Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше қорғалатын табиғи территориялары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

1 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ЕРЕКШЕ
ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ ТЕРРИТОРИЯЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше қорғалатын
территорияларына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Ерекше қорғалатын территорияларының классификациясы ... ... ... ... ... .11
1.3 Оңтүстік Қазақстан облысының территориясын
географиялық аудандастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТЕРРИТОРИЯЛАРЫНДА
ТУРИЗМНІҢ ДАМУ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.1 Оңтүстік Қазақстан облысының
әлеуметтік.экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.2 Ерекше қорғалатын территорияларындағы
табиғи.тарихи туристік нысандар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.3 Ерекше қорғалатын территориялары
бойынша экологиялық маршруттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
3 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТЕРРИТОРИЯЛАРЫНДА
ТУРИЗМДІ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
3.1 Туризмді дамытудың мемлекеттік бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.2 Туризмді дамыту мақсатында қолданылатын шаралар ... ... ... ... ... ... ...50
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
Адамзаттың шаруашылық іс-әрекеттері Қазақстанның табиғи ландшафтарының келбетін өзгертті. Әсіресе, дала және орманды дала аймақтарының ландшафтары қатты өзгеріске ұшыраған. Тірі табиғат та үлкен өгерістерде: өсімдіктердің сиректенуі, жануарлар ареалдарының қысқаруы, тіпті, кейбір түрлерінің жойылуына әкелді. Ормандар, сексеуілдер, тоғайлар аудынының қысқаруы байқалуда.
Ғасырлар бойы жиналған жер асты сулары кетуде. Арал маңындағы экологиялық апат Арал теңізінің құрғауына әкелді. Мұндай жағдай Балқаш көлінде де сипатталады.
Қазақстан территориясындағы апатты масштабта антропогенді зиянды процестерге ие болды. Қазақстан территориясында адамның шаруашылық іс-әрекеттердің ең болмаса жанама әсерін алмаған аудандар өте аз.
Осындай жағадайларда сақталған табиғи ортаның қалыпты ландшафтарының қорғалуын қажет етеді. Осындай табиғат ландшафтарының болашақ дамуын болжау, табиғаттағы тепе-теңдікті қорғау мен оны қалпына келтіру аса маңызды мәселе. Берілген мәселелерге байланысты ерекше қорғалатын табиғат аймақтарының табиғаттың адамның шаруашылық іс-әрекеттері қол жетпеген эталоны ретінде көрініс тапқан.
Қазақстан жері алуан түрлі табиғат ландшафттарына бай ел. Мұнда, Еуропадағыдай альпілік далалар, Африканың әнші құмдары, Оңтүстік Американың терең шатқалдары, Солтүстік Американың жабайы далалары бар. Еліміздің солтүстік батысын Каспий маңы ойпаты, солтүстік және солтүстік шығыс аудандарын жазықтар, батыс жағын меридиан бағыты бойынша орналасқан Торғай үстірті, бүкіл орталық жағын Сарыарқа ал оңтүстігін ғажайып таулар алып жатыр. Еліміздің экологиялық туризмнің дамуына біздің табиғат ландшафттары, ерекше қорғалатын территориялар үлкен орын алады.
Жаппай экологизациялау мәселесі қазіргі қоғамның барлық жақтарын қамтыды. Экологиялық аспектілер көптеген ғылымдармен қарастырылады: биологиядағы- классикалық экология, медицинада – адам экологиясы, техникалық ғылымдарда – инженерлі экология, т.б. Экологизациялау мәселесі туризмді де қамтыды [1].
Экологиялық туризм дағдыларды қалыптастыру үшін табиғат қорғау пәндерді оқу қажет: биосфера мен география жүйелері, қоршаған ортаны қорғау теориясы, геожүйе анализі мен қоршаған ортаны қорғау негіздері. Экотуризм табиғатты адамзатпен, тарихты болашақпен байланастыратын көпірдің негізін қалайды. Бірақ көптеген зерттеушілер экотуризмнің амбициозды мақсаттар мен мүмкіндіктерін күмән келтіреді. Қазіргі таңда өзін-өзі экотуристік фирма ретінде жариялайтын мекемелерге келесі сұрақ қойылған: «олар экологиялық жауапкершілікті қандай деңгейде мойынға алады?». Ондаған фирмалар экотуризмде мамандандырылып, олардың біреуі ғана эко деген атау нормаларына жауап бере алатын кездер де кездеседі. Сол себептен тек қана экскурсанттарға емес, сондай-ақ туризм саласында қызмет ететін мекемелер мен секторларында экологиялық білім беруді қамтамасыз ету керек [1].
1 Алиева Ж. Н. Экологический туризм. – Алматы, 2001. –101с
2 Амашев З., Жетібаев Ж. Қазақ петроглифтері. – Алматы, 2005. – 312 б.
3 Бельгибаев М.Е. Геоэкология – развитие, структура и методы. / Современные проблемы геоэкологии и созологии.-Алматы: Шартарап, 2001. – С.11-21
4 Биологическое разнообразие: тематический обзор к программе развития ООН в Казахстане. – Астана, 2005.-72 с.
5 Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм саласын дамыту жайында // Қала мен дала 2006 ж. 16 маус Ноосфера, 2001.-672 с.
6 Виноградов Б.В. Основы ландшафтной экологии – М.: ГЕОС, 1998. – 418 с.
7 Геоэкологические основы территориального проектирования – М.: Наука, 1989. – 250с.
8 Демина Т.А. Экология, природопользование, охрана окружающей среды.-М.: Аспект персс, 1996.-143 с.
9 Дрейер О.К., Лось В.А. Экология и устойчивое развитие. – М.: УРАО, 1997. – 224с.
10 Емельянов А.Г. Основы природопользования: учебник для вузов.-М.: Академия, 2004.-304 с.
11 Информационный экологический бюллетень Республики Казахстан. Итоговый выпуск 2000 г.-Алматы: Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды, 2001. – 132 с.
12 Карта экологической напряженности Казахстана. Масштаб 1:2500000. – Алматы: КазИМС, 1996
13 Карта особо охраняемых территорий Республики Казахстан. Масштаб 1:200000. – Алматы: Комитет лесного и охотного хозяйства. МСК РК, 2004
14 Комарова Н.Г Геоэкология и природопользование: учебное пособие. – М.: Академия, 2003.-192 с.
15 Красная книга Казахстана: Т.1. Животные. – Алматы: Конжык, 1996. – 327 с.
16 Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы заң. №212-ІІ, -Астана, 13 шілде 2001
17 Қазақстан туризмі 2006 жылғы: статистикалық жинақ ҚР стат. агенттігі; ред. басқ. Қонаев Е.А. –Алматы, 2006 ж. 114 б
18 Ландшафтное и биологическое разнообразие Республики Казастан: Информационный обзор Программы развития ООН. – Алматы: ОО ОST – ХХІ век. – 2005. – 247 с.
19 Маргулан А., Мендикулов М., Басенов Т. Архитектура Казахстана. - Алматы, 1999.- 153 c.
20 Оңтүстік Қазақстан облысының 2006-2008 жылдарға арналған «Мәдени мұра» өңірлік бағдарламасы. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының 2005жылғы «6» желтоқсандағы № 20/200-Ш шешімімен бекітілген
21 Регионы Казахстана: Статистический сборник. – Алматы: Агенство РК по статистике, 2003. – 496 с.
22 Тонкопий М.С. Экология и экономика природопользования: учебник – Алматы: ЭкономикС, 2003 – 592 с.
23 Физическая география Республики Казастан. Учебное пособие. – Алматы: Қазақ Университеті, 1998. – 266 с.
24 Чигаркин А.В. Охрана природы Казастана: учебное пособие. –Алма-Ата: Изд.КазГУ, 1974. – 135с.
25 Чигаркин А.В. Региональная геоэклогия Казахстана. – Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 244 с.
26 Чигаркин А.В. Геоэкология Казахстана (географические аспекты природопользования и охраны природы): учебное пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. 414 с.
27 Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы заң №212-ІІ, - Астана, 13 шілде 2001.
28 Қазақстан туризмі 2006 жылғы: статистикалық жинақ ҚР стат. агенттігі;
Ред.басқ. Қонаев Е.А. – Алматы, 2006ж 114б.
29 Экологический туризм в Казахстане www.atamekentours.kz
29 Южно-Казахстанская область растет www.kazakh.ru
30 1998г.Санаторий Р.Казахстана Грабуров В. А.
31 Оңтүстік Қазақстан облысының 2006-2008 жылдарға арналған «Мәдени мұра» өңірлік бағдарламасы. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының 2005жылғы «6» желтоқсандағы № 20/200-Ш шешімімен бекітілген
32 Регионы Казахстана: Статистический сборник. – Алматы: Агенство РК по статистике, 2003. – 496 с.
33 Алматы: ЭкономикС, 2003 – 592 с.
34 Физическая география Республики Казастан. Учебное пособие. – Алматы: Қазақ Университеті, 1998. – 266 с.
35 Чигаркин А.В. Охрана природы Казастана: учебное пособие. –Алма-Ата: Изд.КазГУ, 1974. – 135с.
Чигаркин
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
....................................2
1 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ЕРЕКШЕ
ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ ТЕРРИТОРИЯЛАРЫ ……………………...........4
1.1 Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше қорғалатын
территорияларына ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының территориясын
географиялық
аудандастыру................................................................
... 14
2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТЕРРИТОРИЯЛАРЫНДА
ТУРИЗМНІҢ ДАМУ ... ... ... ... ... ... территорияларындағы
табиғи-тарихи туристік ... ... ... ... ... ... ... ҚОРҒАЛАТЫН ТЕРРИТОРИЯЛАРЫНДА
ТУРИЗМДІ ДАМЫТУ ... ... ... мемлекеттік бағдарламалары
................................47
3.2 Туризмді ... ... ... шаралар
...........................50
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..........................54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... іс-әрекеттері Қазақстанның табиғи ландшафтарының
келбетін өзгертті. Әсіресе, дала және орманды дала аймақтарының ... ... ... Тірі ... та ... өгерістерде: өсімдіктердің
сиректенуі, жануарлар ареалдарының қысқаруы, тіпті, кейбір түрлерінің
жойылуына ... ... ... тоғайлар аудынының қысқаруы
байқалуда.
Ғасырлар бойы жиналған жер асты ... ... Арал ... апат Арал ... ... ... ... жағдай Балқаш
көлінде де сипатталады.
Қазақстан территориясындағы апатты масштабта антропогенді зиянды
процестерге ие ... ... ... ... ... ... ең болмаса жанама әсерін алмаған аудандар өте аз.
Осындай жағадайларда сақталған табиғи ... ... ... ... ... Осындай табиғат ландшафтарының болашақ дамуын
болжау, табиғаттағы тепе-теңдікті ... мен оны ... ... ... ... ... мәселелерге байланысты ерекше қорғалатын табиғат
аймақтарының табиғаттың ... ... ... қол ... ретінде көрініс тапқан.
Қазақстан жері алуан түрлі ... ... бай ел. ... альпілік далалар, Африканың әнші құмдары, Оңтүстік Американың
терең шатқалдары, Солтүстік Американың жабайы ... бар. ... ... Каспий маңы ойпаты, солтүстік және солтүстік шығыс
аудандарын жазықтар, батыс жағын меридиан ... ... ... ... ... ... жағын Сарыарқа ал оңтүстігін ғажайып таулар ... ... ... ... дамуына біздің табиғат ландшафттары,
ерекше қорғалатын территориялар үлкен орын алады.
Жаппай ... ... ... ... ... ... Экологиялық аспектілер көптеген ғылымдармен ... ... ... ... – адам экологиясы,
техникалық ғылымдарда – ... ... т.б. ... ... де ... ... ... дағдыларды қалыптастыру үшін табиғат қорғау
пәндерді оқу қажет: биосфера мен география жүйелері, қоршаған ортаны ... ... ... мен ... ... қорғау негіздері. Экотуризм
табиғатты адамзатпен, тарихты болашақпен байланастыратын ... ... ... ... ... ... ... мақсаттар мен
мүмкіндіктерін күмән келтіреді. Қазіргі таңда өзін-өзі экотуристік фирма
ретінде жариялайтын мекемелерге ... ... ... ... ... қандай деңгейде мойынға алады?». Ондаған ... ... ... ... ғана эко деген атау нормаларына
жауап бере алатын ... де ... Сол ... тек ... ... ... ... саласында қызмет ететін мекемелер
мен секторларында экологиялық білім беруді қамтамасыз ету керек [1].
Жұмыстың ... ... ... ... бойынша ерекше
қорғалатын территориялар жағдайы көрсетілді. ... ... ... ... ... ... ... облысы бойынша табиғи
нысандарына жан-жақты сипаттама берілді, экологиялық маршруттар жасалды.
Үшінші тарауында облыс ... ... ... ... ... ... ... оларды шешу жолдары
қарастырылды.
Берілген ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын
табиғи территорияларында туризмнің қазіргі жағдайы және оны ... ... ... ... ... ... ... мақсаты Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше ... ... ... ... ең ... және осы ... ортаға зиянды әсер етпейтін жолдар табу.
Жұмыс міндеттері: ерекше қорғалатын ... ... ... ... бар ... ... ... дамыту
үшін еңбек күші бола ... ... ... ... ... ... даму ... анализ жасау; табиғат
территорияларында туризмді дамыту үшін ең альтернативті жолдар табу.
Ғылыми әдістемелік маңызы: Оңтүстік ... ... ... ... ... жануарлар мен өсімдіктерінің есебі берілді.
Тәжірибелік маңызы: Оңтүстік Қазақстан облысы алты ... ... ... ... маршруттар құрастырылды.
Дипломдық жұмыстың зерттеу пәні: Оңтүстік Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... облысының ерекше қорғалатын табиғи территориялары;
- ерекше қорғалатын территорияларында туризмнің даму жағдайы;
- ерекше қорғалатын территорияларында туризмді дамыту жолдары;
- туризмді дамытудың мемлекеттік ... ... ... ... қолданылатын шаралаh[2].
Курстық жұмыс 60 беттен тұрады. Жұмыста 4 сурет пен 8 ... 1 ... ... ... ... ... ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ ТЕРРИТОРИЯЛАРЫ
1. Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше ... ... ... - ... ... ... ... қорықтар
қатарына жататын Батыс Тянь-Шаньның көрікті жері.
Қорық 1926 жылы кұрылған. Оның иелігіңде бай өсімдік пен ... ... ... ... мен ... ... аса түрі және ... аса өсімдік түрі бар. Олардың көпшілігі Қызыл Кітапқа ... 85574 ... ... көзтартар жоталары мен сайлары, Ақсу өзенінің арнасы
ешкімді де ... ... ... ... ... ... табиғи ескерткіштер - Ақбиік
ауылындағы ғажап үңгір, Пістелідегі жаңғақ тоғайы, ... сайы және ... ... көрікті табиғат қойнаулары.
Батыс Тянь-Шаньның тамаша табиғатын 2003 жылы өңірімізге келген ЮНЕСКО
Комиссиясы қанағаттанған сезіммен атап ... ... ... көп ... ... облысына қарайтын табиғат бұрышын алдағы уақытта ... ... үш ... күш ... шақырды. Қожа Ахмет Яссауи
кесенесіне барабар Жабағылы қорығы да ұлт мақтанышы болып ... ... үш ... бар: ... аудан қорықтың өзі. Бұл
территория ерекше қорғалатын территория және ... ... ... салынған. Бірақ, туристік қажеттілікті қанағаттандыру мақсатында
екінші аудан құрылған. Мұнда он ... ... ... ... ... буферлі аймақ болып табылады. Мұнда аңшылық жүргізуге, ... ... ... ... тыйым салынған.
Қорық қорғауға мен экологиялық білім беру және ... ... ... ... үшін ... арнайы бөлім Жабағылы кен шарында орналасқан [3].
Сайрам-Угам Ұлттық саябағы табиғи саябақ болып табылады. Угам жоталары
Батыс Тянь-Шань тауларының ... ... ... Аймақта Қазақстан Қызыл
кітабына енгізілген жануарлар баршылық. Олардың қатарында бүркіт ... ақ ... аю, тау ... барс ... ... ... өсімдіктердің 1250 түрі, оның 47 түрі Қазақстан
Қызыл кітабына енген, өседі. Угам қыратының ... ... ... ... ... мен орта ... тарихи ескерткіштерінің
үйлесімділік территориясы. Угам ауданында мәдени, тарихи және ... ... ... ... ... ... кен шарында ежелгі
сақ қорғандары орналасқан. Бұл ... ... ... мен ... ... ... байланысты. Мысалы, Шілтер, ... Ата, ... ... көлі, т.б. 2005 жылдан бастап аймақта экотуризм белсенді
түрде дами бастайды. Аймақ бойынша ... ... 16 ... маршрут
ұсынылады.
Лепсі территориясы Жоңғар Алатауы жоталарының солтүстік беткейлерінде
орналасқан. Бүкіл ... тау ... ... Бұл ... ... ... ... көп. Аймақ халқысы табиғи балды өндірумен айналысады.
Қаратау мемлекеттік ... ... 2004 ж. ... ... ... ... ... Қаратау жотасы Тянь-Шаньның солтүстік батыс
доғасы болып табылады. ... ... ... Қазақстан облысы
территориясына жатқызылады. Мойынқұм, Қызылқұм шөлдерімен, Бетпақ даламен
көршілес ... ... ... ... 34 300 га. Солтүстік және
Солтүстік шығысында Созақ ауданымен, ... ... ... ... және ... өзендерінің қосылар жері мен Қарағаштау ... ... ... ... ... ... арқылы өтіп, Созақ
ауданының шекарасы және шығысында Созақ бойына созылған.
Қорық міндеттері: флора мен ... ... ... генетика
ресурстарын және Қаратау жотасының табиғат ... ... ... мен ... үшін адам ... ... орта элементтерін
қорғау, гид басшылығымен келген туристер үшін оқу және ... ... ету ... ортаны сақтау және қорғау
функцияларын орындау мақсатында), қоғамнан шектеуді қамтамсыз ету.
Қорықтың ... ... ... ... ... 40 ... ... Орталық қорықтан 17 шақырымдай орналасқан. Негізінен
мұнда архар мекен етеді. Бірақ саны өте аз, ... ... 55 бас ... Қорықтың солтүстігінде Қаратауда ғана кездесетін эндемик ... ... ... немесе негри монтана кездеседі. Мұнда ... ... түрі ... ... мақтанышы және көркі Грейг
қызғалдағы, кизильник және шлемник аллохруза [4].
Қорықты құру мәселесесі өткен ... 80 ... ... ... құрудың алғашқы жоспары жобалау институты «Қазгипроград» ұсынды.
Бірақ іс-жүзінде асырылмады. 2001 ж. ... ... ... ... Азия ... ГЭФ ... жоспарланатын территориялар қатарына
кірді. 2002 ж осы ұйым қолдауымен Қаратаудың ... ... ... ... ... бағалау берілді. Зерттеулер нәтижесінде осы өлкенің
құндылықтары нақтыланып, ... құру ... ... ... ... Түркістан әкімшілігіне қарайтын жер ... ... ҚР ауыл ... ... ... және ... ... басқаруында.
Дегенмен, экологиялық мәселелер де ... ... тұр. ... ... ... ... шөл аймағында ауылшаруашылығы дамыған. Көп жерлерді
қалалар, қалалық және селолық елді мекендер алып ... ... ... егіншілік пен мал шаруашылығы басым. Суды пайдалануды реттеу
мақсатымен Сырдария өзенінде ... ... және ... Ірі ... ... ... қала маңы ... қоршаған ортасына
теріс әсер етеді.
Экологиялық табиғи факторлар:
а) экологиялық шиеленісуді тежейтін – Сырдария өзенін ... ... ... ... ... экологиялық шиеленісуді күшейтетін – елеулі эрозиялық тілімденуі,
ыза сулары деңгейінің жер бетіне жақындығы, ... ... ... ... ... өзенімен ластаушылардың трансшекаралық
тасылуы, механикалық құрамы жеңіл топырақтарда жел ... орын ... ... тау бөктері жазықтарындағы лессті саздақтардағы
ирригациялық эрозия.
Экологиялық деструкция деңгейі – шиеленіскен. ... ...... өнеркәсіп ауданы. Экологиялық орнықсыздануы атмосфералық ауа
мен Сырдарияның техногендік ... ... ... ... ... қайта сорлануы, шөлдену процесінің белсенділігіне
байланысты.
Экологиялық шиеленісу аймақтары:
1) Шардара бөгені. Сырдария өзенінің орта және ... ... ... ... ... ... ... Ұзындығы 65 км, ені 30
км, көлемі 5,2 текше км. СЛИ-3, су 4-класты, ластанған (1999 ж). ... ... ... ... ... ... қашыртқылы-кәрізді суларын жинақтайды (көлемі 10-12 текше
км/жыл дейін). Ластаушылар қатарында сульфаттар, нитраттар, фенолдар бар.
2). ... ... ... суы ... 4 класымен сипатталады
(ластанған). Құрамында сульфаттар (3,8 ШРШ), нитриттер (1,5 ШРШ), ... ... ... (4 ШРШ), (2000 ж) көп.
3). Арыс ... ... ... ең лас ... бірі.
Өнеркәсіптік, тұрмыстық ауылшаруашылық ақаба суларымен ластанған. Суы 3-
класты, ... ... (1999 ж.): ... ... ... мыс ... ШРШ). ... қаласынан өтетін Бадам өзені ең қатты ластанғаны.
4) Шымкент урбоөнеркәсіптік ауданы. Мұнай ... ... ... және ... ... ірі ... ... бар Шымкент қаласын
қамтиды. Негізгі ластау көздері: мұнай өңдеу зауыты ... ... шина ... ... ... деңгейі – қауіпті. Ауа шаңмен
(2 ШРШ), көміртегі тотығымен және азот қос ... (1,3 ... (3,7 ШРШ) ... Бадам өзенінің ластануы: СЛИ – 2,6,
суы 4-класты, ... ... ауыр ... – қорғасын, мыс,
молибденмен және мұнай өнімдерімен ластанған.
5) ... ... ... ... ... ... ...
шиеленіскен. Шахталар, карьерлер, аршыма тау жыныстары үйінділері-көмір
өндіру өнеркәсібі ... ... ... ауа ... шаңмен
ластануы, топырақ, Бадам өзенінің ластануы.
Қорықтық нысандар:
а) қазіргі бар – Арыс өзені аңғарында және ... ... ... ... ... ... ... қорғауға арналған Ақдария, Дария
сырты, Темір табиғи ботаникалық қорықшалар тобы;
ә) ұсынылатын – Сырдария ... ... ... Арыс ... ... аралығында орналасады. Жабайы өсетін дермене ... ... ... ... мен ... ... бара ... және сирек кездесетін түрлері:
- сүтқоректілер - қарақұйрық, шұбар күзен;
- құстар - ... ... ... ақ ... ... аққу, мәрмәр
шүрегей, алакөз сүнгүір, ақбас үйрек, жылан-жегіш ... ... ... қарабауыр бұлдырық, ақбауыр бұлдырық, қоңыр кептер;
- балықтар - сырдария тасбекіресі, пілмай (арал бекіресі), арал қаязы;
- өсімдіктер – дермене жусан туысы.
Солтүстік ... шөл (мал ... ... ... ... ... шөлдерге өтпелі сипаттары ... ... ... ... сұр ... сұр ... ... рангты кешендері.
Табиғи ресурстары мен экономикасы.
Жыл бойы қолданылатын жайылымдар базасындағы мал шаруашылығы, кейбір
жерлерде суармалы егіншілік ошақтары.
Экологиялық табиғи факторлар:
а) ... ... ...... ... қиын
бөліктерінде судың жоқтығынан мал жайылмауы;
ә) экологиялық шиеленісуді ... – мал жаю ... ... ... бейімділігі, шөптің өте сиректігі, сумен нашар ... ... ... ... ... ... – қанағаттанарлық. Эко-логиялық
орнықсыздануының негізгі көріністері: ... ... тыс жаю ... Бекітілген құмдардың бұзылып, борпылдаққа айналуы.
Сырдария мен Жаңадария аралығында ... ең ірі ... ... Қара және ақ ... ... ... ... сексеуіл
дайындаудың ретсіздігінен өте сиреген.
Қорықтық нысандар:
а) қазіргі бар – ... ...... қорығы. Сырдарияның Қуаңдария, Жаңадария және
Дариялық құрғақ тармақтары жатқан көне аллювилі жазықты, сексеуілді қырқалы
құмдарды, тақырлы және сорлы ... ... ... ... мен ... жоғалып бара жатқан және сирек кездесетін түрлері:
- сүтқоректілер - тоғай ... ... ... арқары, шұбар күзен,
шағыл мысығы, сабаншы, гептнер ... ... ... - ... ... ... ... бұлдырық, ақбауыр бұлдырық,
қоңыр кептер;
- бауырымен жорғалаушылар - кесел;
- өсімдіктер – ... ... ... [5].
Экологиялық ақуалдың қасіреті аналарымызды анимеяға ұшыратып, ол ... ... ... ... ... көптеп келуіне, тұрғындар
арасында жүрек-талма, қан қысымы, бауыр, асқазан және рак ... тыс ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы да ... ... ... ... ... ... ... орналасқан
Байқоңыр ғарыш айлағы онсыз да аса ауыр ... ... одан ... ... ... ... ... облыс жерлерінде сыналған атом
жарылыстарының зардаптары да ... ... ... ... кеміп, өзен көлдер мен жер асты сулары тартылып, сирек кездесетін
аңдар мен өсімдіктер түрлері жойылып ... 1973 жылы ... ... ... ... зардабы әлі жойылған жоқ. Ал,
егер бұл кезекті, ... пен ... ... шара іс ... жүзеге
асқан .
Оңтүстік өңірінде радиоактивті уран өндірісін көбеюде. Қазіргі кезде
уран ... ... ... ... ... ... да адам айтқысыз зардап
шегуде. Бұл ... ... ... ... ұшыраған жануарлар мен
сәбилер көбейіп, медицинаның шамасы ... ауру ... ... ... ... ... Жолы» бағдарламасы бойынша ашылмақ
«Шымкент-Сайрам-Қазығұрт-Ордабасы-Отырар-Арыстанбаб-Түркістан-Сауран-Созақ-
Бәйдібек-Ордабасы-Шымкент» бағытындағы халықаралық ... ... ... орындауға уран өндірістерінің тым көбеюі зиянын
тигізеді. ... ... ішкі ... ішке ... ... Орта ... ... ескі Көксарай, Сүткент, Мұңлық-Зарлық, Жауқар т.б сол сияқты үш
жүзден астам облыс ... ... ... ... ... ... индустриясының дамуынада кері әсерін ... ... ... ... ... ... ... уран өндіру кеніші
жергілікті тұрғындар өміріне қоршаған ортаға аса қауіп төндіретін ... ... ... барлық қауіпсіздік шараларын іске ... ... ... жүзеге асыру керек.
Отырар ауданына қарасты Табақбұлақ жерінен Заречная уран руднигін
ашып, ... ... елді ... ... автокөліктермен теміржолға
одан әрі экспртқа шығармақшы. Уранды өндіру үшін жер ... ... ... дейін Ресейде өндірлетін күкірт қышқылдары пайдаланылып
келді. Осы ... ... ... ... ... өніммен кетеді. Жер
астында қаншасы қалады, қалай залалсыздандырылады? Руднигтегі жер ... ... ... ... адам ... аурулармен ауырады, қаншама жылдар
шикізат тасыған жолдардағы радиациалық ақуал ... ... сан ... ... өсіп ... ... ... үшін керек
– ақ. Созақ жерінде жұмыс істейтін жалпы анықталған қоры 1,5 млн ... ... бар. ... ... ... ... Оңтүстік
Қазақстан жерінде бүкіл Республика жерінің көлемі бойынша шегіне жетіп тұр.
Облыс орталығы Шымкент қаласы қазіргі ... ... ең лас ... ... ... Бір ғана ... ... қалаға тигізіп жатқан
залалының өзінен жан ... ... ... ... баяғыда асып
кеткен түтін негізінен осындағы балқыту, агломерация, қара ... ... ... ... ... есепсіз мөлшерден шығып жатыр.
Әлгі цехтардан шыққан түтіннің зияндылығы балқыту цехында мөлшерден
3,6 есе, агломерация цехында 4,3 есе, ... ... 3,7 есе ... 2,6 есе, шаң мен газдан тазартатын цехта 3,7 есе асып кеткен.
Осының салдарынан зауытқа ... ... елді ... ... қолқаны қабар
улы түтінге қақалуда. Бұл зауыт өзендерімізді де ластап, суын мүлдем ... етіп ... ... бірі – Бадам өзені. ТЭЦ-2-нің пайдаланған суы
қосылған соң су ... ... ... 1,62 есе, ... 3 есе артып
кеткен. Мұндай су тіпті егін ... да ... ... ... жағдайға жеткізе ластап отырғандар қатарына «Южполиметалл» АҚ-ы,
«Шымкент цемент» ... ... ... ... Ойл ... ... ... «Южполиметалға» келсек мұндағы құрал жабдық 70 жыл ... ... ... ... ... ... ... мүлдем жауап бермейтіндіктен
зауыт басшылары зиянды мүлдем азайту үшін ... ... ... ... УРФМ – 2 ... жаңа ... орната бастады.
Қорғасын зауытынан шыққан улы түтін Қазығұрт, Құрсай, Сәуле ... да аса ... ... ... фактілермен анықталған. Бұл
кәсіпорынның аумағындағы ауада қорғасынның мөлшері ... ... ... күкірт диоксиді 62 есе, биоорганикалық шаң 32 есе ... ... ... АҚ 2008 жылы ... 80 мың ... ... өндіруді
межелеп отыр.
Қаланы лас ауамен тұмшалап отырған аса ... ... бірі ... ... оның ... ... ... қаншалықты зардап шегіп
отырғанын көзбен мөлшерлеудің өзі қорқынышты.
Осындай адам төзгісіз ахуалды түзету мақсатында Республикамызда ... ... ... ... ... Ол 2004 ... 22 сәуірінде қабылданған
«Шымкент қаласының бас жоспары туралы ҚР үкіметінің номері 446 қаулысы»
шықты. ... ... ... ... ... ... Атап ... денсаулығына белгілі қауіп тудыратын экологиялық
қиыншылықтарды жою;
-техногендік апатқа ұшыраған аумақтарды қалпына келтіру.
-өндірістік, энергетикалық, қала, ... ... таза ... аз және ... технологияларды, шаң
тозаңдарды ұстайтын құрылғыларды, суды тазалайтын құралдарды ... 100 ... ... және ... газбен жүретін автокөліктердің санын
көбейту;
-қозғалысы үзіліссіз автомагистралдарды құру;
-өндірістік және коммуникациялық қалдықтарды қайта ... ... ... және аралас автокөліктерді қаланың сыртынан
жүргізу үшін автомагистралдар салу;
Сурет 1. Сайрам – Угам ұлттық ... ... ... қаламыз лас, түтінге тұншығып жатыр деп мың
қайталағаннан көрі
орындалу мерзімі ұзақтау болса да нақты ... ... ... ... ... ... жолына түскен кезде экологиялық білім берудің
маңызы арта түсуе. Бұл проблемалар президент Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... тұр. ... орта ... ауқымды эжкологиялық проблемалар ... ... ... ... мен ... жаңа ... XXI ... азаматын
қалыптастырады және аса күрделі әрі шиеленіскен әлеуметтік экологиялық
жағдайда ... ... ... ... ... ... де ... күттірмейтін мәселе.
1.2 Ерекше қорғалатын территорияларының классификациясы
Еліміздің экотуризмнің бас ... ... ... ... ... табылады. Реймерс Н.Ф ерекше қорғалатын табиғат
территорияларына келесі анықтама береді: үнемі немесе уақытша, ... ... ... интенсивті дәстүрлі шаруашылық айналымнан алынған және
адамды қоршаған табиғат ... ... ... мен одан ... ... ресурстарын қорғау, ғылыми, тарихи, шаруашылық және
эстетикалық маңызы бар ... ... ... объекттер мен құбылыстарды
қорғауға бағытталған ... ... ... ... биосфераның
көлемді аймақтары. ҚР «Ерекше ... ... ... ... (1997) осы ... қысқаша келесі анықтама береді: «Ерекше қоғалатын
табиғат аймақтары – мемлекеттік табиғи-қорғау қорының сақталуын ... ... ... ... түрде ерекше қорғау тәртібіндегі
немесе шаруашылық іс-әрекетті ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ерекше қорғалатын
территориялардың келесі ... ... ... ... 1 ... ... ... қорықтар (биосфералық қорықтарды қоса алғанда);
мемлекеттік ұлттық табиғат саябақтары; ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштері;
мемлекеттік қорықшалар; мемлекеттік табиғат ... ... ... ... ... бақтары; мемлекеттік
табиғат қорық-сепортерлары.
Сурет 2.Ақсу – Жабағылы қорығы [Афтордан].
Кесте 1
Қазақстан бойынша ерекше қорғалатын территорияларының
түрлері [5].
|Атауы | | ... |Ұ| ... км2 |л| |
| |т| ... |т| ... |ы| ... |қ| |
| |с| |
| |а| |
| |я| |
| |б| |
| |а| |
| |қ| |
| |т| |
| |а| |
| |р| |
| |8| |
| |1| |
| |4| |
| |4| |
| |5| |
| |2| |
| | | |
| |Т| |
| |а| |
| |б| |
| |и| |
| |ғ| |
| |а| |
| |т| |
| |қ| |
| |о| |
| |р| |
| |ы| |
| |қ| |
| |ш| |
| |а| |
| |л| |
| |а| |
| |р| |
| |ы| |
| |5| |
| |6| |
| |5| |
| |9| |
| |1| |
| |3| |
| |4| |
| | | |
| |Т| |
| |а| |
| |б| |
| |и| |
| |ғ| |
| |а| |
| |т| |
| |р| |
| |е| |
| |з| |
| |е| |
| |р| |
| |в| |
| |а| |
| |т| |
| |т| |
| |а| |
| |р| |
| |ы| |
| |2| |
| |6| |
| |3| |
| |6| |
| |8| |
| | | |
| |Т| |
| |а| |
| |б| |
| |и| |
| |ғ| |
| |а| |
| |т| |
| |е| |
| |с| |
| |к| |
| |е| |
| |р| |
| |т| |
| |к| |
| |і| |
| |ш| |
| |т| |
| |е| |
| |р| |
| |і| |
| |2| |
| |6| |
| |3| |
| |0| |
| |6| |
| |6| |
| | | |
| |Қ| |
| |о| |
| |р| |
| |ы| |
| |қ| |
| |т| |
| |ы| |
| |а| |
| |й| |
| |м| |
| |а| |
| |қ| |
| |4| |
| |5| |
| |0| |
| |9| |
| |2| |
| |5| |
| | | |
| |Б| |
| |ә| |
| |р| |
| |і| |
| |1| |
| |0| |
| |6| |
| |1| |
| |4| |
| |4| |
| |3| |
| |8| |
| |1| |
| | | ... ... табиғи аумақтар мен қоршаған ... ... ... ғылыми мен мәдени жағынан ерекше заңды объектілері
Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... арасында мемлекеттік қорықтар, ұлттық саябақтар, табиғат
заказниктері мен табиғат ескерткіштері кең қолданыста. ... ... ... ... ... аумақтар мен қоршаған ортаның соларда
орналасқан экологиялық, ғылыми және мәдени жағынан ерекше ... ... ... ... ... ... ... территориялыр саны Қазақстанның бай ландшафты потенциалына
сәйкес келмейді. Әсіресе бұл ... мен ... ... ... ... (0,9%). Барлық қорғалатын аймақтар ... 5,3% ғана ... ... ... ... мемлекетінде
қорғалатын территориялар елдің 15 пайызын алып жатыр. Ескере кетсек, Кения
дамымаған ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын
аймақтар территориясы дүние жүзінің қорғалатын аймақтарының ½ келеді, ал
көлемі бойынша ⅓ келеді.
Осы мәселелерді ... ... қолы ... ... ... ... географиялық-биологиялық стационарла, яғни мемлекеттік ерекше
қорғалатын ... ... ... ...... ... ... шаруашылықтан қолданудан алынған ... ... ... мекені. Біздің елімізде бұлар ... ... ... ... ... ... ресурстарын дұрыс пайдалануды ... ...... ... ... ... ғылыми зерттеуде кең қолданылатын әдіс –
қорғалатын аймақты осыған ұқсас көрші ... ... да ... шаруашылық
іс-әрекеті жүргізілген аймақпен салыстыру. Жүргізілетін жұмыстарда
табиғатты қорғауды насихаттау мен ... ... орын ... табиғат құбылыстары адамның іс-әрекетінің ықпалынсыз өтеді:
мұнда табиғаттың кез – ... ... ... ... зиян ... биотехникалық шаралар өткізуге тыйым салынған,
мекен ететін жануарлар мен өсетін өсімдіктер қорғауға алынған.
Қазақстанда 10 мемлекеттік қорық бар: Ақсу-Жабағылы, ... ... ...... ... ... ... Үстіртім,
Қаратау [6].
Ең алғашқысы Ақсу-Жабағылы қорығы. 1926 жылы ... ... ... – қорықтар сияқты бұлар белгілі ландшафтарды
алып жатыр, мұндағы объекттер мен ... ... ... ... ... ... бір ... жаппай демалу орындары ретінде
пайдалануға рұқсат етілген. ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бар. Арнайы рекреациялық зоналары бөлінген.
Елімізде 8 ... ... ... орналасқан: Алтынемел, Баянауыл,
Борабай, Шарын, Іле-Алатауы, Қарқаралы, Қатон-Қарағай, Көкшетау.
Табиғат қорықшалары – қорықтарға қарағанда, мұнда шаруашылықтың белгілі
бір түрлеріне ғана ... ... ... ... ресурстарын белгілі бір
маусымда және уақытта пайдалануға ғана мүмкіндік бар.
Қакзақстан территориясында 56 ... ... бар. ... ... ... бұндай формасы кең игерілуде. Себебі,
қорғалатын территорияда халық шаруашылыққа зиян ... ... ... мүмкіндік береді. Қоғалуға жататын объекттер түріне
қарай қорықшалар геологиялық, ботаникалық, ... көл, ... т.б. ... келеді.
Геологиялық қорықшалар рельеф формаларының бірегей немесе сирек
кездесетін ... бар ... ... ... ... мен ... ... сирек кездесетін үңгірлер, т.б. жатады.
Ботаникалық қорықшалар ормандар, дала, шөл, тау, көл аймақтарында
ұйымдастырылады. ... ... ... ... және ... ... болатынында.
Ландшафты қорықшалардың орны үлкен. Мұнда ... ... ... бүтіндей табиғи кешендер қорғауға алынған.
Ерекше қорғалатын табиғат территориялардың ерекше түрлерінің бірі
табиғат резерваттары. ... ... ... пен шаруашылық іс-әрекет
үйлеседі. Сонымен қатар, негізгі ... ... тыс ... де қорғалады. Қазақстанда 2 табиғат резерваттары бар: ... мен ... ... Мемлекеттік табиғат резерваттары шаруашылық әсер
ерекше байқалатын аудандарда табиғат ресусртарын балансты ... ... ... ... пен ... ... ... территориясындағы өсімдік жамылғысы 128 семьяға кіретін 6000
өсімдік түрінен тұрады. Оның 14 пайызы эндемик. ... ... 1981 ... ... 279 түрі ... ... жаңа басылымына 400
түрі кіргізілсін деген нұсқау бар. ... ... 835 ... ... 178 ... 475 ... түрлері және 17 жылан, 30 кесірткелер
түрі құрайды. Сондай – ақ 50 млн ... ... түрі ... ... т.б.) құрайды. Қазақстанның ... ... ... 16 ... 3 жер ... 10 ... жорғалаушылар,
58 құс түрлері кіргізілген [7].
Жоғарыда аталып кеткен объекттер географиялық ... ... ... ... қамтамасыз етілу жағынан бұлар ыңғайсыз жатыр. Яғни
магистарль және жолдардан алшақ жатыр.
1.3 Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... бірлік ретінде 1932 жылы
10 наурызда құрылған, республиканың оңтүстігінде, Сырдария ... Жер ... 117,3 мың км2, бұл ... ... 4.3% ... ... саны 2282,5 мың. Терістігінде Қарағанды, батысында
Қызылорда, шығысында Жамбыл ... ал ... ... ... ... 11 ... 8 ... 13 кент және 932
ауылдық елді мекен бар. Облыс аумағы 171 ауылдық округтерге және 13 ... ... ... - ... ... ... ... бөлігі Тұран плитасының құрамына кіреді. Геол.
құрылымы негізінен кембрийлік, ... тас ... ... ... ... таулы бөлігі төм. палеозойлық жыныстардан
(құмтас, ... ... ... аралығындағы ойыстар девонның қызыл
түсті шөгінділеріне толған) ... Жер ... ... ... ... уран ... ... вермикулит, тальк, барит, гипс,
отқа төзімді саз, әктас, гранит, ... ... т.б. кен ... ... ... ... Байжансай қорғасын-мырыш
кеніштері 20 ғ-дың ... ... ... ... ... қоры ... бірінші орын, фосфорит және темір кентасының
қоры жағынан үшінші орын ... ... ... ... Қысы ... қар жамылғысы жұқа, тұрақсыз. Қаңтар айының жылдық орташа темп-расы
солтігінде –7 — 9(С, оңтүстігінде –2 — 4(С. Жазы ... ... қуаң ... ... ... жылдық орташа температурасы 25 — 29(С. ... ... ... ... ... 100 — 150 мм, тау алдында
300 — 500 мм, биік ... ... 800 ... ... ... ... ... О. Қ. о. жерінің
оңтүстігінен солт.-батысына қарай Сырдария өз. ағып ... ... ... км), Келес (241 км), Құркелес (98 км) өзендері құяды. ... ... ... Арыс ... ... ... ... Жабағылы, Машат, Дауылбаба, Боралдай өзендерінің шаруашылық маңызы
зор. Қаратау жотасынан ... ... ... ... ... ... т.б. өзендер облыс орталығын сумен қамтамасыз етеді. Шу ... ... суы аз, тек ... қар ... кезде ғана суы молайып, Созақ
ауданының шаруашылықтарын суландырады. Шардара (ауд. 400 км2, су көл. ... м3), ... (су көл. 377 млн. м3), ... (су көл. 61,5 млн. м3), ... ... Арыс өз-нен Арыс — Түркістан, ... ... ... ... Киров атынд.), Шардара ауданында Қызылқұм
магистралды каналдары тартылған. Облыс көлдері негізінен таяз және ... суға ... ... құрғап, сорға айналады. Ірі көлдері: ... км2), ... (17,5 км2), одан ... ... ... т.б. ұсақ ... бар. Жер асты суының қоры мол.
Облыстың жазық ... ... ... сұр, ... сұр, ... ... ... топырақ құрайды. Тау етегінде шалғындық, таудың қызыл
қоңыр топырағы таралған. Негізінен шөл белдеміне тән ... ... ... ... ... ... ... ши, жантақ,
еркекшөп; Сырдария, Шу өз-нің аңғарларында жиде, жыңғыл, тал; тау ... ... ... ... ... арша, альпілік шалғын
өседі. Жануарлардан қасқыр, ... ... ... елік, арқар, таутеке,
жабайы шошқа, қоңыр аю, барыс, сусар, борсық, шөлді ... ... ... тіршілік етеді. Құстардан ұлар, кекілік, бүркіт,
шіл, ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалу үшін Төле би, Түлкібас аудандары аумағында мемл. Ақсу
— Жабағылы қорығы (1926) ұйымдастырылған.
Облыс тұрғындарының саны ... ... ... ... ... бірі ... ... тарихи-мәдени орындарының молдығымен де
ерекшеленетіндігі белгілі. Атақты Отырар қамалы, түркі жұртына мәлім болған
бұрынғы ... ... ... ... осы топырақта туып өскен, орта
ғасырдағы атақты шығыс жұлдыздарының қатарында аталып жүрген ... ... көне ... ізін әлі де ... түсу - ... парызы.
Республикада қолайлы табиғи жағдайларымен ерекшеленетін, қысы қатал,
жазы салқын Түлкібас пен түгін тартса майы шығатын ... ... ... ... ... өмір ... өркениетті ел болғандығын
дәлелдейтін археологиялық қазба ... мол. ... ... ... ... таңбалар оңтүстік өлке тарихының сырлы белгісі іспетті.
Облыстың айтарлықтай өндірістік-экономикалық мүмкіндіктері бар. ... ... зор ... ... мен ... ... ... кұрайды.
Уран қоры жөнінен облыс Қазақстанда бірінші, фосфориттер мен ... ... орын ... ... мақта, тері шикізаттары, өсімдік майы,
жеміс-жидек, көкөніс өнімдерін, жүзім, бау-бақша, макарон, ... ... ... да ... ... басқа жерлерге жеткізіп отырады.
Сонымен бірге, облыста қорғасын, цемент, мұнай ... ... ... ... ... ... трансформаторлар, майлы
ажыратқыштар, шұлық-ұйық, тігін бұйымдары, жиһаз шығарылады.
Ерте кездердің өзінде Оңтүстік өңірі, оның ... мен ... мен ... тағы ... қалалары, Қаратауы мен Алатауы, Мырзашөлі
мен Қызылқұмы, Созағы мен Қазығұрты, Сырдариясы мен ... ... ... ... ... далалары, берекелі құмдары баршаға мәшһүр болған.
Тіпті әріге кететін болсақ, ... ... және ... ... бұдан миллион жыл бұрын мекен еткен жерлері ... ... ... ... ... - ... ... әулие ата-
бабаларымыздың ... ... ... неғұрлым
көбірек сақталған аймақ. Олардың әрқайсысы өз кезендерінен өзгеше шежіре
шертеді.
Оңтүстік ... ... адам осы бір ... өлке мен оның ... алған әсерлерін мәңгі есте сақтайды.
Оңтүстік Қазақстан облысы Тянь-Шань тауының батыс сілемдері мен ... ... ... 117,3 мың шаршы шақырым аумаққа орналаскан. Оның
солтүстік ... ... ... ... қиыр шетін Мырзашөл куаң даласы
алып жатыр.
Оңтүстік Қазақстан облысының шағын ғана аумағын салыстыра ... ... ... ... бояу ... еске салатын алуан түрлі
ландшафты сыйғызғанын көресіз. Бір жағынан, байсалды ... ... дала ... ... сирек ұшырасатын, әдеттегі өсімдіктер
түрлерінен тұратын әсем өрнек. ... бір ... - ... ... де, оның дәл ... ... үшін таптырмас жұмақ жер тұр.
Облыстың солтүстігіне ... ... дала мен ... ... ... ... Нақ осы тұста, бұлақтар мен дала қайнарларының айналасындағы
шалғындарда сан ғасырлық мал жайылымына пайдаланылатын жерлер қалыптасқан.
Облыс жері ... ... ... ... ... биіктігі теңіз
деңгейінен 200-300 м болатын Тұран ойпатының ... ... алып ... ... ... Шу ... оңтүстігін Мойынқұм, облыстың
батысында Қызылқұм және Шардара даласы, қиыр оңтүстігін ... ... ... ... ... ... ... шектес, оңтүстік-
шығыстан солтүстікке қарай 217 километрге көлбей созылып Қаратау жотасы (ең
биік ... 2176 м) ... ал ... Талас Алатауының батыс
шетіндегі - Өгем жотасында облыстың ең биік ... - ... шыңы (4238 ... Өгем мен ... ... бөліп жатқан Қаржантау жотасы Тәңіртаудың
(Тянь-Шань) ең батыс сілемі ... ... ... ... биіктігі
2000 м, ал ең биік нүктесі - Мыңбұлақ тауы (биіктігі 2834 м). ... ... ... ... терең, аңызға толы қарт Қазығұрт (ең ... 1600 м) тұр. ... тауы ... ... ... ... ... туралы жыр да, аңыз да көп. Көк Тәңірі дүние жүзін топан ... ... жаңа бір пәк ... ... үшін Нұх пайғамбардың ... ... ... ... ... жұп-жұбымен отырғызып, таза
тұқым сақтап қалмақ болған. Топан тартылып, су қайтқанда, Нұх пайғамбардың
кемесі Қазығұрт тауының ... ... ... ... жер бедеріндегі жазықтар мен таулы аймақтар жиі алмасып
отырады. ... ... ... ... ... ... биік тау мұздықтарына
дейінгі климаттық табиғат зоналары ... ... ... ... ... жер ... ... тау түзілу процестерінің
әлі аяқталмағандығын көрсетеді. Жер бедерінің қалыптасуына зор ықпал етуші
күштер: ағын сулар мен ... Осы ... ... антропогендік, яғни
адамдардың шаруашылық әрекеттері табиғи ортаның, ... жер ... зор ... ... ... ... каналдар мен суару
аймақтары, авто және темір жолдар, кеніштер мен қала ... ... ... ... облыс аумағы Тұран плитасына жатады.
Қаратау ... - ... ... және құмтастардан тұрса,
оңтүстік-батыс Қаратау карбонның ... ... ... және
девонның жанартау тектес тау жыныстарынан құралған. Сонымен бірге палеозой
қатпарлы іргетасы, пермь ... ... ... және жа-
нартаулық, сондай-ақ платформалық мезозой-кайнозой шөгінді тау жыныстары
кездеседі.
Облыс қойнауы әр ... ... ... бай: ... ... ... кені, гипс, әктас, оттөзімді саз, кварцты құм қабаттары,
мәрмәр, түрлі ... ... бар. Қарт ... ... ... және ... қорғасын-мырыш кеніштері 20 ғасырдың ... ... ... Боралдайтау, Қаржантау, Күмісті және Жоғарғы
Бадам алтын кен көздерінің орны ерекше.
Облыста республика уран ресурстарының жартысына жуығы ... ... ең ірі уран ... болып саналады. Ал Иірсу, Сусіңген және
Абайыл кеніштерінен титан, хром, марганец және ... ... ... ... ... ... және Сырдария мұнай-газ кен орындары
бар. Боралдайдан, Таскөмірсайдан, Келтемашаттан және ... ... ... ... ... ... аумағындағы Қаратау фосфорит
алабына жататын Герес және Үшбас фосфор кен орындары барлаудан өтті. ... ең ... ... ... мен Сайрам жоталары өнеркәсіптің
көптеген салаларына өте ... ... ... ... ... ... ... Ақсай және Солтүстік доломитті
кеніштерінде резина, қағаз, бояулар дайындалады, газ-мұнай ... ... ... ... ... - ... ірі
ресурстары бар [9 ].
Облыстағы құрылыс материалдарының минералды-шикізат базасы әр ... ... ... шыны және ... тас ... кұм-тас, минералдық бояулар ретінде қолданылады. ... ... ... және Түлкібас әктастары, ... ... ... ... ... ... ... Күрішбұлақ кварц
құмы, Дарбаза және Қыңырақ бентониттері, Сарытопырақты ... ... ... мен құмтастардың табиғи қоспалары көп кездеседі.
Облыстағы ең ірі және ұзын өзен - Сырдария өзені басқа мемлекеттерден
басталып, Қызылорда облысы ... Арал ... ... ... ... өзенінің негізгі саласы Арыс өзені (378 км), ол ... ... ... Боралдай (130 км), Ақсу (133 км), Машат
(60 км), т.б. көптеген өзен суларымен толығады. Маңызды да ірі ... ... (102 км), ... (145 км) ... ... ... ең үлкен суқойма - Шардара бөгені 1965 жылы пайдалануға берілген,
су сыйымдылығы 5,2 млрд. ... ... су ... ... 200 м3/с. Одан ... Қызылқұм (106 км), Шардара (10 км) каналдары арқылы 71,5 мың гектар
егістік жер суландырылады. Бөген суқой-масының сыйымдылығы 37 млн. ... ол ... Арыс ... ... ... ... ... 500
мың гектардан астам суармалы жерлерді игеру үшін 14336 шақырым су арналары,
4743 км су қашыртқылары және 1900 дана тік ... ... 61 ... ... ғимараттар жұмыс істейді [20]. ... ... ауыл ... ... ... да мақсаттарға пайдаланылады.
Шошқакөлде (көлемі 8,6 млн.м3) аң ... ... (10,2 м3) ... Қызылкөл суының (5,9 м3) ем үшін пайдасы зор.
Облыстағы жерасты суларының қоры ретінде Бадам-Сайрам, ... ... ... жерасты су көздерін атауға болады, Шу-Сарысу
артезиан алабының су қоры 260 млн. ... ... ... ... ... ... шипажайлары мен Темірлан ауылда-рында арнайы рұқсатпен
пайдалануға берілген. Облыс ... ... ... ... ... негізгі көзі мұхиттардан тым шалғай орналасуына)
және жер бедерінің сипатына байланысты қуаң ... ... ... ... және ... ... жөне ... температуралар
шұғыл ауытқып отырады. Жазы ұзақ, облыс түстігінде 8 айға дейін созылады.
Қысы жылы: ең суық ай - ... ... ... -2 -9°С. Ең ... Созақта тіркелген (-41°С). Жазы ыстық: шілде айының орташа тем-
пературасы 20-30°С. Ең ыстық кезең ... (47°С) ... ... 230-320 ... ... ... ... жылдық жауын-шашын
мөлшері 100-170 мм, тау етектерінде 300-450 мм, ал биік тауларда 1000 мм-ге
дейін ... ... ... ... мен күз ... ... Қар
жамылғысының орташа қалыңдығы 20-40 см аралығында, жазықта 2 айға, ... айға ... ... Қар ... ... ... ... түсіп, наурыз
айында ери бастайды. Облыстың су ... ... 127 өзен ... 5 мың ... 34 көл ... 110 млн. ... ... 30 бөген
(көлемі 6 млрд. текше ... 29 ... жер асты ... және ... су көздері құрайды. Жалпы облыс аумағына жылына орташа есеппен 37
млрд. текше ... жуық су ... ... ... су ... отырады. Осы
географиялық ерекшеліктерді ескере отырып Оңтүстік Қазақстан облысын он үш
аудандарға бөліп қарастыруға ... Бұл ... ... 2 ... ... ... ... территориясын аудандастыру [9, 15]
Кестеде көрсетілгендей облыста Түркістан және Бәйдібек аудандары ең ірі
аудандар болып ... ... ... ... Қазығұрт, Түлкібас
пен Түркістан аудандары ұтымды орналасқан.
Оңтүстік Қазақстан облысының әр аймағы үшін ерекше қорғалатын табиғат
территориялары сол ... ... ... 3 ... ... қорғалатын
территорияларының басқармаларының тізімі берілген.
Кесте 3
Оңтүстік Қазақстан облысының ерекше қорғалатын табиғат
территорияларының басқармаларының тізімі [9,15]
|Басқарма, ерекше |Орналасқан жері ... мың га ... | | ... аты | | |
| | ... |Оның |
| | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... қ. |190,3 |75,3 ... ... қ. |4,1 |2,2 ... ... ауданы, Жарықбас |61,0 |12,1 |
| ... | | ... ... ауданы, Шәуілдір |860,1 |589,4 |
| ... | | ... ... ... Шолаққорған |812,6 |384,0 |
| ... | | ... ... ... ... |36,4 |10,1 |
| ... | | ... ... қ. |53,2 |7,2 ... ... ауданы, Тұрар |25,1 |7,5 |
| ... ... | | ... ... ... ... |74,6 |9,6 |
| ... | | ... ... қ. |925,1 |484,8 ... ... ... Жабағылы |75,1 |21,1 |
| ... ... | | ... |3117,7 |1604,0 ... 10 басқарма ауданы. Әр ... ... ... ... ... ... ... территориясы үшін
жауапты. Барлығы облыс бойынша 2 қорық, 5 қорықша және 2 ... ... Ең ... ... ... қорғалатын табиғи территория – Ақсу
Жабағылы ... ... ... облыс бойынша ерекше қорғалатын табиғи
территориялар тез қарқынымен дамуда.
2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТЕРРИТОРИЯЛАРЫНДА ТУРИЗМНІҢ ДАМУ ... ... ... ... ... ... қорғалатын территорияларының дамуының алғышарттарының бірі
облыстағы әлеуметтік – экономикалық жағдай ... ... Тек ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
жағдайы дамыса ғана ерекше қорғалатын территорияларында туризмді дамытуға
болады.
Халық саны бойынша Оңтүстік Қазақстан ... ... ... Мұнда
Қазақстан Республикасының халқысының 13.8% тұрады. 1939 жылдан бері облыс
халқысының саны үш есе ... (2002 жылы 2045,4 мың ... Бұл ... ... ... өсу ... байқалуда.
Дегенмен, соңғы он жыл ішінде халық санының өсу үрдісінің ... ... ... Бұл ... ... қозғалысына байланысты.
Ұлт құрамы да облыста алуан түрлі. Қазақстар67,8%, бұл бүкіл Қазақстан
қазақтарының 17 пайызын құрайды. Екінші орында ... - 16,8%, ... ... 8,2%, ... 1,2%, ... 0,7%, ... ... және қырғыздар 0,1%, басқа да ұлттар 4,8% құрайды.
Республика халқының 14,5%-ы тұрады (2004). Тұрғындарының ... 1 ... 18,6 ... ... Республика бойынша бала туу
жөніндегі ең жоғарғы ... (1000 ... 22,6 ... келеді) және
халық санының табиғи өсуінің ең жоғары шамасына (32,5 мың ... ... ... ... ... ... қазақтар (69%) құрайды, одан басқа
өзбек (17,1%), орыс (7,2%), татар (1,2%), ... ... ... т.б.
ұлт өкілдері тұрады. Мақтаарал, ... ... ... ... жиі ... Облыс тұрғындарының 47%-ы қалада, 53%-ы ауылда
тұрады.Облыста— республикадағы өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ... ... жеткілікті аймақ. Облыс экономикасының
тұрақты дамуына ... жол ... ... бар. ... ...... Түркістан — Сібір темір жолдары Темір ... ... ... ... ... ... ету шектері Шеңгелді — Арыс және Түркістан — Арыс
— Түлкібас стансаларының аралықтары. Автомобиль жолының ... ұз. 5200 ... 800 ... ... ... 4470 км ... ... бар жолдар.
Облыс жеріндегі ірі ... ...... Шымкент —
Қызылорда, Шымкент — Жуантөбе. Әуе ... ... ... ... ... тікелей және транзиттік авиарейстерді жүзеге асыруға қолайлы.
Облыс жерінен Бұхара — ...... газ ... Омбы — Павлодар —
Шымкент мұнай құбыры өтеді.
Кентау қалалық әкімшілігі 0,6 мың шаршы шақырым ... ... ... 0,5% алып ... Қала ... үш елді ... және
бір ауыл округі кіреді. Халықтың тығыздығы 137,7 адам ... ... ... ... Кентау қаласы – Мырғалымсай және ... ... ... ... 1955 жылы ... ... саны 2001 жылы 82,7 мың адам ... Қала халқының үлесі
85,8%. 1990 жылдардан бері мұнда халық санының азаюы байқалуда ... ... ... ... құрайды – 63,3%, өзбектер – ... 9,2, ... – 2,5, ... және ... 0,6, ... ... ... 1979 жылы құрылды. Бұған дейін Кентау қаласының
бір бөлігі болған. Халықтың жалпы саны 9565 адам, 1229 ... ... ... ... Бұл ... туу ... төмен (1000 адамға 6,4). Бұл
қарастырылып отырған елді-мекендер арасындағы ең төмен көрсеткіш ... Өлім ... 1000 ... 5,4 ... елді мекені Кентау қаласынан солтүстік батысында үш шақырым
қашықтықта орналасқан. Жалпы халық саны 2100 адам.
Түркістан қала ... ... ... оң ... Қаратау
қыратының оңтүстік баурайында орналасқан. Қала әкімшігі 7,4 мың ... ... ... 6,3 ... алып ... Қала ... ... мекен кіреді. Халық тығыздығы 24,5 адам бір шаршы шақырымға.
Ауыл ... 50,5 ... ... ... ... өсіп ... ... 1000 адамға 24,5, ал өлім коэффициенті 6,3 болып табылады.
Негізгі халқысы қазақтар құрайды – 53,9%, ... – 42,7, ... ... ... – 0,7, ...... ауыл ... Түркістан қаласынан үш шақырым жерде орналасқан. Ауыл
округінің құрамына төрт елді мекен кіреді. Халық саны 14525 адам: Яссы елді
мекені – 7998 ... Орта елді ... – 2537 ... ... елді ... ... ... елді мекені 556 адам
Созақ ауданы Оңтүстік Қазақстан облысының солтүстігінде ... ... ... ... 41 мың ... ... ... алып жатыр. Бұл облыс
территориясының 38 пайызы. Әкімшілік орталығы Шолаққорған елді мекені. ... ... ... қарамастан климаттық ерекшеліктері аудан
халқының ... ... әсер ... ... үлкен бөлігін
Мойынқұмдары және Бетпақдала сазды шөлі алып ... Бұл ... ету үшін өте ... ... ... ... негізінен Қаратаудың
солтүстік беткейлерінде және ірі өзендер жүйелерінде қоныстанған. Облыс
бойынша бұл халқысы ең аз ... және ... 1 ... ... 1,2 ... ... оң жыл ішінде аудан халқысы аз ... ... да ... ... 1991 жылдан бері 1,8 есе төмендеді – 1000 ... ... ... екі жыл ... бұл ... ... Өлім
коэффициенті 1000 адамға 6,8. Негізгі ... ... - 90,4%, ...
6,4, орыстар – 2,2. Ауыл халқысы 86,4%.
Сызған ауыл ... ... бес елді ... ... Жалпы халық саны
3990 адам: Сызған елді мекені 563 адам, Босбұлақ – 294, Жеңіс – 972, Қайнар
– 784, Қозмолдақ – 1377 ... ... ... солтүстік-шығысында орналасқан. 1933 жылы
Алғабас ауданы ретінде ... 1996 ... 26 ... ... Президентінің Қаулысы бойынша Бәйдібек деген ат берілді.
Аудан 7,2 мың шаршы шақырым территорияны алып ... ... ... ... Халық тығыздығы бір шаршы шақырымға 7,2 адам. Әкімшілік орталығы
Шаян елді мекен – Шымкент қаласынан 110 шақырым жерде орналасқан. ... ... ... 52 елді ... құралған.
Соңғы жылдары халық саны 6% артты. Соңғы екі жыл ... ... ... ... Ал өлім ... 1000 ... 7,2
құрады .
Боралдай ауыл округі ауданның оңтүстік – шығысында Боролдай тауының
етегінде ... ... ... 82382 гектар. Боралдай ауыл
округі 11 елді мекеннен ... ... адам саны 10241 ... ... ... кіреді: Боролдай – 2844 ... ... ... – 979 ... – 982, Жыланды – 720,Түйетас – 598, Амансай – 808, Талап – ... – 684, ... – 508, ... – 803, Заречная – 273.
Алмалы ауыл округі ауданның оңтүстік шығысында ... ... ... 2866 ... ... төрт елді ... ... Алмалы, Жарықбас,
Бәйдібек ата, Байжансай.
Түлкібас ауданы Оңтүстік Қазақстан облысының оңтүстік ... ... 1935 жылы ... ... территориясының 2% алып жатыр,
бұл 2,3 мың шаршы шақырым. Аудан территориясында Састөбе, Түлкібас екі ... және 59 елді ... ... 12 ауыл округі кіреді. Халық тығыздығы
1 шаршы шақырымға шамамен 38,8 адам келеді. Аудан әкімшілік ... ... ... ауданның халық саны соңғы он жылы ішінде ... ... ... ... ... ... 82,9% ... Туу коэффициенті 1000 адамға 20,6,
ал өлім коэффициенті 1000 адамға 7,7. ... ... ... ...
76,8%, орыстар –9,6%, өзбектер – 4,3, әзербайжандар – 3,6, ... ... ауыл ... ... ... ... ... Округ
құрамына бес елді мекен кіреді. Жалпы халық саны 7824 ... оның ... елді ... 4073 адам, Абай – 1295 адам, Калинино – ... – 1199 ... ... – 612 адам. Туу коэффициенті 1000 адамға 21,9,
ал өлу коэффициенті 8,1. Төле би ... ... ... ... ... ... территориясының 2,6 пайызын алады, яғни 3,1 мың
шаршы шақырым. ... 1932 жылы ... ... ... ... Өткен
ғасырдың 90 жылдарында Төле би ауданы деген атқа ие болды. ... ... ... шақырымға 35,2 адам. Әкімшілік орталығы Ленгер қаласы – 1945 ... ... ... 13 ауыл округі кіреді. Аудан халық саны өсуде
Ауданның халықтың 81,7% ауыл ... Туу ... 1000 ... өлу ... 8. ... халқысы қазақтар - 66,7%, өзбектер 12,4%,
орыстар 9,6%, түріктер - 2,4%, әзербайжандар – 2,1%.
Алатау ауыл округінің құрамына 11 елді мекен ... ...... ... – 1120 ... ... – 360 ... Қайнар (бұрынғы аты
К.Маркс) - 1399, ... - 24, ... – 432, ... - 502, ... Скреплевка 214, Тасарық – 343, Шұбарағаш – 350, жалпы халық саны ... Туу ... – 1000 ... 25. Алатау ауыл округінің туу
көрсеткіші облыс бойынша ең жоғарғы көрсеткіштердің бірі. Өлім ... 1000 ... 5,4 ... ауыл ... Ақсу – ... ... қасында орналасқан.
Округ құрамына бес елді-мекен кіреді: Балдырбек, Қостөбе, ... ... ... ... саны 4228 ... Туу ... ... 27,4 құрады, ал өлім коэффициенті 8,6.
Бірінші май ауыл округінің құрамына 9 елді мекен кіреді. Жалпы ... 14846 ... ... май – 5542 ... ... – 1081, Бейнеткеш – 889
адам, Жаңажол – 144 адам, Камшак – 3965 ... ... – 1602 ... ... 839, ... – 1054 адам. Туу коффициенті – 1000 адамға
23,6, өлім коэффициенті – 6,9 ... ... ... ... облысының оңтүстік-шығыс жағында
орналасқан. Аудан 1928 жылы Ленин ауданы ретінде құрылды. ХХ ... ... ... ... атқа ... ... 4,1 мың ... шақырым
территорияны алып жатыр, бұл облыс территориясының 3,5% ... ... 1 ... ... 21,6 ... Әкімшілік орталығы – Қазығұрт елді-
мекені. Аудан 12 ауыл округінен құралған. 12 ауыл округіне 62 елді ... ... ең ірі ... қазақтар - 93,1%, өзбектер-5,3%. Ауданның
100 пайыз халқысы ауыл халқысы. Бұл облыстаға ауыл ... - 100% ... ... ... Бұл ... да ... санының өсу үрдісі байқалауда.
Алтынтөбе ауыл округі ауданның оңтүстік шығысында Қаржантау қыратының
батысында орналасқан. Ауыл округінің құрамына алты елді ... ... – 1157 ... ... – 1251 адам, Қаржан – 4517 адам, Аққұм – 345
адам, Қарабау – 79 ... ... – 6 ... Туу ... 1000 ... 25,2
адам. Өлім көрсеткіші 1000 адамға 7.
Қақпас ауыл округі – Қаржантау қыратының ... ... ... ... Қазақстан облысының экономикалық ... ... ... ... вал аймақтық өнім көрсеткіші 127715,4 млн.
теңге құрады. Салалар ... ... ... ... ... ... ауыл ... 1%, көлік және байланыс – 11% құрайды.
Облыс территориясында ірі өңдеуші кәсіпорындар шоғырланган, оалрдың
үлесіне облыстың өндіріс кәсіпорындарының 88,4% ... ... ... ... ... ... ... қатар, облыста тау-кен, химия, ауыл
шаруашылық өнімдерін ... ... ... және ... ... көп ... жылдан бастап қазіргі күнге дейін ірі қара мал, шошқа, ешкі,
жылқы және ... ет пен ... ... ... 59 ... ... ... мен мақта талшықтарының өндірісі екіге артты.
Кәсіпорындарының көбісі Шымкент, ... ... ... Анализ нәтижелері барлық экономика салалары ... ... ... ... ... ... ... бойынша Шымкент қаласынан кейін
өндіріс орталықтары арасында ... ... тұр. ... ірі ... (ЖЭС –5, ... ... жүйелері), түсті металлдар
(Ачполиметалл АҚ), ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп (Кентау тігін-трикотаж фабрикасы) кәсіпорындары орналасқан.
«Ачполиметалл» комбинаты – ең ірі түсті ... ... ... ... саны жеті ... ... ... Комбинатта
қорғасын-сынап кендері шығарылады. Қазіргі таңда комбинат Жабық акционерлік
қоғам «Южполиметаллғаә ... ... ... ... бір ай ішінде 45877 мың
теңге пайда түсірді. Зауытта негізгі екі өнім ... цинк және ... ... что в 6,4 раза больше, чем за соответствующий период
прошлого готы.
1998 жыл комбинат «Ачполиметалл» ... деп ... ... ... бір бөлігін «Тұраналем банк» Шалхиямен бірігіп ... ... ... бірі ... ... ... ... ЖЭС-5 облыс энергиясының 5,3%, жылу энергиясының 8,4%
шығарылады. Қазіргі ... ... аты ... деп ... ... 90 ... қала әкімшілігінің жалпы өнімінің 23 пайызы
машина жасау екі ... ...... (жылына 618
экскаватор) және трансформатор (жылына 17,4 мың күш ... ... өнім ... ... трансформатор) Кентау трансформатор
зауытымен (КТЗ) 1960 жылы ... 1960-70 ... ... ... ... әдісі игерілді. Соңғы ... ААҚ КТЗ ... 90 ... ... 70 ... есе өнім шығарды.
Кентау экскаватор зауыты 1958 жылы «Ачполиметалл» шеберхана негізінде
құрылды. Зауыт ... ... Орта Азия ... ... ... ... 2002 жылы АҚ «Экскаватор» 150452 мың
теңгені құрайтын өнім ... бұл – 28 ... 2 ... ... 1446 ТНП, т.б.. ... 1991 жылмен салыстырғанда шығарылған
өнім 22 есе қысқарды.
Қалалақы әкімшілігінің өндіріс ... ішкі өнім ... ... 53% ... ... өнімінің 94% орташа және шағын
кәсіпкерліктердің ... ... 2002 ... бері 10 ... 10 цех,
76 сауда нысаны, тамақтану орындары мен халыққа қызмет көрсету мекемелері
ашылды.
Кентау калалық әкімшілігінің құрамына келесі елді ... ... ... ... ... Ащысай.
Хантағының халқысы ХХ ғасырдың 90 жылдарында Кентау қала әкімшілігінің
кәсіпкерліктерінде қызмет етті. ... ... ... 2% ғана ... ... ... ... 49 адам қамтылған бұл халықтың 2,3%.
1991 жылы Түркістан қалалық әкімшілігінің өндіріс өнімінің көлемі 3,5%
құарады. Қала ... ... ... ... ... ... ... технлогиялық қамсыздандыру зауыты,
«Бірлік», Түркістан шебер-механикалық зауыты), ... ... ... ... Түркістан тігін фабрикасы), тамақтану
кәсіпкерліктері ... ... ... материалдарын жасау
кәсіпкерліктері ... ... ... ... ... ... биохимиялық өндіріс (тағам антибиотиктер зауыты) қызмет көрсетті,
олар қала әкімшігінің өндіріс көлемінің 75% ... ... ... ... ... 89,9% тау-кен өндірісіне
келеді. Шу-Сарысу даласында көміртегілер орындары, уран және ... ... ... анықталған. Солтүстік аймағында табиғи газдың
екі орны белгілі. Облыс экономикасында ... ... өте ... ... Степное және Центральное атты тау кен басқармасы қызмет
көрсетеді. Экологиялық жағдайға ... ... және ... да ... ... жер ... шығару үлкен әсер етеді. Жерді пайдалану
бюджетті қаржыны пайдалану мен инвистиция тарту арқылы ... ... ... ... кәсіпкерліктері облыстың негізгі тау кен өнімін шығарушылар
болып табылады (92,1%). 1996 жылдан бері аймақта тас көмір мен тұз ... ... ... ... ауыл ... ... ... мен ірі
қара мал шаруашылықтары дамыған.
Бәйдібек ауданының өндірісі екі кәсіпкерлікпен анықталған, бірі ЖШС
«Қуан», ... ... ... және ... да ... жоқ сусындарды
шығарумен айналысады, екіншісі, «Бәйдібек» ЖШС, ... ... ... Ауыл ... өнімдерін өңдеумен айналысатын
шағын кәсіпкерліктер бар: бір колбаса цехі, екі минералды суларды шығару
цехтары, 30 ... 5 ... екі ... ... шығару цехтары, 21
цех өсімдік майын шығару бойынша,бір жеміс ... ... ... ... ... ... Жұмыссыздардың жалпы саны 3300 адам.
1991 жылы ... ... ... ... 3,4 ... шығарылды. Мұнда
құрылыс материалдарын шығару кәсіпкерліктері (Састөбе цемент зауыты,
Түлкібас ... ... ... ... ... жеміс өрлеу
комбинаты) жұмыс істеді. Негізінен, аймақтың абс өнімі әкткасты шығару.
Кез-келген ... ... ... ... ... орын ... ... көліктің кең тараған түрі авто көлік (1 сурет). Оңтүстік Қазақстан
облысында көлік түрінің кең ... түрі ... 3. ... ... ... ... ... динамикасы [15]
Суретте көріп отырғанымыздай, жыл сайын автокөлік құралады пайдалынатын
адам саны өсуде. Әуе көлігімен салыстырғанда автокөлік ыңғайлы. Себебі, ... ... ... ... құралдары дұрыс жабдықталмаған, және ірі
әуе трассалары өте аз ... Ең ірі ... ... ... ... ... ... қымбат. Облыс көлемі ірі болғанымен әуежай
мекемесі бір ғана. Сол себепті, ... ... ... ... автокөлік
құралдары көп пайдалынады.
Облыс бойынша авто магистарльдар желісі жақсы дамыған (4 кесте).
Кесте ... ... ... ... түрі |Қашықтығы, шақырым |
| ... ... ... |
| | ... ... пайдалануға |
|Барлық жолдар |14901 |800 |14101 ... жол |- |- |- ... ... |14901 |800 |14101 ... ... ... |55 |- |55 ... | | | ... ... |14846 |800 |14046 ... ... жыл |12606 |800 |11806 ... қызмет ететін | | | ... ... ... бойынша жолдарының 14901 шақырымының 12606
шақырымы жыл бойы қызмет етеді. Бұл ... жол ... ... ... ... ... жағдайын жеке қарастырған дұрыс.
Сайрам ауданы: «Волна» қонақ үйі Шымкент қаласынан 25 шақырым ... ... ... ... 1-2 ... ... 25 адамды
қабылдай алады. Барлық жағдаймен қамтылған. Орналасқан жолы жақсы деңгейде.
Бәйдібек ... ... кен ... ... ... үй. ... ... 35
шақырым жерде орналасқан. 10 ... ... ... ... ... екі ... Туалет далада, Жазғы душ бар. Ат саны ат ... ... ... қанағаттарлық. Орналасқан жолы 5 ... ... ... ... ... база ... ... 62 шақырым жерде
орналасқан. 8 адамды қабылдай алады. Моншасы, жазғы душ бар. Туалет далада.
База ... және ... ... мақсатында пайдалынады. Жағдайы нашар.
Айналып өту жолы 12 шақырымдай нашар жағдайда.
Түлкібас ауданы:
1) «Эль-тур» базасы Машат ... ... ... ... 48
шақырым жерде орналасқан. 10 адамды қабылдау мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... ... Бильярд бөлмесі бар. Жағдайы
мен жолы жақсы деңгейде.
2) «Горная» тур базасы Шымкент қаласынан 80 шақырымжерде орналасқан. ... және 15 ... ... ... мүмкіндігі бар. Моншасы,
бассейн, экскурсиялық көлік, аттар мен жабдықтары бар. Туалте ... ... ... жолы да ... жағдайда.
3) «Құлан» кемпингі Шымкент қаласынан 77 шақырым жерде Құлан ... ... 40 ... қабылдай алады. Туалет далада. Жағдайы
төменгі деңгейде. Орналасқан жолы қанағаттарлық жағдайда.
4) ... ... ... ... 97 ... жерде орналасқан. 30
адамды қабылдай алады. Қазіргі таңда қосымша құрылыс жүруде. ... ... ... ... ... Орналасқан жолы жақыс [9].
5) «У Жени и Люды» қонақ үйі Жабағылы кен шарында Шымкент қаласынан 93
шақырым жерде ... 30 ... ... ... ... ... ... жолы жақсы жағдайда.
6) «Әсел» туристік лагері Жабағылы аймағында Шымкент ... ... ... ... 30 адамды қабылдау мүмкіндігі бар. Барлық
жағдайы, сауна, бассейн, экскурсиялық көлігі, ... мет ... ... жолы ... ... ... кен ... отбасылық қонақ үйі Шымкент қаласынан 94
шақырым жерде орналасқан. 30 ... ... ... бар. ... ... бар. ... қанағаттарлық. Орналасқан жолы жақсы деңгейде.
Төлеби ауданы:
1) «Южная» турбазасы. Шымкент қаласынан 65 шақырым жерде орналасқан. 30
адамды қабылдау ... бар. 2-4 ... ... ... ... ... жүзу бассейні, ат туризмі үшін жағдайы бар. Жағдайы
нашар. Орналасқан жолы ... ... ... тур база деп
аталмайды. Бұл кешен бұрынғы тур базасы болып ... «Ақ ... ... ... ... 62 шақырым жерде орналасқан.
Негізінен жергілікті туристерді қабылдайды. барлық жағдайы бар. ... да ... ... 30 ... қабылдау мүмкіндігі бар. жағдайы
және ... жолы ... ... тур ... ... қаласынан 63 шақырым жерде орналасқан.
50 адамды ... ... ... ... бар. ... ... ... көлік бар. Жағдайы ... ... ... ... ... ... ... Шымкент қаласынан 63 ... ... ... ... Туалет далада.
5) Қасқасу және Алатау кен шарларындағы отбасы қонақ үйлер Шымкент
қаласынан 65 ... ... ... 8 ... қабылдай алады. Бөлмелері 2
орынды. Моншасы бар. Туалет далада. ... мен ... ... ... ... ... ... қаласынан 72 шақырым жерде орналасқан. 8
вагончигі бар. Су көзі мен туалет далада. Моншасы, экскусияларға ... және ... бар. ... қызмет көрсетеді. Жағдайы
қанағаттарлықтай жағдайда.
7) «Қасқасу» кемпингі Шымкент ... 65 ... ... орналасқан. 16
туристерді қабылдау мүмкіндігі бар. Соңына дейін салынбаған, жағдайы нашар.
Орналасқан жолы 6 шақырымдай жерде нашар жағдайда.
8) ... кен ... ... ... үй ... қаласынан 78
шақырым жерде орналасқан. 8 адамды қабылдау мүмкіндігі бар. Монша және ... бар. ... ... Ат ... және ... ат ... үшін ат ... Жағдайы қанағаттарлық.
Қазығұрт ауданы:
1) Угам кен шарындағы аңшылық үйі Шымкент қаласынан 85 ... ... 10 ... ... ... бар. Ат ... және ұлттық ат
ойындары үшін ат саны жеткілікті. Жағдайы қанағаттарлық
2) «Ауыл» кемпингі 4 киіз үйден құралады. Ұлттық ... іші де ... ... Жолы ... ... ... 12 адамға арналған «Таукент» қонақ үйі Шымкент қаласынан 250 шақырым
жерде орналасқан.
2) Шолаққорған кен шарында 10 адамға ... ... үйі ... ... 210 шақырым жерде орналасқан. Жағдайы және орналасқан
жолы қанағаттарлық ... ... 20 ... ... ... Шымкент қаласынан 230
шақырым жерде орналасқан. Душ және туалет далада.
Түркістан ауданы:
1) Икан кен шарындағы қонақ үй Шымкент ... 160 ... ... 10 ... қабылдай алады. Барлық жағдайы жасалған. Орналасқан
жолы жақсы жағдайда.
2) Кентау қаласындағы 20 ... ... ... үй. ... ... (сурет 2) [10].
3) Түркістан қаласындағы қонақ үйлер. Негізгі үш қонақ үй бар (аттары
белгісіз). 120 адамды қабылдай ... ... ... бар. ... ... ... ... қазіргі таңда бар орналастыру құралдары, жағдайы төмен
болса да, туризм дамуына ықпал ... ... ... дамыған жол тораптары мен
орналастыру құраладары, әсіресе отбасылық, жөндеу жұмыстарын ... ... ... ... жылы туалеттер, шомылу ... ... ... үйлеріне ұлттық безендіру қажет, мысалы, ұлттық
оюлар мен бұйымдар. Қонақ үй қызметкерлері ... киім ... ... ... қонақ үйлерге ұлттық ойындарды ұйымдастыра алатын арнайы мамандар
қажет. Кадрларды ... ... де ... қалып отыр. ... ... ... ... ... оқу семинарларын
ұйымдастыру қажет. Сондай-ақ, басқа да туризм ... ... ... ... ат ... т.б. ... ... Клиенттердің
қауіпсіздігіне, мамандардың экскурсиялар өткізілетін жерлері бойынша
аңыздарды білуге көңіл бөлу керек.
Сурет 4. ... ... ... ... ... ... туроператордың клиенттің барлық сұрансысына мен талаптарына жауап
беретін ... тар ... ... ... қажет, мысалы, альпинизм,
спелеотуризм бойынша. Туристік маршруттар бір ... және ... ... бірнеше маршруты болуы қажет. Олардың табиғи
территорияға түсетін антропогенді ... аз ... ... ... ... әр ... ... дұрыс, мысалы, 1-2 күндік, 4-8 күндік және
ұзақ мерзімді 8 күннен көп. ... ... ... ... тауларға шыққан кезде биіктіктің бірте-бірте өсуі
ескерген ... ... ... ... ұзақ ... маршрут болса, әр
үш күн сайын физикалық ауырпалықты төмендеткен дұрыс, ... ... ... алу. Арнайы туристік ойындарды немесе басқа да сауық түрлерін жүргізген
дұрыс, мысалы, туристерге ресми түрде келуі.
Ордабасы ... ... ... ... аумағында
археологиялық ізденіс жұмыстары жүргізіліп, бес қорған ашылып, одан II –V
ғ. жататын жәдігерлер алынды. Ашық ... ... және ... мұражай
жасақтау қолға алынды. Төле, Қазыбек, Әйтеке билердің бейнесі мен ұлағатты
сөздері жазылған ... 1,20 х 2,75 м. ... ... ... ... облыстық тарихи-өлкетану мұражайы 1920 ... 1977 жылы ... ... салынған жаңа ғимаратқа қоныс аударды.
Облыстық мұражайдың 3 бөлiмшесi: Түркiстан қаласында С.Ерубаев атындағы
әдеби-мәдени мұражай; Сайрам ауданында Сайрам ... ... ... Тұрар Рысқұлов атындағы тарихи-өлкетану мұражайы және 1
секторы: Ескi Иқан ... ... ... ... ... Республикасы Президентi Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
арналған ... ... ... 2004-2006 жылдарға арналған
ортамерзiмдiк "Мәдени мұра" Бағдарламасының негiзгi бағыты мен ... ... ... Оңтүстiк Қазақстан облыстық тарихи өлкетану музейi
өлкемiздiң ... ... және ... ... ... ... ... мәлiметтердi жинақтап тарату, өскелең ұрпаққа ата-бабамыздан қалған
мұралар жөнiнде ... беру ... ... ... мен рухани мәдениетiн зерттеп, көрнектерi мен ... ... ... ... ... мiндеттерiн яғни, ғылыми
зерттеу, жинақтап iрiктеу, экспозициялық, ... ... ... ... ... ... сай атқаруда [10].
Облыстық саяси қуғын-сүргін құрбандарының мұражайы 2001 жылы 2-қарашада
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл ... орай ... ... ... ашылды.
2002 жылдың 13-тамызында облыс әкімінің №284 қаулысымен «Оңтүстік
Қазақстан облыстық саяси ... ... ... ... - ... ... болып құрылды.
Мұражай ғимараты екі қабаттан тұрады: 1-ші қабатта үлкен экспозиция
залы, 1 қор сақтау бөлмесі, 1 әкімшілік ... 2-ші ... ... ... жылы ... бір қатар іс-шаралар атқарылып, өз қорын онан әрі
құнды экспонаттармен байыта түсті.
2004 жылы ... ... 7295 ... болса, 2005 жылы мұражай қорына
1230 экспонат жинақталып жалпы саны 9525 болды.
Оның негізгі ... ... саны 7420 ... ... ... 1105 ... ... - Ханбибі Есенқарақызы. 1949 жылы туылған, білімі
жоғары, ШПИ түлегі, ... ... ... ... Одағының мүшесі,
ақын, Қазақстан Республикасына еңбегі сіңген қызметкер.
Қажымұқан атындағы облыстық спорт мұражайы ... ... ... үйі болып 1976 жылы ақпан айында құрылып, 1981 жылдан бастап
аудандық мәдениет ... 1985 ... ... тарихи өлкетану
мұражайының филиалы болып жұмыс ... 2001 ... 26 ... ... облысы әкімінің №78 қаулысымен Қажымұқан атындағы облыстық спорт
мұражайы мемлекеттік мекемесі болып қайта құрылды .
Халық демеушілігінің арқасында ұлттық ... ... ... ... ... метр болатын жаңа ғимаратта орналасқан мұражайдың жәдігерлер
қорында 1000 нан ... ... бар. ... ... залы үш ... ... Олар ... өмірі мен спорттағы жетістіктері, облыс
спортының мақтаныштары олимпиада, Әлем, ... Азия ... ... әр ... ... ... жарыстардың
жеңімпаздарының фото суреттері, кубок, диплом, қолданған заттары ... ... ... ... Сондай-ақ, әр кезеңдегі жарыстарда
берілген ескерткіш белгі медальондар және ... ... ... ... жеке ... мен кезіндегі спорттық марапаттау ... ... ... ... киелі палуанның
тұрмыста қолданған заттары мен ... ... ... ... ұтып алған 48 алтын, күміс орден медалдарынан 2 ... 1 ... ... ... ... ... қатарынан 4 рет жеңіп
алғандығы туралы белгісі жапсырылған қайыс белдігі, Қажымұқанның ... ... ... ... сыйға тартқан ескерткіш белгі медальоны,
олимпиада чемпиондары Б.Саттарханов, Н.Ким, М.Ділдәбековтердің жеке заттары
мен фото ... ... орын ... ... басты жұмысы, ғылыми қорды, толықтыруға байланысты
іздестіру жұмыстары. Бұл бағытта әдістемелік орталық ретінде республикалық
мемлекеттік ... өлке тану ... ... ... ... ... жүйесіне қосылды.
Қажымұқанның спорттық өмір жолын ғылыми іздестіру жұмысы Республикалық
мемлекеттік музейінің интернет жүйесіндегі сайды арқылы жүргізіледі.
Тарихи-мәдени ... ... ... ... және ... жөніндегі
орталық 2006 жылдың сәуір айында тарихи-мәдени мұра ... ... алу, ... және ... ... ... атқарушы органдардың
жұмыстарына белсенді ықпал ету мақсатында ашылды.
Орталықта екі ... ... ... ... және ... ... және ... қала құрылысы, сәулет және ... ... ... ... ... ... орналасқан барлық тарихи-
мәдени маңыздылығы бар ескерткіштерді анықтап, есепке алып және олар ... база ... ... қорғалуын және дұрыс пайдаланылуын қамтамасыз
етуге жұмылдырылатын ... ... ... ... 1979 ж. 11- ... ... ... Кеңесі шешімімен ғылыми-зерттеу, ... ... ... қору ... ... құрылған. Бұл Қазақстан
аумағында құрылған алғашқы тарихи ... 1998 ж. ... ... ... сәйкес Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейі
республикалық бағыныстағы мемлекеттік мекеме болып қайта құрылды. Ол ... ... 1999 ж. ... ... ... Қорық-музей мекемесі
Оңтүстік Қазақстан облысы, Отырар ... ... ... ... жолы ... ... орналасқан. Қорық-музейдің бір бөлігі аудан орталығынан
12 км жерде Арыстанбаб кесенесінде, ал ... және өнер ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Қорық-музейде төрт ғылыми-зерттеу бөлімі, ғылыми кітапхана (оның
қорында 1511 дана кітап) бар.
Музей ғимаратымен қоса ... ... ... ... ... үйі ... ... қызмет көрсетеді. Қоржын үйдің жалпы
ауданы 3048,5 м, экспозиция ауданы 1052 м, қор ... ... 254 м. ... ... ... қарамағында 2004 жылы 4-
республикалық, 154-жергілікті дәрежедегі тарихи ... бар ... жылы ... барлау экспедициясының барысында Отырар мемлекеттік
археологиялық қорық-музей есебіне 216 ... ... ... ... ескерткіштердің орналасу орындары мен қорық аумағының
көлемі көрсетілген жерді тұрақты пайдалануға ... ... ... карталар қорықшыларға қайта тапсырылды, барлық ... ... ... ... шарт жасалды. Жыл бойы қорықшылардың
жұмыстары қадағаланып, олармен бірге ескерткіштердің жағдайы ... ... ай ... ... ... ... ... алынып отырды.
Ескерткіштердің сақталуы жөнінде аудандық жер ресурстарын ... ... ... бөліміне, ескерткіштер орналасқан
аймақтардың ауыл әкімдеріне ескерткіштерді сақтау ... ... ... ... ... ... өңіріндегі 60- ... ... ... ... ... беретін мемлекеттік Акт алуға
қатынас хат ... ... ... ... ... ... ... мен құдықтарының су деңгейі
өлшеніп қадағаланып отырды және кесене айналасын қоршаған ... ... ... ... ... ... қойылған қорықтық тақталар жаңартылып
жазылып, қайта қойылды. Бұл жылы ... ... ... ... ... жол ... жоқ.
Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің ... ... ... ... ... Отырар, Оқсыз,
Көкмардан, Жалпақ төбе, Талтақай археологиялық ескерткіштеріне « Көне
Отырарды ... ... ... бойынша Алматы қаласындағы
Ә.Марғұлан атындағы археология институтымен ... 6-ай ... ... Ғылыми-зерттеу жұмыстарының есебі ... ... жылы ... ... ... музей қызметкерлері С.Ахмет,
М.Бекетов, С.Қалдыбектер Сырдария өзенінің сол жағалауындағы Арыс, ... ... ... ... тың жерлерді мақта егістігіне
айналдырудың ... ... іске қосу ... Шымкент қаласындағы
«ОңҚазсужоба» ААҚ, М.Үнембаев атындағы барлау және жобалау институтының
тапсырысыменен Археология ... ... ... ... ... ... ... жұмысы жүргізілді.
Экспедиция мақсаты: жаңадан игерілетін жерлердегі археологиялық және
тарихи-мәдени ескерткіштердің, егістік және осы ... үшін ... мен ... ... қазу ... бүлінуін болдырмау
мақсатында ескерткіштерді орналасу орнын анықтау, суретке түсіру, жобасын
сызу, қорықтық ... ... ... ... институтына және М.Үнембаев атындағы барлау
және жобалау институтына тапсырылды.
Отырар қорық-музейі өз күшіменен (Экспедиция басшысы ... ... ... ... ... ... ... іздестіру мақсатында археологиялық барлау
экспедициясын ұйымдастырды. Экспедиция жұмысының барысында ... ... ... 15- ... ескерткіштердің орны анықталып, есепке
алынды.
Мұражай қызметкері С.Ақылбек Ә.Марғұлан атындағы археология институты
қызметкерілерімен ... ... ... ... ... техникалық
жаңалықтарын пайдалана отырып зерттеулерге қатысты. Мұндай ... ... рет ... ... Осы ... ... ... карта жасалып, ескерткіштердің орныдары ... Leisa ... ... ... инструменталды
топографиялар жасалды. Ескерткіштердің электорнды базасы үшін ArsGIS
бағдарламасы ... ArsGIS ... ... ... ... ... жәдігерлерді күтіп сақтау, есепке алу ... ... ... аса ... екені анықталды.
Мұражай қызметкері С.Ақылбек Археология институтымен бірлесе Алматы
облысындағы ... ... қала орны және ... ... ... табанындағы Арал-Асар қала жұртына жүргізілген қазба жұмыстарына
қатысты.
Мұражай қызметкерлері 2005 жылы музей ... 236 ... ... ... Осы ... ішінен негізгі қорды
құрайтындары 220 дана, көмекші қорды құрайтыны-16. Жалпы музей қорындағы
жәдегерлер саны 2005 ж.- 21830 дана ... ... ... ... ... Алматы
қаласындағы Ә.Марғұлан атындағы археология институты ... ... ... ... ... ... ... оқылды.
Семей қаласындағы Абай мемлекеттік қорық-музейінің, «Абайдың туғанына-
160 жыл» және «Абай музейіне-65 жыл» ... ... ... ғылыми конференцияға музей қызметкерлері қатысты.
Мұражай қызметкерлері 2005 жыл ... ... ... және ... ... ... және ... кітаптарды баспаға дайындады
[13].
2.2 Ерекше қорғалатын территорияларындағы табиғи-тарихи ... ... ... ерекше қорғалатын территорияларының бәрі
Батыс Тянь-Шань тау жүйелерінде орналасқан. Ақсу-Жабағылы ... ... және Угам тау ... баурайында, Сайрам-Угам қорықшасы және
Угам ұлттық саябағы Угам тау қыраты мен Қаржантау тау қыратының ... ... тау ... бәрі ... мен ... тұрады.
Олардың бәрінде вертикальды аудандастыру ... ... ... нивальды белдеуге дейін аудандар бар. Тау ... ... ... өзен ... ... алма, теректі
ормандар өседі. Ал, Угам ұлттық саябағында жаңғақтар өседі. Орманды
белдеуінен ... ... және ... ... ... ... нивальды белдеуінің тас және жартасты мәңгі мұздықтар алып жатыр.
Аталаған ерекше ... ... ... бір ... ... ... және Ирсу-Даубабы қорықшалары мен Қаратау қорығы
Батыс Тянь-Шань таужүйлерінің аласалау таулары Қаратау, Дәубаба ... ... ... ... Мұндағы вертикальды аудандар
бірінші топқа қарағанда аз байқалады. Боралдай және ... ... ... бар, ал, ... ... мұндай ормандар
тек қана өзен және бұлақтар маңында және адам аяғы жетпес аудандарында
орналасқан.
Қыраттарының шыңдарында ... ... мен ... алады. Солтүстік
беткейлері тасты болып келеді. Осы аталған табиғи территорияларды екінші
топқа ... ... ... ... ... де ... Бұл ... кесте 5 көрсетілген ... ... ... таза, зиянды жәндіктерінің саны аз және ... ... ... ... бұл аймақта Берікқара және ... ... ... ... ... ... ... шатқалында дем алуға арналған 12 балалар лагері, 2
оқытушылар мен студенттерге арналған ... ... Әр ... су ... бар. Олардың ішінде Кіші Қаратауларының және Берікқара
шатқалының су көздерін атап өтуге болады.
Боралдай қорықшасы және Қаратау қорығының территориялары аз ... жол ... ... төменгі деңгейде болуынан. Абая кен шары,
Қарақұр, Көзмолдақ және Созақ ауданындағы Қызылкөл, Түркістан ауданындағы
Ермексу мен Боялдыр өзендерінің шатқалдары, Бәйдібек ... ... ... ... аңғарлары мен Түлкібас ауданындағы Құлан,
Қараүңгір, ... ... ... ... ... ... ... үлкен болады деп айтуға болады. Кесте 5 Оңтүстік ... әр ... ... ... берілген. Көріп
отырғанымыздай климаттың ең тиімді аймағы Түлкібас ауданы.
Рельефтің ерекшеліктеріне байланысты (платотәрізді ... ... бар ... ... ... территорияларында велотуризм, тау
туризмі, жаяу туризмі, ат туризмі сияқты түрлерін атап ... ... ... осы ... ... ... ... үңгірлер
бар, осыған орай бұл аймақта спелеотуризмді дамытуға болады.
Ерекше қорғалатын ... ... ... ... үшін ... аймақ болып табылады. Барлық қорғалатын табиғи
территорияларында өсімдіктердің эндемик түрлері мен сирек ... бар, бұл ... ... ... пен ... тартады.
Алуан түрлі ландшафттар, табиғи және тарихи ескерткіштерінің көп ... ... кең ... дамытуға әсер ете алады. Боролдай
қорықшасындағы Боролдай және Қошқарата өзендерінде, Дәубаба өзені мен ... ... ... ... ... ... ... табиғи
территорияларының екінші тобындағы туризм маусымы ұзақ мерзімге созылады,
дегенмен бұл аймаққа туристер аз ... ... ... ... 6 ... Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ормандар көлемі
көрсетілген.
К кесте 6
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... орналасуы [12]
|Қорғалатын табиғи нысан аты ... жері ... ... ... су құламасы |Ақсу-жабағылы қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қорығы ... ... ... ... ... ... тауы ... ... ... ... тауы ... ... ... ... ... шатқалы |Қаратау ... ... ... үңгірі ... ... ... ... ... ... табиғи қорығы |
|Қазанбұлақ үңгірі ... ... ... ... ... ... ... ... |
|Хантағы өзенінің аңғары ... ... ... ... ... ... – табиғаттың ұлы дары. Бұл тереңдігі 500 метр
тектоникалық шатқал, жағалаулар арасындағы қашықтық 700 – 800 ... ... ... ... ... енген, сонымен қатар жабайы алма ... ... ... ... эремурустар өседі.
Топшақ – көгаландырылған шатқал асуға қарай апарады, асудан Жабағылы
өзенінің жоғарғы ағыстары көрінеді.
Кіші Қайынды шатқалы – аршалы ... ... ... асуы ... ... 2975 метр ... ... арша
стланиктері, биік таулы өсімдіктерін көруге болады, және ... ... 3918 метр ... ... ... ... «тоғай» лагері орналасқан, бұл жерден
қорықтың басқа да шатқалдарына түсуге болады. Негізінен, бұ ... ... ... және шар ... әр ... ... даламен ерекшеленеді.
Үлкен Қайынды асуының биіктігі ... ... 2800 ... ... ... ... ... болады. Мұнда да аршалы ормандар ... ... ... ...... ... 3275 метр төмен орналасқан. Мұнда
петроглифтер галереясы орналасқан.
Шуылдақ шатқалы – көктемде Грейг сары ... ... ... Бала ... тау ... ағып ... шатқалында өзен ағып өтеді, аршалы ормандар өседі.
Көксай өзенінің шатқалы – желдердірілген ... ... ... ... ... көзі мен ... орманы өседі.
Қараүңгір шатқалы – жабайы жүзім, бадам ... ... ... ... ... – қамыс арасындағы орналасқан көл. Мұнда дала және батпақты
ақсарылар, ақдегелектер, құтандар, балшықшылар, шағала, су маңындағы ... ... су ...... жасалған көл. Жаз уақытында мұнда
шағала, балшықшылар мекен етеді. Миграция ... ... ... және ... ... өруге болады. Су қоймасы маңында Тырна
красавкасы мекендейді.
Қызылкөл – ... ... ... шөл ... орналасқан.
Миграция кезінде бұл жерге әр алуан құстардың топтары келеді.
Шошақкөл – қамыспен өскен көл. Бұл жерде негізінен су ... ... ... бос жағалауларында құтан мен балшықшылар мекен етеді.
Көлдің шөлді аймағында ... ... сұр және кіші ... ... ... ... ... табиғи нысандарын типтері бойынша бірнеше
топқа ... ... ... ... нысандар, геоморфолигиялық
нысандар, гидрологиялық нысандар.
Геологиялық нысандарына келесі нысандар жатады:
- Жаңақорған зені бойында жоғарғы девон – төменгі карбон;
- ... ... ... ... девон;
- Түлкібас станциясы аймағында жоғарғы девон рифті ... ... ... ... ... ... Қаратау юра бассейні;
- Байсай өзені бассейндегі Карбон;
- Жертапсай өзені бойындағы Карбон;
- Ұя өзен бойындағы Карбон;
- трилобит қалдықтарымен Арпаөзен ... ... және ... ... Ақсу ... сол жағалауы мен Жабағлы тауындағы төменгі және ... ... орта ... және ... пермь;
Геоморфологиялық нысандары:
- Кіші Қайынды шатқалындағы су құламасы;
- ... ... ... Ақсу ... ... ... өзені даласындағы Ақтас үңгірі;
- Кеңөзен аңғарындағы Балағайын үңгірі;
- Бестоғай үңгірі;
- Кеңес төбе үңгірі;
- Бұлағы бар Қазанбұлақ үңгірі;
- ... ... ... ... ... ... ... жартастары.
Гидрологиялық нысанға Көксай көлдерін жатқызамыз. Көксай көлдері Ақсу
– Жабағылы қорығында орналасқан.
Ерекше қорғалатын ... ... ... ... ... барлық түрлерін дамытуға жағдай береді.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... және ... ... ... су сақтаушы, рекреациялық, санитарлы-гигиеналық
және әлеуметтік қорғау сияқты функцияларын атқаратын маңызды табиғат кешені
болып табылады.
03.02.97. № 137 ... ... ... ... ... Қазақстан Облысының өзекті мәселелері бекітілді. Олар шұғыл түрде
шешулуін ... ... ... ... ... ұтымды пайдалану жүйесі, жерлердің қуаншылығын алдын-алу
мақсатында шаралар қабылдау;
- биоалуан түрлілікті және биоценоздарды қалпына келтіру мен ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи территориялар желісін көбейту, Әлем мәдени
және табиғи мұралар кадастрына қосатын бірегей ... ... ... ... бәрі ... ... ... жауапкершікті арттырады.
Оңтүстік Қазақстан облысы ... он ... ... ... ... ... сақтау мекемесі құрылған. Олардың аумағы 3042,6 мың ... Және оған қоса Ақсу ... ... ... ... 85,4 мың га ... аудан бойынша ормандар көлемін кесте 6 көрсетілген.
Ерекше қорғалатын табиғи территориялар ішінде орман қоры жер ... ... ... ... ... мекемелерінің басқару құрылымы
сурет 12 көрсетілген. Әр аймақтағы мекемелердің басқару ... ... жоқ. Сол ... олар бір үлгі бойынша
көрсетілген. ... 13 ... ... ... ... ішкі құрылымы берілген.
Адамды қоршап жатқан ортасының жағдайы, Қазақстан Республикасының
табиғатын қорғау мен табиғи ресурстарды ... ...... ... мәселелер. Бұл мәселелер әр түрлі ғылымдар әдістерімен ... ... ... тепе – ... сақтауға ықпалын тигізіп,
қоршаған ортаны қорғаудың өзекті мәселелерін және әлеуметтік - ... ... ... Ал, ... ортаны қорғау - бүкіл
адамзатты қамтитын ең маңызды әлеуметтік және ... ... ... ... таңда экологиялық туризмді ұйымдастыру туристік нарықтағы
өзекті мәселелердің бірі болып келеді. Экологиялық туризмнің дамуы табиғи
ресурстарды ... ... ... ... бұл ... ұтымды
пайдалану мақсатында қоршаған ортаны қорғау мәселесі қарастырылады.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... нысандарына мұнда мекен ететін жануарлар мен ... ... ... ... ... де атап ... ... Ерекше қорғалатын территориялары бойынша экологиялық маршруттар
Зерттелініп отырған территориясы бойынша автобус, ат, жаяу маршруттары,
сондай-ақ, ... ... ... су ... ... үшін ... үй қызметі көрсетіледі. Ұсынылып отырған маршруттарды
шартты түрде үш ауданға бөлуге болады: 1. Берікқара қорықшасының аймағы, 2.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... 3. Қаратау қорығының
аймағы.
Бірінші топтағы маршруттар
1. Боралдай және Ирсу-Дәубаба ... ... бір ... ... Аңыз ... атты тур Машат өзенінің шатқалы бойынша
өткізіледі.
Қашықтығы Шымкент қаласынан 52 ... ... 8-9 ... оның ... 3-4 ... жаяу ... ... Қазақстанның бірнеше аңыздарымен, оның ішінде Қожа
Ахмет Яссауи туылған жерімен байланысты аңызбен ... ... ... қорықшасын, ежелгі қорғандарды және қалаларды, жергілікті
тұрғындарының ... ... ... ... саванналар, жапырақты
ормандармен, оның ішінде сирек эндемик өсімдіктерімен танысады. Туристер
«Жылаған», «Құс», ... ... ... ... көре ... «Жер асты өзенге қарай»
Қашықтығы Шымкенттен 45 шақырым (бару-келу) және ... кен ... ... 9 сағат, оның ішінде 3-4 сағат жаяу серуендеу.
Туристер Исфиджаб, Сайрам және Шарафкент сияқты ... ... ... әкесі мен анасының мазарларын, сақ тайпаларының құрылтай ... ... тасс ... көре ... Жер асты ... ... ... мен Ирсу-Дәубаба қорықшасының ормандарымен танасады.
3. «Қараүңгір өзенінің шатқалы»
Қашықтығы Жабағылы кен шарынан 140 шақырым.
Ұзақтығы 9 сағат, оның ... 3 ... жаяу ... ... туристер Боролдай қыратының далаларымен, «Боролдай»
қорықшасының сирек кездесетін өсімдіктерімен танысып, тереңдігі 200 метрге
жететін шатқал, бірнеше үңгір мен ... ... ... ... және ... ... өсіп ... Бұл жерде «күнәһәрлардың жеті тасы» мен
«жастық шақ ... ... ... ... ... ... Жабағылы кен шарынан 75 шақырым (бару-келу)
Ұзақтығы 8 сағат, оның ішінде 3,5 сағат жаяу ... ... ... ... бірі «Кристалды», ежелгі
таңбаларымен, жел салдарынан пайда болған қызықты ... ... ... ... ... қызғалдақты далаларын тамашалауға болады. Мұнда
Грейг қызғалдағының ... ... және ... өседі.
5. Ақсу Жабағылы бойынша маршрут.
Ұзақтығы 3 күн
1 күн – Жабағылы қонақ үйіне ... ... күн – ... ас, Ақсу өзенінің шатқалына экскурсия, қонақ үйге қайту,
түскі ас. Түскі астан кейін Кіші ... ... ... ... ... әр ... шөптер бар даланы көру
3 күн – Шымкент қаласына қайту.
6. Ақсу өзенінің шатқалы.
Қашықтығы Жабағылы кен ... 58 ... ... 7 ... оның ... 3 ... жаяу ... Жабағылы кен шары – Елтай кен шары – Ирсу кен шары – ... ...... ... шатқалы – қорықша – Жабағылы кен шары.
Маршрут ұзындығы 15 шақырым шатқалымен ... ... ... ... ... болады. Көпірден Угам тау жоталары мен Сайрам шыңы ... ... ... ғана айва ... орналасқан. Ақсу өзенінің
шатқалының көрінісін сурет 3 көруге болады.
5 сурет. Ақсу-Жабағылы мемлекеттік ... ... ... ... кен ... 90 шақырым (бару-келу)
Ұзақтығы 2 күн
Маршрут барысында ландшафттың әр түрлі формалары мен табиғи аудандарын,
шөлейттерден жапырақты ормандарын тамашалай ... ... ... ... шыңы – ... ... ... даласына» барады.
Екінші топтағы маршруттар
8. Угам ұлттық саябағы бойынша маршрут
Қашықтығы Шымкент қаласынан 152 шақырым (бару-келу), оның ... ... жаяу ... 2 ... ... қ. – Георгиевка кен шары – Каскасу кен шары – Қасқасу
шатқалы – Сусінген көлі – ... ... және ... кен ... 19 ... жататын архитектура
ескерткіштері орналасқан. Қасқасу шатқалында ... жаяу ... 2 ... арасындағы су айырында платоға шығу басталады. Плато
дала өсімдіктерімен жамылған. ... ... ... ... кейін
Сусінген көліне жол болады. Мұнда туристер палаткаларда немесе үңгір ішінде
түнеуге қалады. Көл ортасында шұңқыр бар, мұнда су жер ... ... ... ... Көл ... екі ... үңгір бар. Мұнда тасқа
қашалған бейнелер сақталған.
9. Қарақатсай шатқалына жорық
Қашықтығы – 320 шақырым, оның ... 32 ... жаяу ... – 2 ... – Шымкент қ. – Қазығұрт кен шары – Угам кен шары – ... – Угам – ... ... ... дамытуда біздің Қаратау тауымыздың және қорығымыздың
мүмкіншілігі мол. Мен сол ... ... ... ... екі бағытта бөліп қарастырдым.
Бірінші бағыт Хантағы-Құсұя деп ... ал ... ... Хантағы-
Тастыңбауы деп аталады. Бұл экскурсиялық соқпақтардың (маршруттардың) жолы.
Экскурсиялық соқпақтың І-бағыты.
1. Соқпақтың (маршруттың) атауы: Хантағы-Құсұя.
2. Соқпақтың (маршруттың) жүктемесі:
а) ... ... ... оқу-ағартушылық;
ә) орналасу түрі бойынша: жаяу жүріс, атпен;
б) қолданыс уақыты бойынша: маусымдық;
в) ұйымдастыру нысаны ... ... ... ... - ... тағы
- Ханның тағы -Жасар бұлақ
- Жасар бұлақ - ... ... сайы - ... ... ... ... ... Ұзақтығы 6,5 шаршы метр, аялдаманы ескере отырып, уақыт ұзақтығы 6 сағат
20 ... ... ... ... ... мерзімі 25 наурыздан 30 ... және 1 ... 25 ... ... ... адамдардың ең көп саны 20 адам. Экскурсия ... ... ... ... ... ... шектеу жоқ.
7. Шілде айында ауа температурасының - 40°С жетіп және одан ... өрт ... үшін ... ... және туризмге
қатаң тиым салынады.
Хантағы кордонына жетер жолда екі «Ұл қорған» және «Қыз ... ... ... ... ... ... бұл жерде екі
баласыз отбасында көптен бір ... ұл және қыз ... ... ... ... осы ... осылай аталуда. Соңында дүниеге келген ұл мен
қыз бір-біріне үйленген екен.
Хантағы сайында таққа ұқсаған әсем жартас орналасқан, бұл ... ... ... ... бар. Бір күні хан түс ... Сол ... түсінде
оны қарақұрт шағып өлтіріпті. Үрейі ұшқан хан түс жоруышыны шақырып, бұл
түсті ... ... әмір ... Түс ... ... - ... ... болады деп айтады. Қарақұрттан қорыққан хан нөкерлеріне
тастардан ... биік тақ ... әмір ... Хан сол ... ... ел басқарады. Бір күндері хан жүзім жеп отырған кезінде, ... ... ... ... шығып ханды шағып өлтірген. Сол кезден
бастап хан отырған жартас Хантағы деп аталып кеткен.
Келесі - Құлжабай сайының ... ... ... сол ... көп мекендегендіктен осылай аталып кеткен деген аңыз ... ... ... ... сайы кездеседі. Аңыз бойынша бір бай өзінің
қызын ең ақылды және тапкыр жігітке бір ... ... ... Шарт бойынша жігіт сайдың ең суық жерінде бір күн және бір түн
бойы үсіп қалмай мал бағып шығу керек. Бай ... ... ... сайға қырық көрпе апарып қойған. Байдың қызын алуға келген жігіттердің
бәрі ертесі күні үсіп ... Тек қана бір ... аман ... ... ... аман ... жігіт 40 көрпенің 39 астына төсеген, біреуін
жамылған, ал қалған жігіттер 39 ... 1 ... ... ... ... сай ... сайы деп атала бастаған.
Хантағы сайында Тастың бауы атты шатқал орналасқан. Бұл шатқал ... әсем ... ... Бұл ... ... ... көкпар
шауып ат жарыстырған.
11. Соқпақтың (маршруттың) қысқаша сипаттамасы ... ... ... туристік-экскурсиялық маңызы бар.
Жүру сипатына қарай жаяу жүріс және атты. Соқпаққа ... адам саны ... ... ... есепке алғанда жүру уақыты 6 сағат 20 ... 6,5км. ... ... ... ... Тастыңбауы шатқалынан
аяқталады.
Жол бойы келіп кетушілерге аңыз және тарихи әңгімелерімен осы ... ... және ... ... ... танысамыз.
Өсімдіктерден бұл жерде күміс түсті ... ... ... ... мыңжапырақ,
түркістан және понтикалық доланасы өседі. Жануарлардан үнді ... ... сары ... бүркіт т. б. кездестіруге болады.
12. Соқпақ (маршрут) ... және ... ... ... ... ... сипаттамасы.
«Хантағы-Тастың бауы» экобағыты туристік-экскурсиялық маңызы бар. Жүру
сипатына қарай жаяу жүріс және атты. Соқпаққа келген адам саны ... ... ... ... алғанда жүру уақыты 6 сағат 20 ... 6,5км. ... ... ... басталады. Кордоннан 800м
жүргеннен кейін Хантағы ... ... ... ... тағы ... береді. Осы жерде асудың Ханның тағы болып аталуы туралы аңыз
әңгімесі ... Одан әрі - ... ... Бұл ... 2005ж ... ... тарапынан ашылған. Бұлақ атауының екі мағынасы бар: 1) жас
бұлақ. 2) ҚМТҚ ... ... ... мырзаның құрметімен аталған.
Қазіргі уақытта бұлақ басында демалыс орындығы орнатылып, бірнеше ағаштар
түрі ... ... ... ... ... ... Құлжабай
асуынан бастап Қаратаудың әсем табиғатын көруге болады. Қаратау тауы ... ең қарт ... бірі ... саналады. Бұл жерде протерозойлық
және альптық фазаның ширектік кезеңнің шөгінділері бap. ... ... ... протерозойлық, палезойлық шөгінділер, кейінгі ордовиктің
жыныстары, төменгі таскөмірлі, кайнозойлық, неогендік. Бұл шөгінділердің
көп бөлігін әктас (50%) ... Енді ... ... келеміз.
Жол бойы туристерді аңыз және тарихи әңгімелермен осы ... ... және ... ... ... Өсімдіктерден бұл
жерде күміс түсті жыңғыл, түркістан және жоңғар доланасы, сәмбі ... ... ... киік оты, ... және ... ... ырғай, ұшқат сондай-ақ, қызыл кітапқа енген Грейг,
Альберт қызғалдақтары жануарлардан үнді жайрасы. Қаратау арқары, ... ... ... және т.б. ... ... ... ІІ-бағыты.
1. Соқпактың (маршруттың) атауы: Хантағы-Құсұя
2. Соқпақтың (маршруттың) ... ... ... ... ... ... түрі бойынша: жаяу жүріс, атпен;
3) қолданыс уақыт бойынша: маусымдық;
4) ұйымдастыру нысаны бойынша: топтық, дара;
3. - ... - ... ... ... тағы — Айғырұшқан
- Айғырұшқан - Ғанидың асуы
- Ғанидың асуы - Құрсай
- Құрсай -Алмалы сай
- Алмалы сай -Тойшыбектің қыстауы
- Тойшыбектің ... - ... ... - ... ... пункттердің атауы)
4. Қауіпсіздік шаралары.
- жылқыға міну кезіндегі кауіпсіздік техникасын сақтау;
- өрт қауіпсіздік іс-шараларын ... ... ... жүру үшін аяқ ... сәйкес болуы;
- дәрі-дәрмек қорапшасы:
5. Ұзақтығы 26,2 км, аялдаманы ескере отырып, уақыт ... 10 ... ... ... ... жұмыс істеу мерзімі 25 наурыздан 30 маусымға
дейін және қыркүйектен 25 қазанға дейін.
7. Топтағы адамдардың ең көп саны 10-20 адам . ... ... 3 топ ... 12 топ ... 36 топ (Туристердің келуіне қарай)
8. Шілде айында ауа ... + 40°С ... және одан ... өрт ... үшін ... жүктемеге және туризмге
қатаң тиым салынады. Негізгі рекреакциялық жүктеме көктем айларында ... ... ... Туристердің алғашқы легі сәуір айының 17 жұлдызынан
басталады. Басым ... ... ... 1 мен 25 ... ... ... ЖОО - ның ... мен мектеп оқушылары, ботаника және ... дала оқу ... ... ... ... ... ... табылады.
9. Экскурсия экскурсоводсыз соқпақтарда жүру мүмкіндігіне тыйым
салынады. Экскурсия нұсқаушы-экскурсоводсыз ... жүру ... ... Көктемгі уақыттағы орталық Қаратау жотасындағы қаратау
арқарының жүру ... әлі ... ... ... ... ... арқарды қар еріп, бәйшешектер гүлдеп біткенге ... ал ... ... ... ... ... жоғарғы беткейлерінде
жайылады.
10. Соқпақтарда жүру ерекше ережелері:
- Қорық аумағында аң аулауға қатаң тиым салынған;
- Ағаштарға,тастарға,жартастарға сурет ... ... ... ... ... мен ... ... болмайды;
- Темекі тартуға немесе от жағуға қатаң тиым салынады;
- Құстардың, ... ... ... ... немесе ұстауға тиым
салынады;
11. Соқпақтың (маршруттың) қысқаша ... ... ... туристік-экскурсиялық маңызы бар. Жүру
сипатына қарай жаяу жүріс және атты. ... ... адам саны ... ... Ұзақтың 13 км. Аялдамаларды есепке алғанда жүру уақыты 10
сағат 10 ... ... жүру ... 3 ... 40 ... ... ... басталып Құсұя шатқалынан аяқталады.
12. Соқпақ (маршрут) бойынша және қарау (шолу) алаңдарында ... ... ... ... ... ... ... шатқалынан аяқталады. Ханның тағына жетпей оң жаққа бұрылған тасты
жолмен жүргенде 500 метр қашықтықта Айғырұшқан тауы ... Бұл ... ... себебі екі айғыр үйірге таласып, жардан біреуі құлап кеткен
деген екен.
Бұдан ертерек уақытта сол ... ... Ғани ... аңшы өмір сүрген
екен. Бұл жабайы аңдар арқылы өз руын асыраған. Сол ... көп ... ... ... сол кісінің атымен аталып кеткен 3,8 км кейін
Құрсай сайына келеміз. Өзінің аты ... ... ... ... ... соқпағымыздың соңына дейін су жоқ. Сол себептен бұл серуендеуге шыққанда
ауыз суды ала жүру қажет. ... ... ... ... ... ... алма
ағаштары көп болған Алмалы сайына келеміз. Уақыт өте келе антропогендік
фактордың нәтижесінен алма ағаштардың ... ... ... Бұл ... ... болуы ықтимал. Жемістері кішігірім, кышқылдау, шөлді басатын
қасиеті болған. Келесі ... ... ... Бұл адам ... ... ... сол ... қыстау етіп отырған. Аңызбен, тарихтардан
басқа осы сайдың өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... алқаптардарда бүтін жапырақтардың, шайқурайлардың, мыңжапырақ,
сасыр, түркістан доланасы. Альберт. Грейг ... ... ... тағы ... ... үнді ... ... борсық, сарышұнақ,
бүркіт және тағы басқалар кездеседі.
Облыс ... ... ... ... аудандары бойынша туристік
шаруашылық орташа деңгейде дамыған. Облыстың тек қана урбандалу ... ... ... ... ... ... ... қалған
аудандарында туризм инфрақұрылымы мүлдем дамымаған. Табиғи ... ... және ... ... Бұл ... ... ... туғызады.
3 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТЕРРИТОРИЯЛАРЫНДА ТУРИЗМДІ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Туризмді дамытудың мемлекеттік бағдарламалары
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... қызметтерді атқаратын
Туризм бөлімі бар. Туризм бөлімі Оңтүстік ... ... ... өнеркәсіп департаментінің құрылымдық бөлімшесі болып табылады.
Бөлім өзінің жұмысы барысында, Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша орынбасарына және
туризм бөлімінің бастығына ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясын, Қазақстан ... ... да ... ... ... ... және ... министрлігі, сауда және туристік ... ... ... және ... ... әкімінің шешімдері мен
тапсырмаларын, департамент директорының бұйығын және осы Ережені басшылыққа
алады.
Бөлім Қазақстан ... ... мен ... облыс әкімі
мен әкімдігінің актілерін, департамент директорының туризм мәселелері
бойынша берілген ... ... ... ... басшыларын туризм мәселелері бойынша өзара тиімді ынтымақтастық
қатынастары жөнінде дипломатиялық құрылымдарының, шетел ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Туризмді дамыту мәселелері бойынша аймақтық ... ... ... ... республикалық және халықаралық туристік іс-
шараларды ұйымдастырады және өткізеді.
Департаменттің келешектегі бағдарламалары мен жоспарларын ... ... ... орындалуын жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулыларына, Министрліктер мен облыс
әкімінің ... мен ... ... ... ... ... туралы ақпараттардың жинақталуын және ұсынылуын Туризм саласын
дамытудың облыстық бағдарламасын жүзеге ... ... ... ... ... жиынтық мәліметтерді дайындайды. Облыстың
туристік обьектілері және туризм инфрақұрылымы обьектілерінің ... ... ... құру ... жұмыстарды да осы туризм бөлімі
жүргізеді.
Бөлімге ... ... ... және дер ... орындалуына
жауапкершілік, толығымен департамент директорының туризм ... және ... ... бастығына жүктеледі.
1992 жылы Рио-де-Жанейро қаласында БҰҰ-ң қоршаған орта мен даму ... ... ... ... ... қабылдап, XXI ғасыр
арналған күн тәртібін алға жылжытты. Біздің елімізде осы ... ... ... 1996 ж. ... ... қауіпсіздік концепциясы қабылданды. 2003 ж. ... ... жж ... ҚР ... қауіпсіздік Концепциясының
жаңа нұсқасы бекітілді.
Экологиялық қауіпсіздік ... пен ... ... ... пен ... табиғат пайдалану мәселелері
бойынша ғылыми зерттеулердің алдын-ала дамуы;
- ... орта ... ... ... ... енгізу;
- Қазақстан территориясын аймақтарға бөлі, экологиялық картографиялау,
табиғат ортаның сапалық бағалау;
- ... ... ... ... ... білім беру мен тәрбие жүйесін дамыту.
Қазақстан Республикасында экотуризм дамуының, қоршаған ортаны қорғау
саласында халықаралық ынтымақтастық ... ... ... Олардың
қатарында: ұйымдар, комитеттер, комиссиялар, ... ... мен ... т.б. ... ... еліміздің экологиялық
туризмге қатысы бар.
Республикамыз көптеген халық аралық келісімдерге қол қойды.
- Орхус конвенциясы (2001 ж., ... ... ... ... биологиялық алуан түрлілік туралы конвенция (1994)
- БҰҰ-ң қуаңшылықпен ... ... (2001 ... климаттың өзгеруі туралы БҰҰ-ң Конвенциясы (1996 ж.)
- ... ... ... ... Конвенциясына Киот хаттамасы (1999 ж.)
- әлем мәдени және табиғат мұраларын ... ... ... (1994 ... ... 25 ... Қазақстан Республикасының ... ... бар ... ... ... табиғат
территорияларын құру туралы» қаулысы қабылданды.
Жойылу қаупі бар құстар, жануарлар мен өсімдіктер түрлерін қалпына
келтіру мен ... ... бұл ... ... ... ... ... қорғалатын табиғат территориялары туралы Заңының»
8, 16, 41 ... сай ... ... ... ... 404000 ... ... Арыс, Отырар, Шардара аудандарының территориясында Арыс
және Қаратау ... ... ... ... құру ... ресурстары және қоршаған орта Министрлігіне мемлекеттік
қорғалатын ... ... ... жеке ... ... ... ... талаптар құру тапсырмасы берілді.
Мемлекеттік бағдарламаның мақсаты - сырттан ... ... және ... ... ... ... халықты жұмыспен қамтуды, мемлекет ... ... ... өсуін қамтамасыз ету үшін бәсекеге қабілетті
туристік индустрия құру.
Қойылған мақсаттарға сәйкес бірінші ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту; туризмді мемлекеттік реттеу мен
қолдаудың тиімді тетігін құру; ... ... ... ... туристік әлеуетті арттыру; рекреациялық шаруашылық мамандануы
бар аймақтар қалыптастыру.
Бұл бағытта мынадай шараларды іске ... ... ... алда тұрған Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... халықаралық саудасын мемлекеттік
реттеуді қамтамасыз ету мәселелері жөнінде нормативтік құқықтық актілер
жобасын әзірлеу; ... ... ... мен ішкі ... ... ... визалық және тіркеу рәсімдерін, кеден және шекара ... ... ... ... ... жетілдіру; сырттан келушілер және
ішкі ... ... үшін ... және салық салу мәселелері
жөніндегі қажетті нормативтік ... ... ... ... ... есеп пен ... жүйесін жетілдіру, Туризмнің
қосымша шотын (ТҚШ) ұлттық шоттар жүйесіне енгізу; туристік саланың төлем
теңгерімін қалыптастыру әдістемесін ... ... ... ... ... ... Ұйымы Статистикалық комиссиясының шешімдерін ескере
отырып жетілдіру; шет елдермен туризм саласындағы ынтымақтастықты саланың
халықаралық ... ... ... ... жандандыру; туристік және
қонақ үйлік қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... сәйкес арттыру; туризм саласындағы қызметті мүдделі
орталық атқарушы және басқа да ... ... ... ... жеке ... секторлар арасында үйлестірудің ең жоғары деңгейін
қамтамасыз ету. ... ... ... деңгейін қамтамасыз ету;
туристік инфрақұрылымды ... ... ... және ... пен
жергілікті атқарушы органдардың осы бағыттағы ... ... ету; ... ... жеке ... ... жәрдем ету.
Туризм инфрақұрылымын дамыту және инвестициялық ахуалды жақсарту
мәселелерін шешу үшін ... ... ... ... ... ... беру ... жүргізу;
- сумен жабдықтау және су бұру жүйесінің құрылысын салу; ... ... ... өткізу және спутниктік байланыспен қамтамасыз ету;
- көлік жолдарын салу және ... ... ... ... өзекті мәселелердің бірі Ұлы жібек жол бойындағы
туризмді ... ... ... ... Бұл ... да ... облысының ерекше қорғалатын терриорияларында туризмді дамытумен
тығыз байланыста. Аймақтың туризм дамуына тікелей әсер етеді.
Тек қана ... ... ... ... ... ... бәсекелік артықшылығы Жібек жолының қазақстандық
бөлігінің бірегей табиғат ландшафтарымен, эндемикалық флора және ... ... ... ... әрі көне ... халықтарының
мәдениетімен үйлесім тапқан құрама турлар болып келуінде.
Түркістан қаласында, оның ішінде Біріккен Ұлттар ... ... ұйым мен ... ... ғылым және мәдениет ... ... ... Ұйымы) өңірлік бағдарламасының “Жібек жолы:
өңірлік ынтымақтастық және даму мақсатында әлеуетті нығайту” ... іске ... ... қонақ үйлер мен керуен-сарайлар желісін салу
және оларды дамыту бағдарламаның негізгі шараларының бірі болып табылады.
3.2 Туризмді дамыту мақсатында қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... және халықтың тарихи және мәдени мұрасы қайта жаңғыртудың негізі
қаланды.
Жалпы туризм әлемдік экономиканың ... және ... ... Бұл ... ... ... ... мемлекет биыл
«Туристік қызмет туралы» Заң қабылдап, ерекше назар аудара ... Ал ... ... ... ...... ... мәліметтерге сай ерекше ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды
құрған дұрыс. Бұл мақсатта келесі нұсқаулар бергім ... ... ... ... ... табиғи территориялының негізі дұрыс құрастырылған
және дамыған жоспарлы түрде пайдаланатын соқпақтар болып табылады.
Туристердің келу саны мен ... ... ... ... ... желісі нысан айданының 2-5 пайызын ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты таңдалуы
қажет.
Жаппай қозғалысы үшін ... ... ... кем дегенде ені 3
метр болуы қажет. Соқпақ ұзынддығы 5 шақырымнан ... жаяу ... ... аймақтар арқылы өткізілген дұрыс.
Бұлақтар, өзендер арқылы ... ... ... ... жабылуы мүмкін, жоспарланатын ауыртпалыққа байланысты болады.
Тек қана жаяу маршрутқа ғана емес, сондай-ақ шаруашылық ... ... үш ... ... ... ... бір ... жолдар
грунттан жасалып, ал ауыртпалық белсенді түрде түсетін территорияларда
соқпақтар гравий мен щебень қосу ... ... ... ... ... ... ... топырақ
құнсыздануын алдын-алады. Жаяу серуендеу соқпақтар бойында қоқыс тастау
орындары мен дем алуға арналған орындар ... ... ... ал 2 ... ... 20-30 ... ... жауын-шашыннан
қорғауға арналған жабуларды құрастыру қажет. Жол және ... ... пен ... ... соңғы бекет туралы мәліметтер
көрсетіледі.
Экскурсия экскурсоводсыз соқпақтарда жүру мүмкіндігіне тиым ... журу ... ... ... ... аң ... қатаң тиым салынған;
- Ағаштарға,тастарға,жартастарға сурет салуға немесе жазуға болмайды;
- Ағаштар мен бұталарды ... ... ... тартуға немесе от жағуға қатаң тиым салынады;
- Құстардың, аңдардың, жәндіктердің ұяларын жоюға немесе ұстауға тиым
салынады:
- ... ... ... ... ... ... тек қана арнайы жолдармен жүру қажет;
Сонымен қатар, соқпақта жүру ... ... ... ... ... ... міну ... кауіпсіздік техникасын сақтау;
- өрт қауіпсіздік іс-шараларын сақтау;
- таулы жерлерде жүру үшін аяқ ... ... ... ... ... Тоған суларды, беседка және құдықтар құрылысы.
Тоған сулары ... ... және ... су ... жоқ ... су ... 1 гектардан кем болмауы керек.
Беседкалар табиғат көрінісін ... ... ... ... қыр ... өзен мен су қоймаларының ... ... ... ... ... ... су ... есепке ала
отырып біркелкі орналастырылады. Бұл құдықтар суды ішуге ыңғайлы ... ... ... ... өзен және ... да су ... маңында
орналастырады. Бұл өрт жағдайында жедел әрекет етуге ыңғайлы.
Туалеттер табиғи ... адам ... көп ... ... етіп ... зона бойымен орналастырылады.
4) Спорт алаңдарының құрылысы
Спорт алаңдары су көздері маңында кең ашық алаңдарда құрастырған ... ... ... мен түрлерін пайдалануы 7 ... ... ... ... ... алаң түрі ... м |Ені, м ... |30 |18 ... |24 |15 ... |15 |8 ... ... |30 |15 ... |40 |20 ... ... |76 |38 ... теннисі |7,8 |4,3 ... ... ... ... ... ең ... ... объекттерін таңдау. Ол үшін Қазақстандағы ландшафттарында
экологиялық туризм объекттерінің негіздемесін құру және ... ... ... ... ... 8 ... ... болады.
8 кесте
Табиғатпен жасалынған эстетикалық құндылықтарды қорғау [28]
|Шаралар ... ... ... ... ... ... ... эәне эстетикалық |
|ұйымдастыру ... ... ала ... ... ... |
|Ұлттық және табиғат |Ландшафттардың эстетикалық ... ... үшін ... құру ... бар ... ... ала отырып саябақ |
| ... ... ... қорықшаларын |Табиғат қорғау, биологиялық-ресурстық және ... ... ... ... ... |
| ... таңдау және оларды қорғау ... ... және ... ... бар тірі және өлі ... ... ескерткіштерін таңдау ... | ... ... келешек дамуында табиғат ... ... орын ... ... ортасын оптимализациялау бұл,
табиғат ресурстарын рационалды пайдалану, табиғат ортасын ... ... ... Осы ... ... бір: ... ландшафты
(кеңістікті) алуан түрлілікті ескере отырып адамның ... ... ... ... ... ... табиғатты біртұтас
қарастыруға негізделген. Табиғи ортаны ... ... 4 ... ... ... ... оптимизациялау жолдары [28]
Мұнда, барлық зат пен құбылыстар ... ... және олар ... ... ... болады. Бұл географиялық ландшафт ғылымын
оқып білуге негізделген. Тәжірибе көрсеткендей, соңғы ... адам ... ... ... ландшафттар бұзылуда. Бұл адамның өмір сүретін
және іс-әркетпен шұғылданатын экологиялық орта жағдайларының күрт өзгеуіне,
табиғат ресурстарының ... ... да әсер ... ... алдына 50 дамыған мемлекеттер ... ... ... алға ... Осы ... шешу үшін ... ... қорғау
мәселесін шешуды талап етеді. Бұны экологиялық туризм арқылы жүзеге асыра
аламыз.
Қоршаған ортаның экологиялық ... ... ... ... мен
табиғатты дұрыс пайдалану шараларының әсерлілігімен анықталады.
Қазақстанның туризмнің, оның ... ... ... дамуының
маңызды серпілісі 1993 ж Бали қаласында өткен ДТҰ-ң 10-шы Бас Ассамблеясына
мүше болып кіруі болды. ... келе ... ... ... бірі ... ... ... Қазақстан территориясын
дұрыс игерілмеуі, мемлекет тарапынан қолдаудың аздығы, яғни ... ... ... экотуризм объектілерінің бір-бірінен алшақ
орнласуы, яғни географиялық фактор да маңызды орын алады. ... ... ... ел ... басты бағыты шикізат (мұнай,
газ, көмір, мыс, т.б.) болып табылады. Сол ... ... ... ... ... ... ... табиғат шаруашылық кешенінің дамуына
үлкен әсер етеді. Сондай-ақ кадр мәселелерін шешіп, ... ... ... ... ... ... ... тоғызыншы орында тұрған Қазақстанның табиғаты
ешбір елден кем емес екендігі бесенеден ... Әр ... ... ... ... жеріміз батысы мен шығысы, солтүстігі
мен ... ... ... ... ие. ... ... қарлы шыңдар мен биік таулар, құмды, шөлді далалар, ну ормандар
мен қалың тоғайлар, өзендер мен көлдердің де неше ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын территорияларының жағдайы, мұндағы
туризм даму деңгейі мен болашағына талдау ... ... ... ... ... маңызды және қазіргі заманғы елді
мекендерге жақын орналасқан археологиялық нысандарды: ... ... ... мен ... ... ... ... облысының тарихи-мәдени мұрасының мейлінше
маңызды археологиялық және сәулеттік нысандарын мұражайландыру және
реновациялау, аймақта шетелдік туризм ... ... ... ... ... ... қорғалатын табиғат территорияларында туризмді дұрыс бағытпен
дамыру арқылы біз көптеген ... шеше ... ... ... және ... ... ... тұрғыдан экологиялық
туризм халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға, экологиялық
маршрут ... ... ... ... инфрақұрылымын дамытуға
негіз болады. Негізінен, экологиялық ағарту ісі ... ... ... ... ... табиғатын мен
мәдениеті және т.б. туралы ... алу; ... ... және ... ... ... құрметтеу,
орларды сақтау керектігін ұғыну.
Экологиялық туризм келесі мәселелерді шешуде үлесін тигізеді:
- ... және ... ... ресурстық (бөлек өзен бассейндері,
тау жүйелері, ландшафт) жағдайын мен ... ... ... ... бөлек табиғи ландшафтарының бәсекелестік жағдайын анықтау;
- табиғи-шаруашылық аудандарының тауарлы құнын анықтау;
- ... ... ... және бағалау-маркетингтік карталарды
құрастыру;
- шаруашылық аудандарда «мәдени» ландшафтарды құруды ұйымдастыру;
- шаруашылық-табии аудандардың қазіргі экологилық ... ... ... шараларды ұйымдастыру.
Экотуризм қазіргі таңда туындаған әлеуметтік-экономикалық қиындықтарды
шешеміз. Әлеуметтік тұрғыдан экологиялық туризм халықаралық ... ... ... көтеруге және халықтың экологиялық
сауаттылығын ашуға көмектеседі. Ал экономикалық тұрғыдан эколгиялық ... ... ... ... тұрғылықты аудандардың
инфрақұрылымын көтеруге ... ... ... ... арқасында
өздерінің әлеуметтік экономикалық жағдайларын көтере ... ... ... көздеп табиғи ортаны қорғауды шет ... ... ... ... ұмытпау керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Алиева Ж. Н. Экологический туризм. – Алматы, 2001. ... ... З., ... Ж. ... ... – Алматы, 2005. – 312 б.
3. Бельгибаев М.Е. Геоэкология – ... ... и ... ... ... ... и ... Шартарап, 2001. –
С.11-21
4. Биологическое разнообразие: тематический обзор к программе развития ООН
в Казахстане. – ... 2005.-72 ... ... Р. ...... жарнамасы: елімізде туризм саласын
дамыту жайында // Қала мен дала 2006 ж. 16 маус ... ... ... ... Б.В. ... ... ... – М.: ГЕОС, 1998. – 418 с.
7. Геоэкологические ... ... ... – М.: ...... ... Т.А. Экология, природопользование, охрана окружающей среды.-М.:
Аспект персс, 1996.-143 с.
9. Дрейер О.К., Лось В.А. Экология и ... ... – М.: ... ... 224с.
10. Емельянов А.Г. Основы природопользования: учебник для ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан. Итоговый
выпуск 2000 г.-Алматы: ... ... ... и ... среды, 2001. – 132 с.
12. Карта экологической напряженности Казахстана. ... ... ... ... 1996
13. Карта особо охраняемых ... ... ... ...... ... лесного и охотного хозяйства. МСК РК, 2004
14. Комарова Н.Г Геоэкология и природопользование: учебное ...... ... ... Красная книга Казахстана: Т.1. Животные. – Алматы: Конжык, 1996. – ... ... ... ... ... ... заң. ... 13 шілде 2001
17. Қазақстан туризмі 2006 жылғы: статистикалық жинақ ҚР стат. ... ... ... Е.А. ... 2006 ж. 114 ... Ландшафтное и биологическое разнообразие Республики Казастан:
Информационный ... ... ... ООН. – ... ОО ОST – ХХІ ... 2005. – 247 с.
19. Маргулан А., Мендикулов М., Басенов Т. Архитектура Казахстана. ... 1999.- 153 ... ... ... облысының 2006-2008 жылдарға арналған «Мәдени ... ... ... ... ... ... «6» ... № 20/200-Ш шешімімен бекітілген
21. Регионы Казахстана: Статистический сборник. – ... ... РК ... 2003. – 496 ... ... М.С. Экология и экономика природопользования: учебник –
Алматы: ЭкономикС, 2003 – 592 ... ... ... Республики Казастан. Учебное пособие. – Алматы:
Қазақ Университеті, 1998. – 266 с.
24. Чигаркин А.В. Охрана природы ... ... ... ... 1974. – 135с.
25. Чигаркин А.В. Региональная геоэклогия ...... ... 2000. – 244 ... ... А.В. ... Казахстана (географические аспекты
природопользования и охраны природы): учебное пособие. – ... ... 2006. 414 ... ... ... ... ... туралы заң №212-ІІ, -
Астана, 13 шілде 2001.
28. Қазақстан туризмі 2006 ... ... ... ҚР ... ... ... Е.А. – Алматы, 2006ж 114б.
29 Экологический туризм в Казахстане www.atamekentours.kz
29. Южно-Казахстанская ... ... ... ... Р.Казахстана Грабуров В. А.
31. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... бағдарламасы. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының
2005жылғы «6» желтоқсандағы № 20/200-Ш шешімімен бекітілген
32. ... ... ... ...... Агенство РК по
статистике, 2003. – 496 с.
33. Алматы: ЭкономикС, 2003 – 592 ... ... ... ... ... ... ... – Алматы:
Қазақ Университеті, 1998. – 266 с.
35. ... А.В. ... ... ... ... ... ... 1974. – 135с.
Чигаркин
ҚОСЫМША
Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша табиғи нысандар тізімі
|Түлкібас ауданы ... ... ... 150 м, ені 3-5 м, үңгірлерінің көп саны. |
| ... ... зубр ... тек қана жазда күн |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... биіктігі 10 метрге жететін |
| |екі су ... ... ... ... ... |
| ... ... орман жүзімімен оралған ... ... ... ... бірнеше үңгір бар, ежелгі бейнелер, оның|
| ... күн ... ... ... ... қорғандар, су құламасы, жануарлар бейнесі бар |
| ... ... ... ... шатқалы |Ежелгі қорған, радонды су көзі, үңгір, эндемик өсімдіктер|
|«Жайра үңгірі» |Тереңдігі 60 м., соңына дейін ... ... |
| ... ... саны ... етеді |
|Көкбұлақ шатқалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Тереңдігі 350 метр, ені 5-100 метр. Көптеген үңгірлер |
| |бар, ... «үш ... ... ... ... |
| ... су құламасы бар, сыйнушылар үшін киелі |
| ... ... ... ... тән, оның |
| ... сирек кездесетін эндемик өсімдіктері де бар. Қазақ|
| ... ... ... ... ... ... көлі ... 7 метрге жететін көл, сақ тайпасының ханының |
| ... және ... қал ... елді |IХ- ХII ғғ ... қала ... ... | ... ... |Табиғат ескерткіші Грейг қызғалдағының көп санымен |
| ... ... елді ... қол ... ... ... ... Арыс |
|мекені ... және ... ... Шань ... ... ... ашылады|
|Құлан өзенінің |Жапырақты ормандар, қызғалдақтар, Құлан көлі орналасқан ... | ... ... ... ең ... ... ... |
| ... ... су көзі бар ... ... ... 250 м, ... тербемелі жартасы және су |
|шатқалы ... бар ... ... ... 5000 ... үлкен алма орманы, Қазақстанда |
|шатқалы ... ... ғана ... айва ... және ... арша |
| ... бар ... ... бар, ... қала ... және қорғандар |
| ... ... ... ... ... ... ... (динозавр қаңқасының |
| ... |
| ... тас ... – кері ... ... ... ... ... ... ... бар. ... ... ... ... ... ... ... ... өзенінің |Тереңдігі 30-50 метр, ені 3-5 м, екі үңгір бар, |
|шатқалы ... 20 метр ... ... ... ... 250 м, ені 3-5м, Екі ... бар. |
|шатқалы |ХІ ғасырға жататын ежелгі қалалар орналасқан. ... ... ... ... су ... ... ... |
|Қасқасу шатқалы |Эндемик өсімдіктері, Сусінген тірі көлі, геологиялық |
| ... ... ... ... ... құрылымдар, мензибар сусамырының мекен ету |
| ... ... ... ... ... ... қалың ормандар, тау |
| ... және ... су ... ... ... ... екі көл, эндемик өсімдіктері, ежелгі |
| ... ... ... ... 200 м, шағын су құлама, терең үңгір ... ... | ... жаңғағы |Жартылай саванналарға тән өсімдіктер, «Терең құлама» |
| ... ... ... ... ... |
|Ақсу ... ... ... 500м, ені ... жартастар бөте |
|шатқалы ... су асты өзен ... ... тас көпірі |
| ... ... ... Ұлы ... жолы ... ... ауданы ... ... ... ... ғ), 28 ... ... ... |
| ... ... ...... ата және ... – Қарашаш |
| |ана, ... Баба ата, ... ... әр ... ... |
| ... мешіттер, Будда жер асты храмы орналасқан. ... |ХІХ ғ ... ... ... ... ... кейін |
|елді-мекені |қазақ халқының құрылтайы өтетін еді ... ... ... тас ... ... | ... өзенінің |Шатқал тереңдігі 200 м, ені 5м ... | ... ... |Ежелгі қорғандар, киелі орын ... ... және Арыс ... ... орны, «Құстар» айрығы |
|Қарабұлақ |Архитектуралық ескерткіштер, «Үш аға» мешіті ... | ... ... ... ... ... адам тұрақтанған үңгірлері ... ... |Жер асты көлі бар ... ... ... тас ... ... ... ... ... адамның тұрақтану іздері, Адамтас ежелгі ... ... ... ... шатқалы |Тас бейнелері, ХІ ғ ежелгі қалалары, б.з.д. кезеңнің |
| ... Юрск ... от ... храм |
| ... ... және Шұғыршақ бұрынғы қорықтарының |
| ... ... ... ... мешіт үңгірі |Киелі үңгір, аңыздар бойынша мұнда Отырар кітапханасы |
| ... ... ... ... ата және ... Бәйдібек және оның әйелдерінің басына салынған|
|Бесана мазарлары |архитектуралық ескерткіш ... ана ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... және ... ... ... ... қорықшасы ... | ... ... ... ... рационалды пайдалану
Табиғатты қорғау
Табиғатты жаңарту
Табиғи-антропогенді жүйелерді ландшафты зерттеу
Табиғи-ресурстық ... ... ... ... ... ... ... әсері
Табиғаттың антропогенді іс-әрекетке төзімділігін бағалау
Табиғатты пайдаланудың стратегиясын таңдау
Табиғатты пайдаланудың аймақтық-ландашфты аспектілері

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризмнің даму мүмкіндіктері77 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы76 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Күріш өндірісі27 бет
Мемлекеттің табиғатты басқару қызметтері77 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы75 бет
Қоршаған ортаны қорғауды ұйымдастыру және табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь