Моңғолстан

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1. Моңғолдардың шығу тегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1.Моңғолдардың тарихи этнотегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.МОҢҒОЛ елінің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. Моңғол елінің шежіресі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1Моңғол империясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2.Моңғолдың құпия шежіресі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3. Моңғолияның мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1.Моңғолиядағы қазақ әдебиеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2.Моңғол тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.3. Монғолиядағы қазақтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе.
МОҢҒОЛТАНУ- тарих ғылымының Моңғолия мен Ішкі Моңғолиядағы жергілікті халықтарға байланысты мәселелерін зерттейтін саласы. 13- ғасырдың бас кезінде Шыңғыс хан басқарған моңғол мемлекетінің тарихи сахнаға шығып, аз уақытта орасан зор империяға айналуы Моңғолияның мәселесін сол кездің өзінде-ақ зерттей бастауға әкелді. Қытай , Еуропа, араб, түркі зерттеушілері моңғолдар, олардың атақты билеушісі Шыңғыс хан жөніндегі мәселелерге көңіл бөле бастады. Бірқатар еңбектер Шыңғыс хан жорықтарының ізі суымай жатып ақ жарық көрді. Мұндай зерттеулердің қатарына А.Жуайни, Мэн Хун, Марко Поло, Рашид әд-Дин, Плано Карпини және Вильгельм Рубруктардың еңбектерін жатқызуға болады. Орта ғасырлардың соңына қарай Еуропада Моңғол тақырыбына арналған шығармалар қатары толыға түсті. Ресейде Моңғол 19-ғасырдың орта кезінен бастап дами бастады. Моңғол мәселелері жөнінде Н.Я.Бичурин, П.Кафаров, С.Козин, Г.Е.Грумм-Грижимайло, В.Я.Владимирцов, Т.Н.Потанин, А.М.Позднеев, С.Е.Малов тәрізді ғалымдар қалам тартты. Н.М.Ядринцев, В.В.Радлов, П.К.Козлов, С.В.Киселевтар бастаған экспедиторлар моңғол жеріндегі түркілердің ежелгі астанасы – Қарақорымды ашып, жан-жақты зерттеу жұмыстарын жүргізді. Сонымен бірге Ноян жотасындағы археологиялық қазбалардың негізінде көне түркілік өркениеттің ізін тапты. Даниялық ғалым Вильгельм Томсеннің 1893 жылы Орхон-Енисей көне түркі жазуының сырын ашуы Моңғол мәселесін жаңа биіктерге шығарды. 20-ғасырдың алғашқы ширегінен бастап Моңғол ісіне АҚШ, Жапония, Германия ғалымдары да ат салыса бастады. 20-ғасырдың ортасынан бастап Моңғол мәселесі тарих ғылымының өзекті тақырыптарының біріне айналды. 1959 жылы 1-8 қыркүйекте Улан-Батор қаласында моңғолтанушылардың халықтар бірінші құрылтайына әлемнің 15 елінен 40 ғалым қатысты. Құрылтайға қатысушы ғалымдар халықаралық моңғол зеттеу одағын құрды. Қазіргі кезде Моңғол ғылымының аса көрнекті өкілдері қатарына В.Хаиссиг (Германия), Мураками Малансугу, Х.Линобу, М.Шимада және Умесао (бәрі де Жапониядан) , Ч.Бауден ( Англия), В.М.Солнцев, А.Деревянко (Ресей) Цай Мэбио (Қытай), Д.Кара (Венгрия), П.Аолто (Финляндия), т.б. жатады. Моңғолиямен соңғы жылдары қазақ ғалымдары да айналыса бастады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Елубай Оңдасын. «Байөлке жерім-2005ж.-20 –мамыр,1-2б.
2. Ғабитов, Тұрсын Хафизұлы, Өмірбекова, Маргарита Шаяқынқызы. Мәдениеттану негіздері: оқулық.-Алматы: Зият, 2003-240б.
3. Жұманбаева, Л.Қ. Ежелгі шығыс тарихы: Әдістемелік нұсқаулар.-Өскемен: ШҚМУ баспасы, 2003.
4. Жолдасбеков М,Сартқожаұлы, Қаржаубай. Алтын арқаулы асыл мұра: //Егемен Қазақстан. -2005.-28мамыр. -4б.
5. Жұмағұлұлы, Арыстан. 1932жылғы аштықтан бері 73 жыл өтті:[Халық тағдыры] //Астана. -2005. №2.54-55б.
6. Зардыхан, Қиянат. Қазақтың абыройын асқақтатқан Дәуітбай: [Монғолиядағы қазақтары]//Қазақ елі.-2005.-20сәуір.-8б.
7. Кәмішұлы, Биқұмар, Биқұмарұлы,Өмірбек. Тектес халықтар.[Ғылыми зерттеулер мен деректемелер]//Қазақстан тарихы. -2006.-№5.-17-18б.
8. Кәмешұлы, Аманкелді. Монғолиядағы қазақтадың дәстүрлі шаруашылығы: Тарих ғылым. Д-ры ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған авторефераты мамандығы бойыншаэтнография, этнология және антропология. –Алматы, 1998. -50б.
9. Құрманбайұлы, Ү. Ұлтыңды сүйсең, ұяңды қорға! //Қазақ елі.- қыркүйек. –б. 3.
10. Мешелқызы, Нұрсәуле. Абақ керейдің Монғолияға қоныстануы: тарих. //Қазақ тарихы. -2003. №2. -36-39б.
11. «Моңғол құпия шежіресі» [М.Сұланияұлының тәржімалауымен 1998 жылы Баян Өлгийде жарық көрді.] Алматы. «Улан – Баторда». - 2002 ж. қазақ тілінде.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министірлігі
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Моңғолстан
Орындаған:____________
Қабылдаған: ___________
Кіріспе.....................................................................
.....................
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.3. ... ... ғылымының Моңғолия мен Ішкі Моңғолиядағы жергілікті
халықтарға байланысты мәселелерін зерттейтін ... 13- ... ... ... хан ... моңғол мемлекетінің тарихи сахнаға шығып, ... ... зор ... ... Моңғолияның мәселесін сол кездің
өзінде-ақ зерттей бастауға әкелді. Қытай , ... ... ... моңғолдар, олардың атақты билеушісі Шыңғыс хан ... ... бөле ... ... ... Шыңғыс хан жорықтарының
ізі суымай жатып ақ жарық көрді. ... ... ... ... Хун, ... ... ... әд-Дин, Плано Карпини және ... ... ... болады. Орта ғасырлардың соңына қарай
Еуропада Моңғол тақырыбына арналған ... ... ... ... ... ... орта кезінен бастап дами бастады. Моңғол мәселелері
жөнінде ... ... ... ... ... А.М.Позднеев, С.Е.Малов тәрізді ғалымдар
қалам ... ... ... ... ... ... моңғол жеріндегі түркілердің ежелгі астанасы – Қарақорымды
ашып, жан-жақты зерттеу жұмыстарын жүргізді. Сонымен бірге Ноян жотасындағы
археологиялық ... ... көне ... ... ізін ... ғалым Вильгельм Томсеннің 1893 жылы Орхон-Енисей көне түркі
жазуының сырын ашуы Моңғол мәселесін жаңа ... ... ... ... ... ... ... АҚШ, Жапония, Германия ғалымдары да
ат ... ... ... ... ... ... ... тарих
ғылымының өзекті тақырыптарының біріне айналды. 1959 жылы 1-8 қыркүйекте
Улан-Батор ... ... ... ... ... 15 ... 40 ғалым қатысты. Құрылтайға қатысушы ғалымдар
халықаралық моңғол зеттеу ... ... ... ... ... ... аса
көрнекті өкілдері қатарына В.Хаиссиг (Германия), ... ... ... және ... ... де Жапониядан) , Ч.Бауден ( Англия),
В.М.Солнцев, А.Деревянко (Ресей) Цай ... ... ... (Венгрия),
П.Аолто (Финляндия), т.б. ... ... ... ... ... да ... ... тарихи этнотегі.
Моңғолдардың тарихи этнотенгі жайлы оншақты ... ... ... ... Моңғолдарды қытайдың Ся әулетінің билеушісі Люй Гуй Зе тұсында
жәбір ... ... ... ... ... ... әулетінен тарады
делінетін болжам. Бұл пікірді Ся, Тан, Чин әулеті ... ... ... Хун ұрпақтары деп қарайтын бағыт. Жапония тарихшысы
Сирратори және Моңғол тарихшысы А.Амар осы бағытты ... ... ... деп ... ... Оны ... –ад-дин,
Әбілғазыдан бастап негізінен Парсы және Түрік тілді ғалымдар тобы ... ... ... ... Бұл ... кәзірге дейін
біршама етек алған бағыт. Аталған ... ... ... ... ... То Жи және басқалар қолдайды.
5. Саган-Сэцэннің «Эрдэийн товч», Лувсанданзанның «Алтын товч», «Шар
тууж» қатарлы моңғол жазбаларында моңғолдарды ... ... ... хан»
әулеті немесе «Моугаль» тобынан тарататын болжам.
6.Моңғолдар « Эргэнэ-қоннан» тарап Сэлэнгэ арқылы Орхон өзені бойына
келіп ... ... бір ... деп ... ... ... ғалымдардың пікірі.
7. Моңғолдарды Тоба-татарларынан сабақтап тарататын бағыт. Бұл «Мин-
Ши» (Мин әулеті тарихы) ... ... ... Ши (Тан ... ... «Шивэйлер шежіресінде» моңғолдарды
Киданның (Қара Қытайлар) бір саласы деп ... ... және ... ... ... осы ... қолдайды.
9. Ерте-ақ айтылғанымен, ғалымдардың назарына ілікпей келе жатқан соны
болжамның бірі моңғолдарды Динлин (Ди) ұрпақтары деп ... ... ... кезінде Иакинф Бичурин қолдаған. Соңғы жылдары ... ... ... ... бірі ҚХР тарихшысы Сүрбадрах болып отыр.
10. Моңғолдарды «Цухоу» немесе Сог ... ... ... Міне , ... моңғолдардың ата-тегі төңірегінде айтылып келген
ғылымға бейімдеу ... ... ... тегі ... «Вэй әулеті тарихында» былай деп ... ... ... бір ... ... деп ... ... император Шэнь-Юан билігінің соңғы кезеңінде Вэй ... ... шашы тура қас ... ... бір ... ... ... Ол
ата-тегі былай тұрсын өз атын білмейтіндіктен, билеушісі оны Мугулюй деп
атайды. Мугулюйдың ... ... ... ... бас» ... мағына
береді екен. Кейін оның ұрпақтары Юйцюлюлер немесе Мугулюйлар ... ... ер ... ат жалын тартып мінгесін, ... ... ... ... ... ... ер ... аты шыққан оның ұлы
Цзюлухуэй алғаш ел билеп елін Жоужуан деп атап Вэй ... ... ... ... ... ... тағдыры таразыға түскен ... ... ... етек алып ... қытайдың бір саласы-мыс»
делінетін идеология деңгейіне көтеріледі. Бірақ қытай деректемелерінде
«Монғол тегі ... деп ... ... ... дерек жоқ. Бұл жайды БЖС
дейінгі II-Iғасырда өмір сүрген ... ... Сыма ... ... ... көшпенділер /Мейлі ол Хундар болсын, мейлі Түрік,
Тонгус болсын/ қытай тегінен емес ... ... ... қытай
әулетінің шығысындағы көшпенділердің үздіксіз шабуылынан қорғану үшін, ... ... ... Ақ ... шын ... қытай әулеті және оның
батысындағы көшпенділерлің ... ... ... болды.
Қытайдың ұлы Цин әулетінің ханы Цинь ... ақ ... ... БЖС ... 213-214 жылдары Вэй әулетінің әскери қолбасшысы
Мэн Хун Юй ұрпағы» атындырған Хундарды ... қуып ... ... ... құты он жыл ... ... ... алған еді. Әрине бұл Қытай және
Хун аралық тайталастың бастамас ғана болатын. Тайталасыз ұзаққа ... ... ... ... нәсілжағынан Хань әулетіне жат екендігінің
куәсі болып ... ... ... ... қай ... ... әмір ... тудырған
моңғолдардың өздеріне «іш тартумен» келеді. Мұндай «іш тартудың» және бір
көрінісі ... ... ... ... ... жатқызып
көрсетуі болып табылады. Бұл ... ... ... өзіне
бағындырған Чин әулеті тұсында тіптен етек алды. ... ... ... бір ... еді деп ... айта ... ... дерек кездеспейді. Бұл тұста алға тартатын негізігі қисын
екі ... ... ... мен тіл, ... және ... ... екі ... арасында мұндай кейбір ұқсастытардың бары рас. Бірақ бұл
ұқсастық екі қауымның қандастығынан ба? Жоқ әлде бүгіндер ғылымда ... екі ... ... ... ... ... ... тұрып, сегіз
ғасыр бойы түріктердің билігінде, сегіз ғасыр бойы Қытай билігінде бірге
болғандығынан ба? Жоқ әлде ... екі ... бойы ... Шүршіттер
төрт ғасыр бойы моңғолдарды билеген тарихы және соңғы төрт ғасыр бойы бір
дінге бас ... ба? ... бұл ... сөз жоқ, ... қисынның
салмақ тасы басым сияқты. Бірақ ... ... ... екі ... дәлелі бола алмайды. Шүршіттер орталық ... ... ... ... ... нәсілінен де, моңғолдар әуелі Шібіге орманын,
соңынан моңғол ... ... ... ... үш өзен ... ... ... тайпалардың бірі. Міне, сондықтан аталмыш екі этносты жақын көрсетіп
тұрған сиқырлы күш екі ... ... ... дегеннен гөрі тарихи
тағдыр ұштастығы десек, сәл сенімдірек бола ма деп ойлаймын.
Кидан және моңғол ара ... ... ... де ... да ... ... ... орыс-славян жазбаларында «Моңғол тілді Кидандар»
делінетін тағылым көп ... ... ... ... ... қытай таңба жазуының негізінде жасалған ... ұлы ... кіші ... ... және ол ... Шүршіт, Моңғолдар
пайдаланғаны туралы ... тура ... ... ... ... ... ... Кидандар моңғол қыр көдесінде екі ғасырға жуық ... ... ... оның әлеуметтік рухани өмірі көрші қытай әулетінің
ықпалында болды.
Моңғолдар Кидан билігінде тұрған кездің өзінде ... ... емес , ... хыятад» деп атаған. Мұнда «хытай» моңғолдардың
кидан тобына берген атауы да «д» әрпі ... ... ... сөйтіп
моңғолдар «хыятад» («қытайлар») ұғымын жат мағынасында қолданады.
Тарихқа үңілсек, ... ... ... ... ... ... ... чицизи» деп аталатын «Кидан әулеті тарихи белгілеуінде»
«Артымызда ... ... тұр. Олар ... ... ... деп жазған.
Тарихшы Сүрбатрахтың пайымдауынша, Кидандар юуй Вэй әулетінен тараған
Тобаларға жақын тайпа.
Он алтыншы ғасырдың соңынан моңғолдар будда ... бас ... ... қарапайым өмірде моңғолдардың шығысқа бүйрегі бұрылып ... рас. ... ... ... ғылымы біз Қытай, Шүршіт немесе Кидан
ұрпағы едік деп әлі ... ... ... ... ... олай ... ... дерек көзі жоқ.
Моңғолдарды Татарлар деп қарайтын пікірді де осы ... ... ... ... ... ... ... деп қарау қытайдың
«Мин әулеті шежіресінен» бастау алады.
«Татар» атауы тарихта алғаш Күлтегін ... ... ... ... болды. «Монголын нигуча точиян» жазбасында «Татарлар
туралы» арнайы бөлімдер бар және онда ... ... ... ... ... татарлады өзінің ата жауы санайды. Олай болса , татар ... ... еді? ... қалайша татар атанды деген заңды ... ... ... ... мекен еткен , ал шибэгээ ит тұмсығы
өтпейтін ... ... ... мағына беретін тунгус сөзі. «Сибирия» ұғымының
тегі осы «Sivige» -ден болуы ... ... ... ... ... ... ... аударып , ондағы
Динлиндермен әуелі одақтасып, соңынан жауласып екі тарамға ... ... ... енді бір бөлімі кәзіргі Шығыс моңғол ... ... ... ... ... ... қоныс тебеді.
Байкөлге келген тобы «Тан әулеті тарихында» ... атты ... ... ... ... ... деп ... жергілікті Түрік тобымен
қауымдасып түрік тіл мәдениетін қабылдайды. Хөлөн нуур, Аргун ... ... ... Тунгус бөлімімен қауымдасып, тунгус моңғол тіл мәдениетіне
бейімделеді.
Ал тарихшы Сүрбадрахтың жазғанына қарағанда ... ... ... ... гол ... хар ... ауып келді делінетін татарлар, олар
жоғарыда сөз ... ... ... емес «Ақ ... ... Онгудтар
(уақтар) болуы мүмкін.
11-13 ғасырларда «Хамаг моңғол әулетінің» ата жауына ... ... арба ... көпшілігінің басын алған татарлар осы Хөлөн нуур,
Аргун татарлары, болса керек.
Сөйтіп ... ... ... сұс бейнесіне қарап бірде
«Дилер», бірде «Дунхулар»і «Хун-ю-лар», «Сун-ю-лар» ... ... ... орай ... ... «Усуньдар», кейде қаһар қажырлығына
орай «Тюкюттер» деп түрлі түрлі атап келді.
Мин әулеті тұсында қытайдың ... ... ... бойында жауынгер
Топалар пайда болды.Олар Ляо және ... ... ... тұрды және
көшпенділер арасында ықпалды болды. Қытайлар бұл тайпаны «Топа», «Зө-фө»,
«Тата» деп ... атап ... ... Моңғол қыр көдесін мекен еткен
барлық тайпаларды «Тата» ... ... ... ... «Мин ... моңғолдарды алғаш рет «Моңғол татарлары» деп жазады.
13-ғасырдың басында Шыңғысхан батысқа лап қойғанда, дүбір ... ... ... жұрты арасын «Татар-моңғол» деген лақап атымен жетеді де
«Татар-Моңғол шапқыншылығы» ... ... ... Міне , ... , Моңғол
ара байланысының бір сыры осындай. Бірақ ол « моңғолдар татардан ... сөз ... ... мүлде бөлек этно топтан тараған ... ... ... бір ... ... моңғолдарды Динлин (Ди) әулетінен тарататын болжам пайда
болды. Бұл бағытты қолдушылардың қатарында ... Рун Сян , ... ... ... ұлты ... ... тарихшы Сүрбадрах бар.
Осыдан бірнеше жыл бұрын тибет ғалымы Рун Сян «Моңғолдардың шығу ... ... ... атты еңбек жазып, онда моңғол ... ... ... ... ... ... ... тарихшысы Ширатрои
Хиракичи «Моңғол ұлтының шығу тегі ... ... атты ... ... тектестіру арқылы олардың Түркілік нышанына ... ... ... тегі жайлы сілтемелерді Араб тарихшыларының
арасынан да кездестіруге болады. Ибн Халдун ... он бір ... ... «Бұл татарлар (Моңғолдар) түркі халықтары ... еді» ... ... тегі ... мен ... жақын екенін айтпағанда, Рун
Сянның болжамы ғылымдағы бірден-бір соны бағыт ... ... еді. ... ... басылым көрмеген қолжазбасында Дилиндер жайлы толық ... Бұл ... ... бірі ... тарихшы Сүрбадрах. Ол
қытай тілінде «Монгол үндэстний язгуур үүсэл» ... ... шығу ... ... еңбек жазып 1988 жылы Бээжинде (Пекин) бастырды. Аталмыш ... ... ... ... ... ... ... Сүрбадрахтың пайымдауынша ,
«Моңғолдар динлин ішіндегі ақ дилердің ... деп ... ... ... ... тілдес халықтар;алтай тіл шоғырының моңғол тілінде
сөйлейтін (Моңғолиядағы халха, ойраттар мен Қытайдағы боань, дунсянь, ... ... ... мен Ауғанстандағы моғолдар, Ресейдегі буряттар мен
қалмақтар) халықтар тобыың жалпы ... ... ... саны ... ... (2000 ж). ... басым көпшілігі Қытайдағы ... ... ... (2 ... аса) өмір ... ... ... орта азиялық түріне жатады. Моңғолдың көпшілігі
будда дінінің ламаизм тармағын ұстанады. ... ... ... Қытай деректерінде келтірілетін түркі және тұңғыс-маньчжур
тайпаларымен араласқан дун-ху, сяньби, хи және ... ... ... 7-10 ... ... ... мэн-гу, мэн-ва, мэн-гу-ли
түрінде ... ... ... ... болуы жөнінде ғылымда
бірнеше болжамдар бар.13-ғасырда қазірі Моңғолия мен Қытайдың ... ... ... бір ... ... ханның басшылығымен
көршілес тайпа ... мен ... ... ... ... таңғұттарды, меркіттерді, наймандарды т.б.)
бағындырып, біртұтас ... ... ... жартысында Шыңғыс хан
империясы бөлінгенде көпшілік М.Юань империясы ... ... ... ... ... тілдес халықтар батыс және шығыс топқа ... ... ... тобы 16-ғасырда солтүстік және оңтүстік ... ... ... ... ... ... деп ... бастады
(қазір олардың ұрпақтары Моңғол Республикасы халқының 90 %-ын ... ... ... ... негізі халха тілі болып ... ... ... құрамында қалып қойды. Қазі Қытай Халық
Республикасындағы ішкі ... ... ... ... 17-
ғасырда Жоңғар хандығын құрды, олар-дың ұрпақтары ... ... мен ... ... ... Барлық моңғолдардың материалдық
және рухани мәдениеті ұқсас. Дәтүрлі ... ... мал ... ... қой, ... ... түйе ... Егіншілік қосалқы рөл
атқарады. Ішкі Моңғолияда арпа, бидай,, ... ... ... ... ... ... ... баспанасы – киіз үй. Ер адамдар мен ... ... ... ... ... ... жібек
матадан тігіліп,жеңсіз кеудешемен толығады. Бас ... ... мен ... ... әр ... әлеуметтік топтарда бір-бірінен ерекшеленеді.
Аяқ киімдері -қалың табанды етік (гутул). Дәстүрлі тағамдары – ... қой еті, сиыр мен ... етін ... ... әр ... сүт өнімдері
(ірімшік, май, сүт, айран, қы-мыз, сүт ... т.б.) . Құс етін ... ... ... өсімдіктердің кейбір түрлерін тамақтарына
пайдаланады. Моңғолдардың ұлттық ойындары- ат ... ... ату, ... ... діні 12- ғасырдың соңы мен 13-ғасырдың бас ... ... ... ... ... 16-ғасырдың соңы -17 ғасырдың бас
кезінде ғана орнықты . моңғолияда ауыз ... оның ... ... жыры
саз өнері сақталған.
2.1Моңғол империясы.
Моңғолия, Моңғолия Республикасы –Азияның орта ... ... Жер ... 1565 мың км 2 . ... 2,6 ... ... ... (90%) қазақтар (4 %) қытайлар (2%) орыстар (2%)
, тывалықтар кіреді. Халқының негізгі бөлігі будда ... 4 % -ы ... ... ... ... ... Әкімшілік жағынан 18 аймақ пен
3 муниципалитетке (Улан-Батор, Дархан, Эрденет) бөлінеді. ... ... ... ... ... Баян ... ... орналасқан. Мемлекет
басшысы – президент. Жоғары ... ... ... ... жүргізеді.
Жоғарғы заң шығарушы органы бір палаталы парламент-Ұлы Мемлекеттік ... ... ... Ақша ... ... ... 1961 ... бастап
Біруккен Ұлттар Ұйымына мүше.
Табиғаты.
Моңғолияның батысы мен оңтүстік батысында Моңғол Алтайы (ең биік нүктесі-
4374 м), Гоби ... мен ... ... елдің орталық бөлігінде Хэнтэй
таулы қыраты орналасқан.Оңтүстігі меноңтүстік шығысында Гоби шөлі ... ... ...... ... ... . ең ... көлдері-Убсу
–нур, Хубсугул. Моңғолияның климаты шұғыл континенттік. Қысы ұзақ әрі суық,
ауасы құрғақ, қары аз ... ... ... орташа температура
-15 градустан -30 градусқа (тау ... -50 ... ... ... ... ... ... 15 градус, Гоби шөлінде 25
градус. Көктемдегі ауа райы тұрақсыз ... ... ... ... ... ... дауылдар тұрады. Жылдық жауын-шашын мөлшері
таулы жерлерде 350-400мм, жазықтарда 100 мм ... ... ... белдеулер мен аймақтардың алмасуымен өсімдіктер
дүниесі өзгеріп отырады. ... ... ... жапырақты қалың
ормандар өседі.Таулы жазықтар мен ормандарда көптеген дәнді өсімдіктер,
жусан, қияқ, т.б. өседі. ... ... ... ... ... жабайы жуа мен тікенді қарағандар басым. Таулардағы жануарлар
дүниесін тауешкі, арқар, барыс, т.б. құраса ... ... ... ... ... ... мысығы т.б.), қоңыр аю мен құстардың сан ... ... ... ... ... құлан, қасқыр, түлкі,
қояндар мен ... ... ... де ... ... ... ... жабайы түйе, Пржевальский ... Гоби ... ... Ел ... ... көмір, темір кентасы, вольфрам,
молибден, қалайы, никель, фосфорит, алтын ... бар. ... 79 % ... мен жайылымдар алып жатыр.Моңғол-Алтай тау жүйесі.Алтай ... ... ... ... және ... ... ... қарай 1000км-ге созылған, ені 300км-ге созылған, 150 ... ... м-ге ... ... ... ... ... тас, порфир, порфирит және граниттерінен түзілген.
Тектоник, ... ... ... ... ... Жота ... ... Жазда ерімейтін қар мен
Тарихы.Моңғол жерін адамдар тас дәуірінен мекендей бастады. ... 6-12 ... ... ... аумағы Түрік, Ұйғыр, Қырғыз
қағандықтары мен Ляо қидан мемлекеттерінің құрамында ... 13 ... хан ... ... ... ... ... елдер мен
халықтарды бағындырып, Шыңғыс хан ... ... ... ... ... хан ... 4-ке бөлініп, моңғол үстіртін мекендеген
түркі тайпалары Алтай тауының батысына қарай қоныс ... Ал ... ... хан негізін қалаған Юань империясына қарады. 1358 ж.
Юань империясы жойылып, моңғолдар ел астанасы Пекин мен оның ... 14-15 ... ... Қытайда билікке келген жаңа әулет Мин
империясымен қиян-кескі ... ... ... моңғолдар
быраңқылықты бастан кешіріп, олар үшке: Оңтүстік Моңғолия (Чахар хандығы),
Солтүстік Моңғолия (Халха) мен Батыс Моңғолияға ... ... ... 1634 ж. ... ... ... ханы Абахайдың әскерімен шайқаста
жеңіліп, 1636 жылы ... ... ... империясының құрамына өте
бастады. 1691 жылға дейін ... пен ... ... ... Маньчжур билеушілерінің үстемдігін мойындауға мәжбүр болды. 1756-1758
жылдары Жоңғар хандығы жойылды. 1911 жылы Қытайдағы революция ... ... ... Цинь империясынан бөлініп шықты, ал Ішкі Моңғолия
Қытайдың протекторатына айналды. 1917жылы Ресейдегі төңкерістен кейін Қытай
Моңғолия аумағын ... ... ... әрекеттенді. Бірақ 1921 жылы елге
Кеңес әскерлері енгізіліп, 1924 жылы Моңғол ... ... ... жылы ... өз ... ... Армия жапон әскерлерінің моңғолияға
жасаған шабуылына тойтарыс берді. 1946 жылы Қытай Моңғолияның тәуелсіздігін
ресми ... ... 1991 жылы ... Коммунистік Партиясы маркстік-
лениндік қағидалардан бас тартып, елде саяси және экономикалық реформалар
жүргізе ... ... ... Республикасын (МХР) Моңғол Халық Республикасы
деп атау туралы шешім қабылданды. 1992 жылы ... ... ... ... ... ... ... орнады. 1992 жылдан Моңғолия
қазақтары Қазақстанға көшіп келе бастады. Моңғолия мен Қазақстан арасындағы
жол ... ... ... арқылы өтеді. Экономикасы.Моңғол экономикасының
басты саласы – ауыл шаруашылық. ... ... ... мал ... ... ... ... жөнінен ең алдыңғы орындардың бірін иемденеді.
өнеркәсіпте кен өндірісі ... сала ... ... ... ... аулау кәсіпшілігі экономикада маңызды рол ... ... ... тері мен ... ... бұйымдар шетке
шығарылады. Импортының негізін өнеркәсіптік құрал-жабдықтар, ... мен ... ... ... Жалпы Ұлттық өнімнің жан басына
шаққандағы мөлшері 4070 АҚШ ... тең ... ... сауда
серіктестері - Ресей, Қытай, Жапония, Қазақстан.
2.2.Моңғолдың құпия шежіресі.
13-14 ғасырлардағы ... ... ... ... ... (найман, керей, меркіт, қоңырат, жалайыр, татар, ұйғыр) тұрмыс-
тіршілігі, әлеуметтік саяси өмірі ... ... ... қатысты деректер мол кездеседі. Шежіре шамамен 1240жылы
аяқталған. Авторы белгісіз, ол хан ... ... ... ... ... ... жазған. Еңбек ақсүйектер ғана оқитын ... ... ... ... мен тактикасы, әскери доктринасы жайлы жазылған
кітап болғандықтан «Моңғолдың құпия шежіресі» деп аталған. 1382 ... ... ... ... ... ... Осыайша моңғол тілінде,
Қытай әліпбиінде жазылған нұсқа ... ... ... ... моңғол
ғалымдарымен қатар шетелдіктер де зерттеді. Еуропалықтар алғаш орыс ... ... ... (1866) ... ... кейіннен неміс
зерттеушісі Хейниш (1937), ... ... С.А. ... (1941), француз
ғалымы П.Пеллио (1949) ... ... ... ... ... ... секілді моңғол ғалымдары құнды зерттеулер жасады.
1969жылы «Моңғол құпия ... ... ... ... Баян ... ... ... Өлеңін аударған И.Байбатырұлы,
алғысөзін жазған Б.Бұқатұлы ... ... ... 1998 жылы ... жылы Улан – Баторда қазақ тілінде қайта жарияланды.
3.1.Моңғолиядағы ... ... ... ... ауыз ... бастау ала отырып, қазақ
сөз өнерінің бір тармағы ретінде дамыды. Өлкедегі ... ... ... үлгілері 5 томдық кітап ретінде басылып шықты. ... ... 1867 ... ... бастаған. 1940 жылы Баян-Өлгий
аймағы құрылып, Моңғолиядағы қазақтардың әлеуметтік-саяси өміріне бетбұрыс
әкелді, әдебиеті мен ... ... ... зор ... ... ... даму ... екіге бөліп қарастыруға болады:1) 1940-1970
жылдардағы жаңа әдебиеттің қалыптасу кезеңі; 2) 1970 жылдан бастап ... даму ... 1942 жылы 3 ... ... ... қолдану туралы»
қаулы қабылданып, ... ... ... ... ... ... ана ... алғаш рет «Өркендеу» газеті (қазіргі «Жаңа өмір»
жарыққа шықты. Моңғолия Жазушылар ... 1948 жылы ... ... ... ... ... қаламгерлері қатысты. 1955 жылы
қазақ қаламгерлеріне арналған үйірме ... 1957 ... 3 ай ... ... ... ... ... (қазіргі «Шұғыла») шыға бастады.
1968 жылдың 28 желтоқсанында Моңғол Халық ... ... ... ... ... ... ... Мұның бәрі ұлттық ... ... жаңа ... ... игі ... ... қазақ әдебиетінің негізін салушылардың бірі Ақтан Бәбиұлы
жасынан айтыскер ретінде танылып, «Кедей ... ... ... ... ... ... «Халел мен Мәлік молдаға» атты уытты өлеңдерімен өз
заманындағы мешеулікті сын тезіне алды. Ақынның Ұмсындық, ... ... ... сол ... ... өмірінің айнасы деуге болады.
Құрманхан Мұқамадиұлы (1923-1964) әдебиеттегі жолын өлең жазумен ... ... ... ... достарға», «Тау қойнында жеке дара»
секілді өлеңдері сезімнің шынайы суреттелуімен ерекшеленеді. Ақын ... ... (1949), ... жылдары» (1960), «Біздің өлкеде»
(1972), «Меңтікөл» (1979) жинақтарымен танылды.(1972), ... ... ... ... ... ... , ... «Солдат сөзі» , «Алтай аясында» атты ... ... ... ... әні», «Шабдарбай Қатшанұлының «Көрімдік»,
«Шығыстағы алау», «Майлы жер», Дайын Қалаубайұлының «Жас дәурен», «Гүлсім»
секілді жинақтары ... даму ... ... биік үлгіде дамуына үлес
қосты. М.Қ.ә-нде проза жаныры 1955 ... ... ғана дами ... ... ... ... ... (1964) оның прозаға жасаған
сәтті қадамы ... ... ала ма, жұт ала ма? Атты ... де ... ... ... ... М.Құлыбекұлының «Мұралық», «Көк лақтың құпиясы»
әңгімелері мен «Қызыл қайың ... ... ... ... ... ... ... (1967), Ж.Шалұлының «Көкала ... «Көк ... (1969), ... ... ... ... шығармалары әдебиетке елеулі жаңалық әкелді. Бұл
әдебиеттің жаңа белеске көтерілгенінің дәлелі ... ... ... ... ... ... халқының тілі. Моңғол тілінде
Моңғолия, Қытайдың Ішкі ... ... мен ... Цинхай,
Хэйлунцзян, Синин, Шыңжаң өлкелерінде тұратын жергілікті ... ... тілі ... ... ... жақын. Ол бірнеше жергілікті
ерекшеліктерге ажыратылады: шығыс ... ... ... арухорчин
говорлары; орталық диалектіге халха, чахар, ордос; батыс диалектісіне
амашан, ... ... ... ... ... тілі ... ... қалыптасқан. Көне жазба ескерткіштері сақталғанымен, Моңғол тілі
ұлт тілі ... 14-16 ... ... ... ... ... ... заңы орын алған, ң, дж, дз ... ... ... б,в ... байырғы сөздерде бір дыбыстың
нұсқалары болып табылады. Л,р ... сөз ... ... ... өзге тілден енген сөздерде ғана кездеседі. Дауысты дыбыстары
қысқа және ... ... ... тілі ... көне ... тибет, санскрит, қытай тілдерінен енген сөздер жиі ... ... орыс ... ... Моңғол жазуы 1942 жылдан ... ... ... ... қазақтар.
Әрине, ежелден көшпелі мал өсірумен шұғылданған елге өріс пен қоныстың
маңызы зор екені белгілі . ... ең ... ... ... ... ... бірге, ары қарай мал өсіріп, жан бағу үшін тыныш өлке қажет.
Мұнда келген қазақтар қашаннан «киіз туарлықты, ағаш ... ... ... болуы әдет-ғұрып, салт-санасы етене жақын, ... ... ... келешек ұрпақтың мал өсіріп, жан сақтауына
осы өңірді лайық ... ... ... ... төрт ... өз тұяғымен
жайып, бағып қағатын қазақтарғамонғолдардың тұрмыс-тіршілігінің ұқсастары
да әсер етпей ... Сол ... ... ... ... басшылық саясаты күн өткен сайын үдей ... ... ... -жылдарында Шығыс Түркістандағы ... ... ... ... осы зорлықпен басып тасталды. Маньжурүкіметінің
осы зорлық-зомбылығына бірталай адамдар құрбан еткен қазақ рулары бейбіт
жатқан иек ... ... ... ... ... ... көздеді. Алтайдың қысы
қатал, табиғаттың осы қолайсыздығы да мал ... ... ... ... болды.
Сондай-ақ өріс-қоныстың тарлығы да ондағы қазақтардың мұнда көшуіне
ықпал етті.Монғолиға қоныс ... ... ... бір тобы ... ... ... ат төбелідей ру басшылары болғанымен, олардың
дені мал жайылымы мен күн көріс тұрмысы ... ... орта ... ... ... ... өлкесіне қазақтардың қоныс аударуына осы тұстағы жағдайлар да
әсет ... ... ... ... Маньчжурия үкіметі Монғолияны
да, Шығыс Түркістан елін де өз ... деп ... ... бір ... асып, Алтайдың арғы-бергі бетіне өтіп, көшіп-қонып
жүруіне олар еш мән ... жоқ ... қоса ... ... соншалық
ұланғайыр өлкен, шексіз-шетсіз елді басқарады десек те, шын мәнінде оларды
бір ... ... ... ... ... ... жоқ. Шынтуайтқа
келгенде Шығыс Түркістан қазақтары осы ... ... ... ... де ... ... , мұндағы қазақтар Алтайдың арғы бетіне аспай қалды.
Мұнда да қоныстану оңайға түспеген қазақ халқы бірталай ... ... шет ... ... уранхайлардың федалдары малының өрісін
талылтпау үшін қазақтарды қудаламақ болды. Осындай екі жақты ... ... ... ... Батыс монғол өлкесіне қоныстанып қалды.
Қазақтардың Монғолияның батысынабіржолата ... ... ... ... оның тиімді, қолайлы жақтары да болды.
Бұл кезде Маньчжурия мемлекеті саяси-экономикалық үлкен дағдарысқа мәжбүр
болғандықтан, недәуір ... ... ... ... да кең өріс ... қуған қазақтарға билігі де жүрмей қалды. Екіншіден, батыс Монғолия
халқы азайып, бұл өлке, негізінен, иен ... ... ... ... Өйткені,
үш мемлекеттің шекарасы түйіскен иен мекен адамдарға ... ... ... ... ... емес деп ... монғол әулеті неғұрлым ішке қарай ығыса
түсті. Және бұл тұс – маньчжурия үкіметіне қарсы тұрған халық ... ... ... кез ... ... Шығыс Түркістанның Үрімжі, Турфан
қалаларында бірнеше рет халықтың қарулы көтерілісі бұрқ етті.
Маньчжур үкіметіне ... ... ... көтерілісі Монғолдардың
езілген халық бұқарасының санасын оятып қана ... ... ... ... жуық ... ... езгісінде болған монғолдың қарапайым
халық бұқарасы босқындарға қол ұшын беріп, ... ... ... ... ... ... «Байөлке жерім-2005ж.-20 –мамыр,1-2б.
2. Ғабитов, Тұрсын Хафизұлы, Өмірбекова, Маргарита ... ... ... Зият, 2003-240б.
3. Жұманбаева, Л.Қ. Ежелгі шығыс ... ... ... ШҚМУ баспасы, 2003.
4. Жолдасбеков М,Сартқожаұлы, Қаржаубай. Алтын арқаулы асыл мұра:
//Егемен Қазақстан. -2005.-28мамыр. ... ... ... ... ... бері 73 ... тағдыры] //Астана. -2005. №2.54-55б.
6. Зардыхан, Қиянат. ... ... ... ... қазақтары]//Қазақ елі.-2005.-20сәуір.-8б.
7. Кәмішұлы, Биқұмар, ... ... ... мен ... ... -2006.-№5.-17-18б.
8. Кәмешұлы, Аманкелді. Монғолиядағы қазақтадың дәстүрлі ... ... Д-ры ... ... алу үшін ... ... ... этнология және антропология. –Алматы,
1998. -50б.
9. Құрманбайұлы, Ү. Ұлтыңды сүйсең, ұяңды қорға! //Қазақ елі.- ... ... ... ... Абақ ... Монғолияға қоныстануы: тарих.
//Қазақ тарихы. -2003. №2. -36-39б.
11. «Моңғол құпия шежіресі» ... ... ... Баян ... жарық көрді.] Алматы. «Улан – Баторда». - 2002 ж.
қазақ тілінде.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Моңғолстанның құрылуы22 бет
XI – XV ғасырлардағы Монғолия17 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
Ежелгі және қазіргі моңғолдар: ортақтығы мен ерекшелігі40 бет
Монғол дәуірі5 бет
Монғол жеріндегі рекреациялық ресурстар48 бет
Монғол империясының құрылуы 46 бет
Монғол испериясының құрылуы5 бет
Монғол мемлекетінің құрылуы23 бет
Монғол шапқыншылығынан кейінгі кезеңдегі мемлекеттер (кесте түрінде)6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь