Халықаралық сауда жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ САУДАНЫҢ НЕГІЗГІ СИПАТТАМАЛАРЫ МЕН КӨРСЕТКІШТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.22
1.1 Дүниежүзілік сауда және оның негізгі көрсеткіштері ... ... ... ... ... ..7
1.2 Қазіргі жағдайлардағы сыртқы сауда саясатының
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3 Сыртқы сауданының көп тарапты реттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23.37
2.1 Экспорттық саясаттағы сыртқы сауданың ролі ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.2 Қазақстан Республикасының таяу шетелмен сыртқы саудалық қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.3 Қазақстан Республикасының алыс шетелмен сыртқы саудалық қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.4 Қазақстан Республикасының экспортына сыртқы сауданың
әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

3. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ДҮНИЕЖҮЗІЛІК САУДА ҰЙЫМЫНА КІРУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38.63
3.1 Мемлекеттердің . ЕурАзЭҚ мүшелерінің дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
3.2 Қазақстан Республикасының ДСҰ кіруінің негізгі этаптары ... ... 55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68

ҚОСЫМША
Елдер мен халықтар арасындағы сауданың дамуы мен ролінің жоғарылауы, теориялық түсіндірілуі мен болу себебінің негізделуі халықаралық айырбастаудың пайда болуынан едәуір кейін қалыптаса бастады. Бұған ішкі феодалдық бытыраңқылықты жеңу, елдер арасында жеткілікті тұрақты сауда байланысының қалыптасуы жол салды.
Халықаралық сауда теориясы оның пайда болуының себептері мен шарттарын түсіндіреді. Сыртқы сауданы елдегі алтын мен бағалы бұйымдар қорын жоғарылату мәселесінен шығаратын, ұсақ пайдакүнемшілердің ертеректегі бағыттарынан өзге, барлық негізгі концепциялар елдер арасындағы сауда себептерін экономикалық ерекшеліктер мен еңбектің халықаралық бөлінуінің тиімділіктерінен көреді. А.Смит пен Д.Рикардо, еңбек пен өндіріс шығындарының айырмашылықтарымен байланысты елдердің абсолюттік және салыстырмалы артықшылықтары туралы ережені негіздеді және тұжырымдады.
Халықаралық экономикалық қатынастардың қазіргі сатысында сыртқы сауда нақты және ұдайы өндірістік процестің, халықтың қажетсінуін қанағаттандырудың және әртүрлі шаруашылық қызметінің ең елеулі факторы болады. “Аль ПАРИ” журналының талдама мәліметтері бойынша, 2002 ж. тауарлар мен қызмет көрсетудің халықаралық саудасы 10,6 трлн. долл. межесінен асты, ал оның жыл сайынғы өсу қарқыны, өндірістің өсуінен едәуір оза отырып (2-2,5 %), 6-8 % артты. Тауарлар мен қызмет көрсетудің сыртқы саудалық айырбасталуы, қазіргі кезде дүниежүзілік елдердің қосынды ЖІӨ қатынасы бойынша 1/3 жоғары – 27 трлн. долл. аса /31, c. 18/.
Осылай, әрбір алтыншы тауар немесе көрсетілетін қызмет тұтынушыға дүниежүзілік сауда арқылы жетеді. Қазіргі кезде сыртқы саудасыз, онсызда айқын, шағын елдер халықтарының әртүрлі күнделікті қажетсінулерін қанағаттандыру ғана емес, сонымен қатар импорттық тұтынушы тауарлардың үлесі халықпен сатылып алынатын барлық көлемнің орташа есеппен 12 –20 % жететін орта және үлкен елдердіңде (АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей және т.б.) күнделікті қажетсінуін қанағаттандыру мүмкін емес.
1. Назарбаев Н. Казахстан-2030. Послание Президента страны народу Казахстана.
2. Меморандум Президента Республики Казахстан», 1996.
3. Арынов Е.М. и д.р. Международные экономические организации и экономические союзы. Алматы: ИРТ, 1996
4. Внешняя торговля США правами на интеллектуальную собственность / ВИКИ. 2001. №81 (8277) .С.11-12
5. Комарова Л. Международные правовые принципы и формы экономического сотрудничества государств. ВЮЗИ, 1986
6. Кошанов А. Интеграция Казахстана в международную торговую систему и ВТО. Аль ПАРИ, № 6, 1999
7. Трофимов А. И др. Международные экономические организации. Алматы, 1998
8. Проблемы региональной интеграции и участие Казахстана с экономических союзах государств. Круглый стол. Экономика Казахстана, № 3 1997
9. Майзель А. Предпринимательская структура в рыночной экономике. СПБ., 1998.
10. Хоскинг А. Курс предпринимательства. М.: Международные отношения, 1997.
11. Дегтярь Л. Социальные аспекты постсоциалистической трансформации в странах Центральной и Восточной Европы. / "Общество и экономика", №8. 2000.
12. О развитии человеческого потенциала в Российской Федерации. / "Общество и экономика", № 6, 2002.
13. Микульский К. Задачи и возможности социальной политики на современном этапе реформирования постсоциалистического общества. / "Российский экономический журнал", № 8, 2002.
14. Действия государства, направленные на сокращение масштабов бедности. / "Общество и экономика", № 3-4, 2002.
15. Горбань М., Гуриев С., Юдаева К. Россия и ВТО: мифы и реальность. / "Вопросы экономики", № 2, 2002.
16. Кривко Н. Рынок труда Республики Казахстан: состояние и тенденции развития. / "Труд в Казахстане", № 4, 2002.
17. Нурланов А. Борьба с бедностью и безработицей: опыт, проблемы, пути решения. / "Труд в Казахстане", № 6, 2002.
18. Молдажанов Р. Улучшение деятельности институтов общества по снижению уровня бедности населения. / "Труд в Казахстане", № 6, 2002.
19. Караваев В. Государственное регулирование иностранных инвестиций: российские реалии и мировой опыт // Проблемы теории и практики управления, 2002. № 2. С46.
20. Яковлева Е. Политика привлечения иностранных инвестиций в Россию: пора перемен? // Мировая экономика и международные отношения, 1999. № 1. С.90.
21. Инвестиционная деятельность в Республике Казахстан. Статистический сборник. Алматы, 2002. С.21, 24.
22. Вступление Казахстана в ВТО: последствия для устойчивого развития. В рамках международного проекта Совета Земли «Глобализация, ВТО, и ННГ». «Делюкс» Алматы 2002.
23. Болатбекова Г. Казахстан будет стремиться к достижению инвестиционного рейтинга, до которого еще две ступени // Панорама, 2002. 28 июня (№ 25).
24. График уступок каждой страны; ВТО; WT/ACC/7 и его редакции; Секретариат ВТО Всемирный банк, Обзор Всемирного банка за 1999 г. Расчеты ЮНКТАД.
25. Рыбалкин. Международные экономические отношения. М.: Экономика, 1998
26. Макконел, Брю Экономикс. М: Прогресс, 1993
27. Григоренко И. Внешнеторговые сделки. Сумы; 1994
28. Гречкова И. Международное коммерческое дело. М.: Юнити, 1996
29. Хасбулатов Р. Мировая экономика. М.: 1999
30. Журнал "Транзитная экономика" за 2000г.
31. Аль ПАРИ, 2002, № 7 с. 18
32. Газета "Экономика и жизнь" за 2000г.
33. Журнал "Саясат" №2 за 2000г.
34. Статистический ежегодник Казахстана. Алматы, 2002.
35. Журнал "Саясат" №4, 6, 8 за 1999г.
36. Эксперт, 2001. 8 октября (№ 37). С.91.
37. Казпатент 2000. Годовой отчет. Алматы, 2000. 23 с.
38. Agreement on Trade-related Investment measures.
39. World Investment Report. U.N. № 4/ Geneva, 1998. P. 53.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………………..3
1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ САУДАНЫҢ НЕГІЗГІ СИПАТТАМАЛАРЫ МЕН КӨРСЕТКІШТЕРІ........................................................................................7-22
1.1 Дүниежүзілік сауда және оның ... ... ... ... сыртқы сауда саясатының
ерекшеліктері.....................................................................................................9
1.3 Сыртқы сауданының көп тарапты реттелуі.....................................15
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫ............................................................................23-37
2.1 Экспорттық саясаттағы сыртқы ... ... ... ... таяу ... ... саудалық қатынасы...........................................................................................................28
2.3 Қазақстан Республикасының алыс шетелмен сыртқы саудалық қатынасы...........................................................................................................29
2.4 Қазақстан Республикасының экспортына сыртқы сауданың ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздері..........................................................................38-63
3.1 Мемлекеттердің –ЕурАзЭҚ мүшелерінің дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі..................................................................................................38
3.2 Қазақстан Республикасының ДСҰ ... ... ... ... ТІЗІМІ.....................................................68
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Елдер мен халықтар арасындағы сауданың дамуы мен ролінің жоғарылауы, теориялық түсіндірілуі мен болу ... ... ... ... ... ... едәуір кейін қалыптаса бастады. Бұған ішкі феодалдық бытыраңқылықты жеңу, елдер арасында жеткілікті тұрақты сауда ... ... жол ... ... сауда теориясы оның пайда болуының себептері мен шарттарын ... ... ... ... ... мен ... бұйымдар қорын жоғарылату мәселесінен шығаратын, ұсақ пайдакүнемшілердің ертеректегі бағыттарынан ... ... ... ... елдер арасындағы сауда себептерін экономикалық ерекшеліктер мен еңбектің халықаралық бөлінуінің тиімділіктерінен көреді. А.Смит пен Д.Рикардо, еңбек пен ... ... ... ... ... ... және ... артықшылықтары туралы ережені негіздеді және тұжырымдады.
Халықаралық ... ... ... сатысында сыртқы сауда нақты және ұдайы өндірістік процестің, ... ... ... және ... ... қызметінің ең елеулі факторы болады. “Аль ПАРИ” ... ... ... ... 2002 ж. ... мен қызмет көрсетудің халықаралық саудасы 10,6 трлн. долл. межесінен асты, ал оның жыл ... өсу ... ... өсуінен едәуір оза отырып (2-2,5 %), 6-8 % артты. Тауарлар мен қызмет көрсетудің сыртқы саудалық айырбасталуы, ... ... ... ... ... ЖІӨ ... ... 1/3 жоғары –трлн. долл. аса /31, c. 18/.
Осылай, әрбір ... ... ... ... ... ... ... сауда арқылы жетеді. Қазіргі кезде сыртқы саудасыз, онсызда айқын, шағын елдер халықтарының әртүрлі күнделікті қажетсінулерін қанағаттандыру ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... сатылып алынатын барлық көлемнің орташа есеппен 12 –% жететін орта және үлкен елдердіңде (АҚШ, Қытай, Үндістан, ... және т.б.) ... ... ... мүмкін емес.
Одан өзге, қазіргі халықаралық сауданың басқада жаңа ... бар: ... ... жоғарылауда, және олардың үлесі қазіргі кезде дүниежүзілік экспорттың үш бөлігін дерлік құрайды (1,5 трлн ... ... және оның ... ... жаңа ... келеді –инжинирингке, консалтингке, лизингке, ақпараттыққа және басқаларына. Халықаралық айырбастаудың тауарлық құрылымында дайын өнімнің үлесі күрт жоғарылады –/3 жуық, оның ... ... ... ... ... бөлшектер, агрегаттар) –жартысынан көбі. Бұл халықаралық өндірістік және ғылыми –техникалық ... ... ... ... Сондықтанда, халықаралық рыноктың ұдайы кеңеюінің тұрақты алғы шартын құрайтын, халықаралық кооперациялық айырбастаудың басым бөлігі келетін, Ұлт аралық ... (ҰАҚ) ... ХЭҚ ... ... ... фирманың ішкі ынтымақтастығының принципті басқаша ролі кездейсоқтық ... ... ... бұл ... ... қатынасының интеграциялық типінің дамуының нақты факторы. Осының барлығы халықаралық сауданың географиялық, ... ... ... ... –ала анықтайды: онда ауырлық орталығы экономикалық дамыған елдер мен елдердің топтары ... ... ... ... ... ... ... 60 –%).
Қазіргі ХЭҚ сандық және сапалық сипаттамалары, халықаралық сауданың артықшылығын алдын –ала анықтай ... ... ... ... ... мен ... ... күшейгенін, сыртқы экономикалық өсу маңызының жоғарылауын көрсетеді, бұл осы ... ... ... ... мен ... ... дамуын талдауға арналған осы жұмыстың тақырыбының көкейтестілігімен шартталады.
Берілген тақырыптың көкейтестілігі ғаламдану ... ... ... ашық ... ... ... ... жағдайында, елдің еңбектің халықаралық бөлінуіне белсенді тартылуын болжаумен қорытындыланады. Халықаралық саудадағы негізгі шешімдер, орнықтырылатын ережелер, ... ... ... көптеген мемлекеттерімен Дүниежүзілік Сауда Ұйымы (ДСҰ) шеңберінде қабылданады.
Қазақстан Республикасы ДСҰ кіру ... ... ... 1996 жылы ... және осы ... бері ... ... жүргізуде. Дегенмен, осы кезге дейін халық шаруашылығындағы пайда мен ысырап ... ... ... ашық ... ... Дүниежүзілік Сауда Ұйымына елдің қатысуының бірінші жылдары. Осындай есептеулердегі ... және ... ... ... салдарынан жалпы пікірталаста, пікірлердің полярлығын тудыратын, сезімдік аргументтер басымдық танытады. Одан өзге, алынатын тиімділікті бағаламайынша ДСҰ мүшелігіне ... үшін ... ... ... ... қиын.
Бұл жұмыстың зерттеу объектісі болып біздің республикамыздың ... ... және ... ДСҰ ... ... мәселелерінің контексіндегі дүниежүзілік сауда табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты –біздің республикамыздың Сыртқы –сауда ұйымына кіру мәселесін зерттеу ... ... ... ... ... ... бағыттарда жүргізіледі:
ҚР сыртқы сауда қатынастарына сипаттама беру,
ҚР –ның ДСҰ кіруінің негізгі этаптарын көрсету,
Біздің республикамыздың сыртқы сауда қатынастарын зерттеу, ... ... ... ... мен ... зерттеу,
Қазақстанның ДСҰ кіруінің теріс және оң жақтарын көрсету,
Отандық және ұлттық өндірушілердің мүддесін қорғау,
Қазақстандық тауарлардың дүниежүзілік рынокка ... және ... ... ... ... ... ... тәжірибелік маңызы. Бұл жұмыс елдің сыртқы саудасына баға ... ... ДСҰ кіру ... Қазақстанның маңыздылығын тереңірек түсіндіреді, сонымен қатар сыртқы сауда айналымының мәселелері ... ... ... ... және Қазақстанның ДСҰ кіру проблемаларын зерттейді. Қазақстанның ДСҰ кірудегі үйлесімді ... ... ... жолы мен ... анықтауға көмектеседі.
Тақырыптың зерттеліну дәрежесі. Халықаралық экономикалық қатынастардың қалыптасуына, дамуына, экономиканы реформалау процестеріне, әлемдік ... ... ... ... енген, халықаралық ғылымның көптеген зерттеулері арналған. Сондықтан, бірінші кезекте, зерттеудің негізгі көзі болған ... ... ... ... с.4/ ... тақырыпты дұрыс түсінуде Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан 2030» жолдаухаты үлкен маңызды орын алады.
Сонымен қатар, сыртқы ... ... ... ... ... Қазақстанның сыртқы саясаты туралы очерктер», «Ғаламдандыру жағдайындағы Қазақстанның сыртқы саясаты» кітаптарында К.К.Тоқаев үлкен көңіл аударды. Бұл жерде автор Қазақстанның ДСҰ кіру ... ... ... ... мен ... ... қарастырып, сипаттама береді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Жұмыс кіріспе, үш ... ... ... ... мен ... ... тізімі сияқты бөлімдерден тұрады.
1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ САУДАНЫҢ НЕГІЗГІ СИПАТТАМАЛАРЫ МЕН ... ... және оның ... ... ... ... көрсетуі бойынша, соңғы онжылдықтарда жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өсу ... ... ... ... ... ... тұрақты және бірқалыпты жоғарылауы байқалады, бұл барлық елдердің еңбекті халықаралық бөлу жүйесіне күштірек тартылуын жеткілікті куәлендіреді. Дүниежүзілік экспорт екі еседенде ... ... 1980 ... 2 трлн ... ... 2000 ... 5,5 ... долл. дейін жоғарылады. Бұл экспорт көлемінің 80 –шы жылдары 70 % - тен аса, ал 90 –шы ... ... ... 33 % –ке ... білдіреді. Импорттың көрсеткіштері де осы сандарға жақын (1 кесте)/15, c.8/
Бағдарланған бағалаулар ... ... ... ... 2001 жылы 11,9 трлн. долл. жетті.
Халықаралық саудадағы өлшеулерді талдау, оның ішінде қазіргі этаптағы, екі ... ... ... ... оның ... пен ... өсу қарқындылығын жалпы және өндірістің өсуін салыстырмалы; екіншіден, құрылымдағы ... ... ... мен ... негізгі топтарының қатынастары) және географиялық (региондардың, елдер тобының және жеке елдердің үлесі).
Біріншіге қатысты келесідей тұжырымдар жасауға болады: ... ... ... ... тұрақты озық қарқындылығы, дүниежүзілік рыноктар сыйымдылығының артуымен байланысты, халықаралық сауданың жаңа сапалы ... ... ... ... Дайын өнеркәсіптік бұйымдардың, оның ішінде машиналар мен жабдықтар саудасының кеңеюінің жеткілікті жоғары қарқынды озықтығы сипатты бола ... ал ... ... ... және ... ... ... және т.б. өнімдерімен сауда жүргізудің өсу қарқындылығы оданда жоғары. Ұлт аралық корпорация (ҰАК) шеңберінде, өндірістік кооперация ретінде жеткізілетін агрегаттардың жиынтықтағыштарын, ... ... ... зор ... ... ... бір феномені –қызметтердің халықаралық саудасының жеделдетіліп өсуі.
Осының бәрі дүниежүзілік сыртқы сауда айырбасының тауарлық, географиялық құрылымдарының радикалдық ілгерілеуіне әсер ... ... жоқ. Бұл ... ... ... және бұрынғы социалистік елдердің негізгі топтарының үлесі соңғы 15 ... ... ... ... ... сақталуда. Бірінші жағдайда –бұл шама 70 –%, екінші жағдайда –бұл шама 20 –% шегінде және соңғы топ үшін бұл ... 6 –% ... ... ... ... ... қорытындысы (1994-2002жж.)
1994
2000
Тауар айналымы (млрд долл.)
Экспорт (млрд долл.)
Импорт (млрд долл.)
Өзгеріс, %, алдыңғы жылға қатысты
Экспорт
Солтүстік Америка (АҚШ және Канада)
Еуроодақ
Өтпелі ... ... ... ... ... ... Корея, Малайзия, Сингапур, Тайвань, Гонконг)
Импорт
Солтүстік Америка
Еуроодақ
Өтпелі экономикалы елдер
Жапония
Латын Америкасы
ОША ... ... Dresdner Bank ... Survey, ... 2003. ... ... сауданың тауарлық айналымында, дүниежүзілік сауданың 70 % - нен асатын, дайын бұйымдар үлесінің өсу тенденциясы сөзсіз байқалады. Қалған үлес ауыл ... ... мен кен ... ... ... жуық ... ... бөлінеді. Салыстыру үшін айтуға болады, осы жүзжылдықтың ортасында шикізаттық тауарлар үлесіне экспорттың үштен екі ... ... ... бір бөлігі –дайын өнімдерге.
Қазіргі кезде қызмет көрсету халықаралық сауда айырбастаудың ширегін дерлік құрайды.
Қазіргі жағдайлардағы ... ... ... ... ... ... саясаты екі тенденцияның (беталыстың) өркендеуі және тайталасымен ерекшеленеді: қолдампаздық және ырықтандыру. Бұл ... ... ... және ... сауданың белгілі бір кезеңдерінде басымдылық көрсетеді. Егер 50 –-шы ... ... ... басым болса, ал 70 –-ші жылдары «жаңа» қолдампаздық ... ... және ... жылдардың ырықтандыруға беталысы кедендік баждың шамасын төмендету, валюталық және сандық шектеулерді ... ... ... ... Егер 50-ші жылдардың ортасында кедендік баждың орташа шамасы еуропалық ... мен ... 30-40% ... 70-ші ... ол 7-10% төмендеді, ал қазіргі кезде 3-5% шегінде ауытқиды.
Дегенмен ... ... ... төмендеуі реттеудің толық жойылатынын көрсетпейді. Қазіргі жүйе, ... ... жаңа ... ... ... ... барынша икемді сипатты алуда. Қолдампаздық айрықшылықты регионалдық ... ие ... жаңа ... ... құру және ... ... ... қабылдайды. Мысалы, 60-қа тарта Африканың, Кариб бассейнінің және Тынық мұхиттың дамушы елдерінің, 70-ші жылдары Ломейлік келісім базасында ЕО қорытындылаған, ассоциация ... ... ... ... бір ... ... ... қарсы салық салудың жеңілдікті режимін белгіледі.
Африканың, Азияның, Латын Америкасының дамушы елдерінің жаңа ... ... құру ... ... тенденцияның нәтижесі болып, ең үлкен қолайлы жағдай жасау режимі жүйесінде жүзеге асырылған, сыртқы ... ... ... ... ... принципі біртіндеп «жуылуы» жүреді. Жаңа топтасулар ішінде айырбастаудың ырықтандыруы жүреді. Яғни, регионалдық сыртқы сауда ... ... ... ... жағдайлар енгізіледі. Үшінші елдерге қатысты кемсітушілік режимінің күшеюі ... ... /35, c. ... ... ... ... жаңа ... ендіріледі. Мысалы, шетелдік тауарлар импортынан зардап шеккен, ... ... ... ... ... жағдайда кедендік бажды жоғарылатуға мүмкіндік беретін «шешімді түсініктерді» қолдану белсендіріледі. Кедендік баждың орынын тарифтік емес қолдампаздық шаралары алады және ... ... ... ... ... ... ... шектеулер, стандарттар, техникалық шарттар, экологиялық қауіпсіздік нормалары және т.б.
Осының бәрінен келесідей қорытынды жасауға болады, тең әрекеттесетін тенденция қолдампаздық ... ... ... ... ... сауданың ырықтануында байқалады. Қолдампаздықтың жаңа пішіндері, осы пішіндерді әзірлеу және оны өмірге енгізу тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... белсенді болуын талап етеді.
Импорт саласында сыртқы сауда саясатындағы қолдампаздық пен бір ... ... ... ... ... ынталандыру бағдарламаларының модификациясымен толықтырылады. Экспорттық тікелей несиелендірудің дәстүрлі пішінінің орынына, өнімнің жеке түрлеріне сайлаулы әсер ететін, ... және ... ... пішіндер өтеді.
Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) бірталай шығындар талап ететін ғылыми сыйымдылықты тауарларға қатысты экспортқа мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... қаржыландырумен, қолданылатын жабдықтар үшін амортизациялық аударым пайызының жоғарылауымен ... ... ... 80-ші ... ЭЕМ жаңа ... ... отырып, АҚШ пен Жапония үкіметтері қолданды.
Құны жоғары ... ... ... ... жағдайында, көбінесе тікелей мемлекеттік қаржыландыру қолданылады. Мұндай әдістер 70-ші және 80-ші жылдары кемелер мен ... ... ... ... ... АҚШ пен Ұлыбританияда кеңінен қолданылды, бұл кездегі демеу қаржының шамасы тауар құнының 10-нан 40 % дейін ... ... /29, ... ... ... ... ... демеу қаржыландырудың жүйесі белсенді қолданылады. Ол негізінен Еуропалық Одақ елдерінен жеткізілетін ауыл шаруашылық тауарларына таратылады. Тікелей ... ... мен ... ... дүниежүзілік қоғамдастықпен жағымсыз бағаланады, бұл бәрінен бұрын, олардың еркін ... ... ... байланысты.
Халықаралық нормалар экспорттық қаржыландыру мен экспорттық жеткізілімдерді сақтандыру сияқты құралдарға қатынасы бойынша ықтиярлы. Несиелендіру жағдайында халықаралық келісімдер несиелендірудің ... ... ... ... шамасын тіркейді. Экспорттық сақтандыру, ең алдымен, құны бойынша маңызды тауарлардың жеткізіліміне қатысты және дамыған елдердің экспортының барлық көлемінің 12-20% ... ... ... ... ... біртіндеп кеңеюі байқалады. Жаңа ережелер алынатын пайданы, саясаттық, әскерижәнеде басқа тәуекелдерден сақтандыруды қоса ... ... 10 % ... ... ұйғарады. Сақтандыру мерзімі ұзарады, сақтандыруды өтеу шарты жеңілденеді және т.б.
Экспортты қолдаудың тағы бір пішіні, ол ұлттық тауарларды жарнамалаумен, дербес ... ... және т.б. ... шет елдегі мемлекеттік өкілдіктерге көмектесу болып табылады. Мысалы, Ұлыбритания сексенінші жылдары жыл сайын 300 ... ... ... оның ... ... ... ... жабылып отырды. Осыған ұқсас көмекті өзінің экспортерларына Жапонияның, Францияның, Германияның және басқада дамыған елдердің елшіліктері көрсетуде.
Жалпы, экспортты мемлекеттік қолдау ... ... жаңа ... жеке салалар мен тауарлар тобын, тікелей экспорттық қаражаттандыру мен демеуқаржыландырудың дәстүрлі сұлбасынан бас тартқан кезде, жанама қолдаудың қарусыз ... ... ... көп ... ... ... айта кетуге болады, көптеген жағдайларда, халықаралық сауданы ырықтандырудың жалпы бағыты, кейбір елдерде, жеке тауарларға қатынасы бойынша қолдампаздық сипаттамасының шараларымен ұштастырылады. ... ... ... ... ... реттелуіне тоқталу қажет, ең алдымен Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісім (тсжбк) мен оны ... ... ... ... (ДСҰ) ... ... ... бұл жағдай экономикалық және саясаттық процестерде мүдделі беталыстардың пайда болуымен ... ... ... ... ... басқарушы ақсүйектерге қарсы наразылықтың құралы болады. Әртүрлі саясаттық топтасулар жағынан Үкімет ... ... ... саясаттың негізгі идеологиялық концепциясын ауыстыру туралы талаптар тартылады. ... ... ... ... ... Үкіметтің қызметтен кетуін талап ету сияқты көрсетіледі.
Президенттің келесі саяси маневрі республика Парламентінің «белсенді қатысуымен» және ... ... ... ... қарағанда, Н.Балғымбаевтың командасын халық шаруашылығын басқарудан шеттетуге қатынасы ... ... пен ... ... тұру ... ... рет ынтагерлікпен өзгертіледі.
Бұл "айқаста" Президент депутаттардың шабуылынан Үкіметті ... ... ... Дегенмен, жұртшылық пен парламентарлар жағынан күшейіп келе жатқан талаптардың себебіне байланысты, ол қызметтен шеттету туралы ... қол ... ... ... және ... белсенділіктің дәстүрлі құлдырау кезінде, яғни жақын жаз айларында.
Президенттің көрсетілген шешімінің жоғары ықтималдығын едәуір белсенділікпен, оппозициялық және ... емес ... ... ... Олар үшін жұртшылық пікірін жеңіп алудың негізгі құралы болып өздерінің экономикалық саясаткерлерінің, экономикалық дағдарыстан шығатын және халықтың ... ... ... ... ... Бұл бағдарламалардың максималды жалпы шолуы мен салыстырылуы және Үкіметтің экономикалық саясаты ... ... ... ... және ... ... ... түпкілікті айрықшалануы бойынша бірінші өзара салыстырмалы ұқсастығын алдын-ала анықтайды.
Елдегі барынша қиын жағдайды есепке ала ... ... ... мен ... ... ... құрамның ішінен тағайындалмаған жағдайында, монетарлық және фискалдық саясаттардың жұмсаруын күтуге ... ... ... ... ... ... шаралар салықтық салмақты төмендетуді, әлеуметтік және инвестициялық мақсаттарға жұмсалатын шығынды жоғарылатуды, экономиканың монетизациялану деңгейінің өсуіне жағдай жасауды және т.б. ... ... ... ... ... жағдайды талдай отырып және атқарушы өкіметке қатынасы бойынша қоғамдағы негативті көңілкүйлердің шиеленісуін ескерсе, сонымен қатар оның дағдарыс кезіндегі тиімсіз ... ... ... ... кету мүмкіндігі жоғарылайды.
Көктемнің аяғы Қазақстанның саяси өмірінде ... ... ... есте ... Осы ... толық қорғанысқа кеткен Үкіметті, бірігіп сынауға алған Президент пен Парламент белсенділік танытты.
Парламентті түсінуге болады: одан қазір орындалуы мүмкін емес нәрсені ... ...... ... ... ... Парламенттік сайлау алдында, оның үстіне атқарушы құрылымға онша барғысы келмегенде, олардың әлеуметтік қажеттікке жұмсалатын ... ... ... ... ... ... бола ... Парламенттегі орынға сайланбауымен теңдей. Осының салдарынан Үкіметтің жақында қызметтен шеттелуі туралы өсек сөздер шықты. Бұл тақырып өткен айда ... ... ... ... ... ... бәрінде ретпен қарастырайық.
Мамыр айының басында Президент Вице –Премьер О. Жандосовқа және Энергетика, индустрия және сауда ... М. ... ... жариялады. Кейбір газеттер бұл уақиғаны демократияның көрсеткіші ретінде көрсетуге тырысты, бірақ, жан –жағынан алып қарағанда, Президент қаржы саласының ... ... ... деп ... ... ... ... қажет деп тапты. Оның қауіптенуі мамыр айының екінші декадасында ... бұл ... ... ... ... ... әртүрлі айырбастау пункттерінде бірнеше ондаған пункттерге артты.
Оның ... ... ... ... ... түрде сатуды биліктің тиым салғанынан ғана емес, кәсіпкерлердің Үкімет ... ... ... ... болатын. Олардың реакцияларын адекватты емес деп айта алмайсыз. Жұртшылық бұл уақиғаны байсалды қабылдады: мүмкін долларыныңда, теңгесініңде болмауынан, немесе ... ... ... ... мен ... әртүрлі қызмет көрсету түрлерін тоқтатып тастағаны толғандырды: қалалық көлікте тегін жүру мен коммуналдық қызметтер. Әйтседе, қаржылық шым ... пен ... алып ... ... ... ... –қазіргі кезде тек Қазақстанның басынан өтіп отырмаған, жүйелі дағдарыстың ... ... ... ... жағдайды Қырғызстаннан Қазақстанға берілетін судың айналасындағы мәселе қыздыра түсті, суға төлеу үшін ақша жинай бастаған көрші республикаға жақын орналасқан ... ... тез ... талқылай бастады. Осыдан соң Үкіметтің қызметтен шеттетілуі туралы әңгімелер тек күшейе ... Оны ... ... немесе мақұлдау тек Президенттің қолында болды.
Н. Назарбаев Н. Балғымбаевтың командасын қызметтен шеттету мезгілсіз деп ... Ол ... мен оның ... ... ... ... олардың алдына он мәселені қойып, оның ішіндегі өте жеделдерінің орындалуына бір ай мерзім берді.
Жан –жағынан алып қарағанда, Балгимбаевтың ... ... ... өйткені Парламенттің депутаттарымен болып жатқан жағдайлар бойынша өткізген кездесуін жеткілікті агрессивтік мәнерде өткізді. Мысалы, "Отан" парламенттік фракциясының жетекшілерінің бірі М. ... ... ... ... ... ... деп айыптаған сөзіне, ол олардың партиясының төрағасы С. Терещенконың Қазақстандағы ... ... ... және ... ... кінәлі екенін айтты, өйткені ол премьер болған кезінде шетелдік несиелерді жинап алғаны енді оны төлеу қажет екндігі сөз ... ... ... бағамы түсінбеушілік туғызуы мүмкін, оның ресми емес жетекшісі Президенттің өзі, сондықтанда болып жатқан жағдай кезекті саяси ... ... ... ... ... ... басындағылар елдегі экономикалық және саясаттық жағдайды қалыптастыру үшін қаражат іздеумен қолдары босамай жүр. ... ... ... ... ... ... Қарасай ауданында, билік мемлекет пайдасына алтыннан жасалған әшекейлер мен басқада бағалы заттарды жинауға кірісті, оның аяғы бүкіл қазақстандық масштабтағы күлкілі ... ... ... ... басшысының аудан тұрғындарының бастамасын қолдағанына қарамастан, жұртшылықтың оған деген сыртқы көзқарасы бірдей болған жоқ. Оппозиция бұл ... ... ... ... бір кезекті «тонау» десе, үкімет айналасындағылар бұл құбылысты еңбекшілердің туған еліне көрсеткісі келген көмегі деп түсіндірді. ... ... ... ... бұл ... ... көптеген тұрғындарының мүддесін шайқайтыны анық, әсіресе бюджет саласында жұмыс атқаратындардың. Мұның бәрі болжама, ал қазір алтын ... ... зат ... ... ... ... шығуда /15, c. 23/.
Бұл ел өміріндегі ерекше эксперимент ... ... ол ... уақиғамен паралель өтті десек болады – биліктің төменгі эшалонындағы әкімдерді ... рет ... атап ... ... ... ... ... Сайлау Президенттің туған жерінде өткеніне қарамастан, қатысушылардың ... ... ... жоқ – ... ... ... 60 % ... Сондада бұл сайлауды жетістік деп қарауға болады, өйткені бұл орынға Шамалғандық сайланды, осыған байланысты жаңа ... ... ... ... ... ... ол ... Қазақстанның демократиясына айналуы.
Сыртқы сауданының көп тарапты реттелуі
Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісім (тсжбк) дүниеүзілік сауданың кедендік –тарифтік мәселелерін ... ... ұйым ... 1947 жылы Женевада құрылды. Бұл АҚШ-тың, Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... ... даму ... қамтамасыз ететін халықаралық сауданың тұрақты ережелерін құру үшін күресе бастаған кезі болатын.
Америкалық ... ... ... ... ұйымының (ХСҰ) ережесінің жобасы әзірленді, оның міндеті дүниежүзілік сауданы реттеуді қамтамасыздандыру және оны ... ... ... ... ... ХСҰ-ның Ережесі қатысушы елдермен бекітілген жоқ, оның орынына кедендік саясаттың негізгі ... ... ... ... әрекетке кірді (Тарифтер мен сауда жөніндегі бас келісім). ... ... ... ... ... сүйеніп жасалған келісім еркін сауда идеясын ұстайды, яғни ... ... ... ... Бұл идея бірнеше ережелермен айқындалады.
«Ең қолайлы режим» пішінін алған, бірінші және маңызды ережені, теңдікті сақтау ... және ... ... ... ... кемсітпеушілік туралы тезис ретінде қарауға болады. «Ең қолайлы режим» қатысушы –елдердің өзара жеткізілетін ... ... кез ... үшінші жаққа орнықтырған баждан жоғарылатпауын белгілеу міндеттемесі ретінде тұжырымдалады. Бұл мағұлымдалатын тезис, дегенмен, арнайы экономикалық (интеграциялық) ... құру ... ... ұйғарылады.
тсжбк құру кезеңінде, мұндай ұйғарындылар метрополиялармен (басып ... ... ... мемлекет) ерекше келісіммен байланысты отарлық –елдерге берілді. Қазіргі кезде «ең қолайлы режимнен» шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... еркін сауданың Еуропалық Ассоциациясы, латынамерикалық және басқада регионалдық интеграциялық топтасулар, сонымен қатар солармен қауымдасқан елдер. Дамушы ... ... ... ... ... режимді қолдану берілетіні ерекше айтылған, яғни дамыған елдерден импортталатын тауарларға баждың өзара төмендеуінсіз.
Екінші ережі сыртқы сауданы реттеу құралдарын қолданудың заңдылығын ... ... ... ... ... ... құрал ретінде мойындайды. Қалған барлық пішіндер мен әдістер қолданылмауы керек, ал олардың қолданылған жағдайында бұл уақытша ... ... ... және ... ... ... керек.
Көрнекілік ретінде, сандық шектеулер (XI –XIY бағ.)секілді шараларды қолдануға жатқызылатын, ТСЖБК бірқатар ережелеріне нұсқау беруге болады. ... ... ... ... қолдануды, сонымен қатар экспорттық және импорттық лицензияларды қолдануды ұсынған жоқ. Дегенмен тсжбк мәтінінде, сандық шектеулерді енгізу қолайлы және ... ... ... айрықшалық тізімі бар. Бұған ауыл шаруашылығы өндірістерін реттеу бағдарламаларын қолдану, төлем ... ... ... ... жатады.
тсжбк –ның салықтық жеңілдік, регионалдық даму және көмек бағдарламалары және т.б. көмегімен өндірісті ынталандыру сияқты мемлекеттік шараларға да ... ... ... ... бұл ... ... ... –елдердің кемсітушілігіне апаратын болса, онда бұл жағдайда қолдануға тиым салынады.
Ақырында, тсжбк қызметінің үшінші маңызды аспектісі шешімдер мен әрекеттерді қабылдау ... ... ... ... мен ... пайдасына біржақты әрекеттен бас тарту. Қатысушы –елдер сауда еркіндігін шектеумен ... ... ... ... өзіне міндеттемелер алады; барлық шешімдер раундтар шеңберінде өзара саудалық келіссөздер процесінде ғана қабылданды.
тсжбк негізгі қызметі ... ... ... ... ... бұл ... кезінде қатысушы-елдердің сыртқы саудасын реттеумен байланысты, күн тәртібіне енгізілген ... ... ... құрылу кезеңінен ДСҰ-на түрлендірілуіне дейін тсжбк шеңберінде осындай сегіз рандт өткізілді.
жылдың басына дейін ... ... ... ... ... ... қатысты болды, ол 1945-1947 жылдары 40-60 %-тен 90-шы жылдардың басына 3-5 % дейін төмендеді. Төмендеу механизмі келесідей қорытындыланады: ... ... және ... ... ... ... ... келісті, содан соң қысқарту автоматты түрде барлық қатысушы-елдер келісімдеріне таратылды.
Соның салдарынан, кедендік баж едәуір ... және ... ... ... қатысушыларының саны артқанда, кедендік баждың төмендеуі қатысушы ... ... ... ... ... ... Бұл ... ұлттық бюджет үшін (баждың төмендеуінің салдарынан «алынбаған» сомалардың жалпы құны ретінде есептелетін) ысырап болатын шаманың, контрагант –елдердің ... ... ... ... ... жеткізетін өндірушілер пайдасының сомасына тең болатындай етіп құрастырылды.
Жетпісінші жылдары, күн ... ... емес ... ... ... ... ... шегіну теңдігінің принципі біршама модификацияланған түрде қолданыла бастады. Келіссөздер негізі болып, белгілі бір шектеулерді ... ... ... ... құндық эквиваленттерін есептеу табылды. Есептеудің күрделілігі, талқыланатын мәселелер спектрінің кеңіюі сияқты, келіссөз ұзақтығының ... ... ... жылмен салыстырғанда үш-алты жылдарға дейін жоғарылауымен шартталынды.
Екінші жағынан мұндай тәсілдеме дүниежүзілік саудаға тікелей әсер ететін, ... ... ... ... мемлекет қызметіне бақылау енгізе отырып, дүниежүзілік саудаға барынша кең және ... ... етті ... ... ... ... инвестициялық және қаржылық саясат.
Жетпісінші жылдарыдың ортасында ... ... екі ... ... ... ... ие ... бұл бәрінен бұрын талқыланатын мәселелер шеңберінің мәнді кеңеюімен байланысты. Кедендік салық салу деңгейінің дәстүрлі ... ... ... салу ... орнығу сұрақтары мен баждың жеке түрлерін қолданудың заңдылығы (салық салынатын қордың құрылуы және компенсациялық және антидемпингтік баждың құрылуы), дербес ... ... ... ... мәселелері (тропикалық тауарлар, авиатехника), сонымен қатар мемлекеттік қолдампаздық шаралары (лицензилау, мемлекеттік тапсырыстар) қосылды.
Кедендік ... ... ... нәтижесі, дамыған елдер үшін кедендік салық салудың орташа шамасы 4,7 % дейін, ал ... ... үшін 7,1% ... ... ... ... раунды» шегінісі барысында қамтылған сауданың жалпы көлемі 155 млрд. долл. құрады.
Дамушы елдер үшін тропикалық ... ауыл ... ... яғни ең ... ... елдерде өндірілетін өнімдермен бәсекелес емес, бойынша шегінім ең маңызды болды. Қабылданған “Тауардың кедендік бағалануы бойынша кодексте” салық салу ... ... ... ... ... ... яғни ... тауардың келісімде нақты анықталған сату бағасы алынады. Қосымша шығындар (лицензиялық сыйақы құны, қаптама құны, фрахта және т.б.) ... ... ... ... бойынша ғана енгізіледі.
Демпингіге қарсы бажды енгізу шартына қатысты қосымша ережелер жаңадан жасалды. Қабылданған келісімдерге сәйкес демпинг тауарларды «қалыптыдан» ... баға ... сату ... ... яғни ... елдің ішінде сатылатын бағасымен. Заңда орнықтырылғандай, жазалаушы бажылар шамасының демпингтік айырым шамасынан жоғары болмауы ... яғни ... баға мен ... оны ... елге ... ... арасындағы айырымның, өте маңызды. Қаражаттандырылған экспортқа қатыстыда осы принцип қолданылады. Өтемдік немесе ... ... ... тек қана қаражаттандыруды немесе жеңілдікті салық салуды бейтараптандыру болғандықтан, соған сәйкес жазалаушы ... ... ... ... ... ... ... жоғары бола алмайды.
Тауарды демпингтік бағалар бойынша жеткізілгені және ... ... бар ... ... соң, ол ел ... ... қойылу фактісі мен саланың дағдарыс күйінің арасындағы тығыз байланыстың бар екенін дәлелдеу үшін күш ... ... ... ... ету ... ...
Көптеген шешімдердің арасынан тауарлардың жеке топтары бойынша (ет және сүт ... ... ... ... ... ... көрсеткен дұрыс. Ет және сүт өнімдерінің саудасы саласында ... ... ... және ... бұл ... ... ... шектеулер енгізілді, сонымен қатар оларды экспорттауды реттеу мүмкіндігіде шектелінді. Азаматтық авиатехника саудасы бойынша көпжақты салалық келісімде баждар мен ... ... ... ... Шын мәнінде, осы келісімге сүйене отырып авиатехниканың ... ... ... ...
Ақырында, қабылданған шешімдердің кең тобы тарифтік емес қолдампаздық шарасы деп аталатын реттеуге қатысты: лицензияға, ... ... ... ... ... ... туралы келісімде лицензиялауға қатысты барлық ережелер мен процедураларды жариялау міндеттемесі белгіленді, сонымен қатар қолданбалы тәжірибені Келісім ережелеріне ... ... ... ... лицензиялау жүйесін енгізу және дербес лицензиялар беру процедурасы орнықтырылды.
“Стандарттар туралы кодексте” сауданың дамуы үшін кедергі болатын стандарттар мен ... ... ... ... міндеті қойылды. Қатысушыларға қойылатын негізгі талаптар: стандарттардың, орау және таңбалау бойынша ... ... ... ... ретінде қолданылуын болдырмау. Нотификация (хабарлама жасау, наразылық хабарлама) туралы, яғни дайындалып жатқан жаңа енгізілулер туралы алдын –ала хабарлау ... ... ... ... ... ... ... қаражаттандыруды жүзеге асыру құқығын алды, бірақ ол тек уақытша шара болды, бұл шара ... ... ... өркендеу шамасына қарай тоқтатылуы қажет.
Шын мәнісінде, ЕО елдеріне жолын беру болып табылатын, орман, ауыл шаруашылығы өнімдерінің саудасынан өзге ... ... тиым ...
Жалпы алғанда келесідей қорытынды жасауға болады: токиялық келісім, өздік кедендік баждың реттелуінен өте отырып, өз аясына ұлттық экономикалық саясаттың бірқатар ... ... ... ... ... ... және жеке салалардың (ауыл және орман шаруашылықтары, азаматтық ... ... ... ... ... ... режимін анықтады.
тсжбк шеңберіндегі келесі ірі көпжақты ... ... 1986 жылы ... айында ашылған Уругвайдағы (Пунта дель Эсте)арнайы сессия болды.
Бұл сессияның ерекшелігі тсжбк реттейтін ... ... ары ... ... ... оның ішінде оған қызмет көрсету саудасын енгізу. Тауар саудасына келсек, бұл жерде кедендік баж шамасының қысқаруы, дүниежүзілік сауданы жеке ... ... ... ... күш салу және сыртқы саудағы белгілі бір пішінде ықпал ететін ұлттық экономикалық саясаттың аспектілерін бақылауды күшейту бағдарламасы ары ... ... ... баж ... ... (сызықты) төмендету міндетін қойған жоқ. Келіссөздер тек тауарлардың жеке ... ... ... қатар кедендік бажды пайдалануды жою болды, яғни тауарды өңдеу дәрежесінің жоғарылау шамасына ... ... ... ... ... ... ... кедендік баждың жалпы (ғалами) үштен бір бөлікке төмендегені, алкогольді ішімдіктердің кейбір түрлеріне, құрылыс және ауыл шаруашылық жабдықьарына, ... ... ... ... ... ... жойылуы туралы келісім болды. Жалпы нәтижесі болып 1998 ... ... ... ... ... 40 % -не ... жою табылды. Басқа тауарларға кедендік баждың төмендеуі нәтижесінде ... ... ... ... ... 3 % құрайтын болады. Осымен қатар дамушы елдердегі тауарларға ... ... ... ... төмендеуі туралы келісілді, баждардың үйлестірілген жүйесі жүргізілді және кедендік қорғаудың ең жоғары мөлшерлемелері жойылды.
Уругвайдағы раунд ... ... ... жеке ... ... жасаудың ырықтануы мен үйлестірілуі бойынша күш салу жалғасты: текстилмен, киіммен және ауыл шаруашылық тауарларымен. Текстилмен және ... ... ... ... 2005 жылға кедендік баждың және сандық шектеулердің толық жойылуы болжалынады. Ауыл шаруашылық тауарлары бойынша шешім бірқатар шектеулі ... ... ... ... жою және ... және өндірістік демеуқаржыны 30-40 % қысқарту. Сонымен қатар, біруақытта ауыл ... ... ... ... ... ... тарифтер пайдасына, бас тарту болжалынады /5, c.86/.
Келіссһзді жүргізу барысында қорғану шаралары, ... және ... ... ... ... ... келісімдерді талқылау және өркендету жалғасты.
тсжбк келудің жаңа ... ... ... ... ... яғни ... ... қолданылуына тиым салынған «заңсызға» қарама-қарсы қолдануға рұқсат берілетін. “Қолайлы” және “заңдылар” қатарына қоршаған ... ... және ... дамуға байланысты қолданылатын демеуқаржылар жатқызылды. Сонымен қатар минимал ... ... ... ол параметрден төменгі демеуқаржы автоматты түрде «заңды» деп қабылданады (3% импорттың жалпы шамасынан ... 1% ... ... ... қызмет көрсету аясы, сыртқы саудаға жанама түрде әсер ... ... ... ... сұрақтарын енгізу арқылы, кеңейді. Мысалы, келесідей ережелерге белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... экспорты туралы, өндірісте жергілікті компоненттерді міндетті түрде қолдану ... және т.б. ... ... ... ... зияткерлік меншікке және қызметтер саудасын реттеуге құқықтықтың саудалық аспектісі қарастырылды.
Дегенмен ... ... ең ... ... Дүниежүзілік сауда ұйымын (ДСҰ) құру туралы шешімнің ... ... ... ... ... ... ... отырып, жаңа ұйым сауданың еркіндігін қамтамасыз ету міндетін алға тартады. Оған қол жеткізу ... ғана ... ал ... ... ... деп болжалынады. “Үйлесудің” мағынасы келесідей тұжырымдалады: қатысушы –елдер тарифтердің біржақты жоғарылауымен байланысты мәселелер ... ... тек қана ... ... ... ... ырықтандырылуымен үйлесімді қабылдауға міндеттенеді. Қолдампаздық пен ырықтандыру бағдарламаларының бұл ... ДСҰ ... ... сол ... ... ... қолдампаздықтың біржақты өсуіне мүмкіндікті болдырмайды.
Дүниежүзілік сауда ұйымын құру туралы уағдаластық оның құрамына ... өзге ... ... мен ... туралы бас келісімді (КҚБК), Зияткерлік меншікке құқықтың саудалық аспектісі бойынша келісімді (ЗМҚСА) енгізуді ... ... ... ... ... және Халықаралық валюта қоры немесе Халықаралық жаңғыру және даму банкісі сияқты тәуелсіздік статусына жете ... ... ... ... меншікті тәуелсіз саясат жүргізуге мүмкіндік алды.
Дүниежүзілік сауда ұйымы қабылданған келісімдерді сақтау бойынша қатысушы –елдер саясатын меншікті бақылауды тұрақты түрде ... ... Екі ... кем ... бір рет ... министрлік конференция, жәнеде Бас кеңес бақылау жүргізеді және ұйымның қызыметін тұтастай басқарады. Соңғысының шеңберінде көрсетілген бағыттар бойынша үш ... ... ... ... ... шаралардың жалпы нәтижесі ретінде сыртқы сауданы реттеудің ұлттық ... ... көп ... ... ... ... болады /6, c.11/.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ ДАМУ ... ... ... ... алыс ... мемлекеттеріне қайта бағдарлану беталысы жалғасуда, мұны кедендік статистиканың мәліметтеріде мақұлдайды: тауар айналымдағы алыс шетелдік елдердің үлесі 1997 жылғы 51 %-тен 1998 жылы 56,1 %-ке ... ... ... ... ... ТМД ... үлесі 45,4 % -тен 41% дейін ... Бұл ... ... ... 22 %-ке ... ... өнімдердің негізгі тұтынушылары болып табылатындар: Ресей Федерациясы, Германия, АҚШ, Ұлыбритания, Түркия, Нидерланды, ... ... ... және Украина.
Импорттың жалпы көлеміндегі ТМД елдерінің үлесі, импорт көлемінің 11 % ... ... 54,1 %-ден 47,7 % ... ... ... негізгі жеткізушілері болатындар: Ресей Федерациясы, Германия, АҚШ, Ұлыбритания, Түркия, Корей Республикасы және ... (2 ... ... ... ... ... одақ ... тауар айналымының азаюы байқалады. 1998 жылдың қаңтар –қазан айларында өткен жылдың сәйкесті кезеңімен салыстырғанда тауар айналым 84 % ... ... ... ... ... ... ... экспорт пен импорттың 22 % және 12 % сәйкесті төмендеуі кезінде, 17 %-ке ... бұл бір ... ... ... ... ортасында қазақстандық тауарлардың бәсекелестік қабілетінің төмендеуімен (біздің бағалауымыз ... 40% аса), ... ... ... ... көлемінің жоғарылауымен байланысты болуы мүмкін. Орталық Азия экономикалық ынтымақтастығы елдерімен ... ... 6,5 % ... ... бұл 1998 жылы ОАЭҚ ... Тәжікстанның енгізілуі есебінен өтті, дегенмен әрбір республикамен тауар ... өз ... жеке ... ... одақ елдерімен арадағы тауар айналымы жоғарылады (108,9% 1997 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда). Негізгі ... – ЕО ... ... ... секторларының тұрақтылығы және олардың жағынан арзандатылған шикізатқа сұраныстарының бірқатар ... ... ... ... болып табылатын, ЭЫҰ (Экономикалық ынтымақтастық ұйымы) елдерімен тауар айналымының төмендеу беталысы байқалады. 1998 жылдың қаңтар –қазан айларындағы ... ... 1997 ... ... ... ... 9,3 % ...
Оңтүстік –Шығыс Азия елдерімен сауда көлемінің төмендеу тенденциясы ... ... 1998 ... ... ... 37 %-ке қысқарды, жәнеде экспорт 45 % -ке төмендеді, ал импорт 15 %-ке.
Дүниежүзілік қолайсыз жағдаят Қазақстанның сыртқы ... ... ... әсер ... жалғастыруда. Мысалы, кедендік статистика мәліметтері бойынша 1998 жылдың қаңтар-қазан айларында 1997 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда, дәнді дақыл экспорты құндық тұлғада 35 %-ке ... ... ... ... ... байқалуына қарамастан. Бұл республикада ағымдағы жылда егіннің шықпай қалуымен жәнеде қазақстандық астықтың негізгі импорттаушысы болып табылатын Ресейдегі қаржылық ... ... ... оған АҚШ ... ... ... ... гуманитарлық көмек көрсетуге ықылас етіп отыр.
1998 жылдың қаңтар-қазан айларында Ресейдегі астық экспорты, өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 42 % ... ... ... ... экспортталушы барлық өнім бойынша тәжірибе жүзінде экспорттың төмендеу тенденциясы байқалады: кедендік статистика мәліметтері бойынша 1998 жылдың қаңтар-қазан айларында 1997 ... ... ... ... ... тұлғада, қара металдар экспорты 21 %-ке, мыс – 16 %-ке, қорғасын – 10 %-ке, ... – 17 -ке%, тері ... ... екі ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне қара металдар экспорты 52 %-ке, ... екі ... ... Бұл ... ... Одақ ... (Германия, Нидерланды, Финляндия) қара металдар экспорты 1,8 ретке артты.
Республикадағы экономикалық-саясаттық жағдайды шолу және талдау дағдарысқа қарсы экономикалық жағдайда саясаткерлер қызметінің ... мен ... ... ...
Статистика атқарушы биліктің мемлекеттің қаржы –экономикалық жағдайындағы жағымсыз бетбұрыстардың тереңдеуіне қарсы тұру мүмкіндігінің бар ... ... ... ... сүйенсек қоғамның өмір сүру деңгейінің сандары мен нақты параметрлері Үкіметтің жақын арада қызметтен кетуі туралы болжамы шындыққа айналу ... ... ...
Осы жағдайда келесі сұраққа жауап беріп көрейік: Үкімет Азиялық қаржылық дағдарыстың басталуынан бастап дағдарыстық құбылыстың ... ... үшін ... ... ... ... Бұл сұраққа жауап беру тек Үкімет қызметінің тиімділігін бағалауға мүмкіндік беріп қоймайды, сонымен ... ... ... басқару жағдайындағы атқарушы биліктің тиімді қызмет атқаруы жүйесінің баламалылығын бағалауға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде халық шаруашылығының дамуының негізгі құрамалары ... ... 2001 ... ... ... ... ... барлық дерлік макроэкономикалық көрсеткіштер теріс сипаттамалы. Көптеген салалық рыноктардың және ... ... ... күйі ... ... ... Сыртқы сауда секторы құлдырау күйін кешуде. Қазақстан Республикасының статистика бойынша агенттігінің мәліметтері бойынша құрылған төменде ... ... ... ... ... ... І ... және қаңтар-сәуір айларындағы күйін 2001 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырып көрсетеді. ... ... ... ... ... сақталып қана қоймай, сонымен қатар күшейе түсуде. Одан өзге, ұлттық экономиканың потенциалдық ... ... ... ... ... ... қажет. Мысалы, 2002 жылдың қаңтар-сәуір айларында 2001 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда темір кендерін ... алу 65,2 % ... ... айдау - 36,7 %-ке, ауыл шаруашылығы өнімдерін ... - 24,3 %, оның ... ... өнімдері өндірісі - 26 % /33, c.2/.
Көрсеткіштер
Қаңтар - наурыз 2001 ж. (I кв.)
Қаңтар – сәуір ... ішкі өнім ... ... ... ... ... индексі (жұмыс, қызмет көрсету) барлығы өнеркәсіп бойынша
95.9
.4
Оның ішінде:
Кен қазу өнеркәсібі, %
92.2
.6
Өңдеу өнеркәсібі, %
96.4
.1
Электр энергиясын, ... және суды ... және ...
96.3
.4
Негізгі капиталға инвестициялау индексі, %
.8
Көліктің барлық түрімен жүк тасу индексі, %
.8
Оның ішінде темір жолмен, %
.4
Сыртқы сауда айналымы индексі, %
75.1
Оның ішінде:
Тауарлар ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының тауар айналымы 2001 –жылдары, ұйымдастырылмаған сауда бойынша ... ... ... ... ... және ... ... есепке алынбайтын басқада операциялар), 3364,9 млн. АҚШ долларын құрады және ... ... осы ... ... 27 % ... Оның ... ТМД елдеріне 1405,0 млн. доллар шамасы келеді (63% өткен ... төрт ... ... ... 42 % республика бойынша экспорттық-импорттық операциялардың жалпы көлемінен; ТМД шегіне кірмейтін елдерге - 1959,9 млн. доллар (83%).
Көліктік кеден ... ... ... ... статистиканың мәліметтері бойынша тауар айналымы 2433,6 млн. Долларды құрады (76 %) /33, c. ... ... ... сауданың ролі
2000-2001 жылдардағы тауарлық жеткізілімдер талдауы экспорт пен импорт бойынша –3,3 және 8,1 % ... ... ... ... ... ... 2001 ... қаңтар-шілде айларында өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда, ТМД ... ... ... ... ... ... қара және түсті металдар жеткізу жоғарылады, қалған тауарлар бойынша ... ... ... Алыс шет ... мұнай, қара және түсті металдар экспортының өскендігін атап кету керек. Мысалы, мұнай бойынша жеткізілім көлемі өткен ... ... ... 102,7 % ... ... көмір өнеркәсібіндегі дағдарыс өнімнің осы түріндегі экспортқа әсер етті (2 есеге дерлік төмендеді), сонымен қатар 1998 жылмен салыстырғанда ферроқорытпалар ... ... 1999 ... 11 ... ... ... ... кейбір азық-түлік тауарларының импортына шектеуі туралы, үкіметтік шешімнің ... және ... ... ... Одан өзге ерекше көңіл аудартатын мәселе Энергетика, индустрия және сауда министрлігінің келесі қадамы. Істің мән-жайы келесідей: 1999 жылдың 1 ... 24 ТН ВЭД ТМД тобы ... ... ... мен ... ауыстырғыштарын кедендік рәсімдеу, оның ішінде Кедендік одақ ... ... ... ... ... ... ... индустрия және сауда министрлігімен берілген импорттық лицензияның болуы кезінде ғана жүргізілетін болады. ... ... ... 1465,3 ... ... ... (68% 2001 ж. қаңтар-сәуір айларына ), оның ішінде ТМД ... -460,8 млн. ... (45 %), ... сырт ... - 1004,5 млн. ... (88 %). 2002 жылдың қаңтар-сәуір айларында экспортталған өнім 1312,8 млн. долларды құрады (67% 2001 ... төрт ... ... ... ... регионалдық қимада, 2001 жылғы
Сонымен бірге, нақты түрде баға беру керек, Қазақстан жайғасымы дүниежүзілік ... ... ... ... негізін шикізат құрайды, ал шикізаттың дүниежүзілік рыногі бағаның едәуір ауытқуына душар болады. Қазақстанның сыртқы жайғасымының тұрақсыздығын 1996 ... ... ... ... ... ... өндірістің өсуіне 1997 жылы металлургиялық кешен өнімдеріне дүниежүзілік бағаның артуымен ғана қол ... 1998 жылы ... ... ... төмендеді, бұл саладағы өндірістің құлдырауына әкелді.
Республика өнеркәсібінің өркендеуіне жету үшін және осы ... ... ... ... болдырмау үшін, дүниежүзілік бағаның аз мерзімге ауытқуы нәтижесінде алынған ... ... ... ... бөлу ... құру қажет, жәнеде негізгі экспортталатын тауарлар бойынша дүниежүзілік бағаны болжаушы қызмет құру қажет, мұндай ... ... ... жағдайы болуы керек.
Қазақстан Республикасының таяу шетелмен сыртқы саудалық қатынасы
Экспорттық жеткізілімнің қысқаруының үлкен дәрежесі Достастық ... ... ... 2002 ... ... ... Достастық елдеріне 362,7 млн. долларға тауар экспортталды, бұл ... ... осы ... ... ... 41% құрайды. Достастық елдерінің бәрімен экспорттық жеткізілімдер шамасы ... ... – 59 %-ке, ... –45 %-ке, ... – 63 %-ке, ... – 49 %-ке, Беларуссияға – 79 %-ке, Тәжікстанға - 48%-ке, Қырғызстанға – 43 ... ... ... ... саудалас серіктесі болып табылады және қазақстандық өнімнің негізгі тұтынушысы. 2002 жылдың қаңтар-сәуір ... ... ... ... ... 20 % астамы жеткізілді: ет және еттен жасалған тамақ өнімдері -87 % экспорттың жалпы ... тас ... – 99 %, ... ... мен концентраттары – 74 %, марганецті – 100 %, мырышты – 95 %, хромды – 94 %, тракторлар 96 %, ... ... – 83 ... ... ... Ресейге тауарлардың жеткізілімі төмендеуде. Өткен жылдың төрт айымен салыстыру бойынша экспорттық жеткізілімдер, тәжірибе жүзінде, барлық негізгі тауарлар топтары ... ... ... ет пен ... ... ... астық өнімдері, қара металдан жасалған бұйымдар 3 ретке ... 8 ... – ұн және ... ... ... 2 еседен аса - минералды отындар, 21 %-ке – органикалық емес химия өнімдері, 6 ... ... ... ... 5 ретке –көлік құралдарының.
Достастық елдеріне экспорттық жеткізілімнің қысқаруымен қатар, алыс шет елдерменде экспорттық белсенділіктің құлдырауы байқалады, ... ... ... ТМД ... ... соншалықты маңызды болмағанымен, кедендік статистика мәліметтері бойынша ТМД елдеріне 2002 жылдың қаңтар-сәуір ... 950,1 ... (2001 ... ... ... ... салыстырғанда 88 %) өнім экспортталды.
Қазақстан Республикасының алыс шетелмен сыртқы саудалық ... ... ... ... Еуропалық елдерге төмендеді (35 %-ке 2001 жылдың қаңтар-сәуір айларымен салыстырғанда). Бірақ, осыған қарамастан, олар қазақстандық өнімнің негізгі ... ... ... олардың үлесіне республикалық экспорттың жалпы көлемінің 38 % келеді.
Соңғы жылдары ... ... ... Еуропалық одақ елдерінің үлесінің тұрақты өсуі байқалды, бірақ биылғы жылы ЕО елдеріне экспорт көлемі 56 %-ке қысқарды, соның салдарынан ... ... ... ... салмағы 32 %-тен қаңтар-сәуір айларында 2001ж. 21 % дейін 2002 ж. сол ... ... ... жылы ... экспорттың негізгі тұтынушылары болып еуропалық елдер арасынан Италия, Швейцария (жалпы экспорт көлемінен олардың үлесі 7,8 % ... ... және ... (5,3 %).
Өткен жылдың осы кезеңімен салыстыру бойынша Швейцария өзінің Қазақстаннан импортын 13 %, Польша - 2 реттен асаға, Эстония - 4 ... ... ... ... ... көлемінің келесі елдерге күрт төмендеуі болды: Ұлыбританияға (6 ретке), Финляндияға (5 ... ... (2 ... аса). ... елдеріне жеткізілетіндер, ең бастысы, мұнай мен түсті металдар. Мысалы, ағымдағы жылдың 4 ... ... ... ... 4,0 ... ... ... өнімдерінің жалпы экспортының 56 %), тазартылған мыс – 76,6 млн. (55 %), қорғасын –1,3 млн. (10 %), ... - 16,6 ... (34 %); ... ... - 64,5 ... (16 % ), ... - 12,6 млн. (56 %), алтын - 21,7 млн.долларға (81 %); Германияға: мұнай - 4,2 ... (1 %), ... - 6,1 млн. (27 %), мыс - 53,1 ... (38 %); ... ... - 1,5 ... (6 %), ... - 3,7 млн. (28 %), титан - 3,6 ... (38 %); ... ... - 29,3 ... (60 %), ... - 3,6 млн. (38 ... жылдың қаңтар-сәуір айларында 2001 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда Азия регионы елдеріне қазақстандық өнімнің жеткізілімінің көлемі 6 %-ке ... ... ... ... ... Қытайдың есебінен алынды, ол біздің республикадан жеткізілетін импортын 45 %-ке жоғарылатты, Қазақстан экспортының 13 % Қытайдың үлесіне келеді.
Қытай ... қара ... ... ... ... мен ... ... негізгі тұтынушысы болып табылады. Мысалы, Қытайға жеткізілген өнімдер: қара металдың жазық илемі - 114,0 ... (72 % илем ... ... ... мыс - 8,0 млн. (6 %), алюминий - 2,7 млн. (83 %), мыс ... мен ... - 4,8 млн. (71 %), қара ... қалдықтары мен сынықтары - 5,2 млн. (66 %), алюминий қалдықтары мен ... - 0,8 ... (57 ... ... ... ... және химиялық тыңайтқыштар 1,9 млн.долларға (100 %) жеткізілді, бұл 2000 жылдың төрт ... ... 5 ... көп; ірі қара ... ... - 8,2 млн.долларға (88 %), бұл өткен жылдың деңгейінен 28 % жоғары.
Вьетнамға ... ... - 5 ... ... - 6 ... БАЭ - 2,5 ... жоғарылады, бірақ бұл елдердің, экспорттың жалпы көлеміндегі меншікті салмағының төмендігінен, экспорттық операция барысындағы көрсеткіштерге соншалықты әсер ете алған жоқ. ... ... ... ... ... төмендеді: Түркияға және Сауд Аравияға - 5 рет, Корей Республикасына – 24 %, ... - 23 %, ... – 38 ... елдеріне қазақстандық өнімнің экспорты 2002 жылдың қаңтар-сәуір айларында 2001 жылдың сәйкес ... ... 2 ... ... бұл ... мұнай жеткізілімі есебінен болды, 185 млн.долларға Бермуд аралдарына жеткізілді.
Осымен бірмезгілде АҚШ-қа экспорттық жеткізілімдер күрт ... - 41,5 ... 3,8 ... ... (10 ... АҚШ қара ... ... илемінің (9% 2001 ж. қаңтар-сәуір), титанның (56%) көлемін ... ал ... пен ... ... ... ... жүргізілген жоқ.
Республикаға импорттық түсулер, ағымды жылдың төрт айы ... ... мен ... ... ... 1899,6 ... құрады (78 % 2001ж. 4-айының деңгейіне), оның ішінде ТМД мемлекеттерінен -944,2 ... (79 %), ... ... ... - 955,4 ... (77 %). ... статистика мәліметтері бойынша, осы кезеңде 1120,8 млн.доллардың өнімі (88 %) импортталды.
Төрт айдың қорытындысы бойынша Достастық мемлекеттерінен жеткізілетін импорт 17 %-ке ... оның ... ... – 19 %, ... - 4%, ... - 39 %, Қырғызстаннан – 19 %, Тәжікстаннан - 4 ретке. Сонымен қатар, Өзбекстаннан ... ... – 45 % және ... – 38 % ... ... ТМД ... үлесі тұтасымен республика бойынша алғанда 48 %құрайды, ұйымдастырылмаған сауданың шоттарына дейін есептегенде оның үлесі 42 % дейін төмендейді. Достастық ... ... ... ... машина, жабдықтар және көліктік құралдар басым – 38 % (2001 ж. қаңтар-сәуір айларында 24 %), ... ... ... ... ... ... газ және мұнай өнімдері – 26 % (33 %), химиялық өнімдер – 11 % (13 %), ... ... – 10 % (17 ... елдерінен импорттық тауарлар 539,7 млн.долларға түсті. Ресей қазақстан рыногіндегі импорттық өнімдердің басты жеткізушісі болып ... ... ... 2002 ... 4 ... 430,4 ... тауарлар жеткізілді, бұл барлық импортталушы тауарлардың 38 % ... ... ... Ресейден барлық импортталатын азық-түлік тауарлары мен олардың өндірісіне арналған шикізаттардың 26 %, 55 % - ... ... 45 % - ... ... ... 57 % - ағаш пен ... жасалған бұйымдар, 46 % - бағалы емес металдар, 16 % - машиналар мен ... 72 % - ... ... әкелінді.
Бірақ, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда Ресей Федерациясынан келетін импорт 19 % ... атап ... сүт пен сүт ... ... (27 %), қант және ... ... (2 ... электр энергиясы (37 %), қара металдар (36 %) және қара металдан ... ... (52 %), ... майы (39 %), ... бен ... (29 %), ... ... көмір коксі мен мұнай өнімдері. ТМД құрамына кірмейтін елдерден келетін импорт 581,1 млн.долларды құрады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жабдықтардың, көлік құрал-жабдықтарының, аспаптар мен аппараттардың – 47 % (қаңтар – сәуір 2000 ж. – 46 %), азық ... ... – 15 % (18 %), ... өнімдердің –11 % (11 %), металлургиялық өнңркәсіп өнімдерінің - 9 % (7 %) жеткізілімдері ... шет ... ... ... ... тауарлармен қамтамасыздануында шешуші роль атқарады. Мысалы, машина жасау өнімдері бойынша импорт үлесі, көрсетілген тауарлардың жалпы импортының, 2002 ... ... ... 57 % ... – 65 %), ... ... – 74 % (80 %), киім – 86 % (79 %), азық ... тауарлары – 66 % (74 %) құрады.
Қиыр шет елдерден ... ... ... ... ... ... еуропалық елдер табылады, 2002 жылдың қаңтар-сәуір айларында олардың меншікті салмағы импорттың жалпы ... 30 % ... ... – 29 %). ... одақ ... меншікті салмағы 25 % (23 %) құрады.
Еуропалық елдер ішінде меншікті ... ең ... ... ... - 7,8 %, ... - 6,8 % және ... - 2,5 % ... импорттың үлесіне келеді. Төрт айдың қорытындысы бойынша келесі елдерден жеткізілімдер жоғарылады: Ұлыбритания – 67 %, ... –21 %, ... – 22 %. ... ... ... ... импорт төмендеді: Германиядан –29 %, Нидерландыдан – 24 %, ... – 37 %. ... ... азық ... ... мен олардың өндірісіне арналған шикізаттар, химиялық өнімдер және машина жасау өнімдері ... ... ... ... ... ... көлемінде, Азия регионындағы елдердің үлесі 12 % аса көлемді құрады (өткен жылмен салыстырғанда – 11 %). Азиялық елдердің ... ... ... өз өнімдерін жеткізуші негізгі мемлекеттер: Түркия (3,2 % ... ... ... ... (2,3 %), ... және ... ... (1 %) болып табылады. Түркиядан барлық импортталатын азық –түлік және химиялық өнімдердің –әрқайсысы 4 %-ті, ... мен ... 5 %-ті ... Қытайдан барлық жеткізілетін аяқ киімнің – 73 % әкелінеді; Қазақстанға ең ірі шай жеткізушілер болып Индия ... ... шай ... 67 %), ... (17 %) және ... (9 %) ... ... импорты 100,1 млн.долларды құрады (9 % импорттың жалпы ... бұл ... 60 % ... АҚШ ... ... ол ... ... жеткізілетін барлық машиналар мен жабдықтардың 8 %-ті, ... мен ... –12 %-ті, 23 % - ... ... 7 % - ... өнеркәсіп өнімдері, 9 % - азық –түлік тауарлары импортталады. Импорталатын ет пен ... ... ... - 71% -ті, ... мен ... ... – 39 % ... үлесіне келеді.
Ұйымдастырылмаған сауданы қоса есептегенде, сыртқы сауда сальдосы 2002 жылдың 4 айында, импорттың экспорттан асып кетуі есебінен, 434,3 ... ... ... ... (2001 ж. 4 ... - ... 263,6 ... оның ішінде Достастық елдерімен - 483,4 млн.долларға теріс (теріс 160,2 млн.доллар), ТМД шеңберіне кірмейтін елдермен - 49,1 ... оң, ... 103,4 ... ... статистиканың мәліметтері бойынша сальдо - 192,0 млн.долларға оң (оң 681,2 млн.доллар), оның ... ТМД ... - 177,1 ... ... (оң 229,5 млн.доллар), алыс шет елдермен - 369,1 млн.долларға оң (оң ... біз ... ... ... ... өркендеу жағдайына өтейік. Сонымен, егер Қазақстан туралы айтатын болсақ, біздің еліміздің дүниежүзілік рыноктағы ғаламдану ... ... ... енді жүре ... ... аяқ басуы сияқты сипаттаманы береді, яғни ғаламдану процесінің белсенді ... ... МСП ... ... ... ... Олар ... сыртқы рынокқа шығатын жол іздеу сатысында, соңғы онжылдарда «гипербәсекелестік» сызығына жеткен бәсекелестіктің күшейген ... ... жаңа ... ережесі дамыған кезде, шаруашылықтың ғаламдануының өсуі, рыноктардың полярлануы, салалар арасындағы шекара эрозиясы, жаңа ... және ... ... ... көзге көрініп тұрғанда, осының бәрі тапсырыскерлер, бәсекелестер, саудалық делдалдар мен жеткізушілер беталысына теңдей дәрежеде ықпал етіп ... - ... ... ... ... ... өндірісінің даму стратегиясында есептеуге болмайды.
Дүниежүзілік шаруашылықтың ғаламдану жағдайында қызметін бастаған, халықаралық бизнестің барлық ... мен ... ... ... дамуы үшін қазақстан ахуалының ерекшеліктері мен проблемаларының ... ... көз ... ... ғаламдану процестері бірінші кезекте электрондық, ақпараттық және телекоммуникациялық техникалар, автомобиль- және ұшақжасау және т.б. өндіретін ... ... ... ... қатар ғылымды қажетсінетін өнімдер мен қызметтердің көлемінің кеңеюіне бағытталған стратегияны қамтиды. Дамыған елдерде шағын бизнес, ... ... бұл ... ... өзін ... Қазақстандық кәсіпорындар қызметтің бұл аясында, өкінішке орай, көбінесе дайын өнімді ... ... ... тек қолданушы болып табылады. Осылай, өзіне қатысты МСП табысты қосалқы медігер болатындай іс-әрекеттің өзіде жоқ. Сонымен қатар, ... ... ... және ... ... ... алатын жүйеде жоқ.
Екіншіден, ғаламдану процестерін қозғалтқыш және ... ... ... ұлттық шекаралар арқылы тауарлардың, көрсетілетін қызметтің және капиталдың еркін тасымалдануы үшін сауда және басқада шектеулерді алып тастау табылады. Дамудың ... ... ... ... тауар шығарушыларды қолдау және елді ірі ұлт аралық корпорациялардың (ҰАК) шикізаттық қосымшасына айналдырмау мақсатында, өзінің сыртқы экономикалық саясатында ... ... ... ... ... ... жоқ. Осының бәрі ғаламдану процесінің біздің елімізде таралуын кідіртеді, оның ішінде МСП қызметінің республика шеңберінен тыс ... ... ... ... ... ұстап қалады.
Үшіншіден, әзірше қазақстандық ұлт аралық корпорация туралы (ҰАК) айтуға болмайды. Қазақстан ... ... ... ірі ... ... ... пакетін ұстайды немесе, ең болмағанда оларға қатысушысы болып табылады. Алайда бұл кәсіпорындар негізінен кен қазу ... қара және ... ... ... жұмыс істейді, яғни бұл салалардың өзіндік ерекшеліктері, осы өндірісте өзінің орынын ... ... МСП ... ... ... ... бойынша кең ауқым беруге мүмкіндік бермейді. Мұндай жағдайларда шағын фирмалар, қазақстандық шикізатты ... ... ... алып –сатушы делдалдар ролін ғана атқарады (атқарыпта жүр). ... бұл ... МСП ... ... ... ... ... әрекеті мен өзара түсінушілігі кіреді, бұл жабдықтарды, технологияны, менеджментті және басқаларды беру деңгейінде жүреді, осының бәрі ... ... ... ... ... ... бұл ... қазақстан жағына көбінесе технологиялық процестің негізгі әзірлеушісінің емес немесе дайын ... ... және ... ... ... ... шешушісінің емес, керісінше алушы, қолданушы, оқушы ролі ... ... ... ... онда 1997 жылы ... шағын кәсіпорындарының жалпы құнындағы МСП жекеменшігінің үлесі жуық ... 17 % ... ... ... ... МСП келесі бағыттарда басымдылығы болды:
- жылжымайтын мүлік, жалға беру және кәсіпорындар қызметі операциялары;
- автомобильдерді сату және ақауын түзеу;
- ... ... ... ... өнімдерінің өндірісі және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу.
Ең аз үлес көлік пен байланыс, тау кен қазу өнеркәсібі (шикі ... және газ алу ... және ... ... қызметтер, тек қана Атырау обласында), құрылыс, қонақ үйі және мейрамханалық бизнес ... ... ... ... ... ... шағын МСП сауда, қызмет көрсету және тамақ өнеркәсібінде басымшылықты. Бұл МСП ... ... ... бөлігі ішкі рынокқа жеткізіледі, сыртқы рынокта негізінен делдалдық фирмалар жұмыс істейді, олар республикадан тыс жерлерге шикізаттық өнімдерді ... ... ену ... ... ... орналасқан, біздің МСП, ережелі түрде, сыртқы экономикалық байланыстардың ... ... ... ... ... мен құралдарын білмейді, дүниежүзілік рыноктарда бәсекелестік күресті жүргізу ... ... ... Бұл шалт кету мен ... ... ... ... сыртқы рынокта жұмыс істеуге мүмкіндік бермейді. Мұндай жағдайларда шағын кәсіпорындарға бұрынғыданда көбірек жан –жақты көмек пен ... ... оны ... ... ... және ... қолдаушы қорлар жүзеге асыра алады.
Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің соңғы қаулылары мен жарлықтарына байланысты ... ... ... ... өз ... ... ... олар МСП жергілікті тұтынушылар үшін өнімдер өндіруге көмектесуге тырысуда, ал шағын фирмалардың сыртқы экономикалық қызметі әзірше сырттап қалуда. Дегенмен, дамыған ... ... ... ... ... ... қызмет бағыттарын бүгінгі күннен бастап дамытуы керек: кооперация бойынша серіктестерімен қарым-қатынас іздеу және жақсарту; кеңес беру ... ... ... ... ... бойынша ақпараттар мен тәжірибелерді алмасуға көмек көрсету және т.б. Біздің республикамызда орын тапқан, ғаламданудың тағы бір ... ... ... ... ... ... табылады, атап айтқанда шағын бизнестің дамуына жәрдемдесу аясы. ... МСП ... және ... ... ... қызметі бағытталған: кәсіпкерлікті қолдаудың Орталық-Азия Америка қоры, Азия банкінің, ЕБРР және басқалардың. Тек қана техникалық көмек шеңберінде Қазақстан ... 11 ... ... ... ... жалпы сомасы 30 млн. долл. АҚШ асады, бағдарламалар ТАSIS, USАID, МОТ және ... ... ... ... көрсетеді, МСП саласында шаруашылық саясатын өз бетінше жіберуге болмайды. Ол кәсіпкерлер одағы және өнеркәсіптік палата жағынанда, шаруашылықты дамыту және басқару ... ... ... және ... ... және ... жағынанда қолдауды керек етеді.
Қазақстанда жұмыс істейтін бірлескен және шетелдік кәсіпорындардың саны, областар ... 1998 ... /34, c. ... ... ... ... ...
Ақмола
2
Ақтөбе
8
Алматы
42
Атырау
41
Шығыс Қазақстан
28
Жамбыл
6
Батыс Қазақстан
5
Қарағанды
31
Қызылорда
6
Қостанай
8
Маңғыстау
5
Павлодар
22
36
35
Солтүстік –Қазақстан
13
Оңтүстік –Қазақстан
24
Астана қаласы
10
Алматы қаласы
240
1139
Қазақстан Республикасының экспортына сыртқы сауданың әсері
Республикадағы экономикалық ... ... ... ... ... ... индикаторларының құлдырауының жалғасуымен сипатталады. Экономиканың нақты секторының динамикасы нашарлауда, өндірістің физикалық көлемі төмендеуде, экспорттық жеткізілімдер ... ... ... қалуда, қазақстандық экспорттық және импорттық рыноктарда тұрақсыздану өтуде.
Көрші мемлекеттер экономикасындағы, әсіресе ТМД елдерінде, жағымсыз құбылыстардың күшеюіде республиканың ішкі экономикасына ... әсер ... ... ... ... ... қатысты көкейтесті, өйткені ол Қазақстанның негізгі және маңызды сауда –экономикалық және саясаттық серіктесі.
Біздің республика мен ... ... ... өзара қатынастың реттестірілуіне тау кен қазу саласындағы көптеген кәсіпорындардың даму беталысы үлкен дәрежеде тәуелді. Мемлекеттер ... ... ... - бұл ... ... ... ... мен тарифтері, сонымен қатар көліктік қызметтің тарифтік жүйесін оптималдау мәселелері болады. Көрсетілген мәселелер Ресейден келетін ... ... мен ... ... ... негізгі кедергілері болып табылады.
Салық салу проблемасы – бұл салықтық әкімшілік механизмдерін түзету үшін кеңістік қалдырмайтын, отандық импорттаушылардың саудалық ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың қосылған құнынан салық алынатын тиімсіз жүйе.
Қазақстандық экспорттық –импорттық операцияларының саудалық ... ... ... ... қарау Қазақстан мен Ресей кәсіпорындарының арасындағы келісілген байланыстарды ... Бұл ... ... ... газ ... ... үшін маңызды мәні бар.
Мұнай мен мұнай өнімдері саудасының жағдаяты ... ... ... ... пен импорт 2002 жылдың 6 айында 2001 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда төмендеу тенденциясына (беталысына) ие. Мысалы, шикі мұнайды шетке ... құны ... 40 %-ке ... дегенмен физикалық көлемі бойынша құлдырау соншалықты мәнді емес (-5,3 %), ... 86 % (-58 %) ... ... мен ... ... бойынша барлық маңызды саудалық серіктестер Қазақстанмен тауар айналымы көлемін шектеді. Ресейге шикі мұнайды экспорттау ағымдағы ... І ... ... ... ... өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 77 % төмендеді, импорт – 86 %. ... ... ... ... ... ... - 70% төмендеді, импорт тіпті болған жоқ. ТМД кірмеген елдермен ... ТМД ... ... (-3,4 %) ... дегенмен физикалық көлем 50 % өсті.
Ағымдағы жылдың І жарты жылдығының қорытындысы бойынша бензинмен сыртқы сауда, ... ... ... ... Мұндай жағдай – отандық тауар өндірушілерді қорғауға бағытталған Үкімет саясатының нәтижесі. ... бұл шара ... ішкі ... ... қамтамасыз етуге ықпал етпеді.
3. Қазақстанның ДҮНИЕЖҮЗІЛІК САУДА ... ... ... ... ... мүшелерінің дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі
Жаңа тәуелсіз мемлекеттердің нарықтық түрленуінің және экономикалық дамуының маңызды компоненті болып ... ... ... бірлесуі табылады. Бұл оларға болжалды және тұрақты сауда ортасында өзінің даму стратегиясын құруға мүмкіндік береді, оларға басқа ... бар ... ... ... ... өзінде 141 мемлекет кіретін, Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) негізін ... ... мен ... ... өзара саудада кемсітушілік негізі емес ең қолайлы ... ... ... ... қызмет көрсетуде ұлттық режимді өзара беру; қатысушы –мемлекеттердің заңдылықтары мен саудалық саясатының транспаренттігі; саудадағы айтыс –тартысты кеңесу және келісу жолымен шешу және т.б. ... ДСҰ ... бас ... оның ... ... ... және еркін тауарды жеткізуді қамтамасыз ету, импорттық баж деңгейін тізбекті қысқарту кезінде оны ... ... ... реттеу жолымен дүниежүзілік сауданы ырықтандыру, сонымен қатар халықаралық алмасуда әртүрлі тарифтік емес кедергілерді, сандық шектеулерді және басқада ... жою ... ... ДСҰ ... және ... ... ... жүргізілетін сауданың 90 % астамы реттелетін нормалары мен ережелері бар ерекше көп тарапты келісім пакетін көрсетеді. ... ... ДСҰ ... ... ең ... ... қамтамасыз етудіде көздейді. Бұл қасиет, ең алдымен, оның саудалық ... ... мен ... ... ... ... ... онсызда бұрын болмаған қарама-қайшылықты бәсекелестік кезінде, соңғысы әлсіз мемлекеттердің экономикасын жөндеудің тиімді құралдарының біріне айналу қасиетті, сонымен қатар олардың ... ... ... ... қалу ... ... жас мемлекеттердің жеке өнеркәсіптерінің езгіленуіне әділ ықпал ете алады; ... ... ... ... сол ... мемлекет табысынан айрылып қана қоймайды, даму мүмкіндігіненде айрылады.
Жалпы ... ДСҰ ... мен ... жуық ... елу ... ... мен ... құқықтық құжаттарды біріктіреді. Осы соңғысы дүниежүзілік сауда рыноктарында компаниялар мен фирмалардың әмбебап «ойын ережелерін» анықтайды, ол ережелерді ДСҰ ... ... ... ... ... ... мойындайды.
ТСЖБК ретінде белгілі, көп тарапты сауда жүйесін ... ... ... ... үш ... қамтиды. Бірінші кезекте бұл Бас келісімнің өзі және оның 38 баптары. Ең соңғы сатыларында, атап ... ... ... ... аралас келісімдер қосылды. Бұл келісімдер қарсы демпингтік ережелер және демеу қаржы ережелеріне, сонымен қатар ... ... емес ... ... ... ДСҰ келісімдері келесідей салаларға таратылады: ауыл шаруашылығы; санитарлық, фитосанитарлық, тарифтік, қарсы ... ... ... ... ... инвестицияны қорғау мәселелері; саудамен байланысты саудадағы техникалық кедергілер; импорттық лицензиялау процедуралары; мемлекеттік сауда кәсіпкерлігін реттеу практикасы және ... ... ... ДСҰ ... реттеуші қызметін капиталдардың ауысуына, қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне (саудада –экологиялық стандарт деп аталады), еңбек төлеміне ... ... ... ... алу ... және ... ... салаларға таратуды көздейді. Басқа сөзбен айтқанда, ДСҰ халықаралық тауар алмасу, капитал алмасу, қызмет алмасу, жұмыс ... ... ... ... реттеу бойынша бір үлкен экономикалық ұйымға түрлену беталысы байқалады.
ЕврАзЭҚ елдері үшін, ... ... ... нарықты экономикалы құқықтық мемлекетті құру жолын таңдаған ТМД қатысушы –мемлекеттері үшін, халықаралық ұйымдар қызметін ... ... ... ... қатысу сөзсіз және стратегиялық қажетті болып табылады. Бірақ бұл ... ең ... ...... ... ... ... түсінікті болатын, ұлттық мүддені ұстану. Сондықтан оның оң және ... ... ... білу ... ... ел ДСҰ Келісімінде қарастырылған барлық міндеттерге сәйкестенуге дайын болуы қажет, жәнеде барлық басқада көп ... ... ... және ... ... ... ... қажет. Дамушы ел статусы ДСҰ анықталған принциптерді орындаудан ауытқуға мүмкіндік беретін, айрықшалықты шектеулі мөлшерге құқық береді, осы ... ТМД ... ... Бұл ... ... ... болады: елге белгілі бір міндеттемелерді орындау үшін көп уақыт беріледі және ... ... үшін және ... ... ... үшін импортқа уақытша шектеуді сақтауға мүмкіндік беріледі.
ДСҰ мүше болу, ерекше сауда ережелерін орындау көмегімен халықаралық саудада мемлекеттік ... ... ... ... бұл ... ... саудадан пайда алуға мүмкіндік береді. Бұл принцип, бірде-бір ... ... ... ... ... жоғары сауда кедергілерін қарсы қолдана отырып, оған кемсітушілік жасай алмайтындығына кепілдік беретін, ең қолайлы режимге негізделген. Ұлттық режимде басқа ... ... ... ... ... ... ... тең режим кепілденеді.
Екіншіден, ТСЖБК мен ДСҰ пікірталастарды келесідей жолмен шешу мүмкіндігін береді: мемлекет ТСЖБК тәртібін бұзған елге ... ... ... кезінде одан қолдау табады.
Үшіншіден, ТСЖБК мен ДСҰ ырықтандыру саясатына мүмкіндік туғызады, дегенмен бұл ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік бермейді /15, c.30/.
Одан өзге, ТСЖБК/ДСҰ ережелері нарықтық ... үшін ... ... табылады және реттеудің тарифтік емес шараларын қолдануды кідіртеді, төлем балансына қол ... ... ... ... ... ... ... қатысушы –елдер үшін негізгі оң тиімділік - бұл импорт үшін кедергілерді төмендету. Бірақ біздің тауарларды қажетсіне ме және олар ... ... ... ... ... ... ... Біздің өніміміз өңдеудің жоғары дәрежесіне, экспорттың тауарлық құрылымының ... ... ... ... жете алама? Қазіргі шикізаттық экспорттық бағыт біздің мемлекетіміздің экономикасын осал етеді. Ертеңгі күні біз Батыстың шикізаттық қосымшасы немесе оның өмір ... ... ... ... ... ... елдері рыноктарының толық ашылмауы ТМД елдері үшін үлкен проблема болып табылады. айғағы – АҚШ-ның, ЕО-тың және басқа елдердің біздің ... ... ... шектеулері мен қарсы демпингтік шаралары. Мысалы, Ресейге шикізатпен саудаласуға кедергі жасамайды. Бірақ, ол қалай ... ... ... ... ... байытылған уранымен америкалық немесе еуропалық рынокқа шығуға талап етеді, ... ... ... нарықтық ел емес және төмендетілген бағамен (демпингке) сауда ... ... ... ... шыға ... ... экспортқа 70-100%-тік баж салынады. Ресей Еуропаға текстиль жеткізгісі ... ... оның ... өте аз үлес ... Ғаламдану рыногінде космосты игеруге кедергілер келтіріледі.
Экспортерлерді мемлекеттік қолдаудың келесідей негізгі бағыттары мүмкіндікті: мемлекеттік бюджет қаражатының есебінен қаржылық жәрдем ... ... ... ... бөлу және ... ... көмек көрсету); салықтық реттеу шаралары, кедендік –тарифтік ынталандыру механизмі (нарықтық қатынасты реттейтін ... ... және ... ... ... ... кеңеюі экспортпен айналысатын компаниялардың өсуіне ықпал ететіндіктен, инфрақұрылымның дамуы; экспорттаушыларды қолдаушы арнайы шаралар (өз ... ... ... ... және т.б.), ... қатар экономикадан тыс сипаттағы шарадар.
Бұл шаралардың тәжірибе жүзінде жүзеге асуы ТСЖБК/ДСҰ ену шарттары кезінде едәуір күрделенеді. Қатаң және ... көп ... ... ішкі саясатты жүргізу кезіндегі әрекеттер еркіндігін шектейді, мемлекетке, саудалық серіктестері жағынан қандайда бір зардап болмайынша, өз бетінше қорғану ... ... ... бермейді.
Келесі нәтиже, қалай сауда кедергілері төмендейді, солай біздің мемлекеттерімізде өтетін өзгерістермен байланысты. Жоғарылаған бәсекелестіктен тез арады пайда көретіндер ... ... олар ... , яғни ... ... ... кең ... ие бола алады деп болжанады. Сонымен қатар, өндірісте және саудада бәсекелесе алатын өнеркәсіптерде пайда көреді, бірақ, өкінішке ... ... ... ... ... ... өте аз. ... кіру кезіндегі еі маңызды шарттың бірі – бұл әкелінетін (импорттық) тарифтерді төмендету қажеттігі. Уругвай келіссөздерінің нәтижелері бойынша, дамыған ... ... ... тарифтердің келісілген орташа төмендеуі 38 % құрады, ... ... ... ... ... - 3,9 % /22, c. 63/. Ол ... жеті тобына таралады: металдарға, минералды өнімдерге, бағалы тастарға, электр ... ... ағаш ... ... және ... ... емес өнімдерге, химиялық тауарларға, сонымен қатар басқада өнеркәсіптік тауарларға. Орта шамамен 36 % текстильге, киімге, ... ... ... аяқ ... ... пен балық өнімдеріне, көліктік жарақтандыруға тарифтер төмендеді.
ДСҰ авиациялық техниканың және бірқатар басқа тауарлардың әкеліміне баждан толық бас ... ... ... ... бас ... ... ... алу құны 300 мың доллардан жоғары болғанда ДСҰ мүшелері үшін ашық тендерлер енгізуді, қызмет ... ... өз ... еркін шығуын (оның ішінде қаржылық, сақтандырулық және т.б.) талап етеді. ... ... үшін бұл ... аэро ... ... ... ұшақ жасаумен тығыз байланысты, индустрияның жоғары технологиялық салаларының ... ... опат ... ... ... ... алуға әкеледі.
ДСҰ қатысушыларымен салыстыру бойынша, біздің еліміздің тарифтік режимі тек ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге және барлық қатысушылармен тарифтерді байланыстыруға бағытталған ... ... ... ... қолайсыз болып қалуы мүмкін.
Мысалы, Ресей Федерациясында және Беларусь Республикасында үшінші елден әкелінетін өнеркәсіптік ... ... ... ... ... орта ... 14 % ... Қазақстан Республикасында - 13 %, осы уақытта ДСҰ қатысушы-елдерінде ол 6 % құрайды және әрі ... ... ... ... ... тарифтік емес сауда тосқауылдарын (ТЕСТ) міндетті тарифтерге конверсиялауды болжайды. Барлық жаңа тарифтік емес шараларға тиым салынады, ал қосылу кезеңіндегі ... ... емес ... ... ... керек.
Осыдан келесідей қорытынды жасауға болады: әлдеде бекімеген нарықты экономикалы, сыртқы саудада дербес тауарлары мен қызметтерінің бәсекелестік ... ... ТМД ... ... өте ... және ауыр ... тұр. ДСҰ ... осы әмбебап халықаралық сауда ұйымына жаңа мүшелердің қосылуының нормалары мен процедурасы айқын ... ... ... Кіру ... ... ... ... табылатындар /22, c. 65-66/:
Тауарлар мен қызмет көрсету саудасы бойынша өзара шегінудің баланстанған жетістіктері;
ДСҰ талаптарына ... ... ... ... елдермен сауда-экономикалық ынтымақтастық саласында халықаралық көп тарапты және екі жақты ... ... мен ... ... жоюды қоса);
қажетті инститтық, соттық және әкімшілікті шаралар қабылдау.
ТСЖБК/ДСҰ кіру дүниежүзілік шаруашылық байланысының жүйесіне қосылудың ұлттық жүйесін әзірлеу қажеттігін ... ... ... ұлттық мүдделерінің балансын қамтамасыз етуі, мемлекеттік экономикалық саясаттың құрамаларын біріктіруі, олардың тиімді өзара байланысын қамтамасыз етуі ... ... ... ... (СЭҚ) ... және ... емес, экономикалық және әкімшіліктік реттеу әдістері кешенді қолданылған кездегі сыртқы экономикалық қызметтің тұтас және бірдей жүйесінің қалыптасуы;
2) ұлттық ... ... ... ... пен ... ... ... бәсекелестікті дамыту және шығарылатын өнімнің сапасын жоғарылату, ішкі өндірістің қарқынды өсуі үшін жағдайды қалыптастыру;
3) ... ... ... ... ... ... нақты қалыптасқан жаңа өзара тиімді екі- немесе көп тарапты регионалдық сауда-экономикалық және өндірістік-технологиялық байланыстарды қалыптастыру және бұрыңғысын сақтау;
4) дүниежүзілік ... ... және ... ... ... жүйесіне кіру.
ТСЖБК/ДСҰ кіру мемлекетке барлық уақытта регионалдық байланыстардың немесе ішкі өндірістердің мүдделерімен сәйкес келе бермейтін міндеттемелердің қатаң кешендерін ... ... ... мен отандық тауар өндірушілердің қажеттіліктері арасындағы «алтын ортасын-пропорциясын» табу қажет ... бұл ... ... ... ... ... қорғау және регионалдық байланыстарды сақтау керек.
ССРО-да сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық саясат социалистік кәсіпорындарға дербес сауда әрекеті үшін, елдің ішіндеде және оның шегінің ... ... ... бермеді. Сонымен қатар Экономикалық өзара көмек кеңесі (ЭӨКК) шеңберінде экономикалық ынтымақтастық жүйесі қатаң басқарылды, ол жерде мемлекеттердің өзара ... үшін тек қана ... ... ... ... бәрінен бұрын саяси-идеологиялық байланыс пен әлеуметтік-экономикалық жүйелері база болды.
ССРО ДСҰ мүшесі болған жоқ, ... ... мен ... оның ішкі рыногін сырттан кіру үшін қиындықтар туғызды. Кеңестік мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметі жабдықтардың, машиналардың, қару-жарақтың, стратегиялық маңызды шикізаттың, ... ... ... мен ... ... ... ... экспортталуына сүйенді. Елдің ішінде шығаруға болатын, бірақ шығарылмаған, өте үлкен ... ... ... пен ... ... тауарларының импортын тиімді деп қабылдауға болмайды.
1980-ші жылдары сыртқы саудаға, сыртқы экономикалық қызметті ырықтандыруға мемлекеттік монополияны бұзу ... ... ... жеке ... ... ... ... елді импорттық тауарлар тасқыны басып қалды, әсіресе төменірек бағалы тұтынушылық тауарлары. Ішкі рыноктардан өздік өндірістердің тауарлары ығыстырыла ... ... ... ... ... бастады, және ол тәжірибе жүзінде барлық жаңа тәуелсіз мемлекеттермен сақталмайды. Олардың бір бөлігі бұрынғы сыртқы экономикалық қызметтің қатаң әкімшілікті ... ... ... кемшіліктері жоғарыда айтылып кетті. Қалған мемлекеттер мемлекеттік монополияны бұзуды жалғастырды, ішкі рынокты толығымен ашты. Құрамға кірушілер арасында болатын ... және ... ... ... ... ... жоқ. ... елдері импортқа біртіндеп тәуелді болып бара жатыр, жәнеде тек қана ... ... ... ... тауарларға емес, кәдімгі тұтынушылық өнімдерінеде – шәйнек пен желдеткіштерден бастап, азық-түлік пен ... ... ... Бірқатар Батыс еуропалық бағалауларға қарағанда ТМД елдерінде тұтынушылық импорттың жуық ... 40 % ... ... ... ... ... еді. ... рынокқа жетуді кеңейтуді табандылықпен жетуге тырыса отырып, ТМД елдері бір –бірімен бәсекеге түседі, бұл, мысалыға, ЕО-тың серіктесті таңдауда ... келу ... ... ... ... ... ... сыртқы сауда ведомстволарының эксперттерінің есебі бойынша, ТМД елдерінің мұндай саясаттан ... ... 1993 ... 10-12 ... ... ... /22, c. ... эксперттер, көптеген жемісті жұмыс атқаратын регионалдық бірлестіктер тәжірибесін негізге ала отырып, ... ... ... тиімсіздігін және оның нарықты реформаның қарқынын бәсеңдететіні туралы, жаңа тәуелсіз мемлекеттердің көзін ... ... Олар ... ... ... Біріншіден, КО мүше –елдерге оптималды сауда саясатын жүргізуге мүмкіндік бермейді, яғни ашық және қандайда бір кемсітушілікті болдырмайтын саясатты. ... ... ТМД ... үшін ... ... ... қолдану тарифтік мөлшерлеменің қолдампаздығының орташа деңгейінің жоғарылауын белгілер еді. ... егер ТМД ... ... ... ... ... болса, онда ішкі қолдампаздық деңгейі басқа елдермен сауда жасауға кедергі келтіреді. Төртіншіден, басқа елдермен ... ... ТМД ... ... ... сүйенуі экономиканың дүниежүзілік рынок бағасына бейімделу процесін ... және ... ... ... мүмкіндіктерді шектейді. Бесіншіден, ресейлік экономика салаларын қорғауға ... ... ... ... ... жоқ ... ауыр ... түсіреді. Ең «маңызды аргументтердің» бірі ТМД елдері шеңберіндегі интеграцияны ... ... ... ... ... жәнеде сондай жемісті болуына көз жетпейді. Дегенмен бұл ... ... емес деп ... ... ... ТМД ... әрқайсысы дербес өз алдына «үлкен жүзіске» шығуына, серіктестерінен өзгеше өзінің экономикалық саясатын жүргізуіне (тек ... ... онда ... ... ... тәжірибе жүзінде, әртүрлі регионалдық бірлестіктерге ұмтылады?) және аз уақыт ішінде ДСҰ толық құқықты (толық құқықты ма?) мүшесі ... ... ... ... ... одақ бүгінгі күнде дүниежүзіндегі ірі сауда блогі болып табылады, ... және ... ... ол ... ... басты роль атқарады, өзінің мүддесін тәжірибе жүзінде жер шарының барлық бұрышында жүргізеді. Бұл одақтың мүше-мемлекеттерінің жаңа экономикалық өсуге ... ... ... олар өздерінің азаматтары үшін өнеркәсіптерде, зерттеулерде, банкілер аясында, сақтандыруда және басқа секторларда жұмыс орындарын жасайды, ДСҰ шеңберінде ... ... ... а ... жасайды. ЕО мемлекеттерімен төрт құрамалар арасындағы мүдделер балансына қол жетілді: ЕО жүргізілетін тығыз экономикалық ынтымақтастықтың жалпы саясатымен, ... жеке ... ... ... экономикалық саясатымен, өзінің тұтынушылары мен тауар өндірушілерінің мүдделерін сенімді қорғауды қамтамасыздандырумен және,ақырында, өз мүдделерін басқа ... ДСҰ ... ... ... ... кіру - өте күрделі процесс, ол экономика үшін өте зор ... ие, ... ... бұл таңдау оның дамуының стратегиялық жолы, және осыдан, қандай тактика мен стратегия таңдалғанына байланысты ... ... ... болуы тәуелді болады. ДСҰ талаптары мемлекеттің, оның тауар өндірушілерінің, оның регионалдық ынтымақтастық бойынша серіктес-мемлекеттерімен шарттарының нақты жағдайларына қолданбалы ... ... ... ... ... барысында қосылатын ел әрбір көп тарапты келісімнің мұқият талдауын жүргізуі керек, және одан ... ... ... ... ... ... ... ДСҰ кейбір мүшелері ДСҰ мүшелерінің өздерімен Уругвай раунды шеңберінде жасалған шегінулермен салыстыру ... ... ... ... шегінім жасауды қосылған елдерден талап етуге тырысады.
ДСҰ барлық келісімдерінде практикада болатын, жаңадан қосылған елдер үшін ... ... және ең ... тәсілдеме туралы жеңілдікті ережелердіде қолдану қажет. Төменірек дамыған елдерге оданда үлкен ... ... ... ... ... ... ... қатысты арнайы жеңілдіктерді қарастырады.
Сонымен қатар келіссөздерді жүргізуге жіберілген уақыттыда ынтымақтастықтың жаңа пішіндерін қолдануда және заңдылықтар ... ... ... ... үшін қолданған дұрыс болар еді, оның ішінде көрсетілетін қызмет аясында, өнеркәсіптік жекеменшікті қорғауда, инвестициялық саясатта және басқа ... ... ... ДСҰ ... Уругвай раундына сәйкес қарастырылады. Біздің пікіріміз бойынша, ТСЖБК/ДСҰ кіруге дайындық кезеңінде бақылаушы статусын барынша қолдану ... ... в ... ... Статистический сборник. Алматы, 2002. С.21, 24..
Ұлттық үкіметтер сыртқы экономика қызметін реттеудің, ... ... ... ... ... ... ... ол өзінің отандық өндірушілерін ынталандыру мақсатында сауданың қатаң шарттарын ... ... ... ... регионалдық серіктестермен өндірістік және саудалық әртүрлі байланыстарды қолдауы және ... ... ... ... ... нұсқасы халықаралық экономикалық жүйе шеңберінде байланыстырушы буыны ролін атқарады және ... ... ... ... бекітуге ықпал етеді.
Басқа рыноктарға жетуді жақсартумен байланысты, ДСҰ мүшеліктен ... ... ұзақ ... ... ... ... бірақ тек қана келесідей жағдайларда: егер бізде салыстырмалы дамыған және бәсекелік қабілеті бар ... ... ... ... ДСҰ ... жүйесінде елдің құқығын қорғауға дайын жақсы үйлестірілген үкіметтік механизмдер болса, ДСҰ мүшеліктен шығатын коммерциялық пайданы ... және оны ... ... білетін серпінділікті тауар өндірушілер болса.
1992 жылы ДСҰ-на кіруге ... ... ... ... одан соң ... ... (1994 ж), ... Республикасы (1995 ж), Қырғыз Республикасы (1996 ж). Өткен ... ДСҰ ... ... ... сыртқы сауда режимі туралы Меморандумы қаралынды, Меморандумға қатысты ДСҰ қатысушы –елдер берген сұрақтарға үкіметтермен жауаптар дайындалып жіберілді. Бірінші «танысу» сатысын ... ... алға ... ... одақ ... ... жаңа сатыға кірісті – ДСҰ мүшеліктің шарттары туралы келіссөздердің өзіне /23, c. 201/.
Егемендікті алғаннан ... ... ... ... ... ... қала алмады және республиканың дүниежүзілік экономикаға интеграциялануының қарқындылығын қамтамасыз ететін ... ... ... таңдап алды. Қырғыз Республикасының 1998 жылы қараша айында Дүниежүзілік ... ... ... осы ... ең ... буындарының бірі болып табылды және, сөзсіз, мұны жасау бұл республикаға Қазақстанға, Беларуссияға және Ресейге ... оңай ... ... ... ... сияқты, Қырғыз Республикасыныңда өзінің экономикалық дамуының үш негізгі проблемаларын шешуге мүмкіндігі бар: ұлттық экспорттаушылардың қарсы ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік технологиялық тізбекке жайғасуы мен зиядаттық меншікті сенімді қорғау.
Республиканың ұлттық заңдары халықаралық сауданың ... мен ... ... ... оң ... ретінде атап өтуге болады.
Екінші жағынан, Қырғыз Республикасының ... мен ауыл ... ... ... ... ... бұл ... бір кезде тұтас болған салалар мен жоғары технологиялардың қирауына әкеледі. Ел шетелдік тауарлар мен көрсетілетін қызметтің мүмкіндікті тасқынына дайын емес еді. ... ... бір ... ... тұр, жұмыс істеуші кәсіпорындарында өндірістік қуат толық тиелмеген. Соңғы бірнеше жыл ішінде жұмыссыздық төмендейтін емес. ... ... ... ... және ... ... жоғары мамандандырылған кадрлар. Мемлекеттің сырттан қарыз алу көлемі өсуде.
Осы уақытта, ... ... ... ... ... ... ... өнімнің болуының арқасында, қазіргі кезде Қырғыз Республикасында тұтас алғанда тауар жеткіліктігі қамтамасызданған.
Сонымен, Қырғыз Республикасының ДСҰ кіруінің ... бір ... ... ... ... бойынша серіктестердің Қырғыз Республикасының ДСҰ кіруінің белгіленген шарттарына байланысты қам жеуінің себептері келесіден тұрады:
Біріншіден, «бестік» шеңберінде бірыңғай ... ... және ... емес ... ... бірыңғай жүйесін қалыптастыру үшін және, осыған байланысты, ... ... ... ... аяқтау мүмкіндіктері тарылады. Беларустар, қазақстандықтар және ресейліктер Жақтарының пікірі бойынша Қырғыз ... ... ... мен қызметтерінің ұлттық рыноктарын ашу бойынша ДСҰ алдында шамадан тыс міндеттеме алды, бұл ЕврАзЭО бойынша серіктестердің экономикалық мүдделеріне ... ... ... ... ... ... ДСҰ-на ерекше ырықтылық жағдайында қосылуы, осы халықаралық ұйымға кіру туралы келіссөз жүргізіп жатқан, ЕврАзЭО басқа қатысушылары үшін үлгі ... ... ... ... ... серіктестер рыногіне Қырғыз Республикасы арқылы, оларға орнықтырылған тарифтер мен ережелерді айналып өтіп, шетелдік тауарлар мен қызметтердің енуі мүмкін.
Төртіншіден, ДСҰ ... ... ... рыногіне ырықтандыру шарттарымен алынған тауарлар мен қызметтердің алынуымен байланысты қырғыз рыногінде ЕврАзЭО елдерінен жеткізілген ... мен ... ... ... ... мүмкіндікті.
Сондықтан Қырғыз Республикасының ЕврАзЭО бойынша серіктестері (бұрынғы Кедендік одақ) соңғы жылдар ішінде республиканың ДСҰ ... ... ... ... ... ... шешу ... нақты әрекеттер қабылданды.
Қырғыз Республикасының ДСҰ қосылуымен байланысты мәселелер, экономикалық ... ... және ... ... ... ресми жайғасуын есепке ала отырып, оның Кедендік одақ туралы келісімді жүзеге асыруда ары ... ... ... ... мен ... органдары мәжілістерінің кеңестік кездесулерінде көп рет қаралуының ... ... ... ... ... ... ... Қырғыз Республикасы өзі үшін саудалық саясаттың басымдылық шарты және жемісті әлеуметтік –экономикалық даму кепілдігі деп есептеп, өзінің ЕврАзЭО-да (бұрынғы ... ... мүше ... қалу ниетін бірнеше рет мақұлдады. Осы кезде республика ДСҰ-ның нормалары мен ережелеріне сәйкес, осы халықаралық ұйым алдында тауар саудасы ... ... ... ... өзінің құқығын пайдалануға дайындығы туралы жариялады. Бұл туралы 1999 жылы қараша айында ДСҰ Хатшылығы ... ... ... ... ... ... қызмет саудасы бөлімінеде қабылдауды болжайды /22, c. 73/.
Дегенмен Қырғыз Республикасы екіншілікті келіссөздің басталуын ДСҰ басқа ЕврАЗЭО мүше-мемлекеттердің қосылуы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, кедендік тарифтер байланысының мөлшерлемесін орнықтырумен. Мұндай жайғасымның өзінің логикасы мен негіздемесі бар.
Беларустың, Қазақстанның және Ресейдің ... ... ... ... ... үшін ... айқын бағдар бермейді. Бұл, төменде тағыда айтылатын, Ресей Федерациясының ДСҰ-мен жүргізудегі ... ... ... болады.
Қазіргі кезде Қырғыз Республикасының ұлттық кедендік тарифінің мөлшерлемесі «үштіктің» ... ... ... ... ... тек 12 % -ке ғана ... ... ЕврАЗЭО құруға арналған бағдарламалық шараларда 2005 жылдың аяғында Жалпы кедендік тарифті қалыптастыруды аяқтау белгіленген. Бұл Қырғыз Республикасынан ДСҰ алдындағы ... ... ... ... ... ал ДСҰ кіруге ұмтылған Ресейден, Белерустан және Қазақстаннан ... бір ... ... ... ... ...
ДСҰ қосылу бойынша дайындық техникалық жұмыстың көлемі шынындада өте зор және даму деңгейіне, экономиканың ... ... оның ... ... ... ... тәуелді. Тәжірибеде өндіріс көлемі ресейдікінің бір пайызының төңірегінде болатынмемлекеттерге ... мен ... ... ... болу көп ... керек еткен жоқ. Ал Қытай, көп ретке жоғары дамыған және күшті экономикасы бар ел, ДСҰ кіру ... ... ... ... 14 жыл ... ... ... біріншіден, кірудің түпкілікті мерзімі әлі анықталған жоқ, екіншіден, ел мәреде өзіне соншалықты қолайлы емес шарттарды алады.
Ресей, өтпелі экономикалы мемлекет бола ... ... ... ... ұтылуыда мүмкін, - оның бәрі Ресейдің бұл ұйымға қандай нақты шарттарда қосылатынына байланысты болады. Яғни, жоғарыда ... ... ... мен ... балансының қандай болатынына байланысты.
Ресейлік жақ ДСҰ-ның мүше –елдеріне тауарлық ... ... ... ... ... 11 ... ... (олардың жалпы саны осындай). Бірден айта кетейік, 60 % олар Еуразиялық экономикалық ... ... ... ... ... бірдей – Беларуссиямен және Қазақстанмен.
Бұл жоғарыда белгіленген мөлшерлемелердің үштен бірі келісілген, және жуық шамамен үштен біреуі бойынша ... ... ... Машиналар мен жабдықтар, дәрілер, химия өнімдері, жиһаз және ... ... тағы бір ... ... ... тауар өндірушілерді максимал қорғауды қамтамасыз ету мақсатында күрделі келіссөздер күтуде. Келіссөздердің ең күрделі мәселелері қызметтің ресейлік ... қол ... ... болып қалады, әсіресе сақтандыру және телекоммуникациялық, ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың деңгейі. Ресейлік заңның ДСҰ нормаларына бейімделуі аясында әлдеде өте ... ... ... ... ... ... немесе Қырғызстанның алдында экономиканың ДСҰ талаптарына бейімделуі бойынша мұндай мәселелер тіптен тұрған жоқ.
Ресейдің ... ... ... ... туралы келіссөздерді жеделдету, 2001 жылдың наурыз айында осы ұйымның және Еуроодақтың жоғары делегацияларының Москваға ресми сапарының мақсаты ... ... В. ... ... және ... жетекшілерімен біріккен конференция өткізілді. Президент Владимир Путин ресейлік экономика одан әрі дүниежүзілікке интеграциялануы керектігін, дегенмен сол кезде Ресейдің қандайда ... үміт ... ал ДСҰ ... ... ... ережелері мен талаптары оған қолданылмауын күтетіндерін жариялады. «Біз тамыр жайған ... ... ... ... ... дегенмен Ресейден ДСҰ-на кіру кезінде талаптарды көбейте бермеу керек» /22, c.75/, - деп қосты М. Касьянов. Шынында, үкімет басшысының жариясы ... ... ... ДСҰ ... ... ... ... талап етеді, дегенмен бізге ерекше кезең қажет – жуық шамамен он жыл, осы ... ... ... ... ... ... ... c. 77/». Көптеген саясаткерлер мен экономистер ДСҰ кіруді жылдамдату ресей экономикасының пайдасына емес деп тікелей жариялайды, өйткені бұл ресей рыноктарын ... ... ... үшін ... тауарлар үшін ашады, яғни елде экономикалық өрлеудің күрт баяулауы өтеді және өндірістің шикізаттық бағыты бекітіліп қалады. Ең алдымен ... ... ... ... ... ал ... негізінде өнеркәсіптік стратегияны. Содан соң бірқатар жыл жұмыс істеу, нәтижелерін түсіну және ... соң ... ... ... жайғасымынан ДСҰ-на кіруді талқылау керек.
Ресейдің ДСҰ-на ... ... тек қана ... ... ... ... ... қоғамдық, әлеуметтік өміріндеде бақыланатын келешекте басым бола бастайды. Ресейдің өзінің экономикалық шекараларын ашуының жан-жақты салдары қандай болатынын түсіну өте ... ... ... ... күнге мұндай қадамнан мүмкіндікті нәтижелердің кешендік зерттеулері жоқ, тура осылай осы проблема ... ... ... ... ... жоқ. ... жағдайда Женевада 2001 жылы мамыр айында аяқталған, Ресейдің ДСҰ-на қосылуы бойынша жұмысшы топтың мәжілісінен қандайда бір сілкіністі күту қиын еді. ... бұл ... кіру ... ... ... қол жеткен жоқ. Бұл жағдайды ДСҰ өкілі келесідей түсіндірді: «ДСҰ кейбір ... ... атап ... АҚШ, ... федералдық орталық пен региондар арасындағы өкілеттікті шектеу мәселесінде жеткілікті айқындықтың жоқтығы туралы қам жейтіндіктерін ... Бұл ... ... ... ... талқыланған сауда, тарифтер және ерекше ауыл шаруашылығы саласындағы ресейлік заңның ДСҰ ... ... ... ... ... ... ұйымына тез кіру жолындағы негізгі кедергі болып табылады».
Сөзсіз, келіссөздерді жүргізу белсенді ... ... ... ... өте ... және, Ресейдің ДСҰ кіруінің мерзімдері мен шарттарын алдын ала болжау ешкімнің ... ... ... тек қана 2002 ж. ... айында сауда режимдері туралы баяндаманы қайта ұсынды, бұл ДСҰ кірудің мерзімдерін кем дегенде 2004 жылға дейін ығыстырады. Бұл ұйыммен Беларуссия мен ... ... ... ... ... ...
1996 жылы 29 наурызда Қатысушы-мемлекеттер үкіметінің басшылары кеңесімен қабылданған ДСҰ қосылу бойынша келіссөздердегі қатысушы-мемлекеттердің бірыңғай ... ... ... шешімі жалғыз сенімді шешім болды, ол тауарлар мен ... ... жету ... ауыл ... ... ... ынта және ... сияқты маңызды мәселелер бойынша негізгі тәсілдемелерде келісілген бағдар әзірлеуге мүмкіндік берді. ... ... ... шыға отырып, Кедендік елдер одағы, ал қазір ЕурАзЭО, бұл күрделі күресте жетістікке жетудің үлкен мүмкіншілігін ... ... олар ішкі ... ... ... өнімдерінің ірі импорттаушылары бар мемлекеттер болып табылады. Тек қана осы ... ... ... ... ... ... әрекеттерін біріктіріп ЕурАзЭО өзінің мүддесін дүниежүзілік аренада ұстап тұра алады.
ДСҰ кіру ... ... ... одақ ... ... қатысушы –мемлекеттерінің үкіметтік делегацияларының жетекшілерімен кеңес өткізу 1997 жылғы 3 шілдеде шыққан ДСҰ кіру кезінде Кедендік одақ туралы ... ... ... ... ... ... туралы Хаттамасымен қарастырылған.
1998-2002 жылдар кезеңінде Кедендік одақ туралы Келісімнің (ЕурАзЭО) ... ... ... ... ... кеңес беретін он үш кездесулер жүргізілді, оның барысында ДСҰ кіру ... ... ... ... /15, c. ... ... ... процесі барысында жұмысты үйлестіру үшін, келіссөздердің стратегиясы мен тактикасы мәселелері бойынша ақпараттармен алмасу үшін, осындай келіссөздер барысында туатын проблемаларды шешу ... ... үшін ...
Кездесуші жақтар кедендік тариф саласында ДСҰ шеңберінде ЕурАзЭО бойынша серіктес-елдер ұсыныстары бойынша; Беларусь, Республикасы, Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... ... бөлімінде келіссөздік жайғасымы туралы пікір алмастырды. ... ... ... ... ... ... ... ЕурАзЭО елдерінің сауда-экономикалық интеграциясымен құралатын жағдайларды қарауға көп көңіл бөлінді.
Кеңес берілетін кездесулерде Тәжікстан Республикасының ДСҰ келіссөзге ... ... ... ... ... ... ... кеңестік көмек көрсетуге дайын екендерін айтты.
2000 жылы қазанда Астана қаласында, үшінші елдерден жеткізілетін тауарлар мен қызметтің Кедендік одақ ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу ынталандырылды. Аталған Келісім Кедендік одақ бойынша серіктес-мемлекеттердің ішкі рыногіне жету дәрежесіндегі айырмашылықтарды қолданумен, басқа қатысушы-мемлекеттер рыногінде ... ... ... ... одақтың бір қатысушы-мемлекеттерінің рыногіне үшінші елдердің экономикалық операторларының енуін болдырмау ... ... ... болжайды.
2001 жылғы кеңес беруші кездесулерде ЕурАзЭО құру туралы ... қол ... және ... ... ... ... жетілдіру қажеттігімен байланысты ДСҰ-мен өзара қатынасы мәселелері бойынша Жақтардың өзара әрекетін жандандырудың актуалдығы аталды, ... ... ... ... ... және ... ... мақсатында Жақтар үкіметінің эксперттерінен тұрақты әрекеттегі жұмысшы топтарды құру туралы шешім қабылданды, сонымен қатар ДСҰ-мен келіссөздің әртүрлі аспектілері бойынша ... ... ... мен ... ... бойынша шешуші әрекеттердің қажеттігі, Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың қалыптасуының қазіргі этапында ДСҰ қосылу кезінде ... ... ... ... актуалдығы айтылды /22, c. 79/.
Қызмет көрсету аясындағы жайғасымдарды шоғырландыру қажеттігіне ерекше көңіл бөлінді. Арнайы ... ... ... ... ... қабылданды.
Осылай, ДСҰ-на кіру процесі – ЕурАзЭО әрбір мүше-мемлекетінің экономикалық саясатының қандай маңызды бөлігі болатын болса, тура ... ... ... да ... және осы ... тығыз келісілген жұмыс –келешектегі жаңа экономикалық қоғамдастықтың анықтаушы элементтерінің бірі.
Біз Қазақстанмен саудалық қатынастарда мүдделі елдермен екіжақты келіссөздер сатысында тұрмыз, ... ... үшін ... және ... ... ... келеді. Біздің мемлекетіміздің мүддесін сақтауға біздің тырысатынымыз табиғи нәрсе, сондықтанда өте байыпты пікірсайыстар өтіп жатыр. Егер келіссөздерде ... ... ... онда ... ... ролін атқаратын, ДСҰ-ның штаб-пәтерінен тікелей эксперттерді жұмылдырамыз. Егер одан соңда мәселе шешілмейтін болса, онда біз көрсеткен жайғасым ... ... ... жасайтыны туралы келісеміз.
Мемлекет басшысы ДСҰ-на кіру бойынша біз өз қадамымызды Ресеймен синхронды басуымыз ... ... ... рет айтты. Ресей рыногі біз үшін өте маңызды - ол сыйымдылықты, біз олармен ұзақ уақыттық сауда қатынасымен ... Егер ... 2003 жылы ... ... онда Қазақстанда жуық шамамен осы мезгілде кіреді. Дегенмен ДСҰ-на кіру ... ... мен ... ұзақ ... екенін есепке алу керек. Оның мерзімдері біздің ДСҰ кіру ... ... ... ... ...
Көріп тұрғандай, бүгінгі күні Қазақстан ДСҰ кіру ... ... ... Ресейден бірнеше қалыс қалуда, дегенмен олардың аяқталу мерзімінің бір-біріне барынша жуықтау мүмкіндігі әлдеде бар.
Кейбір эксперттер келесідей пікірлер айтады: ресей ... ТМД ... ... салыстырғанда өте үлкен, сондықтан Ресейдің ДСҰ кіруі бойынша ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, олардың ойынша, Ресей жағынан, ДСҰ бұрын кіруге тәуекел еткен ТМД бойынша серіктестеріне, ерекше әрекет болған жоқ және ... түрі жоқ. ... ... ... ДСҰ ... ТМД, ЕурАзЭО бойынша серіктестіктерімен жайбарақат ұштастырады, Москва жағынан ешқандай қысым көрсетіліп отырған жоқ. Сондықтан Қазақстанның ДСҰ-на кіруінде Ресей ерекше роль ... деу ... іске ... ой ... ... ... ... көрсеткендей, Ресей ДСҰ серіктес-мемлекеттердің кіруіне енжарлықпен қарай алмайды және қарамайдыда. Ал ... ... ... ... және ... ... мен Ресей арасында 7,5 мың. км ашық дерлік шекара бар ... ... ... мен ... ... үлкен көлемі кезінде, олардың біреуінің сыртқы экономикалық режимді күрт өзгертуі екі мемлекет үшінде өте ауыр нәтижелерге ... ... ... ... ДСҰ кіру ... үйлесушіліктің болуы Қазақстан үшінде және келешектегі Еуразия экономикалық қоғамдастығы үшінде өмірлік ... бар.
3.2 ... ... ДСҰ ... ... ... шартты-құқықтық жүйесі тұрғызылатын бастапқы алғы шарты болып мүше –елдердің халықаралық сауданы дамытуға ұмтылуы табылады және ... ... ... ... ... ... ... шетелдік рыноктарда кәсіпкерлердің қызметінің жағдайын қамтамасыз етеді, сыртқы эеономика ... ... ... үкіметтің әрекетін реттейді. Бірақ бұл мақсаттарға жету жай және жеңіл берілмейді. Басты Келісімнің негізінде жатқан ... мен ... ... ... ... ... ... үлкен қолайлы жағдай принципінің әмбебап қолданылуы және ұлттық режимдегі саудада шетелдік серіктестерге берілуі;
импорттық тарифтің деңгейінің ... ... ... онымен сауданы реттеу;
импорттың сандық шектелуін және экспортты ... ... ... ... және жеке ... ... теңдесуі;
саудадағы кемсітушілікке тиым салу;
берілетін шегіністердің өзара кепілдігі;
бәсекелестіктің еркіндігі.
ДСҰ-на кіруге жиналған, Қазақстан үшін, ДСҰ құжаттарында айқын анықталған, осы ... ... ... ... жаңа ... ... ... мен процедуралары өте маңызды. Кіру кезіндегі негізгі талап болып табылатындар:
тауарлар мен қызметтер саудасы бойынша балансталған өзара шегініске ... ... ДСҰ ... ... ... ... ... саласында халықаралық көп тарапты және екі жақты шарттарға өзгерістер мен мен қосымшалар енгізу (күшін жоюды қосқанда);
қажетті институттық, соттық және ... ... ... ДСҰ кіру ... 1996 ... ... ... Өтініш берді және осы жылы бақылаушы статусын алды. Осымен бір мезгілде Қазақстанның ДСҰ-на кіруі бойынша Жұмысшы Топ ... оған ... ... ... ... ... ... Жұмысшы Топтың Төрағасы болып Финляндия Елшісі тағайындалды. ... ... ... ... ... Топ ... 33 мүше-елдерінен тұрады (2 қосымша). Қазақстанның ДСҰ-на қосылу процесінде ықпал ету жоспарында ДСҰ ең маңызды мүше ... ... ... АҚШ, ЕО, ... Канада, Австралия және Швейцария. Қызмет бойынша белсенді пішінде ДСҰ 8 мүше-елдері келіссөз жүргізуде: АҚШ, ЕО, Канада, Швейцария, Жапония, Австралия, Латвия және ... ... ... ... ... 4 ... ... (наурыз, қазан 1997 ж.; қазан 1998 ж, шілде 2001 ж.) және екіжақты кездесулердің бірнеше раунды /22, c. ... ... ... ... 1996 жылы ... ... Үкіметінің Жарлығымен ДСҰ мәселелері бойынша Ведомство аралық комиссия құрылды, оған барлық министрліктер мен ... ... ... ... ... ол кедендік-тарифтік саясат мәселелері және халықаралық экономикалық ұйымдарда қатысу бойынша Ведомство аралық комиссия (ВАК) болып өзгерді. ... ДСҰ ... ... ... ... ... болып Қазақстан Республикасының Индустрия және Сауда министрлігі табылады.
Қазақстанның ДСҰ-на қосылу процесінің бірінші бастапқы ... ... ... ... Республикасының «Уругвай раунд» келісімі пакетінің негізгі ережелеріне сәйкес ... ... ... ... ... мен ... сауда режимі қарастырылды.
Ақпараттық этап аяқталғаннан соң қосылу процесінің этапы басталды, немесе тауарлар мен қызметтер рыногіне жету ... ... ... мүше-елдерімен екіжақты деңгейде келіссөздер жүргізу. Осы келіссөздер барысында 1997-1998 жылдар ішінде ... жақ, ... мен ... ... жету ... Қазақстанның бастапқы ұсыныстарын серіктестерімен талқылауды жүргізді. Сонымен қатар ... ... ... ауыл ... ... ...
1997-1998 жылдары жүргізілген келіссөздер қорытындысы бойынша Қазақстанмен заңдар қорын дамыту бойынша ... ... және ... ДСҰ ... мен ... ... ... жұмыстары жүргізілді. Сыртқы сауда саласында ең басымдылықты және ерекше маңызды заңдар қабылданды. Бұл ... ... өз ... ДСҰ ... барлық мүдделі жақтардың қарауы үшін, бағытталып отырды.
1999-2000 жылдар ішінде, тауарлар мен қызметтер рыногіне жету бойынша ВАК мақұлданған жаңа ... ... ... ауыл шаруашылығы бойынша құжаттар пакеті, саудадағы техникалық кедергілер, санитарлық және фитосанитарлық шаралар, зияткерлік меншік құқығының сауда аспектілері және т.б. ... ... ДСҰ ... ... ... ... ... айында Женевада келіссөз командасы келіссөз процесін белсендіру мақсатында, ДСҰ 16 елдерінің өкілдерімен ресми емес келіссөздер жүргізілді. Жүргізілген екіжақты ... емес ... ... болып ДСҰ елдерінің осы ұйымға Қазақстанның кіруінің ... ... ... ... ... Қазақстанмен ұсынылған материалдардың кең сипаттылығын мойындады және екіжақты келіссөздер жүргізуге дайын екендіктерін білдірді, Қазақстан ұсыныстарына өздерінің жазбаша ... ... ... ... ... 2001 ж. ... ДСҰ ... бойынша Жұмысшы топтың 4-ші мәжілісі өткізілді. Күн тәртібіне келесі сұрақтар қойылды: тауарлар мен қызметтер рыногіне жету бойынша ... ... ... ... ... келіссөздер нәтижелері, Қазақстанның заңдық қорының жетілдірілуі және сыртқы сауда саласында жаңа заң актілерін қабылдау бойынша жоспарлар, Қазақстан ... ... ... ... және ... байланысты құжаттар. Талқылауда АҚШ, ЕО, Австралия, Жапония, Канада, Швейцария, Польша, Словакия, Грузия, Индия және Қырғызстан қатысты.
Бұл мәжіліске Қазақстан сыртқы ... ... ... ... ... ұсынды, оның құрамында қабылданған заңдар тізімі, Қазақстанның сәйкес заңдарында орын алған ДСҰ келісімінің аспектілерінің сипаттамасы, ... жылы ... заң ... ... ... ... кірген кесте.
Сонымен қатар, АҚШ, ЕО, Австралия, Канада, Индия және Жапонияның қатысуымен ауыл шаруашылығын ішкі қолдау шаралары мен экспорттық ... ... ... ... ... ... ... топты жүргізу кезеңінде осы ұсыныстарды талқылау бойынша Жұмысшы топтың 15 мүше-елдермен екіжақты келіссөздері жүргізілді. Көптеген елдер тауарлар мен ... ... жету ... ... ұсыныстарда оң өзгерістердің бар екенін айтып өтті. ... ... АҚШ, ... және ЕО ... ... ... сынмен қарады және сыртқы сауданың үлкен ырықтануына көңіл бөлді. Мысалы, атап ... олар ... ... импорттық кедендік баж мөлшерлемелері бойынша міндеттемелерді әрекеттегімен бір деңгейде қабылдауды;
Барлық секторалдық ынталы бастамаларға ... ... ... ... ... ... (текстиль, керамика, балық, аяқ киім жәнет.б.).
Мүдделі елдермен келіссөз барысында қызмет аясындағы әрекетті ... ... ... түсініктемелер мен дәлдіктер берілді және Қазақстан ұсынған ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер рыногіне жету саласында Қазақстан өзінің міндеттерін ары ... ... ... ... ... ... 12-13 ... ДСҰ Хатшылығында тауарлар мен қызметтер рыногіне жету бойынша Қазақстан ұсыныстарын талқылау бойынша ... ... ДСҰ 8 ... ... ДСҰ ... ... ... топтың мүшелерімен: Жапониямен, Канадамен, Польшамен, Бразилиямен, Латвиямен, Болгариямен, Пакистанмен және Грузиямен жүргізілді.
2002 жылдың 4-5 наурызында ... ... ... ... ... ... ... Экономика және Сауда Министрі басқарып барды. Келіссөздерді Жұмысшы топтың мүше – елдерінің он үші қатысты: Австралия, ЕО, Канада, ... ... ... Грузия, Куба, Латвия, Мексика, Пакистан, Польша, Швейцария.
2002 жылдың 27-28 мамырында кезекті ... ЖТ 10 ... ... ... ЕО, Канадамен, Жапониямен, Латвиямен, Пакистанмен, Польшамен, Бразилиямен, Кубамен, ... ... ... ... ... ... топтың мүше-елдерімен түсінісуге, ДСҰ мүше –елдерімен тарифтер мен ... ... ... ... ... белсенділендіру шарттары мен тарифтік ұсыныстарды келісу саласында белгілі бір ... қол ... ... ... ... ... ДСҰ ... бойынша Жұмысшы топтың мүше –елдері делегаттарымен шетелдік тауарлар мен қызметтің Қазақстан рыногіне жетуі бойынша келіссөздер жүргізілді. ... ... ... ... ... соңғы екіжақты келіссөздер жүргізілді, оның серіктестері болғандар Еуропалық ... АҚШ, ... ... ... Швейцария, Польша, Болгария, Латвия, Грузия, Түркия, Бразилия, Куба және Мексика. Келіссөздер барысында отандық ауыл шаруашылығын қолдау бойынша, аграрлық ... ДСҰ ... ... ... талқыланды. Финляндия елшісі П. Хухтаньем төрағалық етуімен Қазақстанның ДСҰ кіруі бойынша Жұмысшы топтың 5-ші мәжілісі болып өтті, оның ... ... ... ең ... сатыға көтерілгенінің айғағы болды, онда Қазақстанның осы ұйымға мүшелігінің шарттарының қалыптасуына ... алғы ... ... ... ДСҰ ... ... экономиканың интеграцияға стратегиялық курсының ең маңызды мәселесінің бірі деп қарастырылады.
Қазақстанның ДСҰ кіруінің қажеттігі мен актуалдығы, ең бастысы, экономикадағы болжанатын және ... ... ... шартталады. Әңгіме негізінен түпкілікті өнімді ғылымды қажетсінудің жоғары деңгейімен және қосылған құнды, жоғары және орта технологиялық ... өнім ... ... ... дамуы туралы. Мұндай өнімнің өндірісінің өсуі тек қана ... ... ... ... ... ол ішкі ... ... және ішкі тапсырыстың шектеулігін өтейді. Бірақ бұл жолда дүниежүзілік көптеген ... ... ... елдер жағынан сауда кедергісі түрінде әртүрлі тосқауылдар ... ... ... Қазақстанға өңдеуші өнеркәсіптің өнімдерін экспорттау үшін соншалықты қажетті оңтайлы режимді ДСҰ мүшелік кепілдей алады.
ДСҰ мүшелік ... ... ... мен ... ... ... жағдайын жасайтын, сәйкестендірілген халықаралық құқықтық кеңістікке шығуды қамтамасыздандырады.
Қазақстанның оның дамуына ықпал ететін, әлемдік ... пен ... ... интегралданған ашық нарықтық экономикалы ел ретінде мойындалғанынан ... ол ... ... ДСҰ ... мүшелерімен қатынаста дұрыс және толық оңтайлылықтың режимін алады, мұндай режимді екіжақты негізде алу ... ... ... үшін ДСҰ режимі саудалық пікірталастарға қатысты, әсіресе Қазақстанның экспорттық тауарларына қолданылатын қарсы демпингтік шаралар кезінде, үлкен маңызы бар. ДСҰ ... ... ... қарастырылған қатаң процедуралар шеңберінде, әділдік негізінде шешуге мүмкіндік береді.
ДСҰ кіре отырып, Қазақстан ұлттық мүдделерді жетекшілікке алып, ... ... ... нормаларды әзірлеуде қатысу құқығын алуға нақты сене алады. Одан өзге, ДСҰ мүше-елдері үкіметтерінің ниеттері мен сыртқы сауда саясаты ... ... ... ... мүмкіндік туады, бұл тиімді сауда және экономикалық саясатты жасауға мүмкіндік ... ... кіру ... дәрежеде мемлекеттік экономикалық саясатты жүргізу үшін мүмкіндіктерді шектейді, ... ДСҰ ... ... ... ... мүмкіндігі қалады, көптеген елдермен ДСҰ ережелерінің толық әрекетін уақытша шектеудің ресми көрсетілген мүмкіндіктеріне қосымша ретінде ... ... ... бөліп қарауға болады:
ДСҰ мүше-елдері үшін өзінің сыртқы ... ... және өтеу ... ... ... ету мақсатында тауарлар импортын шектеу мүмкіншілігі.
Көптеген өндірістердің экспортын демеуқаржыландыру, дамыған елдер үшін ... ... ... демеуқаржыландыруы арқылы жүргізілуі мүмкін.
Өніс сапасының жоғары стандарттарын қолдану, оны ... және ... ... мақсатында кәдеге асыру, осының бәрін адамның, жануарлардың және қоршаған ортаның қауіпсіздігін қамтамасыздандырумен негіздеу.
Жеңілдікті салық салуды қолдану.
Қарсы демпингтік бажды қолдану, өйткені ... ... ... ... ... ... жәнеде зардап шеккен жақтан, демпингтің болмауын немесе мәнсіздігін дәлелдеу үшін ұзақ ... пен ... ... ... талап етеді.
Олардың өңделуіне негізделген, өнімнің экспорты кезінде шикізат пен құрамалары ... ... ... ... ... ... ... Жәнеде бұл кезде өнімге қосылған құн және экспорт көлемі қаншалықты жоғары болса, соншалықты өтелген ... ... ... ... ... ашық ... оған тек қана ... өнеркәсіп өнімдерін өндірушілер жіберіледі.
"Үкімет –жеке бизнес" тиімді серіктестіктің өзара әрекетін қолдану, ол үйлестірілген экономикалық саясатты жүргізуге мүмкіндік ... оның ... ... тыс ... шектеу бойынша. Мысалы, мемлекет жеңілдікті несиелер құралын қолдана алады, бұл кезде "ресми емес деңгейде" ... егер ол ... ... ... ... ... ... керектігі туралы шарттасады, сонымен қатар экспорты дамыту үшін алынған несиелерді қолдану. Бұл әсіресе Шығыс Азия елдерінде жемісті тәжірибеленді, ол жерде жеке ... ... ... ... ... ... көмегімен алады. Одан өзге, дамыған елдер экспорттық несиелерді қолданады – жеңілдікті мақсатты несиелер, дамушы елдер үшін несиегер-елдің тауарын сатып алу үшін ... ... ең ... және ... ... ... Дүниежүзілік сауданың көп бөлігі осы ұйымның қатысушы –елдерімен ... ... ... ДСҰ ... ... ішкі ... бар және кеңейген дүниежүзілік рыноктарға жетуді қажетсінетін Қазақстанға дүниежүзілік экономикалық ... ... ... ... ... ... және тосқауылдарды шешуді қамтамасыз етеді.
Бүгінгі күнге бұл ұйымға кірудің альтернативі жоқ, тек қана қандай шарттармен кіруде.
Бұл жоспар ... ... ... ... ... ... ... тиімді. Соңғы үш жылда ДСҰ мүшелері болған елдер (Қырғызстан, Латвия, Эстония, ... ... ... және ... ... секторалдық ынталыларға қосылды. Соңғы үш жыл ішінде ДСҰ мүшесі болған елдер ... ... ... ... ... ... және ... бірнеше секторалдық бастамаларға қосылысты (химиялық үйлесімдік, қағаз, жиһаз, жабдықтар мен ... және ... ... ... 3-тен 5-ке ... ... кезеңдермен. Барлық жаңадан кірген елдер өнеркәсіптік тауарларбойынша импорттық баж мөлшерлемесін 100% байлады, бұл ... ауыл ... ... ... баждың максимал мөлшерлемесі балтық жағалауы елдерінде - 55% -тен 100% дейін, ТМД елдерінен (Қырғызстан, Грузия және ... - 25-30%, ... - 65%, ... ... ... - 30-55% балтық жағалауы елдерінде , 20% - ТМД елдерінде және 50% - Қытайдікі /22, c. 82/.
Кіретін елдерге ауыл ... ... ... ... сауда саясатының құралы ретінде қолданылатын тарифтік квоталарды пайдалануға рұқсат берілді.
Бұл елдердің бірдей өнімнің импортына тарифтердің екі әртүрлі деңгейін қолдануға ... ... ... Импорттың анықталған мөлшері үшін тарифтің төменгі ... ... бұл ... жоғары импортқа жоғарылатылған тариф қолданылады. Квота шегінен шыққан тарифтік қорғаудың салыстырмалы жоғары деңгейі ... ... күрт ... өзін ... ... береді.
Жалпы айтқанда, жаңадан қабылданған елдер ДСҰ мүшелерін өз елдерінің сыртқы ... ... ... ырықтандыруы туралы (АҚШ, ЕО, Австралия және т.б.) қатаң талаптар қабылдауы бойынша үлгі боларлықтай ... ... ... ... байланысты қазіргі кезде бұл ұйымға қалайда болса қосылуға «асығу» ... ... ... ... ... экономикалық күйін төмендетпейтін қосылу шарттарына қол жеткізу өте маңызды.
ДСҰ мүшеліктен түсетін пайда, басқа рыноктарға жетуді жақсартумен ... тек қана ұзақ ... ғана ... ... егер ... салыстырмалы дамыған және бәсекелестікке қабілетті экспорттық мүмкіндіктер туса.
ДСҰ-на ... ... ... ... шамада қолдану үшін оның қызметінің механизмдері мен шарттарын барынша білу және қолдана білу және оның ... ... ала білу ... ... байланысты осы этапта мемлекет алдында ДСҰ шеңберіндегі сауданың жаңа жағдайын зерттеу және түсіндіруді жүзеге асыру бойынша тек мемлекет деңгейінде емес, ... ... ... және ... ... ... ... тұрады. ДСҰ-ның келісімінен алынатын пайданы отандық өндірушілер үшін таба ... және ... ... қабілетті, мамандандырылған кадрлерді дайындауды жүргізуді бастау қажет. ... ... ... ... кіру ... мен шарттарын анықтау кезінде, республиканың интеграциялық процестерде қатысуымен байланысты, оның міндеттерін есепке алу өте маңызды. Қазақстанның және ЕурАзЭО және ТМД мүше ... тең ... ... кіру механизмін қарастыру және келістіру қажет, бұл осы одақтардың қатысушы-елдерінің саудалық режимдеріндегі үйлеспеушіліктердің пайда болуын, олармен бірыңғай кедендік тарифтің ... ... ... ... ... ... ... береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстанның сыртқы саудасының жетілдірілуінің негізгі бағыттары ... ... ... ... ... мөлшерлемесін біртіндеп төмендету. Бұл ДСҰ кіру бойынша жүргізілетін келіссөздің негізгі мәселерінің бірі болады.
Әкелінетін тауарларға кедендік баж мөлшерлемесін төмендету қарқыны ... ... ... үшін ... ішкі ... ... мен ... тауар өндірушілер экономикасына ықпалын бағалау бойынша есептеулер жүргізу қажет. Мұндай есептеу шекті ... және ... ... ... ... ... ... үшін негіз болып табылады. Дағдарыс күйінде тұрған, ал сыртқы сауда маңызды роль атқаратын біздің экономика ... ... ... жылдамдатылған қарқыны ішкі рынок пен шаруашылықты субъектілердің экономикалық жағдайына өте күшті әсер ете алады. Ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... ... ... қабылдау мүмкіндігі болуы үшін, ТСЖБК ХХIII бабының қолданылу мүмкіндігінің барлық аспектілерін қарастыру қажет.
2. Кеңінен қолданылатын тауарлар өндірісі төменгі ... ... ... және ... ... баждың төмендеуі оны қиын жағдайға түсіреді. Осыған байланысты қорғаушы шаралар қолдану проблемасы туады.
Бұл мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... жүйе әзірленген. Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық қызметінің субъектілері, олардың ұйымдастыру-құқықтың пішініне тәуелсіз және атқарушы ... ... ... ... ... ... экспорттаушылармен демпингтік бағаны қолдануға қарсы қорғаушы шараларды қолдану бойынша орнықтырылған тәртіпте ... ... ... ... ... қарсы демпингтік және өтемақылық баждар). Сонымен қатар, импорттық тауарларды массалық әкелуге қарсы сандық шектеулер жүйесін енгізу қарастырылған, өйткені ол ... ... ... тауарлар өндіретін саланың экономикасының беделін түсіреді. ТРИПС Келісімі бойынша ... ... пен ... ... ... маңызды проблема болып табылады. Зияткерлік меншік өнімдерінің саудасының меншікті салмағы сыртқы сауданың жалпы көлемінде ... ... ... ... Дегенмен Қазақстан бұл салада үлкен потенциалға ие және оның тиімді қолданылуы үшін, зияткерлік меншіктің ... және ... ... ... құру ... Қазіргі кезде авторлық құқық және аралас құқық туралы заң ... және ... ... оны ... ... аспектілері әзірленуде. Жәнеде зияткерлік меншік саласында өтетін барлық өзгерістердің транспаренттігін қамтамасыздандыру қажет, оларды қорғау және орындау стандарттарын жасау керек. Кешенде ... ... ... ... ... ... ... механизм құрылуы қажет. Онсыз ДСҰ бұл келісімінің тиімді қолданылуына қол ... ... ... ... ... ... көкейтесті бағыты болып көрсетілетін қызмет саудасы саласындағы нормативтік базаны әзірлеу табылады. ... ... ... секторында жұмыспен қамтылғандардың саны жалпы қызметшілер санының 40 % құрайды, ал өнім көлемін ЖІӨ 50 % жоғарылатамыз. ... ... ... ... ...... жұмыстары, қаржы қызметтері, көлік пен байланыс қызметтері, тауарлық қызметтер. Осы келісімге қосылған ... ... ... ... үшін өзі аша ... ... секторларын дербес анықтау мүмкіндігін алады. Осыған байланысты осы секторлардың шетелдіктер үшін ... ... ... ... ... ... ... қызмет аспектілерін ашу, жеке тұлғалардың елдің территориясы бойынша қозғалысының айқын критериялары мен мүмкіндіктерін әзірлеу қажет. Қызмет ... ... ... ... ... ... ... қолдануына арналған қызметтің ұлттық тізімін құру қажет. Сыртқы сауда режимін жетілдірудің бұл бағыттары кешенді ... ... ... ... нормаға жауап бере алатын, сыртқы сауданың жеткілікті ырықтандырылған жүйесін ... ... ...
XX ... ... жартысындағы дүниежүзілік шаруашылықтың айтарлықтай ерекшеліктерінің бірі - халықаралық экономикалық қатынастардың ... әрі ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттер арасындағы екі жақты, көп жақты экономикалық қатынастардың кең қанат жайып, тамырын терең ... ... ... ... ... Бұл ... ... еңбек бөлінісінің тереңдеуінен, шаруашылық өмірдің интернационалдануынан, ұлттық ... ... ... ... ... халықарлық құрылымдардың жақындасып, өзара пайдалы көмек арқылы нығайып, дами бастағанынан көрінеді. Әрине, ... ... ... ... ... жоқ. Бұлар бәсекелі, қайшылықты, диалектикалық қозғалыс, құбылыстарға толы процестер. Халықаралық экономикалык, қатынастардың диалектикасының өзі ... ... ... ... пен ... ... көркейтуге деген ұмтылысының көрінісі. Дүниежүзілік шаруашылықтың нығайып, интернационалдануы, ұлттық экономикалардың мейлінше ашықтығы, дамудың жаңа, тиімді арналарының пайда болуы - осының бәрі ... ... ... кезеңде адамзат әлемін "ақ, қара" деп жіктеп, оған "капитализм", “социализм" атты айдар тағушылықпен қоса жасанды антагонизмдер де келмеске ... ... ... ... ... экономикалық дамудың жалпыға ортақ заңдылықтарына бағынатын біртұтас әлем. Сондықтан еліміздің ойдағыдай ... ... ... ... экономикалық байланыстардың маңызы зор.
Қазақстан Республикасы бұрынғы кеңес ... ... ... ... ... ... бола алған жоқ. Сыртқы экономикалық байланыстардың субъектісі болуына оған ешкім мүмкіндік те берген жоқ еді.
Ал, қазір Қазақстанның егеменді ел ... ... ... ... экономикалық қатынастар ғылымын қолға алып, оны оқытуды жетілдіру көкейтесті мәселеге айналып отыр.
Еліміздің сыртқы экономикалық байланыстарын орнықтырып, дамытудың қазіргі кезеңі сол ... ... мен ... ... ... қажеттігімен айқындалады. Меншік құқының қандай түрінде болмасын отандық жүздеген фирмалар мен ... ... ... ... қосылып, оның белсенді мүшесі болуға ұмтылуда. Бұл, әрине, мейлінше қолдауға тұрарлық құбылыс. Дегенмен, қазақстандық өндірушілер мен тұтынушылардың ... ... ... ... адымдап кіруіне, экономикалық интеграцияның шарапаттарын пайдалануына кедергі ... ... де жоқ ... Сол ... бірі ... ... ... саласындағы бай тәжірибені екшейтін, әлемдік рыноктың ерекшеліктерін талдайтын қазақ тіліндегі оқу құралдарының тапшылығы. Халықаралық, рыноктық орта өзінің экономикалық, ұйымдык,, ... т. б. ... ... біздің елде қалыптасып, орныққан шаруашылық қызметін жүргізу әдісамалдарынан ... ... ... ... ... ... орын алып келген сыртқы экономикалық қатынастарға деген көзқарасымыз рыноктың ... ... ... ... ... ... шарасыздығын, тіпті кейбір сәттерде зшшды екендігін көрсетіп жүр. ... өзі ... ... ... ... бірлескен іс-қимылдарды атқаруды күрделендіреді, тіпті заяға кетіреді.
Сондықтан да, біз халықаралық экономикалық қатынастардың мақсаттары мен міндеттерін, оның құрылымын және ... ... ... мен ерекшеліктерін, дамуының негізгі тенденциялары мен өзгешеліктерін тұңғыш рет ... ... ... отырған осы оқу құралында қарастырамыз.
Экономикалық кеңістіктің өтпелі кезеңі деп белгіленіп отырған алты жылдың ... үш жылы ... ... ... Онда ... ... ... дайындалады. Ал соңғы уш жыл ішінде барлығы ... ... ... ... қол ... заңдастырылуы керек. Бірыңғай экономикалық кеңістік қуру жөніндегі Н. Назарбаевтың усынған бул шарт жобасы мемлекет басшылары тарапынан ... оны ... ... ... ... ... келді.
Осы жолғы “төрттіктің" Н. Назарбаев мемлекетаралық интеграциялық байланыстарды дамыта отырып, аталған елдердің арасында гуманитарлық және басқа салалар бойынша ... ... ... ... ... ... сай ... жеңіл қадам" (Несколько простых шагов навстречу простым людям) деген бағдарлама жобасы барлық қатысушыларды қанағаттандырғанын атап ... жөн. Онда мына ... ... әр ... ... өз ... ... төрт мемлекеттің шекарасынан виза, анықтамасыз еркін өтуге, ... 10 мың ... ... ... ... алып ... ... беру, 10 килоға дейінгі қол жүктерінен кедендік алым ... төрт ... ... ... ... ... шек қойылмауға, теледидар және радио хабарларын еркін таратуға қатысты ... ... ... ... кездегі атқарып отырған қызметтерінің мәні зор, мазмұны ... Жер ... ... мемлекеті әр түрлі халықаралық ұйымдардың мушелігіне кіруді және оның қызметіне араласуды дүние-жүзілік қоғамдастыққа интеграцияланудың негізгі жолдарының бірі деп ... ... ... ... ... қызметіне толыққанды және тиімді түрде қатысуы мүмкіндігі осы ұйымдардың мақсаты, құрылымы, дүниежүзілік саясат пен экономикадағы рөлі жөніндегі ақпараттар мен мәліметтердің ... мен ... ... ... ... ... ... пайдалану қандай елдің болса да сыртқы саяси және ... ... ең ... ... бірі. Мемлекеттің халықаралық ұйымдар мен Одақтардың қызметіне ... оның ... ... игі ... ... ... қауіпсіздігіне кепілдіктер береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Назарбаев Н. Казахстан-2030. Послание Президента страны народу Казахстана.
Меморандум Президента ... ... ... Е.М. и д.р. ... ... организации и экономические союзы. Алматы: ИРТ, 1996
Внешняя торговля США правами на ... ... / ... 2001. №81 (8277) ... Л. Международные правовые принципы и формы экономического сотрудничества государств. ВЮЗИ, 1986
Кошанов А. Интеграция Казахстана в ... ... ... и ВТО. Аль ... № 6, ... А. И др. ... ... организации. Алматы, 1998
Проблемы региональной интеграции и участие Казахстана с ... ... ... ... ... ... ... № 3 1997
Майзель А. Предпринимательская структура в рыночной экономике. СПБ., 1998.
Хоскинг А. Курс предпринимательства. М.: ... ... ... Л. ... ... ... трансформации в странах Центральной и Восточной Европы. / "Общество и экономика", №8. ... ... ... ... в ... Федерации. / "Общество и экономика", № 6, 2002.
Микульский К. Задачи и ... ... ... на современном этапе реформирования постсоциалистического общества. / "Российский экономический журнал", № 8, 2002.
Действия государства, направленные на сокращение масштабов бедности. / ... и ... № 3-4, ... М., ... С., ... К. ... и ВТО: мифы и реальность. / "Вопросы экономики", № 2, 2002.
Кривко Н. Рынок труда Республики Казахстан: состояние и ... ... / ... в Казахстане", № 4, 2002.
Нурланов А. Борьба с бедностью и безработицей: опыт, проблемы, пути решения. / ... в ... № 6, ... Р. ... ... ... общества по снижению уровня бедности населения. / "Труд в Казахстане", № 6, 2002.
Караваев В. Государственное регулирование иностранных инвестиций: российские ... и ... опыт // ... теории и практики управления, 2002. № 2. С46.
Яковлева Е. Политика привлечения иностранных инвестиций в Россию: пора перемен? // Мировая ... и ... ... 1999. № 1. ... деятельность в Республике Казахстан. Статистический сборник. Алматы, 2002. С.21, 24.
Вступление Казахстана в ВТО: ... для ... ... В ... ... проекта Совета Земли «Глобализация, ВТО, и ННГ». «Делюкс» ... 2002. ... Г. ... ... ... к достижению инвестиционного рейтинга, до которого еще две ступени // Панорама, 2002. 28 июня (№ ... ... ... ... ВТО; WT/ACC/7 и его ... ... ВТО Всемирный банк, Обзор Всемирного банка за 1999 г. ... ... ... ... отношения. М.: Экономика, 1998
Макконел, Брю Экономикс. М: Прогресс, 1993
Григоренко И. ... ... ... ... И. Международное коммерческое дело. М.: Юнити, 1996
Хасбулатов Р. Мировая экономика. М.: 1999
Журнал ... ... за ... ... 2002, № 7 с. 18
Газета "Экономика и жизнь" за 2000г.
Журнал "Саясат" №2 за 2000г.
Статистический ежегодник Казахстана. ... 2002. ... ... №4, 6, 8 за ... 2001. 8 ... (№ 37). ... 2000. ... отчет. Алматы, 2000. 23 с.
Agreement on Trade-related Investment measures.
World Investment Report. U.N. № 4/ Geneva, 1998. P. ... ... ... ДСҰ енуі ...
Жұмысшы топтың мүше –елдері
Австралия
Болгария
Бразилия
Греция
Грузия
Египет
ЕО
Индия
Канада
Қырғызстан
Қытай
Колумбия
Корей
Куба
Латвия ... ... ... ... ... ...
Пәкістан
Парагвай
Польша
Словакия
АҚШ
Таиланд
Түркия
Хорватия
Швейцария
Эстония
Ямайка
Жапония
Ескерту: Жұмысшы топтың құрамы 2002 ж. 01 ... күйі ... ... ... ... ... æûëûíà қàðàé òàóàðëàð áîéûíøà øåã³í³ñ³ ìåí ì³íäåòòåð³
ЖҰӨ жан бас. шаққ.
(АҚШдолл)
Елдер
ДСҰ ену жылы
Ауыл шаруа-шылық ... ... ... ... ... ... тарифтік шегіну
Секторлық бастамаларға қатысу
Ауыл шаруа-шылын қолдаудың аграрлық шаралары
Ауыл шару.бойынша ... ... ... ... 30%дейін) өту кезеңі 5 жыл ҚАҚ қолдану кейбір тауарларға
20,1% ... ... ... өту ... жоқ
10% а/ш ЖҰО дан
Нөл
1380
Болгария
1996
34,9% (негізінен 15-тен 63%дейін) өту кезеңі 5-6 жыл ҚАҚ қолдану кейбір тауарларға
12,6% (негізінен 5-тен 25%дейін) өту ... 15 ... ... қана ... ... бастамаларда
Екі жылда 79% төмендеу
Нақты төлем бойынша төмендеу 35,8%, ассигнов. бойынша 22,0% алты ... ... ... ... өту ... жоқ
ҚАҚ қолданбайды
20%(негізінен 20%дейін) өту кезеңі жоқ
Химиялық үйлесімдік
10% а/ш ЖҰО дан
Нөл
300
Қырғызстан
1998
1 1,7% ... 5-тен ... өту ... жоқ, жүннен өзге; жүннен - 5 жыл ҚАҚ қолданусыз
6,7% (негізінен 10%төмен) өту кезеңі 7 жыл ... ... ... ... ... ... а/ш ЖҰО дан
Нөл
620
Грузия
2000
12,1% (негізінен 12-тен 20%дейін) өту кезеңі 5 жыл ҚАҚ қолданумен
5,8%(негізінен 0-тен ... өту ... 5 жыл ... ... ... ... ... өзге, химиялық үйлесу, ИГА
10% а/ш ЖҰО дан
Нөл
870
Албания
2000
10,6% (негізінен 10-тен ... өту ... 7 жыл ҚАҚ ... ... 0-тен 10%дейін) өту кезеңі 9 жыл
Көпшілігі «нөлдік» бастама, Химиялық үйлесімдік, ИГА
10% а/ш ЖҰО дан
Нөл
370
Молдова
2001
(негізінен 10-тен ... ... 40% өту ... 4 жыл, ҚАҚ қолданусыз
(негізінен 10-тен 20%дейін) максимал 40% өту кезеңі 4 ... ... ... ... ... мен ... өзге, химиялық үйлесу, ИГА
Төрт жылда төмендеу16%
Нөл
3070
Панама
1997
26,1% (негізі-нен 10-тен 70%-дейін) өту кезеңі 14 жыл ҚАҚ қолдану кейбір тауарларға
11,5% ... 5-тен ... өту ... 14 ... ... а/ш ЖҰО дан
Нөл
2470
Латвия
1999
33,6% (негізінен 10-тен 40%дейін) өту кезеңі 9 жыл ҚАҚ қолданумен
9,3% (негізінен 15-тен төмен) өту ... 9 ... ... ... ... ... ... а/ш ЖҰО дан 24 милл.АҚШ (SDR) (8% жуық) кем дегенде 1.01. ... 7,7% ... ... ... өту ... 9 жыл ҚАҚ ... (негізінен 15-тен төмен) өту кезеңі 6 жыл
Көпшілігі «нөлдік» бастама, Химиялық ... ... а/ш ЖҰО ... ... ... ... өту ... 10 жыл, ҚАҚ
қолданусыз
25% (негізінен 20-тен 30%дейін) өту кезеңі 10 жыл ... қана ... ... бастамаларда
Химиялық үйлесімдік, ИГА
Жеті жылда төмендеу 13%
Нөл
4580
Хорватия
2000
10,4% (негізінен 0-тен 15%дейін) өту ... 5 жыл ҚАҚ ... ... 0-тен ... өту ... 5 жыл ... «нөлдік» бастама, Химиялық үйлесімдік, ИГА
1996-1998 базалық кезеңге төмендеу 20% жыл сайын бер.бөліктермен 5 жыл ... кіру ... (нег. 0-ден ... өту ... 8 жыл, ...
11% (негізінен 5-тен 15%дейін) өту кезеңі 4 жыл
Тек қана кейбір «нөлдік» бастамаларда
Химиялық үйлесімдік, ИГА
10% а/ш ЖҰО дан
Нөл
2620
Лигтва
2001
(негізінен ... ... ... 50% өту ... 8 жыл, ... ... ... максимал 30% өту кезеңі 4 жыл
Көпшілігі «нөлдік» бастама, Химиялық үйлесімдік, ИГА
Бес жылда ... 17% ... ... ... ... ... ДСҰ; WT/ACC/7 және оның ... ДСҰ хатшылығы дүниежүзілік Блик, Дүниежүзілік банкінің 1999 жылғы шолуы, ЮНКТДЛ есептеулері.
Кестеге қомыиша және ... – ауыл ... ... ... ... (Ministerial Declaration on Trade in Information Technology Products) – ақпараттық технологиялар бойынша келісім, барлық импорттық бажды нөлге дейін ... және ... ... ... ... ... ... басқада тарифтік сауда кедергісін төмендету көрсетіледі.
Секторлық бастамалар – тауарлардың жеке топтарына қатысты ДСҰ жеке қатысушы-елдерімен ... ... ... үшін ... ... міндетті емес бастамалар. "Нөлдік" бастамалар: тауарлардың анықталған түрлеріне импорттық тарифті нөлге дейін төмендету бойынша ... ... ... ҚАҚ (SDR) – ... алудың арнайы құқығы (Special Drawing Rights) – ХВҚ ... бес ... ... ... валюталар себеті негізіндегі жасанды ақша бірлігі, ҚАҚ халықаралық резервтік актив болып табылады және ХВҚ мүшелерімен есептеу және тіркеу бірлігі ... және ... ... үшін ...
1 ... бойынша мұнайгаз өнеркәсібі өнімдерінің сыртқы саудасы
Областар атауы
2001ж.
ж. 6 айы
ж. 6 айы
Экспорт
Импорт
Экспорт
Импорт
Экспорт
Импорт
Барлығы
,3
,4
,6
,9
,4
Ақмола
,9
,7
,3
,4
,1
,3
,8
Актөбе
,7
,3
,4
,6
,7
,9
,5
,6
Апматы
,1
,4
,4
,1
,7
,2
,6
Атырау
,1
,3
,5
,5
,8
,4
,5
,5
,3
,9
,6
ШҚО
,4
,1
,4
,8
,2
,1
,6
,9
,3
,9
Жамбыл
,3
,2
,7
,6
,8
,1
,5
,4
,6
,2
,5
,6
БҚО
,1
,7
,9
,3
,1
,3
,3
,4
,9
,4
,5
,8
Қарағанды
,3
,5
,8
,7
,3
,1
,4
,8
,6
,8
,2
,4
Қызылорда
,9
,2
,8
,8
,6
,1
,8
,1
Қостанай
,2
,7
,2
,1
,9
,3
,1
Манғыстау
,4
,7
,8
,6
,2
,7
,8
,8
,3
,4
,4
,3
Павлодар
,6
,9
,7
,2
,3
,2
,5
,1
,4
,5
,1
СҚО
,4
,2
,5
,3
,7
,3
,2
,6
,4
ОҚО
,8
,4
,1
,3
,5
,4
,9
,5
,5
,4
,5
,1
Астана қ.
,6
,2
,7
,1
,1
,2
Алматы қ.
,6
,2
,2
,5
,8
,4
,3
,3
,9
,8
,5
72

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам саудасымен күресудің халықаралық құқықтық механизмдері51 бет
Ашық экономиканы жандандырудағы халықаралық сауда айналымын арттырудың басты маңыздылығы8 бет
Дүниежүзілік сауда теориялары және халықаралық экономиканы басқарудың түрлері12 бет
Лицензия мен ноу-хаудың халықаралық саудасы19 бет
Нарықтық экономикадағы халықаралық сауда25 бет
Салааралық байланс және халықаралық сауда моделі22 бет
Төлем балансының – халықаралық саудадағы орны27 бет
Халықаралық еңбек бөлінісі. Халықаралық интеграция. Халықаралық сауда24 бет
Халықаралық және сыртқы сауда саясаты8 бет
Халықаралық сауда31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь