995 жыл, 31 тамыз, Алматы.
9. «Валюталық реттеу туралы» Қазақстан Республикасы заңы. 1996 жыл, 24 желтоқсан, Алматы.
10. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 27 желтоқсан 1994ж.
11. «Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналым туралы» заңы, 28 сәуір 1997ж., Алматы.
12. «Төлемдер мен ақша аудару туралы» Қазақстап Республикасының заңы, 29 маусым 1998ж., Алматы.
13. Банктер және банктік операциялар: ЖОО арналған оқулық\ проф.Е.Ф.Жукованың редакциясымен.-М.:Банктер және қорлар, ЮНИТИ, 1997.-4716.
14. Банк ісі \Сейітқасымов Г., Алматы, 2005
15. Банк ісі\ ред.О.И.Лаврушина.-М.: «Роспотребрезерв»,1992.-4326.
16. Банк ісіне кіріспе: Оқу қүралы проф.Г. Асхауэр.-М.: 1997.-6276.
17. Макконнелл К.Р., Брю С.Л. Экономикс: Қағидалары, проблемалары және саясат.-2т.: Агыл.тіл.ауд. Т.1.-М.: Туран.-1996.-4006.
18. Усоскин В.М. Қазіргі заманғы коммерциялык банк:басқару және операциялар.-М.:ИПЦ «Вазар-Ферро», 1994.-3206.
19. Қаржы. Ақша айналымы. Несие.:ЖОО арналған оқулық\ ред.проф.Л.А.Дробозина.-М.Қаржы, ЮНИТИ, 1997.-4796.
20. Захаров В.С, Коммерциялық банктер: проблемалары мен даму жолдары\\Ақша және несие.-1997.-№9-9-136.
21. Қазақстан Республикасының банк құқығы. Оқу кұралы. Алматы. Жетіжарғы. 2002ж.
22. Қазақстан Ұлттық Банкінің Жаршысы №47-49, 2005.
23. Крагусов Ф.С. Банк есеп-шотының құқығы туралы\\Қазақстан Республикасының Азаматтық заңнамасы. 10 басылымы.-Алматы: ТОО Баспа, 2004.-746.
24. Лунц Л.А. Ақша және азаматтық құқықтағы ақша міндеттемесі.- М.:Статут, 199.2916.
25. Флейшиц Е.А. Есеп айырысу және несиелік құқықтық қатынастар.-М.: 1956.-83-846.
26. Олейник О.М. Банк құқығының негіздері: Лекция курстары.- М.:Юристъ,1997.-98-99б.
27. Банк қызметін құқықтық реттеу. Ред. проф. Е.А. Суханова. М.: «ЮрИнфоР» оқу-кеңестік орталығы, 1997.-776.
28. Г.Марченко Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі\\Қазакстан банктері №1-12 2005 жыл.
29. Нұрсейіт Н. Банктік несиелуді кеңейту\\Аль Пари №6 2005ж.
30. Долан, Кембелл. Ақша, банк ісі және ақша-несиелік саясат.М.,Л., 1999ж.
31. Ақша айналымы және капиталистік елдердегі несие. ЖОО арналған оқулық/ред.Л.Н.Красавина.-М.: «Қаржы», 1977.-3446.
32. Дробозина Л.А., Можайсков О.В. Англияның қаржылық және ақша-несиелік жүйесі.-М.:Қаржы, 1976.-3266.
33. Ақша мен несиенің жалпы теориясы: ОқулықУред.Е.Ф.Жукова.- М.:Банктер мен қорлар, ЮНИТИ, 1995.-3046.
34. Иванов А.Н. Америкапдық банктердін, төлем қызметтері\\Ақша және несие.-1997.-№9.-58-64б.
35. «Қазақстан Халық Банк» АҚ қаржылық есебі
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...................................................................
..........................................................3
1. ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ
МАЗМҰНЫ.................................................................5
1.1 Ақша айналымы мен ақша ... ... және ... ... есеп айырысу
түрлері........................................................11
1.3 Банкаралық корреспонденттік қатынастар. Корреспонденттік
шоттарды ашу
тәртіптері................................................................
..................23
2. «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ
ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ... ... ... ... Акционерлік қоғамы қалыптасуы мен
қызметінің
сипаттамасы............................................................
...........................29
2.2 «Қазақстан Халық Банкі» Акционерлік қоғамы қаржылық жағдайы
мен қолма - қолсыз есеп айырысуы ... ... ... ... Акционерлік қоғамы қолма – қолсыз
есеп айырысудың электронды нысандарының
қызметі.................................47
3. ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ЖАҢА ... ... ... ... есеп ... ... қамтамасыз ету жолдарын
жетілдіру..............................................................
..........................55
3.2 Қолма-қолсыз есеп айырысу сапасын жетілдіру және ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы ... ... ... - 2030 ... қазақстандықтардың өсіп -
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл - ауқатының артуы" ... ... ... ... орын алған дағдарыстың себептерін ашу,
оны жеңудің жолдарын анықтау керек” деп айтылған. Радикалдық ... ... ... шаруашылық қатынас жүйесіне енуі дағдарыстың болуына,
өндіріс көлемі мен өнімдердің, жұмыс, ... ... ... ... ... жағдайлар тудырды. Бұл дәстүрлі ... ... ... ... ... тыс инфляцияға және
көптеген шаруашылық ... ... ... ... әкеп
соқтырды. Қалыптасқан ... ... ... ұзақ ... ... бірі ... ... шетелдік инвестиция мен ішкі жинақ ақша
деңгейіндегі ашық нарықтық экономикаға негізделген ... ... ... өсу ... ... ... әртараптандыруды
қамтамасыз етуге, аса маңызды салаларға ... ... ... ... ... ... белсенді өндіріс қолма-қолсыз есеп
айырысу саясатын еңгізуге және ... ... ... ... ... жылжытуға септігін тигізеді. /1/
2006 жылдың 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... өз ... жаңа серпіліс ... ... ... ... ... ... 50 елдің
қатарына кіру стратегиясы” атты ... ... ... ... ... ... өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі
жаңарту мен әртараптандыру үшін ... ... ... ... ... өндірістің негізгі факторларын тиімді ... ... ... ... ... жоғары сапалы өнім мен қызметіне
деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті” деп баяндады. /2/
Қаржы қозғалысының ұдайы ... ... мен оның ... ... шарпары іспеттес құрылымдық ... ... ... ... ... даму мүмкіндіктерін айқындап, оларды басқаруды
дамытады.
Нарықтық экономика жағдайларында ... ... ... жетілдіру
қаржы механизмін қайта құруды талап етеді. ... ... ақша ... ... қатынастарды зерттеу мәселесі тұрады. Бұл мәселе
күрделі әрі ... ... ... ... ... таратылымдық қатынастарды белгілейді. Ақша айналымына тән жүйелік
суреттеу мүмкіндігіндегі тұтастық пен тұйықтық жеке ... ... ... даму ... материалды-заттық қорларының
негізін қалайтын қатынастарды ... ... ... Республикасының қаржы жүйесінің тұрақтылығы, ... ... ... байланысты болып келеді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк қызметі Қазақстан Республикасының
заңымен және Конституциясымен тікелей негізделген іс-шаралар атқарады. ...... ... ... ... ... ... көшуінде
қызмет ету тиімділігінің өсуі, инфрақұрылымды қалыптастыруы несиелік
қатынастарын жүзеге асырады және оны ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен азық-түліктің
таратылу кезеңдеріне байланысты шаруашылықтардың қаржылық айналымдарының
тұтас кешені ... ... және ... емес ... ... тұтынушылар секторының айналымдары, мемлекеттік қаржы жүйесі мен
көрсеткіштер кешенін анықтайтын, банк жүйесінің негізін қалайтын қаржылық-
есеп ... ... және ... ... ... ... ... бақыланады. Әрбір халық шаруашылықтарының ақша ... ... ... ... ... ... ... қарастырады,
сонымен қатар оның басқа да бөлімдерімен тығыз байланыста ... ақша ... баға ... ... мен оның ... ... барлық қаржылық айналым қызметінің тиімділігіне
түрлі әсер етеді, және ... мен баға ... ... ... ... ... арқылы ажыратылады. Баға формасы көрсетілген
азық-түліктің таратылуы мен ... ... ... ақша айналымы қызметінің
объективті негізі ... ... ... ... ... және ... құрылушы қаржылық
қатынастарды суреттейтін ақша қозғалысы ағымдарын бақылайды. Сонымен қатар
қаржы жүйесінің қаражаттары халық ... ... ... ... ... қалыптастыруына да қатысады.
Бiрақ Республикадағы банктердiң қызметi әр түрлi факторлардың ықпалынан
аса ... ... ... ... ... жекелеген экономикалық
секторлардың экономикалық тұрақсыздығы, төлем дағдарысы, ... ... және т.б. Осы ... әр қайсысы берiлген банктiк несиелер
бойынша қарызды ... өтеу ... ... банктердiң несие
қызметi үшiн жағымсыз салдармен анықталады. Осының салдарынан банктiң несие
портфелi құрылымының төмендеуi, жiктелген ... ... ... ... тез өсуi, таза табыстық жалпы сомасының
қысқартылуы байқалады. Бұл ... ... ... ... және ... ... стратегиясы және т.б. мүмкiн ... ... ... ... ... ... ... айналымы жүйесінде тұтынушы сектор ерекше орын алады. ... ... ... ... ... ... ақша ... барлық
қаражаттың қозғалысын аяқтайды деуге болады. Халықтың ақша ... ... - ... ақша ... ... ақша айналымының дәл осы
кезеңінде жалпы ... және ... ... ... бағыты
көрінеді. Осы орайда отбасы бюджетін талдау мен оның көпжақтылығы ... ақша ... ... ... бола ... ... өзектілігі. Отандық банктер ұсынылған қолма-қолсыз есеп
айырысуларының жалпы көлемімен сипатталады. ... есеп ... ... ... ... ... ... есеп
айырысу сапасының өсуі – қарыз операцияларын басқаруды жүгізу негізінде
жүзеге ... ... ... ... банктерде қолма-қолсыз есеп
айырысуын басқару ... - оны ... ... ... ... ... жүйенің қалыптасуындағы отандық шарттарында қолма-қолсыз
есеп айырысу операцияларын басқаруды жүзеге асырылған ... ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп айырысу саясаты
мен процедураларының жақсы дамуы және ақша ... ... ... ... ... ... ететін банк персоналы болып табылады.
Тақырыпты зерттеудің мақсаты – ... ... ... негізгі талаптарына сәйкес банктің қолма-қолсыз есеп
айырысуын қалыптастыру мен ... ... ... шешу.
Зерттеудің міндеттері:
- қолма-қолсыз есеп айырысудың қалыптасуын зерттеу;
- банктің басқару жүйесіндегі қолма-қолсыз есеп ... ... ... есеп ... қалыптастыру мен басқарудағы
проблемаларды зерттеу;.
Осы дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі – ... ... ... АҚ
қолма-қолсыз есеп айырысуы. Қолма-қолсыз есеп ... банк ... рөл бар ... ... пәні – ... есеп айырысу барысындағы тәуекелділік, қарыз
алушылардың түрлері мен ақшалай қатынастардағы қабілеттілігі, қолма-қолсыз
есеп ... ... ... ... түрі және ... ... ... табылады.
Диплом жұмысының методологиялық және теориялық негіздері: «Коммерциялық
банктер және ... ... ... ... туралы» Қазақстан
Республикасының Заңы, Азаматтық ... ... ... Н.Ә. ... 2006 ... ... ... Халевинская А.М.,
Лаврушина О.И., Коробова Г.Г., ... А.М. оқу ... ... ... ... ... журналдары.
1. ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ... ... ... ... ... отырып, қолма-қол және қолма-қолсыз
айналымдардың айырмашылығын анықтап алу. Қаржы айналымын түрлерін
қарастырып толық түсінік, есеп айырысудың ең ... ... ... Ақша ... мен ақша ... ... және ... мәні
Өнімдер жиынтығының өндірісі барысында туындайтын көптеген жағдайларға
байланысты қаржы айналымы екі түрге бөлінеді:
өнімдерді ... және ... ... ... ... ... ... есептерімен байланысты айналымдар;
тауарлық емес есептермен айнлысатын айналымдар.
Қаражат қызметі мен есеп ... ... ... ... ақша айналымдары пайда болады.
Қаржы айналымының негізгі бөлігін қолма-қолсыз ... ... мен ... ... ... мен ... ұйымдардың
есеп айырысулары қолма-қолсыз қолма-қолсыз іске асады, яғни клиенттердің
банктардағы ... ... мен ... ... ... ... ... береді.
Қолма-қол есеп айналым дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ақша төлемақы қызметінде қолданылса, қолма-
қолсыз айналымда ақша төлемақы мен келісім құралы ретінде пайдаланады.
Келісім ретінде қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... ... есеп айырысуында пайдаланады. Тауар базарлар
мен жеке адамдардан қолма-қолсыз ақшаға сатылып алынады. Өндіріс орындары,
ұйымдар мен ... ... ... заң бойынша рұқсат етілген шектен
шығып ... ... ... ... ... тауар сатып алады.
Қолма-қолсыз ақша көбінесе жұмыскерлер мен ... ... ... Сонымен қатар, қолма-қолсыз ақша зейнетақы, шәкіртақы
мен жәрдемақы ... ... ... ... үй құрылысына және
шаруашылық қажеттіліктерін қанағаттандыратын несиелер беруде; сақтандыру
өтемін төлеуде, т.б. пайдаланады.
Қаржы ... ... ... ... және ... ... анықтап алу қажет. Қолма-қолсыз айналымда ақша
тек төлемақы ретінде қолданылады, сәйкесінше, ... ақша мен ... ... ... ретінде пайдаланатын бөлігі қолма-қол айналымның негізгі
элементі болып табылады. Олай ... ... ... ... ... бір
бөлігі ғана болып шығады, ал қолма-қолсыз айналым — тек ... ... ... келтірілген дәйектерді ескере отырып, төмендегідей қорытынды
жасауны болады: ақша айналымы - ... өсіп ... ... ... ... мен төлемдік және келісім қызметінде жүретін қолма-
қолсыз ақша ... ... ... ... ... шығындармен салыстырғанда табыс
көздерінің үнемі дамуына келіп тіреледі. Бұндай мақсатқа шаруашылық ұйымдар
мен халық арасындағы есеп ... ... ... ... айналым үрдісін
тездету көмегімен жетуге болады. Есеп ... ... ... ... ауысады, табысты ақшалай түрде тіркейді. Осылайша есеп ... ... ... ... ... табылады, ал оның уақытында
аяқталуы өндіріс үрдісін қалыптастыруға шарт болады.
Нарық пен ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық мәселелер қатары айналым, төлем және қорлар ... ... ақша ... ... ақша қаражатының қалыптасуын зерттеуді
талап етеді.
Қаржы айналымын екі түрде ... ... ... ала ... экономикалық айналымға қатысушылардың табыс пен ... ... ... ... банк ... ... жүретін
ақша қозғалысы. Сәйкесінше, бұл қаржылық табыстар мен ... ... ... мен оны ... жеке ... ... ... ... емес сала,
мемлекеттік бюджет, тұтынушы сектор), сонымен қатар банк ... ... акта ... ... ... ... банк ... сақталады, ал банктар есеп айырысу
операцияларын іске ... ... ... ... ... қаражат
алушыларға несие беріп отырады. Алайда, қаржы айналымы толығымен банк
басқармасының нысаны ... ... ... ... ... ... шаруашылық ұйымдары ақша айналымының ... мен ... ... ... қатар банк жүйесі жеке қаражат иелері арасында
пайда болатын ... ... ... және ... ... қатынастар саласын, дәлірек айтқанда ... ... ... банктік несиелеу мен ақша айналымы
заңдарына сәйкес қаражат көздерінің құрылуы мен ... ... Бұл ... ... ... есеп ... ақшалық және несие
механизм негізіндегі ақша қаражатының қажетті мөлшері айналымының қалыптасу
саласын басқарады.
Шаруашылықтың қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... ақшаның тауарға айналуын, сонымен қатар, ... бір ... ... бір ... ақша ағымы айналымдарының қалыптасуын
бақылайды.
Ақша ағымы қолма-қолсыз ақша қаражатын ... ... ... кызмет пен орындалған жұмыс үшін қолма- қол ақша алатын ... ... ... ... ... ... ... Өз
кезегіне, өнеркәсіптер мен ұйымдар банк мекемесінен еңбекақы, жәрдемақы,
сапарақы мен т.б. шаруашылық ... ... ... ақша ... операциялар банктың кассалық бөлімінде іске асады. Банктағы барлық
қолма-қол ақша жиынтығы ... ... ... деп ... Оның
кұрамына кіріс-шығыс кассалары, операциялық күн аяқталғаннан кейін қолма-
қолсыз ақша қабылдауға арналған кешкі ... ... ... ... ... ... ... саны банктың көлемі мен қызметіне
байланысты.
Қолма-қолсыз ақша қаражаты чектар, вексельдар, карточкалар арқылы ... ... ... ... жеке есеп-шоттары арқылы жүзеге
асырылады.
Шаруашылық қатынастар - банк қызметінің ... ... Олар ... ... үрдісін қамтамасыз етеді. Шаруашылық қатынастар бір
жақта қызмет ... ... ... ... клиентер тұрған жағдайда
келісімдік қатынастар арқылы тіркеледі.
Есеп айырысу қатынастары дегеніміз - бір жақ ... ... ... ... жақ ... мерзімде тауарлар мен көрсетілген
қызмет бағасын төлеуге міндетті.
Ақшаны қабыддау мен тарату ... ... ... ... ... ... ... банк шотына тіркейді. Солардың арасында
қолма-қолсыз ақшалы жарна, чек, төлем ... есеп ... ... ... ... ... ... – пайыз төлей отырып ақшаны немесе ... ... ... құн ... ақша-тауар қатынастарының ... ... ... және ... ... шыр айналуымен және айналуымен
байланысты. Негізгі және айналым капиталының қозғалыс процесі ... ... орын ... ... ... меңгерудің барлық процесінің негізін жасайды. Несие
саясаты займ беру, рәсімдеу және ... ... ... ... ... ... тиіс объективті стандарттар мен ... ... ... ... ... ... және
стратегиялық шешімдерді қабылдайтын тұлғалардың іс-әрекетінің негізін
бекітіп, сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... мен
дәрежесін бағалауға мүмкіндік береді.
Несие саясаты дұрыс құрылып жоғарыдан нақты түрде өткізілгенде және
банктің ... ... ... ... банк басшыларына несие
саласындағы дұрыс стандарттарды ... ... ... ... және істі дамыту мүмкіндіктерін дұрыс бағалауға көмектеседі.
Банк жұмысын бақылауды жүзеге асыратын ... ... ... несие
саясаты несие тәуекелдігін дұрыс басқарудың ... ... ... ... ... ... дамушы елдерде несие саясатын көп жағдайда
қаржы билеушілері анықтайды да банктер несие саясатында айқын критерияларды
ұстанбайды және ... ... ... да ... ... қаржы
нарығынан кете бастағанда банктерге дамудың ішкі саясатын белсенді ... ... ... ... ... ... ... айырықша ролі банктік
операциялардың негізі болып табылады. Банкирдің жұмысы ... ... ... ... ... ... ... Банктердің бұл функциясы
капитал ... ... ... өте маңызды және мейілінше
сезімтал процесс болып табылады.
Банк қандай несиелерді бере ... ал ... ... бере
алмайтындығын, несиелердің әр түрінен қанша несие беретіндігін, несиелерді
кімдерге беретіндігін және бұл несиелер қандай ... ... ... анықтап алуға тиіс. Оп-оңай және тез уақытта ауыр жағдайға душар
болып қалу мүмкін бизнестің банктерден басқа ... табу ... ... ... ... маңызды шешімдер несиелер, депозиттердің, өз капиталының және
міндеттерінің оптималды арақатынастарын ... ... ... ... талап етеді. Сауатты несие саясаты несие сапасының өсуін қамтамасыз
етеді. Несие ... ... ... бақылаудың жекелеген
элементтерін, тәуекелдің саналы ... ... ... ... ... міндеттерінің құрылымын енгізу керек.
Директорлар кеңесі несие саясатының негізгі бағыттарын анықтайды. ... ... ... ережелерді және осындай несиені беру рәсімдерін
бекітетін кеңес мақұлдаған ... ... ... ... ... және ... өзгеріп отыратын
жағдайына бейімделу қажеттігі туындағанда және бұрын қойылмаған ... жете мән ... ... ... болғанда несие саясатын құрудың
маңыздылығы арта түседі. Саясаттың құрастыруы директорлар кеңесі ... ... ... ... ... банк ... ... және табыс
тұсынан тәуекелдің орындылығын бағалауды керек етеді.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... ... жалпы
негіздерін құрастырады (әлемдік тәжірибесінде – ... ... оның ... ... ... және ... ... анықтайды.
Несиелік операциялар өңдірістің ыдырауы, экономиканың тұрақсыздығы
жағадайында едәуір ... ... ... ... ... ... қарамастан тәуекелді операциялардың бөлігі неғұрлым аз банктің
сапалы несиелік ... ... ... ... ... несиелік ресурстардың бағасы мен банктің әкімшілік ... ... ... табыстың жалпы нормасына сәйкес болу керек. ... ... ... ... стратегиясы бәсеке жағдайында қажет
клиенттерінің және ұсынатын қызметінің диверсификациясына бағытталу керек.
Несиелендіру тәжірибесін жетілдіру банк үшін ... ... ... ... ... өз аппаратында жоғары дәрежелі маманды банк жұмыскерлері
бар ... ... ... ... қабілетін талдау, әдістерді және
несиелендіру ережелерінің оптималдық варианттарын іздеуге назар ... ... ... ... ... оларды мақсатты
қолдануды, өнімдерді шығару мөлшерінің өсуі, ... ... ... бағытталған несие салымдарды қамтамасыз ету
керек.
Жалпы талаптар мен шарттар нақты несие жобаларын таңдайтын және ... ... ... ... ... ... ... беру керек. Мұндай жағдайда несиенің ... ... әр ... қызметкерлер қабылдайтын шешімдерімен анықтауға болады.
Банктің несие саясаты мемлекеттік экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... банк тәжірибесінде банктің несие саясатын анықтайтын ... ... ... ... ... Әртүрлі несиелердің тәуекелділігінің және табыстылығының дәрежесі;
- ... ... Ел ... жалпы жағдайы;
- Қаржы және ақша-несиелік саясатының әсері;
- Банк қызметкерлерінің қабілеті мен тәжірибесі;
- Банк қызмет жасайтын ауданда несие ... ... ... ... ... ... мен ... қатынас банк қабылдай алатын тәуекелдің ... ... ... ... бар ... ұзақ және ... несиелерді бере
алады.
Банктің нәтижелі жұмысы үшін табыс керек, сондықтан банктер ... ... ... осы ... ... ... ... Кейбір
банктер оған көп мән береді, басқалар олай емес. ... ... ... ... онша ... ... банктерге қарағанда қатаң несие
саясатын ... ... ... ... ... ... және өндіріс
фирмаларына берілетін ... ... ... қарағанда төлеу пайызы
жоғарырақ қысқа мерзімді және тұтыну ... ... ... ... ... саясатын құрастырғанда банк депозиттердің категориясын және
ауытқулар сипатын ескеру керек. Банк ... және ... ... мөлшері қалыптасқанда несиелерді ұсынуға құқылы. Резервтердің
екі түрі депозит пен ... ... ... ... ... болса да
болжалынбайтын сұранысының бар болуы банктерді ... ... ... ... ... есепке алуға мәжбүр етеді.
Несие саясатына банк қызмет ететін ауданның экономикалық жағдайы әсер
етеді. ... ... оның ... және ... ... либералдық несиелік саясатын өткізуіне көмек етеді.
Банктердің несие беру қабілеті ... және ... ... ... банктердің қолына қосымша резерв ... ... ... өседі. Мұндай жағдайда банктер либералдық
несиелік ... ... ... ... құрастыру барысында маңызды сұрақтарының бірі несиелік
операцияларды жасайтын қызметкерлердің ... ... ... ... және ... ... ... көп жұмыс
істесе де жылжымайтын мүлік негізінде несие берумен айналыспаған. Басқалар
тек тұтыну несиесімен айналысады.
Сонымен, ... ... ... саласына енудің ұзақтылығы жоғары
дәрежелі мамандардың болмауымен түсіндіріледі. Кейбір банктердің жеке несие
түрлерінің беру саласындағы ... ... ... ... ... ... ... несие саясатына қызмет ететін ... ... де ... ... негізгі мақсаты – қызмет ететін ауданының несие қажетін
қамтамасыз ету. Егер банк бұны істемесе оның жұмысы ... ... ... ... ... және ... ... дәлелді несие алуға талап
жасаған алушыларға несие беруі ... ... мал ... ... ... ... осы саланы несиелендіруден бас тарта алмайды,
керісінше өзінің саясатын жергілікті шаруашылықтардың ... ... ... ... келесі элементтерден тұрады:
• Мақсат. Оған сүйеніп несиелік портфель қалыптастырылады.
• Нақты әрбір несие инспекторы және несие комитеті иемденетін ... ... ... ... ... ... ... құқық алмастыру және ақпарат беру
міндеттері.
• Клиенттердің несие талаптары бойынша тексерістер, ... ... ... ... ... ... ... тіркелетін қажетті құжаттар және несие ісінде
сақталуға тиіс ... ... ... ... ... және тексеруге кім жауапты екендігі атап
көрсетілген банк қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... және жүзеге асырудың
негізгі ережелері.
• Пайыз тігілімдерінің және несие ... ... ... өтеу ... ... мен ... ... Барлық несиелерге қолданылуы мүмкін сапа стандарттарын сипаттау.
• Несие салымдарының ең жоғары мөлшерін белгілеу.
• Несие салымдарының негізгі бөлігі бағытталатын банк ... ... ... ... ... ... жағдайларды анықтау, талдау және шешу
тәжірибелерін сипаттау.
Несие ұдайы өндіріс үрдісінің үздіксіздігін қамтамасыз ету қажеттілігінен
келіп шығады. Несие ... ... ол ... субъектілерінің өндірістік
капиталы ақшалай (негізгі және ... ... және ... бола ... бәрімізге мәлім. Бұл кезде олардың міндеті әр
түрлі. Шеңбер айналымының ... ... ... қаражаттардың
өндірістік құралдарында айналуы жүреді: ... ... ... ... алынады. Өндіріс ұрдісінің екінші сатысында ақшалай
қаражаттардың тауарға айналуы жүреді, ... ... ... ... ... құралдары құнына жаңадан жасалған құн қосылады. Соңында,
үшінші сатыда тауар ... және ... ... ... ... ... ... бір тұрден басқа түрге
ауысуымен тұйықталмайды, қозғалыс олардың ... ... ... ... ... болып табылады. ... ... ... ... - бұл ... ... Өндірістік
капиталдардың бірде тауар түрінде, ... ... ... ... ... жалпы түрі болып келеді, яғни олардың ұдайы ... ... ... ... жүйелі түрде бір түрден басқа түрге айналуы,
сонымен қатар ... ... ... ... ... шеңбер айналымы
және айналымы барлық жерде бірдей емес; ... ... ... ... және тауар айналымының ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... айналымы шегінде
үздіксіздігімен ерекшеленеді. Олардың қозғалыс ... ... ... және кері ... ресурстарда және оларды толтыратын
көздерде қажеттіліктердің толқуы ... Мұны ... ... қарай негізгі, айналым капиталдарының да қозғалысына байланысты
байқауға болады.
Есеп шотқа қолма-қолсыз ақшамен жарна ... ... ... ... ... беріледі. Банк клиентке ақшаны алғанын
дәлелдейтін квитанция береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды нақты ұйымдастыру өте маңызды.
Өйткені бұл ... ... ... ... ал ақша ... түсіп тұруы қарыздардан кұтылуды тездетеді.
1.2 Қолма-қолсыз есеп айырысу түрлері
Тәжірибе көрсеткендей, қаржылық есеп айырысудың ең ... түрі ... ... есеп ... Ақша ... ... пайдалану мен айналым
шығындарын қысқартуға ... баса ... ... ... ... есеп ... ұйымдастырады, оларды іске асыру шарттарын құрады,
және есеп айырысу ... ... ... Қолма-қолсыз есеп
айырысу ақшасыз айналымды ұйымдастырады, бұл айналым мемлекеттік заңдар
және банк ... ... ... ... есеп ... ... ... мен банк мекемелері
арасында белгілі бір қатынастар құрайтын есеп айырысу кұжаттары ... ... Есеп ... ... мен ... айналымы арасындағы
жікті ажыратып алған жөн.
Есеп ... ... ... - есеп ... басынан соңына
дейін белгіленген бөлімдер арқылы құжаттардың жүйе бойынша ... ... ... ... ... 2000 жылдың басныда
республикада екiншi деңгейдегi 55 банк тiркелген: оның iшiнде 1 мемлекеттiк
банк, яғни ... ... 100%-ы ... ... ... 1 ... банк; 22 шетелдердiң қатысуымен құрылған
(резидент емес ... ... ... ... ... ... банктерiнiң 17 өкiлдiгi ашылған. Республикада сонымен қатар ... 44 ... 7 ... ... және ... ... ... 46 басқа мекемелер бар, атап айтқанда, ... ... ... ... департаментi, оның 14 облыстық басқармасы
мен Алматы қалалық басқармасы; Ұлттық банктiң Қазақстандық банкаралық есеп
айырысу ... ... ... ... және ... ... ... зейнетақы төлеу жөнiндегi Мемлекеттiк орталығы”,
Республикалық мемлекеттiк қазыналық ... ... қор ... “Бағалы қағаздар Орталық депозитарийi” ЖАҚ; “Кiшi кәсiпкерлiктi дамыту
қоры” ЖАҚ; “Қауымдастықтарды несиелеудiң қазақстандық қоры” Қоғамдық ... ... ... ... қоры” ЖАҚ; “Ақмола қоры” ЖАҚ;
“Кәсiпорындарды қайта ... және жабу ... ... АҚ; ... ... емес ... ... қор және т.б.
Қазiргi Қазақстанның нарықтық банк жүйесiнде әр түрлi меншiк формасындағы
банктер мен ... ... ... ... ... iшiнде коммерциялық
банктер – кәсiпорындар мен ұйымдарға, сондай-ақ халыққа тiкелей және жан-
жақты кешендi қызмет ... ... Бұл ... ... ... ... айырмашылығы. Ал банк емес несие мекемелерiнiң банктерден
өзгешелiгi олар тек кейбiр ... ... ... және ... ... ... ... Коммерциялық банктердiң ...... ... ... ... ... ... және заңдарына сәйкес банк емес
несие мекемелерi өзiнiң негiзгi ... ... ... ... ... құқы жоқ. Сондай-ақ өзiнiң ... ... мен ... ... ... сөздi, не болмаса
депозиттер қабылдап, басқа банктiк ... ... ... ... ... ... қолдануға болады./10/
Банкiлер банк қызметiн операцияларды ... ... ... ережелер мен iшкi ережелер болған жағдайда ғана жүзеге асыруға
құқылы. Банк операцияларын ... ... ... ... ережелерiн
бекiтiп, оларда мынадай мәлiметтер мен рәсiмдер болуы тиiс:
- қабылданатын депозиттер мен несиелердiң шектi сомасы мен ... ... мен ... ... сыйақы (мүдде) ставкасының ... ... мен ... ... ... (мүдде) төлеудiң шарттары;
- банк қабылдайтын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар;
- банк ... ... ... мен ... банк пен оның ... құқықтары мен мiндеттерi, олардың
жауапкершiлiгi;
Банк операцияларын ... ... ... ашық ... ... ... ол ... немесе банк құпиясының мәнi бола алмайды. Банкiлердiң
клиентке банк операциясын жүргiзуге ... ... ... туралы
ақпарат беруден бас тартуға құқы бар. Банкiлер мен олардың ... ... егер ... ... Заңдарында өзгеше
көзделмесе, шарттар негiзiнде жүзеге асырылады. Ал банк клиенттерi, егер
Қазақстан ... ... ... көзделмесе, несиелiк банктi
хабардар ете отырып, басқа банктерге банктiк шоттар ... ... ... займ операциясы банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге
асыратын ұйымдардың басқа тұлғаларға қайтарымдылық және ақы ... ... ақша ... ... ... қарыз операциясы оның банк директорларының кеңесi бекiтетiн iшкi
несие саясаты туралы ережелерге сәйкес ... ... ... ...... өз ...... атқаруының
көрiнiсi. Қазақстан заңдарына сай банктiк операцияларға негiзiнен мыналар
кiредi:
- заңды және жеке тұлғалардың депозиттерiн ... ... ... ... банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдардың корреспонденттiк есепшоттарын ашу және жүргiзу;
- кассалық операциялар: банкноталар мен монеталарды қабылдау, ... ... ... ... сұрыптау, қаттап буу және сақтау;
- аудару операциялары: ... және жеке ... ... ... ... ... есептеу (дисконт) операциялары: заңды және жеке тұлғалардың
вексельдерi мен өзге де қарыз мiндеттемелерiн есепке алу;
- қарыз беру ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғаларға ақшалай несие беру;
- сенiм (траст) операциялары: сенiм бiлдiрген адамның мүддесi үшiн
және
соның тапсыруымен тазартылған ... ... және ... қағаздарды
басқару;
- клиринг операциялары: төлемдердi жинау, салыстыру, сорттау және
растау, сондай-ақ олардың өзара ... ... ... ... ... ... таза ... айқындау;
- сейфтiк операциялар: сейф жәшiктерiн, шкафтар мен үй-жайларды жалға
берумен қоса, клиенттердiң ... ... ... мен ... ... ... ... ломбард операциялары: депоненттелген (сақтауға салынған) оңай
сатылатын бағалы қағаздарды және ... ... ... ... ... ... ... төлем карточкаларын, чек кiтапшаларын шығару;
- шетел валютасын айырбастау ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарағындағы клирингтiк қызмет;
- факторинг (сауда-саттық) ... ... ... ... етiп ... ... төлемдi талап ету құқына ие
болу;
- форфейтинг операциялары (форфейтингтеу): тауарларды (қызмет
көрсетудi) сатып ... ... ... сатушыға айналып
түспейтiн жолмен вексель (тратта) сатып алу арқылы төлеу.
Нарықтық экономика жағдайындағы ... ... ... үш ... ... болады:
- пассив операциялары (қаражат тарту);
- актив операциялары (қаражат орналастыру);
- актив-пассив операциялары (делдалдық, траст және басқалары).
Сонымен ... ... ... ... кепiлмен,
кепiлдiкпен, кепiлдемемен және заңдармен ... ... ... ... қамтамасыз етiлуi мүмкiн.
Клиенттiң несиенi қайтаруға жоғары қабiлеттiлiгi мен сенiмдiлiгi болған
жағдайда банк несиенi қамтамасыз ... ... ... беру ... ... ... Банк бiр ... осы заемшының банктерден және
банк операцияларының жекелеген түрлерiн ... ... ... ... ... ... шегерiп тастағанда активтердiң орташа жылдық
құнынан асып кететiн ... ... банк ... ... ... ... активтерiнiң орташа жылдық құны есептi жылдың басынан осы несиенi
алған күнге дейiнгi кезеңге есептеледi.
Кепiл ... ... ... заң ... ... реттерде
кепiлге салынған мүлiктi соттан тыс тәртiппен сауда (аукцион) ... ... ... ... ... ... банк ... шарты бойынша өз мiндеттемелерiн ... ... ... ... бермеуге;
- қарыз алушының кез келген есеп шотындағы ақшасынан (егер бұл несие
шартында ескерiлген болса) қарыз алушының келiсiмiнсiз ... ... ... ... қарыз алушыны Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес банкрот деп тану туралы сотқа талап арызын беруге құқылы.
Несие ... ... ... ...... ... ... жағдайларға байланысты банктiң жалпы саясатын
және оны орындау тәртiбiн анықтайды;
- ... ... және ұзақ ... ... мен ... ... ... клиенттiң несие қабiлеттiлiгiн анықтау
және перспективалық қаржылық ... ... ... ... ... ... зерттеп, банктiк несие операцияларын сақтандыру
механизiмiн анықтайды.
Қысқа мерзiмдi несиелеу бөлiмi – ол:
- қарыздар мен қарыздардың түрiне байланысты ... ... ... ... ... анықтайды;
- несие алудың қажеттiлiгiн айқындап бiледi;
- несиенi берудi ұйымдастырып, несие iстерiн жүргiзедi;
- несие шарттарын жасайды;
- клиенттердiң несие қабiлеттiлiгiн тексередi;
- несие ... ... ... ... ... ... ... несиелеу және қаржыландыру бөлiмi – ол:
- банктiң инвестициялық потенциалына қарай несиелеу мен
қаржыландырудың негiзгi ... ... ... мен ... ... ұйымдастырады;
- несие беру және қызмет көрсету шарттарын жасайды;
- клиенттердiң несие ... ... ... қабiлеттiлiк
картотекасын жүргiзедi;
- клиенттiң инновациялық iсiне байланысты несиелейдi және клиенттiң
инновациялық қызметiн қаржыландырады;
- клиенттiң тапсыруы бойынша қаржыландыруды ұйымдастырумен
шұғылданады;
- ұзақ ... ... ... үшiн ... ... ... ... үшiн мердiгерлер табуда делдалдық көмек көрсетедi.
Халықты несиелеу бөлiмi – ол:
- ... ... ... ... және ... үй салуды тiкелей және
жанама несиелеудi ұйымдастырады;
- несие карточкасын бередi;
- халыққа басқа да көптеген қызмет көрсетедi.
Банкаралық операциялар бөлiмi ... ... ... да ... ... ... бөлiмшелерiмен есеп жүргiзудi және барлық
банкаралық операцияларды ... ... емес ... операциялар бөлiмi несиелеумен, мысалы, лизинг
операцияларын жүргiзумен шұғылданады.
Коммерциялық банкте валюта басқармасы маңызды қызмет атқарады. Ол:
- ... ... ... жүргiзедi;
- валюта шоттарын жүргiзедi;
- валюталарды сатып алып және сатады;
- қаржыны салымдарға қабылдап, ... ... ... ... ... еркшелiктерiне байланысты төрт бөлiм құрылуы мүмкiн:
талдау бөлiмi; ... ... мен ... ... ... ... ... бөлiмi; мерзiмдi мәмiлелер, халықаралық есеп ... және ... ... ... емес операциялар бөлiмi.
Депозиттiк операциялар басқармасы – банктiң өз капиталы мен тартылған
қаражатын талдаумен және ... ... ... мына ... ... депозиттiк қаражатын олардың ... ... және ... (ақша салушы) бойынша есептеу;
- қаражаты депозитке салу үшiн шарт ... ... ... оның ... және банк ресурстары, банк
ресурстары, оның балансының өтiмдiлiгiне әсерiн бағалау мақсатымен
даму динамикасын талдау;
- ... ... ... үшiн ... ... ... ... банктiң өз қаражатын есептеу мен талдау қызметiн жүргiзедi.
Олар:
- ... ... ... ... оларды талдуа және даму
динамикасын есептеу;
- банкке қарайтын бағалы қағаздарды сатып алу және сату операцияларын,
сонымен бiрге клиенттерiнiң де ... дәл ... ... ... ... көрсету мақсатында банкте есептеу-
кассалық басқармасы құрылады. Оның негiзгi қызметтерi:
- шоттарды ашу және есептесудi жүргiзу;
- ... ... ... ең ... ... бiрi – өзiнiң филиалдары мен өкiлдiктерiн
басқару. Банктiң филиалы – ... ... ... ... банк тұрған
жерден тыс орналасқан және банктiң атынан банк операцияларын ... және ... банк ... ... шегiнде әрекет ететiн банк
бөлiмшесi. Оның банкпен бiрыңғай балансы, сондай-ақ банк атауымен ... ... ... ... ... – заңды тұлға болып табылмайтын, банк тұрған жерден тыс
орналасқан, банктiң атынан және оның тапсыруы бойынша ... ... ... жүзеге асырмайтын банк бөлiмшесi.
Банктiң есеп айырысу-касса бөлiмi (жинақ кассасы) – банктiң ұлттық банк
берген ... ... ... заңды тұлға болып табылмайтын филиалдық
не өкiлдiк мәртебесi жоқ, Қазақстан аумағында банк ... ... ... ... ... бөлiмшесi.
Аталған банк мекемелерiнiң статусына байланысты (филиал, өкiлдiк, жинақ
кассасы) олардың ... және ... ... ... да әр ... ... ... банктiк операцияларды орындамайды: мысалы, корреспондент-
банктермен операциялар, халықаралық операциялар, инвестициялық және ... ... ... қызметiне төмендегiлер кiредi:
- қызметiн басқару;
- несие саясатын және несие опрецияларын жүргiзудiң дұрыстығын
бақылау;
- банк жұмыстарының тиiмдiлiгiн арттыратын жұмыстың жаңа ... ... және ... ... ... ... жұмыстарды
орындайды:
- статистикалық хабарларды жинақтау және талдау;
- клиенттерге (заңды және жеке тұлғаларға) хабарлама-анықтама
қызметтерiн көрсету;
- банктiң қызметi туралы есептi, ... ... ... ... ... ... тұрғыдан дайындау;
- эксперттiк зерттеудi, банктi бағалауды (клиенттер үшiн де) дайындау
және орындау.
Кадрлар бөлiмi:
- ... ... және ... ... ... кадрлардың мамандығын көтерудi және оқытуды ұйымдастырады;
- еңбекақы қорын басқарады;
- ... ... және ... ... ... банктiң ғимаратын, құрал-жабдықтарын салумен,
жоспарлаумен, сатып алумен, жөндеумен және сатумен ... ... ... ... ... ... ... қосу, банктiң
мекемелерiн электронды-есептегiш машиналар және оргтехникамен ... ... ... ... ... ... iшкi ... төмендегiдей мәлiметтер болуы шарт:
бөлiмшелердiң құрылымы, мiндеттерi, ... мен ... iшкi ... ... ... мен ... да органдардың құрылымы, мiндетi,
қызметi мен өкiлеттiгi; құрылымдық бөлiмшелер басшыларының ... ... ... есеп ... ... қажетті уақыттан басқа, түрлі
есеп айырысу операцияларына керекті ... ... ... ... етеді.
Ақша қаражатын сақтау мен есеп айырысуды жүзеге асыру үшін, сонымен ... есеп ... ... ... ... ... және т.б.
шоттар арқылы жүзеге асырылады.
Шот ашылған кезде банк мекемесінің бас ... ұйым ... шот ... көрсетіп, арнайы мөрмен белгі қояды. Шот ашылуға
арнайы өтініш ... ... ... қатар мекеменің ашылуына ... ... ... көшірмесі, шот қаражатын пайдалануға ... ... колы ... ... салық инспекциясының рұқсаты
мен мөр белгісі тапсырылу керек.
Шот бойынша операцияларды жүзеге ... ... ... ... есеп-
айырысу құжаттары койылған талаптарға сай жасалып, қол ... ... ... ... ... банк ... шоттағы қолма-қолсыз
ақшаны, тапсырылған құжаттардың шынайылығын, және дұрыс толтырылғанын
(қойылған ... мен мер ... банк ... сай болу керек),
құжаттардың белгіленген мерзімге сәйкестігі, жасалып жатқан ... ... Есеп ... ... ... ... емес ... жасалуы мүмкін. Ал араларында міндеттемелері бар өндіріс орындарының
қай ... ... ... есеп ... бірқалалық және
өзгеқалалық болып екіге бөлінеді.
Екі жақ арасындағы есеп айырысу ... ... ... басқа да уағдаластық түрімен ... ... ... ... екі жақ банк ... өзара қарыз ала береді.
Жабдықтаушы мен ... ... ... ... төлемдік құжаттардың
мерзімінен кеш тапсырылуына байланысты айып өсім есептелетіні жазылған.
Өндіріс орындарының есеп шоттарындағы ... шот ... ... ... ... жетекшісі белгілеген тәртіп ... ... ... банк ... ... кезегі іске асырыған, одан
бұрын ... ... ... ең ... ... мен ... ... жасалынған. Мекеме шоттарындағы
қаражаттарға кез-келген шектеу қою заңды ... ... ... ... ... ... ... орны мен қаржылық ұйымдардың ақша айналымын
басқару әдістерімен үйлесе алмайды.
Соңғы кезде төлем тапсырысын қолдану жағдайлары едәуір ... ... банк ... ақша қаражатын басқа мекемеге, өндіріс
орнына, ұйымға аударуға ... ... ... ... ... бланк бойынша төлем тапсырысын банкқа тапсырады. Төлем тапсырысы
жазылған күннен бастап он күн ... ... ... тапсырысы есеп шотта қажетті қаражат болған жағдайда ғана
төлеушінің ... ... ... үшін ... ... ... ... алуға рұқсаты болуы
керек.
Егер жабдықтаушы мен сатып алушы қатынастары тұрақты болса, ... есеп ... ... ... ... ... береді. Бұндай жағдайда «Төлем тағайындалуы» деген бағада сатып
алушы келісім-шарт негізіндегі жоспарлы төлем сомасын ... ... ... ... күні мен мерзімін көрсету қажет. Бюджет мекемелері
дәл осы бағада аударылатын соммалардың қайда жұмасалатының көрсетеді.
Үздіксіз өнім шығаратын өндіріс ... ... ... үшін есеп
айырысу кезінде аванстық төлемдерді пайдалана алады, аталған төлемдер де
төлем тапсырысымен ... ... ... тағы бір тиімді түрі - чек ... ... ... ... ... ақша қаражатын төлеуге жазбаша кепілдік
берген бері ен құнды қағаз. Чек беруші қызмет ететін банк чегі жеке ... ... ... ... ... ... ... сома мен есеп-
шоттағы сома сәйкес келу керек.
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасының төлем айналымында ... ... ... есеп ... ... ... есеп айырысу Ережелерімен», сонымен ... ... ... ... бұйрықтар мен бекітілген.
Қазіргі кезде Ұлттық Банк бұйрықтарына байланысты есеп ... ... ... чектер ғана қолданылады. Ақша қаражатын депозитке салу
үшін клиент 722-ші «есеп айырысу чектері» деген жеке банк ... ... бұл ... чектер бойынша төлем жасауға кепілдік береді.
Есеп айырысу чектерін алу үшін клиент өзіне ... ... ... ... ... ... ... онда чектердің саны мен ... ... ... ... ... Осы мәліметтер негізінде әрбір
чектің сыртқы жағында көрсетілген чектін лимиті ... Чек ... ... ... ... ... бас ... қолы қойылады,
мөрмен бекітіледі. Өтінішпен бірге клиент банкке ... есеп ... 722-ші ... ... ... ... ақша қаражатын аударуға төлем
тапсырысын өткізеді. Тек осы қаражат депозитке салынғаннан кейін ғана чек
алуға рұқсат беріледі. ... ... ... ... ... мекеменің есеп айырысу шоты,
К-т - 722-ші «есепайырысу чектері» шоты.
Есеп айырысу чектерінің ... ... ... ... ... және де банк ... қорғалу дәрежссі деретемелерін ескере отырып
чектердің эмиссиясын жасауға құқылы болған ... ... ... ... чек жарамсыз болып саналады.
«Қазақстан Республикасы есеп айырысу чектері Ережелеріне» сәйкес мекеме
қабылдағап чектер индоссолана алмайды, яғни ... ... ... ... ... чек ... оларды индоссамент арқылы жабдықтаушыларға өткізе
алмайды.
Батыс тәжірибесінде ... ... ... ... оларды
төмендегідей бөледі:
- атаулы чектер, тек N-ға төлеу;
- ордерлік чектер, тек N-ға немесе оның бұйрығы бойынша ... ... чек, ... ... чек ... ... ... яғни индоссамент арқылы қолдану
құқығын басқа тұлғаға бере алады.
Индоссаменттің төрт түрі белгілі:
• банктық индоссамент. Чек иесі өз ... ... ... ... ... чек ... ... айналып, кез-келген заңды иесі чек
бойынша банктен ақша ала алады;
• атаулы индоссамент. Чек иесі өз ... ... ... ... чек ... ... рұқсат етілген адамның атын да көрсетеді;
• мақсатты индоссамент. Чек иесі сыртқы ... ... ... ... мақсатын белгілеп, чек бойынша ақша алуға шектеме қояды;
айналымсыз индоссамент. Егер чек иесі ... ... ... ... ... ... индоссамент мәтінінде «айналымсыз» деп
жазады.
• Кросталған чек. Чектің ішкі жағында екі параллель сызық қойылады. ... ... чек ... шотына ақшаның қолма-қолсыз түрі
аударылады.
Түрлі елдердегі чектердің ... ... ... ... ... ... сөзі;
белгілі сома бойынша төлем жасау міндеті;
трассат банкі;
төлем орны;
шыққан күні мен орны;
трассат қолы кіреді.
Сауда компоненттері:
чек нөмірі;
трассат шотының нөмірі;
трассат ... ... ... ... қайталау;
бенефициар;
кодтау жүйесі (ол үнемі таза болу керек).
Қазіргі кезде жеткізілгеп тауар мен көрсегілген қызмет үшін төлем ... ... ... ... ... мен дамуы еліміздің экономикалық
құрылымымен тығыз ... Орта ... ... ... арасындағы сауда-
саттық катынастардың дамуына байланысты қапқа толтырылған ақша алып жүру
өте ыңғайсыз, ... ... тым ... ... ... екен. Бұл мәселе
вексельдың пайда болуымен ... Бір ... ... өзіне басқа
елде қажет белгілі бір ақша қаражатын өз қаласында ... ... ... өз ... ... елде осы ... ... сол елдегі
валютамен берілген соманы қайтарып беруге саудагерге уәде ... ... ... (13 ... ... делінген: «Мен 10 генуэз лирін
Тунисте қайтарып берем деген міндетпен алдым». ... ... ... ... ... ақша мәміле ... ... бір ... бір елге ... ... ... ... олар өздерімен
бірге көлемді сома алмаған. Өйткені қарыз ақшаны басқа қалада осы жердің
бағасымен айырбастаған. Уақыт өте келе бір ... ... елге ... шегудің
қажеті болмай қалды. ... өз ... ... өзара
ынтымақтастық жасауга көшеді. Аударма төлем ... ... ... ... ... ... белігі өз-өзін
өтеді, тек оқта-текте тепе-теңдікті қалыптастырып отыру ғана ... ... ... ... «аударма вексельдар»-деп аталған
құжаттар хат түрінде ... ақша ... ... ... ... ... атқарды. Бұл вексельдар операциясы түрі бізге 13-ші
ғасырдан ... Ал ... ... деген ұғымның өзі «қарыз
міндеттемелерін» қолма-қолсыз ақшаға айырбасату ... ... жылы ... ... вексельдар бойынша заң шығару конференциясында
алғашқы халықаралық келісім жасалды. Көптеген елдер келісімге қол қойып,
оны жүзеге ... ... ал ... мен АҚШ қол ... бас тартты.
Жалпы, қазіргі кезде, аударма вексельдарының екі жүйесі қызмет атқарады:
бірі - 1930 жылы неміс және ... ... ... ... ... ... ... - ағылшын-американдық жүйе. 1995 жылдың
басында ... ... да ... ... қол қойды, оның
негізінде 1995 жылдыц 18- мамырында ... ... ... ... есеп айырысу Ережелсрі» құрылды.
Аталаған Ережелерге сәйкес, вексель - ... ... ... бар ... ... белгіленген келісімдік құжат. Құрастырылу
түріне қарай вексельдар қарапайым және аударма вексельдар ... ... ... ... қызметін атқарып, несие алу мен төлем жасау құралы
ретінде пайдаланады.
Чектер мен вексельдар өндіруші мен ... ... есеп ... ... үшін өте ... ... мен талаптардың да өз ерекшеліктері бар. Төлемдік
тапсырыс-талап - жабдықтаушының сатып алушыға ... ... ... мен ... ... ... ... үшін ақы төлеуге
қоятын талаптары. Бұндай талаптардың негізі ретінде жабдықтауышыға ... банк ... есеп ... ... ... алушыға қызмет
көрсететін банкке аударылады. Жабдықтаушы ... ... ... ... ... қажетті құжаттарын сатып алушыға уақытында
жеткізу тәртібі бекітілген.
Сатып ... ... ... ... төлемдік тапсырма-талапты
сатып алушыға өткізеді, ал ... ... ... ... ... ... ... алушы төлемдік тапсырыс-талапты үш күн
ішінде банкке жеткізуге ... Осы үш күн ... ол ... жасаудан
бас тартқанын бапқа мәлімдеуге толық құқылы. Мұндай жағдайда төлемдік
тапсырыс-талаптар жөнелтім ... және ... бас ... ... жабдықтаушыға қайтарылады. Ал сатып алушы ... ... ... ... ... ... ... тапсырыс-
талапты есеп шотты пайдалануға құқылы тұлғалардың қолдарын қойып, мөр
белгісімен бекітіп банкқа әкеп ... ... ... ала отырып, банк
сатып алушының шотындағы ... ... ... ... ... ... банктар шоттарындағы есепшілік хаттаулардан
көрінеді. Сатып алушы банкінде:
Д-т- сатып алушының есеп айырысу шоты ... оның ... ... 161 (Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі сатып алушының
корреспонденттік шоты).
Жабдықтаушы банкінде:
Орны толтырылған ... ... ашу ... ... ... ашқан банк) сатып алушының қаражатын немесе жабдықтаушы банкі
берген несиені (атқарушы банк) 720 «аккредшивтер»-деп аталатын жеке ... ... ... қызмет көрсету мерзімінде аударылады. Бұндай
жағдайда төмендегідей банктық хаттаулар жасалады:
тепе-теңдік емес 9931 «төленетін аккредитивтар»шотына кіріс.
Сатып алушы ... ... ... есеп ... шоты ... оның ... ... - 161-ші шот (Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... - 161-ші шот (Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі эмитент-
банктің корреспонденттік шоты);
К-т - 720-шы «аккредитив» шоты.
Жабдықтаушы ... ... ... - 720-шы ... шоты;
К-т- жабдықтаушының есеп айырысу шоты.
Атқарушы банк эмитент-банқа ... мен ... ... ... емес 9931 шотының ... ... ... ... мен жөнелтілім құжаттарын сатып алушыға жібереді
Банкілер арасында корреспонденттік қатынастар құрғанда орны толтырылмаған
(кенілдендірілген) ... ... ... ... ... ... атқару банкінде ашыла алады.
Қайтарып алынбайтын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз өзгертіле,
жабыла ... Егер ... оның ... ... ... онда ол қайтып алынатын болып есептеледі. Қайтып алынатын
аккредитив ... ... ... ... ... ашу үшін ... өзіне қызмет көрсететін банкка өтініш өткізу
керек, онда:
аккредитив ашылып жатқан келісім-шарттың нөмірі көрсетіледі;
аккредитивтің ... ... ... ... күні мен
айы);
жабдықтаушы атауы;
аккредитив жасап жатқан банк ... ... ... ... ... ... ... атауы, құжаттардың дайындалу мерзімі мен тәртібі;
қажетті мәліметтер көрсетілген аккредитивтің түрі;
қандай тауарларды жөнелту үшін (қандай ... ... ... ... жөнелтілім мерзімдері;
аккредитив сомасы;
аккредитивті жүзеге асыру тәсілдері.
Тауарларды жөнелту, шоттардың, жөнелтілім, т.б. ... ... ... ... ... ... қаражат алуға негіз болады.
Құжаттар аккредитив мерзімі аяқталғанға ... ... оның ... жасалу керек. Ашылған мерзіміне байланысты ... ... ... ... ... дейін аккредитивті жауып тастауга
өтініш жазады; кейде ... ... ... ... ... ... жазады.
Бұндай жағдайда төмендегідей хаттаулар жасалады:
Жабдықтаушы банкінде:
Д-т - 720-шы «аккредитив» шоты;
К-т - ... ... ... ... ... жабдықтаушы
банкінің корреспонденттік шоты).
Сатып алушы банкінде:
Д-т - 161-шот (Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі ... ... ... - ... ... есеп ... шоты ... аккредитив банк несиесі
қаражатына ашылған ссудалық шоты).
1.3 Банкаралық корреспонденттік қатынастар. Корреспонденттік
шоттарды ашу ... ... мен ... ... ... ... үрдісінде
банктер өзара қарым-қатынасқа түседі, бұндай ... ... деп ... ... ... арқылы банкаралық есеп
айырысудың екі түрі белгілі: біріншісі - жекелей есеп ... ... ... ... ... екіншісі -
орталықтандырылған есеп айырысу Қазақстан ... ... ... ... ... ... банкаралық есеп айырысу жүргізу.
Банктер арасындағы төлемдер делдалдығы Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкіне қаржы айналымын ... ... ... ... ... ... есеп айырысу негізінде ... ... ... шот - бүл ... ... ... Ұлттық Банкінде
ашқан ерекше шоты. Корреспонденттік шоттың ерекшелігі - онда ... ... ... ... катар қаржылық банктің клиенттеріне көрсететін
қызметі бойынша несие-есептік, кассалық жәнс т.б. ... ... шот ... ... операциялар:
- банк клиенттерінің ақша қаражаттарын аудару мен төлеу;
- банктің өндіріс-клиентері мен бюджет, зеинеткерлік ... мен ... ... есеп айырысуы;
- клиенттерді колма-кол ақша беру мен қабылдау, яғни еңбекақы төлеу;
- ... ... мен ... құнды қағаздар, Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... операциялар;
- клиенттерге берілген несиелер мен басқа түсімдер пайызын төлеу;
депозиттік шоттар бойынша пайыз ... ... ... ... ... ... шығындар, т.б. Корреспонденттік шот ашу
үшін сауда банктері: шот ашуға ... қол ... мөр ... ... түрде расталған жарғы мен
карточканың көшірмесін талап етеді.
Сауда банкі ... ... ... Банкінде тек бір ғана
корреспонденттік шот аша алады.
Қазіргі ... ... ... ... ... алдына қойған
мақсаты - әлемдік ... сай ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты банкаралық құжат аудару машақатынан
құтқаратын ... ... ... ... ... ... ... Банкінде түрлі клирингтік құрылымдарды ашу, сонымен
қатар ... ... ... тура есеп ... жүйелерін ендіру алдыңғы
қатарға ... ... ... ... ... ... жекелей қатынастар мүшелері болып табылады.
Хат алмасу, лауазымды ... қолы ... ... мен ... ... корреспондент-банктар өзара есеп айырысу үшін бір-біріне
корреспонденттік шоттар ашады. Корреспонденттік қатынастар басқа да ... ... ... ... бір банк үшін ... сомасы үстінен клиентке несие бере алады. ... ... ... ұсақ ... инвестицияық бағытта, яғни құнды
қағаздарды сатып алу, сату, сақтау жәнінде кеңесшілік қызмет көрсете алады.
Шет елдік ... ... ... ... ... ... үшін ең ... Ұлттық Банктан валюталық бас лицензия алу керек.
Бас лицензия сауда банкіне шет елдік ... тура ... ... ... ... Бұл клиентердің халықаралық есеп ... ... ... ... ... ... ... елдік корреспондент-банктарда ашылған шоттарға түседі. Валюталық бас
лицензиялары бар сада банктары басқа сауда банктарымен ... ... үшін ... шот ... ... корреспондентік қатынастар әдетте құжаттардың бақылау
пакетімен ауысудан бастайды. Құжаттарда уәкіл тұлғалар ... ... дер ... мен тағы да ... ... ... ... тексеруші код көрсетіледі. Егер корреспондент-банк СВИФТ
жүйесіне қосылған болса, кодтармен ауысады. Бұдан басқа, ... ... ... мен ... ... ... ... көлемі
көрсетіледі.
Корреспондентік қатынастар ... ... ... ... ... ... тұлғалардың кездесулері маңызды рөл атқарады.
Бұл үшін, әрине, міндетті түрде шетел тілдерін меңгеру қажет. ... ... ... алмасу мақсатымен басқа банктардан мамандар шақырылуы да
мүмкін. Жақсы дайындалған қызыметкерлер банк мәмілелерінің ... ... ... тар ... шеше алады.
Банкаралық корреспанденттік қатынастарға қауіп төнуі ... ... ... ... валюталық қауіп (түрлі валюталық бағыттардағы
өзгерістерге байланысты банктар өз позицияларын ұстай алады), сонымен қатар
пайыздақ мөлшерлеме өзгерістеріне байланысты.
Бұдан ... ... ... бір ... ... ... керек. Белгілі бір елмен байланысты қауіпті ескере
отырып, елдегі саяси-экономикалық жағдай, атап ... ... ... алу ... ... алынуы тиіс.
Несиелік қауіпті бағалай отырып банктің қаржылық ... де ... ... ... , ... ... ... анық көрсететін бір жылдық есептермен алмасады. ... ... ... мен ... ... есеп және ... кіреді. Тепе-теңдік өзінің ... ... ... акционерлік
капиталдың үлесін, мүлкін және ... ... ... мен
табыстар есебі банктың өткен жылғы кіріс-шығыстарын, қаржылық нәтижелерін
көрсетеді.
Іскерлік қарым-қатынастың тәжірибесі талқылануда, яғни банктер өткенде өз
міндеттерін ... ... ... ... ... кезінде саудамен
байланысты қызмет, аккредитив бекіту мен виза қоюдан, кепіл беруден, төлем
тапсырмалары мен ... ... ... ... ... қызметтер
экспорттық-импорттық операциялар бойынша өзара сипатта болады.
Операцияларды жүзеге асыру үшін банктер бір ... шот ... «Л» ... ... ... ұстап отырған шоттар «А» банкінің ... ... ... ... ... ... ... білдіреді, яғни
«біздін шот сіздерде») шоттарды деп аталады. «Б» ... ... бұл шот ЛОРО ... ... деп ... Латын тілінен «ЛОРО\ВОСТРО»-
«сіздікі», яғни «сіздің шотыңыз бізде» дегенді білдіреді. Қаржылық
операцияларға, ... ... және ... ... ... «Б»
банкінің кітабында «А» бакінің шоттары бар.
Мысалға, «А» банкі Алматы ... ... ... ... «Дойчебанктс» шот ашты. Көрсетілген шотты жүргізетін, оған
сәйкесінше жазбалар енгізетін, шот ... «А» ... ... қызмет көрсетуші банк болып табылады. Франкфурт ... шот ... шот деп ... «А» банкінің пікірінше
Алматыдағы шот «НОСТРО» шот болып табылады. ... ... ... тәсілімен көрінеді. Айнадан көру қағидасы бойынша мұндай
бухгалтерия ... ... ... ... өз ... шұғыл
басқаруға мүмкіндік береді.
«А» банкінің «НОСТРО» шоты бола тұрып, ақша қаражатын аудара алмайды, ол
нақты шоттың не ... не ... ... ... енгізу туралы өз
серіктестеріне анық нұсқау беру керек (мысалы, «біздің есеп-шотымыздан мына
нөмірге евроға ... ... ... ... », әлде «біздің есеп-шот
нөмірімізге инкассациядан ... ... ... ... ... ... мазмұнына, сонымен қатар есеп-шот ... ... ... бір ... ... ... деңгейі банктер арасындағы
өзара қарым-қатынастар мен келісім шарттарға байланысты. Банктегі кредитті
көтеру дебеттік сальдо бойынша пайызға әсер ... ... ... ... ... ... ... төлеу үшін қолданылмайды, өйткені
белгіленген баланс есеп-шот ... ... және ... да ... өтеу үшін ... ... мүмкін. Кейбір елдерде, мысалы АҚШ-та,
тәжірибеде есеп-шотта белгілі ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Келісу мақсатында банк ішкі «айналым есеп-шотты» ұстап тұру қажет. «А»
банкі «Б» банкіндегі ... ... ... ... ... ол клиенттің есеп-шотын дебиттен, сол соманы өзінің ... ... ... ... ... банк-серіктестен алынған
«НОСТРО» есеп-шотының көшірмелерін ішкі айналым есеп-шоттың түсімдерін
салыстыру корреспондент-банк операцияларды ... ... ... ме, ... соны анық ... әлде ... ... ашық қалады. Бұдан басқа,
ішкі «айналым есеп-шотты» енгізу банкке банк ... ... ... ... ... ... ... салыстыруға мүмкіндік береді, өйткені
үлкен сомалар пайызының бір күнге кешіктірілуі ... ... ... ... ... ... ... «А» банкінде «ЛОРО» есеп-
шоты ашуы мүмкін, ... «А» ... ... ... ... ... ... есеп-шот бойынша қызмет көрсетуге жауап беретін «А» ... ... ... ... түсімдерді өзі қабылдайды,
мысалы, егер төлем тапсырмасын берет, есеп-шотты несиелейді (мысалға: ... ... біз ... ХҮZ есеп-шотыңызға сәйкес соманы
енгіздік»; әлде, керісінше, «құжатларға қарсы ... ... ... ... ХҮZ ... ... ... беруіңізді сұраймыз»).
Серіктес өз кезегінде өзінің ішкі айналым есеп-шоты бойынша сәйкесінше
клиентпен де кері ... ... ... кезінде «НОСТРО» есеп-шотында белгілі бір
соманы ұстап отыру, есеп-шот балансына бақылауды жүзеге асыру өте маңызды,
өйткені ... ... ... ... ... ... ақшадан айырылуы мүмкін-
несиенің өсуі үшін ... ... не ... ... ... ... ... балансқа қатысты шектеулер бар екенін ескерген жөн. Валюта
айырбастауға шектеу коюға байланысты-егер бар ... ... ... банктерде оң, не теріс сальдоларды ұстауға мүмкіндік бермейді.
Банкке барлық ... ... ... ... ... ... инструкцияда кеткен қателік оң баланстан түскен табыстан айырылуға,
не теріс баланстың пайыздарын төлетуге әкелуі мүмкін. Сонымен .қатар, ... ... ... ... асыру үшін, қаржы жеткіліксіз
болса, түрлі ... ... ... ... корреспонденттің шотын
дебеттемейді.
Қазақстан Республикасында корреспонденттік есеп-шот ... анық ... үшін ... есеп-шоттар ашылады:
№170 баланстық есеп-шот «Банктің банк-корреспонденттегі есеп-шоттары-
«НОСТРО» (теңгемен) активті».
Есеп-шотты тағайындау: банк-корреспондент есеп-шотындағы банк ... ... ... осы ... бойынша жүргізілетін есептерді
есептеу.
Есеп-шоттың дебеті бойынша: банк-корреспондентке және оның клиенттеріне
тиісті сомалар өткізіледі.
№180 ... ... ... есеп-шоты-«ЛОРО»(теңге)
пассивті».
Есеп-шотты тағайындау: банк-корреспондент пен оның клиенттеріне басыбайлы
қаржыны есептеу.
Есеп-шоттың ... ... ... клиенттерінің
пайдасына, оның есеп-шотына түсетін, не өзіне тиісті сомамен жүргізіледі.
«ЛОРО» корреспонденттік ... ашу ... ... ... келесі банктер бола ... КазА ... ... ... ... ... бар: Кредит импеэксбанк,
Ресей; Соmmertsbank, Германия, Ваnkегs Тrust, АҚШ; Центркредитбанк,
Қаpақстан.
«Альбарака-Казахстан» ... ... ... ... ... бар: ... ... Қазақстан; Каздорбанк, Қазақстан; Аккобанк, Ресей; Ваnkегs
Тrust G, АҚШ; Deutshе Ваnk, Германия.
Қазақстандық-американдық бірлескен «Тексакабанктің» төмендегі банктерде
«ЛОРО» есеп-шоттары бар: ... ... Republic National Bank ... Swise bank, ... Өз ... Corestes Trust, АҚШ банкісіне
ашылған корреспонденттік есеп-шот бар.
АООТ «Ларибабанктің» ... ... ... ... ... ... of New York, АҚШ; Bankers Nrust, ... банкісінде Монаконың «Western Union» ... ... ... ... ... ... ... мына банктерде: Federal
Reserve Bank of New York, New York; Bank of England, London; Bank ... Bangue National De Belgiue, Brussel; ... NV, ... Manhattan Bank, N.A. New York; National ... Bank, ... Union Bank of ... Zurich; Deutsche Bank, Fr/Main; ... Fr/Main; Kommerzbank, Fr/Main; The Bank of ... ... Bank LTD, Tokyo, Osaka; ... Monetary Fund, ... National Bank of New York, New York; Midland Bank, PLC, ... and Sons LTD, London; Credit ... De France, Paris; Bank ... York, New York; Credi Suisse, Zurich; Credit Lyon-nais, Paris; Bankers
Trust Company, New York; Автобанк, ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды ұйымдастыру кезінде,
біздің коммерциялық банктер негізінен СВИФТ ... ... ... ... уақытта осы жүйеге бірнеше отандық ірі банктер кіреді.
2. «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП ... ... ... «Қазақстан Халық Банкі» АҚ қолма-қолсыз есеп ... ... ... бюджеттегі үлестері, қолма-қолсыз
есеп айырысуының бақылау-экономикалық қызметі, соның ішінде ... ... ... ... ... ... мөлшеріне әсердің
бағытын өзгеруді қарастырады, яғни ... ... ... ... ... ... ақшалар механизмді ... ... ... қарапайым техникасын қамтамасыз ... ... ... мен ... енгізуді, қолма-қолсыз
ақшалармен есеп айырысу операцияларына талдау жасалады.
2.1 «Қазақстант Халық ... ... ... ... мен ... ... жинақ Банкі” АҚ- өз клиенттерінің игілігі үшін 80 жылдан
астам уақыт ... ... етіп келе ... Қазақстан Республикасындағы аса
ірі әмбебап коммерциялық банк, еліміздегі ең сенімді әрі қызметі барынша
сараланған ... ... ... ... 1 ... ... ... Банктің активі 384,9 млрд теңге,
жарғылық капиталы 16млрд теңге,меншік капитал мөлшері 34,3 млрд ... ... ... – 7,7 млрд ... шамасында болды.
2001 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша шетелдің қатысуымен 14 банк және
екінші деңгейдегі банк болып ... ... Даму ... АҚ ... ... ... 25 ... филиалдық желісі бар, ... ... ... 380, оның ... ... ... ... жинақ Банкі” АҚ - 147, “Банк Каспийский” АҚ - 39, ... ... ... банктің өзі орналасқан жерін тыс жерде есеп айырысу- касса ... ... Е- ның ... саны – 1174, оның ... Е- нің саны:
“Қазақстан Халық Банкі” АҚ - 391, “ТұранӘлем Банк” АҚ - 194, ... ... ... емес ... 17 ... ... ... күнгі жағдай бойынша 27 аудиториялық ұйымның және 56 аудитордың
банктерге аудит жүргізу құқығына лицензиясы бар.
2001 ... 1 ... банк ... жиынтық есептік меншікті капиталы
бір айда – 11,5 млрд.теңге немесе 2,7% -ке ... 441,4 ... ... жиынтық активтері 43,1 млрд.теңгеге өсіп, 3420,3 млрд.теңге
болды.
Капиталдың есепті күнге баламалық көрсеткіштері к1 -0,086; к2- ... ... ... бір айда 59,1 ... ... өсіп, 2336,4
млрд.тенге болды.
Банктердің кредиттік портфелінің құрылымында 2006 ... 1 ... ... ... ... ... 61,2%, ... 36,8%,
үмітсіз -2,0% болды. 2001 жылы 1 шілдедегі жағдай бойынша ... ... – 61,1%, ... 36,4%, ... 2,5% ... ... 1).
Кесте 1
«Қазақстан Халық Банк» АҚ 2004-2006 жылдардағы қолма -қолсыз есеп
айырысуының ұйымдастырылуына жасалған жарнама қызметінің шығыны
(млн. тенге)
| |2004 жыл |2005 жыл | 2006 жыл ... ... | | | |
| ... % |млн.тг. | % ... | |
| | | | | | |% ... ... |0,8 |20 |1,056 |22 |1,98 |33 ... |0,532 |13,3 |0,648 |13,5 |0,75 |12,5 ... |1,26 |28,5 |1,44 |30 |0,84 |14 ... |0,6 |18 |0,456 |9,5 |0,45 |7,5 ... |3,192 |79,8 |3,6 |75 |4,06 |67 ... ... ... ... ... ... 2002 жылғы 1
тамыздағы жағдай бойынша өткен жылғы осындай кезеңмен ... ... ... 253,1 ... болды. Шығыстар сомасы өткен жылдың осындай
кезеңімен салыстырғанда 48,1%- ке өсіп, 208,9 млрд.теңге болды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның банк ... ... ... ... ... негізделген. Елде инфрақұрылымы
дамыған қаржы нарықтары қызмет көрсетеді.
Кесте 2
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ 2007 ... ... ... есеп ... ... ... жарнама қызметінің шығыны
(АҚШ доллары)
|Банк ... жайы ... ... ... |Бір ... |
| | | | ... |сомасы |
| | | | ... | ... ... ... |5*15 м |$ 800 |$800 ... ... | | | | | |
| ... Хан |Биллборд |3*9 м |$250 |$250 |
| ... | | | | |
| ... |120*180 см |$50 |$50 |
| ... | | | | ... жылдың 29- қантарында Ұлттық Банктің Басқармасы ... ... ... ... ... ... ... қолма-
қолсыз есеп айырысу саясаттың негізгі бағыттарын анықтады.
Сурет 1. 2004-2006 жылғы «Қазақстан Халық Банкі»АҚ жеке тұлғалардың қолма
-қолсыз есеп ... ... ... (мың ... ... ... үш сценардық варианнтар қарастырылды (мұнайға
жоғары, төмен, орта ... ... ... ... ... ... бағалар жағдайы алынды.
Осындай негізгі вариант жағдайында қолма-қолсыз есеп айырысу саясаттың
негізгі ... ... ... 2005-2007 жылдардың арасындағы әлеуметтік-
экономикалық дамудың орта мерзімді жоспар бойынша бекітілген шектерінің
арасында ұстау болы ... (2005 жылы – ... 2006 жылы – ... жылы – 4,1-5,5% арасында).
Осы мақсатқа жету үшін ... Банк ... есеп ... ... әсер
ету шараларын күшейтеді, қажет жағдайларда оны мейілінше қадал ұстайды.
Ақша-несиелік саясатты қаталдату Ұлттық Банктің мөлшерінің ... ... ... ... қарастырады. Осыған байланысты 2005 ... ... ... қайта қаржылау және репо операциялар бойынша ресіми
мөлшерлері өсті.
Қаржы нарығында табысты ... ... ... ... ... ... айналым мерзімінің едәуір ... ... ... артық ликвидностің стерилизацияланудың
негізгі құралы банктердің Ұлттық Банктегі депозиттер болып табылады.
Артық ликвидтілік ... шешу үшін және ... ... үшін минималдық резерв талаптарынын ... ... ... жылы ... ... болжам бойынша Қазақстанның ЖІӨ-нің 9,6%-ға
өсуі күтіліп отыр. Мұның өзі Қазақстанды экономикалық дамудың көрсеткішьері
бойынша ТМД елдерінің арасында алдыңғы ... ... ... ... ... ... жж.) нәтижелеріне арқа сүйесек бірқатар ... ... ... жан ... ... ... орташа
мөлшері) Қазақстан ТМД елдерінің ... ... ... ал бес жыл
ішінде қорланған девальвация және инфляция сияқты көрсеткіштер бойынша
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... келеді.
Бір жыл ішінде инфляция екі есе дерлік: с 11,8%-дан 7,8%-ға дейін түсті.
Ұлттық Банктің теңгенің ... алу ... ... ... ... ... ... бұл төлеу балансының ағымдағы есебінің оң
сальдосының сақталып қалдуын қамтамасыз ... 2004 жылы бұл ... ... АҚШ ... тең ... ... ... жақсара түсуі және оның одан ... ... ... ... ... ... саясатына деген сенімдерін одан сайын нығайта түсті. Осының
нәтижесінде қазақстанның еврооблигациялары бойынша екінші реттегі ... ... қол ... ... ... есеп ... қоры жыл басынан бері 93,1 млн.
АҚШ долларына өсіп 2095,8 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... да банк жүйесінің сыртқы таза активтері арқылы да (294,9 ... ... ... банк ... ішкі ... ... де (5,2
еседен артық) айтарлықтай өсіп - 45,9%-ға, 399,5 млрд. теңгеге жетті. Оның
үстіне ақша массасының ... ... банк ... ... өсе ... ол жыл басынан 62,2%-дан 73,4%-ға дейін көтерілді.
2003 жылы на қолма-қолсыз есеп айырысу саласында басқа да оң ... ... ... ... 12%-ға дейін түсіп ТМД елдерінің
арасында ең төмен көрсеткіш болды;
• мемлекет міндеттерінің ... ... ... ұзақ ... (айналу мерзімі 12 ай және одан ұзақ құралдардың үлесі 80%)
және де олар бойынша табыс мөлшері де азая ... ... ... ... ... 6,0 %), ... ішкі ... түгелімен тек теңге құнды қағаздары арқылы жүзеге
асырылады;
• банктердің қор ... өсе ... бұл ... ... ... етілді – бір ... банк ... ... 42%-ға ... 293 ... ... (2 ... долларынан астам) құрады;
• банктердің депозит портфельдерінің құрылымы жақсара түсті – мезімді
есептердегі депозиттер 2,4 есе өсті. Нәтижесінде олардың ... ... ... ... ... ... жетті;
тұрғындардың банк жүйесіне деген сенімдері нығая түсті, бұл ... ... ... ... ... ... 2. ... Республикасының қолма -қолсыз есеп айырысуынан
бюджетіне түсу динамикасы (пайыз)
• жүйесінің функциялауына байланысты. ... ... ... ... қоса ... бір ... 36,7 млрд.
теңгеге (236,6 млн. АҚШ долларына) өсіп 91,7 млрд. теңге (634,5 млн.
АҚШ ... ... ... ... ... жан басына
шаққандағы депозиттердің орташа көлемі 9,2 тыс. теңге, немесе ... ... ... ТМД ... ішінде Ресейден кейін екінші орынға
шықты;
• банктердің қор базаларының нығаюының арқасында олардың қолма-қолсыз
есеп белсенділігі де ... ... – бір ... ... ... есеп айырысу 85,6%-ға артып жыл аяғында
276,2 ... ... (1,9 ... АҚШ ... астам) құрады;
• орта және ұзақмерзімді қолма-қолсыз есеп айырысу 81,2%-ға өсіп 133,0
млрд.теңгеге жетті;
• жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... тігілімдері жыл басынан бері 18,8%-дан 15,5%-ға
дейін, шетел валютасында берілгендер ... - ... ... ... ... ссуда портфельдерінің сапасы да жақсара түсті –
экономикадағы ... ... есеп ... ... ... ... 1,7%-дан 0,8%-ға дейін азайды (2
кесте).
Өткен жылдың ішінде еліміздің банк жүйесі одан әрі нығая ... ол ... өсу ... және ... ... ... алдыңғы орындарды ұстап
келеді.
Банктердің қолма-қолсыз есеп айырысу бойынша экономикаға ... ... ... ... ... (жыл ішінде 6%) өсіп 1036,6 млрд. тенге (7,46
млрд. АҚШ долл) болды.
Сонымен қатар ұлттық валютада берілген қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... қарқынынан артық болды. Жыл ішінде
ұлттық валютадағы қолма-қолсыз ... ... 5,2% өсіп 484,6 ... ... ал ... ... қолма-қолсыз ақшалар мөлшері 0,1%
кеміп 552,1 млрд. тенге ... ... ... ... үлесі
45,4%-дан 46,7%-дейін өсті. (3,4,5 суреттер)
Сурет 3. 2005 жылдағы ұлттық және шетел ... ... ... ... ... өсуі (млрд. тенге)
Сурет 4,5. ҚР банктердің 2005 жыл ішінеде қолма-қолсыз ақшалар мөлшерінің
өзгеруі.(пайыз)
Жыл аяғында банктердегі қолма-қолсыз ақшалар есеп ... саны ... ... ішінде жеке тұлғалардың салымдарын міндетті ... ... ... ... саны арта ... (18-ден 22-
ге дейін).Коммерциялық банктердің қолма-қолсыз ақшалар қызметтін атқаруы
қолма-қолсыз ақшалар механизмді үнемі ... ... ... ... ... ... ... ақшалардың әдістері мен
формаларын енгізуді, қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... ... ... ... ... ішінде ұзақ мерзімді қолма-
қолсыз ақшалармен есеп айырысу көрсеткіші 4,5% ... 669,3 ... ... сол ... ... ... мерзімді қолма-қолсыз ақшалармен есеп
айырысу мөлшері 1,4% кеміп, 367,3 млрд. тенге ... ... жыл ... ... ... ... есеп ... үлесі 63,2%-дан 64,6%-ға
дейін өсті (сурет 4).
Сурет 6. ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... өсуі (млрд. тенге)
Қазақстан Республикасында қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысу:
"Қазақстан ... ... ... туралы", ... ... және ... қызмет туралы" заңдарымен, сондай-ақ
Ұлттық банкімен 1994 ж. 11- ақпанында бекітілген ... ... ... ... ... ... реттеледі және жүзеге
асады. Бұлар банктердің барлық меншік формалары мен ... ... ... ... беру ... ... бар ... жүзеге асады,
ол мәртебе Ұлттық банкінің банк ашуға берген рұксаты мен ... ... ... бар ... ... коммерциялық банктер – бұл тікелей кәсіпорындарға, ұйымдарға,
сондай- ақ халыққа қызмет ететін банктерді білдіреді. Коммерциялық ... бұл ... ҚР ІІ- ші ... ... ... айтылып отыр.
ҚР- дағы банктік жүйеде 01.07.2004 жылғы статистикалық мәліметтер бойынша
қазіргі жұмыс жасайтын екінші ... ... ... ... қоғам формасындағы банктер, соның ішінде, екі банк қана
мемлекетке 100% ... ... ... ... Даму ... мен
Эксимбанк, ал шетел капиталының қатысуымен құрылған банктерде саны – 14,
оның ішінде, еншілес банктер – ... 7. ... ... ... АҚ ... ... бюджетіндегі заңды тұлғалардың қолма -қолсыз есеп айырысуының
бойынша орындалуының динамикасы (тенге)
Акционерлік банктердің жарғылық капиталы шығаратын ... ... ... құралады. Акциялар екі түрге бөлінеді: жай ... ... ... – оның ... сол ... ... ... араласуына, оның
пайдасына қарай дивиденд алып отыруға құқық ... Ал ... ... – оның иесіне қоғамды басқаруға қатысуға құқық бермегенмен, уақытылы,
яғни ... ... ... тұрақты пайызын алуға, қоғам
банкроттыққа ұшыраған ... жай ... ... ... ... ... ... алуға құқық береді.
Егер де банк жауапкершілігі шектеулі қоғам түрінде ... ... ... ... ... әр ... тиетін үлесі құрылтайшылық құжатта
анықталады және бұл ... ... ... ... өздеріне
тиісті үлес шегінде ғана оның міндеттемелеріне жауап береді.
Банктің ұйымдастырылуы және құқықтық формасына байланыссыз, оның жарғылық
капиталы оның қатынасушылары жеке және ... ... ... ... ақ ... ... ... ету құралы болып табылады.
Жарғылық капитал оның қатынасушыларының меншікті қаражаты ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталды құруға тыйым
салынады. Банктің жарғылық капиталы тек ақшалай қаражаттар есебінен құрылуы
мүмкін.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... оның функционалдық бөлімшелері мен әр түрлі қызметтерінің құрылымына
бөлінеді.
Сурет 8. 2004-2006жылдардағы ... ... ... АҚ еліміздегі ішкі
өндірістегі қолма -қолсыз есеп айырысуының пайыздық динамикасы
жеке тұлғалардың динамикасы
Тіркеуге ... ... ... ... банктің жарғылық капиталы
құрылтайшылық құжатта хабарланған, оның акционерлерінің ... ... ... ал ... ... ... ... бір жыл ішінде оның
жарияланған сомасы толық ... ... ... ... ... ... органы пайда алу мақсатында коммерциялық банктің қызметіне тиімді
жетекшілік етуді қамтамасыз етеді. Банктің құрылтайшылары ... ... ... ... банктің ең жоғарғы органы акционерлердің жалпы
жиналысы жылына бір рет шақырылып отырады. Екінші басқару органы ... ... блып ... ... ... ... – бұл басқарма.
Басқарма – ... ... ... ... яғни ол ... ... ... құрылады және олардың мүдделерін ... ... ... ... ... болып табылады және ол банк қызметіне
жетекшілікті жүзеге асырады.
Коммерциялық банктің пассивтік операциялары негізінде банктің ресурстары
жинақталады. Сондықтан да ... ... ... ... ролі ... ресурстары пассивтік операциялар нәтижесінде құрылатындықтан, оған
анықтама берген ... ... және ... ... ... ...
бұл несиелік және активтік операцияларды жүзеге асыруға арналған банктің өз
ресурсын құру операциялары - ... ... ... ... ... ... - бұл ... шоттағы қаражаттардың өсуін, яғни пассив пен активтің арту
формасын білдіретін ... ... ... ... бірі ... десе ... ... біріншісі
пассивтік операцияның толық түсінігін бере алмайды.
Пасивтік операциялар көмегімен банктер нарықтан несиелік ресурстарды
сатып ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің бағалы қағаздарды алғашқы эмиссиялауы;
– банк пайдасынан капиталдарды немесе қорларды ұлғайту және құру;
... да ... ... ... ... ... ... операциялар – бұл банктердің табыс алу және өзінің өтімділігін
қамтамасыз ету мақсатында, иелігінде бар ... ... ... ... ... екі ... ... банкті коммерциялық кәсіпорын ретінде
тартылған ... ... ... ... ... операциялар өзінің формасына және тағайындалуына ... ... ... ... ... ... ... ең көп тараған
түрлеріне мыналар жатады:
– ссудалық операциялар;
... ... ... ... қаржылық операциялар;
– басқа да операциялар.
ІІ- ші деңгейлік банктің, яғни «Қазақстан Халық Банк» - тің соңғы жылда
активтері 36%- ке ... 2005 жылы 1 ... 12,5 ... ... ресурстарда клиенттердің өтініштеріне көп назар аудара отырып,
банк несиелік портфельдің сапасын жақсартуға ... ... ... ... ... 49%- ті құрады. Осылайша несиелік портфельдің көлемі
5,3%- ті 7,9 ... ... 2005 1 ... ... ... деңгей яғни жеке тұлғалардың жедел депозиттерінің көлемі ... ... ... ... ... 39%- ке ... ... банкке деген сенім деңгейінің жоғарлауын көрсетеді. Соңғы жылда
банк 212,3 миллион ... таза ... ... ... ... болып, заңды және жеке тұлғалар үшін бірнеше ... ... ... ... несие бағдарламасының даму деңгейі,
бүгінгі таңда жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті несиеге ала алады. Сонымен
қатар автомобильді, халық тұтынатын тауарлар. ... ... ... жеке
тұлға кепілдемесіз қажет сомманы қолма-қолсыз ақша түрінде ала алады. Ал
тұтынушылық несиені рәсімдеу 15 минут уақытты ... ... тағы бір ... жоба бұл – ... VISA ... ... ... бағдарламасын енгізу болып табылады.
Халықаралық төлем жүйесі бойынша VISA international, «Қазақстан Халық
Банк» берілген жобаны ТМД ... ен ... ... Және де ... да ... қызметтерді көрсету бойынша төрт банктің бірі болып
табылады.
«Қазақстан Халық Банк» Алматыда есеп- кассалық бөлімдер бойынша ... ... ... ... ... үшін ... ... тиімді реттеу үшін минималды резервтерді ... ... ... Берілген өзгерістер нәтижесінде ІІ- ші
деңгейлік ... ... ... ... ... қажеттерді орындайды.
«Қазақстан Халық Банк» АҚ пен оның бөлімшелерінде есеп-шоттары бойынша
тұрақты айналымдары бар және ... ... ... бар ... ... ... ... несиелік өтінішін қарастыру кезінде ерекше
шарттар қарастырылған.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ клиентпен оның ... ... ... және оны шешу жолдарын ұсынуға әрдайым дайын.
Несиелеудің негізгі қағидалары:
Жеке несие алушы, котрагенттер, не ... ... ... ... жалпы деңгейіне сәйкес несиелеудің белгіленген критериялары.
Жаңа несилерді беру, несиелік желілерді ... және ... ... ... ... нақты жетілдірілген жүйесі.
Несие шарттарын тәуелсіз бағалау және тәуекелді ... ... ... ... ... ... Банк» АҚ қаржылық жағдайын мен қолма-қолсыз есеп
айырысуы сараптына талдау
«Қазақстан Халық Банктің» акционерлік қоғамы екінші деңгейлі тез ... ... ... ... бірі ... ... және банктік
қызмет көрсету нарығында табысты жүмыс ... 10 ... ... Егер
«Қазақстан Халық Банк» АҚ 2006 ... ... ... ... есеп беру жылы ... ... ... жопе ұсынылған банктік
өнімдер нарығына ену жылы болды.
2006 жылғы «Қазақстан ... ... АҚ ... 168 % ... 2006 ... 1
қаңтарына 22 млрд.теңгеге жетті. Абсолюттік сандар осімі 13,8 ... ... ... ... көзі - 2004 жыл мен 2005 ... ... 2,3
есеге ұлғайған, жылдың соңына үлесі 73% құрағаи несие портфелі болды. Банк
активтерінің ... ... ... тағы бір маңызды фактор - үлесі 7%-дан 18%
өсіп, 3,9 млрд.теңгеге жеткен құнды ... ... ... Осы ... 6,4 ... ... ... жылдар арасындағы банк
міндеттемелері 2,9 есеге өсіп, 2006 жылдың 1 ... ... ... жылы банк 2005 ... ... 936,8 ... ... кірісі 2,2 млрд.теңгені құрады. Кесте 1-де банк кірістері ... ... ... ... ... ... сыйақы алу мен байланысты
кірістер-82 %, дилингтік операциялар бойынша ... ... ... 3
Қазақстан Республикасындағы қолма -қолсыз есеп айырысуының
ұйымдастырылуындағы жұмыскерлерінің бағасы ... |ЦБ |ҚХБ |АТФ ... |
| | | | ... ... | | | | ... мен |4 |7,3 |8 |6,7 ... | | | | ... беру | | | | ... |3,7 |6,4 |8 |6,25 ... ... | | | | ... ... |5 |5 |7 |5 ... | | | | ... ... |6 |6,7 |5 |6 ... және | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | |
| |18,7 |25,4 |28 |23,95 ... жылы банк 2005 ... ... 936,8 ... ... кірісі 2,2 млрд.теңгені құрады. Кесте 1-де банк ... ... ... ... ... ... ... сыйақы алу мен байланысты
кірістер-82 %, дилингтік операциялар бойынша ... ... ... 2005 ... ... 2004 ... ұқсас көрсеткішті 907 млн.теңгеге
(73% өсімі) көбейтіп, 2,15 млрд, теңгені құрады. Осымен бірге клиенттер мен
несиелік ұйымдардың ... мен ... ... яғни төленген
жарналары бойынша ... ... ... 49 % ... ... мына баптар кіреді: жедел депозиттер және кепіл депозиттер,
ағымдағы есеп-шоттар мен ... ала ... ... ... депозит, ХҚИ
банктерінен алынған несиелер, басқа да ... Банк ... ... банкі екінші деңгейдегі банктер үшін бекіткен
пруденциалдық нормативтерді орындайды.
- сыйақы алумен ... ... ... ... ... ... кірістер
- комиссиялық кірістер
71%
Сурет 9. «Қазақстан Халық Банк» АҚ негізгі ... ... ... ... ... есептеу үшін төмендегідей баланс баптарын
пайдалану қажет: касса, ҚР Ұлттық банкіндегі есеп-шот, басқа да банктердегі
есеп-шоттар, құнды ... ... ала ... ... ... ... жедел
депозиттер, ҚР Ұлттық банкі алдындағы қарыздар, басқа ... ... ҚР ... алдында қарыз, өтелмеген ... ... ... да ... мен ... Есеп ... ... баланстын негізгі баптары кесте 5-те көрсетілген. ... ... 2 ... ... 2004, 2005, 2006 ... ... Салыстырмалы түрде, №2 кестеде пайыздық қатынаста көрсетілген
өзгеру қарқынының ұласпалы ... ... ... ... Банк» АҚ ағымдағы өтімділік еселігінің есебі
(мың.тенге)
| | ... ... ... ... ... баптары | ... |
| | |2004ж. |2005ж. |
|1 |2 |3 |4 ... |0,7 |0,7 |0,3 |
|1 |2 |3 |4 ... |0,6 |0,7 |0,3 ... |0,4 |0,7 |0,3 ... өтімділік еселігін есептейік. Мына еселік кәсіпорынның екі банктік
күн ішінде ... ... ... өтеу қабілеттігін көрсетеді. Бір
уақытта банкке талап етілген барлық ... ... ... аса
үлкен емес. Алайда, клиенттердің ... ... ... ... қаржы жағдайына кері әсерін тигізуіне ... банк ... ... өтімділік есеп-шоттар бойынша мәліметтер Кесте 6-да келтірілген.
Есеп айырысудың ... ... ... ... ... ... ... Банк3 » АҚ лездік өтімділік еселігі
|Жылдар ... ... ... ... ... таңба |
|2004 |0,8 |0,7 |0,3 ... |0,5 |0,7 |0,3 ... |0,3 |0,7 |0,3 ... = ... / ... ... ... еселігі
(2)
Бұл еселік банктің өзінің клиенттерінің есеп-шоттарындағы қаржыны
несиелік қор ... ... ма, жоқ па соны ... яғни ... ... ... банк есеп-шоттарындағы қалдық бойынша ... ... ... ... ... банк ... өтімді активтердің
есебінен өзінің барлық борышқорлық міндеттемелерін орындай алады, есеп-
айырысу-кассалық қызмет көрсетуге жататын ... аса мән ... ... Халық Банкі» АҚ лездік өтімділік еселігінің есебі
(мың.теңге)
|№ |Баланс баптары |Жылдар ... ... | | ... |
| | |2004ж. |2005ж. ... |0,8 |0,7 |0,25 ... |0,7 |0,7 |0,25 ... |0,4 |0,7 |0,25 ... айырысу үшін қолданылатын негізгі баптар кесте 9-да келтірілген.
2006 жылы бас ... ... 0,4-ке ... ... бұл: несие мен
қарыздарды толық қайтармай, банк ... ... тек 40% ... ... ... талаптардың 60% қанағаттандыру үшін қандай да
бір ... ... ... бұл көрсеткіш «Қазақстан Халық-Банк» АҚ үшін тиімді
боп келеді.
Өтімділіктің соңғы көрсеткіші банк ... ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіш болып табылады.
Өтімді активтер
Еселік=
Банк активтері (барлығы)
Кесте 9
«Қазақстан Халық Банк» АҚ бас ... ... ... |Баланс баптары |Жылдар ... ... ... |
| | ... |12 ... |6 ... |4 ... |3 ... |2,4 ... |2 ... |1,71 ... |1,5 ... |1,33 ... |1,2 ... |1,09 ... ... ... ҚР-ң Статистикалық Агенттігі
Біздің елде тұрғындардың қолма-қолсыз ақша мен есеп ... ... ... құру ... ... ... мен ... үшін қолма-қолсыз ақша мен есеп айырысу сұрақтарынан басқа,
концепцияда тұрғындарға банктік қызмет ... ... де ... ойы ... заманға сай банктік ... ... ... және кез келген банктік жүйе үшін кішігірім модификация
кезінде де қолайлы. Концепция түрлі ... ... ... ... ... ... ... бұл ақша айналымының бірыңғай
жалпы мемлекеттік жүйесін құрудың міндетті шарты және кез ... ... ... ... ... ... үрдісі несие-қаржылық саласында бірнеше деңгейде
қарастырылады. Бір жағынан, несиелік институттар банк ... және ... ... жүйені, сонымен қатар банк ... ... ... ... ... ... құралдарды енгізеді. Екінші
жағынан, аңды, жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... есеп айырысу электрондық жүйесінің қызмет ету
механизмі пластикалық кәртішкелерді ... ... ... ... жүргізілетін операциялар, сауда ұйымдарында тұрғындардың
есеп айырысуының электрондық жүйесі, тұтынушыға бөлшек қызметтерді ... ... жеке ... үйде және ... орнында қызмет көрсетудің
банктік жүйесі және басқа да операциялар кіреді.
Пластикалық кәртішке-пайдалану түріне, кәртішкелер ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне және
оларды шығаратын ұйымдарға байланысты кәртішкелердің ... ... ... ... ... ... маңызды ерекшелігі-оларда
түрлі қолданбалы бағдарламаларда ... ... бір ... ... ... ... кіру рұқсат қағазы, компьютерге
ену құралы, телефондық сөйлесулерді төлеу құралы, жүргізуші куәлігі болуы
мүмкін. Ақша ... ... ... ... ... есеп
айырысуды ұйымдастырудың озық құралының бірі болып табылады. Есеп айырысуға
арналған барлық пластикалық кәртішкелер жеке және ... ... ... жеке ... жеке тұлғаларға: өздерінің төлеуге
қабілетігі клиенттеріне, сонымен қатар сол банкте ... ... ... ... «несиелік тарихын» сараплтаудан кейін, не ... ... ... да ... ... ... ... кепіл болатын және қамтамасыз ететін заңды тұлғаларға, сонымен бірге
заңды тұлғаның төлеу қабілеттігін ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлері қолдана
алады.
Қазіргі уақытта дүниежүзінің 200-ден астам елі ... ... ... қызмет көрсетулерді дамытуда, ал тауарлар мен қызмет көрсетулерге
қолма-қолсыз ақшамен ... ... ... ... ақша ... 90 ... ... несие карточкалары оның иесіне тауар сатып алып жатқанда ... ... ... қалдыру үшін пайдаланатын пластикалық карточкалары
сынды боп ... ... ... ... оның несиелік есеп шотына
байланысты несиелік лимит тағайындалады. Ол банк ... ... ... ... және тағы ... да есеп ... тәуелсіз болып
келеді. Бұл карточкалар үшін ... ... ... ... Онда ... ... ... пайдаланып ұйымдастырылады.
Карточканы он сегізге толған кез-келген азамат пайдалана алады. Және одан
оның атына банктен ағымдағы есепшоттың ашылуын ... ... ... ... карточкасын ағымдағы есеп шоты мен банкте жинақ ақшасы бар адамдар да
қолдана ... ... ... несие карточкасын берместен бұрын клиенттің арнайы
форманы толтыруын ұсынады. Ол клиенттің өзі туралы, оның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Одан кейін осы
деректерге сүйене отырып, банк клиенттің есепшотындағы қаржы, ... ... мен ... алынған қаржыға байланысты сальдо бекітеді.
Егер клиенттің қаржылық ... ... ... онда оған ... ... несие лимитін анықтайды.
Әйгінің көлеміндей ғана несие карточкасында ... ... ... аты-жөні, оның банктегі есепшотының ... осы ... ... электронды төлеу жүйесінің ... ... ... ... ... болады және де артқы жағында -
магнитті жолақта клиенттің қолы тұрады.
Несие карточкалармен тауар ... ... ... ... ... ... болып саналатын, аталған карточка қызметі жүретін кез-келген банктен
өз ... ... ... ... ... ала алады. Көптеген карточкаларды
банкомат арқылы елімізде немесе шетелдерде несие ... ... ... ... кез-келген банктен қолма-қолсыз ақшамен ақша
алу үшін қолдануға болады.
Несие карточкалар қызметін сонымен ... ... ... ... байланысты тегін сақтандыру үшін пайдалануға болады. Несие
карточкасы ... ... ... ... оның иесі ... саяхат
кезінде кездесетін бақытсыз оқиғаларға байланысты сақтандырылады. Кез-
келген уақытта карчочканы қалпына ... ... ... ... ... отбасы мүшелері, әйелі немесе балаларына қайтаруга кепіл береді.
Несие карточкасы мен орындалатын ... кең ... түрі ... ... ... ... болып табылады. Төлеудің мұндай әдісі тек қана арнайы
жабдықталған орындарда, яғни, ... ... ... ... бар, ... ... ... тіркеуге арналған арнайы
жабдықтары бар ... ... ... ... толсу үшін карточканы сатушыға беру керек. Ол оны чекпен
бірге арнайы жабдыққа ... ... ... ... ... ... есімі мен есеп шотының нөмірі ... ... ... ... ... ... Ірі ... құжаттап жатқанда сатушы
телефон немесе факс ... ... ... ... ... ... ... сатып алу күшін», яғни, ... ... ... ... ... ... деректі алғаннан кейін,
тауардың сомасын немесе қызмет үлгісінің ақысын төлеуге ... ... ... ... мен ... кейін сатып алушы да қол қойған
есеп шотқа жазылады. ... ... мен ... ... ... ... көз жеткізгеннен кейін, сатушы ... ... банк ... ... банкке немесе компанияға беріп
жібереді. Осылайша байланыстың компьютерлік жүйесі арқылы іске ... ... ... ... электронды жүйемен аудару жүйесін қосуға
арналған арнайы қондырғылар сауда-саттық ... ... ... ... несие карточкасын пайдаланғандығы жөнінде ақпарат,
карточка иесі жеке нөмірін теріп ... ... ... ... ... сол ... сатушының есепшотына ақша аударады.
Осылайша қолма-қолсыз ақша ... ... да ... ... ... бір рет карточканың иесі қаржы көлемі мен оның есебі туралы мәлімет
алады. ... ... күні мен оның ... ... алынған қолма-қолсыз
ақша көлемі көрсетіледі. Мұндай жағдайда төменгі пайызда, кіші-гірім ... ... ... ... ... иесі ... ... жиырма бес күн
еткенше несиені қолданғаны үшін қарыз ақшаны еш пайызсыз ... ... ... соманың бір бөлшегін ғана өткізіп, қалған қарызды бірнеше айға
созып жабуға болады. ... ... ... ... ... ... берілген тұтынушы несиесін беру шарттары, оның ішінде несие
карточкалары банктен банкке, елден елге ... ... ... есте
сақтау қажет. Және де түрлі несие карточкалары ... ... ... ... ... беретін компаниялар тауар мен қызмет ақысын төлеу
үшін несие карточкасын қабылдаған ... ... ... алып ... ... несие карталарымен төленген тауарлардың бағасына ... ... ... ... ... әртүрлі болады, орташа екі-үш
пайызды құрайды. Өз кезегінде сауда үйымдары ... ... өсуі ... ... ... ... ... несие карточкалары мен басқа
пластикалық карталарды жаңа төлем құралы ретінде ... ... ... Одан ... ... ... ... ірі сауда фирмалары
қазіргі уақытта өздерінің жеке несие карточкаларын шығарып жатыр. Осылайша
көптеген несие карточкаларын ішкі және ... ... ... ... болатынын басып айту қажет.
Жалпы несие карточкаларына негізделген несие алдын-ала ... ... ... ... ... ерекшеленеді деп тұжырымдауға
болады: несиені ... бір рет ... ... ... ... бола тұра ... тыс көп ... алдын алу қиын; карточка
алаяқтарының құрбаны болу қауіп бар.
Карточканың жағымсыз жақтарын қарастыра келіп, екі ... айта ... ... құжат айналымының қағаз көлемі азаймайды. ... ... ... ... тым жоғары және де алаяқтық пен қолдан
жасауы да мүмкін. Соңғы жылдары орындалған ... өсуі мен ... ... ... ... ... шығын мен қызмет көрсететін
адамдар саны көбейді. Бұл проблемаларды шешу ... ... ... ... ... жүргізуді шешіп отыр.
Алаяқтық проблемасы - екінші үлкен қиындық. ... ... ... ... ... үшін осы сынды карточкалардың тізілімі
жасалуда. Карточкасының жоғалғанын байқаған адам ... ... ... ... Банк сол ... бұл ... ... қабылдайтын барлық
өндірістерге хабарлайды. (Осы тұста Қазақстанда банк пен клиентің қарым-
қатынасын реттейтін заңның ... атап өту ... Ал ... ... ... ... жоғалтып алғаннан кейін жауапкершілікті
мойнына алудан бас тартқан оқиғалар кездескен).
Қазіргі уақытта ... ... ... тұрғындары мен біздің
елімізде тұрып жатқан шетел ... үшін ... ... ... ... Осыған байланысты, соңғы жылдары банк қызметінің ... ... даму ... Оны ... ... болады? Бұл сұраққа
жауап бере отырып, негізгі үш факторды баса көрсету қажет.
Біріншіден, біздің ... ... ... ... ... қаржы нарығы әлі де барынша толық емес. ... ... ... ... банк ... үшін әлеуетті болып
келеді. Сондықтан да отандық банктер нарықтағы орын үшін ғана ... ... ... үшін де, ... ... ... үшін де, ... нарықтағы орыны мен банкке пайдалы ... үшін ... ... есеп ... дамуының сәйкестендірілетіні үшін
банк үшін шетелдіктермен қоса, кейбір отандық ... да ... ... ... ... төлеу, қолма-қолсыз ақша алу мен басқа да
көптеген операциялар үшін ... ... ... ... ... ... ... елімізге келіп, мұндай жағдайдан бас
тартқылары келмейді. Көптеген Қазақстандық азаматтар үшін де ... ... ... шетелге шыққанда болсын, бір шамадан ақшаның орнына кішкене
ғана ... ... алып ... ... ... саналады. Осылайша
халықаралық немесе ішкі пластикалық карточкаға қызмет көрсете отырып, ... осы бай ... ... ... ... ... топқа қызмет көрсете отырып, отандық банктер
байланыстарды қалпына ... ... ... арқылы есеп
жүрігізулеріне, ... ... ... бірігу үшін, әлемдік банк
тәжірибелерінде ... ... ... тура келіп жатады.
Алайда, ортақ клиенттерге ... ... ... ... серіктесі
болу үшін біздің ... ... ... және де ... ... ... ... ақшалай-несие саласының даму тәжірибесін ... ... ... ... ... ... ... еліміз де ақша
айналымы үшін пластикалық картаны пайдаланатын болады.
Сонымен қатар, халықаралық жүйедегі пластикалық ... бар ... ... ... Олай ... ... кез-келген адам оның
иесі бола алмайды. Ал дәл қазіргі таңда халықаралық карточканы өте аз адам
пайдаланады. Себебі, банктер ... ... ... ... талап
етеді. Ал несиелік карталарға байланысты -шетелдік валютамен ірі сақтандыру
депозит болу керек. Ең ... ... ... мың ... ... ... ... келе бермейді.
Халықаралық төлеу жүйесінің пластикалық карталарын енгізуге байланысты
қиындықтар және де Қазақстандағы қағазсыз ... ... ... ... ... ... жеке ... көптеп шығаруды талап
етеді. Қазіргі заманғы пластикалық карточкаларды қолма-қолсыз ... ... және де ... ... өте аз ... ... жасау үшін
колданады.
Өз клиенттеріне несие жүйесін ... ... ... түрі ... ... ... ... несиені (Өтеген жағдайда қайта
жаңартылады) ұсынады. Мүлікті немесе ақшаны ... ... ... ... ... үш рет ... ... Карточканың мерзімі
кепілдің мерзіміне байланысты.
• Сары ... ... ... он бес ... ... несиені
ұсынады. Бүл карточканы алу үшін міндетті түрде акшалай ... ... Ол ... ... ... бес есе көп ... бір жыл
мерзімге, немесе төрт есе болп, бір ... ... ... ... карточка револьверлі емес несиені отыз пайыздық жеңілдікпен
береді. Бүл ... үшін ... ... төрт есе көп ... қойу ... ... - екі жыл. Немесе үш есе көп болады да,
мерзімі – үш ... ... ... елу ... ... ... емес ... Бүл карточканы алу үшін алынатын ... үш есе ... ... бес ... ... қою ... ... екі есе көп
болып, жеті жарым жылға қойылады.
... ... ... емес ... ... пайыздық
жеңілдікпен үсынады. Ол үшін үш есе көлеміндегі қаражатты он ... ... ... алуга тек жеке түлғалардың ғана құқы бар, және де олар
мүліктік немесе ақшалай келіпдемені ... ... ... беру ... ... ... таңдап алган несие лимиті мен карточкасына байланысты
болып келеді.
Карточка ... ... ... ... ... затты несиеге алуына, сауда
жасалған жеріне қарамай алған тауарының ... ... ... дүкендерден
алған заттарына есеп ... ... ... қонақ үй,
әуекомпанияларына, мейрамханаларға, туристік агенттіктерге, автомобильді
жалға алуына, май қүю станцияларына, ... ... ... ... бойынша тауарлар сатып алуға және де ТМД мен ... ... елі ... ... валютада түрлі қызметтерге пайдалануға болады.
Отандық пластикалық карталардың дамуын қарастыра келіп, бірнеше қорытынды
жасауға ... банк ... ... үлкен өзгерістерді бастан кешіріп
жатыр, және соңғы жылдары ... ... ... ... ... ие ... Бір жағынан алдыңғы қатарлы отандық банктер
халықаралық төлем жүйесімен ... ... ... ... ... жоғарғы
технологиялар нарығындағы бірінші болу үшін ... ... ... ... ... төлеу мен есеп беру электронды жүйесі ... ... ... ... ... Бұл жерде басында жекеленген
көптеген банктер мен фирмалардың жүйесін бір жан-жақты ... ... он ... ... айта ... ... ... пластикалық карталар нарығының маңызды ерекшелігі -
жарнамен төлеудің негізгі элемент банктің карточкалары болып ... ... ... ... ... ... ... түсуде. Үлкен бәсекелестікті карточка мен оны қолданғаны
үшін алатын комиссиондық ақының ... ... ... ... ... ... инфражүйесінің дамуы (есеп
айырысуға пластикалық карталарды қабылдайтын сауда-саттық және ... ... ... есеп айыратын орталықтар және т.б.)
банктердің пластикалық ... ... ... ... ... ... ... карталардың банк-эмитенттері көп
жағдайда елдегі экономикалық жағдайлардың ... ... ... ... дағдарысы, экономикалық қауіптің өсуі
және т.б.) дебетті карточкалар ... ... ... ... көп жағдайда елдегі экономикалық жағдайларға байланысты
дебетті карталарды шығаруда. Банк ... ... ... ... әр ... картасын берердің алдында ... ... ... ... ендіруді талап етеді. Яғни несие ... ... ... ... ... мен төлем карточкалар туралы айтуына тура
келеді.
Бесіншіден, біздің елдегі көптеген карточкалар магнитті болып келеді. Ол
оны шығару мен ... ... ... өз ... тым ... Әрине, банктер кымбат тұратын инфражүйені құру үшін үлкен
қаражат салулары тиіс.
Сонымен қатар, қазақстандағы ... және ... да ... ... карточкаларды қолдану тәжірибесін, олардың кемшіліктері мен
жетістіктерін негізге ала отырып ... ... ... ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУЛАРДЫҢ ЖАҢА НЫСАНДАРЫН
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
Бұл тарауда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... кемшіліктерін, мәселелерін қарастыру және оны ... ... Қ.Р ... ... ... жылдарға қойған
талаптары, ақпараттық технологияларды қолдана, банктердің қолма-қолсыз ... ... ... ... ... және
бағдарламаны іске асырудан күтілетін ... ... ... ... Қазақстан Республикасы мен басқа мемлекеттер
арасындағы конвенциялар және оларды әкімшіліктендіру ... ... ... ... есеп айырысу қызметін қамтамасыз ету жолдарын
жетілдіру
Қазіргі ... ... ... ... ... ... пластикалық карталарды пайдалану арқылы ақшасыз есеп айырысу
жүйесін ... ... ... іске асып ... жобалар танымал on-line
технологиясын тірек етіп, магнитті жолақты пластикалық ... ... ... ... есеп айырысларды пайдалана отырып,
карталарды қайта өңдеу жобалары да, аз мөлшерде іске асуда.
Банк қолма-қолсыз есеп айырысу ... ... ... ... ... оның ... несие тәуекелімен ұштасады.
Банктің қолма-қолсыз есеп айырысу қызметінің тұрақтандыруын қамтамасыз
ететін және ... ... ... жою ... ... ... [7, 2 ... 12 бап]
Банктер шығындарды жабу үшін жалпы Резервтік қор құрады.
Банктің резервтік қоры жарғылық қор көлемінде қалыптасады, таза ... ... және ... ... ... ... арналады. Банктің шығын есебінен күмәнді және үмітсіз міндеттемелерге
қор қалыптасады, ал бөлінбеген таза пайда есебінен ... ... ... ... мен ... міндеттемелердің қоры – нақты активтің құнын жоғалту,
ал ... ... ... ... өз ... ... ... болып табылады.
Резервтік қорға аударымдардың көлемі банкпен жүргізілетін несиелік
саясатына және несие портфелінің құрылымына ... ... ... ... ... сомасына пайыз түрінде дифференциацияланған.
Қордың жалпы көлемі ссудалық қарыздың сомасына байланысты, ... ... ... ... ... ... ... сомасының
өзгеру есебінен және тәуекелдер топтарынан реттелуі қажет.
Банктің жарлығында қарастырылатын қорға аударымдардың жылдық көлемі ... 25 % - нан кем ... ... [5, 31 ... ... қордың қалыптастыруының дұрыстығы аудиторлық фирмамен
расталады.
Резервтік қордың көлемі банк ... ... ... келесі жағдайларда ғана қолданылуы мүмкін:
- есептік жылдың аяғындағы банктің шығындарын жабу.
- Банктің ... ... ... ... ... ... есебінен қалыптасатын банктің басқа да
қорларын толтыру.
Қатысушылардың жалпы отырысында сәйкес келетін ... ... ғана банк ... ... ... резервтік қорды жұмсай
алады.
Банктің резервтік қорын қалыптастыру және олардың қаражаттарын қолдану
банктік тәуекелдерді жабу үшін ... ... ... ... ... банктің шығындарына
жатқызылатын аударымдар есебінен қалыптасады және клиенттің ... ... ... жабу үшін ... Банк өз ... ... ... тәуекелдердің төмендету шараларын іске асырады. ... ... ... олар ... ... ... бекітілуімен
несие классификациясы жүзеге асырылады.
Қарыз алушының қолма-қолсыз есеп ... ... ... ...... ... байланысты тәуекелдердің және
міндеттемелерінің ... ... ... ... ... стандартты активтер мен шартты міндеттемелерге провизияларды 2 ... ... ... ... ... резервтер:
- әрбір несие түріне;
- есептік айдың соңғы жұмыс ... ... ... көлемі банкке несиелік қарыздың сомасынан, оның ішінде
реттеу ... ... ... ... ... ... ... тәуекел топтары ай сайын нақтылануы тиіс. Жоғалтулар бойынша
резервтер қарыз алушылармен ... ... ... жабу ... [7, 3 ... ... органдарының шешімі бойынша резерв есебінен үмітсіз
қарыз оның балансынан ... ал оның ... ... ... жатқызылады.
Ірі несиелерге және қамтамасыз етілмеген қолма-қолсыз есеп айырысу
қатысты ... ... ... ... ... ... құжаттарымен расталуы қажет, ол қарыз алушының қаражат есебінен
қарызды жабу мүмкін емес екендігін куәландырылады.
Қарыз алушының төлемқабілетінің жоқ болмауының ... оның ... ... алу ... ... өтелуі болып табылмайды.
Баланстан алынған қарыздар баланстан тыс 5 жыл көрсетіледі. Олар ... ... ... ... ... соттық шешімдердің бас
тартуын қадағалайды. Есептелген пайыздар бойынша және негізгі қарыз бойынша
мерзімі өткен қарызды бекітетін ... ... ... хаттамаларды банк
жиі (тоқсан сайын 1 реттен кем ... ... ... ... ... ... ... тәртіпте құралған қордың
есебінен алу үшін үмітсіз деп есептелінсе, онда ... қор ... ... ... банк пен оның шекаралық мекемелері банкке
несиелік қарызды қайта бағалау туралы талаптарды көрсетуге құқылы, егер ... ... ... ... ... ... ... Қайта
бағалау нәтижесінде банкке резервтерді есептеу туралы және ... ... ... ... азайту туралы талаптар көрсетілуі мүмкін.
1995 жылдың 31 тамызындағы № 2444 «Банктер және банктік қызметтер туралы»
Заңының 43 ... ... ... ... ... жүзеге асырумен
байланысты шығындарды жабу мақсатында күмәнді және ... ... ... ... ... ... капитал жай акциялар бойынша дивиденттерді төлеуге дейінгі
банктің таза пайдасы ... ... ... капиталдың резервтік
көлемі Ұлттық банкпен бекітіледі [7, 1 бөлім]
Жүргізілеген операциялардың көлемі мен сипаттамасына байланысты өзінің
қызметінің ... мен ... ... ... ету ... ... ... заңнамасына сәйкес Ұлттық банкпен
бекітілген шарттарына сәйкес күмәнді және ... ... ... ... ... есеп ... классификациясын және оған
қарсы резервтерді құруы қажет. [7, 2 бөлім, 43 бап]
Банкпен ... ... ... ... үшін ... ... қадағалау
мақсатында Ұлттық банктің резервтік талаптарының механизмдері қолданылады:
• резервтік міндеттемелердің нормативі банк ... ... ... ... ... міндеттемелердің жалпы
сомасынан пайыз ретінде есептелінеді және 40 % көлемінен аспауы
тиіс.
... ... ... банк ... есеп айырысу
міндеттемелерін өсірудегі резервтік талаптарды кіргізуге ... ... ... ... нормативін бұзғанда Ұлттық
банкпен Қазақстан Республикасының заңнамасының көлеміне сәйкес
айыппұл ... ... ... міндеттемелердің өзгеруі шешім қабылдағаннан
күннен кейін 1 айдан кем емес күнде іске асырылады.
Банктің қызметі тоқтаған кезде Ұлттық банк бір ... ... ... ... береді.
Мұндай компаниялардың қатарына Қазкоммерцбанк жатады. Олар өздерінің
алдына on-line мен of-line екі ... кең ... ... ... ... пластикалық карталарды пайдалануды мақсат етіп отыр.
Мұндай картаның бойында теле ... ... ... ... жолақты
пластикалық карта сияқты бол келеді) пен сақтау ... ... ... сияқты). Магнит жолақты смарт карталар магнит ... ... ... мен Смарт карталарға қарағанда технология
жағынан дамыған болып есептеледі: алаяқтықтан сапалы да ... ... ... Немесе қажет болған жағдайда, авторландыру орталығымен on-
line байланыс жүйесін, сонымен қатар, кең тараған мультивалюттық және ... ... ... ... ... іске ... және ... карталық жүйені оқып-біліп, Қазақстан Республикасы
аймағында оны қолданып шарттарын енгізе отырып, Қазкоммерцбанктің мамандары
магнит жолақты Смарт-картаны пайдалану ... ... ... ... ... ... ... Бұған байланысты, іске асайын деп
жатқан жүйенің отандық дамыған жүйелердің (Union Card, STB Card және ... ... ... де ... ету ... ... мақсаттың шешімі жаңа технологиялар мен Union ... ... ... ... ... тұр. ... таңда
Смарт-карталарды VIZA/ EUROPAY стандарты бойынша жасауда жетілдіруде. Осы
компаниямен бірігіп, Қазкоммерцбанктің басқарушы құрылым ... ... Card ... де, сонымен қатар, VIZA International жүйесінде де
қолданыла беретін, көп ... ... ... ендіру жүзеге
асуда. Жүйеде қолма-қолсыз қол ақшаны VIZA ... ... ... ... ... Euro Card / Master Card
карталарын қайта өңдеу жоспарланып отыр.
Қазкоммерцбанктің ... ... ... ... есеп айырысу
жобасы бірнеше кезеңмен жүзеге асады.
Бірінші кезеңде техникалық шешімді өңдеп, ... ... ... ... құрады. Онда қаланың коммуналды және сауда кұрылымын
толығымен автоматтандыруды ойлап ... ... ... 30 ... ... мен жүз электронды сауда терминалдарын енгізеді.
Екінші кезең, осы уақытқа дейін он жеті филиалы бар Қазкоммерцбанктегі
бөлімшелерін жергілікті ... ... ала ... ... географиялық
аймақтарға техникалық шешімдерді қарастыра келе көбейту. Ең бастысы
Қазақстан ... ... ... қайта құрылымдауы мен жаңа банк
технологиялары баяу жүріп жатқан ... және ... ... ... ... ... ... орталығы мен солтүстік пен оңтүстік аймақтары
бойынша басшылық құрылым Алматыда болады деп жоспарлауда. Мұндай ... ... ... ... ... ... есеп айырысу жүйесін енгізе отырып, келесі проблемалар ... ... ... ... ... кешіктірілуі, қолма-қолсыз
қол ақша айналымы және тағы басқалары.
Пластикалық ... ... ... ... есеп ... жүйесі банк
үшін де (қосымша қаражат көлемі), картаның иесі үшін де ... ... ... ... ... ... есеп делдалдары үшін
(мәселен қызметтід қайсыбір түрін ұсынған дүкен немесе фирма ... ... ... ... тиімді болып келеді. Инкассация ... ... ... ақша үнемдейді. Белгілі болғандай, мұндай жағдай
сатылатын тауардың бағасын төмендетіп, клиенттің сатып алатын қабілеті ... ... ... ... жүйенің де, соның ішінде VIZA, Euro
Card / Master Card-тың ... ... үшін де ақша ... ... ... ... ... есеп айырысудың банктік
жүйесін құру процесі басталды. Алайда, әзірше ... есеп ... ... құру туралы ой болған жоқ. Қазір тек бір банктің айналасында
ғана есеп айырысу ғаламдық жүйесін кұру ... ғана ... ... ... ... ... да ... банктері үшін
аталған жүйеде есеп айырысу оңайға соқпады.
Магнит жолақты ... ... ... кемшіліктері бәріне де
белгілі. Магнитті карталарды магнит ... бар ... ... ... қолдан жасауға болады. Жоғалған, ұрланған және де қолдан жасалған
карталарды алаяқтар оңай пайдалана алады. Көптеген шетелдік ... ... бола ... ... Нельсонның мәлімдемесі бойынша, магнитті
карталарға байланысты жоғалған қаржы көлемі сол жылы 3.8 ... ... Оның ... 2,6 ... доллар қарыз адамдардың есебінен, ... пен ... ... адамдар: 864 млн. - ұрланған, жоғалған, қолдан
жасалған карталардың есебінен және 310 млн - ... ... ... жыл ... ... ... ... кесірінен
келген шығын жылына 100 000 000 долларды құраған.
Ұрланған немесе заңсыз ... ... ... ... ... есеп айырысуды күрделендіретін бірнеше шараларды қолдануға ... кең ... - ... ... «жаңа тізімді» тарату, оларда
ұрланған немесе жоғалған карточкалардың тізімі жазылады. Мұндай әдістердің
оң нәтижесін бере қоймайды. ... ... ... ... бір апта ... ... Ал карточка алаяқтығы көбінесе, ұрланғаннан кейін, бір-екі
сағаттың ішінде ... ... ... ... ... дауыспен
тексеру, карточканың төлеу қабілеті жайын телефон арқылы білуге болады.
Мұндай жағдайда ... ... ... хабарласуы қажет. Әрбір
телефон соғуға бірнеше уақытын жоғалуы мүмкін. Ал бұл ... ... ... ... ... тұру үшін көп қаражат қажет болады. «on-
line» тәртібінде де ... бар. ... ... магнитті карточкамен
сату пунктінде орындалған әрбір операция туралы модемді байланыс ... ... ... ... ... ... үнемі ұстап тұру
үшін ірі сауда орталығы бірнеше ... ... бос ... ... ... орталықтың бір уақытта жүздеген телефон қоңырауын қабылдайтын
электронды жүйесі жұмыс істеп тұру ... ... ... ... ... желісі жоқ Қазақстан ... бұл ... ... ... ... ... ... проблемалар «ақылды» яғни электронды микросхемалы
смарт-карт карточкаларын пайдаланудағы ... ... ... Оны 1974 жылы ... ... ... ... ойлап тауып,
қазіргі таңда көптеген елдерде ... ... ... ... әлі де аз ... Мұнда отандық компьютерлік баспасөзде
микросхемалы карточкалардың ... да ... үшін ... ... ... ... ... картада тек қана есте сақтау
микросхемасы болуы мүмкін. Сондықтан да біз шетелде қалыптасқан ... card» ... ... смарт карточка деген сөзді қолданатын
боламыз.
Қазақстан Респубдикасында смарт-картты бірінші рет 1992 жылы ... ... ... бері ... колдану жағы ... қол ... 1993 жылы ... ... мен ... жеке ... ... сөз қозғай бастады. Ал 1994 жылы сол
жобалардың кейбіреулері ... аса ... ... ... ... оны ... ... қарағанда өте аздығына келіспеуге
болмайды. Алайда, бірінші ... - ... да өте ... ... ... ... рет ... жатқанда, олардың сенімділігіне көп
көңіл бөлінді. Смарт-карточкалардың ... мен ... ... үшін ... ... ... ... жасаудағы күрделі процесс көшіріп алуға немесе қолдан
жасаудың алдын алады.
Екіншіден, ... ... оның ... ... ... Осы ... ... ақпаратты көшіріп алу мүмкін емес. Оны тек
карта шығарушылар ғана істей ... ... ... ... ... бір ұйымның мекен-жайына жіберіп жатып, кодтарын белек
жібереді. ... ... ... күннің өзінде карталар пайдалануға
жарамсыз болып табылады.
Карточкаларды тапсырып жатқанда, оған бірнеше ... да ... әр ... тек ... ғана ... PIN-коды (Personal
Identification Number). Смарт-карталарды басқа біреу заңсыз қолданбақ
болған ... ... ... ... мүлдем жұмыс істеуін тоқтатады.
Мәселен, жеке нөмір үш рет қате терілсе, карта бірден өшіп қалады. Картаның
қайтадан жұмыс істеуі ... оны ... ... ... өткізу қажет. Ал
егер, карта жоғалып, ... ... ... ... оның иесі ... ... хабар
беруі керек. Банк оны жарамсыз ... ... ... ... ... ... картаны пайдаланбақ болған кез-келген адам ... ... ... 10202 ... ... негізгі жайды реттеп отырғанына
қарамастан, ... ... ... үшін ... ... сақтау үшін
одан да күштірек, одан да сенімдірек, жоғарғы деңгейлі әдіс қажет болады.
Бұл жағдайда ... ... ... мәселері смарт-карта базасында
тек картадағы ... ... ғана ... ... ... қатар, оны
басқа да жағдайларда қолдануды көздеп ... ... ... орындарында және
де төлем жүйесінде жүргізілген операцпялар ... ... ... және тағы ... ... ... Smart City жобасында ... ... ... ... АйТи және ... Product Technologies Inc.(РТІ)
корпорациясы Gemplus (Франция) мен Verifone (АҚШ) ... ... ... Smart City микропроцессорлық карталары ... есеп ... ... ... көп акша ... ... ... тең құқылы банктер кейін де жаңа эмитент карточкаларды қоса ... ... ... іске ... Ол деректер базасында
сақталған ақпаратқа тез енуге мүмкіндік береді. Төлем жүйесінде жүргізілген
операциялар туралы ... ... ... өте қуатты UNIX-сервер
қондырғысы орнатылады. Төлем жүйесінде жүргізілген ... ... ... ... ... орыны да MS Windows ортасында жүзеге
асқан. Жобаның ... ... ... аймағын кеңейте алады.
Мәселен, ғимаратқа кіруге рұқсат қағазы мен компьютерлік желі, сонымен
қатар, ... ... ... ... ... ... бірі
басқа да кейбір жобалар сияқты қауіпсіздік деңгейі өте жоғары болып келеді.
Smart City жүйесіндегі деректердің ... ... ... негізгі технологиялык шешімдерді қарастырайық.
Смарт-картада сақталған деректерді қорғау басқа жүйелерге қарағанда өте
жоғары ... ... Smart City ... ... жүйесінің тым
жоғарылығы негізінен француз фирмасының ... ... ... ... келеді. Оны арнайы қаржылық жағдайда қолдану
үшін ... (Purse Card ... System) ... ... ... ... сияқты болып келеді, оларға қарағанда бірнеше артық мүмкіндіктері
де бар. Кәдімгі карталарды пайдаланғаннан кейін қалған ... ... ... ... ... әрбір шаруашылық мәміле сайын картадан есеп
алынып, картаның жаңа балансын кайтадан есептеп, ... ... ғана ... Ал PCOS ... ... есептен шығару мен ақша аудару өзінің
микропроцессоры арқылы жүзеге асады. Оның деректерді қорғауға үлкен ... ... ақша ... ... одан ақша алу ... ... парольдар
қолданылады. Және де мұндай карталарда қаржылық ... ... ... ... әр ... ену үшін құпия кодтар мен ... ... коды ... ... ... жағы көп ... ... қосымшалар
үшін өте тиімді болып келеді.
3.2 Қолма-қолсыз есеп айырысу сапасын жетілдіру және ... ... ... ... 1995 жылдың 31 тамызындағы № 2444 ... банк және ... ... ... ... және 1997 ... ... қадағалаудың Базельдік стандарттарына сәйкес
қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... мен қадағалауды тиімді жүзеге асыру
банктің қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... орын
алады. [5]
Шетел тәжірибесінде банктердің қызметін реттеудің негізгі мақсаттары:
- Бәсекелестік талаптардың гармонизациясы;
- Несиелік ұйымдардың ... ... ... ... ... Клиенттермен қатынасты жақсарту, оның ішінде олардың
қызығушылығын ... [25, ... есеп ... ... ... ... ... есеп айырысу саясаттың маңыздылығын көрсетеді және банктердегі
қолма-қолсыз есеп процестің ... ... ... сәйкес келеді.
Банктік қызметтің пруденциалдық нормалары Орталық банкпен бекітіледі,
оларға:
- ... ... ... ... көлемі;
- Жоғалтуларды жабу мүмкіндігі мен қолма-қолсыз есеп айырысу
ұйымдарының өтімділігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... қолма-қолсыз есеп айырысу жағдайына
немесе олардың қаржылық қызметін нақты бағалауына кері әсер
етуіне әкелетін талаптарды ... ... 124 – ... ұйымдардағы есептің айқындылығын Орталық банк бірінші рет
тексергенде, оның қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... ... пайда болған кездегі тәуекелдерін
анықтайды, сонымен ... ... ... ... ... құрады.
Банктік қадағалау жүйесін құратын 1997 жылғы банктік қадағалаулағы
Базельдік стандарттарына сәйкес, банк ... ... ... ... ... Банк ... мәні ... қадағалау органдарының дұрыс
ұсынысы және банкпен қабылданатын тәуекелдерді басқарудың
мамандырылуын қамтамасыз ету;
- Жекелеген ... ... ... ... мінезі мен
көлемін қадағалау органдарының бағалауы;
- Есеп және ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін
тәуекелдерге банк ресурстарының бар ... ... ... ... ... ... ... банктер өзіне
қабылдайтын тәуекелдерді шектеуіне бағытталған пруденциалдық нормалар мен
ережелерді қарастырады.
• капиталдың жеткіліктілігі ... ... ... ... ... ауытқуымен байланысты тәуекелдерді тиімді
бағалау – 12 принцип);
• несиелік тәуекелдерді басқару (7 – 11 ... ... ... ... (12 ... басқа тәуекелдерді басқару. [11, 265б]
Базельдік стандартқа сәйкес қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ұсынады:
• Стандартты несиелендіру және несиелердің мониторингі (7 прицип);
... ... жабу үшін ... ... ... және
активтер сапасының бағалауы (8 принцип);
• Тәуекелдерді және ірі ... ... ... (9
принцип);
• Банкпен байланысты тұлғаларға несие беру ... ... ... және ... шарттарын
тиімді қарау – 10 принцип);
• Мемлекеттік немесе трансферттік тәуекелдер (бұл ... ... ... бар ... халықаралық ссудалық және
инвестициялық операцияларды жүргізгендегі трасферттік ... ... ... ... 1997 ... ... ... «стандартты несиелендіру және
несиелердің мониторингі» банктік қадағалау жүйесінің негізі ... ... мен ... ... ... қатар займ портфелін ағымдық тексерумен байланысты банктің
тәжірибесі, бағалау ... ... ... ... ... ... Базельдік стандарты банктің несиелендіруге
жақындығы объективті және ... ... ... стандартты
несиелендірудің нормалары мен ережелері бекітіледі.
Несие операцияларын басқарудың бірден – бір элементі – ... ... ... және оған ... ... бар, ... түрде
рәсімделген несиелендіру методикасы болып табылады. Несиелендіру
кепілдеменің ... ... ... ... олар банк ... тиіс және несиелендірумен айналысатын барлық қызметкерлердің
мәліметтеріне жеткізілуі тиіс. [19, 23-28 б]
Несие берудегі банктің ... есеп ... ... ... ... қысым мен қызығушылық қақтығысы болмауымен жүзеге асырылуы тиіс.
1997 жылғы ... ... ... ... ... ... есеп
айырысу қызметіне тиімді қадағалау принциптерінің базасы» банктерде «қолма-
қолсыз есеп айырысу қарыз алушылардың қаржылық ... ... ... ... жүйесінің болуы керек». [6]
Кез келген ақпараттық ... ... ... ...
несиелердің классификация жүйесін және ішкі рейтинг ... ... ... несие қолма-қолсыз есеп айырысу жағдайы туралы керекті
ақпараттар базасы болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... өз ... орындауын анықтау үшін бағытталған және келесі
банктік басқарудың ... ... ... ... ... банк саясатының жоқ болуы;
-негативті жағдайларды жасыру мақсатындағы есеп пен есептілікіті
үйкеліске бағыттылуындағы ... әсер ... және ... ... ... [5]
Қорыта келгенде, банктік несиелік портфельдің сапасын жоғарылатуда 1997
жылғы коммерциялық ... ... ... ... және ... 31 ... №2444 ... Республикасындағы банктер мен
банктік қызметтер туралы” ... ... ... ... ... бақылау және Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің және
банктердің өздерінің қаржылық тұрақтылықты ... ету ... ... ... ... қадағалауы ең маңызды болып
табылады.Бұл жүйедегі қауіпсіздік.
Аталған жүйедегі деректерді ... үшін аса ... ... ... ... Онда DES пен RSA ... ... процессор мұқамдау (шифрлеу) операциясын
өндірумен айналысады. Соның көмегімен Smart City ... ... ақша ... ... жүйе ... ... ... кетеді. Сол
тұста криптографиялык процессор ... ... ... ... ... Егер де ... жүйеде карточканы ашып, ондағы ақпаратты оқи
алатын болса, онда Smart City ... ... тек бір ғана ... ... Сонымен қатар, кез-келген жүйеде ... ену ... ... Ол ... ... ... ... алдын алады.
Тағы бір қарқынды ... келе ... ... бірі сауда-саттық
пунктіндегі қорғаныс. Мұнда негізгі үш шешім болуы ... ... ... ... өзі бір ... ... парольмен
қатыса алады. Қорғаудың бірнеше түрін пайдалану жүйенің жан-жақтылығын
көрсетеді. Және ең ... ... ... ... қорғау үшін
аппаратты құралдарды пайдалану ... ... Smart City ... ... ... ... ... СМ4450 құрылғысына микро-
бақылау мен шифрға арналған модуль орнатылған. Онда ақпараттар сақталынып,
ішкі ... ... ... ... Кілтерді аппаратты түрде кришографикалық
процессордың көмегімен жасайды. ... ... ... ... оны бөгде
біреуге оқу мүмкін болмайды. Ал ... ... ... ... ... ... ... жоғалып кетеді.
Бір күнде жасалынған есеп айырысулар туралы деректер ... ... ... орналасқан кілттің көмегімен жасалған электронды ... Бұл ... ... ... ... алаяқтық
жасаудың алдын алады. Одан ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде жүргізілген операциялар туралы ақпаратты
өңдеу орталығына жіберілетін кезде де, бар сәлемдеме тағы да ... ... ... ... ... ... ... өңдеу орталығында әрбір шаруашылық мәмілесінің жасанды емесін
тексеру үшін тағы да ... ... ... Әр ... ... ... электронды қолтаңбалармен салыстырады. Әр шаруашылық
операцияны ... ... ... тек қана сол ... ... ... тексере алады. Себебі, олардың өздерінің кілттері ... ... ... банкоматтар туралы ақпараттар да сол сияқты ... желі ... ... ... ... ... ... тексере алады. Оны жұмыс күні ... ... ... ... ... ... жазылып, банкке беріп
жіберетіндіктен, үрланған немесе жоғалған карточка жоғалған сәтте болған
сома ... ... ... ... ... деп табылған карталардың тізімі үнемі ... ... ... ... ... ... ... желісі
бойынша, ал сату терминалдарына модемдік байланыс арқылы немесе көлік смарт-
карталары арқылы жеткізіледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген ... ... ... ... ... Ақша ... ... есеп айырысу фомасындағы ақша қозғалысының
жиынтығы болып табылады.
- ... есеп ... ... дегеніміз төлем қаражат қызметіндегі
қолма-қолсыз ақша формасын пайдалану есебінен құрылған сома.
- Ақшасыз есеп айырысу ... ... ... ... қолма-қолсыз
есеп айырысу формасын пайдалану есебінен құрылған сома.
- Төлем айналымы деп екі форманы да пайдаланып, ... ... ... ... атаймыз.
- Бухгалтерлік жазба формасындағы ақшасыз есеп айырысу ... ... ... және ... да ... ... қатысуын
талап етеді. Егер клиенттердің әртүрлі банктерде есеп-шоттары ... ... ... сол банктердің корреспонденттік есеп-шоттары арқылы іске
асады.
- Корреспонденттік қатынас ... ... ... ... ... есеп ... жүргізілгенде орталықтандырылуы мүмкін.
Онда банкаралық корреспонденттік қатынастар болжайды. Мұндай ... және ... ... ... Ұсақ ... операциялар үшін көбінесе қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... санына қарай қолма-қолсыз есеп
айырысу 80-90 пайызды құрайды. Бірақ сомаға ... ... ... ... ғана ... құрайды. Айналымдағы қолма-қолсыз есеп айырысуы ... ... ... ... ... ... осы банк ... кәсіпорындар мен ұйымдардың кассалық өтініштерінің негізінде
банк мекемесінен бүтіндей ... ... ... ... ... жүргізіледі.
- Жалпыға бірдей банктік төлем жүйесін құру лирингтік ... ... ... ... ... электронды төлем есеп айырысуда
болатын қожалыктар мен елді-мекендер үшін айналымнан қажетті соманы шығарып
алуларына және де ... ақша ... ... үшін сенімді негіз болып
табылады.
Әлемдік тарихта ақша айналымы ... ... ... ... ... ... көп ... банк жүйесіне дейін үзак та ... ... бойы бул ... ақшалай қаражатты жылдам да жеңіл ... ... Ақша ... даму ... осы ... ... де.
Алайда, әлі де негізгі оймен салыстырып қарайтын болса, әлі де көптеген
кемшіліктер бар. Ақшаның заттай ... ... ... ... мен ... ... ... бақылау мен қоргау дәрсжесі жақсартылды. Алайда оны
қағаз ақшамен ... ... алға ... деп айту ... бір мезетте ілгерушілік өзгерістер де жасалып жатыр. Үнемі
электронды ... ... ... Олар ... корпорацияларда ғана
емес сонымен қатар қарапайым дүкенде де ірі сомамен есеп ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесі чек жүйесінен
клирингтік қызмет атқаратын есеп айырысу ... ... ... ... Дәл сондай процесс Қазақстан Республикасында да бастау ... ... ... әлі де ... ... күтіп
тұрғанымен, электронды ақша саласында алғашқы әрі өте ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасы мен
болашағының динамикалық дамуының ... ... ... негізгі функциясы қолма-қолсыз есеп ... - ... банк ... ... жаңа ... ашты.
Қазақстан Республикасының 1995 жылдың 31-тамызындағы № 2444 ... ... мен ... ... туралы» Заңы ... ... ... ... ... жасайтын әмбебап
несиелік басқармалар ретінде анықтайды.
Банктердің коммерциялық қызметі – қаржылық тәуекелдермен жүргізіледі және
банктердің коммерциялық қызметінің ең ... ... ... ағымдағы
қаржылық-экономикалық жағдайы, кешенді сипаты ретінде және оның болжанатын
болашағының нәтижелілігінің тұрақтылығы болып табылады.
Нарықтық жағдайларда жеке ... ... ... бос ресурстарды,
қаржы қаражаттарын қайтару, ақылылық және ... ... ... бөлу ... ... ... көрсететін несиенің негізгі
формасын иелену коммерциялық банктер беретін әртүрлі банктік несиелердің
түрлері мен ... ... ... ... несие аумағындағы несиелік
қатынастар субъектісі өздерінің ... ... ... ... ... ... түрлерін беретін тұлғалар (заңды және жеке)
болып табылады.
Несиелік ... ... ... ... мен ... ... және ... да несиелік басқармалар жиынтығы, ... ... мен ... ... ... ... әдісімен сипатталатын
қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесі түсінігін жасайды.
Қазіргі заманғы қолма-қолсыз есеп айырысу ... ... ... ... ... арттыруға, Қазақстан Республикасының
экономикасы мен қаржы-несиелік жүйесін бекіту, инфляциялық процестерді
алыстату және ұлттық валюта – ... ... ... бір ... құрылымданған, әр берілген уақытқа ... ... банк ... несиелер жиынтығы сапасы ... ... мен ... анықтайтын «банктің несиелік портфелі»
түсінігін құрайды.
Басқалардың қатарында ... ... есеп ... ... мен ... тәуекелдің жоғары деңгейін ... ... ... ... мен ... ... ... Олар мына жағдайларда көрінеді:
- несиелерді бір бетті немесе өзара байланысты қарыз алушыларға
көп ... ... ... қандай да бір өзгерістерінің әлсіз ортасына
банктің ... есеп ... ... ... ... төмен сапалы несиелердің көп үлесінде;
- банк клиенттері болып табылмайтын ... ... ... ... тұлғаларға берілетін несиелерді жарату;
Несиелік банктік портфель берілетін барлық несие ... ... оның ... ... ... ... салмағы жалпы несиелердің
50 % құраса қанағаттанарлық деп есептеуге болады.
Банк қарыз алушымен ... ... ... не ... ... жүргізу жолымен басқа несие беруші берген қарызды сатып ала
отырып, не оның бір ... ... ала ... ... бере ... ... портфелі барлық қарыздардың баланстық құнын қамтиды, нақтылы,
мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... ... төлеуде міндеттемелер, әлі пайдаланылмаған несиелік
тізбектер, кепілдемелерді қамтымайды.
Банктік қолма-қолсыз есеп ... ... үшін ... ... өзінің ақшалай-несие іс-шараларының жүйесі ретіндегі банктің ... ... ... бір ... нәтижеге жету үшін жүргізетін несиелік
саясатын анықтау болып ... ... ... ... ... ... мен ... несиелерді басқару және оларды
несиелік саясат түрінде анықтайды. Несиелік саясатты қалыптастыру мен оны
таратудың ... ... ... ... ... банктік қолма-
қолсыз есеп айырысу жағдайын ... ... ... қолма-қолсыз есеп
айырысу ұйымдары банк операцияларын қолма-қолсыз есеп айырысудің әр ... және ... ... құралдарын несие технологияларын қолма-
қолсыз есеп айырысудің әдістері, ... ... ... ... ... келісімді клиенттің банкке келген кезінен бастап несиені өтеу
мерзіміне дейін несиелік құжаттау қадағалайды, яғни ... пен ... ... ... бар ... және оның несиелік ісінде жиналатын,
клиент жөнінде және оның банкпен ара қатынасы туралы ... бар ... ... тәуекелін басқару ... ... ... ... ... ... оның маңызды элементі дұрыс
ақпаратты жинау және ... ... ... үш ... ... ... ... жасау:
• рентабелділік, өтімділік және қаржылық рычаг ... және ... ... ... басқару аспектісі (менеджмент сапасы)
• несиені қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... ... етудің нақты құнын алу мүмкіндігін банк
тарапынан бақылау деңгейін анықтау).
Қазақстан ... ... ... ... ... ... олардың күмәнді және тұрақсыз категорияларына қатынасын
алдынала қарастырды:
• қаржылық жағдай;
... ... ... ... ... ... өтеуді
уақытынан асыру;
• қамтамасыз ету сапасы;
• мерзімді ... ... ... да уақыты өтіп кеткен міндеттердің болуы;
• активтерді пайызда ... ... ... басқа несие берушілер алдында есептен шығарылған қарыздардың болуы;
• қарыз алушыда рейтингтің болуы;
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ұсыныстарында қазіргі уақытта
екі ... ... ... сәйкес несиелердің негізгі түрлерін
шығарылады – несиені қайтарудың қамтамасыз етілуі деңгейі (берік, ... ... ... ... және ... несиелерді өтеуде нақты жағдайы және банктің резервтік ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтің ... ... // ... ... 2006ж. 2 ... 4 – 5 ... ... Республикасының Конституциясы туралы» ҚР Президентінің 1995
ж. 30 тамызындағы Жарлығы
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлімі)//2000 ж.
28 қаңтар, 293 бап ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің 1999 ж. 16 ... ... ... ... ... ... ... бекіту туралы» №276 Қаулысы
5. Қазақстан Республикасындағы ... мен ... ... ... 1995
ж. 31 тамызынан № 2444 Заңы
6. Банктік қадағалау бойынша Базельдік ... Хаты ... ... қадағалаудың принциптері» 1997 ж. IV бөлім «Банктік қадағалаудың
ағымдық пәні»
7. Қазақстан ... 1999 ж. 30 ... ... ... ... 2155 ... ... және банк қызметтері туралы» Қазақстан Республикасы Заңы. 1995
жыл, 31 тамыз, ... ... ... ... ... ... ... 1996 жыл, 24
желтоқсан, Алматы.
10. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 27 желтоқсан 1994ж.
11. «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... 1997ж., ... «Төлемдер мен ақша аудару туралы» Қазақстап Республикасының заңы, 29
маусым 1998ж., Алматы.
13. ... және ... ... ЖОО арналған оқулық\
проф.Е.Ф.Жукованың редакциясымен.-М.:Банктер және қорлар, ЮНИТИ, 1997.-
4716.
14. Банк ісі ... Г., ... ... Банк ісі\ ... «Роспотребрезерв»,1992.-4326.
16. Банк ісіне кіріспе: Оқу қүралы проф.Г. Асхауэр.-М.: 1997.-6276.
17. Макконнелл К.Р., Брю С.Л. Экономикс: ... ... ... ... ... ... ... В.М. Қазіргі заманғы коммерциялык банк:басқару ... ... ... ... Ақша ... ... арналған оқулық\
ред.проф.Л.А.Дробозина.-М.Қаржы, ЮНИТИ, 1997.-4796.
20. Захаров В.С, ... ... ... мен даму
жолдары\\Ақша және несие.-1997.-№9-9-136.
21. Қазақстан Республикасының банк құқығы. Оқу ... ... ... ... ... ... ... №47-49, 2005.
23. Крагусов Ф.С. Банк ... ... ... ... ... 10 ... ТОО Баспа, 2004.-
746.
24. Лунц Л.А. Ақша және ... ... ақша ... ... Флейшиц Е.А. Есеп айырысу және несиелік құқықтық қатынастар.-М.:
1956.-83-846.
26. Олейник О.М. Банк ... ... ... ... Банк ... ... ... Ред. проф. Е.А. Суханова. М.:
«ЮрИнфоР» оқу-кеңестік орталығы, 1997.-776.
28. ... ... ... ... ... ... ... 2005 жыл.
29. Нұрсейіт Н. Банктік несиелуді кеңейту\\Аль Пари №6 2005ж.
30. Долан, Кембелл. Ақша, банк ісі және ... ... Ақша ... және капиталистік елдердегі несие. ЖОО арналған
оқулық/ред.Л.Н.Красавина.-М.: «Қаржы», 1977.-3446.
32. Дробозина Л.А., Можайсков О.В. ... ... және ... 1976.-3266.
33. Ақша мен несиенің жалпы теориясы: ОқулықУред.Е.Ф.Жукова.- М.:Банктер
мен қорлар, ЮНИТИ, 1995.-3046.
34. Иванов А.Н. ... ... ... ... және
несие.-1997.-№9.-58-64б.
35. «Қазақстан Халық Банк» АҚ қаржылық есебі
-----------------------

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Қазақстан Республикасында қолданылатын қолма-қолсыз есеп айырысу нысандарына сипаттама8 бет
Қазақстан Республикасында қолма – қолсыз есеп айырысулардың жағдайын зерттеп, даму перспективаларын анықтау. әлеуметтік – экономикалық процестердегі маңызы мен орнын біліп алудағы теориялық және практикалық жағынан әзірлігін қамтамасыз ету64 бет
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктеріндегі қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру88 бет
Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәжірибесін талдау63 бет
Қазақстандағы қолма - қолсыз есеп айырысудың қазіргі даму жағдайы мен даму перспективалары34 бет
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу28 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу34 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу туралы28 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу шарттары және қолдану формалары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь