Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудің түсінігі мен сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленгендігі үшін белгіленген қылмыстық жауаптылықтың дамуы
кезеңдері 15

2 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудегі қылмыс құрамының занды талдамасы ... .23
2.1 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің объектісі мен заты 23
2.2 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің объективтік жағы 37
2.3 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің субъектісі 51
2.4 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің субъекгивтік жағы 59
2.5 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің дәрежелеуші белгілері 68
2.5.1 Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильді
немесе әзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену 71
2.5.2 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленуді бірнеше рет жасау 75
2.5.3 Ұйымдасқан топ жасаған не ірі зиян келтірген әрекеттер 77
2.5.4 Өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не дәл сондай
күш қолданумен қорқыту арқылы жасалған көлік құралын айдап кету 81

ҚОРЫТЫНДЫ .88
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 95
Дипломдық жұмыста Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі 185 - бабымен көзделген "Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену" атты қылмыстық жауаптылық белгілеу нормасына жан-жақты қылмыстық-құқықтық сипаттама беріліп, адамның осы қылмысты жасағандығы үшін жауаптылығын дұрыс шешуге бағытталған ғылыми және тәжірибелік мәселелер қарастырылған.
Сонымен қатар, аталған қылмыс құрамын дәрежелеудегі кездесетін бірқатар олқылықтар мен пікірталастар бойынша тиімді ұсыныстарды қолданудың қажет етілетіндігі дәлелденіп көрсетіледі.
Қазақстан Республикасында (1997-жылы) қабылданған жаңа Қылмыстық кодексі қылмыстық құқықтың көптеген институттарын бірқатар өзгеріске ұшыратты. Қылмыстық әрекеттерді белгілейтін Қылмыстық кодекстің Жалпы және Ерекше бөлімдерінде көзделген баптарының кейбір белгілері қылмыс құрамын құрауынан ажыратылды немесе жаңа қылмыс құрамдары белгілерімен толықтырылды.
Қазақстанда қылмыстық заңның өзгерістерге үшырауы ерекше мән-жайлар болып танылып, олардың арасында көлік құралдары жоғары қауіптілік көзі ретінде табылуы, оларды пайдалануда көлік құралдарымен байланысты болған қылмыстардың жаңа түрлерінің пайда болуы, сол сияқты, олармен байланысты автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылықты белгілеу бойынша арнайы зерттеу жүргізудің қажеттілігі айқындалады.
Еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қатысуымен өткен "Адамдар өздерін қауіпсіздікте сезінуі тиіс" атты құқық қорғау органдарының республикалық кеңесінде сөйлеген сөзінде: "Біз конституциялық деңгейде Қазақстанда адам, оның өмірі, құқықтары мен еркіндіктері ең басты құндылық болып табылады деп жарияладық. Сондықтан да заңға құлықты азаматтарды олардың құндылықтарын, еркіндіктері мен заңды мүдделерін қорғау - сіздердің басыңқы міндеттеріңіз. Мұны мен сіздерге ел Президенті ретінде, Конституцияның кепілі ретінде айтып отырмын"- деп атап өтті [1].
Еліміздегі ішкі істер органдарының құқық қолдану қызметін жетілдіру мен ұйымдастыру қазіргі кезеңде ерекше орын алады. Осыған байланысты қылмыстық-құқық нормаларын, оның институттарын қолдану тиімділігін жетілдіру мен арттыру жолдарын теориялық тұрғыда жете зерттеу құқық қорғау органдары қызметкерлерінің қылмыстылықпен күресуі немесе оны тойтаруына тиімді мүмкіндіктер жасайды.
Қазіргі кезеңде адамның өмір-тұрмысындағы тығыз байланыстың бірі -техниканы пайдалануы. Ғылым мен техниканың дамуындағы ең жарқын көріністерінің бірі болып бүгінгі тавда автомобиль немесе өзге де көлік құралдары танылады.
1. Н.Ә. Назарбаев. "Адамдар өздерін қауіпсіздікте сезінуі тиіс"//Егеменді Қазақстан № 70 (22973). 2002 жыл 30 наурыз.
2. ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және
арнайы есептер жөніндегі комитетінің (Құқықтық статистика және
ақпараттар орталығы) мәліметтері. 1992-2002 жж. -Алматы. 2003.
3. ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және
арнайы есептер жөніндегі комитетінің (Құқықтық статистика және
ақпараттар орталығы) мәліметтері. 1998-2002 жж. -Алматы. 2003.
4. Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Ведомостары. -1985 ж.-
№45, 457 с
5. Сборник постановлений Пленума Верховного суда РСФСР.
1986.
6. Куринов Б.А. Автотранспортные преступления: квалификация
и ответственность. М.: Юрид. лит., 1976.- 224 с.
7. Петухов Б. Уголовная ответственность за угон транспортных
средств // Законность. 1994. - №2.
8. Ефимов М.А. Борьба с преступлениями против
общественного порядка, общественной безопастности и здоровья
населения, - Минск.: Вышейшая школа, 1971. -199 с.
9. Уголовное право Особенная часть: Учебник. /Под ред.
профессора А.И. Рарога.-М.: Институт международного права
экономики "Триада, Лтд", 1996. -480 с.
10. Уголовное право России. Часть особенная. М.: Юристь,
1993. -560 с.
11. Уголовный кодекс Республики Казахстан: (Особенная часть)
Коментарий.-Алматы: ЗАО "Жеті Жарғы", 2000. - 816 с.
12. Коментарий к Уголовному кодексу РК / Отв. Редакторы:
д.ю.н, профессор Борчашвили И.Ш., к.ю.н, доцент Рахимжанова
Г.К. - Караганда, РГК ПО "Полиграфия", 1999. - 960 с.
13. Бектаев Калдыбай. Үлкен қазақша-орысша орысша-қазақша
создік. Алматы: "Алтын Қазына", 1999. -704 б.
14. Пионтковский АЛ, Меныиагин В.Д. Курс советского
уголовного права. Особенная часть, Т.1.- М.: 1995.- С.367-368.
15. Курс советского уголовного прва . Часть особенная. Т. 3. —
Ленинград.: издат-во ЛГУ., 1973. 836 с.
16.//Бюллетень Верховного Суда Российской Федерации. 1995.-
№7.
17. Наумов А.В. Уголовный закон в условиях перехода к
рыночной экономике // Советское государство и право. 1991. -№2.
18. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Ерекше белім: - Алматы:
ЖетіЖарғы, 2000.-520 6.
19. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Оқулық
құралы - Алматы: ЖШС "Баспа", 2001.-176 б.
20. Ашитов 3.0. Социалистическая законность и квалификация
преступлений. - Алма-Ата: Казахстан, 1983, 189 с.
21. Каиржанов А.Е. Проблема предупреждения нарушений
правил, обеспечивающих безопасную работу автотранспорта;
Автореф. дисс... к.ю.н. - Караганда., 2000. -24 с.
22. Казахская Советская Энциклопедия. - Алма-Ата. 1981.-704 с.
23. Большая Советская Энциклопедия. -М., Изд-во Советская
энциклопедия, изд. 2. Т.27. 1977.- 624 с.
24. Қазақ ССР Мемлекеттік Орталық архиві. ф. 339, on. 1д. 279,
27 бет.
25. Известия ВЦИК.-1920. -13 мая.
26. Центральный Государственный Архив РК ф. 30. опись 1.
Дело 234, л. 139.
27. Егоров В.И. Ответственность за угон автомототранспортных
средств по советскому уголовному праву: Автореф. дис. канд. юрид.
наук. М.: Всесоюзный институт по изучению причин и разработке
мер предупреждения преступности. 1978, 28 с.
28. Хазиков. А.Г. Сборник нормативных актов по советскому
административному праву. М.: Высшая школа. 1964. - С. 195.
29.Ведомости Верховного Совета РСФСР 1965 г. №27.- С.
670.
30. Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Ведомстары, 1966 ж.,- №2.
31. Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Ведомстары, 1983 ж., № 2,
17-6.; 1985 ж„ -№45,457 6.
32. Автомобилизация в социалистическом обществе //
Социологические исследования. 1976.-№1.
33. Макуха А.Д. Хищение либо вымогательство оружия,
боеприпасов, взрывчатых веществ и взрывных устройств. Учебное
пособие. - Алматы: Академия экономики и права, 2001.-67 с.
34. Исаев А.А. Применение специальных познаний для
квалификации преступлений. - Алматы: Мектеп, 1997.- 234 с.
35. Каиржанов Е.И. Интересы трудящихся и уголовный закон.
Проблемы объекта преступления. Алма-Ата, "Казахстан", 1973. -
160 с.
36. Каиржанов Е.И. О соотношении объекта, предмета и
средства преступления. // Борьба с организованной преступностью
и коррупцией: (Материалы международной конференции). Алматы:
НИиРИО АВСШ ГСК РК, 1996.-347 с.
37. Алексеев Н.С. Транспортные преступления. Ответственность
за преступления, посягающие на правильную работу советского
транспрта.- Л.: 1957.-147 с.
38. Пионтковский А.А. Учение о преступлении по советскому
уголовному праву. М.: 1961.-665 с.


39. Курс советского уголовного права. М.: Наука, Том II.
1970, 515 с.
40. Трайнин А.И. Общее учение о составе преступления. М.:
Юриздат, 1957.-359 с.
41. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в
Советском уголовном праве. М.: Юрид. лит. 1963.-273 с.
42. Квашис В.Е. Ответственность за правонарушения на
автотранспорте. М.: 1974.-63 с.
43. Глистин В.К, Боровский Б.Е. Автотранспортные
преступления. (Квалификация и методика расследования). - Л.:
1969.-134 с.
44. Валиев М. Ответственность за преступления на
автотранспорте по уголовному кодексу Казахской ССР. Автореф.
дис. канд. Алма-Ата, 1966.-26 с.
45. Валиев М.Б. Рецензия на книгу Б.А. Куринова.
Автотранспортные преступления. М.: 1970 //Социалистическая
законность, 1971.-№5.
46. Лихолая В. Ответственность за угон средств механического
транспорта по уголовному законодательству союзных республик. -
Ученые записки // Латвийский государственный ун-т им. П.
Стучки. Рига, 1973.- т.188.
47. Хомич В.М. Ответственность за угон автомототранспортных
средств. //Сов. юстиция. М.: 1980.-№ 16.
48. Загородников Н.И. Преступления против общественной
безопасности, общественного порядка и здоровья населения. — В
кн.: Советское уголовное право. Часть особенная. М.: Юридическая
литература, 1973.-574 с.
49. Пантелеев В. П. Угон автомототранспортных средств.
Караганда., 1982.-75 с.
50. Ляпунов Ю.И. Угон автотранспортных средств,- В кн.:
Преступления против общественного порядка, общественной
безопастности и здоровья населения. М.: ВШ МВД СССР, 1970;
Егоров В. Определение предмета посягательства при квалификации
угона автомототранспортных средств. / Советская юстиция, 1976. -
№ 22.
51. Куринов Б. А., Кузнецова Н.Ф. Преступления против
общественного порядка, общественной безопасности и здоровья
населения. - В кн.: Советское уголовное право. Часть особенная.
М.: Из-во МГУ. 1973.-573 с.
52. Уголовное право Казахской ССР. (Особенная часть). Часть
П. -Алма-Ата: 1981.-221 с.
53. Коржанский Н.И. Объект и предмет уголовно-правовой
охраны.-М.: 1980.- 248 с.


54. Уголовный кодекс Российской Федерации. Офицальный
текст.- М.: ИНФРА М-НОРМА, 1996.-192 с.
55. Ю. Леконцев., А. Бриллиантов. Ответственность за угон
автомототранспортных средств // Советская юстиция. 1984.-№2.
56. Жулев В.И., Баяхчев В.Г. Расследование дел об угонах и
кражах автомототранспорта: Учебное пособие.- М.: НИИ МВД РФ.
1993.-72 с.
57. Борзенков Г.Н. Преступления против собственности в новом
Уголовном кодексе РФ // Юридический мир. 1997.- № 6-7.
58. Рустемова Г.Р. Проблемы борьбы с преступлениями в сфере
медицинского обслуживания населения. - Алматы: Академия МВД
РК, 1999.-296 с.
59. Қазақ Совет Энциклопедиясы. 1-том, Алматы. 1972, 648 б.
60. Закон Республики Казахстан "О Транспорте в Республике
Казахстан" от 28 декабря 1998 г. №338-1.
61. Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации
/От.ред. доктор юридических наук, профессор А.В. Наумов.-М.:
Юрист, 1997.-824 с.
62. Уголовный кодекс ФРГ/ Пер. с нем.-М.: "Зерцало", 2000.-
208 с.
63. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы. Ерекше
бөлім. // Оқулық. Екі томдық. 2-том. Алматы: "Дәнекер" институты,
2000.-378 б.
64. Қазақстан Республикасының Жол Қозғалысы Ережелері.
Алматы. 1998.-96 б.
65. Бакишев К.А. Ответственность за нарушение правил
дорожного движения и эксплуатции транспортных средств по
законодательству РК. Автореф. дис. канд. Алматы, 1997.-28 с.
66. Грекова Т.М. Уголовная ответственность за угон
транспортных средств. Авреф. дис. канд. Москва, 1987.-25 с.
67. Уголовный кодекс Латвийской ССР. В кн. "Уголовное
законодательство союза ССР и союзных республик в двух томах".
М.: 1969, Т.І.-С.209.
68. Чинхоев Ш.И. Субьект автотранспортных преступлений и
вопросы уголовной ответственности. // Преступление и
ответственность. Алма-Ата.-1979.
69. Галахова А.В. Уголовная характеристика транспортных
преступлений: Учебное пособие. М.: МССШМ МВД СССР, 1990.-
56 с.
70. Свидилов Н.М., Сенцов А.С. Квалификация угонов
транспортных средств: Лекция. - Волгоград: ВСШ МВД СССР.
1988.-40 с.
71. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы: Жалпы
бөлім. Оқулық. Алматы: Жеті-Жарғы, 2001.- 272 б.

72. Уголовное право. Особенная часть. Учебник для вузов.
Ответственные редакторы: д.ю.н, профессор И.Я. Козаченко, д.ю.н,
профессор ЗА. Незнамова, к.ю. н, доцент Г.П. Новоселов-М.:
Издательская группа НОРМА-ИНФРА. 1998.-768 с.
73. Постановление №11 Пленума Верховного Суда СССР «О
судебной практике по делам о преступлениях против личной
собственности» от 5 сентября 1986 года (с изменениями,
внесенными постановлением Пленума №14 от 30 ноября 1990 года).
П.2,3. //Сборник Постановлений Верховных Судов СССР и
РСФСР (Российской Федераций) по уголовным делам.- М.: Фирма
«Спарк», 1995.
74. Широков В. Ответственность за угон автомототранспортных
средств // Социалистическая законность, 1983, №4.
75. Замосковец П.В., Коробеев А.И. Квалификация
транспортных преступлений органами внутренних дел: Учебное
пособие.-Хабаровск: Хабаровская высшая школа МВД ССР, 1988.-
76 с.
76. Постановление Пленума Верховного Суда Республики
Узбекистан от 13.11.1992г., "О судебной практике по делам об
угоне транспортного средства" //Бюллетень Верховного Суда
Республики Узбекистан, 1992.-№4.
77. Хомич В. М. Ответственность за угон транспортных средств
// Советская юстиция, 198О.-№16.
78. Алматы облыстық сотының архиві. 1999 жыл.
79. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік.-Алматы: ЖШС "Баспа", 2001, 704 бет.
80. Куц Н. Т. Преступления против общественного порядка и
общественной безопастности.-Киев, 1974, 63 с.
81. Сборник постановлений Пленума Верховного Суда РСФСР
(1976 - 1997г.г.), С234.
82. Шайбазян Л.Г. Правовые меры борьбы с угоном
транспортных средств. Уголовно-правовой и криминологический
аспекты. // Под ред. АС. Якубова.-Ташкент, 1997, 129 с.
83. Курс уголовного права. Особенная часть. Том 3. Учебник
для вузов. Под ред. доктора юридических наук, профессора Г.Н.
Борозенкова и кандидата юридических наук профессора B.C.
Комиссарова. -М.: ИКД Зерцало - М, 2002, 408 с.
84. Бюллетень Верховного Суда Российской Федерации, 1996. -№5.
85. Алматы қаласы Бостандық ауданы сотының архиві. 2000
жыл.
86. Курс советского уголовного права. Т. 5. Ленинград, 1981. -
356 с.


87. Лихолая В. А. Уголовно-правовая борьба с угоном
транспортных средств. Автореф. дис. канд. Москва, 1978.-27 с.
88. //Бюллетень Верховного Суда СССР, 1972.- №4.
89. Объективная сторона преступления (факультативные
признаки). Учебное пособие / Под ред. А.В. Наумова и СИ.
Никулина. М.: МЮИ МВД России. 1995.-С.97.
90. Молдабаев С.С. Проблемы субъекта преступления в
уголовном праве Республики Казахстан. - Алматы: ТОО «Аян
Эдет», 1998.-156 с.
91. Қазақстан Республикасы (Қаз КСР) Жоғары Соты Пленумы
қаулыларының жинағы. Бірінші том (1961-1997)- Алматы:
"Санат",1997.-384 б.
92. Бондаренко Н.А., Дзюба В.Т. Квалификация преступлений
против общественного порядка и общественной безопасности:
Учебное пособие. Киев НИ и РИО Киевской высшей школы МВД
СССР им Ф.Э. Дзержинского, 1990.-72 с.
93. Бахретдинов К. С. Содержание управления автотранспортом
// Вестник МГУ, 1992.-№1.
94. Овчинникова Г. Ответственность за угон автомототранспортных средств // Социалистическая законность, 1975.-№5.
95. Егоров В. И. Ответственность за угон автомототранспортных
средств по советскому уголовному праву; Автореф. канд. дисс. -
М.: 1978.-18 с.
96. Коробеев А.И. Транспортные правонарушения; квалификация и ответственность. - М.: 1990.-128 с.
97. Маркс К. К критике гегелевской философии права. Маркс
К., Энгельс Ф. Соч., т. 1,- С. 142.
Личность преступника. М.: Юридическая литература, 1975.-
272 с.
99. Кудрявцев В. Н. Объективная сторона преступления.-М.:
1960. - 243 с.
100. Кудрявцев В. Н. Общая теория квалификации преступлений. - М.: 1972. -348 с.
101. Уголовное право Казахстана (Общая часть): Учебник. /Под
ред.: И.И. Рогова, СМ. Рахметова. - Алматы, 1998.-228 с.
102. Ахметов Б.И. Уголовно-правовая борьба с
вымогательством. - Алматы: Гылым, 1998.-64 с.
103. Дагель П. С. Теоретические основы установления вины:
Учебное пособие. - Владивосток, 1975.-167 с.
104. Злобин Г. А., Никифоров Б. С. Умысел и его формы.-М.:
1972,- 262 с.
105. Уголовный кодекс Республики Узбекистан; научно-
практический комментарий. - Ташкент, 1996.-180 с.

106. Егоров В.И. Ответственность за угон автомототранспортных средств по советскому уголовному праву; дисс. канд. юрид. наук.-М.: 1978.
107. Рахметов СМ., Бапанов ТА. Қылмыс құрамы - Алматы:
ЖШС "Баспа", 1999.-88 б.
108. Уголовное право Казхстана (Особенная часть). Учебник для
ВУЗов / под редакцией д.ю.н., профессора И.И. Рогова и к.ю.н.,
профессора СМ. Рахметова -Алматы: ТОО "Баспа", 2001.-536 с.
109. Данилов ЕЛ, Автомобильные дела : Админстративные,
Уголовные. Гражданские. Экспертиза. Комментарий
законодательства. Адвокатская и судебная практика. Образцы
документов. Справочные материалы.-М,; Право и Закон, 2000.-480
с. (Серия "Справочник адвоката")
110. Абдиров Н.М., Борчашвили И.Ш. Уголовная
ответственность за угон транспортных средств и его
предупреждение: Лекция. - Караганда: КВШ МВД РК, 1995.-28 с.
111. Решетников Ф.М. Буржуазное уголовное право-орудие
защиты частной собственности. - М.: Юрид. лит., 1982.-216 с.
112. Бюллетень Верховного Суда Российской Федерации, №7,
1995. - С.2.
113. Зелинский А. Квалификация угонов транспортных средств
// Советская юстиция, 1971.-№16.
114. Лихолая В. Отграничение угона средств механического
транспорта от других преступлений. //Вопросы борьбы с
преступностью на современном этапе. - Рига, 1978.-С 54.
115. Брестовой Н.П. Соучастие в преступлении и особенности
установления его признаков в условиях деятельности органов
внутренних дел: учебное пособие. - М.: МССШМ МВД СССР. -
48 с.
116. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының "Соттардың
бандитизм және қылмысқа қатыса отырып, басқа қылмыстар
жасағаны үшін жауапкершілік туралы заңнаманы қолданудың
кейбір мәселелері туралы" нормативтік қаулысы, 21 маусым 2001
жыл.
117. Сергеев В. Соисполнительство преступления по советскому
уголовному праву: Автореф. дис. канд. Москва, 1972, 24 с.
118. Куринов Б.А. Научные основы квалификации
преступлений. М.: 1984.-184 с.
119. Якубов А.С Учение о преступлении по законодательству
Республики Узбекистан.-Ташкент, 1995.
120. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Советінің
Ведомостары, 1993 ж..-№ 17,
121. Алауханов Е. Қылмыстық құқық (ерекше бөлім): Оқу
құралы. - Алматы: Жеті жарғы, 2001, 224 бет.

122. Постановление Пленума Верховного Суда РФ №5 от 25
апреля 1995 года «О некоторых вопросах применения судами
законодательства об ответственности за преступления против
собственности». //Бюллетень Верховного Суда Российской
Федерации. 1995.- №7.
123. Якубов А. С. Уголовно-правовые основы борьбы с
организованными формами преступной деятельности в Республики
Узбекистан // Маяк Востока, 1995.-№• 1-2.
124. Комментарий к уголовному кодексу Российской
Федерациии.-М.: ИНФРА М НОРМА, 1996.-320 с.
125. Панова Ю. Угон автомобилья или иного транспортного
средства без цели хищения. //Российская юстиция. 1999,- № 8.
126. Агыбаев А.Н. Ответственность должностных лиц за
служебные преступления. - Алматы, Жеті Жаргы, 1997.-304 с.
127. Тынков Д. Угон-не кража, кража-не угон //Милиция.
1994.- №10.
128. Алматы облысы эскери гарнизоны сотымен қарастырылған
қылмыстық іс. № 164. 2001 жыл.
129. Гусев О.Б., Завидов Б.Д., Коротков А.П., Слюсаренко М.И.
Преступления против собственности. — М.: Экзамен, 2001, 192 с.
130. Генкин Д.М. Право собственности в СССР. -М., 1961,
С.102; Советское гражданское право. Т. 1- Саратов.: Издательство
СГУ, 1991.
131. Панов Н.И. Квалификация насильственных преступлений.
— Харьков.-1986.
132. Куринов Б. Ответственность за угон автомототранс-
портных средств // Советская юстиция, 1983.-№ 6.
133. Гагарин И.Н. Некоторые вопросы ответственности за угон
автомототранспортных средств: Автореф.канд.дисс. М., 1986.-28 с.
134. Ляпунов Ю.И. Уголовная ответственность за действия,
приведшие к неосторожному причинению смерти // Советская
юстиция, 1973, №9.
135. Уголовный кодекс Республики Узбекистан (сизменениями
и дополнениями на 1 декабря 1998 года). Ташкент: "Адолат" 1998,
336 с.
136. Сақшы № 19 (3315), 9 мамыр 2002 ж.
137. Алматы облыстық сотының архиві. 2001 жыл.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ …………………………………………………………………….3
1 Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... иеленудің түсінігі мен сипаттамасы ……………………..6
1.1 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің түсінігі ... ... ... өзге де ... ... ... иеленгендігі үшін белгіленген ... ... 15
2 ... ... өзге де ... ... ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудегі қылмыс құрамының ... ... ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз
заңсыз иеленудің объектісі мен заты 23
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің объективтік жағы ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің субъектісі 51
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... жағы ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің дәрежелеуші белгілері ... ... ... ала сөз ... ... автомобильді
немесе әзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз
заңсыз иеленуді бірнеше рет жасау 75
Ұйымдасқан топ жасаған не ірі зиян ... ... ... ... денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не дәл сондай
күш қолданумен қорқыту арқылы жасалған көлік құралын айдап кету 81
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... 185 -
бабымен көзделген "Автомобильді немесе өзге де көлік ... ... ... ... атты ... ... ... нормасына жан-
жақты қылмыстық-құқықтық сипаттама беріліп, ... осы ... үшін ... дұрыс шешуге бағытталған ... ... ... қарастырылған.
Сонымен қатар, аталған қылмыс құрамын дәрежелеудегі кездесетін бірқатар
олқылықтар мен пікірталастар ... ... ... ... ... ... ... Республикасында (1997-жылы) қабылданған жаңа ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық әрекеттерді белгілейтін Қылмыстық кодекстің Жалпы ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамын
құрауынан ажыратылды немесе жаңа ... ... ... ... ... ... үшырауы ерекше мән-жайлар
болып танылып, олардың арасында көлік ... ... ... ... ... ... пайдалануда көлік құралдарымен байланысты болған
қылмыстардың жаңа түрлерінің пайда болуы, сол сияқты, ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... үшін ... жауаптылықты белгілеу бойынша арнайы зерттеу
жүргізудің қажеттілігі айқындалады.
Еліміздің ... Н.Ә. ... ... ... ... ... сезінуі тиіс" атты құқық қорғау ... ... ... ... "Біз ... ... ... адам,
оның өмірі, құқықтары мен еркіндіктері ең басты құндылық болып табылады деп
жарияладық. Сондықтан да заңға құлықты азаматтарды ... ... мен ... ... қорғау - сіздердің басыңқы міндеттеріңіз.
Мұны мен сіздерге ел Президенті ретінде, Конституцияның кепілі ретінде
айтып ... деп атап өтті ... ішкі ... ... ... ... қызметін жетілдіру мен
ұйымдастыру қазіргі кезеңде ерекше орын алады. Осыған байланысты қылмыстық-
құқық нормаларын, оның ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда жете зерттеу құқық қорғау органдары
қызметкерлерінің қылмыстылықпен күресуі немесе оны ... ... ... ... адамның өмір-тұрмысындағы тығыз байланыстың бірі
-техниканы пайдалануы. Ғылым мен ... ... ең ... бірі ... ... ... автомобиль немесе өзге де көлік
құралдары ... осы ... ... ... ... ... "автомобильді
немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... ... әрекеттер үшін Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі
бойынша қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... өзге де ... құралдарын айдап әкетумен
байланысты болған қылмыстардың жалпы жасалу саны: 2004 жылы - 1334 ... 2005 жылы - 798 (0,57%), 2006 жылы -948 (0,63 %), 2007 жылы 1165, ... 2008 жылы 1399 (1,04 %), ... отыр ... ... ... немесе өзге де көлік құралдары деңгейінің
уақытқа сай қоғамдағы қарқынды өсуі жағдайындағы маңыздылығы, оған ... ... ... ... ... ... ... немесе өзге
де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудегі ... ... ... ... ... ғылыми және тәжірибелік
қызығушылығын тудырып отыр.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексін ... ... ... ... бір ... ... жою ... тапқанмен де, жаңа
қылмыстық заң бірінші ... ... ... осы немесе басқа да
нормаларын қолдануда пікірталастыққа әкеп ... ... ... толық арыла қойған жоқ.
Демек, осы айтылғандарға байланысты жете тұрғыда зерттеуді қажет ететін
мәселенің бірі - ҚР ҚК ... ... ... ... өзге де
көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі" (айдап кету) үшін
қылмыстық жауаптылық болып отыр.
Аталған ... ... ... ... оның алдын алу немесе оған дұрыс
қылмыстық жауаптылық ... ... ... табылады. Ал,
автомобильді немесе өзге де көлік құралдарыы ... ... ... ... ... ... көзі ... таныла отырып, меншік
пен көлік құралдарын занды ... ... ... ... ... қоғам мүдделеріне қол сұғатын заңсыз әрекет болып танылады.
Дипломдық жұмысты жазу мақсаты болып автомобильді ... өзге де ... ... ... заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық
белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен ... ... оны ... ... ... ... ... қолдану
тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау болып танылады.
Аталған мақсаттарды ... ... үшін ... ... ... ... қояды:
1. Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылықты ... заң ... ... ... ... бұл ... түсінігін бере отырып,
оған талдау жасау арқылы анықтама беру;
2. Аталған жауаптылықты көздеген қылмыс құрамына заңды
талдау ... ... ... ... ... ... да қылмыс
түрлерінен өзара айырмашылықтарын даралап көрсету;
Автомобильді немесе өзге де ... ... ... заңсыз иеленудегі ауырлататын ... ... ... дәрежелеу үшін қажетті болған
белгілерін айқындап, олардың ... ... ... өзге де көлік құралдарын ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылықты
белгілеу нормасын жетілдіруге қатысты ұсыныстар енгізу.
Дипломдық жұмыстың негізгі тұжырымдары:
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... үшін ... жауалтылық туралы қылмыстық-құқықтық норманы
зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, қорғауға мына төмендегідей ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иелену" деп аталатын ҚР ҚК 185-бабының
атауы, "Автомобильді немесе өзге де ... ... ... салу ... ... ... деп өзгертілуі туралы
ұсыныс дайындалды.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын талан-таражға
салу мақсатынсыз айдап әкету - ... өз ... ... ... өзге де ... құралын жеке басы пайдасы
үшін, өз меншігіне айналдыру ниетінсіз қозғалысқа келтіруі немесе
басып алуы деп ... ... өзге де ... ... ... кетудің
затына түсінік беріліп, қылмыс затының түрлерін кеңейтілген түрде
қарастыруды және ... ... ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын тіркеуге алу,
сүйреу, итермелеу немесе басқа бір көлік құралына тиеп алу, ... ... деп ... ... ... ... келтіруге жатпайтын, яғни істен ... ... өзге де ... ... тіркеуге алу (сүйреу)
немесе итермелеу айдап кетуді емес, керісінше ұрлықтың белгісін
құрауы тиіс деп ... ... ... ... ... белгілерін талдау жасау негізінде, аталған
қылмыстың басқа да өзара ұқсас қылмыстардан айырмашылығы
нақтыланып, оларға ... ... мен ... ҚК ... 2-ші ... ... ... заңсыз
кірумен жасалынған" автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... деп ... ... толықтырып, өзгеріс енгізу керектігі туралы
ұсыныс дайындалды.
1 АВТОМОБИЛЬДІ НЕМЕСЕ ӨЗГЕ ДЕ ... ... ... ... ... ... ТҮСІНІГІ МЕН СИПАТТАМАСЫ
1.1 Автомобильді ... өзге де ... ... ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленудің түсінігі
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленуі ... ... үшін ... ... ... ... құқықтық сипаттама беру, аталған қылмыс құрамының
түсінігі мен белгілерін, оның қол ... ... ... ... ... білуімізге немесе дұрыс дәрежелуімізге зор мүмкіндік
береді.
Автомобиль немесе өзге де ... ... тез ... ... қарым-
қатынастың қажетті түрі ретіндегі еліміздегі көлік құралы жүйесінің бірі
болып саналады. Осыған қатысты болған ... ... да өз ... ... ... ... ... құрады. Ұзақ уақыт
аралығында осы қылмыс құрамына қатысты, оның ... мен ... заң ... ... әр ... ... берілген болатын.
Алғаш рет көлік құралдарын айдап кету туралы норма Қазақ КСР 1960 жылғы
1-қаңтарда күшіне ... ... ... 221 ... орын ... онымен
"автомашиналарды, мотоцикл немесе басқа қозғалыс ... ез ... ... ... ... туралы айтылды. Көлік құралдарын айдап кету
жайлы сол ... ... КСР ... ... "Көліктегі қылмыстар"
атты ХІ-тарауынан табылды.
Осыған байланысты, көлік құралын айдап кетуді белгілеген қылмыс құрамы
қазіргі кезенде белгіленгендей "бөтеннің ... ... ... ... қозғалысқа келтірілуі немесе қолданылуы аумағындағы қалыпты
қызметі мен ... қол ... деп, ... қылмыстардың қатарына
жатқызылған болатын.
Қазақ КСР-нің Қылмыстық кодексінде көлік құралдарына автомобильдердің
барлық ... ... және ... ... өзге ... мен ... сондай-ақ мотоциклдер және басқа механикалық
транспорт құралдары жатады деп ... [4]. ... ... өз ... ... ... ... рет Ресей ҚК 212(1) ... ... ... ... деп ... -"көлік құралдарын басып алу және оны
мініп кетуі, яғни екі ... ... ... ... ... ... [5.Б.2].
Бұл мәселеге қатысты көлік құралын айдап кетуді белгілейтін норма, әрине
өзгерместен осылай қала қойған жоқ, себебі, біздерге белгілі ... ... ... түсініктер, қылмыстық жауаптылыққа тарту мен ... ... ... жене ... ... өз орнынан көріне алмады.
Көптеген жылдар арасында заңгерлер арасында көлік құралын айдап кету ... қол ... ... нақты анықтау туралы әр түрлі ... ... орын ... Сол ... ... бір ... ... көлік құралдары болып қандай құралдар табыла алатындығы, сонымен қатар
ең ... ... ... қандай қарым-қатынастың бұзылатындығы туралы
бір тектес пікірлер де болмады.
Мәселен, осы норма Ресей ҚК 212(1) бабы ... ... ... ... және ... денсаулығына қарсы қылмыстар" атты
тарауында орын алды. Сонымен қатар заң ... ... ... ... ... алдымен қоғамның қауіпсіздігіне, көлік құралдарын қауіпсіз пайдалану
ережелеріне қол сұғады",- деп ... ... ... ... ... осы әрекеттің тікелей объектісі болып механикалық көлік құралдарының
қауіпсіз қозғалысы, ал қосымшасы ... ... ... жеке ... ... деп санаған болатын [6.Б.138-139].
Тәжірибе көрсеткендей, көптеген жағдайларда көлік құралын айдап ... ... жол жүру ... ... ... яғни оның ... ... жол көлік оқиғасы, адамның қаза болуымен байланысты болып
жатады. Ал, Қазақ КСР-нің заң ... бұл ... ... ... атты тарауында орын алуының себебі болып оның
тікелей автомобиль ... өзге де ... ... ... ... ... яғни осындай қоғамға қауіпті қол
сұғушылықтардың болуымен ... ... 1997 жылы ... ... ... ... кодекс) жүйесі елеулі өзгерістерге ұшырауымен байланысты
аталған норманы қолданудағы ғылыми ... ... өз жаңа ... ... ... бірі болып, алғашқы кезекте қандай мүддеге қол
сұғылатындығы немесе оның бұзылатындығын анықтау туралы ... ... ... ... ... ең ... ... өз көлігін пайдалануына
немесе иелік етуіне не осы мүдделерін жүзеге асыруы ... қол ... ... зиян ... ... ... - ... ұғымды
бірқатар заңгерлердің кең шеңбері қолдап, оны ... ... ... ... ... ... ... адам меншік құқығы мен бөтеннің мүлкін
заңсыз пайдаланғандығын сезінеді. Көлік құралына қатысты қылмысқа ... ... ... ... ... яғни айдап кетудің негізгі объектісін
анықтаудағы ғалым-заңгерлердің бага ... өз ... ... ... ... ... ... заң шығарушылығы, автомобиль немесе өзге де
көлік құралдарын ... ... ... ... ... қылмыстарды
"меншікке қарсы қылмыстар" тобына жатқыза отырып, оған қатысты ... ... ... ... ... заң ... ... осы аталған
қылмыстық-құқықтық меншік қатынастары, көлік құралдарын иелік ету құқығы,
меншік иесінің көлікті ... мен ... ... ... ... өз
қажеттілігін тапты.
Қазақстанның қылмыстық құқығында мұндай қылмыстардың түрі ретінде
табылған, автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... кету) Қазақстан Республикасы ҚК 185-бабымен
белгіленді.
Айтылған қылмыстық заңды қабылдағанға дейін ... ... ... ... ... ... өзгерместен қалып қойған болатын, бірақ бұл қол
сұғушылық шын ... ... ... ... ... ... қарсы қылмыс болып табылады. Мысалы, көлік құралын ... ... ... қосымша баппен дәрежелеуді қажет деп табылмады,
яғни меншік құқығына байланысты қатынастар ... ... ... ... Конституциясы ... ... ... меншік пен жеке меншік танылады және бірдей
қорғалады (6-баптың 1-тармағы). Меншік субъектілері мен объектілері, ... ез ... ... ... ... мен ... ... қорғау
кепілдіктері заңмен белгіленеді (6-баптың 2-тармағы).
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 188-бабына ... ... ... ... заң ... арқылы танылатын және қорғалатын
өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және оған ... ... ... иесі ... ... ... ... өз қалауы бойынша кез келген
әрекеттер жасауға, соның ішінде бұл ... ... ... ... ... ... пайдалану және оған билік ету жөніндегі ... ... ... ... ... немесе оған басқа ... ... ... ... ... ... (ҚР АК ... 3-тармағы).
Осыған байланысты меншік иелерінің занды құқықтары азаматтық құқықтық
нормамен, ... ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекет арқылы
қиянат жасалғанда, қылмыстық құқық нормасы арқылы да қорғалады.
Осыған орай, Қазақстан Республикасы қылмыстық заңы 1997 жылы ... ... ... ... барлық меншік нысандары мен
кәсіпкерліктің тең қорғалуына басты назар аударып, адам меншігіне ... ... ... ... ... ... Қылмыстық заңмен, қол
сұғушылық ... ... ... бірі ... ... ... ... автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленуде, ең
алдымен меншік құқығы бұзылатындығы анықталынды.
Мысалы, меншікке ... ... деп - ... ... ... немесе
өзге иеленушісіне зиян келтіре отырып немесе зиян келтіру ... ... ... ... көзделген нысандар арқылы жасалынатын іс-
әрекетті немесе әрекетсіздіктерді ... ... ... ... ... ... екі түріне қатысты
яғни, біріншіден - ... ... ... мүлкін (заттары);
екіншіден - бөтеннің қозғалысқа түсе алатын ... ... ... ... айтуымызға болады.
Өз бетімен бөтеннің қозғалысқа түспейтін мүлкін иеленіп алуға жер
учаскесі, тұрғын үй т.б. ... ... ... ... ... ... иеленіп алудың тағы бірі
болып, біз қарастырып отырған дәстүрлі түрде ... ... ... ... ... алуы ... танылады.
Меншік иесінде өз мүлкін иелену, пайдалану және оған билік жасау ... ... ... ... ... тараудағы заң нормаларымен
қорғалатын объект ... ... ... ... осы құқықтар
құрайды.
Иелену құқығы дегеніміз — мүлікті іс жүзінде иеленуді заңмен қамтамасыз
етілген мүмкіндік арқылы жүзеге асыру.
Пайдалану құқығы ...... оның ... ... ... және одан ... көру мүмкіндіктерін заңмен қамтамасыз етілуі.
Билік ету құқығы дегеніміз - ... заң ... ... ... қамтамасыз етілуі (ҚР АК-нің 188 бабының 2-тармағы).
Меншік иесі, өзінің көлігін бөтен бір адамның ... ... ... ... яғни ... иесі ... бір ... аралығында өз көлігін
пайдалану немесе билік ету мүмкіндігінен айырылады. Демек, бірінші кезекте
көлік иесінің ... ... қол ... ... ол ... болуы да
емес, бірақ жол қозғалысы қауіпсіздігіне зардап келтірілуі ... ... ... ... ... қарсы бағытталған және оған сәйкес
жазалау түрін айқындау дұрыс болып табылады [7.Б.24].
Меншікке қарсы қылмыстар пайда табу ... және ... ... ... ... ... ... табу мақсатындағы қылмыстар,
мүлікті алумен байланысты ұрлау деп ... ... және ... емес ... ... ... ... байланысты пайда табу
мақсатындағы, бірақ ұрлаумен байланысты емес ... ... ... ... құрамы жатқызылады.
Мысалы, белгілі бір мөлшерде меншік иесінің ... ... ... ... келтіріледі. Кейбір жағдайда зардап көлігін
пайдалануымен байланысты болған, күтілген ... ... ... де сипатталынады. Сонымен қатар, көлікті уақытша пайдалануы
үшін айдап кетуші адам, көбінесе оның ... ... ... ... ... ұқыпты немесе дұрыс пайдалануына назар аудармайды.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену ... ... ... ... сипатқа ие және қылмыстық ... ... ... ... авторлар айдап кетуді өз еркімен
көлік құралдарын басып алу және оны мініп жүру деп ... ... ... ... мұндай әрекет өз еркімен көлік құралдарын басып алу
және оны ... ... ... бір ... ... келтіруі деп
таниды [9.Б.137]. Бұдан басқа да осы қылмыс құрамына қатысты айтылған
анықтамалар да бар, ... ... ... ... ... жене ... ... көлікті жүргізуге құқығы жоқ адамның көлік құралының
кабинасына ... енуі жене оны ... ... алып кетуі [11.Б.265]; өз
еркімен ... ... ... ... (басып алуы) [12.Б.444].
Адамның көлік құралын өз бетімен және де ... ... ... "айдап әкету" деген түсінікпен қамти отырып, заң шығарушы дұрыс
анықтама берген [13.Б.31]; себебі ... ... өзі ... ... ... ... ниетімен байланысқан, яғни өз бетімен заңсыз түрде
меншік иесінің ырқына қарсы түрде бағытталған әрекетін айқындайды.
Біздің ... ... ... ... салыстырғанда,
анағұрлым дұрыс анықтама болып, бөтеннің көлік құралын ... ... ... және оны ... орнынан қозғалысқа келтіруі танылатын сияқты.
Осы қылмыс құрамы бойынша біздер уақытша пайдалану ... ... ... ... салу ... бұл ... ... деп түсінуіміз қажет. Талан-таражға салудың ... ... ... ... ... ... ... белгілі
заңгер Пионтковский A. A. айтылған қоғамға қауіпті әрекетті мемлекеттік
немесе қоғамдық мүлікті ... өз ... ... ... алуы ... ... бірге, заңгер Шаргородский М.Д. талан-таражға салудың түсінігін,
ұрлық, тонау, қарақшылық, қосып алу, ысырап ету, өзінің қызмет ... ... мен ... ... мемлекеттік немесе қоғамдық меншікті
заңсыз қайтарымсыз пайдақорлық мақсатта заңсыз түрде өзінің меншігі ... қоюы ... сол ... ... бір ... беруі деп түсіндіреді
[15.Б.350].
Аталған қылмыс құрамы бойынша ... ... өзге де ... ... ... ... мақсатының орын алмауы талан-таражға
салудың белгілерін қамтымайды. Сондықтан да, бұл қылмыстың түрі ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
әрекеттің түрі болып танылады.
Пайдақорлыққа (егер осы қылмыс түріне қатысты айтатын ... ... өз жеке басы ... үшін ... ... заңсыз түрде автомобильді
немесе өзге де ... ... ... ... бір ... ... ... қызығушылық қажеттілігін орындауы (мысалы, белгілі бір көлікті
жүргізгісі келуі, ынтызар ... ... ... ... бой тасалау
немесе қашып құтылуы, жүктерін жеткізіп алуы т.б. әрекеттері де жатады.
Автомобильді ... өзге де ... ... ... ... заңсыз
иеленуді, ұрлықтан (тонаудан) нақты айыра білуіміз қажет, ... ... ... ... мен ... әрекеттері, сонымен қатар
бір тектес қылмыс объектісі мен заты орын алады.
Мысалы, осыған орай Ресей Федерациясы Жоғарғы Соты ... 1995 ... №5 ... мешікке қарсы қылмыстар үшін жауаптылықты
қолданудың мәселелері туралы" ... ... ... ... ... ... ... пайдакүнемдік мақсатта ботен мүлікті осы
мүліктің меншік иесіне немесе өзге иеленушісіне, ... ... ... ... ... ... ... айналдыру мақсатында емес,
уақытша алып қоюы ниетімен танылады",- деп ... ... ... ... иеленіп алуды білдіретін бір ... ... ... кінәлі адамның өз мақсатында көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
пайдалануын білдіреді.
"Заңсыз иелену" деп - ... ... ... тыс ... ... қайшы
оның көлігін өз бетімен ұрлау мақсатынсыз оз пайдасы үшін иелік орнатуын
түсінеміз.
"Айдап ...... ... ... ... яғни алып кетуі. Егер
тікелей айтсақ, ол ... ... ... ... ... ... ... қозғалысқа келтіруді сипаттайды. Сонымен қатар, айдап кету
— меншік құқығына және қосымша түрде ... ... да ... ... ... аумақ нормативті түрде реттелінген және олармен
бірге:
а) субъектілер (меншік ... ... ... өзге де ... құралдары;
в) қозғалыс ережелері (пайдалану немесе қозғалысқа келтірудегі
ережелері) қамтылады.
Көлік құралын ... ... - ... ... ... жоққа шығаратын
алғашқы шарттарының бірі. Заңды түрде пайдалану көлік құралын иелік ету мен
жол жүру талаптары ережелеріне ... ... ... ... ... ... қосымша түрде көлік құралын заңсыз
иелену деген түсінікті көрсетудің қажеттілігі жоқ болып ... ...... ұғымды білдіретін сөйлем толық түрде "заңсыз" ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз - автомобильді немесе өзге де
көлік құралдарын өз меншігіне қосып алу мақсатынсыз ... ... ... ... басқа орынға жылжытуы, яғни уақытша пайдалануы
деп ... ... ... кетудегі ұрлау мақсатының болмауы нақты осы ... ... ... ашып ... ... да, ... деген ұғым, осы айтылған қылмыс құрамының міндетті белгісі
ретінде көрініп, оны ұрлықтан айырып ... ... ... ... ... ... ... яғни (ҚР ҚК 185-бабына қатысты)
автомобильді немесе өзге де ... ... ... өз ... ... жеке меншігіне айналдырып алуы емес.
Ал, ұрлықтың түсінігіне келетін болсақ, ҚР ҚК 175-бабының 1-ескертуінде
белгіленгендей, ... ... ... ... осы ... ... ... өзге иеленушісіне залал келтіре отырып, айыптының немесе
басқа адамдардың пайдасына ... ... алып қою және ... танылады деп көзделген.
Ал, осы аталған қылмыс құрамына қатысты ... ... ... ұғым тар ... ... ... ... Біздердің ойымызша, ұрлау
мақсатынсыз деген сөйлемнің орнына "талан-таражға салу мақсатынсыз" деген
сөзбен ауыстырылуы анағұрлым нақтырақ болып ... ... ... ... салу ... ... деген ұғым, ... ... ... ... яғни кең тұрғыда мазмұнын ... ... да ... ... ... ... заңмен қорғалынатын
қоғамның қалыпты өмір сүруіне қатысты қоғамға қауіпті қол ... ... ... ... пен заңға қайшылық әрекеттер,
адамның әрекетінде қылмыстық жауаптылығының бар немесе жоқ ... ... ... ... ... ... танылады.
Жалпы қылмыстық құқық теориясында қоғамдық қауіптілік, құқыққа қайшылық,
кінәлілік және жазалылық сияқты ... ... орын ... Сонымен
қатар, әрбір қылмыс құрамдары сияқты, автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... ... тән арнайы
белгілерге ие.
Айта кеткен жөн, құқыққа ... ... ... ... ... ... ... болып танылуы қажет [17.Б.27] дегендей,
біздерге белгілі рим құқығындағы анықтамада "Заңдағы ... ... ... ... деп айтылып, сол сияқты оның мазмұнын ашатын ... ҚК ... да ... орнын тапқан.
Аталған қылмыстың бірінші белгісі болып оның "қоғамдық қауіптілігі"
белгісі табылады. Қандай да ... ... ... ... ... жеке ... қоғамға қауіптілік дәрежесімен, сонымен
қатар сол қылмысты ... де ... ... ... ... ... ... жасаудың нәтижесінде, біріншіден - көлік иесі
меншігінен уақытша болса да пайдалану құқығынан ... ... - ... көлік құралдарына зиян келтіріледі, себебі айдап кетуші ... ... ... ... оған ... ... Үшіншіден —
көлік құралдары жоғары қауіптілік көздері ретінде саналады, себебі ... ... ... ... ... көбі жол жүру ... ... бір көлік құралын соққандар немесе адамды басып кетуі
т.б. мән-жайлары ... Міне ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Біздер нақтырақ кінәлінің жеке басының қоғамға қауіптілігін сипаттайтын
белгілерді осы жұмыстағы екінші ... ... ... субъектісі
сұрақтарын талдау барысында қарастырамыз.
Барлық қылмыстарға тән екінші белгі болып, соның ішінде автомобильді
немесе өзге де көлік ... ... ... заңсыз иеленудің "құқыққа
қайшылығы" табылады. Аталған жағдайда қылмыстық заңмен көлік құралдарын
заңсыз иеленудің жасалуының ... ... ... мән ... анықтаған. Басқа жағдайларда көлік құралын айдап
кеткендігі үшін ... ... ... ... пайда болады.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленгендігі үшін қылмыстық-құқықтық тиым салынған. ... ... ... ... ... танылады. Бірақ, автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену, ... ... ... ... жасалынса, қылмыс болып танылмауы немесе қылмыстық жауаптылық
көзделінбеуі тиіс. Мысалы, аса ... ... ... ... ... ... ҚК 34-бабы, егер де аса қажеттіліктің шегінен шығушылық белгілері орын
алмаса), орынды тәуекел ету ретінде (ҚР ҚК ... ... ... ... ... немесе өмірін құтқару, мемлекеттің қорғану
қабілеттілігін арттыруда және т.б.) ... ... ... ... күш ... ... болса,
негізсіз болып танылады. Бірақ та орынды тәуекел әрқашанда ... де ... ... Сол ... ... ... өзге ... құралдарын иелік ету қылмыскерді ұстау барысында немесе ауыр ... ... үшін ... онда бұл әрекет қылмыс деп саналмайды
[18.Б.172].
Көлік құралын иеленуге әрбір адамның құқығы бар. ... та, ол ... ... үшін ... заңмен белгіленген жасқа толуы мен арнайы ... ... мен ... ... ... ... ... етіледі.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 ... ... ... 1998 ... 1 ... ... ... Қазақстан Республикасы
"Жол Қозғалысы Ережелері" бойынша арнайы экзаменнің тапсырылуы нәтижесінде,
арнайы жүргізуші ... мен сол ... ... ... немесе оны
пайдалануға арнайы құқығының болуы заңсыздықты жоққа шығарады.
Меншік иесінің ... тыс ... ... ... ... болып таныла
отырып, құқыққа қайшылықты тудырады.
Келесі, барлық ... тән және ... ... өзге де ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудегі пайда болатын негізгі
белгілерінің бірі болып "кінәлілік" белгісі ... ... ... ... ... бірі - ... ... және жауаптылыққа тек қана
қылмыс істегені үшін кінәлі адам ғана тартылатындығы.
Қылмысы үшін кінәлілік ... және ... ... ... ... ... үшін кінәлілігі тек қана оның
қылмыстық заңмен белгіленген жасқа толғандығы мен ... ... ... ғана ... тағы бір ... ... танылатын, автомобильді немесе өзге де
көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... "қылмыстық жазаланушылығы" табылады. Өйткені, заңмен анықталынғандай
қылмыс дегеннің өзі, жазалау қатерімен тиым ... ... ... ... ... ... ... табылады [19.Б.5]. Нақты қылмыс
жасаған адамға жаза ... ... оны ... ... ... ... оған ... әсер етуші шараларды қолданғанның өзінде,
оның іс-әрекеті қылмыс қатарынан шығып ... ... ... ... ... құрамдарына қатысты, атап айтқанда,
автомобильді немесе өзге де көлік ... ... ... ... ашып көрсетілуі оны басқа да қылмыстардан ... ... ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену (ҚР ҚК 185-бабы 1-бөлігі) орташа ... ... ... ҚР ҚК ... 3-бөлігімен сәйкес, жасалғаны үшін осы Кодексте
көзделген ең ауыр жаза бес жылға бас ... ... ... ... ... ... ... үшін бес жылдан астам
мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза ... ... ... ... ... ... деп ... аталған осы қылмыс құрамының 2-4 бөліктері ауыр ... ... ҚР ҚК ... ... ... ... үшін ... көзделген ең ауыр жаза он екі жылға бас ... ... ... жасалған әрекет ауыр қылмыс деп танылады.
Қазақстан Республикасы ... заң ... тек ... сақтаумен ғана емес, сонымен қатар кінәлі адамды қасақана
кішігірім ауырлықтағы және ... ауыр ... ... үшін ... ... шарттарын ғана қарастырып қоймайды, сонымен қатар ... да ... ... ... шын ... ... ... 65-бабы), жәбірленушінің татуласуына байланысты (ҚР ҚК ... ... ... (ҚР ҚК ... ... ... өтуіне
байланысты (ҚР ҚК 69-бабы), ... ... ... ету ... (ҚР ҚК ... ... жауаптылықтан босату.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленумен бірге
онымен байланысқан басқа да ... орын ... ... немесе өзге де көлік құралының салонында
табылған заттарды немесе оның тетіктері мен ... ... ... немесе оның двигательіндегі номерін, оны
жүргізуге арналған тиісті құжаттарын қолдан жасау (өзгерту);
ұрланған немесе ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру алу.
Әлбетте, бұл аталған белгілер көлік құралын ұрлау ... ... ... ұқсас болғанымен де, бұл қылмыс құрамының белгілерін
құрай алмайды.
Барлық елдердің ... ... ... ... ... ... ... анықтамаларды салыстырсақ, біздер үшін осы қылмыс
құрамы ... ... ... ... ... ретінде қарастырылып,
сонымен қатар осыған байланысты маңызды ... ... ... ... ... осы ... қорғалынатын белгілі бір шектегі
әлеуметтік ... ... ... автомобильді немесе өзге де көлік ... ... ... ... ... оның ... ... мен
критерийлері осы қылмыс құрамын толық тұрғыда сипаттайды.
Нақты ... ... ... ... немесе қылмыс емес
деп тануымыз үшін, оның жасалу ... мен ... ... ... ... оның қылмыс құрамын құрайтын заңды ... ... оқып ... ... ... мүмкін болып
танылатындығы біздерге белгілі болуы тиіс ... ... орай ... ... ... өзге де ... ... мақсатынсыз заңсыз иелену" - деген ұғымды ... ... ... Меншік құқығына сәйкес өзінікі болып
танылмайтын және ... сай ... ... ... ... ... бабы
бойынша өзі пайдалануына ... ... ... ... пайдалануы.
Осыған айтылғанға байланысты автомобильді немесе өзге де ... ... ... заңсыз иеленудің ұғымын тікелей ... ... ... ... ... келе ... ... өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... - адамның өз бетімен бөтеннің көлік құралын
жеке бас пайдасы үшін, өз меншігіне айналдыру ниетінсіз қозғалысқа ... ... алуы ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленгендігі үшін ... ... ... дамуы
кезендері
Қандай да болмасын мемлекеттің қылмыстық құқығы өздеріне тән сипаттағы
ерекшеліктерге ие екендігі біздерге ... ... ... қылмыс құрамы
өздігінше даму сипатына ие.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... құрамының қылмыстық жауаптылық ... даму ... аса ... ... Өйткені оның қысқаша кезең
аралығындағы ерекше ... ие ... ... ... ... жетіп
отыр, себебі, автомобильдің біздің ... ... ... ... ұзақ ... бола қойған жоқ. Бүгінгі танда ғылыми-техникалық
прогрестің жарқын дамуы жетістіктерінің бірі ... ... ... ... өзге де ... ... ... қарым-қатынасқа
қажетті ерекше техникалық бөліктерінің бірі болып танылады. Егерде, біздің
елімізге қатысты айтатын болсақ, көлік құралдары өзінің ... бола ... ... ... ... ... түсіп отырғандығы бізге
мәлім.
Жалпы, Ресейдегі болған қазан төңкерісіне дейін Қазақстан ... ... ... ... ... ... болып танылды.
Көп тараған көліктің түрлері ретінде ат-арба немесе теңдеп жүк артылатын
жануарлар танылды. ... 1910 ... шет ... ... ... және 12 мотоциклды құрады, ал республикамыздың кейбір
өңірлерінде ... ... ... ... жүрт білмеді [22.Б.348].
Ресейде сол кезенде көлік құралдарының дамуы бәсеңдеу ... ... саны ... ... жүзілік соғыс кезеңінде 8800 дананы
құраған [23.Б.272]. Республика бойынша 1920 жылы 4 мотоцикл, 2 ... ... ... ... автомобиль түрлері елімізде біртіндеп
шаруашылықта қолданыла бастады да және оларды тиімді ... ... ... ... үшін ... ережелер қолданудың қажеттілігі
туындады.
Арнайы ... ... ... ... ... бағытталған
алғашқы заңи акт болып РСФСР-дің "Москва қаласы және оның ... ... ... ... ... 1920 ... Халық
Комиссариаты Кеңесі (ХКК) Декреті табылды [25].
Ресейдің криминалдық ... ... ... құралы
жүргізушілеріне қарақшылық шабуыл жасау әрекеттері, ... ... ... ... ... 24 ... ... қозғалатын
автомобильдер пайда бола бастаған кезде орын алған.
Қазақстанның жерінде ... ... ... ... ... ... және де ... роль атқарған, Қазақ КСР (ХКК)
1923 жылы 15-сәуірде қабылдаған ... КСР ХКК 1922 жылы ... ... ... мен ... ... ... "Жүк немесе
жеңіл автокөлік құралдарының және мотоциклдың ... КСР ... ... ... ... ... ... мәлімдеуі бойынша, алдыңғы Кеңес Одағының қылмыстық
кодексі қабылданғанға ... ... ... ... бір жағдайларда
бұзақылық, кейбір жағдайларда мүлікті жою немесе бүлдіру, өзінше билік ... ... ... ... ... ... олар әкімшілік
тәртіппен де қудаланған. Мысалы, елімізде 1930 жылдары көлік ... ... ... ... аса көп ... қойған жоқ болатын.
Еліміздің 1960 жылдардағы халық шаруашылығының дамуы, белгілі бір
мөлшерде ... ... мәні мен ... ... ... ... әкеп ... Өйткені көлік құралдарына деген сұраныс күннен-
күнге арта түсті. Осыған байланысты осы жылдары ... ... ... қатысты автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... қылмысты әрекеттер, дөл осылайша аталмаса
да халықтар арасында біртіндеп тарай ... ... ... ... ... ... ... 1959-1960 ... ... ... заң ... ... ... ... айтылғандай, бұған дейін осындай қылмыс ... ... ... ... ... ... нормалар бола
қойған жоқ.
Көлік құралдарын айдап кетуі үшін қылмыстық жауаптылық ... ... орын ... сол ... ... ... жылғы РСФСР Жоғары Кеңесі Указымен ұсақ бұзақылық ... ... ... ... ... ... айдап кеткендігі үшін қолданылған әкімшілік мәжбүр
ету шаралары осы қылмысты әрекеттің қауіптілігімен анық сәйкес бола ... ... ... және ... ... міндеттерін шешпеді. Сондықтан да
тәжірибе осы міндеттердің жолдарын шешу амалдарын қарастыра бастады.
Қылмыстық заңдағы автомобильді немесе өзге де көлік ... ... ... ... туралы қылмыстық жауаптылықты реттейтін арнайы
норманың орын алмауы, осындай қылмыстық қол ... ... ... және ... ... бірі көліктерді ... ... да кері ... ... ... өзі сол кезеңдердегі, яғни алдын-
ала тергеу немесе анықтау органдарының ... ... ... жоғалуы туралы арыз алғандарынан кейін оларға қатысты нақты
дөлелдемелер алғандарынша, қылмыстық істі қозғамауға ... ... ... өз алдына дұрыс болып таныла алмағандығымен көрінеді.
Мысалы, 27-қазан 1960 жылы ... ... ... ... болған алғашқы да үш (211, 212 және 213-
баптарымен белгіленген) қылмыс құрамы орын алды. Олардың ... ... ... материалды зардаптың келтірілуімен ғана байланысты
болды.
Қазақ КСР 1960-жылғы ... заң ... ... Қылмыстық заңының
арнайы 221-бабында көзделген, ... ... ... басқа
қозғалыс құралдарын өз бетімен ... ... ... ... ... ... коздеу нормасы алғашқы рет орын алды.
Бұл қылмысты әрекеттер үшін жазалау ретінде - бір жылға дейінгі мерзімге
түзеу жұмыстарына жазалауды не ... ... ету ... ... ... Осы ... ... өзіне тән ерекшелігі - нақты
қылмыс құрамының ... ... ... ... ... ... ... кезеңце еліміздегі қылмыстық заңмен белгіленген аталған бап
бойынша ... ... ұғым ... де ... ... ... ... Кеңесі Президиумының 3-шілде 1965 жылғы "Қылмыстық кодекске
өзгертулер енгізу туралы" Указымен, ҚК 221 (і)-бабын ... мен өзге де ... ... ... ұрлау мақсатынсыз айдап
кету" деп толықтырды [29].
Осы аталған норма "Қоғамдық қауіпсіздік пен қоғамдық ... ... ... ... ... ... РСФСР-дің ҚК 10-тарауындағы 212-
1 бабымен белгіленді. Бұл ... ... ... ... коздеген қылмыс
құрамының диспозициясында, айтылған норманы қолдануда теріске бұрмалайтын
"айдап кетудің" түсінігі нақты орын ... ... ... пен құқықтық тәртіпті одан әрі жетілдіруімен ... де ... ... ... ... арта ... ... осы
аталған қылмыс құрамы тағы да заң ... ... ... КСР ... ... ... 1966 ... 3-қаңтардағы
Указының редакциясы ... ... бап ... өз ... ... ... деп ... аталған баптың диспозициясында: "Автомототранспорт құралдарын немесе
өздігінен жүретін басқа машиналарды ұрлау мақсатымен ... өз ... ... деп ... және ол ... мерзімі үш жылға дейінгі бас
бостандығынан айыруға ... бір ... ... ... ... не
болмаса жүз сомға дейін штраф салуды, яки ... тез ... ... ... [30].
Бұл кезекті елеулі өзгеріске ұшыраған қылмыс құрамы бойынша заң
шығарушылықпен біздер ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қылмысты әрекеттері үшін жазалау шараларының
едәуір арта түскендігін байқаймыз.
Сол кезенде, одақтас ... осы ... ... құралдарын айдап
кеткендігі үшін қылмыстық жауалтылықты белгілейтін нормаларды белгілеген.
Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... көлік құралдарын айдап кеткендігі
және ол үшін ... ... ... әр ... ... ... заңдағы келесі бір өзгерістердің бірі болып, 1970-жылғы 6-
қазандағы КСРО Жоғары Соты Пленумының "Автокөлік ... ... ... сот ... туралы" №11 қаулысымен, аталған қылмыс құрамына
қатысты сұрақтардың бірқатары анықталынды. Соның ішінде көлік құралын ... ... ... тобына жатқызылған болатын.
Осы қылмыс құрамы бойынша жауаптылықты көздеген бап мысалы, ... ... ... және ... КСР ҚК - "Қоғамның қауіпсіздігі,
қоғамдық тәртіпке және халықтың денсаулығына ... ... ... Өзбекстан, Литва, Грузия және Азербайжан КСР ҚК - ... мен ... ... ... ... ... ... және
Латвия КСР ҚК — "Басқару тәртібіне ... ... ... Қазақ,
Армения және Молдавия КСР ҚК -"Транспорттық қылмыстар" атты ... ... ... елдердің қылмыстық заңдарында белгіленген осы қылмыс
құрамы өзгеріссіз қалып қойды деп айта ... Осы ... ... тиісті сұрақтарын шешуде сол кезендері Б.А. Куринов, В.И.
Егоров, В.К Глистин, В.Е. ... М. ... ... ... ... ... айдап кетумен күресудегі қолданылатын норманы
пайдаланудағы тиімді жақтарын шешудің талпыныстары ретінде, КСРО ... ... ... 3-желтоқсандағы "Ресей Қылмыстық
кодексіне толықтырулар мен ... ... ... Указы табылды. Онымен
ҚК 212 (1) бабының ... бір топ ... ... ала келісуі бойынша
жасалған, сондай-ақ ... ... мен ... ... күш қолданумен немесе осындай күш қолданып қорқытумен ұштасқан
әрекеттердің ... ... ... ... "Автомототранспорт құралдарын өз бетімен мініп
кетуді" белгілеген қылмыстық заң нормасын қолдану ... ... ... ... ... ... байланысты, Қазақ КСР
қылмыстық заңының кезекті өзгерістерге ұшырауына әкеліп соқтырды.
Қазақ КСР 1982 жылы ... және 1985 жыл ... осы ... ... ... ... 221-бабы "Транспорт
құралдарын айдап әкету" деп аталған жаңа қылмыс құрамын ... ... ... ... ... белгіленген бап алдыңғы қылмыстық
жауаптылықты көздеген баптармен салыстырғанда, қосымша екі ... ... ... ... ... ... ... мақсатынсыз айдап әкету, -
бір жылға дейінгі мерзімге бас ... ... ... тап ... түзеу жұмыстарына немесе жүз сомға дейінгі штрафқа жазаланады, не
қоғамдық ықпал ету шараларын ... әкеп ... не бір топ ... алдын ала келісуі бойынша жасалған сондай-
ақ жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына хауіп төндірмейтін күш қолданумен
немесе осындай күш ... ... ... тап ... әрекеттер,-
үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға ... екі ... ... ... жұмыстарына жазаланады.
Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көзделген ... мен ... ... ... күш ... немесе осындай күш
қолданып қорқытумен ұштасқан әрекеттер,-
үш ... жеті ... ... ... бас ... ... ... қылмыстық заңды қолдану тәжірибесінде жасырын немесе ашық
түрдегі тәсіддермен немесе көлік ... ... дене ... ... ... қатар қайталап, не адамдар тобының алдын ала келісуі
бойынша көлік құралдарын ... ... ... ... үшін ... ... орын алған сәйкессіздіктер мен кемшіліктер біртіндеп
жойыла бастады.
Біртіндеп автомобиль ... өзге де ... ... ... ... байланысты жене де қалалардың көлік ... ... ... ... ... ... ... деген сұранысының
әлеуметтік-пайдалы сипатына қарай, осы ... ... ... ... да арта ... ... ... Мұның
өзі құқық қорғау органдарының осы аталаған ... ... ... ... іздестіруге немесе қолдануында бағытталған қажетті
шараларды ... ... ... ... белгіленген баптың елеулі өзгерістерге үшырауына
байланысты "автотранспорт және өзге де өздігінен ... ... ... ... ... қылмыстың қол сұғушылық затын нақты айқындауға
мүмкіндік беретін "көлік құралдар деген анағұрлым дұрыс ұғымға ие болды да
аталған ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Советі Президиумының 1993 жыл ... ... ... ... КСР ҚК 221-бабында көзделген
"Транспорт құралдарын айдап ... ... ... ... үшыратты.
Осы баптың диспозициясы "Көлік құралдарын айдап әкету" деген қысқаша атауға
ие бола отырып; осы баптың бірінші болігіндегі қылмысты ... үшін ... ... бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазалауды,
екінші бөлігі - мүлкі тәркіленіп немесе тәркіленбей бес ... он ... ... бас бостандығынан айыруға жазалауды және үшінші ... ... ... он бес ... ... ... бас ... айыруға жазалауды
белгілеп, жазалау мерзімдері едәуір күшейе түсті.
Жалпы қылмыстық заң нормаларын ... ... КСР ... ҚК 221-
бабын қолдану, сол кезеңдері өзінің құндылығын жоғалта қойған жоқ ... де, осы ... ... ... ... пікірталас қайтадан жаңа
деңгейге шықты. Осыған байланысты болған негізгі қойылған сұрақтардың бірі
болып, бірінші кезекте ... заң ... ... осы ... ... ... ... қылмыстар тобында ма, жоқ әлде
жасалуы кезінде меншік қатынасына қол ... ... ... ... ... туындады.
Көп ұзамастан осы қылмыстық әрекетті көздеген қылмыс ... ... ... мен ... ... Ол ... ... яғни
біздердің заң жүзінде қолданып отырған 1998 жылғы 1-қаңтардан ... ... ... ... ... жаңа қылмыстық заңымен белгіленген
норма болып танылады.
Осы жаңа қылмыстық заңмен "Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын
ұрлау мақсатынсыз ... ... үшін ... жауаптылықты белгілеген
қылмыс құрамы ҚР ҚК Ерекше бөлімінде белгіленген "Меншікке қарсы ... ... ... ... ... осылайша еліміздің қылмыстық заңы, автомобильді немесе өзге ... ... ... ... туралы норманы "Меншікке қарсы қылмыстар"
тарауына қоса отырып, аталған қылмыстың объектісі ... ... ... ... ... оған ... ету ... құрайтын меншік қатынастары
болып табылады деген шешімге нүкте қойды.
Аталған қылмыс құрамы бойынша елеулі өзгерістерінің бірі ... заң ... ... ... ... деген ұғым және
қосымша тағы басқа дәрежелеуші белгілермен толықтырылды.
Біздер, жалпы ... ... өзге де ... ... ... ... ... жалпы мазмұны мен занды сипаттамасына қатысты
белгілерді осы ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңцегі заң атқарушылықпен қолданылып отырған ҚР ҚК 185-
бабы былайша сипатталады:
1. Автомобильді ... өзге де ... ... ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иелену (айдап кету) -
бес жүз ... ... ... екі мың айлық есептік көрсеткішке
дейінгі мөлшерде немесе ... ... үш айға ... ... ... өзге ... ... айыппұл салуға немесе үш жылға
дейінгі мерзімге бас ... ... не үш ... алты айға дейінгі
мерзімге қамауға, не үш жылға ... ... бас ... айыруға
жазаланады.
2. Нақ сол әрекет:
а) адамдар тобының ... ала сөз ... ... ... ... ... ... денсаулыққа қауіпті емес күш қолданумен не
дәл сондай күш қолданумен қорқыту арқылы жасалса-
үш жылдан бес ... ... ... бас ... айыруға
жазаланады.
3. Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көзделген,
ұйымдасқан топ жасаған не ірі зиян ... ... ... он ... ... ... бас бостандығынан айыруға
жазаланады.
4. Осы баптың ... ... ... ... ... ... немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не
сондай күш қолданбақшы болып қорқытумен жасалған әрекеттер-
алты жылдан он екі жылға ... ... бас ... ... осы ... ... ... қатысты, яғни көлік құралын жасырын
немесе ашық тәсілмен иеленіп алудағы әрекеттерге байланысты тәжірибеде ... ... ... ... заң ... ... ... деңгейге сәйкес толтықтырылды. Бірақ осы ... ... ... шаралардың әлі де болса тиімді жақтарын пайдалану бүгінгі
танда толығымен шешуін тапты деп нық айтуымыз ... бола ... ... ... келе ... ... ... қажет сияқты:
1. Көлік құралдарының дамуы және олардың ... ... ... заң ... ... осы ... ... себептерімен байланысты болуынан пайда
болған қоғамдық қатынастарды реттеу міндеттері мен ... ... ... ... ету талаптарын қойып
отыр. Мұндай міндеттерді жүзеге асыру ұзақ ... ... ... қатар және болашақта да жүзеге асырылатындығын
жоққа шығармаймыз.
2. Автомобиль немесе өзге де көлік құралдарының ... және ... шет ел ... ... ... ... осындай
көлік құралдарымен байланысты қылмыстар ... ... ... ... құндылықтарының бірі ретінде табылған мүліктерін ... заң ... ... ... ... ... "Меншікке қарсы
қылмыстар" атты тарауға орналастырды. Дегенмен де автомобильді ... ... ... ... ... мақсатынсыз заңсыз иеленумен байланысты болған
сұрақтарды шешудегі енгізілген өзгеріс қазіргі ... осы ... ... ... ... өз ... ... сияқтанды.
2 АВТОМОБИЛЬДІ НЕМЕСЕ ӨЗГЕ ДЕ КӨЛІК ҚҰРАЛДАРЫН ҰРЛАУ МАҚСАТЫНСЫЗ ЗАҢСЫЗ
ИЕЛЕНУДЕГІ ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ ЗАҢДЫ ТАЛДАМАСЫ
2.1. Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... мен ... қылмыс құрамының қажетті элементтері ретінде аса ... ие бола ... ол ... ... және де ... ... ... мазмұнды талдау жасап, оның заңды белгілеріне дұрыс
сипаттама беруге ... ... ... ... ... ... қылмыстың әлеуметтік мәнін анықтау мен Қылмыстық кодекстің Ерекше
бөлімі жүйесінің нормаларында өзіне сәйкес ... ... ... ... ... ... қол сұғушылық әрекеттерді ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық заңмен қорғалатын қоғамдық қарым-қатынастарға қылмыстардың
тікелей ... ... қол ... ... ... құқық ғылымында
жалпы біздер танитын қағида орын алған.
Қоғамдық қарым-қатынастарды қоғамға қайшы әрекеттерден қылмыстық заңның
көмегімен қорғауда ... ... ... ... ... және ... соның ішінде қылмыс обьектісі белгілерінің дұрыс анықталынуының
маңызы зор.
Теория мен тәжірибеде автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз ... ... ең ... ... қоғамдық-қарым қатынастарға
зардап келтіріледі деген сұрақ пікірталас ... ... та ... ... ... жаңа ... ескеруде, "бірінші кезекте
жалпы адамзаттың ... ... ... ... қылмыс объектісі
түсінігінде қоғамдық қарым-қатынастар толық қанағаттандырыла алуы мүмкін
емес" делінген ... ... ҚК ... ... ... ... өзге
де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің объектісі ... ... ... ... ... қалыптасқандай қандай да бір
қылмыс болмасын, қылмыстық заңмен қол сұғушылықтан қорғалынатын ... ... деп тани ... ... ... - ... ... мен адамдар арасындағы әлеуметтік қызметтің нәтижесі бола ... ... жеке ... тұрмайды, ол адамдар арасындағы қарым-
қатынаспен байланысты бола алатындығымен көрінеді.
Қоғамдық қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... қарсы қол сұғуға қарсы бағытталған әлеуметтік
байланысы ... ... ... ... ... ... басқа,
"мұндай жағдайда қарым-қатынас субъектілері - азаматтардың ... ... ... олардың жеке басы мен құқықтарына қол сұғылуы сияқты
қылмысты эсер етуге ... ... ... ... ... ғылымы қылмыстың жеке түрлеріне қылмыстық-құқықтық
нормасымен қамтылған диспозициялары ... ... ... ... ... деңгейінде талдау жасап, оқып үйретеді. Осы немесе
басқа қылмыстардың ... ... жеке ... көрінетін қүбылыс
емес, керісінше қылмыстың нақты түрлерінің ... ... ... ... ... ... танылады.
Профессор ЕЛ. Қайыржанов қылмыс объектісінің материалдық және формальдық
жақтарын ажыратады. "Материалдық жағы қорғалынатын мүдде болса, ... - ол ... ... ... тұрған құқықтық норма. Құқықтық қорғаусыз
құқықтағы мүдде жоқ. Сондай-ақ олар қорғайтын әлеуметтік құнды мүддесіз
құқық, ... ... ... жоқ", - деп ... Қылмыстың
объектісін анықтау үшін кез келген жеке жағдайда екі ... ... ... ... тура ... ... ... қандай мүддесі және
екіншіден, қандай құқықтық норма бұзылады ? [35.Б.57].
Формальдық тұрғыдан қылмыс объектісі болып құқықтық норма ... ... жөй ... жағы ... ... ... терең мазмұнды жағы, мәнісі
немесе қоғамдық құндылығы қоғам мен мемлекет атынан ... ... ... не моральдық игіліктерінде жатыр [35.Б.68].
Барлық қоғамдық қатынастар қылмыстық заңмен қорғала бермейді, тек қана
заң тұрғысынан ... ... ... ... ғана ... делінген
[36.Б.175].
Қазақ КСР 1959-жылы 22-шілдеде қабылданған қылмыстық заңы бойынша осы
аталған қылмыс құрамы үшін қылмыстық ... ҚК 221 ... " ... ... ... болатын. Мәселен, бірқатар одақтас елдер
аталған қылмыс ... ... ... ... жатқызып, оның
объектісін қоғамның қауіпсіздігі деп таныды. Кейіннен көлік ... ... ... ... ... ... немесе дәрежелеуде, яғни
біздердің төменде тоқталып отетін бәсекөлік сұрақтары пайда ... ... ... ... ең ... ... берушілердің
бірі ретінде профессор Н.С. Алексеев болды. Бірақ та ол транспорттық
қылмыстар деген ... ... төн ... ... ... ... бар ... бұл термин дәлірек емес, сондықтан бұл дұрыс
түсінікті құрамауы мүмкін деген күдікпен қарады [37.Б.25].
Барлық қандай да ... ... ... ... ... түрде
қылмыстық заңмен қорғалынатын қоғамдық ... ... қол ... деп,
кеңестік қылмыстық құқық ғылымында жалпымен ... ... орын ... ... ... ... ... қылмыстың жалпы және текті
объектісі болып қылмыстық ... ... ... қарым-қатынастар деп
танылуы жалпымен мақұлданса, кейбір авторлар нақты бір қылмыстың тікелей
объектісін қоғамдық қатынастармен қатар және ... ... ... ... ... ... А.А. Пионтковский нақты бір
қылмыстың тікелей объектісі ретінде қоғамдық қарым-қатынастардың бір ... ... ... қатар олардың элементтерін қарастырған: меншікке қол
сұғушылықтағы олардың материалды сипаттамасы; ... жеке ... ... олардың субъектісі деп көрсетеді [39.Б.116].
Бұл сұрақ бойынша ... ... ... ... ... ... қатынастар танылады", бірақ та "ол нақты өмірлік қосындыларда
материалдық жене материалдық ... ... ... ... және ... болуына жол береді" деген пікір айтылған [40.Б.124].
Сұрақтарды мұндай талқылауда, жалпы және ... ... ... ... бір-бірімен байланыста болатын тегі мен түрлері
арасында үзіліс (байланыстың жоқ ... ... ... деп ... да, ЯМ. ... ... ... заңмен бекітілген емес, ол
әрқашанда нақты бір қоғамдық қатынас ретінде көрінеді", - деп ... ... деп айта ... ... ... В.Е. ... айтуынша, көлік құралын айдап кетудің
қоғамға қауіптілігі, осындай ... ... ... ... мае ... ... ... жасалынады екен.
Тәжірибеде көрінгендей, көптеген жағдайларда айдап кету, адамдардың
зардап алуына әкеп соқтыратын әр ... ... ... бұзуылуымен
жалғастырылады. Көлік құралын айдап кету қоғамдық қатынастардың әр түрлі
топтарына зиян ... ... ... ... және ... ... бұзылуы мүмкін. Сонымен ... бұл ... ... ... ... мен қозғалыс қауіпсіздігіне де қол сұғады
[42.Б.64].
Көлік құралын айдап кетудегі қол сұғушылықтағы қылмыс объектісін ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігінің
қарым-қатынастарына және меншік иесінің ешқандай ... өз ... ... ... ... ... ... келтіріледі. Бірақ та,
көлік құралын айдап кетуде оның объективті жағын ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастың қауіпсіздігі -
бұл көлік құралдарын пайдалану ... ... ... ... ... ... заң ... сақтаумен қамтамасыз етілген, осы
қатынастарды насихаттайтын ... ... ... белгі, қоғамдық
қатынастардың сапалық сипаттамасы болып ... ... бұл ... ... түрі ... ... ... орын алғандықтан, мысалы, Б. А. Куринов көлік құралдарын айдап
кетудің ... ... деп ... жол, әуе ... су көлігі, қала
электрокөліктері мен автомототранспорт құралдарының қауіпсіз және қалыпты
қозғалысқа келтірілуін атайды [6.Б.11]. ... ... қол ... ... ... ... ... кінәнің бірнеше нысаны әрекеттерімен
де сипатталынуы мүмкін.
Сол сияқты, Б. А. Куриновтың, ... ... ... ... қозғалыс қауіпсіздігі болып танылатындығы туралы пікіріне ... ... ... ... ... ... заң нормасында тек қозғалыс
қауіпсіздігі ережелері мәселелері ғана емес, сонымен қатар көлік құралдарын
пайдалануды, адамдардың өмірі мен денсаулығын, ... ... ... ... өз ... тікелей мақсат етіп қоятындығын атап көрсетеді.
Сондықтан да, ол көлік құралдарын ... ... ... мүліктік қымбаттылықты, адамның өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... тобын осы
қылмыстардың текті объектісі деп тануымызды ұсынады ... ... ... мемлекеттік не қоғамдық ұйымдарға немесе
жеке ... ... ... ... ... ... болып танылады. Автомототранспорт құралдарын өз
еркімен айдап кету ... ... қол ... және ... ... ... құрамының диспозициясымен қамтылады" деген
негіздемені М. Валиев берді [44.Б.22-23].
Басқа ... ... М. Б. ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың немесе азаматтардың танылатын
көлік құралдарын пайдалану тәртібі" деп ... ... Ал, ... В.
Лихолая болса осы қылмыстың объектісін қоғамдық тәртіппен қатар қоғамның
қауіпсіздігін де ... ... ... ... ... ... ... тікелей объектісі болып көлік
құралдарын пайдаланудағы қауіпсіздікті қамтамасыз ететін қоғамдық қарым-
қатынас танылады" делінген В. М. ... ... ... ... ... тудырады [47.Б.13].
Мұның өзі, автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... тұлға көптеген жағдайларда, мае күйінде
немесе жүргізуші куәлігінсіз не болмаса жағымсыз жағдайларда, яғни қылмыс
жасау орнынан ... үшін ... ... ... ... ... ... тексермеуі, жол жүру ережелерін сақтамауымен т.б. мән-
жайларымен ... ... ... ... ... ... әрине, кейбір
жағдайларда көлік құралдарын ... ... ... ... ... келтірмейтін, көлік құралдарын жүргізуді жетік меңгерген тәжірибелі
тұлғалармен де жүзеге асырылуы мүмкін.
Н. И. Загородников, А. Н. ... және М. А. ... ... ... объектісін "азаматтардың қауіпсіздік кепілі болып ... ... ... ... тәртібін реттейтін, қорғайтын, жоғары
қауіптілік көзі тұрмыстарында осындай тәртіпті қамтамасыз ететін қоғамдық
қарым-қатынастар мен заң ... ... ... қоғамдық
қауіпсіздік" деп атайды [48.Б.460].
Осы қылмыстың объектісін анықтауда мұндай түсініктің берілуін, ... адам ... ... ... иелене отырып оны қозғалысқа келтіруі (жол
жүруі) ... адам ... ... ... түседі және де ол тек
қозғалыстың қауіпсіздігі туралы көзқараста ғана емес, сонымен қатар болуы
мүмкін ... ... ... ... ... ... (меншік құқығының бұзылуы, қорқыту, денсаулыққа зиян келтіру немесе
кісі өлімі, мүлікті жою немесе ... т.б) ... ... деп бағалай
алатындығын да заңгер В. П. Пантелеев жоққа шығармайды [49.Б.13].
Қылмыстың объектісін толық ... ... ... заңмен
қорғалынатын айқын қоғамдық қарым-қатынастарға нақты қол сұғатын осы ... ... ... ... ... ... туындайды.
Осыған сейкес қылмыстың тікелей объектісін қорғау мақсатында заң атқарушы
қылмыстық-құқықтық ... ... және ... ... қол сұғушылықтың объектісін анықтауда күрделі сұрақтардың пайда
болуы, яғни ... ... өзге де ... ... ... ... иелену меншік иелерінің емін-еркін түрде өздерінің көлік құралдарын
пайдалануына немесе иелік етуіне оңтайлы ... ... ... ... зиян ... ... біз көлік құралын
айдап кетуде қол сұғушылықтың объектісі болып, оның ... ... ... ... ... ... алады деп айта алмаймыз.
Бұл көлік құралдарын пайдаланудағы пайда болатын жоғарғы қауіптіліктің
көзі ретінде, заң нормаларын сақтауды ... ... ... ... ... ... белгісі болып танылады. Міне, бұл қылмыс
құрамының текті ... ... ... ... ... ... сұрақтар пайда болады.
Көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... туралы заң әдебиеттеріндегі әр түрлі авторлардың ... ... ... яғни нақты тоқтамға әкеп соқтырып, аталған қылмыс
құрамының меншікке ... ... ... ... дұрыс екендігін
аңғара аламыз.
Мысалы, осы айтылған тұжырымға қарама-қарсы пікір ретінде Ю. И. ... В. ... ... ... ... ... ... объектісі деп
қоғамдық тәртіпті таниды [50.Б.93; Б.18].
Кейбір авторлар көлік құралдарын айдап кетуді, көліктегі ... ... бір түрі деп ... Себебі, кінәлі адам көлік
құралдарын заңсыз иеленіп, оны өз мақсатында пайдаланады және ... ... мае ... ... ... көлікті жүргізу қабілеттілігінің нашар
болуы және мұндай себептердің ауыр зардаптарға әкеп соқтыруы ... ... ... Б. А. ... және Н. Ф. ... ... құрал-дарын айдап
кетудің объектісі ретінде көлік құралдарының қозғалысы кезіндегі қалыпты
немесе ... ... ... ... Осы ... және де И.Г.
Маландин, Г.И Баймурзин қолдайды. Бұл ... ... ... айдап
кетудің әлеуметтік құқықтық табиғатын анықтайтын объектісі ретінде, ... ... ... атай ... ... құқығын, адамның өмірі
мен денсаулығын екінші, қосымша объектісі ... ... деп ... түсіндірмелерге қатысты, қоғамдық тәртіп барлық қылмыстардың
объектісі болып ... және де ... ... ... құқығын,
жеке адамның мүддесін, әлеуметтік құзіретін қылмыстық заңмен қорғалынатын
жалпы объектісі деп Н. И. Коржанский ескереді ... ... ... ... осы қылмыстың тікелей немесе текті объектісі деп
тануымызға негіз жоқ.
Дегенмен, қарастырып ... осы ... ... ... қауіптілігімен бір
ғана объектінің аумағына ғана қол сұғып қана ... ... ... ... ... қатар басқа да қосымша (факультитвті)
белгілердің айқындалуы қажет екендігі мәлім.
Көлік құралын ... ... ... ... көлік құралын пайдалану
немесе иелік ету құқығы бұзылады, ал оның қозғалысқа ... ... ... қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ... ... ... тәуелсіз тұрғыда нарықтық экономикаға өтуі
сатысында, ерікті жеңісінің бірі болып, барлық меншік ... ... Бұл ... ... адам ... ... ие бола ... деген
нұсқаумен 1995 жылғы 30 тамызда қабылданған Қазақстан Республикасы
Конституциясында орын ... Осы ... ... ... ... ... жолдармен иеленген қандай да болмасын (мүліктік немесе
мүліктік емес сипаттағы) заттар меншік иесінікі ... ... Ал ... нысанды түрлеріне қарамастан меншік иесінің заты бола алды.
Заң ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын қылмыстың тікелей объектісі ретінде тануымыз ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар аталған қылмыстың әлеуметтік және құқықтық
табиғатын анықтай алмайтындығымен көрінген. Бұл айтылған ... ... және ... ... ... ... қатысты кем бағаның ... ... ... ... жаңа ... зер ... ... Өйткені, барлық жағдайлардағы айтылған көлік құралдарын айдап
кетудегі ... ... осы ... ... және тікелей
объектісі ретінде танылады. Ресей Федерациясы ... ... ... ... кету ... ... қылмыстар арасында орын алып, ҚК 166-
бабымен "автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықты көздеген [54]. Мысалы,
Ю. Леконцев және А. Бриллиантов көлік құралдарын айдап ... ... ... ... ... ... ... социалистік
меншікті және жеке меншікті тануымыз қажет деп таниды [55.Б.7-8]. Мұның
өзі, яғни көлік ... ... кету ... ... ... төндіруді қажет етпегендігімен түсіндірілген, себебі ол көлік ... ... ... кету, жүргізуші куәлігінің болмауы немесе жол жүру
ережелерін бұзу сияқты мән-жайлармен байланысты ... да ... ... ... кету қандай да болмасын жағдайларда көлік құралы
иесінің өзінің мүлкіне ... ... ... ету ... нұқсан
келтіреді. Мұнымен қатар кінәлі адам көлік ... ... кете ... құқығын бұзғандығы мен бөтеннің мүлкін заңсыз ... ... ... ... береді). Сол сияқты В.И. Жулев және ВТ.
Баяхчевтің пікірінше, ұрлық пен айдап кету ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар құрайды ... ... ... ... ... көрінбеген, яғни күтілген
пайданың болмауымен (жіберіп қойылған мүмкіндік) сипатталынады. Мұнымен
қоса ... ... ... ... уақытша пайдалануда оның ... ... ... Ұрлықтан бұл қылмыс құрамы көлікті уақытша
пайдаланумен және оны ... ... ... алуының орын алмауымен
айрықшаланады делінген [57.Б.39-50].
Көлік құралдарына қол сұғушылық тек тонау жолдарымен ғана емес ... біз атап ... ... ... ... ... де ... Меншік иесі көлік құралының айдап кетілуінен зардап шегеді,
кейбір жағдайларда ұзақ мерзімге дейін меншігіне ... ету ... ... ... ... ... ... кеткен адам, көлік құралы
өзінікі болмағандықтан, оның қауіпсіздігіне, сақталуына назар аудармайды.
Көлік құралдарын ... ... ... ... ... ... факультативті сипатта болғандықтан, олар бұзылған жағдайда
сотпен жаза тағайындау ... ... ... ... тікелей объектісіне - меншіктің нақты нысаны, ... ... ... ... ... Көлік қозғалысы мен оларды
пайдалану ережелерін бұзу объектісі осы нормамен ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын өз бетінше ... ... ... мұндай әрекетін ҚР ҚК 296 - бабы бойынша қылмыстардың
жиынтығы ретінде ... ... ... ... ... заңгерлердің атаған бірқатар тұжырымдары мен
көзқарастарына ... ... ... ... ... өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... қол ... ... ... мынадай қорытындыларға келеміз.
Біріншіден-кінәлі адам, тек қозғалыс ... ... ғана ... ... адам мен ... ... ... қарым-қатынасқа тіке
байланысқа ие бола ... ең ... ... ... ... ... қарым-қатынасына нұқсан келтіреді, яғни меншік
құқығы бұзылады.
Бкіншіден-көлік құралдарының иесі белгілі бір қысқа уақыт аралығы болса
да өз көлік ... ... ... ету ... ... - ... құралының өзіне немесе оның тетіктеріне (детальдарына)
зардаптардың келтірілуі.
Төртіншіден-адамның меншігіне қол сұғу кезінде пайда болатын олардың
денсаулығы мен ... ... ... ... ... емес немесе
қауіпті күш қолданумен не қорқытумен, ... ... т.б.) ... ... ... ... қозғалысы мен оларды пайдалану ережелерін бұзудағы пайда ... ... осы ... ... ... сондықтан да
автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... барысында кінәлінің әрекетінің нәтижесінде көрсетілген зардап орын
алса, онда оның әрекеті қылмыстардың жиынтығы бойынша ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... немесе өзге де
көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену" ... ... ... қарсы қылмыстар тобы тарауында орын алуы, міне ... ... ... ... ... заң шығарушы көлік құралдары иелерінің құқықтарының
бұзылуына ерекше мән бере отырып, осы ... ... ... ... ... жеке адамның мүддесін қорғау идеясына артықшылық берілгені
өзінен-өзі ... ... ... анықтау, қылмысты әрекеттің әлеуметтік жене
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар объектіні нақтылау ұқсас
қылмыстарды бір-бірінен ажыратуымызға мүмкіндік береді және де ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі елеулі ... ... қол ... ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленуде қылмыстың затын анықтау туралы сұрақтарды шешу маңызды орын ... ... ... ... ... ... ... нақты
осы қылмыс құрамының заты болып танылған көлік құралдарына қатысты әлі де
болса ... ... ... ... байланысты болып
отыр.
Зат - қылмыстық заңға байланысты адамның әрекетімен нақты ... ... ... ... ... ... ... құқық
ғылымында қылмыстың заты сұрақтарының шешілуі мәселесі туралы пікірталас та
бар.
ҚР ҚК ... ... ... заты және оның ... ... ... заң ... толық ашылып көрсетілмеген. Көбінесе,
авторлар көлік құралдарының арнайы белгілеріне нақты тоқталмастан, олардың
анықтамасын айқындаумен немесе ... ... ... ... ... ішінде, қылмыстың өз алдына жеке белгілерінің бірі ретінде қылмыс
затының мәні және оның меншік ... мен ... ... зардап келтіру механизміндегі рөлі, қол сұғушылық объектісін
анықтаумен ҚК 185-бабы мен ... ... ... ... ... ... өз алдына жеке теориялық және ... ... ... ... затын оқып үйрену, автомобиль немесе өзге де көлік
құралдарына заңсыз қол сұғылған кезеңде (осы ... ... ... жан-
жақты тұрғыдағы қол сұғушылық объектісінің мәнін дұрыс ... мен ... ... ... ... анықталған қылмыс құрамындағы қылмыс затын бір белгіде талдау мүмкін
емес, өйткені бұл ... ол кең ... ... ... осылай
сипаттама берілуі әдісінің себебі бір баптағы автомобильді ... ... ... ... ... көлік құралдарына түбегейлі тізбектеме берілу
мүмкін еместігімен түсіндіріледі.
Автомобиль немесе өзге де көлік ... ... заты ... тани
отырып, ҚР ҚК 185-бабында көзделгендей, аталған норманың мәніне байланысты,
көлік құралдарын ... ... ... ... ... етуге байланысты
қоғамдық қарым қатынасты қамтиды. Сонымен ... ... ... ... қауіптілік деңгейінің көзі ретінде табылған көлік ... ... ... ... ... ... табылады.
Демек, заңмен көзделгендей ҚР ҚК 185-бабы бойынша қылмыстың заты ... ... өзге де ... құралдары" танылады.
Ал, "көлік" деген түсінікке анықтама ҚР ҚК ... ... ... жол, ... озен және әуе көлігі құралдарының барлық түрлері, оның
ішінде шағын өлшемді теңіз және өзен ... ... деп ... қатар ҚР ҚК 296-бабының ескертуімен өзге де ... деп ... ... және өзге ... жүретін машиналарды түсіндіреді.
"Автомобиль" деген түсінік механикалық көлік құралдары деген ұғымды
білдіретіндігі ... ... ... ... лат. Mobilis -
жылжымалы) дегенді білдіреді [59.Б.73].
Қазақстан Республикасының көліктері - бұл оның аумағында
тіркелген автомобильді, теміржолды, ... ішкі ... ... ... метрополитен, сонымен қатар Қазақстан
Республикасының аумағында табылған магистральді трубопроводтық транспорт
болып танылады деп айтылған [60].
Мысалы, Латыш мемлекетінің ҚК ... ... ... ... ... адамның әрекеті автомобильді айдап кету ғана емес, сонымен қатар
моторлы қайық, катер, моторлы яхта және т.б. су ... ... ... үшін ... ... ... ... дәрежелеу дұрыс болып
танылмайды.
Темір жол, әуе немесе су көлігі, шағын су ... ... ... яхта осы ... ... ... заты ... табылмайды және
аталған көлік құралдары басқа арнаулы қылмыс құрамының заты (ҚР ҚК ... ... ... ... ... айдап кетудің қылмыс затына барлық
көлік құралдары жатқызылады деп ... ... ... ... ... трамвай немесе троллейбусты айдап кетудегі қылмыстың
заты деп санамайды. Келтірілген қарама-қайшы тұжырымдар нақты бір қылмыстық
заң нормаларын тәжірибеде қолдануда ... ... ... сөзсіз.
Аталған қылмыс құрамын дәрежелеуде ... оны ... да ... ... анықтауда нақты осы қылмыстың затын анықтау
туралы сұрақты шешу мәселелері маңызды орын алып ... Жеке ... ... ... ... ... бірі ... оның
затын дұрыс анықтау үшін заң түсіндірмелеріне жүгіне аламыз.
КСРО Жоғарғы Соты Пленумының 1970 жыл 6-қазандағы ... ... ... сот ... ... ... ... өзге де көлік құралдары болып, әр түрлі тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... ... (жол
құрылыс немесе ауылшаруашылық машиналары) басқа механикалық көлік құралдары
(комбайн, автогрейдер, асфальт төсегіш) деп ... ... ... ... КСР Жоғарғы Соты Пленумы 1972 жыл 28
-желтоқсандағы "Автотранспорттық ... ... ... ... ... ... берілген. Бірақ бұл қаулымен "өзге де ... ... ... ... ... бұрынғы Қылмыстьіқ кодексі 217-бабы ескертуіне 1985 ... ... ... КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Указымен транспорт
құралдарына түсінік беріліп, аталған сұрақтардың ... ... ... заң шыгару актілеріне бірқатар өзгертулер мен толықтырулар енгізілді.
Аталған қылмыс құрамы бойынша оның затын ... ... ... бірі ... ... құралдарына байланысты пайда болған, әр
түрлі норматитвті актілердің жүйесімен реттелінетін ... ... ... ... ... ... ... құралының түсінігі
айқындалады, көлік құралы иелерінің құқықтары мен ... ... ... ... алу мен ... алу немесе сатудың ережелері
беріледі. Осы жүйедегі негізгі құжаттардың бірі -"Жол қозғалысы ережелері".
Қазақстан Республикасы ... 1997 ... ... ... 1998 ... 1 қаңтарынан күшіне енген ... ... ... ... ... "механикалық көлік құралы"
двигательмен қозғалысқа келтіретін мопедтен басқа көлік құралдары деп ... осы ... ... ... ... және ... ... қолданылады делінген. Осы ережелерге сәйкес жұмыс көлемі 50 см3
аспайтын двигательмен қозғалысқа ... және ең ... ... 50 км/сағ. артық емес көлік құралы "мопедтер" танылады. Жалпы
көлік құралдарын былайша бөліуімізге болады:
Двигательді: а) механикалық; б) ... а) ... б) ... тізбектемелердің арасында аталмаған ат - арба көлігі жеке орын
алады. ... ... ... ... ... бірі болып, Ресей
қылмыстық заңында 1994-жылы ҚК 148-1 бабы бойынша ат - арба көлігін ... ... ... ... ... ... белгіленген болатын.
Мұндай норманың конструкциясы соттық тәжірибеде негізделген ... ... ... ... ... Ал ... ... қылмыстық заңында (ҚК 166-бабы) ат-арба көлігі осы ... ... ... ... ... қарастырылмаған [61.Б.428]. ... ... да осы ... ... ... ... ... көлігін
қоспайды.
Механикалық көлік құралдары өздігінен қозғала алатын болып танылуы
қажет. Двигательмен ... ... ... ... ... ... танылмайтындықтан, осы қылмыстың заты ретінде
қарастырылмаған.
Көлік құралдарын айдап ... ... заты ... ... емес ... қоса тануымыз туралы бірқатар көзқарастар да орын алады. Мысалы,
мопед, велосипед, ... ... ... ... ... мүмкін.
Барлық жағдайлардағы бұл заңсыз иелену меншік құқығына нұқсан келтіруі де
мүмкін. Айтылған механикалық емес көлік құралын осы ... ... ... ... ... ... күшейтілуін, атап айтқанда меншік
иесінің ... ... мен ... ... да ... - бұл ... ... етімен қозғалысқа келтірілетін қозғалмалы
құрал. Тіркеуіш (прицеп) — тек ... ... ... ... ... құрылғы. Тіркеуіш механикалық көлік құралдарының
көмегінсіз өздігінен қозғалысқа келтіріле ... оны ... ... ... дұрыс болып саналмайды.
Мысалы, Германияның қылмыстық заңымен (248 Б. Көлік ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықты
белгілей отырып, велосипедті қылмыстың заты ... ... ... ... дұрыс бағалау үшін, қылмыстың заты ретінде көліктің
түрін дөл анықтаудың маңызы зор ... ... ... ... жол ... ... тасымалдауға
арналған және белгіленген аялдама пункттері ... бар ... ... ... пайдаланудағы көлік құралы танылады. Көлік
құралы болып жол бойымен ... және ... ... оған ... тасымалдауға арналған құрылғы саналады.
Қазақстан Республикасы Ішкі Істер Министрлігі № 217-ші ... ... Ішкі ... Министрлігі 1994-жылғы 28 -қаңтардағы №
17 бүйрығына өзгерулер мен толықтырулар туралы" 1996 ... 24 ... ... тіркеу экзаменациялық қызметін жетілдіру
туралы" бұйрығымен, 50 см3 және жоғары жүру ... 50 ... ... ... ... ... ... тіркеуге алынады деп белгіленген
[64].
Сол сияқты, Қ.Ә. Бәкішевтің айтуынша "көлік құралдарының ... ... ... күші ... 50 см3 ... ... сәйкес
келетін (электрлік, газды, бу т.б.) көлік құралдары табылады және олардың
қозғалысқа келтірілуі жол жүру ережелерімен реттелінеді" делінген ... ... ... ... ... ... ... иелену сирек
жасалғанымен тәжірибеде мұндай жағдайларды кездестіруімізге ... да ... заң ... одан әрі ... ... ... ... заң түсіндірмелеріне енгізілуін дұрыс
деп ойлаймыз.
Қазіргі кезеңге дейін, қылмыстық ... ... және ... ... ... түсінік әр түрлі мазмұнды ... ... ... осы ... ... кішігірім теңіз моторлы өзен
қайықтары ... өзге де ... ... ... ... ... жеке меншігіндегі кішігірім теңіз моторлы қайықтарының айдап
кетуілуімен байланысты жауаптылықты шешу барысында белгілі бір ... да ... ... аумақтарда моторлы өзен қайықтары автомобиль қажеттілігінен кем
түспейді. Мұндай көлік құралдары заңсыз ... заты ... ... дәлелденеді. Заңсыз иеленілген моторлы ... суда жүзу ... ... келтіріліп, көбінесе ауыр
зардаптарға әкеп соқтыруы да мүмкін. Осы ... ... ... ... ... ... қайықты айдап кетуді осы қатарға қосуды ұсынады
[66.Б.12]. Бұл ... айта ... де жөн, ... ... ... бірінде осыған ұқсас әрекеттер дұрыс деп саналып, көлік
құралдарын айдап кету ретінде дәрежеленген [67.Б.209].
Моторлы қайықтар, ... ... ... ... және басқа суда
қозғалатын құралдар жол жүру ережелерінде көзделгендей, ҚР ҚК 185-бабымен
қарастырылатын ... ... ... ... ... ... өзге де ... құралдары деген түсінікке сәйкес келеді.
И.К. Крошаков және өзге де ... ... ... ... да ... ... ... механизімді, аспалы моторлы
велосипедті осы қылмыстың заты деп ... ... ... ... ... ... және М.А. Ефимов "қылмыстың заты" ретінде қандай да болмасын
қала көлік құралдары, жылжымалы ... жол және су ... ... деп
санайды [68.Б.105]. Ал, осы аталған тұжырыммен біз толық келісе алмайтын
сияқтымыз.
Біздің еліміздің ... ... ... ... Республикасы тағы
басқа бірқатар шет елдердің қылмыстық құқығымен "автомобильді немесе өзге
де көлік құралдарын" ... заты ... ... ... ... ... теориясы тұрғысында нақты өздігінен қозғалатын
механикалық ... ... ... ... заң ... ... ... тиімдірек болуы да мүмкін еді.
Өзінің қызмет атқаруы сипатына байланысты көлік құралдары әуе, су ... ... ... болып үш түрге бөлінеді. Әуе және су көлік
құралдары ... ... ... ... ... Олар әуе немесе
жылжымалы темір жол составын айдап әкету, сонымен бірдей қолға ... ... ... ҚР ҚК ... дәрежеленеді.
Жер беті көлік құралдарын жолдық және рельсті деп бөлуімізге болады.
Сол сияқты "көліктегі қылмыстардың заты ... ... ... ол ... ... ... түрі болып саналады" делінген [69].
Мысалы, Н.М. Свидилов және А.С. ... ... ... ... ... біз үшін ... ... (автомобиль, автобус, троллейбус, мотоцикл
немесе т.б.);
б) темір табанды ... ... ... ... ... ... ... (трамвай);
г) әуе жастықты немесе оларға ұқсас көлік құралдары;
д) шаңғы немесе шана құралдарына ... ... ... ... бұл топтаумен келісуімізге болады себебі, аталған қылмыс
құрамы бойынша айдап кетудің заты ... ... ... ... ... көрсетілген.
Осы мән-жайлардың негізінде "көлік құралдарын айдап кетудегі қылмыстың
заты болып жылжымалы темір жол көлік құралдары ... су ... ... ... В.М. ... тұжырымын немесе жер бетімен қандай да
болмасын өздігінен қозғалатын көлік құралдары ... заты ... ... ... В.П. ... ... ... алмаймыз.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуге әр
түрлі көлік құралдары шалдығады. Солардың ішінде ... мен ... ... ... ... автомобильді немесе өзге де көлік құралдар
саны 25,5 % құраса, ал жеке ... 65,5 % ... ... 55 % ... ... ... ... автобустарға
қатысты 7 %, ауыр жүк таситын көлік құралдарының 3 % және ... 1,5 ... ... ... ... жеке ... ... мотоцикл немесе
мотороллерді айдап кету 20,5 % қамтиды. Жеңіл ... ... ... ... ... ... ... иеленілген көлік құралы болып шет ел
автомобильдері танылады. Мұның өзі олардың сапасы мен ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Осы аталған қылмыс құрамы затының сипаты мен ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын мынадай ... ... ... ... ... автомобильдер құрайды олар; жолаушылық жеңіл көліктер ... ... ... автобус, арнаулы санитарлық, өртке қарсы
пайдаланылатын т.б. осы ... шет ел ... ... ... қатарын
автокран, автоцистерна, авторефрижератор құрайды.
Екінші топты екі дөңгелекті тиегішті немесе ... яғни ... ... таситын, мотороллер, автокар, электрокар, жұмыс көлемі 50
см3 аспайтын двигательмен қозғалысқа келетін және ең жоғарғы ... 50 ... және екі ... ... ... бар ... механикалық көлік құралы ретінде мотоцикл танылады. Жабдықталған
күйінде массасы 400 кг аспайтын үш ... ... ... да ... Мопедтерге аспалы двигательі бар велосипедтер, мокиктер және
осындай сипаттағы басқа көлік құралдары құрайды.
Үшінші топты ... ... ... ... ... ... ... жүк тасымалдауға арналған қала көлік ... ... ... ... ... ... Тракторлар деп ауыл ... ... я ... тіркеуді сүйреуге алуға арналған дөңгелекті
және темір табанды өздігінен жүретін құралды айтамыз. Қазіргі кезенде жеке
шаруашылыққа ... ... ... т.б.) әр ... кішігірім
тракторлар шығарылуда. Мұндай кәлік құралдары аталған қылмыстың заты болып
табылуы үшін олардың қозғаушы күші кемінде 50 см3 ... ... ... ... ... ... ... белгілері немесе
құрылымы жағынан бірқатар ... бар, яғни ... ... ... және ... ... ... көлік құралдары
(скрепер, грейдер, асфальт төсегіш, өздігінен қозғалатын кран, экскаватор,
комбайн т.б.) жатады. ... ... ... ... ... кемінде 5
км/саг. жылдамдықты алуы қажет ... ... бұл ... ... ... ... - өздігінен қозғалатын әскери техникалар, өрт ... ... ... сияқты арнаулы көлік құралдары (ҚР Қорғаныс
Министрлігі, ІІМ, ҮҚК қызметіне ... ... т.б.) ... ... ... құралдары өздеріне тән жалпы белгілерге ие
болғанымен де, ... ... ... ... ... ... ... бар және олар өзара бірнеше
санаттарға бөлінеді.
Сонымен, автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... иеленудегі қылмыс затына талдау жасай отырып, тікелей оларға қатысты
мына төмендегідей бірқатар қорытындыларға келе аламыз:
1. Автомобиль немесе өзге де ... ... ... ... заңсыз
иеленудегі қылмыстың заты болып, жұмыс көлемі кемінде 50 см3 ... ... мен ... электр тоғы, химиялық, газ қуаты ... ... ... ... жол, әуе ... үлкен су көлігінен
басқа) құрылғы танылады.
2. Көлік құралдарын заңсыз ... ... ... ... ... былайша түсінеміз: әр түрлі
санаттағы және ... ... да ... жолаушылық немесе жүк таситын ... ... ... ... ... не арнайы машиналар, экскаватор, автокран, автотиегіштер
сол сияқты кішігірім механизмді суда ... ... ... ... қайық, яхталар немесе
катерлер).
3. ҚР ҚК 185-бабына қатысты, автомобиль немесе өзге де ... ... ... ... ... ... көлік құралдарын иелену, пайдалану немесе өкімдік ету
құқығын қорғайды. Сонымен қатар, бүдан басқа көлік құралдарын
пайдалануға қатысты, ... ... ... ... ... ... көзі ... қоғамдық қарым-
қатынастардың жиынтығы орын алады.
Айтылғандар, осы қылмыс құрамындағы көзделген көлік
құралдары, меншік және ... ... ... пайдаланудағы
белгілі бір жақтары мен мазмұнына қатысты және аталған заттың
негативті өзгерістерге ұшырау белгілерін қамтитын ... ... ... ... ... бірі болып, барлық автомобиль немесе
өзге де көлік ... ... ... ... ... ... ... негізделген "Жол Қозғалысы
Ережелерімен" реттелініп қозғалысқа келтіріледі.
Барлық аталған өздігінен қозғалысқа келтірілетін автомобиль
немесе өзге де көлік құралдары ... ... ... жеке құжат (таңба) беретін арнаулы мемлекеттік органдарда
(жол полициясы) міндетті ... ... ... мүмкін
болып танылмайды.
7. Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... толған және тиісті аталған көліктерге қатысты
жүргізуге немесе қожалық етуге рұқсаты бар тұлғалар пайдалана
алады.
Аталған қылмыс құрамы бойынша қылмыстың затын анықтауда ... ... ... ... ... ... ... не қылмыстық
жауаптылықты белгілеу барысында, құқық ... ... үшін ... ... жаңа ... жол ... септігін тигізеді.
2.2 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... ... жағы
Қандай да болмасын қылмыс құрамы өзінің объективтік
құрылымына қарай қылмыстың негізгі белгілерін сипаттайтын
немесе олардың орын алуынсыз қылмыстың болуы белгілерін
жоққа ... яғни ... ... құқыққа
қайшылығының орын алуы, әрекет немесе әрекетсіздік арқылы танылады.
Қылмыстың ... жағы ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамының объективтік жағы қылмыстық
құқықтық нормалардың ... ... ... ... ... жиынтығында тұжырымдалады [71.Б.54].
ҚР ҚК 185-бабымен белгіленгендей айдап кету, автомобильді немесе өзге ... ... ... ... ... ... ... Көлік құралын
айдап кетудің объективтік жағына толық сипаттама беруіміз үшін, осы аталған
қылмыс құрамымен ... ... ... ... ... ... ... құралдарын заңды түрде иелену-көлік құралдарындағы қоғамдық
қауіпсіздіктің бірінші шарты немесе қылмыс ... орын ... ... ... ... ... ... жүру ережелерімен қойылатын талаптармен
бағаланады.
Сонымен қатар, әкімшілік құқық тұрғысында, зандылық жол жүру ережелерін
қамтамасыз ... ... ... танылады. Заңдылық немесе заңсыздықты,
көлік құралын пайдаланудағы тұлғаның заңдылық ... ... ... да ... ... ... мүмкіндік бар.
ҚР ҚК 185-бабының мәні ... ... ... ... ... ... ... объективтік және субъективтік жақтары ретінде түсінуімізге
болады. Объективтік жағы бойынша олар ... ... ... құқық нормалары арқылы анықталынады.
Белгілі бір тұлға көлік құралдарын мына жағдайларда заңды түрде ... деп ... ... құралы оған меншік құқығы бойынша тән болып танылса;
- оған көлік құралы сеніп тапсырылса;
- ... ... оның ... ... егер тұлғаның көлік құралдарын пайдалануға немесе иеленуге не
болмаса басқаруға ешқандай құқығының ... орын ... оның ... ... ... заңсыз болып саналады.
Демек, аталған қылмыстың объективтік жағын қылмыстық ... ... ... сыртқы белгілерін анықтайды ... ... осы ... ... ... ... немесе өзге де
көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену (айдап кету) арқылы ... деп ... - ... ... ... ... ... занды иегерінен алып
қоюы және оның уақытша пайдалануына ... деп ... ... құрамының мазмұнына сәйкес айдап кету-көлік құралын заңсыз
түрдегі мініп кетумен ұштасқан белсенді әрекет ... ... ... ... ... ... ... мініп кетуге" емес,
керісінше бөтеннің көлік құралын "иемденуіне" аударылады, ал "заңсыз ... ... ... ... ... ... Ал, біз бұл ... толық
келісе алмайтын сияқтымыз. Осы айтылғанға байланысты көлік құралын айдап
кетудің объективтік жағына ... ... ... үшін ... ... әрекетті құрайтын адамның дене қозғалысына толық түсінік
беруіміз ... ... ... ... субъектінің өз бетінше (ерікті түрде) және
заңсыз жасаған әрекеті иелену деген ұғымды білдіреді. ... ... ... ... ... ... иелену) және кезекті әрекеті - басып
алуы әрқашанда ерікті тұрғыда жүзеге асырылады деп түсінеміз.
Кінәлі ... ... ... ... қайшы оның автомобилін немесе өзге
де көлік құралын жасырын немесе ашық ... ... ... ... ... ... ... құралын айдап кетудің құқыққа қайшы әрекетті
көрсететін иелену жене басып алу ... ... ... ... береді, бірақ өздерінің мазмұнына байланысты олар бір-бірімен өте
жақын болып келгенімен де құқыққа қайшылық дәрежесі әр түрлі ... ... ... ... білдіретін ұғым басып алу ... кең ... ... ... ... ... ... жолымен жүзеге
асырылуы мүмкін, ал басып алу ... ... ... психикалық
немесе физикалық күш қолдануы арқылы жасалынады.
Заңсыз иеленудің өр түрлі әдістері орын алады:
а) жасырын - ... және ... да ... ... ... ашық - кінәлі адамның жәбірленуші немесе басқа ... ... ... немесе олар оның әрекетін түсінуі;
в) күш қолданумен (жәбірленушінің өмірі ... ... ... ... ... ... әр түрлі алдау әрекеттерін
қолданумен [73.Б.309-310].
Көлік құралын заңсыз иелену немесе оны қозғалысқа келтіру, әр ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Алайда, көлік құралын
заңсыз иелену мысалы, аса қажеттілік ... ... оның ... ... ... ... ... құқыққа қайшы деп тануымызға
негіз жоқ деп айта ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттер қатарына жатқызылады. Мысалы, аса қажеттілік жағдайларында (ҚР ... ауыр ... ... ... жеткізу мақсатымен
автомобильді немесе өзге де ... ... өз ... айдап кетуі. Бұл
жағдайда тікелей ... ... ... құрағанымен де, оның
әрекеті жүзеге асырған ойы жағынан (субъективтік жағының) қоғамдық ... бар ... ... осы ... құрамы бойынша қылмыстың объективтік жағын түзейтін
негізін, кінәлінің көлік құралын ... ... ... ... ... т.б. ... әрекеттері белгілерінің бар болуымен құрауы қажет ... ... ... ... көлік құралын өз бетінше иемдену
әрқашанда ... ... ... ... В. ... ... мүны ... құралдарын заңсыз
иеленуі, одан кейінгі қатар тұрақты орнынан белгілі бір қашықтыққа қозғауы
деп екі тұрғыдағы әрекеттің болуымен түсіндіреді ... ... ... ... ... ... өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену деп, тек қана оны ... ... емес ... ... ... ... ... басқа көлікке тіркеп алу
т.б. әрекеттер жатады деп ... ... ... ... ... КСР ... Соты ... 1983-жылғы 23-қыркүйектегі
"Автокәлік қылмыстар жөніндегі істердің сот тәжірибесі ... ... ... ... ... ... қылмысты істер туралы айтылғанымен де,
заң атқарушылықта нақты көлік құралдарын айдап кетудегі ... ... ... ... ... айтуымызға болады.
Кейбір жағдайларда, сот тәжірибесінде кездескендей көлік құралын айдап
кеткен адам ... бір ... ... ... көлікті өзінің тұрған
орнына қайта әкеліп қояды. Мұндай жағдайда, аталған әрекетте ... ... ала ма? ... ... ... ... орын ... себебі қылмыс
құрамы формальді болып танылады. Қылмыс құрамы сол көлікті тұрған орнынан
қозғалысқа ... ... ... Ал, айдап әкетілген көлікті өз
еркімен тұрған орнына қайтару, қылмыстық жауаптылықты жою емес, ... ... ... ... деп ... [75.Б.63].
Заңсыз иелену - қосып алу, алу, иемдену, билік ету, өкету ... ... ... кету - ... ... ... алу, ... алу деген сияқты
түсінікпен көрсетіліп отыр. Заңсыз иеленуде немесе айдап ... ... ... өз ... ... ... ... алуына мүмкіндік жасай
алады.
Олай болса, осы ... ... ... ... ... ... ұғымына
қатысты пікірталастық мәселе туындап отырған сияқты.
ҚР ҚК 185-бабы диспозициясында көзделген көлік құралын заңсыз ... ... ... ашып ... ... тәрізді. Мысалы, өзінің
мағынасына қарай көлік құралын заңсыз иелену көлікті иелену ... ... ... ... ... ... санаса алады
деп түсінеміз. Сол сияқты иеленудің ұғымын, ... ... ... ... алып қою ... ... және ... ырқына қарай сол мүлікке
қатысты толық билік ете алуын білдіреді. Нәтижесінде автомобильді немесе
өзге де көлік ... ... ... ... ... ... ашып
көрсетуде қарама-қайшылықтар туындайды. Мүның өзі, көлік құралдарын ұрлау
немесе айдап кету арасындағы айырмашылықтарды дәрежелеу кезінде ... ... ... да шеше ... ... Нақтырақ айтатын
болсақ, мүлікті талан-таражға салу мен уақытша пайдаланудың арасындағы
айқын ... ... ... ... ... иелену, сонымен қылмыстық-құқықтық әрекетпен айдап
кетуді құрайтын алғашқы дене қозғалысы болып танылады. Осы ... ... ... ... болып танылуы үшін субъект арқылы екінші дене
қозғалысы жасалынуы қажет, яғни оның көлік ... ... ... ... ... да бір ... қолданып) қозғалысқа келтіруі, яғни тұрған
орнынан жылжытуы қажет.
Сол сияқты, ... ... ... ... Жоғарғы Соты
Пленумының қаулысында қозғалысқа келтіру деген ... ... ... кетуі
деген ұғым қамтылады, яғни көлік құралын ... ... ... деген түсінікке двигательдің көмегімен немесе олардың көмегінсіз
сүйреуі, қолмен ... ... ... тіркеп алуы сияқты әрекеттер танылады
[76.Б.59].
Бірқатар авторлар мұндай қорытындыға келісім бере алмайды. Мысалы, В. М.
Хомич ... ... ... ... объективтік жағы бойынша, жоғарыда
айтылғандай, "осы қылмыстың қоғамдық ... ... ... ... таныды. Себебі көлік құралын айдап кетудің құрамы ... ... қана ... және де оның ... нақты қоғамдық қауіптілікті
төндіре алатын белгілер жоқ деп санайды. ... ... да ... көлік
құралдарын болмашы қашықтыққа физикалық күшпен жылжытуы немесе айдап кетуі
автокөліктердің қызметіне зардаптың тигізілуіне әкеп соқтырмайды", - ... ... ... ... ... өр ... ... сақтайтын қоғамдық қарым-қатынасқа қол сұғатындығын танытады.
Көптеген жағдайларда айдап кетілген ... ... ... иесі үшін
белгісіз немесе қол жеткіліксіз орындарда табылады. ... ... ... айдап кетілген немесе ұрланған көлік құралының тұрған
орны туралы ... ... ... ... азамат Т., кешкі 21 сағат
шамасында бөтеннің көлік құралын ... кете ... ... ... деп ... сол ... көлікпен түсіп оны шығара алмай қалып қояды.
Мүны білген көлік иесі оны түскен шұңқырдан алып шығуы үшін ... ... ... ... ... де ... [78]. ... өзінің айдап кетілген көлік құралының қайда екендігі туралы
білгеннің өзінде, ... осы ... үшін ... ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын орнынан қозғалтуы кінәлінің
әрекетімен өздігінше меншік иесінің ырқына қарсы қандай да болмасын бағытта
көлікті табылған ... ... ... ... Бұл ... ... оның көмегінсіз де жүзеге асырылуы мүмкін.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... жағы ... әрекетттердің екі тобын жасауды
құрайды:
а) көлікті өз бетімен, заңсыз иелену ... ... ... құқығы жоқ адамның көлікті тұрған жерінен алып
кетуі [79.Б.365].
ҚР ҚК 185 - ... яғни ... ... өзге де ... ... ... ... иеленгендігі үшін жауаптылықты белгілейтін
қылмыстық-құқықтық норма формальді қылмыс құрамына ... ... өзге де ... ... белгілі бір әрекетпен қандай да
болмасын ара қашықтыққа айдап кетіледі, бірақ бұл ... ... ... ... шығарылуын білдірмейді. Көлік құралын айдап
кетудегі кейбір келтірілуі мүмкін зардаптар (мысалы, жәбірленушінің ... ... зиян ... ... немесе өзге заттарды жою
немесе бүлдіру) ҚР ҚК 185-бабы 3,4 бөлігімен дәрежеленуге жатады.
Соттық-тергеу ... ... ... айдап кетудегі қылмыстың
аяқталуын анықтау маңызды сұрақтардың бірі ... ... Оның ... сол, яғни ... ... заңсыз мініп кету мақсатында көлік
құралын орнынан кез келген тәсілмен қозғалтқан кезеңнен иелік ету ... ... ... да ... ... зардап қылмыс құрамы
шеңберінен тыс қалғандықтан аяқталған қылмыс құрамына қатысты ... ... оған ... ... ... ... тағы да ... басқа да
талас тудыратын көзқарастар айтылады.
Мысалы, Н. Т. ... ... ... ... ... кету ... кінәлі көлік құралын заңсыз мініп кетуі нәтижесінде көліктің заңды
иегері белгілі бір ... ... ... ... ... ... таба
алмауынан бастап саналады деп таниды [80].
Әрине, біз ... ... ... ... себебі қылмыстың
аяқталуын анықтауды жәбірленушінің болған ... ... ... ... ... таныла қоймайды.
РСФСР Жоғары Соты Пленумының 22-желтоқсан 1969 жылғы (19.т.), өзгертулер
мен қосымшалар ... ... ... 1993 ... "Жол ... ережелері мен көлік құралдарын пайдаланып құқық ... ... ... ... кетумен байланысты қылмыстар" туралы қаулысында:
"Көлік құралын немесе өздігінен жүретін көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иелену, аяқталған болып өзінің ... ... ... ... ... деп ... [81 .Б.234]. Осыған байланысты біздің
ойымызша, егер кінәлі адам ... ... ... ... ... және ол осы ... ұсталса, тұлға айдап кету объектісіне толық ... ... ... ... жасалған әрекетті айдап кетуге оқталғандық деп
дәрежелеуіміз қажет.
Көлік құралын айдап кеткеннен кейін ... ... ... ... ... ... бұрынғы орнына қайта оралатындығы жағдайлары тәжірибеде
кездестіріледі. Мұндай жағдайларды қылмыс ... өз ... ... деп тануымызға ... ма?. ... ... ... ... ... және ... келтіру сәтінен аяқталған қылмыс болып
танылғандықтан өз ... бас ... ... ... және де кінәлі
қылмыстық жауаптылыққа тартылады. Көлік құралын өз еркімен орнына қайтару
әрекетін жауаптылықты жеңілдететін мән-жайлар ... ... ... ... айдап кету, көлік ... ... ... ... ... ... дұрыс деп бағаланады.
Сол сияқты, көлік құралын айдап кету аяқталған болып, орнынан қозғалуы
немесе жүргізілуі ... және оның ... ... бір ... ... ... ... шеңберінен тыс жатады. Осыған байланысты, айдап
кетілген көлік құралын қолдану немесе оны ... ... ... ... деп ... ... ... жоқ делінген [82.Б.41]. Ал біз
мұндай айтылған пікірмен келісе алмаймыз. Тұлғаның ... ... ... оның ... ... оны ... ... қозғалтуға дейінгі әрекеті
қылмысқа (айдап кетуге) оқталғандық деп танылады.
Аталған негіздерге ... ... ... көлік құралын орнынан
қозғалысқа келтіруі, алып ... ... бір ... ... алып кетуі)
кезеңінен аяқталған болып саналатындығы дұрыс деп бағаланады [83.Б.464].
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленуде белгілі бір
зардаптың ... ... ... Қылмыстық заң айдап кетудің аяқталған
құрамын қылмыстық әрекеттің ... ... ... ... көлік құралын айдап кетудің аяқталған құрамын анықтау ... ... ... көлік құралын жүргізуге мүмкіндік алатын жағдайларын
анықтауымыз қажет. Осыған байланысты ... ... ... ... көлік құралының қозғалысқа келтірілмегендігіне байланысты айдап кетуді
аяқталған қылмыс ретінде дәрежелеуіміз дұрыс бола ... ... Бұл ... ... ... ... ... тұрақ күзет аумағынан немесе гараждан
шығарып үлгермеуі, ... ... ... алмауы т.б. әрекеттері
танылады.
Қоғамдық қауіпті зардап автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын
ұрлап кетудегі ... ... ... ... белгісі болып
танылады. Бұл белгіні кінәлі адаммен көлік құралын айдап ... ... оны ... ... ... ... ... Айдап
кетудегі көлік құралын жоғалту ауыр салдардың бірі ... ... ... ... құралын иеленгенге дейінгі әрекет ... ... ... ... деп ... ... айдап кетуде оның қозғаушы механизмін (двигателі) ... ... алып ... ... ... ... әрекеттерін аяқталған
қылмыс (айдап кету) деп қарастырамыз. Себебі, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... қылмыс аяқталған
болып саналады.
Мысалы, кәмелетке толмаған Е., мотоциклды иелену мақсатымен оны тұрған
орнынан 15 метр ... ... сот бұл ... ... деп таныған [84]. Осы мәселеге қатысты, мысалы жарамсыз ... ... ... да ... ... танылуы туралы мәселе қалай
шешіледі. Егер, айдап кетілетін ... ... жүк ... ... тасымалданса немесе тиелген күйінде, онда ол жүк ретінде танылады
және ... ... көзі ... қалады да осы қылмыс құрамын ... Бұл ... ... ... шешіледі?.
Осыған ұқсас әрекеттер үшін жауаптылық айдап кетуге оқталғандық деп
танылады деген пікірлер айтылады. Бірақ мұнымен ... бола ... ... ... өзі куә болғандай көлік құралын заңсыз ... оны ... ... кузовымен орын алмастыруында, кінәлі адамның
мақсаты көлік құралын айдап кету емес, керісінше, ... ... ... болып
танылатындығын дәлелдейді. Сонымен қатар мұндай әрекеттер адамның меншігіне
тікелей қол сұғатындығын дәлелдейді.
Ал, өздігінен қозғалысқа ... ... ... яғни ... шыққан
автомобиль немесе өзге де көлік құралдарын тіркеуге алу (сүйреу) немесе
итермелеу айдап ... ... ... ... ... ... сияқты. Мысалы, қылмыстың мақсаты көлік құралын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иелену (айдап ... ... ... қозғалысқа келтіруге жатпайтын
жарамсыз көлік құралын ... ... ... ... ... Бұл ... ... адам алдына айдап кетуді емес, ... ... ... ... ... ... ... осы айтылғанға байланысты біздің ойымызша көлікті қозғалысқа
келтіру айдап кетудің маңызды ... ... ... Қозғалысқа келтіру,
бізге белгілі болғандай, айдап кетілген көлік құралының өзінде тікелей
орналасқан двигательдің (моторы) ... ... оның ... ... ... болып танылады.
Осыған байланысты, В. М. Хомич көлік құралын қозғалысқа келтіруді айдап
кетудің ... ... ... тани ... ... ішінде көлік
құралын басқа бір бөтен көлік құралының көмегімен қозғалысқа келтіруін де
қосып қарастырған [77.Б.28].
Қылмыс жасаудағы ... ала ... ... ... ... сатыларын
анықтау маңызды орын алады. Қарастырылып отырған осы қылмыс құрамы ҚР ҚК 10-
бабымен сәйкес, орташа (1-бөлігі) және (2-4 ... ауыр ... ... ... байланысты бұл қылмыс түрі ... ... ... 2-4 ... бойынша белгіленген әрекеттері үшін оқталғандық, осы
кодекстің 24-бабы 2-бөлігі бойынша жауаптылықты көздейді.
Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... дайындалу әрекеттерін тергеу тәжірибесінде дәлелдеу қиындықтарға
әкеп ... ... ... ... ... ... ... ниетін толық куәләндіра алмайды.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленуге дайындалу,
мысалы ҚР ҚК 9-бабы ... ... егер ... ... ... да бар, ... ... маңызы болмағандықтан қауіпті емес, яғни "жеке
адамға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтірмеген жене зиян ... ... ... немесе әрекетсіздік қылмыс болып табылмайды деген
ұғыммен де ... ... ... ... де айтылуы мүмкін.
Осы қылмыс құрамына қатысты мұндай елеулі маңызы болмағандықтың белгісі
болып, дайындалу қауіптілігінің елеусіз ... ... ... ... пен ... аяқталуы арасындағы алшақтығымен сипатталуы
мүмкін. Мысалы, белгілі бір тұлға көлік құралын ... ... ... ... ... көлік құралдары қойылатын тұрғын үйдің ауласын
қарап шығады, оның ... ... ... Бұл ... ... ... қасақана жағдай жасау түрлерінің біріне жатуы мүмкін.
Бірақ, мұндай ойдың ... ... және ... ... ... ... ... алыстығы немесе жәбірленушіге
келтірілетін ... орын ... ... яғни қоғамға қауіпсіз болуына
әкеп соқтыруы мүмкін.
ҚР ҚК 24-бабы 1-бөлігімен сәйкес, тікелей ... ... ... ... іздестіру, әзірлеу немесе бейімдеп жасау, қылмысқа
қатысушыларды іздестіру, қылмыс жасауға сөз байласу не ... ... ... де ... ... жасау, егер бұл орайда қылмыс адамның ... емес ... ... ... ... ... қылмысқа
дайындалу деп танылады.
Ауыр немесе ерекше ауыр қылмысқа дайындалғаны үшін қылмыстық жауаптылық
басталады.
Қылмысқа дайындалудан оқталудың ... ... ... ... тура бағытталған ниетпен жасалған іс-әрекет (әрекетсіздік), егер
бұл орайда қылмыс адамға байланысты емес мән-жайлар ... ... ... танылады. Қылмыстың ақырына дейін жеткізілмеуі осы қылмыс
құрамының объективтік жағының ерекшелігіне байланысты болады.
Соттық-тергеу ... ... ... өзге де ... ... ... кету мақсатымен кіріп, оны от ... ... ... үшін ... ... ... жағдайларында
кінәлінің әрекетін негізінен көлік құралдарын айдап кетуге оқталғандық деп
дәрежелейді.
Егер кінәлі адам автомобильдің немесе өзге ... ... ... ... ... ... одан кейін қозғалыс кезінде көлік
құралын басып алуы орын ... оның ... сол ... ... аяқталған
болып танылады. Мысалы, такси ... И. ... ... 2 ... Д., және С ... екі ... тоқтатылып, қаланың белгілі бір
бұрышына апаруын өтінген. Жол жүру кезінде салоның артында ... ... ... ... ... ... ... қорқыта отырып көлікті
тоқтатып оның қол аяғын байлап сүйреу тәсілімен артқы орындыққа ... ... ... орындарына жеткен соң көлікті иесімен бірге тастап
қашып кеткен [85].
Кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... анықталған
тұрғыда күрделі мәселелер де кездеседі. Біздер айтқандай, қылмыс көлікті
қозғалысқа келтіру сәтінен ... ... ... ... жүру ... мен ... ... кету уақытының созылуы, егер ... ... ... ... ... ... дәрежелеуге әсерін
тигізбейді делінген [86.Б.105; Б.138].
Көлік құралдарын айдап кетуге қатысты қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... басым
көпшілігі көлік құралдарының арнаулы тұрақты орындарынан тыс жерлерде
болуымен айқындалынады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... нақты
жағдайларға байланысты, яғни көліктің тұрған ... ... ... ... ... В. А. ... ... кетудің объективтік жағын талдай отырып, оны
көлік құралын ... және өз ... ... ... деп, екі ... бөліп қарастырады. Бірақ осыған байланысты көлік ... ... ... ... ... кету мен екіншісі заңды көлік иесінің ырқынан
тыс оның көлік құралын пайдалануы болган жағдайда, қылмыс созылмалы ... ... ... айтады. Осы түсінікке қатысты негізге ала отырып,
көлік ... ... ... ... қатыспаған адам болса да, бірақ заңсыз
иеленілген көлік құралын пайдаланған адам көлік ... ... ... ... табылуы мүмкін деген қорытынды жасаған [87.10-11].
Көлік құралын айдап кету бойынша ... ... ... оған ... ... ... мүмкін деген негіздің қате екендігін айтамыз.
Қылмыстық құқықтың жалпыға тән доктринасына қатысты ... ... ... бір ... ... ... қол сұғушылықтың болуымен
сипатталынатын қылмыстарды тани аламыз. Қылмыстың аяқталу сатысында ... ... ... ... ... ... тұлғаның заңмен
белгіленген міндеттемелерді жүйелі, үздіксіз орындамауы ... ... ... қамтылады. Талданылып отырған қылмыс құрамы
бойынша мұндай белгілер орын ... ... өзге де ... ... ... ... талан-таражға
салу тәсілдерімен немесе ірі мөлшердегі зиян келтіруі әрекеттері табылып,
бірақ көлік құралын басып алу немесе қозғалысқа келтіре алмауы ... ... ... ... ... ... барлығын орындауы
қамтылса, кінәлінің әрекеті қылмысқа оқталу болып танылады [88.Б.399].
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын иемдену ... ... ... ... ... ... күш қолдануы сәтінен бастап ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің
белсенді түрдегі қарсыласуы нәтижесінде көлік құралын иелене алмауы болған
жағдайларда, басқа да қылмыс құрамының ... орын алса ... үшін ... ... пайда болуы мүмкін.
Көлік құралдарын айдап кету мен талан-таражға салудың аяқталу кезендерін
анықтау, аталған қылмыс бойынша қылмыстан өз еркімен бас ... ... ... ... қатысушылардың жауаптылығы мен жазасын
айқындауда маңыздылығы ... ... ... ... ... ... кету үшін көлік құралын
орнынан кез келген тәсілмен қозғалтқан кезеңнен айдап кету аяқталған ... Ал, ... да ... ... бір ... ... ... құралын
өз мақсатында заңсыз пайдалану қылмыс құрамының шеңберінен тыс ... ... ... ... ... кетудегі кінәлінің әрекеті
бойынша қылмысты аяқталған деп тануымыз үшін келесі белгілердің ... ... ... ... ... иемденуі тиіс, яғни көліктің ішіне
кіруі немесе ол сақталатын қоймаға енуі, содан кейін көлікке мінуі. ... ... ... ... көліктің терезесін немесе есігін
бұзып кіруі, жүргізушіге күш ... тағы ... ... де ... ... ... адам осы аталған, бірінші айтылған әрекеттердің
нәтижесінде көлік құралын өз ... ... ... ... алуы, яғни
көлік құралын орнынан жылжытуы (механикалық қозғалысқа келтіруі, от
алдыруы).
Мысалы, ... ... ... ... заңсыз иелену басқаша жүзеге
асырылады. Мұндай жағдайларда кінәлі адам үшін бұл ... ... ... үшін ... ... ... тумайды. Тұлғаға мотоциклге
(мотороллер) мінуінің немесе оны тұрған орнынан қозғалтуының не ... ... ... ... өзі-ақ жеткілікті. Бірақ бұл аталған
барлық ... тек қана бір ғана ... яғни осы ... ... ... үшін немесе басқа бір орында оны қозғалысқа келтіруі
үшін ... ... ... ... мақсатынсыз заңсыз иеленудің орны болып, сол ... ... ... ... тұратын орны болып саналады.
Қарастырылып отырған қылмыс құрамы үшін, заңсыз иеленудің жасалу орнының
маңыздылығы бар. Осы ... ... оның ... ... ... ... алу үшін қажетті болып табылатыны сөзсіз.
Қылмыстың жасалу орны - нақты бір ... ... ... ... ... орнына қатысты мынадай мәнді белгілерді ... ... ... және ... ... ... занды түрде
сипаттайтын тәсілдері. Басқаша айтқанда қылмыстың жасалу орны - ... ... жағы ... ... ... бір ... сипаттағы көрінген қылмыстың жасалу орнына талдау жасау
қылмысты ескерту шараларын жүзеге асыруда ... ... ... ... ... орны ... да ... жиынтығымен бірге мысалы,
қылмыс құрамының объективтік жақтарының орын алуын немесе болмауын (әрекет
немесе себептік байланысты) ... ... ... ... ... ... тәсілдерін сипаттайды;
- қылмыспен келтірілген зардаптың мөлшеріне әсер етеді;
- сол немесе басқа да заттар ... ... ... ... деп ... ... ... дәрежелеуші мән-жайлар компоненті ретінде
шығуы.
Зерттеу мәліметтері көрсеткендей көлік құралын айдап ... -70,5 ... ... ... ... орталықтарында жасалынса ауылды, кішігірім
тұрғылықты орындарда - 25,5 % жасалынады. Ірі қалаларда көлік ... ... кең ... бізге түсінікті, себебі қала ... ... ... ... олардың автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын пайдалануы мен сұранысына ... ... өте ... ... құралын айдап кетудің орны болып сол көлік құралы уақытша немесе
тұрақты табылған орны ... ... да ... ... ... ... ... - 45 % жүргізушілердің (өз ... ... ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуге шалдыққан.
Мұнымен қоса олар ... ... ... яғни қауіпсіздігіне қарсы
тұратын (төтеп беретін) ешқандай жағдай ... яғни ұзақ ... жол ... ... ... көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... - 10,5 % әр ... мекемелерге қатысты тұрақ орындарынан;
жүргізушімен уақытша қойылған жөрмеңке, ... ... ... -15 ... ... гараждың есігін, терезесін, қабырғасын бұзып кіре ... - 16,5 % ... ... сияқты көлік құралдарын айдап кетудің жасалу орындарының - 1,5 ... ... ... ... табылса, оның - 5 % көлік құралдарының
қозғалыс ... ... ... ... ... ... кету болып, әдеттегідей
жолаушы ретіндегі кінәлі адам жүргізушіге жәбір ... оның ... ... түрде тартып ала отырып, қозғалысты өздігінше жалғастырылуы
деп түсінеміз.
Көлік ... ... ... ... қарастыру бұл қылмыстың жалпы
сипаттамасын ашуға толық мүмкіндік ... ... ... келесі белгілерінің бірі оның жасалу уақытын анықтаудың да
маңызды орыны бар.
Қылмыстың ... ... ... ... ... яғни ... ... (әрекетсіздіктің) жүзеге асырылуы кезеңі ... ... ... ... ... құрамын занды талдаудың ... ... ... ... ... ... жағымды мерзімдері
болып жазғы және кузгі кезеңдер ... ... ... ... осы ... аталған қылмыстың 65 % жасалынады. Бұл құбылыстың
өзі былайша түсіндіріледі. Қысқы мерзімде ... ... ... ауа ... ... байланысты пайдаланылмауы мүмкін,
себебі олар кезекті жөнделуде немесе оларды қозғалысқа келтірудегі бірқатар
қиындықтардың болуы. Осыған сәйкес ... ... ... ... әрекеттер де
бәсеңдейді. Ал, жазғы мерзімдерде көлік құралдарын пайдалану жеңілдей
түседі.
Көлік ... ... ... ... ... ... уақыт бойынша
зерттеу нәтижелерімен анықталғандай былайша сипатталынады: ... ... 18-24 ... аралығында 45 % жасалынса, түнгі уақытта 12-6 сағат
аралығында 17 %; 6 - 12 сағат аралығында 4,8 % ; 12-18 ... ... % ... ... ... ... кетушілер көбінесе қараусыз қалған
көлік құралдарына қол сұғатындығымен көрінеді. Көлік ... ... ... ... ... ... құқық қорғау органдарымен осы
қылмыстардың алдын алудағы тиімді шараларын қолдануына бағыт береді.
Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... белгілерін анықтауда кінәлі адамның айдап кетуге ... ... ... ... ... ... Мұндай әрекеттерге біз
көлік құралын айдап кетудегі жасалу тәсілін жатқыза аламыз.
Қылмыстың жасалу тәсілінің құрылуына ... ... ... ... ... мен ... уақыты мен орны немесе объективтік
жағдайлары жатады. Сондықтан да қылмыстың жасалу ... ... ... де ... зор. ... құралдарын айдап кетуі үшін ... ... ... ... ол белгілі бір тәсілдер мен көлікті
таңдап алады. Олар үшін ыңғайлы болып ... ... ... ... ... көрсеткендей көліктің салонына кіруде оның терезесін
сығып ... - 52 %, ... ... ... - 22 %, ... ... ... есікті ашық қалдыруын пайдалануы - 7 % арқылы жасалынған.
Айдап ... үшін ... ... іске ... негізгі тәсілдерінің
бірі болып, оның от алдыру жүйесін тікелей қолмен қосуы - 35 % ... ... 12,5 % - ... ... ... ... ... келтіру құрылғысын бұзуы немесе тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
тәсілдерінің бірі болған, күш қолдану әрекеттері арқылы жасалуы - 40 ... ... әр ... ... ... күш ... деп қорқытып
жасалуы - 32 %; қару, суық қару қолдануы - 15 % ... ... ... ... кету) алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен жасалынады.
Олардың арасында кәмелетке ... 13 % ... ... ... қылмыстардың қоғамдық қауіптілігіне ... ... ... ... ... жалғасуы) бірдей
емес.
Қылмыстың объективтік жағы қосымша белгілерінің кезекті бір түрі ретінде
қылмыс жасаудағы құралдары мен ... ... ... ... ... ... талдай келе оларды материалдық
әлемнің заттары деп тануымызға болады. Қылмыстың құралдары мен ... ... ... ... ... және қылмыстық әрекеттің
белгілерін анықтайды.
Мұнымен қатар материалдық әлемнің заттары, қылмыстың жасалу құралдары
мен қарулары ретінде мынадай екі ... ғана ... ... олар ... ... ... қоғамдық қауіптілігі мен
дәрежесіне елеулі түрде әсерін тигізген жағдайда;
- қылмыстық занда тікелей қылмыстың құралы не болмаса
қаруы ретінде көрсетілген жағдайларда [89.Б.97].
Кейбір ... ... заты қол ... кезінде қылмыстың құралы
мен қаруына айналуы мүмкін. Мысалы, айдап кету кезеңінде автомобиль немесе
өзге де көлік құралдары қылмыстың заты ... ... ал ... ... ... ... жолаушыларды басып кетуі немесе жол көлік
оқиғасы нәтижесінде көлік құралымен адамға ауыр дене ... ... ... ... ... ... өзге де ... құралдары қылмыс
затынан қылмыстық әрекеттің қаруына айналады.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе автомобильді ... өзге де ... ... ... ... ... қолданылатын қылмыстың
жасалу орны, уақыты, тәсілдері, құралдары мен қаруларын талдау (баға беру)
қылмыстың объективтік жағын дұрыс ... ... ... ... ... болмауын, түскен зардап пен әрекеттің арасындағы себептік
байланысты нақты айқындауымызға мүмкіндік береді.
Сонымен автомобильді ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудің объективтік жағына ... ... келе ... қорытындыға
келе аламыз:
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын талан-таражға
салу мақсатынсыз айдап ... ... ... ҚР ҚК 185-бабына
ұсынамыз;
Көлік құралын айдап кету дегеніміз - бұл көлік құралдарын
пайдалануға, жүргізуге ... жоқ ... өз ... ... өзге де ... құралдарын талан-таражға салу
мақсатынсыз жеке бас пайдасы үшін мініп кетуі (тұрған орнынан
жылжытуы);
3) Қылмыс құрамы обьективтік жағы бойынша екі белсенді
әрекетті құрайды ... өз ... ... түрде көлікке енуі;
б) оны кезекті қозғалысқа келтіруінен құралады.
Автомобильді немесе өзге де көлік ... ... алу, ... ... басқа бір көлік құралына тиеп алу, ... ... деп ... ... ... өздігінен қозғалысқа
келтіруге жатпайтын, яғни ... ... ... ... өзге де ... тіркеуге алу (сүйреу) немесе ... ... ... ... ұрлықтың белгісін құрауы тиіс.
2.3 Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... иеленудің субьектісі
Қылмыс жасаған адам ... ... ... ... ... және криминологиялық тұрғыда маңызды болып
табылатын теориялық және криминологиялық деңгейде екі жақты аспектіде
қарастырылады.
Жалпы ... ... ... ... ... іс-әрекет жасаған және
заңға сәйкес сол үшін қылмыстық жауаптылықты өткеруге қабілетті адам
танылады. ... ... ... ... "есі ... осы ... жасқа толған жеке адам ғана қылмыстық жауапқа тартылуға тиіс"
деп тіке айтылған. ... ... яғни ... ... ... тек қана ... - адам ... заң арқылы қылмыстық жауаптылыққа өзінің істеген іс-әрекетіне
баға бере алатын ... ... ... ... ... бар ... ... дұрыс адамды ғана тарта алады. Қылмыстық ... ... сай ... ... ... ... заң ... Республикасының азаматтарына, ... ... ... жоқ адамдарға, сондай-ақ шетелдіктерге қолданылады.
Осыған байланысты қылмыстың ... ... есі ... ... ... ... ... -мекеме, ұйым, кәсіпорын және басқа да занды
ұйымдарды қылмыстың субъектісі деп айта ... ... ... ... ... ... келтірген зияны үшін
қылмыстық жауаптылық көзделмейді, себебі осы ... ... ... ... ... дұрыстық - бұл адаммен жасалған қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық қауіптілігін
сезінуі мен оларды басқара алуы [90],
ҚР ҚК 16-бабы 1-бөлігімен сөйкес "Осы ... ... ... ... ... ... есі ... емес күйде болған, яғни созылмалы
психикалық ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, кемақылдылығы ... өзге де ... ... ... ... іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі ... мен ... ... ұғына
алмаған немесе оған ие бола алмаған адам қылмыстық жауаптылыққа тартылуға
тиіс ... заң есі ... ... екі нышанын белгілейді: медициналық
(биологиялық) және заңдылық (психологиялық). Адамды есі дұрыс емес деп ... ... және ... ... жиынтығы қажет. Осы нышандардың
бірінің орын алмауы адамды есі дұрыс емес деп ... ... бола ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудің субъектісіне қойылатын міндетті белгілерінің бірі - ... ... ... ... жасқа толу белгілеріне жетуі танылады.
ҚК-тің 15-бабының 1-бөлігіне сәйкес қылмыс жасалған кезде он алты ... адам ... ... ... ... ... 15-бабының 2-
бөлігіне сәйкес, кейбір қылмыстарды жасағандығы үшін он төрт ... ... ... ... ... ... Олардың арасында көлік
құралдарын айдап кетудің дәрежелеуші белгілері көзделген. Осы көрсетілген
қылмыстардың қоғамға қауіптілігін 14 жасқа ... ... адам ... ... есеп ... сол себепті де заң шығарушы көрсетілген қылмыстар
үшін жауаптылықты 14 жасқа толған уақыттан бастап белгілеп отыр.
Көлік ... ... ... қылмыстық-құқықтық белгілерін
анықтау ҚК 185-бабы бойынша аталған жағдайлардағы
тұлғалардың қылмысы үшін жауаптылықты өтей алатындығын
белгілеуді білдіреді. Қазіргі ... ... ... сәйкес көлік құралдарын айдап кетудегі
қылмыстың субьектісі болып қылмыс жасаған ... ҚК ... ... бойынша 16-жасқа, ал екінші, үшінші, төртінші
бөліктері бойынша 14 жасқа толған ақыл есі ... адам ... өзі ... ... ... әрекетке (іс-әрекетсіздікке)
деген қатысты ... ... ... ... ... ... ... адамдардың жасы, туған жылы, айы-күні
дәлме-дәл анықталуы ... ... ... бір ... ... 14, 16, ... толуы дәл туған күнімен емес, одан ... ... ... ... жасы ... ... ... анықталғандай, оның туылған күні болып сол аталған жылдың соңғы
айының соңғы күні (31 ... ... ... толмаған адам осы баптың бірінші немесе екінші
бөлігінде көзделген ... ... ... психикасының бұзылуына
байланысты емес, психикалық дамуы жағынан ... ... ... ... ... ... қылмысты жасау кезіндегі өзінің іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық ... ... ... алмаса не оған ие бола ... ... ... тиіс емес (ҚР ҚК ... ... ... ... кетудің субъектісін сипаттайтын белгілер болып:
а) физикалық тұлға;
ө) осы адамның есінің дұрыстығы;
б) қылмыстық заңмен белгіленген жасқа толуы.
Қылмыстық жазалауға тән айдап кетудің ... ... ... ... ... ... қатысы жоқ, яғни бақыланудағы қозғалысқа
келтірілуге ешқандай құқығы жоқ адам ... ... ... Жалпы
мұндай қағида Қазақ КСР Жоғарғы Соты Пленумының 1983-жылғы 23-қыркүйектегі
№ 11 ... "з" ... ... ... басқа да көлік құралдары
еңбек келісімі бойынша бекітілген жүргізуші ... өз ... ... ... бола ... (ҚК -тің ... деп белгіленген.
Сол сияқты, бұрынғы Қазақ КСР ... ... ... сеніп
тапсырылған көлік құралдарын өз бетінше иеленіп, оны жеке ... ... ... ... оған ... ... ҚК-219 бабы ... тиіс", деп белгіленген болатын [91.Б.155-158].
Шаруашылық мекемесінің лауазымды тұлғасы немесе көлік құралдарын ... ... бар ... және қоғамдық бірлестіктердің, сондай-ақ
көлік құралдарын ... ... ... ие бола ... ... аталған
қылмыстың субьектісі болып таныла алмайды.
Көлік құралын айдап кетуге қатысты сол көлік құралы ... ... ... егер өз еркімен айдап кетуді жасаған әрекеттері бойынша
қылмыстың белгісі жоқ ... ... ... ... сол ... ... зерттеушілердің де жоққа шығармайтындығын айтуымызға
болады.
Қылмыстың субьектісі болып - ... ... ... ... ... ... ... болуы немесе көлік құралын заңсыз иемденген адам ... ... В. М. ... ... заң ... ... да бізге белгілі. Мысалы, көлік құралын бұрын көлік құралы
иесімен бірнеше мөрте ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, ол қылмыс ретінде танылмайды. Олардың көлік құралын
пайдалануы туралы құқығы қандай жағдайда да ... иесі ... осы ... ... адам арқылы танылады [92.Б.56].
Көлік құралын айдап кетудің субьектілеріне қатысты сипаттама беру есі
дұрыстық және жасқа толу белгілеріне жалпы ... ... ... ... ... құралдарын иемденген немесе айдап ... ... да осы ... ... ... ... ... да тартыла да
бермейді. Көлік құралын айдап кетуге ... ... ... бір
тұлғалардың шеңберін анықтаудың ... ... мен ... ... ... статистикалық мәліметтері көрсеткендей
кәмелетке толмағандар қылмыстылығының жалпы өсімін алып ... ... ... ... бірі ... ... немесе өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену болып табылады.
Зерттеу мәліметтері бойынша көлік құралын айдап кетудің 7%-і 14 және ... ... ... ... кету субьектісінің сипаттамасы есі дұрыстық пен жас ... ... қана ... ... ... ... ... айдап кету, көп жағдайларда көлік құралына ешқандай
қатыстылығы жоқ ... ... ... ... ... ... ... байланысты мекемелерде еңбек келісімінде
тұрмауы, көлік құралы ... ... ... ... ... ... қажетті құжатының болмауы т.б. Мұндай ... ... ҚР ҚК 185 - ... ... ... ... ешқандай
қиындық болмайды. Бірақ, тәжірибеде кейбір жағдайда көлік құралын ... ... ... ... ... ... ... бар адамдармен
жүзеге асырылатындығы туралы кездеседі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... белгілерін анықтаумен
қатар айдап кетілген көлік құралына деген қатыстылығын анықтауымыз артық
болмайды.
Осыған ... ... ... ... немесе билік етуі тәсіліне қарай
болінген;
а) жалпыға қатысты пайдаланылатын;
б) өкілдік;
в) жеке түрдегі [93.Б.33-37].
Соттық-тергеу тәжірибесінде мекеменің ... ... ... ... ... ... ... санаттарға қатысты тұлғаның қылмысын дәрежелеуде
бірқатар сұрақтар туады. Кейбір ... ... ҚК ... ... жағдайда тәртіптік шара ретінде танылады.
Мысалы, үжымдық шаруашылықтың трактористі К. өзінің жұмыс орнынан арнайы
тұрақтан тракторды айдап ... үшін ... ... ... ... ... ... болып, үкімді қылмыс құрамының белгілері
жоқ болуына байланысты үкімнің жүзеге асырылуына шек ... ... ... ... ... өз ... үшін пайдаланғандығы қылмыс құрамын
құрамайды, керісінше тәртіптік тұрғыда жауаптылықты ... ... да ... бір ... ... осыған ұқсас әрекеттер
үшін қылмыстық жауаптылық пайда ... ... ... ... ұлықсаты және оны қамтамасыз етуге қатысы бар,
бірақ арнайы көлік ... ... ... жоқ ... ... ... құрамы бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылуы тиіс.
Күзет, аумақты жинау немесе басқа да қызмет түрлерін жүзеге асыруға
қажетті ... ... ... ... ... ... құжаты жоқ
тұлғаның өз қалауынша пайдалануына ұлықсат берілмейді. Көлік ... ... жоқ ... оны ... шек ... ... көрсеткендей оларға төменгі жалақы төленілетін қызметтерге
ауыстырылады. ... ... ... ... ... көлік
құралын айдап кетудің субьектісі болып танылуы мүмкін.
Теория мен тәжірибеде өзінің жеке мақсаты үшін ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларының жауаптылығын
шешуде бәсекелестіктер пайда болады. Көлік құралын пайдалануға өкілеттілігі
немесе ұйымдастырушы-басқарушылық қызметін ... ... ... ... ... өз бетінше айдап кетуі бойынша ... ... ... ... ... ... тұрғыда кейбір
авторлардың тұжырымдары нақты айтылмаған [94. Б. 56]. ... ... ... ... ... көлік құралдарына қатысты басқару-
ұйымдастырушылық лауазымына немесе атқаратын қызметіне байланысты негізсіз
тұжырымның пайда болуы ... ... ... ... ... қызметіне байланысты билік ету құқығына ие бола
алатын лауазымды тұлғалар, мемлекеттік немесе ... ... ... ... өз ... жеке мақсатында пайдаланса айдап кеткендігі үшін
қылмыстық жауаптылыққа ... ... деп ... А. И. ... ... ... Мұндай тұлғалар болып көліктік ұйымдардың немесе
көлік шаруашылығының жетекшілері оның орынбасарлары, бас ... ... ... ... прораб т.б. танылады. "Ұйымдарға жататын көлік
құралын пайдалануға немесе өкілдік етуге ұлықсат берілмеген (бас ... ... ... және т.б.) ... ... құралын өз бетінше айдап
кетуі қылмыс ретінде қарастырылуы тиіс",- деген В. М. ... ... ... ... ... ... құралдарына қатысты басқаруы немесе өкімдік
етуі құқығы жоқ болғандықтан, көлік ... өз ... ... ... ... ... ... көлік құралын айдап кеткендігі туралы білген, бірақ жолаушы
ретіндегі танылған ... ... ... ... сұрақтарды туғызады. Мұндай тұлғалар көлік құралдарын айдап
кету бойынша қылмыстың субьектісі ретінде тәжірибеде көбінесе танылмаса ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартылуы
мүмкін екендігі туралы В. А. ... ... ... көрінеді
[75.Б.55].
Тәжірибеде жолаушыларды қоса орындаушы ретінде санамауы дұрыс, бірақ та
оларды басқа да ... ... ... ... ... ... 185-бабы бойынша көлік құралы иесінің жанұя мүшелері көлік құралын
айдап кетудің ... ... ... ма ... ... ... бір
жақты шешімді таба алмаған. Көлік құралы иесінің ... ... өз ... ... жеке ... ... кетуі қылмыстық жауаптылықты көздеудің
қажеттілігі туралы пікірді В. М. Хомич қолдайды. Меншік иесінің ... ... ... ... ... ... жоқ; көлік құралын өз
мақсатында пайдалануы құқығы екі жағдайда-осы көлік құралы меншік иесінің
немесе ... ... ... ... ... осы ... ... айтылады [77.Б.34].
Шын мәнінде мұндай санаттағы іс тек жәбірленушінің арызы бойынша
қозғалынуы тиіс және ол ... ... заң ... қажет екендігін арнайы түрде дәріптейді.
Осы мәселе бойынша көптеген зерттеушілер аталған санаттағы тұлғаларды
көлік ... ... ... ... ... ... болмайтындығын
айтады [95.Б. 10]. А. И. Рарог: ... ... ... көлік құралы
иесімен жанұясының мүшелері немесе жақын туысқандарына ... ... ... ... ... болса және кейіннен өз мақсатында алдын
ала келісімсіз айдап кетуі ... ... ... ... деп ... көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуде, шын мәнінде
көлік ... ... ... мүшелерінің немесе оның жақын туыстарының
құқығы жоқ болуы немесе ... ... тиым ... ... етуіне)
қарамастан көлік құралын айдап кетуі анықталынса, қылмыстық жауаптылық
көзделеді.
Көлік құралын жүргізуге ... ... бар ... ... иесінің
еркінен тыс көлік құралын жүргізуі ... ... ... ... ... құралын пайдалануына сенім құжаты жоқ немесе оның
пайдалану күші жойылған жағдайда ... ... ... ... ... ... пайдалануы көлік құралын айдап кету ретінде дәрежеленуі тиіс.
Қылмыстың субъектісін сипаттауда ... ... ... ... "ерекше тұлғаның мәні" оның сақалы немесе ... ... ... ... ... ... сапасы" құрайды [97].
Қылмыскердің жеке басының түсінігі заң бойынша қандай адам қылмыстың
субъектісі болып танылатындығын анықтауда ... ... жеке басы ... әр ... ... ... оның басқа да адамдардан айырмашылығын ашып
көрсететін күрделі ұғым.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... жеке ... ... ... сұрақтар аса маңызды орын
алады. Мұның өзі, яғни қылмыскердің жеке басы қылмыстылықтың өзінен бөліне
алмайтындығымен түсіндіріледі.
Қылмыскердің жеке басы ... ... ... ... ... ... ... мен мотивациясының іске асырылуын
түсінуге, оның қылмыстылыққа қатысты болашақ мінез - құлқын анықтауға ... ... ... ... алу ... ... асырудың нақты немесе
тиесілі жұмыстар атқаруға қажетті жағдайлар мен мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... адамдардың ерекшеліктері мен олардың құрылуы мүмкін болған
орталарын анықтауға, қылмыстық-құқықтық шараларды ... ... ... ... және көлік құралдарын айдап кетумен байланысқан сыртқы
ерекше ... ... ... ... ... жеке ... ... сипаттамасы, оның "әлеуметтік-
демографиялық", "қылмыстық-құқықтық" және "әлеуметтік-психологиялық"
белгілері ескеріле отырып қарастырылады ... ... ... ... ... айдап кетудің басым
көпшілігін еркектер жасайды, ал ... ... ... ... ... 1
%құрайды [3].
Осы қылмысты жасаушы қылмыскердің жеке басын сипаттаушы белгілерінің
бірі демографиялық факторлары ... жас ... ... орынды алады. Ол
елеулі түрде адамның физикалық ... мен ... оның ... ... мен ... ниет ету ... ... Жүргізілген
зерттеулерге қарағанда көлік құралдарына қол ... ... ... ... ... ... қылмыстың орта жас адамдар (14-25 жас) арасында таралуы біздің
ойымызша, олардың толық ... ... ... ... қоғамға қарсы жақтағы элементтердің теріс әсерлеріне тез
икемделінуі немесе қажетті құқықтық ... жоқ ... ... Бұл, ... ... кетушілерді құрайтын жалпы санының - 28 % құрайтын кәмелетке
толмаған құқық бұзушыларға қатысты ... ... ... ... дәлірек
айтсақ, осы қылмыстарды жасаушылар 16-18 жас аралықтарында жиі кездескен.
Қылмыс жасаушылар арасында жасы 16 жасқа дейінгілер көбінесе жеңіл ... қол ... ... арасында ғылыми-тәжірибелік қызығушылық көлік құралын айдап
кеткендігі үшін ... ... ... ... әлеуметтік жағдайларына
аударылады. Мысалы, осы қылмысы үшін сотталғандар арасында 30 % ... ... ... ... ... ... ... жасаған.
Мұның өзі олардың шет елдерде шығарылған әр түрлі бағалы және ... ... ... деген белгілі бір қызығушылық деңгейлерінің
көтерілгендігімен түсіндіріледі.
Қылмыстық жауаптылыққа тартылғандар ... 7,5 % ... ... ... ... ... ... 21 % ешбір
орындарда жұмыс істемеген немесе орта ... жоқ, яғни ... ... ... арасында әсіресе көп кездесетіндер болып, әр түрлі
кәсіптік-техникалық училищелерде білім алып жүрген ... ... ... құралын айдап кетудің 10,3 % құрайды.
Көлік құралын айдап кетушілер арасында бұрын сотталғандар 38 % құрайды.
Бұзақылығы үшін жазасын ... ... ... көлік құралын айдап ... ... ... ... ... әрбір үшінші көлік құралын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иеленуші қылмысты қайталап жасаушы болып танылады.
Көлік құралын ... ... жеке ... ... сипаттама
беруімізде, олардың мае күйде қылмыс жасауы да ... орын ... ... ... ... ... олармен көлік құралын
ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуді мае күйде жүзеге асыруы қоршаған ... ... ... ... ... зиян ... жол көлік
оқиғаларына ұшырайды т.б.) сипатталынады. Мысалы, көлік құралын мае ... ... 16-17 жас ... 48 %; 18-21 жас ... 58 %; ... жас ... 80 %; 25-29 жас ... 83,5 %; 30 жас және одан
жоғары 65 % құрайды.
Автомобильді ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз заңсыз
иеленуді жасаушы кінәлі адамның жеке басына криминологиялық талдау жасау,
қарастырылып ... ... ... ... ... адамдарды белгілі
бір типтерге бөлуімізге мүмкіндік береді. Ал оларды белгілі бір типтерге
бөлуіміздің өзі аталған қылмыспен күресуге ... ... ... ... жағдайлар жасайтындығы белгілі.
Көлік құралын айдап кетуші тұлғаның жеке басына сипаттама беруде ... ... ... ... алдымен қарастырылып отырған ... ... ... ... ... яғни көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудегі ... ... ... емес бағытталушылыққа ие емес
адамдар деп айтуымызға болады. Мұндай адамдар ... ... жеке ... ... ... ... қарауы,
заңды дұрыс ұғына алмауьі, өз бойындағы қызығушылық орнын
толтыруға деген ниетінің қозуына ... ... ... кетеді.
Келесі қылмыс жасаушы адамдардың қатарына қоғамға қарсы
құрылымы нақты айқындалмаған, бірақ өзінің жеке басы пайдасы
үшін қылмыстың жасалу ... ... ... жол беріп
отырған адамдар танылады. Мұндай адамдар белгілі бір мүдделік
деградациямен, яғни басқа бір адамның есебінде күн ... ... ... ... ... ... ... Өз еңбектерімен еңбек қабілеттілігін ... ... жеке ... ... ... ие бола
алмауы немесе оған ие болуға талпыныс жасауы да орын алады.
Көлік ... ... ... әдеттегідей қылмысқа алдын
ала дайындалады, олар көлік құралдарын ... ... ... ... ... жағымды мән-жайларға
байланысты қылмыс жасай алады. Олар белгілі бір қылмыстық қол
ұрушылыққа ... ... ... және де ... әлеммен
тікелей немесе жанама түрде байланыста болады немесе олардың
көпшілігі бұрын қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... көлік құралы тең жағдайларда,
яғни жеке өз пайдақорлық мақсаттары үшін ... ... ... ... сату үшін ... Сөйтіп,
мұндай әрекеттер біртіндеп ұрлыққа да ұласады.
Келесі көлік құралын айдап кетушілердің типтеріне қоғамға
қарсы көзқарастар құрылымына немесе белсенді түрдегі ... ... ... ие ... ... жатқызамыз.
Мұндай қылмыскерлер болып өз қажеттіліктерін тек ... ... ... ... ... бар ... ... жасауы үшін олар біріккен, тұрақты топтарды
құрады. Олардың басым көпшілігі көлік құралдарын ұрлау немесе
ұрлық жасауға ... ... ... ... үшін ... ... ... танылады.
Келесі топты күш қолдануы арқылы көлік құралын ... үшін ... ... да болмасын бір қылмысты жасауда
күш қолдануы арқылы ... ... ... ... ... бұл қылмыстардың басым көпшілігі пайдақорлық
сипатта ... ... Бұл ... ... түрлерінің түпкі негізінде азаматтардың жеке басы
қол сұғылмаушылық құқығына селқос немесе немқұрайды қарауы
жатады.
Жатып ішерлік ... ... ... құралын айдап
кетушілердің қатарына маскүнемдікке бейімделген ... ... ... қылмыс жасаушылармен салыстырғанда
мұндай қылмыс жасаушылар қор ... ... ... ... ... қамтымайды.
Келесі қылмыскер түрлерін романтикалық белгілерді қамтитын, яғни аталған
қылмыстарды жасауға қоздырғыш мән-жайларды шын мәнінде қабылдайтын ... Олар ... ... ... ... ... адамдардың өмірі туралы
фильмдерді көруі немесе әр түрлі оқулықтарды оқығаннан кейін, қоғамнан
өзіне қажетті әсер ... ... ... ... ... өмір ... ... жолдастарының ортасында өзін теріс жағынан жоғары ұстауды ... ... ... ... ... әрдайым тәуекел етудің орын
алуы құрбан болуымен ұштасады. Романтикалық идеалдық ... өмір ... ... мен 18-20 жас ... ... ... көп
кездеседі.
Біздермен жоғарыда айтылған көлік құралын айдап кетушілердің ... ... жиі ... де мүмкін, себебі ұсынылған түсініктер
шартты сипатты алып жүреді, ал осы ... ... ... аталған
қылмыскерлер типтеріне қандайы болмасын қатыстылығы бар екендігі ... де, ... ... ... ... қол ... белгілі бір айқындалған типтерге бөлуіміз теориялық және
тәжірибелік мәнділікке ие екендігін ... ҚК ... ... ... құрамының субъектісі болып -
автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын талан-таражға салу ... ... ... ... бар ... иесімен немесе сол сияқты басқа
адамдармен туыстық қатынастарда не ... ... ... болмаған,
көлік құралдарын талан-таражға салу мақсатынсыз айдап ... ақыл ... ... ... ... ... толған адам танылады.
2.4 Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... ... жағы - ... жасаған қоғамға қауіпті
әрекеті және оның зардаптарына қатысты ... ... ... өзі жасаған қылмысқа қатысты кінәлі ниетпен және ... ... ... ... ... ішкі ой ... психикалық
қарым-қатынасы. Ал қылмыстың мақсаты қылмыстың ... ... ... ретінде қылмыс жасаушы адамның жетуге қажетті ұмтылатын ... ... В. Н. ... "Қылмыстың объективтік жағы адамның сана-
сезімінде идеалды нысанда пайда болады да, содан ... ... бір ... ... ... ... "Себебі қылмыстың субъективтік ... ... ... ... ... тән ... ... субъективтік және объективтік жағының белгілері өзара ... ... ... бір біртұтастықта табылады. Сондықтан да қылмыстың
субъективтік жағын оқып үйренуде қылмыстың объективтік жағымен байланыстыра
отырып талдау жасауымыз жөн ... ... ... ... кінә, түрткі және мақсат жатады
[101.Б.91]. Мысалы, Б.И. Ахметовтың пікірінше қылмыстың субъективтік
жағының, кінәлі ... ... ... ... ... көрінісінің
белгісі объективтік жағынан айырмашылығы болып, ол бағытталған әрекеттің
ішкі, психикалық сезінудің мәнін көрсетуі.
Қылмыстың субъективтік жағы - бұл ... ... ... қылмысты
әрекетіне және оның қоғамға қауіпті зардаптарына психикалық қарым-қатынасын
сипаттайтын жан-жақты күрделі түсінік [102.Б.13]. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... мән-жайлардың болуын
мұқият анықтауымыз қажет.
Бірқатар қылмыстардың құрамында кінәнің нысаны заң ... ... ҚР ҚК ... ... ... ... бойынша кінәнің
нысаны ашық көрсетілмеген.
Автомобильді немесе өзге де ... ... ... кету ... ... Осыған ұқсас кінәнің ... ... ... ... және ерікті ... ... ... кінәлі адам автомобильді немесе өзге
де көлік құралдарын ... ... баға ... және ... ... өз ... ... болатын қоғамдық қауіпті зардаптарын алдын ... ... ... кінәлі адамның қылмысты әрекетті жүзеге
асыруды тілеуін сипаттайды.
Демек, тұлға өзінің ... ... ... ... мүмкін екенін
ұғынуы жене осы зардаптардың болуының мүмкін екенін алдын ала білуі немесе
осы зардаптың болуын тілеуі. ... ... ... ... ... адам,
өзінікі болып танылмайтындығын және көлік құралын жүргізуге ешқандай құқығы
жоқ екендігін сезе тұра, ... ... ... жүргізуін немесе пайдалануын
тілейді.
Көлік құралын айдап кетудегі жауаптылықты белгілейтін қылмыстық-құқықтық
норманы жүзеге асыруда кінәлінің ... ... ... ... мен ... ... ... ашып көрсетілуі тиіс. Қылмысты жүріс-
түрыстың пайда ... орын ... ... ... мен мақсаты бір-
бірімен тығыз байланысқан жене оларды анықтау, қылмыстың жасалу ... ... ... ... жүргізуімізге әкеп соқтырады.
Қазіргі кезенде қылмыстың алдын алу, оны ... ... ... күресудің ең басты бағыты болып отыр. Осыған байланысты қылмыстың
түрткісі мен мақсатын ... ... мен оқып ... ... роль
атқарады. Көлік құралын айдап кетудің ... жағы ... ... ... ... сипатын анықтайтындықтан көлік құралын ұрлау
мақсатынсыз заңсыз иелену заңды құрылысына қарай формальді ... ... ... үшін ... ... жауаптылықтықа тартуда,
келтірілген қылмыстың зардап мәнді белгілерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... анықтау маңызды
болып танылады.
Мысалы, П.С. Дагельдің айтуынша, формальді құрамдағы қасақаналық және
абайсыздық қоғамға қауіпті әрекет немесе ... ... ... ... ... Г.А. Злобин және Б.С. Никифоров "формальді қылмыстарда
қоғамда қауіпті ... ... ... түрде үласады",- дейді. Бұл
жағдайларда әрекет жасау ... ... ... ... қоғамға
қауіпті нәтижені алдын-ала болжауда қоғамға қауіпті сипаттағы ... орны ... ... ... сипаттағы қасақаналықтың теориялық негіздемесі ҚР ҚК
20 - бабы 1-белігінде, егер адам өз ... ... ... ... ... ... ... болуының мүмкін екенін немесе болмай
қоймайтынын алдын ала білсе және осы ... ... ... ... ... ... қылмыс танылады деп белгіленген,
Сонымен, көлік құралын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... ... болғандықтан, яғни көлік құралын заңсыз түрде иелену
болып танылатындықтан бұл қылмыс кінәнің қасақаналық нысанымен жасалынады.
Көлік құралын ... ... ... ... сипатты сезіну, кінәлі
адам әрекетінің әлеуметтік нақты мән-мағынасын білдіреді. Зардаптың нақты
мағынасының көрінуі ... адам үшін ... ... айдап кетудегі
әрекетінің қоғамға ... ... ... септігін тигізеді. Қоғамға
қауіпті әрекеттің жасалуы туралы кінәлі адамның ... орын алуы ... ... ... ... ... ... толық айқындауда
жеткілікті болуы туралы сұрақ бәсекелестікті тудырады.
Мысалы, А. А. ... ".. ... ... ... ... бар болуы үшін қоғамдық қауіптілікті сезіну белгісінің орын
алуы қажет",- дейді, себебі қоғамға ... пен ... ... ... ... мазмұн және нысан сияқты байланысқан деп
таниды [38.Б.300].
Қазіргі кезең әдебиеттерінде осы ... ... ... ... ... ұсынылғандығымен көрінеді. "Құқықтық мемлекет қағидаларына
сәйкес заңмен тиым салынбаған ... ... ... деп А. ... жазған. Кодексте жазалау қатерімен тиым салынған айыпты қоғамдық
қауіпті әрекетті немесе қандай да болмасын ... ... ... ... ... уақытында жария ету немесе таныстыру болып табылады.
Егер адам білмеген немесе білуіне ... емес ... ... ... ... ... жауаптылыққа әкеп соқтырмайды [105.Б.41].
Осыған байланысты көлік құралын ... ... ... ... ... кезеңі кінәлі адам үшін оның сана сезімінде
қоғамға қауіпті сипатта орын алуы қажет, ал ... ... ... оның ... ... ... күшейтеді және қылмыстық
жауаптылыққа тартудың сұрақтарын шешудегі міндетті шарты болып табылады.
Көлікті айдап кетудегі ... ... ... ... адамның
әрекетінің қоғамға қауіпті сипаттағы көрінісімен ғана емес, сонымен бірге
құқыққа қайшылығымен де ... Егер де адам ... ... ... бар деп ... ... шын мәнінде қателессе, оның көлік құралын
жүргізуге нақты құқығы жоқ бола ... да - ... ... орын ... ... ... бір ... адамның көлік құралын қателесіп айдап кету,
нақты мән-жайлар бойынша қылмыстық ... әкеп ... ... ... өзге де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену тікелей қасақаналықпен ... ... ... көптеген
авторлармен мақұлданады. ... ... ... басқа ... да ... В. И. ... ... ... көлік құралын айдап кетуіндегі
пайда болатын зардаптың салдарына байланысты ... ... ... ... ... ... ... тиіс деп санайды, себебі
кінәлі адам зардаптың тигізілуін тілемесе де ... ... ... ... мүмкін болатын зардаптармен санаспайды. Мұндай жағдайда автор
көлік құралын айдап кету үшін жанама қасақаналықтың ... ... ... ... қате деп ... себебі біріншіден - кінәліліктің
ерікті мазмұнын формальды қылмыстардың салдарына ... ... жоқ, ... - біле тұра жол беру ... бір ... ... ... еріктіліктің бағытталушылығын сипаттай алмайды және
оған ешқандай психологиялық қатынас жоқ, үшіншіден - ... ... ... күмәнсіз екендігі жанамалыққа тән емес, керісінше тікелей
қасақаналықтың белгісі.
Көлік құралдарын айдап кету пайда ... ... ... ... ... ... ... болған қасқаналық болып бөлінеді. Алдан-
ала ойластырған қасақаналық мынадай мән-жайлармен ... ... ... ... кілттерді дайындау, арнайы көлік құралдарын іздеу
немесе таңдау, күзетке алынған ... бір ... кіру ... ... ... кетуге бағытталған кенеттен пайда болған қасақаналық
әлеуметке қарсы бағытталған кінәлінің ... ... ... ... айдап кетуі үшін пайда болған қасақаналықтың ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдарынан айыра
білу үшін оларды дұрыс дәрежелеу маңызды болып танылады.
Жаза тағайындау мен қылмыстық-құқықтық ... ... ... мен мақсатын анықтау маңызды орын алады. Қылмыстың "түрткісі" мен
"мақсаты" қылмыстың субьективтік жағына қатысты ... ... ... ... мен ... - қасақана қылмыстардың себепті механизмінің
психологиялық компоненті болып танылады.
Қылмыстың мақсаты ... ... - ... ... ... ... ... Психиканың ішінде жасырын жатқан әуестік пен сезімді
қозғап себепке айналдыратын дел осы ... ... ... оның ... ... да осы ... байланысты. Сонымен, себеп пен мақсат әрқайсысы жеке
түсінік болғанымен ... - ... ... - ... іс ... ақтық нәтиже екенін ескере отырып, оларды бір-бірінен ажырату керек
[107.Б.76].
Әдебиеттерде айтылғандай, қылмыстың түрткісі - ол адам үшін белгілі ... ... ... ... ... яғни заңмен тыйым
салынған қоғамға қауіпті айыпты іс-әрекеттерге ... ... бола ... құралын айдап кетудің түрткісі ретінде қызғанушылық, өш ... бір ... ... қалу, қыдыру, жүктерді жеткізу, жауаптылықтан
қашу, бұзақылық әрекеттер және т.б. [108.Б.241].
Қылмыстың мақсаты - ... ... ... ретінде
көрінетін және субьект үшін оймен қажет деп саналған немесе оның ... ... ... ... не ... әрекетін жүзеге асыруы
үшін тіленіші болып табылады. Мысалы, кәмелетке толмағандардың ... екі ... ... ... ... болды олар: пайдакүнемдік және
зорлықшыл өзімшілдік. Көптеген қылмыстық ... ... ... ... ... ... таныту мен күш немесе тапқырлық
көрсету, өзінің кім ... ... ... ... ... ... ... мақсатта (ұрлау мақсатынсыз) жасалған көлік
құралын айдап кету, материалдық ... көру ... ... ... ... ... тапқырлығын көрсету, сол арқылы ... ие болу ... ... Сонымен қатар "өз қатарынан қалмас
үшін", оларға "серік болу үшін", "қорқақ" атанбас үшін ... ... ... ... де ... ... ... ойын оятса, ал мақсат нәтижеге
жетуге бағыт береді. Заң шығарушы анықтамаларында көлік құралын ... ... ... ... ... ... ... бұл мән-жайлар
қылмыстың жасалуында орын алатындығын жоққа шығармайды. Басқа да ... ... ... ... ... мен ... ... құралын
айдап кетуде жалпы сипатқа ие жене ... ... ... ... ... ... ... ерекше орын алады. ... ... ... ... ... ... әр түрлі болып танылуы
мүмкін, бірақ көбінесе ... адам ... ... ... ... ... 55,5% ... мақсатында жасалынса, 18 % -
белгілі бір (тұрғылықтм пунктерге) жетіп ... 8 % - үйге ... ... 10
% - ... ... ... одан жасырынуы үшін пайдадану; 5 % ... ... ... әсер ету ... 2 % - тағы ... ... субъективтік жағы бойынша, кінәлінің ойында ... ... ... ... ... ешқандай шын мәніндегі құқығының
болмағандығын заңсыздық белгілері сипаттайды. Осы негіздерге ... ... өз ... көлік құралы (автомобиль, мотоцикл т.б.)
иесінің келісімінсіз жүргізуі қылмыс құрамының белгілерін құрай ... ... ... ... деп ... ... ... қасақана болуы мүмкін емес. Көлік құралы иесінің келісімі арқылы
жүйелі түрде қолданып ... ... ... ... ... болғанның өзінде, қылмыс құрамын ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Шын мәнінде жаңылысу
(адасу, шатастыру) жауаптылықты жоққа шығарады.
Демек, абайсыздықта болған айдап кетуге ... жоқ. ... сот ... құралын айдап кетуді анықтауда ерекше назар аудара отырып, көлік
құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... ... кету ... ... ... айдап кетуді кінәлі адам әр түрлі мақсатта жүзеге
асырылатындықтан оларды нақты анықтау іс ... ... ... қылмысты
дұрыс дәрежелеу немесе басқа да ұқсас қылмыстардан (тонаудан, ұрлықтан)
айырмашылығын анықтауды және қылмыстың ... ... ... ... жаза
тағайындауды қамтамасыз етеді.
РФ Жоғарғы Соты Пленумы 1996 жылғы ... ... ... мен ... қауіпсіздігі ережелерінің бұзылуымен, сонымен қатар
оларда ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленумен ... ... ... ... (РФ ҚК 211, 211.2, 148.1 баптары) туралы" № 10 қаулысымен
былай деп белгіленген; ... ... ... ... анықтауда
адамның әрекетін, меншікке қарсы ... үшін ... ... ... тиісті баптарымен дәрежеленуге жатады". Осы әрекеттерді
РФ ҚК 148-бабында қосымша дәрежелеу қажет ... ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайда ұрлаудың тәсілі
болып танылады" делінген [109].
Соттық-тергеу тәжірибесінде маңызды ... бірі ... ... ... мен ... ... ... не ұрлаудан айрмашылығын анықтау ... ... ... ... кету ... да қылмыс құрамдарымен ұштасса
(ұрлық, ... ... ... ... ... ... кісі елтіру,
қорқыта алушылық және басқалары) ... ... ... ... ... ... да осыған қатысты нақты ... тіке ... ... ... ... ... құралын айдап кету тонау мақсатында жүзеге асырылса, кінәлі
адамның әрекеті тәсіліне байланысты сәйкес тараудың бабымен дәрежеленеді.
Себебі ... ... ... ... ... бойынша қосымша
қылмысты дәрежелеүдің қажеттілігі жоқ, Мұндай жағдайда айдап кету тонау
немесе ұрлықтың тәсілі ... ... ... ... ... заңгерлер кәлік
құралын айдап кетуді тонаудың немесе ұрлықтың нысаны немесе тәсілі болып
ешқандай да санала ... деп ... Ал, В, А, ... болса, көлік
құралын айдап кетуді ашық немесе ... ... ... ... ... ... ... әрекет деп таниды [75.Б.67].
Көлік құралын айдап кетудегі талан-таражға салу ... ... ... болып, олармен айдап кетілген көлік құралын одан әрі
пайдалануға мүмкіндігі бола тұра, меншігіне айналдырусыз өз ... ... ... ... ... болмауы - айдап кетудегі қылмыс құрамының
субъективтік жағының міндетті сипаттамасы. Қарама-қайшы жағдайда, ... емес ... ... ... ... орын ... [110.Б.14].
Көлік құралын тонау белгілерінің бар болуы туралы мынандай келесі мән-
жайларды айтуымызға ... ... ... ... ... қайта бояу,
тіркелу белгісін өзгерту, жалған құжат дайындау, басқа шет ... ... ... мен ... айырбастау немесе ұзақ мерзімде
өз жеке меншігі ретінде көлік құралын ... ... ... ... ... ... ... айдап кетуі кезіндегі
өздігінше пайдалануының мерзімінің ескерілуі қажеттілігі туралы айтылған.
Мұндай көзқарасты қарастыра отырып, ... сот ... ... ... кетудегі пайдалану мерзімі критерилерін белгілеуі дұрыс болып табылуы
мүмкін ... еді деп ... және ... ... ... ұрлық ретінде
дәрежеленуі тиіс.
Сондықтан да кінәлі адаммен айдап кеткен көлік құралын ... ... ... ... бір ... ... критерийді белгілеу құқық қорғау органы қызметкерлерінің
белсенділігін ... ... ... ... кету немесе тонауға қатысты
мәліметтерді нақты біліп отыруына септігін тигізуі мүмкін еді. ... ... ... ... кетуге қатысты қозғалынған қылмыстық істер
барлық жасалынған тергеу әрекеттерінен ... ҚІЖК ... ... егер ... кетілген көлік құралы табылмаса, тонау немесе ұрлық
ретінде дәрежеленіп қарастырылмайды және ұрланған көлік құралдары ... ... ... кету ... ... қояды. Басқа шет мемлекеттерде
көлік құралдарын тонау мен айдап кету әр түрлі ... ... ... ... ... айырмашылықтары қылмыстың
субьективтік жағымен бөлініп талданылады, яғни оның ... ... ... ... алуы ... ... ... сот тәжірибесінде қылмыстың
субьективтік жағына емес, керісінше, көлік ... ... ... зардаптарына назар аударылады.
Ұлыбританияда көлік құралын тонаумен бірге 1968-жылы ұрлық туралы
заңының ... ... ... көлік құралын ұлықсатсыз пайдалағандығы
үшін қылмыстық жауаптылық ... ... ... тонаудан
айырмашылығын нақты анықтайтын ... ... ... ... ... ... және ... кету түрлерінің бірі ретінде
қарастырылады. Көлік құралдарын тонау мен айдап кетуді жеке ... ... ... ... АҚШ заң атқарушылығымен де белгіленген. Олардың
ортасында да айдап кетушінің автомобильді ... алу ... ... тұр. ... қатар Иллинойс штаты қылмыстық кодексін құраушылар:
"Егер ... ... ... ... ... ... және оны ... кетіп
меншік иесінің іздеп табуына қиындықтар тудырған жағдайларда кінәлі ұрлық
бойынша жауапқа тартылады", - деп ... ... ... ... ... ... ... қарама-
қайшы келеді.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену мен оны ... ... ... ... ... ... әкеп ... себебі қылмыстың аяқталуынан басқасы
осы қоғамға қауіпті әрекеттердің жасалу себептері мен ... жеке ... ... ... мен заты ... қылмыстың
объективтік жағы элементтері ұқсас болып келеді.
Ресей Федерациясы Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... үшін жауаптылықты реттейтін заңдарды
соттардың қолдануы" туралы № 5 ... ... ... ... ... талан-таражға салудан айырмашылығы болып, бөтеннің немесе басқа да
адамдардың мүлкін өз меншігіне қосып алуы ... ... ... ... ... немесе жауапты адамның келісімінсіз құқыққа қарсы
уақытша осы ... ... ... деп түсіндірген [112].
Қылмыстық құқық теориясында көлік құралын айдап кетудегі оның кейбір
жеке ... мен ... ... оның ... ... ... дәрежелеуге қатысты бір жақты ... ... ... ... ... заңгер А. Зелинский жасалған қылмысты әрекеттер
бойынша тоналған заттың мөлшері ұсақ-түйек ... ... ... ... кету және ... ... қамтылса оны қылмыстың жиынтығы
ретінде дәрежелеуді ... ... ... ... ... бөлшектеріне
қатысты елеулі мөлшерде зардап келтірілсе, яғни ... ... ... ... ... ... айдап кету ретінде дәрежеленуге жатпайды.
Сонымен қатар, егер айдап кету көлік құралында табылған ... ... ... ... ... ... айдап кету және тонау қылмыстың
жиынтығы ретінде дәрежеленетіндігін аталған автор құптайды [113.Б.14].
Ал, заңгер В. Лихолая болса бізді ... ... ... кету ... бөлшегі болып табылмайтын заттарды тонау ... ... ... ... қылмыстың жиынтығы бойынша дәрежеленеді" ... ... ... та ... ... айдап кету тонауға қатысты
қылмыстың тәсілі ретінде көрінеді. Көлік құралын ... ... ... ... ... оның ішінде табылған жүктерге емес, керісінше жалпы
біртұтас көлік құралына қатысты болып ... ... ... айдап кеткеннен кейін кінәлінің ойында көлік құралы
бөлшектерін немесе ... ... ... ... алу мақсаты пайда
болса, жасалған әрекет мүлікті ... ... ... бөтеннің мүлкін
ұрлау ретінде танылып қылмыстың жиынтығы бойынша дәрежеленеді.
Көп ... ... ... ... ... ... көлік құралын
шамамен бір сағаттың мөлшерінде 60 %; 9 % - екі ... ... ... %-і екі ... төрт ... дейін; 5 %-і 6-10 сағат; бір тәулік ... ... 6,5 %-і ... Сол ... көлік құралын айдап
кетушілермен көлікті үлкен қала көшелерінде 65 %; ауылды мекендерде 12 ... ... ... немесе белгілі бір орындарға жетуі үшін алысқа тым
ұзап кетушілер 15 % құраған.
Көлік құралдарын ... ... ... адам ... алдына қойған мақсатын
немесе ниетін қанағаттандырады (жүзеге асырады). ... ... ... заңсыз айдап кеткен адамның ойында жеке ... ... ... ... да ... ... бөтен адамның мүлкін белгілі
бір орынға жеткізуге ... және ... ... ... немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... немесе оны "ұрлаудағы" сотпен ескерілетін
айырмашылықтарын бөліп қарастырамыз:
Көлік құралын ... ... ... ... мөлшері. Айдап кетілген көлік құралын қысқа мерзім
арасында пайдалануда осы әрекетті дәрежелеу аса ... ... ... кету ... аптаға созылу мәселелері
күрделі шешіледі. Мұндай жағдайда кінәлі адам көлік ... ... ... шын ... ... ... ... қиындыққа әкеп соқтырады. Кінәлі адам,
әдеттегідей ... ... ... ... ... көлік құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленуден кейін, ұзақ мерзімнің өтуі, яғни көлік ... ... ... ... ... ... талан-таражға салу деп ... ... ... ... ... ... ... заңсыз иеленіп оны
пайдалануы аралығындағы өткен уақыт ... ... ... ... ... ... салу мен айдап
кетудің айырмашылығын айқындайтын сияқты.
3) Автомобильді немесе өзге де ... ... ... адамға
пайдалануға беру кінәлі адам әрекетінің пайдақорлық бағытын
сөзсіз мақұлдайды. Мұндай мән-жайлар сот үшін осы әрекетті
талан-таржға салу ретінде ... ... ... ... ... өзге де ... құралдарының сыртқы
түрін өзгерту қасақана ойдың әрдайым пайдақорлық мақсаттағы
ұрлық ... ... ... ... номерін қолдан жасау
немесе жоюда ... адам ... ... мен иелік ету
мүмкіндігіне тырысады, ... ... ... ие екендігін дәлелдейді.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралын заңсыз түрде
қоймадан ... ... ... ... ... және ... салу ... орын
алатындығын дәлелдейді. Күзетке алудың жүйелі түрде сапасының
жоғарылауына байланысты, ... ... ... ... ... Егер ... адам ... кедергіні жоюға
бел байласа, оның пайдақорлық мақсатты жоққа ... біз ... ... ... ... ... ... қасақаналықтың пайда
болуы кезеңі сотпен ескерілінеді. Егер, кінәлі адам ... ... ... ... ... т.б. табылса нақты тұрғыда алдын
ала пайдақорлық мақсаттың белгілерін белгілеуімізге мүмкіндік болады. Егер,
автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... кенеттен пайда
болған ниетпен жүзеге асырылса, ... ... орын ... ... ... ... ... көлік құралын айдап кету көлікті уақытша
заңсыз пайдалану мақсатында жасалынады және де кінәлінің ... ... ... әкеп соқтырған қандай да болмасын шешімдерінің әсерін соттар
ескеруі тиіс деп танимыз.
Көлік құралын айдап кетуде кінәлі ... ... ... ... ... ... алуы сияқты белгілерінің болмауы тиіс.
2.5 Автомобильді немесе өзге де көлік ... ... ... иеленудің дәрежелеуші белгілері
Қылмысты дәрежелеу деп - қылмыс жасаған адамның әрекетін ... ... ... Ерекше бөлімінің, кейбір жағдайда Жалпы
бөлімнің нормалары бойынша ... және кең ... ... ... ... ... ... Заңгер В.Н. Кудрявцев айтқандай,
қылмысты дәрежелеу дегеніміз, бұл - ... ... ... бөлімі
нормаларымен көзделген белгілі бір қылмыс құрамын сипаттайтын ... мен ... ... ... ... ... танылады [100.Б.8]. Қандай да
болмасын қылмыстық ... ... ... ... ... ... онда
соңғысы қылмыс жасаған тұлғаны қылмыстық жауаптылыққа тартуға, ... ... істі ... ... жаза ... я болмаса қылмыстық жауаптылық
пен жазадан босату үшін құқықтық ... ... ... ... ... криминологиялық маңызға ие, себебі, оның негізінде қылмыстық
құрылымның дұрыстығы анықталынып, қылмыстың ... алу және ... ... ... ... дәрежелеу - қылмыстық құқық қағидаларын,
сонымен қатар заңдылықты жүзеге асырудың дұрыстығын қамтамасыз ... ... ... ... құқықтарының сақталуына кепілдік береді.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену мен ... ... ... дәрежелеуші және ерекше дәрежелеуші
белгілері елеулі ... ... ... келеді. Аталған белгілерді зерттеуде
қылмыстық құқық ғылымы орасан зор көңіл болген. Бірақ, әйткенмен де ... ... ... құрамы бойынша жасалған қылмыстарды соттық-тергеу
тәжірибесінде дәрежелеуде бірқатар бәскөлік сұрақтар туып отыр. ... ... ... ... өзгерістерге ұшырап жаңа нормалардың
енгізілуімен т.б. мән-жайлармен байланысты болып ... ... ҚК ... ... яғни автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену ... ... жәй ... ... ... ... ... өзге де көлік құралын заңсыз иеленудің объективтік
құрамын анықтаудың өзіндік ерекшеліктері кейбір ... ... ... ... байланыста болады.
Қазіргі кезенде кейбір басқаша түсіндірмеге ие болған ... ... ... ... ... ... талдау жасалуы
қажет.
ҚР ҚК 185-бабы диспозициясы автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын
ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің жәй ... және ... ... ... қамтиды. ҚР ҚК 185-бабы 2-бөлігі мынадай көрсетілген
белгілерге қылмыстық жауаптылықты ... а) ... ... алдын ала
сөз байласуы; б) бірнеше рет; в) ... ... ... ... емес ... не дәл сондай күш ... ... ... ... топ ... не ірі зиян ... ... 4-бөлігімен, өмірге
немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не сондай күш қолданбақшы болып
қорқытумен жасалған әрекеттерді көздеген дәрежелеуші ... орын ... ... ... ҚР ҚК ... 2-бөлігіне қатысты
"қоймаға заңсыз кірумен жасалған" автомобильді ... өзге де ... ... ... ... ... деген дәрежелеуші белгінің
қосылуы қажет деп ұсынамыз. Өйткені аталған ... ... осы ... ... орын алуы өз қажеттілігін табатын сияқты. Себебі,
адамның көлік құралын айдап кетуі жалпы алғанда бір ... ... ... ал оның сол ... ... ... ... үшін заңсыз түрде көлік
құралы тұрған қоймаға енуі екінші бір ... ... бар ... Мұның өзі қоймаға енусіз көлік құралын ... ... ... күрделі әрекетті сипаттайтын белгі болып танылады.
Ал тәжірибеде ... ... ... қылмысты іс-әрекеттер осы айтылған
дәрежелеуші белгісінсіз жауаптылықты көздеп отырғандығымен көрінеді.
Аталған ұсыныстың негіздемесі ретінде, ... ... ... ... ... бірі болып табылатындығына дәлелді
анықтаманы беруге тырысамыз.
"Қойма"- деген ... ... ... ... немесе өндірістік үй-
жай сияқты ұғымдармен ұқсас ... ... ... ... өзара
айырмашылықтары бар.
Тұрғын - дегеніміз, тұрақты немесе уақытша адамдардың тұруына арнайы
жасалынған ... үй, ... ... ... т.б) ... ... ... үй-жай болып, адамдарды бөлу үшін немесе мүліктік заттарды
орналастыруға арналған құрылымдар айтылады. Олар уақытша немесе ... және де ... ... да ... ... үй ... ... болмасын (қора, қамба, бокс) әр түрлі заттарды ... ... ... ... бір ... ... ... танылады.
Аталған анықтамаға меншіктік нысанына қарамастан жер асты ... ... ... да жатуы мүмкін.
Қызметтік үй-жай болып, адамдарды немесе материалдық игіліктерді уақытша
немесе тұрақты орналастыруға арналған құрылыстар болып ... ... ... цех, ... ... ... ... дүкендер,
театр, оқу орындары, спорт құрылыстары және т.б.
Қазақ КСР Жоғарғы Соты Пленумының 1985-жылғы 28-маусымдағы №5 қаулысы,
Пленумының 1996-жылғы ... № 11 ... ... ... ... яғни үйге немесе басқа да қоймаға кіру
белгісі бойынша ұрлықты саралау туралы мәселені шешкенде, КСРО Жоғарғы Соты
Пленумының ... ... ... ... ... және еңбек-түзеу
заңын одан әрі жетілдіру туралы", 1982-жылғы 26-шілдедегі және ... заң ... ... мен толықтырулар енгізу туралы 1982-жылғы
15-қазандағы жарлықтарын қолданғанда сот тәжірибесінен туындайтын кейбір
мәселелері туралы 1984-жылғы ... №2 ... ... ... ... тонау мақсатымен ашық немесе жасырын ену"
деген түсіндімелерді соттар ... алуы ... ... ... ... ... ... яки техникалық құралдармен жабдықталған
немесе басқа да күзетпен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... аумақ учаскесі деп түсінген жөн. Сондықтан
да күзет қойылмаған, яки ... ... жоқ ... ... бар комбайндардың шанағы, автомашиналардың ашық қораптары,
платформалар мен жартылай вагондар өзге қойма орындарына ... ... ... да ... ... ... ... алынған мүліктік
құндылықтарды сақтауға немесе уақытша қоюға арналған аумақтар танылады.
Оларға ... ... ... кезеңде көп айтылатын арнаулы
тұрақтар, мекемелер күшімен күзетке алынған уақытша немесе ... ... ... ... ... тұрақтар т.б. айтылады.
Жоғарыда айтылған ҚР ҚК 185-бабында орын алмаған осы белгі ... ... ... көзделгендей қылмыспен күресудегі қолданылатын шаралардың тиімді
жақтарын қолдану, сонымен ... ... ... ... алу және ... бір кездесетін кемшіліктердің орнын толтыруға немесе аталған қылмыс
құрамын дұрыс дәрежелуде өз септігін тигізеді деп санаймыз.
Енді біз ... ... осы ... ... құрамында көзделген
дәрежелеуші белгілеріне жеке талдаулар жүргіземіз.
2.5.1 Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильді ... де ... ... ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену
Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильді ... ... ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуі қылмысқа ... ... ... бірі болып танылады. Соңғы ... топ, ... топ, ... ... (қылмыстық ұйым)
жасаған қылмыстардың саны өсуі, қылмыстық қудалау ... ... ... ... бұл ... қатысудың нысандары көптеген нормаларда
дәрежелеуші немесе ерекше дәрежелеуші белгілер ... ... ... ... ... ... ... елімізде
ұйымдасқан түрде жасалынған қылмыстар саны әлі де болса бәсеңдей ... 1998 жылы 12-ай ... -18529 ... 1999 жылы - 19798, ... %; 2000 жылы 20528 ... ... 3,7 %; 2001 жылы 21129 қылмыс, өсімі
2,3 % құрады [3].
ҚР ҚК 27-бабына ... ... ... деп, екі ... одан да коп
адамның қасақана қылмыс жасауға қасақана бірлесіп қатысуын ... ... ... ... қылмысқа қатысу институтымен, егер қылмысты
әрекетте белгілі бір ортақ қылмыстық нәтижеге жетуі үшін біріккен бірнеше
адамдар тобы орын ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылады.
Егер қылмысқа бірлесіп жасау туралы күні бұрын ... ... ол ... тобы ... ала сөз байласып жасаған қылмыс" деп (ҚР ... ... ... айтылғанға байланысты алдын ала сөз байласу қылмыс жасауға дейін
немесе оның ... ... ... орын ... ... айтылған
[115.Б.29].
Алдын ала сөз байласқан адамдар тобының қылмыс жасауы деп - ... ... ... екі және одан да көп ... ... ... құрайтын іс-әрекеттерді жасағанға дейін келісін ... ... ... бірі ... ала сөз байласып қылмыс ... ... ... ... ... аяқталғанға дейін оларға алдын ала сөз
байласқан басқа адамдар қосылған жағдайларда, онда бастапқылардың да ... да іс ... бір топ ... ... ала сөз байласып
қылмыс жасауы деп дәрежелеу қажет [116].
Қылмысқа қатысу мәселесін шешуге, яғни ... ... ... ... ... ... қатысушылардың жауаптылығы немесе т.б.
мәселелеріне ... ... ... арналған. Солардың арасында,
әсіресе қылмысқа қатысудың нысандары көптеген пікірталас тудырды.
Қазіргі ... жаңа ... заң ... өз ... ... ... жасай отырып қылмысқа қатысудың төрт нысанын анықтап
белгіледі. Бұрынғы ... ... ... топтау теориясымен байланысты
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... нысандарының
негізіне объективтік және субъективтік белгілерді ендірді.
Объективтік критерий бұл қылмысқа ... ... ... ... ... ... бірлесіп жасаудың белгісі болып
танылады.
Субъективтік критерий ... ... ... ... әрекетін
шешудегі келісім дәрежесін анықтайды. Осы екі критерии де ... терт ... ... ... ... қарастырудағы үздіксіз
байланыста екендігін көрсетеді.
Адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... немесе өзге
де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуі деп тануымыз үшін,
белгілі бір анықталынған ... ... ... жасына толған, өз
істеген іс-әрекетіне (әрекетсіздігіне) ... бере ... екі ... ... бірлесуі, яғни "сандық" белгінің болуы тиіс.
Қылмысқа қатысудың сандық белгісімен қатар, ... ... ... ... ... келісімінің "сапалық" міндетті белгісі орын
алады.
Қатысушылардың бірігіп жасаған әрекеті объективтік жағы бойынша, көлік
құралын ... ... ... алдын-ала келісімге келген, сөз
байласқан, ортақ ... ... ... ... және ... ... ... қылмыстың ... ... ... ... ... ... өз ... қылмысты
жүзеге асыруға өзінің үлесін қосады, яғни белгілі бір көлік құралын қолға
түсіріп оны ... ... ... басқа қатысушылармен
бірге белгілі бір шара қолданады. Сонымен қатар қасақаналық пен мақсаттың
біріккендігін ... ... ... қылмысты әрекеттке бағытталғандығы,
қылмыстың ішкі субъективтік ... ... ... қатысушылардың әрекеті субъективтік жағы бойынша кінәнің
қасақана нысанымен, яғни өз әрекеттерінің қоғамға қауіпті екендігін ... ... ... ... қауіпті зардаптары болуын алдын ала ұғынып
және осы ... ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... "а" тармағымен дәрежелеуде,
көлік құралын айдап кетудегі қатысудың ... қоса ... ... ... Оның ... бірі ... барлық
қатысушылар тікелей қылмыс жасайды, яғни ... ... ... ... орындаушылары болып табылады.
Осы қатысушылардың байланысу нысаны екі жақты тұрғыда жүзеге ... бір ... ... құралын басып алу мен кезекті қозғалысқа
келтіруді қоса орындаушылармен бірге атқару, мысалы, көлік құралын ... ... ... ... ... көлік құралын айдап кетудегі кезекті
қылмыстың объективтік жағын құрайтын қатысушылардың дене қозғалысы (көлік
құралын айдап ... және оны ... ... ... ... т.б.)- Көлік құралдарын айдап кетуде қатысушылардың әрекеті
физикалық (көлікті ... ... ... ... ... ... (көлік
құралын айдап кету барысындағы күзету, қорғау немесе ескерту қызметі) болып
табылуы мүмкін. Мұндай жағдайда барлық қатысушылар, адамдар ... ... сөз ... ... ... ... өзге де ... құралдарын
заңсыз иеленгендігі үшін бірдей жауаптылыққа ие болады.
"Қылмысты қоса орындаушылықта оның зандағы ... ... ... ... ... ... және тек бұған теориялық түрде
жол бере аламыз, мұндай қылмыстар қатарына көлік ... ... ... ... деп ... автор В. Сергеевтің тұжырымы біздіңше
қайшылықты тудырады [117.Б.9-10].
Көлік ... ... ... тек қана көлік құралын заңсыз басқару ғана
деп ұғыну емес, ... ... ... ... түсінігі, автомобильді немесе
өзге де көлік құралдарын ... ... оны ... ... ... кету белгілерін де құрайды. Қылмыстың объективтік жағын құрайтын
әрекеттер барлық қылмысқа қатысушылармен жеке-жеке орындалуы да мүмкін.
Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... жүргізуді басқару әрқашанда бір ғана ... ... ... ... ... оны ... келтірудегі
сүйреуі, итеруі барлық қатысушылармен жүзеге ... ... ... ... көлік құралын айдап кетуі үшін қылмысқа қатысудағы қоса
орындаушылық болып танылады.
Адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... ... ... ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленуде, қатысушылардың
жасалынған қылмысқа дейін ... ала ... ... ... де орын ... Куринов аталған қылмысқа қатысудың нысандарын аша отырып, әрекетті
жасау үшін қажетті келісімнің болуына талаптың қойылуы барлық ... ... ... әрбір қылмысқа қатысушы (орындаушыдан басқасы) жалғыз
әрекет жасап жатпағандығын білуі тиіс, мысалы - ... ... ... ... да ... ... ... және айдап салушыны білмеуі
де мүмкін екендігі айтылады. Бірақ, мұндай жағдайда қылмысқа қатысушылардың
белгісі бар екендігі жоққа ... ... ... шешу ... ... ... ... және
субъективтік жақтарының белгісі, ерікті келісімділік және сөз ... ... ... жоғалтады. Біздермен талқыланып отырған қатысудың
нысаны үшін маңызды сипаттама болып көлік құралын айдап кетудегі алдын ала
сөз байласу белгісі ... ... ... ... ала сөз ... бойынша көлік құралын айдап
кетуді дәрежелеуде қылмыстық құқық теориясы мен ... әр ... ... да ... ... ... ... аталған қылмысқа қатысудың
нысаны бойынша тек қана біріккендік белгісін анықтау ғана емес, сонымен
қатар ... ... ... ... ... пайда болғандығын, қатысушылар
арасында келісімге келу белгілерінің болуын анықтау қажет.
Қатысушылардың алдын ала сөз байласуында белгілі бір атқаратын ролдерді
бөлісу ... ... және ... ... кетуге қатысушы қылмыстың объективтік
белгілерін атқарушы адамдар ҚР ҚК 28-бабын қолданбай-ақ, ҚР ҚК ... ... "а" ... ... ... ... заңсыз иеленуде қылмыс болған орында болмаған және көлікті
қозғалысқа келтіру не болмаса жүргізуге тікелей қатыспаған ... ... ... көмектесушілердің әрекеттері міндетті түрде ҚР ҚК 28-
бабының сәйкес бөлігімен және басқа да ... ... ... осы ... 185-бабы 1-бөлігімен дәрежеленуі қажет.
Қылмыстың қай сатысында көлік құралын айдап кетуді жасау туралы адамдар
тобының алдын ала сөз ... орын алуы ... ... сұрақты дұрыс
анықтаудың қажеттілігі де туады. Ал, оған жауап қайтаратын ... ... сөз ... ... ... сатысында орын алады. Себебі,
қылмысқа дайындалу, оқталу сатысында ... ... жағы ... ... ... оның ... ... орын алмаса, кінәлі
адамның әрекетін ... ... ... ... ... өткен жөн, автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз
иеленуде қатысушының шектен ... да орын алуы ... ҚР ҚК ... ... ... ... ... ойында болмаған қылмысты
жасауы оның шектен шығушылығы деп танылады. Қылмыстық құқық ... ... ... ... ... және ... болып та
танылады [119.Б.100-101].
Сандық шектен шығушылықта, қатысушылардың ойы бойынша белгілі бір ... ... ... одан ... ... ... керек болса,
қатысушылардың бірі басқа көлік құралын ... ... ... Мұндай
жағдайда соңғы айдап кетуге қатысты жауаптылықты тікелей орындаған адам
тартылады, ал ... ... бұл ... ... үшін ... ... ... емес.
Сапалық шектен шығушылықта - орындаушы өзара қатысушымен сөз байласып
келісімге келген қылмыстарды жасаудың ... ... ... емес ... ... ... ... арасындағы қылмыс жасауы ... ... ... ... үшін ... ... ... тікелей сол қылмысты
әрекет жасаған адам тартылады.
Сонымен, көлік ... ... ... ... тобының алдын ала сөз
байласуы бойынша жасалынуы деп тануымыз үшін: біріншіден - екі немесе одан
да коп ... ... ... ... белгісі; екіншіден -
дайындалу сатысында пайда болатын бірігіп әрекет жасауы үшін алдын ала сөз
байласуы ... орын алуы ... деп ... ... қатысты мынадай
ұғымды құрастыруға мүмкіндік аламыз.
Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша автомобильді немесе ... ... ... ... мақсатынсыз заңсыз иеленуі деп - екі немесе одан
да көп адамның көлік құралын айдап кетуі (басып алуы және одан ... ... ... жүргізуі) үшін алдын ала келісім жасап өздерінің
күштерін қылмысты әрекетті жасауға біріктіруін айтамыз.
2.5.2 Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... бірнеше рет жасау.
Жаңа қылмыстық кодекстегі аталған ... ... ... ... ... ... ... ұғымды "бірнеше рет"
деген ұғымға ауыстыру, мағынасына байланысты өзара ерекше сипатқа ие.
Қазақ КСР Қылмыстық заңының 1993 ... 15 ... ... ... ҚК 221-бабы 2-бөлігімен, қайталанып жасалынған транспорт құралдарын
айдап кету әрекеттері ... ... ... [120]. ҚР ҚК ... "Осы Кодекстің Ерекше бөлімінің белгілі бір бабында немесе бабының
бөлігінде көзделген екі немесе одан да көп ... ... - ... рет ... деп танылады.
Біздермен талданылып отырған осы қылмыс құрамы бойынша белгіленген
қылмыстарды ... рет ... ... заң ... кең ... Осыған байланысты ҚР ҚК ... ... ... ... " Осы ... 175-181-баптарындағы бірнеше рет
жасалған қылмыс деп осы ... ... осы ... 248, 255, ... ... бір ... одан да көп қылмыстардан кейін жасалған
қылмыс" деп танылады. Осы ... ... ... ... ... ... қанша қылмыстар жасалғандығы ... ... ... ... ... ... Бұл ... аталып
көрсетілген ескертудегі алдыңғы қылмыстары үшін ... ... ... ... (ҚР ҚК 69-бабы) және айыптау үкімі ескіру
мерзімінің (ҚР ҚК 75-бабы) өтпегендігі немесе ... ... ... ... болуы міндетті болып танылады.
Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... бірнеше рет жасаудың белгілерін нақтылау ... ... ... ... үшін ... ... немесе жауаптылық бірінші рет
жүктеліп тұрғандығы белгілерінің маңыздылығы болмайды. Әрбір жеке ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда жеке бағалануы тиіс, ... ... ... ... ... ... жоғары болады. Сонымен
қатар бірнеше мәртеліктің белгілері бойынша жасалған ... ... Н. ... ... ... одан кейін көлік құралын ұрлағандығы
үшін кінәлі болып танылса оның әрекеті ҚР ҚК ... және ҚР ҚК ... ... ... дәрежеленуге жатады. Осы жағдайда заңмен қарастырылатын
дәрежелеуші мән-жайларды ... ... ... рет ... ... ... жиынтық белгілері бар.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... орын алуы үшін ... ... ... ... болуы не болмаса аяқталған немесе олардың біріне қатысты
дайындалуы немесе оқталуы анықталғандығының ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену мақсатында кінәлі, бір орында ... ... ... құралдары
арасынан нақты бір ғана көлік құралын ... ... ... ... ... құралын орнынан жылжытуға әрекет ... ... ... ... ... ... ... басқа бір көлік құралын айдап кетуі
аталған қылмыс құрамына ... ... ... ... ... отырған дәрежелеуші белгінің орын алуы үшін ... жаңа ... үшін өз ... жеке ... ... ... ... болуы қажет.
Әрбір қатысушылардың әрекетін дәрежелеуде осы белгілер оларға тікелей
қатысты болған ... ... ... ... ... ... әрекетіне құқықтық баға беруде ескерген жөн.
2.5.3 Ұйымдасқан топ жасаған не ірі зиян келтірген ... ... өзге де ... ... ... ... ... ерекше дәрежелеуші белгілерінің қатарында ұйымдасқан топ жасаған
не ірі зиян келтірген әрекеттер (ҚР ҚК 185-бабы 3-болігі) көзделген.
Ұйымдасқан топ жасаған ... ... ҚР ҚК ... 3-бөлігінде
бір немесе бірнеше қылмыс жасау үшін күні бұрын біріккен адамдардың ... ... ... деп ... ... ... ... топтың және
қылмыстық сыбайластықтың алдын ала сөз ... ... ... сол, олар ... және ... ... ... топ пен қауымдастықтың ұйымдасқандығы мен тұрақтылығын олардың
құрамы мен ... ... ... ... ... ... тәртіпке және ... мен ... ... ... ... түрі мен ... ... жоспарлау мен оған жан-жақты даярлық жасауы,
қатысушылар арасында ... ... ... ... алдын алу шараларын
және қылмыстық әрекетпен тапқан мүлікті өткізіп жіберуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... белгілері, біздердің көзқарасымызша көлік
құралын айдап кетудің сипатымен біріктіріле алмайтын ... ... ... ... ... РФ ҚК ... ... немесе
өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз ... ... ... ... топ ... ... ... қылмыс
құрамының субъективтік белгілеріне жауап бере алмауы себептері бойынша осы
баптан алып ... ... ... ... бар ... ... ... топқа қатысу өз алдына қылмыстық жауапкершілікке
әкеп соқпайтындықтан, ұйымдасқан қылмыстық топқа ... ... ... олар ... ... ... қатысқан қылмыстары үшін
жауапкершілікті көздейтін тиісті тармақтары бойынша дәрежеленуге ... ... ... аталған қылмысты жасаудағы адамдар тобының
тұрақтылық белгісі, ... ... топ ... ... арнайы топтардың болуымен, әрбір қылмысқа қатысушылардың
тиянақты өз ... ... топ ... (лидері), басқарушысының
болуы, қылмысты әрекетті жүзеге асырудағы ішкі қатаң тәртіптің орын алуы
сияқты ... да ... ... ... ... ұйымдасқан топты
құрайтын элементтер көлік құралын айдап кетуге қатысты үлкен ... ... ... ... ... осы ... басқа да қатынаста осындай
қылмыстың пайда болуына бірқатар қатыстылығы бар екендігін аңғарамыз.
Осы қылмысқа ... ... ... мысалы ҚР ҚК 31-бабымен
белгіленген адамдар тобы ... ала сөз ... ... қылмыспен
салыстырғанда, бөтеннің мүлкін ұрлауға бағытталған ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... мен ... қатаң талаптар белгіленген. Автомобильді немесе өзге де көлік
құралдарын заңсыз иелену ... ... ... үшін ... ... ... немесе басқарушысы, егер қылмыс олардың ниетімен бағытталып
немесе қамтылып, бірақ қылмысты ... ... ... ... ... да, ... ... орындаушы ретінде тартылады. Ұйымдасқан
топтың басқа да қатысушылары, бөтеннің ... ... ... ... ... не ... ... асырғаны үшін сол талапта ... ... ... топтың қатарындағы қатысушысының, осы немесе басқа ... ... ... ... оқталуы барысында, басқа ... ... ... ... оған жеткіліксіз кеш ... ... ... жүзеге аспай қалған жағдайдайларда, ол адам қылмыстық
жауаптылыққа тартылуы ... ... ҚР ҚК ... ... ... ... ... әрекеттердің болуымен қатар оның қоғамға қауіптілік деңгейінің
жоғарылауына және ... да ... ... ... ... дәлелденеді.
Автомобильді немесе өзге көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз ... ... ... ... ... ала тек осы қылмыстың түрін
жасауға ... топ қана ... ... қандай да болмасын пайдақорлық
мақсаттағы қылмыстарды жасайтын ... ... тобы деп ... ... ... ҚР ҚК ... дәрежелеуші мән-жайлар бәсекелестік
сұрақтарды тудырады. Аталған дәрежелеуші белгі осы баптың объективтік және
субъективтік ... ... ... ... ... тек ... айдап кету мақсатымен бірігуі, біздер көріп отырғандай мүмкін
емес. Мұндай көлік құралдарына қол ... ... ... ... ... ... үшін ... болады. Демек, ерекше дәрежеленген мән-жайлар
қажет емес жағдайда белгіленуі орын алып отырған ... Осы бал ... топ" ... орын ... ... ... әрекеті
көрсетілуі мүмкін.
Заң әдебиеттерінде көлік құралын айдап кетуді ... ... ... ... ... ... болініп көрсетілген.
Олардың құрамын құрайтындар:
а) алдын ала келісім;
б) бірлесіп қылмыс жасауы үшін біріккендігі;
в) ұйымдасуы белгілері [123.Б.67].
Ұйымдасқан ... ... ұғым оның ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, талданылып отырған қылмыс құрамына
қатысты біздермен - ұйымдасқан топ деп алдын ала бірқатар ... ... ... ... немесе басқа да қылмыстарды жасауы үшін ұйымдасқан
(арнайы топ) екі немесе одан да көп адамдардан ... ... ... ... зиян ... ... ... сәйкес зиян деп заңмен қорғалынатын кемітілген барлық
мүддені танимыз. Қылмыстық заң атқарушылықта ұрлаудың белгілерін анықтауда
тек нақты задал ... ал ... ... ... тұрғыда меншік иесі
мүдцесі үшін елеулі түрдегі жоғалту болып табылуы мүмкін болса да ... ... ... ... деп ... [124.Б.347].
КСРО Жоғарғы Соты Пленумының 1986-жылғы 5-қыркүйектегі №11 ... ... ... келтірілген материалды залалдың орнын толық
түрде толтыруда қойылатын ... ... ... ... ... ... ... [73.Б.314]. Аталған қағида қандай да болмасын
заңды ... ... орын алуы ... елеулілігі қылмысты әрекеттегі келтірілген зардаптың бағалаушы
белгісі және ол ұрлықты ... ... ... ... ... ... тигізбейді.
Залалдың елеулілігі, ұрланған мүліктің бағасына емес, керісінше
жәбірленушінің жағдайын анықтайтын ... ... ... залалдың келтірілуі ұрлық жасаудың ерекше дәрежеленген түрлерінің
бірі болып танылады. Ірі залалдың белгілері ҚР ҚК ... ... ... яғни "осы ... ... ірі мөлшер немесе ірі
залал деп ... ... ... ... Республикасының зандармен
белгіленген айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып ... ... мен ... ... танылады.
ҚР ҚК 185-бабы 3-бөлігінде ... ... ... "ірі зиян"
келтірген әрекеттерді көздеген. Ол біз ... ... ... ... ... сипаттайды.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз ... ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын тұратын құнына
немесе қылмыс ... ... ... ... оның ... мен детальдарына
қайта жөнделуіне байланысты құралады.
Анықталған қылмыспен келтірілген залалдың ... ... ... ... ... да ... (мысалы, автомобиль иесі ұзақ уақыт
аралығында иелік ету мүмкіндігінен айырылуы), яғни айырылып қалган ... ... ала ... ... автомобильдің құнымен байланысты болмауы да мүмкін,
себебі, осы мәселе көлік иесінің ... ... ... ... да ... ... бұл ... белгіге қатысты тек қана жәбірленушінің ... зиян ... яғни ... ... өзге де ... ... ... тетіктерін, бөлшектерін жою немесе бүлдіруі жатады.
Міндетті түрде жасалған ... ... ... ... ... ... тиіс. Түскен зардап пен әрекеттің арасындағы себептік
байланыстың болуын немесе болмауын нақты анықтау заңдылық ... ... ... ... [126.Б.40-41].
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленуде, кінәлі
адам пайда табу белгілерінің жоқ ... ... ... ол ... ... ... ... Осыған байланысты айдап кетілген
көлік құралының өзіне тікелей зиян келтірілуі мүмкін.
Ал, көлік құралының шынайы ... ... сол ... иесі жол ... ... ... мүмкіндіктерінен айырылып, басқа көлік құралын
пайдалануына немесе жалдауына тура келеді.
Егер, аталған әрекеттің қоғамға қауіптілігіне талдау ... ... ... түрі тек ... ... ғана ... ... қатар адамның
денсаулығы мен өміріне қауіп ... ... ... ... кетілген көлік құралымен байланысты жол көлік оқиғасы
(мысалы, АҚШ-та айдап ... ... ... 1 ... жол ... ... оқиғасы 200 есе көп жасалынған) орын алып қауіпті ... ... ... ... әскери қызметші Р. "Сартоғай" бекетінде қызметте тұрып, Ұйғыр
ауданы ІІБ ... топ ... ... ВАЗ 2103 ... ... ... Алматы-Жаркент бағытындағы көлік жолының 213 км. 800 ... ... ... ... ... нәтижесінде жол бұрылысынан
апатқа ұшыраған. Оның ... ... ... ... кету мен зиян ... танылды [128].
Сонымен қатар кінәлі адам қандай да болмасын жүк тиелген көлік құралын
айдап ... ... ... ... иесі ... құралына өкімдік ету
мүмкіндігімен қатар, аталған жүктерді немесе заттарынан айырылып ... ... иесі ... ... ... ... тапқанша ондағы табылған
жеміс-жидектер бұзылып кетіп қажеттілікке жарай алмай ... ... ... ... адам ... ... келтіргендігіне есеп бере алады.
Әрбір нақты жағдайда жоғалтқан немесе бүлінген автомобильдің құны ... ҚК ... ... көрсетілген мөлшердің ұқсастығы анықталуы
қажет. Осы дәрежеленуші белгі жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... ғана енгізілуі ... Осы ... ... ... жеке немесе занды тұлға болса да ескерілініп,
яғни жауаптылық қолданылуы тиіс.
Автомобильді немесе өзге де көлік ... ... ... ... біздермен айтылғандай ... ... ... ... ... ... ... көлік құралын жою немесе бүлдіру,
көлік құралын пайдалану мен жол жүру ... ... ... ... ... іске тарту т.б. қылмыс түрлерімен жалғасуы мүмкін.
Егер, көлік ... ... ... ... ... ... ... немесе детальдарын сату т.б.)
жасалынса әрекет ұрлықты (талан-таражға ... ... ... ... ниетінің бағытталуымен сәйкес келеді.
Көлік құралын айдап кетуде автомашинаның ... ... ... да болмасын тетіктері мен ... ... ... ... ... ... ... заттың тәсілі мен ... ҚР ҚК ... және ҚР ... ... ... ... ... салғандығы) үшін жауаптылықты көздейтін сәйкес
баптары бойынша дәрежеленуге ... Бұл ... ... ... ... ... бірімен толық түрде қамтылмайды.
Көлік құралын заңсыз иеленудегі айдап кетуде көлік құралын ... ... жүру ... ... ... ... жағдайда, келтірілген
зардаптар тек меншік қатынастарына ғана емес, сонымен ... ... ... ... да ... келтіріледі. Осыған байланысты жасалған
әрекеттер ... ... ... дәрежеленуі тиіс.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... кезекті әрекет оны жою ... ... Егер ... ... ... кету мақсатынсыз жасалынып және де оның
жойылуына немесе бүлінуіне әкеп соқтырылса, әрекет тек қана ... ... ... құрайды.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленудегі келтірілген зардантың мөлшері сол ... ... ... ... байланысты анықталынады [129.Б.107]. Кейбір жағдайларда
заттарға өкімдік ету әрекеттерінің түсінігін ... ... жою ... ... әрекеттерімен шатастырылады. Бірақ осыған
қатысты басқа да түсініктер де бар. ... ... ... ету оны жойып
жіберу үшін емес, керісінше құқықтық жағдайын өзгертуге немесе оның ... яғни ... ... ... ... [130].
Көлік құралдарын айдап кету, ... ... ... немесе
абайсызда жою немесе бүлдіру өзінің объективтік және субъективтік ... ... ие, ... ... ... қылмыстардың
жиынтығы ескерілуі қажет етіледі.
Егер, автомобиль немесе өзге де көлік құралдары ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленіліп, одан ... олар ... ... ... ҚР ҚК 185, ... жиынтығын құрайды. Мұндай жағдайда ... ірі ... ... ... ... ... Егер, көлік құралын
айдап кету оны кезекті жою немесе бүлдіру мақсатында жасалынса ... ... ... құралын айдап кету және одан кейінгі оның ... ... жою ... ... ... едәуір зиян келтірілсе әрекет ҚР ҚК
185, ... ... ... ... ... ... ... күш қолданумен не дәл сондай күш
қолданумен қорқыту ... ... ... ... ... ... немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не дәл сондай күш
қолданумен қорқыту арқылы ... ... ... ... кодексі ерекше дәрежелеуші белгіні ... ... ... ... мен тәжірибедегі кездесетін қылмысты қол сұғушылықтардың
мән-жайларын шешуге бағытталған.
Автомобильді ... өзге де ... ... ... мақсатынсыз заңсыз
иеленуде ерекше дәрежеленген белгілерінің бірі болып, ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... емес күш қолданумен не дәл сондай
күш қолданумен қорқыту арқылы) және ҚР ҚК 185-бабы 4-бөлігі (омірге ... ... күш ... не ... күш қолданбақшы болып
қорқытуы) табылады.
Аталған баптың екі жеке бөлігіндегі ерекше дәрежелеуші ... ... ... ... ... ... емес күш ... не сондай
күш қолданбақшы болып қорқыту белгілері жасалу сипатына қарай бір-бірімен
өте ... ... ... ... ... ... ... күш қолдану тонау немесе
қарақшылықтағы (ҚР ҚК 178-бабы 2-болігі, ҚР ҚК ... ... ... кетудегі (ҚР ҚК 185-бабы 3-болігі "в" тармағы және 4-бөлігі) ерекше
дәрежелеуші белгілерінің бірі ретінде танылады да ... ... ... ... ... мен ... ... қауіпті немесе қауіпті
емес физикалық не ... күш ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылу тәсіліне қарай физикалық және психикалық
болып бөлінеді. Күш қолдану арқылы жасалынатын ... ... және ... күш ... тікелей қоғамға қауіпті әрекет (іс-
әрекетсіздік) ретівде қылмыс жасау ... бірі ... ... ... ... ... өзіне төн жасалу сыпатымен қандай қолданған күш пен
құралдардың болғандығын куә ... ... күш ... ... ... әкеп ... сипатталады. Оларға нақты анықталынбаған сипаттағы ... деп ... ... мен ... көрсетемін, сені құртамын деген
т.б. әрекеттік сөздер жатады. Бұл мән жайлар көлік құралын заңсыз ... ... ... ... ... айдап кетуді (заңсыз иеленудегі орнынан
қозғалту немесе жүргізуі т.б.) ... ... ... ... ... жою үшін қажетті тәсілдердің бірі болып танылады.
ҚР ҚК 185-бабы 2-бөлігі "в"тармағы және осы баптың ... екі ... ... әрекетке бөлуімізге болады:
а) көлік құралын айдап кету;
б) айдап кетуге қажет болған көмектесуші әр түрлі сипаттағы күш
қолдану. Осы екі аталған ... ... бір ... ... күш ... қылмыстың жасалу тәсілдерінің бірі ретінде,
қоғамға қауіпті және құқықа қайшы болып ... яғни ... ... денсаулығына физикалық зиян ... ... ... ... ... ... ... күш қолданудың
белсенділігі, оның қоғамға қауіптілігі және ... ... ... ... ... ... зиянның сипаттамасы мен дәрежесі арқылы
көрінеді.
Белгілі заңгер Н. И. ... ... күш ... ... немесе келтірілуі мүмкін зиянды салдары жалпы қағида бойынша
аталған ... ... ... белгісі болып танылмайды, бірақ ... ... ... ... ... танылады, қылмыс жасаудың
тәсілі ретінде айқындалады, ... да оньщ ... үшін ... ... ... деп ... ... құралын айдап кетудегі белгілі бір дәрежелеуші сипаттағы қауіпті
күш қолдануға жәбірленушіге физикалық ... ... ... дене ... ... ... не болмаса адамның тыныс
жолдарын бекіту, биіктен жерге ... ... бара ... ... ... ... ... немесе жәбірленушіні уландыратын немесе ... ... эсер ... нәрселер қолдану жатады.
Көлік құралын айдап кетудегі күш қолдану белгілерін дәрежелеуге қатысты
немесе ... ... ... ... ... әр ... зардаптардың келтірілуіне байланысты болғандықтан, ғылыми және
тәжірибе қызметкерлері арасында бір ... ... ... Б.А. ... мұндай жағдайда әрекетті көлік құралын айдап кетуге
қатысты баппен ... ... емес деп ... Ол өз ... "Егер
көлік құралын айдап кетуде жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына қандай да
бір зиян келтірілуі мүмкін болса және ... ... ... ... ... шын мәнінде орын алып, жәбірленушіге жеңіл, ... ... дене ... ... өлімге әкеп соқтырса, барлық жасалынған әрекеттер
қылмыстың жиынтығымен дәрежеленуі тиіс", - дейді ... ... Б.А. ... ... ... ... ... жәбірленушінің денсаулығына тигізілген нақты дене жарақаты
немесе зиянды салдар, сонымен қатар оны ... ... ... ... құралын айдап кетудің ерекше дәрежелеуші белгісі ретінде ... ... ... ... үшін ... қарастыратын қосымша
баптармен дәрежеленуге жатпайды деп таниды [133.Б.17].
Әдебиеттерде сонымен ... күш ... ... ... да ... "күш қолдану" өзіне аса ... ... ... күш ... ... қосып алатын, жарақат салудан бастап қансырату және
қасақана немесе абайсызда ... ... әкеп ... ... ... [134.Б.14].
Ал, біздерге көлік құралын айдап кетудегі қылмыс құрамына қатысты
айтылған ... ... баға беру ... алаңдатушылықты тудыратын
сияқты.
Егер, көлік құралын заңсыз ... ... ... ... ... орташа немесе ауыр зиян келтіру белгілері болса, көлік
құралын айдап кету күш қолдану арқылы ... деп ... ... берілген ұғым ... ... ... сияқты
[135.Б.331].
Мұндай жақындастық, яғни ҚР ҚК 185-бабына қажетті күш қолданудың түсінгі
тек қана ... ... ... ... ғана ... ... ... әр түрлі
ауырлықтағы мүмкін болған немесе нақты тигізілген зардаптарды айқындайды.
Сонымен қатар, Н.М. ... және А.С. ... ... ... ... адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолдануды үш
түрге ... ... а) ... ... ... ... ... өмірге немесе денсаулыққа нақты қорқытуды төндірген күш
қолдану;
в) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен қорқыту
[70.Б.27].
Күш қолданып көлік құралын айдап кетудің ... ... ... ... ... қамтылмайды, сондықтан жәбірленушінің өліміне әкеп
соқтырған ауыр зиян келтіру, қасақана кісі өлтірумен ұштасқан айдап ... ... ... ... ... аталған осы баптардың
жиынтығымен дәрежеленуге жатады.
Мысалы, Алматы облысы ... ... ... поселкесінің шетінде
"Москвич" автокөлігінде жолушылап келе жатқан 2 ... ... ... ... ... да ... суытады. АІІБ жедел тобының
жедел шараларының нәтижесінде Алматы облысының екі тұрғыны ұсталып, олардың
осы қылмысты әрекеттері өмірге ... ... ... күш ... ... ... кетуі деп танылды [136].
Біздің анықтауымыз бойынша, ҚР ҚК 185-бабы 1-бөлігімен қамтылған көлік
құралын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленудің жәй ... және ... ... ... дәрежелейтін белгілер адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... "а" тармағы), бірнеше рет (ҚК 185-бабы 2-бөлігі "б"
тармағы), ұйымдасқан топ (ҚК ... ... ... ... ... ... құрайды. Бірақ, көлік құралын айдап кетудегі күш
қолданумен жасалған кінәлінің ... ... ... ретінде енгізуіміз
үшін (ҚК 185-бабы 2-бөлігі "а" тармағы және ҚК 185-бабы 4-болігі), көлік
құралын айдап кету ... ... ... ... әр ... ... дене ... келтірілгендігі анықталынуы қажет және
осы құрамды материалды деп бағалауымыз дұрыс сияқты. Бұл ... ... күш ... ... ... ... психикалық қарым-
қатынасының қажет екендігін көрсетеді.
Бірқатар жағдайларды ескерсек, күш қолданусыз көлік құралын айдап ... ... ... ... ... ... ... қатысты көлікті айдап
кетудегі күш қолдану қоғамға қауіпті және құқыққа қайшылықты сипаттайтын әр
уақыттағы тікелей қасақаналықты ... ... ала ... ... ... ... әр түрлі дәрежедегі ауырлықтағы зиян келтіруді
меңзейді. Күш ... ... ... ниет артуы (қүштар болуы) - көлік
құралын айдап кету мақсатына жетуі болып танылады.
Сонымен ... ... ... ... күш ... салдары кінәлі
жағынан қасақана немесе абайсыздағы психикалық ... ... ... адам өз іс-әрекетінің қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның
қоғамдық зардаптары болуы ... ... ... ала біледі және
зардаптардың болуын тілейді не болмаса бұл ... ... ... ... ... немесе болуы мүмкін екендігін
болжап білмеуі мүмкін.
Демек, ... ... күш ... ... ... ... субъективтік
жағы күрделі кінәлік болып табылады. Ал, бұл мән-жайлар ... ... ... ... жаза ... ... ескерілінуі тиіс.
Өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен "қорқыту" көлік ... ... ... ... ... ... дәрежелеуші
белгілерінің бірі болып танылады. Осы қылмыс құрамына қатысты олар: 1)
өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес күш ... ... (ҚК ... "в" тармағы); 2) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш ... ... (ҚК ... ... ... ... қолданумен қорқытуды дәрежелеуші мән-жайлар ретінде ескеруіміз үшін
олар қандай да бір анықталған белгілерге ие болуы керек.
Бірінші ... оның ... ... болуы, яғни жәбірленушінің заңмен
қорғалынатын құқықтары мен заңды мүдделеріне зардап келтірілуі ... ... ... - ... ... ие ... жәбірленушінің күмәні емес, керісінше
объективтік тұрғыда шын мәніндегі жүзеге асырылған әрекет (әрекетсіздік)
болуы қажет. ... ... күш ... деп ... ... зиян келтіретін дене қозғалысымен ұштасқан ... ие ... ... ... Күш ... ... ... қауіпті екендігін анықтауда оның нақты емес сипатта орын
алғандығы болса, оның ... ... ... ... қиындықты
тудырады.
Қорқытудың шын мәнінде болғандығы сұрақтарын ... ... ... мән-
жайлары ескеріле отырып шешілуі ... ... ... ... ... қылмыскерлердің саны, жәбірленушіні қорқытқан құралдың сипаттамасы,
жәбірленушінің қорқыту сипатын субъективтік тұрғыда қабылдауы т.б. жатады.
Жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына ... ... күш ... ... ... күш ... деп қорқыту, бұл кісі өмірі мен ... жоқ күш ... деп - ұрып ... ... ... ... еңбек қабілетінің қалпын аз да болса жоюға әкеліп соқтырмаған жеңіл
дене жарақатын ... ... ... ... ... ... ... қамауда ұстау және басқа да тән ... ... ... ... ... ... К., ... азаматы "ВАЗ 2103" автокөлігінде
жолаушылап келе жатып жүргізушіні қорқыту арқылы көлікті тартып алып ... Жол ... АІІБ ... тобы ... ... ... ... түсіп, оның әрекеті сотпен ҚР ҚК 185-бабы 2-
бөлігі "в" тармағымен дәрежеленіп айыпқа тартылған ... ... мен ... шын ... қауіп төндіретін
қорқытуда кінәлінің белсенді әрекеті жоғарыда ... ... ... ... ... ... жіберуі сияқты әрекеттерге
оқталуы, қылқындыруы т.б.) ... ... ... ... денсаулығына қауіпті түрдегі күш қолдану
деп - денсаулықтың бұзылуына немесе еңбек ... ... аз да ... әкеп ... ... ... орта ... жеңіл дәрежедегі
жарақаттар, сондай-ақ аталған зақымдарды ... сол ... ... мен ... нақты қауіп төндіретін басқа да күш
көрсетулер есептеледі.
Өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен ... ... оның ... ... ... ... немесе денсаулыққа зардаптың шын мәнінде келтірілуі
мүмкіндігі болғандығын анықтау қажет. Жәбірленушінің немесе ... ... ... ... қол ... орны, жақын
маңайда бөтен адамдардың табылуы, қорқытушылар қандай ... ... ... мән-жайлар ескерілінеді.
Екіншіден, жәбірленуші осы мән-жайларды ұғына алды ма, күш ... ... ... ... ма, қорқытуды шын мәнінде екендігін
сезіне алды ма, ... ... ... анықталынуы тиіс.
Күш қолданумен қорқыту - көлік құралы иесіне немесе оның жүргізушісіне
және қылмыс жасалу орнында табылған басқа да ... ... ... ... мүмкін.
Күш қолданып қорқыту кезінде қару жарақ немесе суық қаруды ... ... ... ... ... қажет етеді.
Көлік құралын айдап кету объективтік белгілері бойынша - күш қолданумен
қорқыту негізгі ... ... ... ... ... ... ... 2-бөлігі "а" тармағымен) күш қолданамын деп қорқытумен жасалған
тонау және ... (ҚК ... ... ... ... Осы ... ... тәжірбиесінде дәрежелеуде нақты айыра білуі
тиісті.
Күш ... ... ... айдап кетудің, тонаудан ... ... ... ... ... ... ... мақсатының әр түрлілігімен танылады. Көлік құрадын айдап кетудегі
күш қолдану, жәбірленуші жағынан пайда болған қарсыластықты жою үшін ... ... ... ... ... құралын қажеттілігіне байланысты
қозғалысқа келтіруі үшін ... Ал, ... мен ... күш
қолдану әрқашанда пайдақорлық, талан-таражға салу мақсатында ... ... ... алып қоюы үшін ... ерекшеленеді.
Егер, көлік құралын айдап кетудегі күш қолдану оны өзінің ... ... ... болса, жасалған әрекет күш қолданудың сипатымен
жағдайына байланысты бөтеннің мүлкіне қатысты тонау немесе қарақшылық ... және ҚК ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық
бағасын жояды. Сонымен қатар, күш ... ... ... ... ... онымен бірге көлік иесіне қатысты заттарды немесе ... ... ... ... үшін ... ... ... нақты
күш қолданудың нәтижесінде келтірілген зардаптарына байланысты қылмыстардың
жиынтығы бойынша дәрежеленеді.
Сонымен қатар, адамның ... ... ... ... түрде
анықталғандай оның қылмысты әрекеті шабуыл жасаған сәттен, яғни ... ... ... күш қолданумен не сондай күш қолданбақшы болып
қорқытумен жасалған әрекеті кезеңінен ... ... ... ... ... ... ... айдап кетуге байланысты аталған баптың осы бөлігі
бойынша қылмыс жоғарыда ... ... ... ... қозғалысқа
келтіру кезеңінен емес, керісінше өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш
қолданумен не ... күш ... ... ... ... ... аяқталған болып саналуы керек сияқты.
Зерттелініп отырған қылмыс ... ... күш ... ... ... ... ... меншік иесіне немесе занды иегеріне, ... ... ... ... ... ... ... айдап кетуге
кедергі болатын бөгде адамға қолданылуы мүмкін. Егер күш ... ... ... ... жәбірленушінің өліміне әкеп соқтырса,
оның әрекеті ҚР ҚК Ерекше болімі бойынша, жеке ... ... ... үшін ... көзделген бап бойынша жауаптылыққа әкеп соқтырады.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын заңсыз иеленудегі күш
қолдану тек ... ... ... ... кетудің тәсілі ретінде қолданылған
жағдайда ғана ... ... ... орын ... құралын басып алғаннан кейінгі күш қолдану, оларды ұстап тұрудың
тәсілі ретінде көрінуі тиіс. ... ... күш ... жеке ... немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иеленуді қылмыстық-құқықтық және ... ... ... де ... ... бойынша ғылыми зерттеу жүргізудің нәтижесінде
мынадай қорытындыларды жасауға ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз
иелену" - деп аталатын ҚР ҚК ... ... ... өзге де ... ... салу ... айдап әкету",- деп өзгертілуі
туралы ұсыныс жасалады.
"Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... былайша түсінуімізге болатын сияқты: меншік құқығына
сәйкес өзінікі болып танылмайтын және құқыққа сай ... ... ... қызмет бабы бойынша өзі пайдалануына бекітілмеген көлікті талан-
таражға салу мақсатынсыз пайдалануы.
Осы айтылғанға байланысты автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... ұғымын тікелей талдау барысында, біз
мынадай нақты анықтамаға ... ... өзге де ... құралдарын талан-таражға салу
мақсатынсыз айдап кетуі болып - адамның өз бетімен ... ... ... бас пайдасы үшін, өз меншігіне айналдыру ниетінсіз қозғалысқа келтіруі
немесе басып алуы танылады.
Осы қылмыс ... ... қол ... объектісіне талдау жасауда
келесі қорытындыларға келеміз:
біріншіден - кінәлі адам, тек қозғалыс қауіпсіздігі ... ғана ... ... адам мен ... ... арасындағы қарым-қатынасқа тіке ие
бола отырып, ең алдымен қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... қарым-қатынасқа нұқсан келтіріледі, яғни, меншік құқығы
бұзылады;
екіншіден - көлік құралдарының иесі белгілі бір ... ... ... да өз ... ... ... билік ету құқығынан айырылады немесе
көлік құралының өзіне зардап келтіріледі;
үшіншіден - адамның ... қол ... ... ... денсаулығы
мен өміріне (өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес немесе қауіпті күш
қолданумен не ... ... ... т.б.) ... ... ... сипатталынады.
Қылмыстың затын талдау барысында біз көлік құралдарын бірнеше топтарға
бөлдік:
Бірінші топты автомобильдер - жолаушылық ... ... ... ... т.б.), ... осы ... шет ел көліктері құрайды.
Екінші топты екі дөңгелекті тиегішті немесе тиегішсіз, яғни спорттық,
арнаулы жолаушы таситын, ... ... ... жұмыс көлемі 50
см3 аспайтын двигательмен ... ... және ең ... ... 50 ... және екі ... бүйір тіркемесі бар немесе
тіркемесіз механикалық көлік құралы мотоцикл құрайды.
Жабдықталған күйінде ... 400 кг ... үш ... ... құралы
да мотоциклге теңестіріледі. Мопедтерді аспалы двигателі бар велосипедтер,
мокиктер және осындай сипаттағы басқа көлік құралдары ... ... ... ... үздіксіз қозғалысқа түсетін, яғни
жолаушыларды ... жүк ... ... қала ... ... троллейбустар құрайды.
Төртінші топты тракторлар құрайды. Тракторлар деп ауыл шаруашылыққа
немесе құрылыстарға, я болмаса ... ... ... ... ... ... табанды өздігінен жүретін құралды айтамыз. Қазіргі кезеңде жеке
шаруашылыққа арналған (бақшаларға, саяжай т.б.) әр ... ... ... ... көлік құралдары аталған қылмыстың заты болып
табылуы үшін олардың қозғаушы күші кемінде 50 см3 болуы тиіс.
Бесінші ... ... ... ... ... ... ... жағынан бірқатар айырмашылықтары бар, яғни құрылыс,
ауылшаруашылық, ... ... және ... ... ... ... құралдары
(скрепер, грейдер, асфальт төсегіш, өздігінен қозғалатын кран, экскаватор,
комбайн т.б.) жатады. Сол сияқты, олардың ... ... ... ... топты өздігінен қозғалатын әскери техникалар, өрт сөндіруге
арналған, жедел-жәрдем көрсету сияқты арнаулы көлік құралдары (ҚР ... ІІМ, ҰҚК ... ... ... т.б.) ... көрсетілген көлік құралдары өздеріне тән жалпы белгілерге ие
болғанымен де, қылмыстың затын ... ... ... ... айрмашылықтары бар және олар ... ... ... заттары белгілеріне қатысты былайша сипатталады;
1) Автомобиль немесе өзге де көлік ... (осы ... ... ... ... ... 50 см3 болатын двигательді, жанармай мен немесе электр
тоғы, химиялық, газ қуаты арқылы өздігінен қозғалысқа ... ... әуе ... ... су ... ... құрылғы.
ҚР ҚК 185-бабына қатысты, автомобиль немесе өзге де көлік
құралдары меншіктік қоғамдық қатынасты ... ... ... ... иелену, пайдалану немесе өкімдік ету
құқығын қорғайды. Сонымен қатар, ... ... ... ... қатысты көлік құралын пайдалануды реттейтін жоғары
қауіптілік деңгейінің көзі ... ... ... орын алады.
Жұмыста айтылғандар осы қылмыс құрамындағы көзделген
көлік ... ... және ... ... қауіпсіз
пайдаланудағы белгілі бір жақтары мен ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшырау белгілерін қамтитын
материалды объект ретінде танылатындығын дәлелдейді.
Келесі белгілерінің бірі - барлық автомобиль немесе өзге ... ... ... ... ... ... белгіленген
нормативтік актілермен ... "Жол ... ... ... ... ... ... қозғалысқа келтірілетін автомобиль
немесе өзге де көлік құралдары меншік нысанына қарамастан,
оларға жеке құжат ... ... ... мемлекеттік органдарда
(жол полициясы) міндетті түрде тіркелусіз қолданылуы мүмкін
болып танылмайды.
6) Қарастырылып ... ... ... белгілі бір
анықталған жасқа толған және тиісті ... ... ... немесе қожалық етуге рұқсаты бар тұлғалар пайдалана
алады.
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... жағына талдау жасай отырып, мынадай қорытындыға
келдік:
ҚР ҚК 185-бабы диспозициясындағы көлік құралын ... ... ... ... ашып көрсете алмайтын тәрізді. Мысалы, өзінің мағынасына
қарай көлік ... ... ... ... иелену кезеңінен бастап барлық
пайдалану әрекеттері аралығындағы мән-жайлармен санаса алады деп түсінеміз.
Сол сияқты иеленудің ұғымы жалпы ... ... ... ... ... ... пайдалану және өзінің ырқына қарай сол мүлікке қатысты толық
билік ете алуын білдіреді.
Нәтижесінде автомобильді ... өзге де ... ... ... заңсыз иеленудегі ұғымды ашып көрсетуде қарама-қайшылықтар
туындайды. Мұның өзі, ... ... ... немесе айдап кету арасындағы
айырмашылықтарды дәрежелеу ... ... ... ... да шеше ... ... Нақтырақ айтқанда, мүлікті
талан-таражға салу мен ... ... ... ... ... ... ... келтіруге жатпайтын, яғни істен шыққан автомобиль
немесе өзге де көлік құралдарын тіркеуге алу (сүйреу) ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Қылмыс құрамы обьективтік жағы бойынша екі белсенді әрекетті құрайды:
а) өз бетімен ... ... ... ... оны ... ... ... құралады.
Көлік құралын айдап кетуде адам оны қозғалысқа келтіру әрекетін жасайды.
Біздің ойымызша ... ... ... ... ... ... белгісі
болып табылады. Қозғалысқа келтіру деп, бізге ... ... ... ... ... өзінде тікелей орналасқан двигательдің (моторы)
көмегімен тұрған орнынан жылжытуы болып танылады.
Егер де ... ... ... ... ... ... ... басқа бір көліктің көмегімен сүйреу, тіркеуге алу, ... ... орын ... ҚР ҚК ... ... қамтылған қылмыс құрамы
белгілерін құрай алмайды деп ... ... ... өздігінен қозғалысқа келтіруге жатпайтын,
яғни істен шыққан ... ... өзге де ... құралдарын тіркеуге алу
(сүйреу) немесе итермелеу айдап кетуді ... ... ... ... ... ... ... кетуші тұлғаның жеке басына сипаттама беруде мынадай
қорытындыға келдік:
Ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... байланысты, яғни көлік құралын ұрлау мақсатынсыз
заңсыз иеленудегі қоғамға қарсы тұрақты емес бағытталушылыққа
ие емес адамдар деп ... ... ... ... басқа адамдардың жеке ... ... ... ... ... ... ұғына алмауы, өз бойындағы
қызығушылық орнын толтыруға ... ... ... көлік құралдарын айдап кетеді.
Келесі қылмыс жасаушы адамдардың қатарына қоғамға
қарсы құрылымы нақты ... ... ... жеке бас
пайдасы үшін қылмыстың жасалу мүмкіндігіне саналы түрде жол
беріп отырған адамдар ... ... ... ... ... ... яғни ... бір адамның есебінде күн
көрісті мақсат тұту немесе қоршаған ортаның көзқарастарынан
шектелуімен сипатталынады. Өз ... ... ... ... байланысты жеке меншіктегі көлік құралына ие бола алмауы немесе
оған ие болуға талпыныс ... орын ... ... ... ... ... қылмысқа алдын
ала дайындалады, олар белгілі бір көлік құралдарын тандайды,
бірақ та дайындықсыз түрде ... ... ... ... байланысты қылмыс жасайды. Олар ... ... қол ... ... ... ... ... әлеммен тікелей немесе жанама ... ... ... ... ... ... ... тартылғандар болып табылады. Көлік ... кету көп ... яғни жеке өз ... мақсаттары
үшін мысалы, оның бөлшектері немесе ... сату ... ... ... ... ... ұрлыққа да
ұласады.
Келесі көлік құралын айдап кетушілердің типтеріне қоғамға
қарсы көзқарастар құрылымына ... ... ... ... ... ... ие ... тұлғаларды жатқызамыз.
Мұндай қылмыскерлер ретінде өз қажеттіліктерін тек ... ... ... ... белгілері бар тұлғалар
саналады. Қылмыс жасауы үшін олар біріккен, тұрақты топтарды
құрады. Олардың ... ... ... ... ... немесе
ұрлық жасауға кәсіптенген немесе осындай ... үшін ... ... бір топты күш қолдануы арқылы көлік құралын айдап
кеткендігі үшін немесе қандай да болмасын бір қылмысты жасауда
күш қолдануы арқылы жетуді ... ... ... Көп
жағдайларда бұл қылмыстардың басым көпшілігі пайдақорлық
сипатта болып танылады. Бұл ... ... ... ... ... ... жеке ... қол
сұғылмаушылық құқығына селқос немесе немқұрайды ... ... ... ... ... ... айдап
кетушілердің қатарын маскүнемдікке бейімделген қылмыскерлер
толтырады. Басқа қылмыс жасаушылармен салыстырғанда, мұндай
қылмыс жасаушылар қор жинау, талан таражға салу ... ... ... қылмыскер түрлерін романтикалық ... яғни ... ... ... ... ... шын ... қабылдайтын адамдар
құрайды. Олар - қылмыстық әлемде жақсы тұратын адамдардың
өмірі туралы ... ... ... әр ... оқулықтарды
оқығаннан кейін, қоғамнан өзіне қажетті әсер алуға бейім келген
немесе өдемі өмір ... ... яғни ... өзін ... ... ... тұтқан адамдар.
Мұндай жағдайларда әрдайым тәуекел етудің орын алуы ... ... ... идеалдық қылмыстық өмір сүру көмелетке толмағандар
мен 18-20 жас аралығындағы жастар арасында көп кездеседі.
ҚР ҚК 185-бабында көзделген ... ... ... болып, көлік
құралы бар меншік иесімен немесе сол сияқты ... ... ... не ... еңбектік байланыста болмаған, ақыл есі дұрыс,
қылмыстық заңмен белгіленген жасқа толған адам танылады.
"Автомобильді немесе өзге де ... ... ... ... ... мен ... оны "ұрлау" арасындағы сотпен ескерілінетін
айырмашылықтарын былайша ... ... ... ... иеленудегі көлікті пайдалануы
уақытының мөлшер ерекшелігі. Көлікті айдап кету бірнеше аптаға
созылу ... ... ... ... ... ... ... құралын заңсыз иеленуі немесе ұрлық мақсатты
белгілегендігін нақты ... ... ... ... ... мақсатты межелегендігін жоққа ... ... бір ... (апта, ай) өтуінен кейін көлік
құралын ұрлау ... ... ... кінәлінің
көрсетпелеріне байланыссыз көлік құралдарын талан-таражға салу
белгілері бар деп танығанымыз дұрыс.
Айдап ... ... ... ... иеленіп оны
пайдалануындағы өткен уақыт критерийерінің ескерілуін құқық
қолдану тәжірибесіне ұсынуымыз талан-таражға салу мен ... ... ... ... ... Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын басқа адамға
пайдалануға беру кінәлі адам әрекетінің пайдақорлық бағытын
сөзсіз мақұлдайды. Мұндай ... сот үшін осы ... салу ... дәрежелеуге негіз береді.
Автомобиль немесе өзге де көлік құралдарының сыртқы түрін
өзгерту немесе ... ... ... ... ... ... куәләндырады.
Көлік құралының идентификациялық номерін қолдан жасау
немесе жоюда кінәлі адам ... ... мен ... ... ... мұнымен байланысты пайдақорлық
мақсатқа ие екендігін дәлелдейді.
Көлік ... ... ... ... ... ... ... ескерілуі тиіс. Егер, кінәлі адам қасынан саймандар жиынтығы, ... ... т.б. ... ... табылса, нақты түрде алдын ала ұрлау
мақсатының бар екендігін белгілеуімізге ... ... ... ... кету ... ... ... пайдалану мақсатында
жасалынады және де кінәлінің көлікті заңсыз айдап кетуіне әкеп соқтырған
қандай да болмасын ... ... сот ... ... ... ойында көлік құралын өз меншігіне айландырып алуы ... ... ... жүргізудің нәтижесінде ҚР ҚК 185-бабының 2-бөлігіне қатысты
"қоймаға заңсыз кірумен жасалған автомобильді ... өзге де ... ... ... ... ... деген дәрежелеуші белгінің
қосылуы қажет" деген ұсыныс енгізуді ұсынамыз. ... ... ... осы ... ... ... орын алуы өз ... табады.
Адамның көлік құралын айдап кетуі жалпы алғанда бір қылмысты іс-әрекет деп
қарасақ, ал оның сол көлік ... ... ... үшін заңсыз түрде көлік
құралы тұрған қоймаға енуі ... бір ... ... бар ... ... өзі ... енусіз көлік құралын айдап кетумен
салыстырғанда ... ... ... ... айдап кетуде адамдар тобының ... ала сөз ... ... деп ... ... ... - екі ... одан да
адамдардың бірігуі болған қажетті-сапалық ... ... - ... ... ... ... ... жасауы үшін алдын ала сөз байласу
белгілері орын алуы қажет.
Жоғарыда айтылғандардың ... ... ... ... құрамына
қатысты ұйымдасқан топты алдын ала бірқатар көлік құралдарын заңсыз иелену
мақсатында немесе басқа да ... ... үшін ... ... ... ... одан да коп адамдардан құралған қылмыстық құрылым деп түсінеміз.
Жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына қауіпті түрде күш қолданудағы
оны өмірінен ... ... кісі ... көлік құралын айдап әкетудегі
қылмыс құрамы белгілерімен қамтылмайды. ... ... ... ... баптардың белгілері жиынтығымен дәрежеленуі тиіс.
Күш қолданумен қорқыту көлік құралы иесіне немесе оның ... ... ... ... ... басқа да адамдарға (жолаушыларға), оның
жақындарына қолданылуы мүмкін.
Көлік ... ... ... ... ... көлік құралын орнынан
қозғалысқа келтіру кезеңінен емес, керісінше ... ... ... күш ... не сондай күш қолданбақшы болып қорқытумен жасалған
әрекеті ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Н.Ә. Назарбаев. "Адамдар өздерін ... ... ... № 70 (22973). 2002 жыл 30 ... ҚР Бас ... ... ... және
арнайы есептер жөніндегі комитетінің (Құқықтық статистика және
ақпараттар орталығы) мәліметтері. 1992-2002 жж. ... ... ҚР Бас ... ... ... ... есептер жөніндегі комитетінің (Құқықтық статистика және
ақпараттар орталығы) мәліметтері. 1998-2002 жж. -Алматы. 2003.
4. Қазақ ССР Жоғарғы ... ... -1985 ... 457 ... Сборник постановлений Пленума Верховного суда РСФСР.
1986.
6. Куринов Б.А. ... ... ... ... М.: ... лит., 1976.- 224 с.
7. Петухов Б. Уголовная ответственность за угон ... // ... 1994. - ... ... М.А. ... с ... ... порядка, общественной безопастности и здоровья
населения, - Минск.: Вышейшая школа, 1971. -199 с.
9. Уголовное ... ... ... ... /Под ред.
профессора А.И. Рарога.-М.: Институт ... ... ... Лтд", 1996. -480 ... ... ... России. Часть особенная. М.: Юристь,
1993. -560 ... ... ... ... Казахстан: (Особенная часть)
Коментарий.-Алматы: ЗАО "Жеті Жарғы", 2000. - 816 с.
12. ... к ... ... РК / Отв. Редакторы:
д.ю.н, профессор Борчашвили И.Ш., к.ю.н, доцент Рахимжанова
Г.К. - Караганда, РГК ПО "Полиграфия", 1999. - 960 с.
13. ... ... ... ... орысша-қазақша
создік. Алматы: "Алтын Қазына", 1999. -704 б.
14. ... АЛ, ... В.Д. Курс ... ... ... ... Т.1.- М.: 1995.- С.367-368.
15. Курс советского уголовного прва . Часть особенная. Т. 3. —
Ленинград.: издат-во ЛГУ., 1973. 836 ... ... Суда ... ... ... ... А.В. Уголовный закон в ... ... ... ... // ... государство и право. 1991. -№2.
18. Ағыбаев А.Н. ... ... ... ... - ... 2000.-520 6.
19. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Оқулық
құралы - Алматы: ЖШС "Баспа", 2001.-176 б.
20. Ашитов 3.0. ... ... и ... - ... ... 1983, 189 с.
21. Каиржанов А.Е. Проблема предупреждения ... ... ... ... ... ... ... - Караганда., 2000. -24 с.
22. Казахская Советская Энциклопедия. - Алма-Ата. 1981.-704 с.
23. Большая ... ... -М., ... Советская
энциклопедия, изд. 2. Т.27. 1977.- 624 с.
24. ... ССР ... ... архиві. ф. 339, on. 1д. 279,
27 бет.
25. Известия ВЦИК.-1920. -13 ... ... ... ... РК ф. 30. ... ... 234, л. ... Егоров В.И. Ответственность за угон автомототранспортных
средств по советскому уголовному праву: Автореф. дис. канд. юрид.
наук. М.: ... ... по ... ... и ... ... преступности. 1978, 28 с.
28. Хазиков. А.Г. Сборник нормативных актов по советскому
административному праву. М.: Высшая школа. 1964. - С. ... ... ... ... 1965 г. №27.- ... Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Ведомстары, 1966 ж.,- №2.
31. Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Ведомстары, 1983 ж., № ... 1985 ж„ ... ... ... в ... обществе ... ... ... Макуха А.Д. Хищение либо вымогательство оружия,
боеприпасов, взрывчатых веществ и взрывных ... ... - ... ... ... и ... 2001.-67 с.
34. Исаев А.А. Применение ... ... ... ... - ... Мектеп, 1997.- 234 с.
35. ... Е.И. ... ... и ... закон.
Проблемы объекта преступления. Алма-Ата, "Казахстан", 1973. -
160 с.
36. ... Е.И. О ... ... ... ... преступления. // Борьба с организованной преступностью
и коррупцией: (Материалы международной ... ... АВСШ ГСК РК, ... ... Алексеев Н.С. Транспортные преступления. Ответственность
за преступления, посягающие на правильную работу советского
транспрта.- Л.: 1957.-147 с.
38. ... А.А. ... о ... по ... праву. М.: 1961.-665 с.
39. Курс советского уголовного права. М.: Наука, Том ... 515 ... ... А.И. ... ... о ... преступления. М.:
Юриздат, 1957.-359 с.
41. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в
Советском ... ... М.: ... лит. 1963.-273 с.
42. Квашис В.Е. ... за ... ... М.: 1974.-63 ... ... В.К, ... Б.Е. ... (Квалификация и методика расследования). - Л.:
1969.-134 с.
44. Валиев М. ... за ... ... по уголовному кодексу Казахской ССР. Автореф.
дис. канд. Алма-Ата, 1966.-26 с.
45. Валиев М.Б. Рецензия на ... Б.А. ... ... М.: 1970 ... ... ... В. ... за угон средств механического
транспорта по уголовному законодательству союзных республик. -
Ученые ... // ... ... ун-т им. ... ... 1973.- ... ... В.М. Ответственность за угон автомототранспортных
средств. //Сов. юстиция. М.: 1980.-№ 16.
48. ... Н.И. ... ... общественной
безопасности, общественного порядка и здоровья населения. — В
кн.: Советское уголовное право. Часть особенная. М.: ... ... ... ... В. П. Угон ... ... 1982.-75 с.
50. Ляпунов Ю.И. Угон автотранспортных средств,- В ... ... ... ... ... и ... населения. М.: ВШ МВД СССР, 1970;
Егоров В. Определение ... ... при ... ... ... / Советская юстиция, 1976. -
№ 22.
51. Куринов Б. А., Кузнецова Н.Ф. ... ... ... ... ... и ... - В кн.: Советское уголовное право. Часть особенная.
М.: Из-во МГУ. 1973.-573 с.
52. Уголовное ... ... ССР. ... ... ... ... 1981.-221 с.
53. Коржанский Н.И. Объект и предмет уголовно-правовой
охраны.-М.: 1980.- 248 ... ... ... ... Федерации. Офицальный
текст.- М.: ИНФРА М-НОРМА, 1996.-192 с.
55. Ю. Леконцев., А. ... ... за ... ... // Советская юстиция. 1984.-№2.
56. Жулев В.И., Баяхчев В.Г. Расследование дел об ... ... ... ... ... М.: НИИ МВД РФ.
1993.-72 с.
57. Борзенков Г.Н. Преступления против собственности в новом
Уголовном ... РФ // ... мир. 1997.- № ... ... Г.Р. Проблемы борьбы с преступлениями в сфере
медицинского обслуживания населения. - Алматы: Академия МВД
РК, 1999.-296 с.
59. ... ... ... ... Алматы. 1972, 648 б.
60. Закон Республики Казахстан "О Транспорте в Республике
Казахстан" от 28 декабря 1998 г. №338-1.
61. Комментарий к Уголовному ... ... ... ... ... наук, профессор А.В. Наумов.-М.:
Юрист, 1997.-824 с.
62. Уголовный кодекс ФРГ/ Пер. с нем.-М.: "Зерцало", 2000.-
208 с.
63. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... // ... Екі ... ... ... "Дәнекер" институты,
2000.-378 б.
64. Қазақстан Республикасының Жол Қозғалысы Ережелері.
Алматы. 1998.-96 ... ... К.А. ... за ... ... ... и эксплуатции транспортных средств по
законодательству РК. ... дис. ... ... 1997.-28 ... ... Т.М. ... ответственность за ... ... ... дис. ... Москва, 1987.-25 с.
67. Уголовный кодекс Латвийской ССР. В кн. ... ... ССР и ... ... в двух ... 1969, Т.І.-С.209.
68. Чинхоев Ш.И. Субьект автотранспортных преступлений и
вопросы уголовной ... // ... ... ... ... А.В. ... характеристика транспортных
преступлений: Учебное пособие. М.: МССШМ МВД СССР, 1990.-
56 с.
70. Свидилов Н.М., ... А.С. ... ... ... ... - ... ВСШ МВД СССР.
1988.-40 с.
71. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы: Жалпы
бөлім. Оқулық. Алматы: Жеті-Жарғы, 2001.- 272 б.
72. ... ... ... ... ... для вузов.
Ответственные редакторы: д.ю.н, профессор И.Я. Козаченко, д.ю.н,
профессор ЗА. ... к.ю. н, ... Г.П. ... ... ... ... с.
73. Постановление №11 Пленума Верховного Суда СССР «О
судебной практике по ... о ... ... ... от 5 сентября 1986 года (с ... ... ... №14 от 30 ... 1990 ... ... Постановлений Верховных Судов СССР и
РСФСР (Российской Федераций) по ... ... М.: ... ... ... В. Ответственность за угон автомототранспортных
средств // Социалистическая законность, 1983, №4.
75. Замосковец П.В., ... А.И. ... ... ... внутренних дел: Учебное
пособие.-Хабаровск: Хабаровская высшая школа МВД ССР, 1988.-
76 с.
76. ... ... ... Суда ... от ... "О судебной практике по делам об
угоне ... ... ... ... Суда
Республики Узбекистан, 1992.-№4.
77. Хомич В. М. Ответственность за угон транспортных средств
// ... ... ... ... ... сотының архиві. 1999 жыл.
79. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне ... ... 2001, 704 ... Куц Н. Т. ... ... ... порядка и
общественной безопастности.-Киев, 1974, 63 с.
81. Сборник постановлений Пленума Верховного Суда РСФСР
(1976 - ... ... ... Л.Г. ... меры ... с ... ... Уголовно-правовой и криминологический
аспекты. // Под ред. АС. Якубова.-Ташкент, 1997, 129 ... Курс ... ... ... ... Том 3. ... ... Под ред. доктора юридических наук, профессора Г.Н.
Борозенкова и ... ... наук ... ... -М.: ИКД Зерцало - М, 2002, 408 с.
84. Бюллетень Верховного Суда Российской Федерации, 1996. -№5.
85. Алматы қаласы Бостандық ауданы ... ... ... Курс ... ... ... Т. 5. Ленинград, 1981. -
356 с.
87. ... В. А. ... ... с ... средств. Автореф. дис. канд. Москва, 1978.-27 с.
88. //Бюллетень Верховного Суда СССР, 1972.- ... ... ... ... ... Учебное пособие / Под ред. А.В. Наумова и СИ.
Никулина. М.: МЮИ МВД ... ... ... С.С. ... ... ... в
уголовном праве Республики Казахстан. - Алматы: ТОО ... ... ... Қазақстан Республикасы (Қаз КСР) Жоғары Соты Пленумы
қаулыларының ... ... том ... ... б.
92. Бондаренко Н.А., Дзюба В.Т. Квалификация преступлений
против общественного порядка и ... ... ... Киев НИ и РИО ... ... ... МВД
СССР им Ф.Э. Дзержинского, 1990.-72 с.
93. Бахретдинов К. С. Содержание ... ... ... МГУ, ... Овчинникова Г. Ответственность за угон автомототранспортных
средств // ... ... ... ... В. И. ... за угон автомототранспортных
средств по советскому уголовному праву; Автореф. канд. ... ... 1978.-18 ... ... А.И. ... ... и ответственность. - М.: 1990.-128 с.
97. Маркс К. К критике гегелевской философии права. Маркс
К., Энгельс Ф. Соч., т. 1,- С. ... ... М.: ... ... ... с.
99. Кудрявцев В. Н. Объективная сторона преступления.-М.:
1960. - 243 ... ... В. Н. ... ... ... - М.: 1972. -348 ... Уголовное право Казахстана (Общая часть): Учебник. /Под
ред.: И.И. Рогова, СМ. ... - ... ... ... Ахметов Б.И. Уголовно-правовая ... ... - ... ... 1998.-64 ... ... П. С. Теоретические основы установления вины:
Учебное пособие. - Владивосток, ... ... ... Г. А., ... Б. С. ... и его формы.-М.:
1972,- 262 с.
105. Уголовный ... ... ... ... ... - ... ... с.
106. Егоров В.И. Ответственность за ... ... по ... уголовному праву; дисс. канд.
юрид. наук.-М.: 1978.
107. Рахметов СМ., Бапанов ТА. ... ... - ... ... 1999.-88 ... Уголовное право Казхстана (Особенная часть). Учебник для
ВУЗов / под редакцией д.ю.н., профессора И.И. Рогова и ... СМ. ... ... ТОО ... 2001.-536 с.
109. Данилов ЕЛ, Автомобильные дела : Админстративные,
Уголовные. ... ... ... ... и ... практика. Образцы
документов. Справочные материалы.-М,; Право и Закон, 2000.-480
с. (Серия ... ... ... Н.М., ... И.Ш. ... за угон ... ... и его
предупреждение: Лекция. - ... КВШ МВД РК, 1995.-28 ... ... Ф.М. ... ... ... ... собственности. - М.: Юрид. лит., 1982.-216 с.
112. Бюллетень Верховного Суда ... ... ... - С.2.
113. Зелинский А. Квалификация угонов транспортных средств
// ... ... ... Лихолая В. Отграничение угона средств механического
транспорта от ... ... ... ... ... на современном этапе. - Рига, 1978.-С 54.
115. Брестовой Н.П. Соучастие в преступлении и ... его ... в ... деятельности органов
внутренних дел: учебное пособие. - М.: МССШМ МВД СССР. -
48 с.
116. ... ... ... Сотының "Соттардың
бандитизм және қылмысқа қатыса отырып, басқа қылмыстар
жасағаны үшін ... ... ... ... ... туралы" нормативтік қаулысы, 21 маусым 2001
жыл.
117. Сергеев В. Соисполнительство преступления по советскому
уголовному праву: Автореф. дис. канд. ... 1972, 24 ... ... Б.А. ... основы ... М.: ... ... ... А.С ... о ... по законодательству
Республики Узбекистан.-Ташкент, 1995.
120. Қазақстан ... ... ... 1993 ж..-№ 17,
121. Алауханов Е. Қылмыстық құқық (ерекше бөлім): ... - ... Жеті ... 2001, 224 ... Постановление Пленума Верховного Суда РФ №5 от 25
апреля 1995 года «О ... ... ... ... об ... за ... ... //Бюллетень Верховного Суда Российской
Федерации. 1995.- ... ... А. С. ... ... ... ... формами преступной деятельности в Республики
Узбекистан // Маяк Востока, 1995.-№• 1-2.
124. Комментарий к ... ... ... ... М НОРМА, 1996.-320 с.
125. Панова Ю. Угон автомобилья или иного транспортного
средства без цели ... ... ... 1999,- № ... ... А.Н. ... должностных лиц за
служебные преступления. - Алматы, Жеті Жаргы, 1997.-304 ... ... Д. ... ... ... угон ... №10.
128. Алматы облысы эскери гарнизоны сотымен қарастырылған
қылмыстық іс. № 164. 2001 жыл.
129. Гусев О.Б., Завидов Б.Д., ... А.П., ... ... против собственности. — М.: Экзамен, 2001, 192 с.
130. Генкин Д.М. ... ... в ... -М., ... ... гражданское право. Т. 1- Саратов.: Издательство
СГУ, 1991.
131. ... Н.И. ... ... ... Харьков.-1986.
132. Куринов Б. Ответственность за угон ... ... // ... ... ... ... ... И.Н. Некоторые вопросы ответственности за угон
автомототранспортных средств: Автореф.канд.дисс. М., 1986.-28 с.
134. Ляпунов Ю.И. ... ... за ... к ... ... ... // Советская
юстиция, 1973, №9.
135. Уголовный кодекс Республики Узбекистан (сизменениями
и дополнениями на 1 ... 1998 ... ... "Адолат" 1998,
336 с.
136. Сақшы № 19 (3315), 9 мамыр 2002 ж.
137. Алматы облыстық сотының архиві. 2001 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автомобильді не өзге де көлік құралдарын заңсыз айдап әкету үшін қылмыстық жауаптылық83 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
MS Access программасының программалық құралдарын қолдана отырып тауарлардың қоймалық есебін автоматтандыру есебін шешу52 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
«Достық» станциясы арқылы халықаралық көлік қызметінің болашақтағы даму жолдары5 бет
«Кәсіпорын немесе ұйым менеджментіндегі персоналды басқару»31 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«Көліктегі қылмыстар».4 бет
«Сауда - көлік компаниясы» ЖШС кадрлық саясаттың қазіргі жағдайы мен даму деңгейі 58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь