Ұйымдағы капиталдың қалыптасуы мен қозғалысы есебінің экономикалық маңызы мен мәнін қарастыру («УАТ» ЖШС-і мысалында )

КІРІСПЕ 3

1 КАПИТАЛ ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6
1.1 Меншікті капиталдың экономикалық мәні 6
1.2 Меншікті капиталға қатысты есеп саясатының ерекшелігі 13
1.3 Меншікті капитал есебін ұйымдастырудың нормативтік базасы және шет елдік тәжірибесі 18

2 КАПИТАЛДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ҚОЗҒАЛЫСЫНЫҢ ЕСЕБІ 21
2.1 Капиталдың қалыптасуының есебі 21
2.2 Капиталдың өзгерістерінің есебі 32
2.3 Капитал өзгерісі жөніндегі есептілікті құрастыру әдістемесі 36

3 МЕНШІКТІ КАПИТАЛ ЕСЕБІ МЕН АУДИТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 41
3.1 «УАТ» ЖШС.і мысалында капиталды талдау әдістемесі 41
3.2 Меншікті капитал есебін жетілдіру жолдары 50
ҚОРЫТЫНДЫ 58

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 61

ҚОСЫМШАЛАР 62
Қазақстан Республикасы дамудың дербес жолын таңдап, бүгінгі туындап отырған экономикалық дағдарыстан шығу жолдарын қарастыруда. Осыған орай, Елбасымыздың «Дағдарыстан - Дамуға» аталатын халқымызға жолдауында әр ел өз бетімен жол табуға тырыспай, әлемдік деңгейде шешім табу қажет екендігін атап айтты. Еліміз үшін жедел түрде жан-жақты жаңғырта жаңарту мен үдемелі бәсекелестік жағдайында жаһандық экономикаға кіруге бағытталған саясат ұсталынуда.
Бүгінгі күні өз еліміздегі және әлемдік деңгейдегі қалыптасқан күрделі экономикалық қатынастар жағдайында шаруашылық қызметін тоқтатпай дағдарыстан шығар жол тауып, көшке ілесу барлық ұйымдар үшін басты мәселе. Осындай жағдайда кез-келген ұйымның өзінің меншікті қаражаттары есебінен қаржыландырылуы, сырттан тартылатын қаражат көзіне аса көп иек артау мәселелерінің маңызы арта түсуде. Дербес ұйымның қаржылық жағдайын сипаттап, қаржылық тұрақтылығын анықтайтын маңызды көрсеткіш оның капиталының құрамындағы меншікті капитал үлесінің мөлшері болып отыр. Меншікті капитал мөлшерінің талаптарға сәйкес мөлшерде қалыптасуы мен қатысушылармен уақыттылы есеп айырысу операциялары заңнамалық тұрғыда және қатаң тәртіппен ұйымдастырылған бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік жүйесі арқылы қадағаланып отыр.
Еліміздегі бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп жүйесінің Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (ХҚЕС) мен Ұлттық қаржылық есептілік стандарттарына (ҰҚЕС) сәйкес ұйымдастырылуы шаруашылық қызметті жүзеге асыруға жаңа талаптар ұсынуда.
Шаруашылық тетіктердегі өзгерістер мен нарықтық институттардың нақты жасалып отырған іс шараларымен байланысты бухгалтерлік есептегі өзгерістерді жеделдету экономикадағы қаржылық ақпараттың сапасын арттыруға, ХҚЕС-тың қолдану мүмкіншіліктерін дамытуға, сондай-ақ қаржылық тәртіптің күшейюіне әсер етуі мүмкін. Осылайша, қолданыстағы заңнамаға сәйкес ХҚЕС-қа көшу барлық ұйымдарға қатысты. ХҚЕС-тің кешенділігіне және әдістемелік күрделілігіне байланысты шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері үшін бүгінгі күні Ұлттық қаржылық есептіліктің стандарттарын тәжірибеде пайдалану бекітілді. ХҚЕС-қа тұрақты түрде елеулі өзгерістер енгізілуде, оны шағын ұйымдардың уақыттылы қадағалап отыруы және қолданысқа енгізуі мүмкін емес болғандықтан, ХҚЕС-қа сәйкес қаржылық есеп беруді ірі кәсіпкерлік субъектілері мен жария мүдделі ұйымдар ғана жасағаны орынды деп табылды.
1. Қазақстан Республикасының Атазаңы. Алматы, 2004
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы, 2007
3. Қазақстан Республикасы. 28.02.2007 жыл №234 III «Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңы.
4. Қазақстан Республикасының «Жауапкершіліг шектеулі және қосымша жауапкершіліктегі серіктестіктер туралы» заңы, 2006ж.
5. Бухгалтерлiк есептiң Типтiк шоттар жоспары. Алматы, 2007ж.
6. Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары №2. Алматы, 2007 ж.
7. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары, 2006 ж.
8. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж., «Бухгалтерлiк есеп», Алматы, 2001ж., 236б.
9. Дюсембаев К.Ш. и др. «Аудит и анализ финансовой отчетности». Алматы: «Каржыкаражат», 1998. -512.
10. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г «Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001ж.
11. Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления финансами» Алматы 2000г.,
12. Ержанов М.С. Финансовая отчетность. Алматы, 2007
13. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001г.
14. Кеулімжаев К.К., Кудайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы, 2006ж.
15. Назарова В.Л. «Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп»: Оқулық, Алматы: Экономика, 2005ж
16. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности. Москва, 2005г.
17. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп». Алматы 2002г.
18. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы: Экономика,2005.
19. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000г.
20. Сейдахметова Ф.С. Қазіргі замндағы бухгалтерлік есеп. Оқу құралы.Алматы,2008.-500б.
21. Е. Коломейцева Учет изменений в уставном капитале. Главбух №5 май 2009г.
22. Безвозмездная передача доли в уставном капитале (консультация специалистов «Джон Эшворт»). Журнал «Файл бухгалтера» №32 август 2009.
23. Т. Есбаева Учет операций по внесению земельного участка в уставный капитал ТОО. Журнал Главбух № 3 март 2009.(23-24стр.)
24. Е. Коломейцева Отчет об изменениях в капитале согласно МСФО. Журнал «Учет и финансы» №11 ноябрь 2009.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 КАПИТАЛ ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
6
1.1 Меншікті капиталдың экономикалық ... ... ... қатысты есеп саясатының ерекшелігі
13
1.3 Меншікті капитал есебін ұйымдастырудың нормативтік базасы және шет
елдік тәжірибесі
18
2 ... ... МЕН ... ... ... ... қалыптасуының есебі
21
2.2 Капиталдың өзгерістерінің есебі
32
2.3 Капитал өзгерісі жөніндегі есептілікті құрастыру әдістемесі
36
3 МЕНШІКТІ КАПИТАЛ ЕСЕБІ МЕН АУДИТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... мысалында капиталды ... ... ... ... есебін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... таңдап, бүгінгі туындап
отырған экономикалық дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... - Дамуға» аталатын халқымызға жолдауында әр ел ... жол ... ... ... деңгейде шешім табу қажет екендігін
атап айтты. Еліміз үшін жедел түрде жан-жақты ... ... мен ... ... ... экономикаға кіруге бағытталған саясат
ұсталынуда.
Бүгінгі күні өз еліміздегі және ... ... ... ... ... жағдайында шаруашылық қызметін тоқтатпай
дағдарыстан шығар жол тауып, көшке ілесу барлық ұйымдар үшін ... ... ... ... ұйымның өзінің меншікті қаражаттары есебінен
қаржыландырылуы, сырттан ... ... ... аса көп иек ... ... арта ... Дербес ұйымның қаржылық жағдайын
сипаттап, қаржылық ... ... ... ... ... ... ... капитал үлесінің мөлшері болып отыр.
Меншікті капитал ... ... ... мөлшерде қалыптасуы мен
қатысушылармен уақыттылы есеп айырысу операциялары заңнамалық тұрғыда және
қатаң тәртіппен ... ... есеп және ... ... ... қадағаланып отыр.
Еліміздегі бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп ... ... ... ... ... мен ... қаржылық есептілік
стандарттарына (ҰҚЕС) сәйкес ұйымдастырылуы шаруашылық қызметті жүзеге
асыруға жаңа ... ... ... ... мен ... ... нақты
жасалып отырған іс шараларымен байланысты бухгалтерлік ... ... ... ... ақпараттың сапасын арттыруға,
ХҚЕС-тың қолдану мүмкіншіліктерін дамытуға, сондай-ақ қаржылық тәртіптің
күшейюіне әсер етуі ... ... ... заңнамаға сәйкес ХҚЕС-
қа көшу барлық ... ... ... ... және ... байланысты шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері ... күні ... ... ... ... тәжірибеде
пайдалану бекітілді. ХҚЕС-қа тұрақты түрде елеулі өзгерістер енгізілуде,
оны ... ... ... қадағалап отыруы және қолданысқа енгізуі
мүмкін емес болғандықтан, ХҚЕС-қа ... ... есеп ... ірі
кәсіпкерлік субъектілері мен жария мүдделі ұйымдар ғана жасағаны орынды деп
табылды.
Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің қаржылық есеп ... ... ... асырылады:
1. Шаруашылық қожалығы, ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілер мен
жеңілдетілген декларацияның ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілері үшін бухгалтерлік есепке алу
барынша жеңілдетілген тиісті қаржылық есеп беру ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілері, орта кәсіпкерлік және алдыңғы
санатқа кірмеген коммерциялық емес ұйымдар үшін, сондай-ақ орта ... ... ... компанияларды қоспағанда) және жедел басқару
құқығында негізделген мемлекеттік кәсіпорындар үшін ... ... есеп беру ... ... №2) ... ... ... экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу
басқару ... ең ... және ... ... ... табылады.
Бухгалтерлік есеп өндірістің хал ахуалын, экономикалық жағдайын анықтап
негізгі ... ... ... ... ... Бүгінгі күні
өндірістік саланы алатын болсақ, ең алдыңғы ... ... өнім ... зор мән бере отырып, өндіруге ... ... ... ... және ... ... ... әрі дәл анықтау
міндетті шарт.
Өндіріспен, саудамен немесе ... ... ... ... ... ... болса да шаруашылық
қызметпен айналысу үшін белгілі бір мөлшерде материалдық ... ... ... салымдары мен алдағы уақыттарда табыс табу
мақсатында жұмсаған шығындары және алашақтары болуы ... Осы ... ... ... ... ... саналады. Шаруашылық
субъектісі алғашқы құрылған кезде оның ... ... ... қаралған мөлшерден кем болмауы тиіс және де ол сол ... ... ... ... және ... ... ... үлестерінен құралады. Кейінгі уақыттарда субъектінің
капиталы өзінің қызметі барысында тапқан таза ... және ... ... көздерден, тегін түскен мүліктер мен ақшалай қаржылар есебінен ... ... ... өзектілігі – бүгінгі таңдағы Ел басының
Қазақстан экономикасын дамыту мақсатында бәсеке қабілетті 50 елдің ... ... ... ... ... тұрақты, әрі төлем
қабілеттілігі жоғары заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... Осы ... ... жоғары технологиясы
дамыған бүгінгі күннің ... сай ... ... ... ... оның ... басым мөлшерде меншікті капиталмен қамтамасыз
етіліп отырған ұйым еліміздің ... ... өз ... қосатыны
айқын.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - ұйымдағы капиталдың қалыптасуы ... ... ... ... мен ... ... Осы ... міндеттер жүзеге асырылуы қажет:
- меншікті капиталдың экономикалық мәні мен мағынасы, оның ... есеп ... ... капитал есебінің қарастырылуы;
- меншікті капиталдың қалыптасуы есебін ... ... шолу ... ... ... ... ... нақты ұйым мысалында
қарастыру;
- меншікті капиталдың бухгалтерлік есебін жетілдіру жолдарын қарастыру.
Диплом жұмысын жазу ... ... ... ... ... «УАТ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ... ... ... есебінің нормативтік құқықтық негізін құрайтын
заңнамалық актілер, нұсқаулар мен ережелерден ... шет ... және ... ... ... оқу құралдары мен оқулықтары, баспасөз
материалдары, интернет сайттары қолданылды.
Дипломдық жұмысымның жалпы көлемі 61 ... ... онда ... мәліметтер, 2 сурет келтірілген және диплом жұмысына 2 ... ... ... қосымша беттер тіркелген.
1 МЕНШІКТІ КАПИТАЛ ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың бар болуы оның қаржылық
жағдайын ... Ұйым ... ... ... экономикалық ресурстары
оның қатысушыларының жарнасы ретінде салынған капитал ... тең ... ... = ... Ұйым ... ... асыру барысында оған
сырттан да капитал тарту қажет болады. Осы кезде экономикалық ресурстар
активтер деп ... ... ... ... = ... + ... ... теңдеуге сәйкес капитал деп меншік иеленушісінің барлық
міндеттемелерін төлегеннен ... ... ... ... ... ... таза ... тең болады. Басқаша түрде меншікті капиталды меншік
иеленушілердің иелігінде қалған қалдық үлесі деп айтсақ ... ... ... есеп және ... ... заң ... ... капиталға келесідей анықтама берілген:
Капитал – жеке кәсіпкердің ... ... ... шегеріп
тастағандағы активтердегі үлесі.[2]
Капиталдың қалыптасуының екі көзі бар: ... және ... Оны 1-ші ... көруге болады.
Сурет 1. Ұйым капиталын қалыптастырудың көздері
Ал енді ұйымның меншікті капиталының құрамын 2-ші ... ... 2. ... ... ... ... ... элементі жарияланған капитал. Жарияланған
капитал деп ұйымның алғаш құрылған кездегі қызмет атқаруын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Жарияланған капиталдың қалыптасу тәртібі мен артқаратын
қызметтері ... ... ... тікелей байланысты.
Жарияланған капитал келесідей маңызды қызметтерді атқарады: [14]
1. Ол ұйым қызметінің мүліктік негізін құрайды, яғни бастапқы ... ... ... ... қалыптасуы арқылы әрбір қатысушының,
акционердің ұйымдағы үлесін ... ... сол ... ... ... иеленетін дауыстарының саны мен табыстарының
мөлшерін білуге болады;
3. ... ... ... ... алдындағы міндеттемелердің
орындалатындығын кепілдендіреді, сол себепті заңнамалық ... ... ең ... ... бекітіледі.
Әртүрлі ұйымдық-құқықтық нысанда құрылған ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық
Кодексінің 34 «Заңды тұлғалар түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... және коммерциялық емес ұйымдар
болып ... ... ... мемлекеттік кәсіпорын, шаруашылық
серіктестігі, акционерлік қоғам және өндірістік кооператив түрінде құрылуы
мүмкін. ... ... үш ... ... ... ... мен акционерлік қоғамдарда толық көлемде жүзеге асырылады.
Толық және коммандиттік серіктестіктерде жарияланған капитал тек бір ... ...... ... ... негізін құрайды. Мұндағы
жарияланған ... ... ... әр ... үлесін
анықтамайды, себебі оның әрбір қатысушысының салған жарнасының ... тек бір ... ғана ие ... ... ... мөлшері қандай
болғанына қарамастан кредиторлардың алдындағы міндеттемелер қатысушылардың
мүліктері ... ... ... ... басты ерекшелігі олардың иелігіндегі бөлінбейтін
мүліктің бар болуы. Ол кооператив мүшелерінің мүліктік ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасып, ұйымды
құру мен қызметін ұйымдастыруға жұмсалған шығындарды жабу мақсатында
пайдаланылады. ... ... ... ... пай пайыз есебінде анықталады
және оның ұйым мүлкіндегі үлесін көрсетеді. Кооперативтегі істерді басқару
«1 пай – 1 ... ... ... ... Ал ... ... ... тек үлестерінің мөлшеріне ғана емес, сонымен ... ... ... ... мен ... ... ... Кооперативтің
жағылық қорының мөлшері мен қалыптасу тәртібі оның ... ... ... ... ... капитал мүліктік және
кепілдік қызметтерін ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет атқару
мақсатында республикалық немесе жергілікті өкімет органының ұйғарымымен
бекітілген ... құны ... ... Ол ... сәйкес бөлініп-
таратылмайтын мүлік, яғни еңбек ұжымының да, немесе жекелеген жұмысшылардың
да оны ... алу ... жоқ. ... ... жарияланған капитал екі
қызметті атқарады: мүліктік және кепілдемелік.
Жарияланған каиталдың қалыптасу тәртібі заңнамалық актілер ... ... ... Жарияланған капитал – ... ... ... ... ... – бұл акционерлік қоғаммен
шығаратын және ... ... ... ... ... ... ... және ол үшін дивидент алуға құқықты куәландыратын бағалы
қағаз.
Акциялар жай және артықшылығы бар ... ... ... ... жай ...... ұстаушыға алынған табыстың көлеміне байланысты
дивиденд әкелетін, және акционерлік жиналыста дауыс беру ... ... ... ... бар ...... ұстаушыға қызметтің нәтижесіне (пайда
немес зиян) тәуелсіз, тұрақты пайыз түрінде ... ... ... ... бар акцияны ұстаушылардың акционерлік жиналыста
дауыс беру құқығы жоқ.
Акцияның номиналды құны – жарияланған капиталдың құрылуына қатысатын,
акционерлік қоғамның құрушы ... ... ... ... ... ... құнының ақшалай көрінісі.
Орналастыру бағасы – бұл бағалы қағаздардың алғашқы нарығында
акцияларды орналастыру ... ... ... ... ... ... ... оның құрылымдарының құрушы
орналастырылатын қоғамның жарияланған акциясының саны түрі мен орналастыру
бағасы сонымен қатар құрушылармен төленетін ... ... ... ... ... ... келісім-шартында) көрсетіледі.
Ұйым жарияланған акцияларды шығаруды тіркеу үшін құжаттарды заңды
тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу күнінен ... бір ... ... немесе
жарияланған акциялардың санын ... ... ... ... ... ... ... бастап беруі қажет.
Акционерлік қоғам өзінің акцияларының олардың шығарылуын ... ... ... ... ... ... ... кеңесімен бекітілген орналастыру бавғасы бойынша сатуға болады,
осы кезде акцияны орналастыру бағасы акцияны алатын ... ... ... ... ... жарияланған капиталдың мүшелері қоғамның
жарияланған капиталының минималды ... аз ... ... және ... ... қоғамның мемлекеттік тіркелу мерзімінен бастап отыз ... ... ... ... ... ... ... көбеюі жоғарыда көрсетілген заңға
сәйкес акцияларды шығару мен орналастыру ... ... ... немесе соттың шешімі бойынша рұқсат етіледі.
Орналастыратын акциялардың төлеміне ақшалар, ... ... ... ... ... ... құқығы және заңнамалық
актілерімен қарастырған басқа жағдай басқа да ... ... ... ... ... ... ұлттық валютасында ... ... ... мүлікпен төлеу заңнамаға сәйкес берілген лицезияның
негізінде әрекет ететін бағаланып анықталатын баға ... ... Егер ... ... ... мүлікті пайдалану құқығы
енгізілсе, мұндай ... ... бұл ... ... барлық
мерзіміндегі пайдаланылғаны дейін төлемнің ... ... ... мерзімнің аяқталуына дейін мүлікті қоғамның жалпы акционерлер
жиналасының ... ... ... ... Қоғамға өзі жариялаған
акцияларды бағалы қоғамның ... ... ... ... тиым салынады.
Сонымен, жарияланған капитал – бұл ... ... ... ... бастапқы сомасы, ол негізгінен шығаруға жарияланған
барлық акциялардың жиынтық құнынан ... ... мен ... ... ... ... ... құрушылардың (қатысушылардың)
қайта құрылған ұйымның жарияланған қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... ... мүліктер салымдары болып табылады.
Жарияланған капиталының нақты тағайындалуы, атқаратын функциялары мен
құрылу тәртібі ең бастысы ... ... ... және ... ... акционерлік қоғам туралы, шектеулі
жауапкершілігі бар ... ... ... ... ... күші бар Қазақстан ... ... ... ... ... реттеледі.
Төленбеген капитал – ... ... ... ... есеп ... төленген капитал – акцияларды атаулы құндарынан артық сомаға
сатқанда қалыптасатын ... ... ...... ... ... нәтижесінде
қалыптасатын капитал. Активтерді қайта бағалаудың екі түрі болады:
1 – асыра бағалау– активтердің құнының артуы.
2 – төмен ... ... ... азаюы.
Резервтік капитал – негізгі құралдарды ... ... ... дивидендтерді төлеу және біржолғы жәрдемақыларды төлеу мақсатында
таза табыстың есебінен құрылатын капитал.
Есепті жылдың ... ... ... ...... ... шаруашылық жүргізуші субьектілердің табыстар мен шығыстарын
салыстыра отырып анықталатын, есепті жылдағы ... ... ... ... ... (жабылмаған зияны) – барлық есепті ... ... ... ... қалдық құндарының жиынтығы.
Жарияланған ... ... ... ... ... ... құжаттар және құнды қағаздар жатады. Шығарылған
жарияланған капитал ... ... ... 50 пайыздық мөлшерде төленіп
қойылуы керек.
Ұйымдық – құқықтық ... ... әр ... ішкі ... жарияланған капиталына төменгі мөлшеріне қарай орналасуын мына
кестеден көруге болады.[19]
Кесте 1. ... ... ... ... жарияланған
капиталының төменгі мөлшерінің орындалу тәртібі*
|Заңды тұлғаларының|Қатысушылар |Қатысушы, |Жарияланған |Ескерту ... ... ... ... | ... ... |арының |мөлшері, | |
| | ... ... | |
| | | |АЕК | ... серіктестік |Тек қана азаматтар| | | |
| ... кем ... | |25 | ... ... ... | | ... ... азаматтар | |50 |сі 50% |
| | | | ... ... ... және ... | | | ... ... (бір және |100 |100 | ... ... ... | | | ... | | | | ... ... ... ... және заңды |50 |100 | ... ... (бір және | | | ... ... ... ... | | | ... | | | | ... ... және ... | |50000 | ... (ААҚ) ... (бір және | | | |
| ... ... | | | ... ... ... және заңды | | ... ... ... (500 | | ... |
| ... | | ... АЕК |
| ... | | ... емес ... ... және ... |100 |100 | ... (ЖАҚ) ... | | | ... ... жоғары жеке| | ... ... ... ... | | ... |
| |кем ... | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... ... Ф.С. ... бухгалтерский учет. Алматы,
2000-143 бет.
Акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ұқсастықтар немесе кемшіліктерін
төмендегі кестені құра отырып қарастырамыз.
Кесте 2. Акционерлік ... мен ... ... ... ... ... ... |Ерекшеліктері |
| | ... | |
| | ... | ... ... ... ... айлық |Жарияланған капиталдың |
|капиталдың |көрсеткіші |көрсеткіші ... ... АҚ ... | | ... ... ... | | ... төмен |
| | | ... оңай ... | | ... ... |Мемлекеттік ... ... ... ... өткен соң|тіркеуге құжат |құрылымының мерзіміне |
|жариаланған|30 күннің ішінде ... күні ... ... 30 күнге |
|мөлшерін |төлеуі тиіс. ... ... ... ... ... | ... ... жоғарлығында |
|Жарияланған|Ақша,бағалы |Ақша,бағалы ... ... ... |қағаздар,заттық |қағаздар,заттық |құрылымының талаптары |
|құрылымы |құқығы және ... және ... ... |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| | ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ...... органы- |ЖШС-те орган |
|органдары ... ... ... түрі |
| ... ... ... |жеңілдетілген. |
| ... ... ... ... |
| ... не ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... | ... ... ... ... ... ... |
|ұстаушылар | ... |ның саны ... кем ... | |ның саны ... |болса да, тізімдік |
|және ЖШС-тегі | ... ... ... өз |
|қатысушылар | | ... ... | | | ... | | | ... |Ерікті |ЖШС-тің ... ... ... | ... ... ... кем ... | ... ... ... ... |
|қатысушының | ... ... ... ... үшін ... | ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... атымен |Облигациялар ғана|АҚ-да ... ... ... |акциялар, құнды ... ... |мен ... ... ... ... | ... |
| ... | ... |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... |Азаматтық ... ... ... ... ... АҚ ... ... сәйкес |жоқ ... ... ... ... қайта құруға | |
| ... ... ... | |
| ... |қатысушылар | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... сәйкес | |
| | ... ... | ... |АҚ ... |ЖШС ... АҚ ... ... |
|өзгеруі |серіктестігі немесе|немесе өндірістік|жоқ |
| ... ... | |
| ... болып |құрылуға құқысы | |
| ... ... бар. |бар. | ... ... ... Ф.С. ... бухгалтерский учет.
Алматы, 2000-144 бет.
Жарияланған мөлшердегі ... ... саны мен ... ... ... мен директорлар кеңесінің шешімімен
бекітіледі. Шығарылған, жарияланған ... ... ... ... ... қосындысын айғақтайды. Осыған байланысты
жаңа акциялар шығарылған кезде немесе ... ... ... ... Бір ... ... шарт ... қосындысының номиналды құны
жарияланған капитал құнының көлемінен кем болмауы керек.
1.2 Меншікті капиталға қатысты есеп саясатының ... ... ... есеп және ... ... заң ... сәйкес есеп саясатына келесідей анықтама берілген:
есеп саясаты бұл жеке кәсіпкердің немесе ұйымның бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... талаптар шегінде
өздерінің қажеттілігі мен салалық ерекшеліктерін ... ... ... нақты қағидалары, негіздері, ережелері мен ... ... ... ... есеп ... ... есеп саясатын
құрастыру және бекітумен басталады.
«УАТ» ЖШС-нің есеп саясаты Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік
есеп және ... ... ... заң ... негізінде және
халықаралық қаржылық есептілік стандарттарын, ұлттық қаржылық есептілік
стандарттарының, типтік шоттар ... ... ... ... ... ... жарғысын және Қазақстан Республикасының
бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілікке қатысты заңнамалық, ... ... ... ала ... жасалған.
Есеп саясатының негізгі мақсаты компания қызметін мүмкіндігінше тиімді
көрсету, ол ... ... ... шынайы ақпаратты көрсету болып
табылады.
«УАТ» ЖШС-нің есеп ... ... ... ... саясатының 1-ші бөлімінің Ұйымдастырушылық – Техникалық бөлім ... онда есеп ... ... жалпы ережелердің, серіктестіктің
ұйымдық-құқықтық негіздерінің, негізгі қызмет түрлерінің және мақсаттарының
жазылғанын көреміз. Бұл мәліметтерді біз серіктестіктің ... ... ... ... Сол ... бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуын
қарастырамыз. 1-ші бөлімде ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің
міндеттері:
- оперативті басқару үшін, инвесторлар мен ... ... және ... ... сатып алушылар және ... ... ... ... мен ... нәтижелері
жөнінде толық және шынайы ақпаратты қалыптастыру;
- серіктестіктің мүлкінің, материалдық еңбектік, қаржылық ресурстарының
қолда бары мен ... ... ... ету;
- қаржылық шаруашылық қызметтің келеңсіз құбылыстары жөнінде ... және ішкі ... ... деп ... ... ... есеп журналды-ордерлі ... ... ... ... ... ... мен ... әсер ететін барлық операциялар бухгалтерлік есепке
алынуы қажет. Бухгалтерлік есеп бас бухгалтер басқаратын жеке құрылымдық
бөлімше ... ... ... ... ... ... жыл
болып табылады. Құрылтайшы қаржылық есеп айырысу құжаттарына қол қою ... ... ... тізімін бекітеді.
Алғашқы құжаттар мен құжат айналысы ашылып көрсетілген. Есептік-
бухгалтерлік құжаттардың ... ... ... ... ... құжаттардың ішінде қаржылық есептілік пен ... ... ... ... одан ... ең ұзақ ... мерзімі 75
жыл, ал көпшілігі 3-5 жыл бойында сақталулары қажет. Бас бухгалтер құжат
айналысының тізбектілігін, ... ... ... ... Келесідей
құжаттары құпия құжаттар құрамына жатады: банктік ... ... ... ... кедендік жүк декларациялары, төлем
ведомостері, салықтық шот-фактуралар, еңбек келісім-шарттары, ... ... және ... есептілік. Осы құжаттарды алу құқығы ... ... ... ... ... осы бөлімде бухгалтерлік есеп саясатын қалыптастыру
негіздері, ... ... ... ... ... ... шынайылық, бейтараптылық, сақтық, аяқталу қағидасы,
салыстырмалылық, тізбектілік, ... ... ... ... ... ... ... есеп және аудит әдістемесі Департаментінің талап етуі бойынша
өзгертіледі, және ол өзгерістер қаржылық ... ... ... ... ғана ... ... өзгерістер енгізу келесі жағдайларда мүмкін болады:
- Қазақстан республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік
туралы заңының өзгеруіне байланысты;
- ... ... ... ... актілердің өзгеруі
салдарынан;
- Жаңа ... есеп ... ... байланысты;
- Қоғамның құрылымы өзгерген жағдайда;
- Меншік иесі ауысқан жағдайда;
- Қоғам статусы немесе оның ұйымдарының статусы өзгергенде;
- Активтер, меншікті ... мен ... ... ... жаңа ... көшу ... ... жағдайда.
Есеп саясаты мен оған енгізілген ... ... ... ... ... ... ... қосымша түсініктеме жазбаларда
ашылп көрсетілуі қажет. Егер мұндай өзгерістер ... ... ... ... ... онда мұндай өзгеріс нәтижесінде орын алатын
жағдайларға қосымша баға ... ... есеп ... ... тек ... ... қаржылық
есептілігіне ғана емес өткен кезеңнің, және алдағы кезеңдерге әсер ететін
болса, онда қаржылық ... ... ... ... ... ... көрсетілуі қажет:
- өзгерту себептерін;
- есепті кезеңдегі және өткен кезеңдердің есептілігіндегі түзетулер
сомалары;
- есепті ... таза ... ... зиян ... ... түзету сомасын;
- салыстырмалы деректер ретінде көрсетілген өткен кезең алдындағы
есепті кезеңдердің қаржылық есептілігін түзету сомаларын;
- ... ... ... деректерді немесе оларды қайта
есептеудің маңызды емес екендігін көрсету.
«УАТ» ЖШС-нің есеп ... 2-ші ... ... ... деп
аталады. Әдістемелік бөлімде келесідей сұрақтар қаралған:
1. Материалды емес активтердің есебі және оларды түгендеу;
2. Негізгі құралдар ... ... және ... ... ... ... оның негізгі формалары, бухгалтерлік баланстың,
табыстар мен шығындар жөніндегі есептіліктің, ақша қозғалысы
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... мәселелер қарастырылған;
бухгалтерлік балансы оның иелігіндегі барлық активтер, меншікті
капитал, міндеттемелер ... ... ... Активтер мен
міндеттемелер қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... құрастырылады. Бұл есептілік қаржылық жағдайының өзгеруін
бағалауға мүмкіндік ... ... ... инвестициялық және қаржылық қызметтері нәтижесінде
ақша ... мен ... ... ... ... ... ... құрамы жөніндегі есептілік қоғамның ... және ... ... ... ... ... табыстары мен жұмсалған шығындары жөнінде ақпаратты жоспарлы
көрсеткіштермен салыстыра отырып көрсетеді.
4. Ағымдағы активтер есебі қарастырылған, оның ... ... ... ... қорлар, ақша қаражаттары,
дебиторлық борыш, қаржылық ... ... ... есебіне
қатысты негізгі жағдайлар жазылған. Инвестициялар есебіне қатысты
консолидациялық ... ... ... ... ... ... қоғамның жекеленген және құрылымдық
бірліктерінің жеке есептіліктерінің жиынтығы ... ... ... консолидациялық есептілік құрастырылады.
5. Міндеттемелер есебі қарастырылған, оның ішінде еңбек ақы бойынша
есеп айырысу ... жеке ... ... ... мен ... ... де қарастырған. Барлық уақытша
шоттарда есепке алынған табыстар мен ... ... ... ... корреспонденцияланаып жабылады. Одан кейін
анықталған нәтиже «Есепті ... ... ... ... ... ... ... шығындарының есебін қарастырған. Іссапарға баруға құқылы
қызметкерлер тізімі бекітілген. Олардың ... ... және шет ... іссапарда болу шарттары қаралған.
8. Өзара байланысты жақтар мен корпоративті табыс ... ... ... ... бойынша шығындар есебіне ерекше көңіл
бөлінген.
9. ... ... ... ... тыс ... тізімі
келтірілген. Типтік бухгалтерлік есеп шоттарының негізінде жұмысшы
шоттар ... ... ... есеп ... ... ... ... қаржылық, салықтық есептерді, ішкі және сыртқы бақылауды
ұйымдастыру тәртібін анықтайды. Жалпы ережелереге ... есеп ... ... саясатында қолданылатын түсініктер келтірілген. Есеп ... ... ... ... сәйкес ... ... ... ... табыстар мен шығыстар төлем мерзіміне
тәуелсіз, жұмыстардың орындалған, қызметтердің көрсетілген, сату ... тиеп ... ... ... ... алынады.
«УАТ» ЖШС-нің меншікті капиталы Типтік шоттар жоспарына ... ... 5ші ... ... ... алынады. ««УАТ» ЖШС-і
сондай-ақ қоғамның жалпы балансына ... ... ... ... ... барысында сатылып алынған құнды қағаздар мен
материалдық емес активтерден тұратын және басқа да мүліктерге ие болады.
1.3 Меншікті капитал есебін ұйымдастырудың ... ... және ... ... база ең ... ... Атазаңы мен азаматтық-құқықтық
қатынастарды реттеуді жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексінен басталады. ... ... ... өзара тең жағдайдағы
қатысушылар ... ... ... жеке ... ... емес ... ... Азаматтық заңнама арқылы реттелетін
қатынастар жеке ... ... ... ... ... және ... ... арасында қаралады. Азаматтық Кодекс ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін анықтауға болады. [1]
Халық шаруашылығының ... ... ... есеп ... есеп ... қолданылатындықтан нақты осы жүйедегі нормативтік
құжат «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... 2007 жылдың 28 ақпанында № 234-III бұйрығымен
бекітілген, ... ... ... есеп пен ... ... ... бухгалтерлік есеп жүргізу мен қаржылық
есептілікті құрастырудың қағидаларын, ... ... ... ... заң ... бірінші «Жалпы ережелер» бөлімінде көрсетілгендей
жеке кәсіпкерлер, Қазақстан Республикасында ... ... ... шет ... ... ... филиалдары мен өкілдіктері
қолданыстағы заң актісінің ... ... ... ... ... заң
бойынша барлық шаруашылық қызметпен айналысатын ұйымдар бухгалтерлік есеп
жүргізіп, қаржылық есептілікті құрастыруға міндеттелген, олардың ... ал ... ҰҚЕС ... ... ... ... мүлде
бухгалтерлік есеп жүргізбеу құқығы бар екенін анықтайды. Меншікті капитал
есебінің ұйымдастырылуына қатысты осы қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... баға беретін қаржылық
есептілік ... ... ... ... және ... Осында капиталға келесідей анықтама берілген: капитал – ... ... ... алып ... қалатын активтердегі
үлесі. Қаржылық есептілік жеке кәсіпкер немесе ұйымның қаржылық жағдайы,
қаржылық ... мен ... ... ... жөніндегі ақпарат
көзі болып табылады. Заң бойынша қаржылық есептіліктің негізгі 5 ... ... ... пайда және зиян жөніндегі есептілік; ақша
қозғалысы ... ... ... өзгерісі жөніндегі есептілік;
түсініктеме жазбалар. Осы ... ... ... ... ... ақпаратты
қамтитын есептіліктің құрастырылуы ұйым капиталының жалпы жағдайы, яғни,
құрылған жарияланған ... ... ... ... пайда жөніндегі мәліметтердің ... ... ... ... өзгерісі жөніндегі қаржылық есептілік нысаны меншік
иеленушілерге қатысты ... ... ... ... Мұндай өзгерістер есепті кезеңде шығарылған акцияларды сатып
алу, акционерлерге ... ... мен ... ... пайданың
қорлануы, жекелеген мүлік түрлерінің ... мен ... ... құн ... ... ... ... болады.
Халықаралық стандарт талаптары бойынша бұл есептілікті капитал қозғалысы
элементтер бойынша және ... ... мен ... кезең мәліметтері
салыстырмалы түрде көрсетілуі қажет.
Қаржылық есептілік ... ... ... есепте
танылады. Бағалау әдістері мен тәртібі ХҚЕС және ... ... ... ... ХҚЕС қағидалары бойынша да ... ... ... ... ... деп көрсетілген. Мұнда капитал
болашақта міндеттемелерді реттеуге бағытталмайтын ... құны ... ... ... ... ... элементі пайдаланушылардың
қызығушылығын тудыратындай құрамдас бөліктерге бөлінуі мүмкін. Қағида
бойынша, акционерлік қоғамның ... үш ... ... ... ... салған қаражаттар;
- бөлінбеген пайда;
- бөлінбеген пайда есебінен қалыптасатын және ... ... ... ... ... есебінен қалыптасатын резервтер деп заңнамалық
тұрғыда немесе Жарғы негізінде және соларда көрсетілген ... ... ... мүмкін болатын зиянды кепілдендіретін резервтерді
танимыз. Ал екінші топтағы резервтерге ... ... ... ... қайта бағалауға сәйкес пайда болатын ... ... ... ... елдердің қаржылық есептілікті
құрастыру тәжірибесінде резервтер төрт негізгі сипаттамалары ... ... ... және болашақ табыс түсімдерінің ... ... ... келіп түсуімен байланысты;
2. Нормативтік (заңмен бекітілген) және нормативтік емес (ұйымның жеке
шешімі бойынша қалыптастырылатын) резервтер;
3. Бөлініп таратылатын және ... ... ... ... ... таратылады, олар кейде тек осы мақсатта
құрастырылады, екіншілері – ұйым ... ... ... болып табылады.
4. Мақсаттық және жалпы резервтер. Мақсаттық резервтер қатаң бекітілген
мақсатта ... ал ... ... ... ... ... ... капиталын акционерлерден және өз ... ... ... ... ... мен ... резервтерді құру арқылы
алынған деп бөлуге болады. Акционерлерден алынған капитал ... екі бап ... ... акциялардың номиналдық құны ;
- алғаш акциялар шығарған кездегі ... ... ... ... ... ... сыйақылар сомасы (эмиссиялық табыс).
Қағида бойынша ұйым өз табысын тек капиталының мөлшері толық сақталған
жағдайда ғана тани ... ... ... ... ... ... қажет. Осы мақсатта екі тұжырымдама қолданылады: қаржылық
капитал және физикалық ... ... ... ... әдісін және
капиталды қолдау тұжырымдамасын таңдап алу ұйымның өз құзырында және ... ... ... ... Егер ... ... номиналы, ақшаның сатып алу қабілеті қызықтыратын болса,
онда қаржылық ... ... ... ал ... ... ... мүмкіндіктеріне қызығушылық бар болса
капиталдың физикалық тұжырымдамасы қолданылады. Екі тұжырымдамада да ... ... ... ... және ... ... мөлшерін
сақтау мақсатындағы сәйкес түзетулер жасалғаннан кейін қалатын қалдық
мөлшерін сипаттайды. ... ... ... артуы зиян деп
танылады, ол капитал мөлшерін азайтады.
Капиталдың қаржылық ... ... ... ... соңында
акционерлер салған және акционерлерге төленген сомаларды алып ... ... ... ... ... тең ... ... капитал мөлшері
сақталған деп айтамыз. Активтер құнының көбеюі, міндеттемелер сомасының
азаюы, немесе екеуі ... орын ... ... осы ... кезеңнің пайдасы
ретінде танылады. Активтер сатылғанға дейін ... ... ... есепке
алынбайды. Капиталды сақтау мен пайданы танудың осы ... ... ... бағалау әдісі деп аталады. Ақшаның сатып алу ... ... ... ... ... бірлікте бағалау әдісін
қолдану мәліметтерді бірқатар бұрмалауы мүмкін. ... ... ... ... ... алу ... ... келетін тұрақты ақшалай
бірлікте бағалау әдісі қолданылады. Егер капиталдың мөлшерін сақтау ... алу ... ... ... ... ... бірлікте бағалау әдісі
арқылы жүргізілгенде пайда ретінде осы есепті кезеңдегі ... ... ... ... құны ... ... мөлшері танылады. Ал
бағаның жалпы деңгеінйі өсіміне сәйкес ... ... ... ... сомасы нақты қолданыстағы капиталға түзету ретінде қаралып, ... өсуі ... ... ... ... ... капитал сақталған деп
есептеу үшін есепті кезең соңында ... осы ... ... ... ... ... немесе операциялық мүмкіндіктері болуы қажет.
Активтер мен міндеттемелерді бағалау үшін олардың ағымдағы құны ... мен ... ... әсер ететін баға өзгерісі ұйымның
өндірістік ... ... ... және ... ... ... деп ... Баға өзгерістері капиталға қосылады, пайданы
арттыратын сома деп есептелмейді. Есепті кезең ... деп ... ... ... ... активтер құнының өсімі
танылады. Немесе, басқаша айтқанда ... ... ... ... ... ... деп қарастырылады.
Халықаралық тәжірибе бойынша капиталға қатысты екі ... ... ... ... ... тану ... бар. Осы ... келесі кесте түрінде көрсетеміз.
Кесте 3. Халықаралық тәжірибе бойынша капитал тұжырымдамалары*
|Капиталды қолдау тұжырымдамалары ... ... - ... ... |Физикалық тұжырымдама - есепті кезең|
|соңындағы капитал акционерлер салған |соңында ұйымның осы есепті ... ... ... ... ... |басындағыдай өндірістік қуатының |
|алып тастағанда оның есепті кезең ... ... ... ... мөлшеріне тең болуы қажет. |мүмкіндіктері ... ... ... тұжырымдама бойынша пайда - |Физикалық тұжырымдама бойынша пайда |
|активтер құнының көбеюі, міндеттемелер |- есепті кезеңдегі ұйымның ... ... орын ... ... ... мүмкіндіктерінің артуы |
|танылады. |деп ... ... ... ... ... ... ... автор
құрастырған
Халықаралық тәжірибеде капиталдың қаржылық ... ... және ... есептілікті ХҚЕС бойынша құрастырылған ... ... ... есеп ... ... капиталды
қолдау тұжырымдамалары жоқ. Заңнамалық актілер мен қалыптасқан тәжірибе
ббойынша ХҚЕС қағидаларында ... ... ... ... ... Мұндай концепцияның жауапкершілігі шектеулі
серіктестіктер үшін ... зор. Осы ... ... ... ... ... капитал сомасынан немесе нормативтік жалпы
резервтер ... ... Бұл ... капиталдың қаржылық
тұжырымдамасына ұқсас ... ... тек ... капитал есебіне ғана қатысты емес, жалпы есепті
жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... есептілік стандарттары, кәсіби бухгалтерлер
мен аудиторлардың Әдеп кодексі болып табылады. Ал ... ... ... ... ... капитал есебінің нормативтік базасының құрамына ұйым
Жарғысын, есеп саясатын жатқызуға болады. Осылайша меншікті капитал ... ... ... ... ... кесте түрінде көрсетуге болады.
Кесте 4. Меншікті капитал есебінің нормативтік базалары*
|Деңгейі ... ... ... ... ... ... Азаматтық Кодексі, Бухгалтерлік |
| ... пен ... ... ... заң ... |
|Екінші ... есеп пен ... ... ... заң |
| ... ... ... ... ... бухгалтерлер мен аудиторлардың Әдеп |
| ... ... ... ... есеп саясаты, т.б. ... ... ... айтылғандарды қорытындылай келе автор
құрастырған.
2 ... ... МЕН ... ... ... қалыптасуының есебі
Капитал мен резевтер жағдайы мен қозғалысы туралы ақпарат бухгалтерлік
есептің типтік шоттар жоспарының 5 ... және ... ... ... Соның ішінде жарияланған капитал есебіне 5000
«Жарияланған капитал» бөлімшесінде келесідей ... ... ... 5010 ... бар ... 5020 Қарапайым акциялар
– 5030 Салымдар мен пайлар
Бұл шоттар бойынша жазулар ... ... ... ... ... ... ұйымның құрушы ... ... ... ... жарияланған капиталды құру,
көбейту немесе азайту мақсатында қолданылады.
Акционерлік ... ... ... ... ... есеп айырысу мақсатында 5110 «Төленбеген капитал» шоты
жүргізіледі. Бұл шотта құрушылардың, ... ... ... ... ... ... мен ... нақты салған жарналарының
есебі жүргізілді. Құрушылардың номиналды құны ... ... ... және ... ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарында келесідей жазулар жазылады:
Шоттың дебеті 5110 ... ... ... ... ... «Қарапайым акциялар», 5010 «Артықшылығы бар акциялар»
Акционерлік қоғамның жарияланған акциялары қоғамды заңды тұлға ретінде
мемлекеттік тіркелгеннен күннен отыз күн ішінде құрушылармен ... ... ... ... ... және ... ... салымдар
немесе нақты төлемдерінің түсуі келесідей түрде көрсетіледі:
– ақша-қаражаттары үшін ... ... ... ... ... немесе есеп айырысу шотына көшірілуі, немесе кассалық ... ... ... ... ... ақша-қаражаттары салынады;
– негізгі құралдар, материалдық емес ... ... үшін ... ... ... ... расстайтын,
негізгі құралдарды, материалдық емес активтерді қабылдау және ... ... және ... да ... ... ... жарияланған капиталына есеп айырысу нысанына
байланысты қолма-қол немесе ... ... ... және
тіркелген акциялардың құндарына төлемдердің түсуіне қарай ... ... ... ... шоттардың дебетіне:
1030 «Ағымдағы банктік шоттағы ақша қаражаттары»
1010 «Кассадағы ақша-қаражаттары»
Шоттың кредиті 5110 «Төленбеген капитал».
Құрушылардан жариланған және ... ... ... ... ... ... ... емес активтерінің, тауарлы-
материалдық қорлардың ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің сәйкесінше шоттардың дебеті:
2700 «Материалдық емес ... ... ... ... ... «Материалдар» (1310 – 1350 шоттар)
1330 « Тауарлар» (1320-1350 шоттар)
Шоттың кредиті бойынша 5110 «Төленбеген капитал»
Акционерлік қоғам бағалы қағаздар нарығында өз ... ... ... ... құны ... ... асыруы керек. Орналастыру
құны бойынша сату құнының сомасының номиналды ... асуы ... ... жазулар береді:
Шоттың дебеті 1030 «Ағымдағы банктік шоттағы ақша қаражаттары»
Шоттың кредиті 5310 «Эмиссиялық ... ... және ... ... ... ... жасалған кезде 5110 Төленбеген капитал шотының ... ... ... ... айналысынан алынған сомадан, азаюы
кезінде келесідей шоттардың ... ... ... ... ... ... «Артықшылығы бар акциялар»
Шоттың кредиті 5210 «Сатып алыңған жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... құжаттары
негізінде жоғарыда көрсетілген құндылықтар салымдар мен ... ... есеп ... ... жазу ... ... сәйкесінше шоттардың дебеті:
2700 Материалдық емес активтер (2710,2730 шоттары)
2410 Негізгі құралдар
1310 Материалдар (1310-1350 шоотар)
1330 Тауарлар (1320-1350 шоттар)
1030 «Ағымдағы ... ... ақша ... ... ... кредиті 5030 «Салымдар мен пайдалар».
Жарияланған капиталдың талдамалы есебі ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалар бойынша субшоттар
бөлімшелерінде номиналды құны мен орналастыру ... ... ... мен ... түрдеріне қарай №13 журнал-ордерінде жүргізіледі.
Акцияның талдамалы есебінің жүргізу үшін негіз болып құрушылардың
тіркелімінің көшірмесі ... ... ... ... ... ... мен
тіркелген тұрақты жері және келесі мәселелері болуы қажет:
– акцияға ие акционерлердің жалпы саны
... ... ... саны мен ... ие ... ... 5 пайыздан жоғары акцияға ие акционерлердің жарияланған капиталдағы
үлесі туралы ақпараттар.
Есепті компьютерлендірудің кезінде жарияланған ... ... ... ордерінде сәйкес машинограмма нысанында алуға болады.
Құрушылардың жарияланған капиталының және ... ... ... ... ... ... қарыздарының сомасы төленбеген
капитал деп аталады. Бұл аталған ... 5110 ... ... ... ... ... кеңесінің шешімімен келесіде сату немесе ҚР-ң
заңнамасына қарсы келмейтін басқа да мақсатта ... ... ... ... ... қайта құру кезінде ірі келісім шарт ... ... ... құқығын шектейтін қоғамның жарғысы енгізу кезінде немесе
акционерлердің ... ... ... ... ... қатыспаған
кезінде акцияларын сатып алу туралы акционер талап еткен жағдайда сатып
алуы тиісті . Акционер өз ... отыз күн ... ... ... заңда бекітілген бағамен сатып алуды талап етуге құқылы.
Ұйым орналастыратын акциялардың жалпы орналастырған акциялардың ... ... ... ... алу, ал шығындары жарияланған капиталдың он
пайызынан аспауы тиіс.
Акцияларды қайта сату немесе заңнамаға ... ... ... ... ... акциялар туралы ақпаратты кеңейту үшін 5210 «Сатып ... ... ... шоты ... ... ол 5000 ... ... орналасса да, экономикалық мазмұны бойынша активті болып
табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ал кредиті бойынша айналыстан алынған меншікті акциялар немесе ... ... ... ... ... ... сатып алу кезінде банктің берген
көшірмесі негізіндегі есеп ... ... мен ... ... ... шығыс ордерлі мен басқа да ... ... ... есеп шоттарында келесідей жазулар жазылады:
Шоттың дебеті 5210 «Сатып алынған меншікті үлестік ... ... ... «Банктегі арнайы» шоттардағы ақша-қаражаттары,
1030 «Ағымдағы банктік шоттағы ақша қаражаттары»,
1010 «Кассадағы ақша-қаражаттары.
Сатып алынған ... ... алу ... төмен немесе жоғары
болуына байланысты ... ... ... құрайтын соммаға
келесідей жазу ... егер ... ... ... ... нақты құны номиналды құнынан
төмен болса:
Шоттың дебеті 5210 «Алынған меншікті үлестік құралдары»
Шоттың кредиті 5510 «Есепті кезеңнің ... ... егер ... ... меншік акцияның нақты құны номиналды құнынан
жоғары болса:
Опцион – белгіленген нысандағы ... ... ... оған ... алушы
анықталған мерзімнің аяқталғанымен опционда шартталған баға бойынша бағалық
активті сату ... ... алу ... алады.
Шоттың дебеті: 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген табысы (зияны)»
Шоттың кредиті 5210 «Сатып алынған меншікті үлестік құралдары»
Акциялардың жалпы ... ... ... ... айналастан
алынған кезде номианалды құны бойынша қарапайым және артықшылығы бар сатып
алынған акциялардың құнына жарияланған капитал ... және ... ... ... ... ... шоттың дебеті: 5010 «Артықшылығы бар акциялар»
Шоттың кредиті бойынша 5210 «Сатып ... ... ... өз ... мен ... ... құқылылығын
көтеру мен ынталандыру мақсатындағы олардың арасында ... ... ... ... ... сату ... ... бөлуге құқығы бар, осылайша
көрсетілген акциялар нарықта қайта айналысқа түседі. Осы кезде ... ... ... ... құнының олардың номиналды ... ... ... ... ... егер сатып алынған акцияларды нақты жүзеге асыру құны номиналды
құнына тең болса: ... ... ... «Ағымдағы банктік шоттағы ақша қаражаттары»
1010 « Кассадағы ақша-қаражаттары»
Шоттың кредиті: 5210 «сатып алынған меншікті үлестік құралдар»
- егер ... ... ... нақты жүзеге асыру құны номиналды
құнынан төмен болса. Сәйкесінше шоттардың дебеті:
1030 «Ағымдағы банктік ... ақша ... ... ... - ... ... ... нақты
жүзеге асыру құнына
Шоттың дебеті: 5310 «Эмиссялық ... - ... ... акцияларды
нақты жүзеге
асыру құнынан номиналды құнының ... ... ... 5210 ... алынған меншікті үлестік құралдар» –
сатып алынған ... ... ... ... алынған акциялардың нақты жүзеге асыру құнынан ... ... ... ... ... ... ... жеткілікссіз болса,
онда жабылмаған сома 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген табысы (зияны)»
Шоттың дебеті бойынша көрсетіледі:
1030 «Ағымдағы банктік ... ақша ... ... ақша ... ... алынған акцияларды нақты
жүзеге асырудың құнына.
Шоттың ... ... 5210 ... ... меншікті үлестік құралдар»
- сатып алынған акциялардың номиналды құнының жүзеге асырғандағы нақты
құнынан асқан сомасына
Шоттың ... 5310 ... ... ... ... ... шығару мақсатында
меншікті акцияларды жою мүмкін. Акцияларды жойған ... ... ... жою ... акт ... ... ... түрде көрсетіледі:
мерзімі, нөмері және эмиссиялық ... ... ... ... ... ... ... мен нөмері, акциялардың дайындауға
тапсырысты кім және қашан дайындаған саны ... ... ... нөмері, мерзімі, жою әдісі мен орны. Актке барлық комиссия
қол қойып,ұйымның мөрімен рассталады.
5210 «Сатып алынған меншікті үлестік ... ... ... ... ... көрсетілген шоттың кредитінен басқа шоттардың дебеті
бойынша жүргізілген, ... ... ... қосымша немесе есепті
машинограмма ... ... ... алынған акциялардың түрі
(қарапайым, артықшылығы бар), сериясы мен реттік номері ... ... ... ... ... – бұл ұйым ... ... акцияларын сату
нәтижесінде алынған номиналды құнынан (эмиссиялық табыс ... ... ... нақты құнының асқан сомасы. Қосымша төленген капитал туралы
ақпаратты кеңейту үшін 5310 «Эмиссиялық табыс» шоты ... ... ... ... 1280, 2180 «Басқа да дебиторлық қарыздар» ... ... ... ... шоттарымен корреспонденциялып,
акцияның номиналды құнынан, немесе ... ... ... ... ... акциядағы сатудан түскен касса мен валютталық және ... ... ... ... сатылған акциялардың нақты құнының номиналды
құнынан асқан сомасны клксі бухгалтерлік есеп шоттарының дебеті:
1030 «Ағымдағы банктік шоттағы ақша ... ... ... кредиті
5310 « Эмиссиялық табыс»
Сатылған меншікті акциялардың шоттардың төлеуге көрсетілген, жағдайда
келесідей бухгалтерлік жазулар жүргізіледі:
Шоттың дебеті: 1280 «Басқа да ... ... 2180 ... ... құнына»
Шоттың кредиті: 6210 «Активтердің шығуынан түскен табыс» - сатылатын
акциялардың ... ... 5310 ... табыс» - акциялардың
номиналды құнынан асқан сомасына.
Меншікті акцияларды сатумен байланысты ... ... ақы, ... ... ... ... ... қағаздар нарығына
андеррайтерлер қатысқан үлесіне алымдар және өзге 7410 ... ... ... ... есепке алынады. Осы кезде шоттардың
корреспенденциясы келесі ... ... ... ... ведомостіне сәйкесінше акцияларды сатумен
айналысатын андеррайтер мен немесе басқа да тұлғаларға ... ... ... 7410 ... шығуынан алынатын шығыстар»
Шоттың кредиті: 3350 ... ... ... есептелген еңбекақы сомасына әлеуметтік салық сомасына:
Шоттың дебеті 7410 «Активтердің шығуынан алынған шығыстар
Шоттың кредиті 3150 «Әлеуметтік ... есеп ... ... ... ордерінен банктің көшірмесі сәйкес,
акцияларды сатумен байланысты төленген жарнама ... ... мен ... да ... ... :
Шоттың дебеті: 7410 «Активтердің шығынан алынған шығыстар»
Сәйкесінше ... ... 1030 ... ... ... ... ... жарияланған капиталды және дивиденттерді тұрақты
түрде алумен ... ... ... инвесторлардың
қызығушылығының сенімді қорғанысын қамтамасыз ету үшін резервтік капиталды
құра алады.
Резервтік капитал – бұл ... ... ... ... ... ... ... ақша-қаражаттары бөлігі) ол егер
ағымдағы таза табысы жеткіліксіз ... ... ... өтеу үшін және ... ... ... ... үшін арналады және ұйымының бөлінбеген табысын есептеу
арқылы құралады. Резервтік капиталды құрудың ... ... ... ... пайда болған жағдайда жарияланған капиталдың көлемін сақтау болып
табылады, себебі осы резервтер арқылы жарияланған ... ... ... құрылуы құрушы құжаттарда бекітілген, ұйымның өзінің
бастамасымен, тәртіпте ... және ол ... ... ... ... ... ... және ұйымның шешімімен ... ... ... мемлекеттік тіркеген кезде екі жыл ішінде құрылуы тиіс.
Жыл сайынғы аударымдар көлемі ұйымның еңбек ұжымының жалпы жиналысында
орнатылады және бекітілген ... ... ... жататын құрушы
құжаттарында тіркеледі. Жарияланған ... өсуі ... ... қызметінің, инфляцияның және т.б. ... ... ... ... ... де ... ... құжаттар мен заңнамаларға сәйкес құрылатын ұйымның резервтік
капиталдың жағдайда мен ... ... ... ... үшін ... атты шотының бөлімшелері арналған:
- 5410 «Құрылтай құжаттарымен бекітілген резервтік капитал»;
- 5420 ... ... ... бағалау резерві»;
- 5430 «Материалды емес активтерді қайта бағалау резерві»;
- 5440 «Қаржылық активтерді қайта ... ... 5450 «Шет ... ... бойынша шет ел валютасын қайта ... 5460 ... да ... ... ... ... ... капиталдың
құрылуымен бухгалтерлік есеп шоттарында келесідей жазулар жазылады:
Шоттың дебеті 5510 «Есепті жылдың ... ... ... ... 5410 ... ... ... резервтік
капитал».
Құрылған резервті капитал ұйымның еңбек ұжымының ... ... ... ... ... ... ... акционерлеге тиісілі акциялар бойынша бөлінбеген табыстың жеткіліксіз
немесе болмаған жағдайында, ... ... ... ... болған жағдайда дивиденттерді есептеу. Осы кезде
келесідей бухгалтерлік ... ... Дт 5410,542 Кт ... ... ... ... кредиторлық берешек».
Талдамалы есеп №13 журнал-ордерінде көрсетілген шоттардың ... ... осы ... ... ... ... нысаны бар
машиннограммада есепті компьютерлендіру кезінде жүргезіледі.
Қосымша төленген капиталдың сомасы ұйымының ... ... Олар ... ... ... ... жарияланған
шоттарды жабуға, яғни акцияларды сатуда ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жазулар жазалылынады:
– жарияланған капиталды көбейту үшін шоттың дебеті 5310 «Эмиссиялық
табыс», шоттардың кредиті 5010 ... ... 5310 ... ... №13 журнал-ордерінде жүргізеді.
Қосымша төленбеген капитал – бұл ... ... ... ... мен ... да ... ... бағалау нәтижесінде
алынған салымдар.
Аталған капиталдың қозғалысы мен қалдығы туралы ақпаратты кеңейту
үшін келесідей шот ... - ... ... оның ішінде ұзақ мерзімге жалға ... ... ... ... ... мен ... ... инфляция нәтижесінде активтердің құнының жоғарылауымен байланысты
заңнамаға сәйкес ұйым ... ... ... ... ұйым негізгі
құралдардың баланстық құнын ... ... ... негізгі құралдардың
индексацияын жүзеге асыруға құқығы бар. ... ... ... ... ... ... тиіс.
Арнайы құрылған есептеулердің негізіндегі негізгі құралдардың (жерден
басқа) ... ... ... ... ... ... ... дебеті 2410 «Негізгі құралдар»
Шоттың кредиті 5420 «Қайта бағалауға арналған резерв»
Амортизацияны ... ... ... ... тозу сомасына
келесідей бухгалтерлік жазулар жасалады:
Шоттың ... 5420 ... ... арналған резерв»
Сәйкесінше шоттарың кредиті: 2420 негізгі құралдардың амортизациясы
мен құнсыздануы.
Орнатылуға арналған аяқталған капитал салымдары мен ... ... ... ... ... ... ... 2430 «Аяқталмаған өндіріс»
Шоттың кредиті 5420 «Қайта бағалауға арналған резерв»
Қайта бағалауға дейінгі сома салық есебінде ... ... ... ... ... ... ... құралдар объектілерін пайдалану
шегіндегі қайта бағалауға дейінгі сомалы қолданылатын амортизацияны есептеу
әдісінде сәйкес анықталған көлемде ... ... ай ... ... ... ... ... сомманы анықтау үшін бухгалтерия келесідей
есеп жүргізеді.
Негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... ... ұйымның бөлінбеген табысын апарылыды да келесідей ... ... ... ... 5420 ... ... арналған резерв»
Шоттың кредиті 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (зияны)».
Негізгі құралдардың объектілерін шығыстау кезінде ... ету ... ... ... ... ... ... бағаланған барлық
сомма шығыстаудың себебіне байланыссыз көрсетілген табысқа толық апарылады.
ҚР-сының жауапкершілігі ... ... ... ... сәйкес
негізгі құралдардан бағалауға деінгі сомма жарияланған капиталды ұлғайтуға
бағытталуы мүмкін.
Негізгі ... ... ... ... ... сомма негізгі
құралдар объектілерін жоюдан алынған шығындарды ... ... ... ... негізгі құралдар объектілердің ... ... ... ... бухгалтерлік жазулар жүргізеледі:
Шоттың дебеті: 5420 «Негізгі құралдарды ... ... ... кредиті 7410 «Активтердің шығуынан алынатын шығыстар».
Ұйымдарда ... ... ... ... ... зиян мөлшері
анықталады. Анықталған сома шоттар жоспарының 5 ... ... ... кезеңдегі бөлінбеген пайда (жабылмаған зияны)».
5520-шот «Өткен жылдардың бөлінбеген пайда (жабылмаған зияны)».
Енді осы келтірілген шоттар бойынша ... ... ... жылдың бөлінбеген табысының (жабылмаған зияны) есебі есеп
берілетін жылда пайда болған бөлінбеген табыс ... ... ... бары және қозғалысы туралы ақпараттарды жинақтауға арналған 5510 ... ... ... ... ... жыл ... есептелінген
табыстың немесе зиянның сомасы жазылады.
Сонымен қоса, 5510-шоттың ... және ... ...... ... ... өтеуге бағытталған резерв капиталының сомасы
көрсетіледі; 5510-шоттың ... және 5420 ... ... ― есептен
шығарылған негізгі құралдар бойынша ... ... ... ... ету
барысында бұрындары таратылмаған табыстың сомасын және ұзақ ... ... ... ... ... және 5210-шоттың
дебеті өз акцияларын қайтып сатып алған кезде, номиналдық ... ... ... айырмасы көрсетіледі.
Есепті жылдың бөлінбей қалған табысы (зияны) ... ... яғни ... ... ... ... дебеттелінеді, 5510-
шот кредиттелінеді.
Жоғарыда келтірілген жазбалардан кейін 5510-ші шот ... ... ... сондықтан ол міндетті түрде жабылады.
Өткен жылдардың бөлінбеген табысы (жабылмаған зияны) есеп ... ... ... ... ... бөлінбеген табыс немесе жабылмаған зиян
сомаларының қолда бары және қозғалысы туралы ... ... ... 5520 ... ... шоттың кредиті бойынша келесідей шаруашылық операциялары:
– өткен жылдардың белгіленген тәртібінде таратылмаған табыстың сомасы
5510 шоттың дебетінде; өткен ... ... ... өтеу ... ... капиталдың сомасы 5310 шоттарының дебетінде көрініс
табады.
5520 шоттың дебеті бойынша төмендегідей шаруашылық операциялары: ... ... ... ... ... ... сомасы 5510
шоттың кредитінде; шаруашылық серіктестіктерінің қатысушыларының табыстар
мен жай және айрықша акциялар ... ... ... есепті
жылдағы алынған табыстың есебінен ... 3030 ... ... ... толықтыру үшін өткен жылдарда алынған табыстан
аталған мақсатқа бағытталған сомасы 5030 ... ... ... ... ... ... ... және табыстың есебінен
өтелетін басқадай шығындарды төлегеннен қалған сомасы есепті ... ... ... зияны)» болып табылады.
Бөлінбеген пайда көбейгенде (келіп кірістелгенде) 5510«Есепті жылдың
бөлінбеген пайдасы (жабылмаған зиян)» ... Ал ... ... ... ... осы ... шеккен зиян «Есепті жылдың
бөлінбеген пайдасы (жабылмаған зиян)» шотының дебетіне жазылады.
- есеп беретін жылғы шаруашылық субъектінің шеккен қорытынды ... Дт 5510 ... ... ... ... (жабылмаған
зиян)» шоты; Кт 7010 шоты түрінде бухгалтерлік жазу ... Ұйым ... ... ... ... қор ... ... оған
тиісті сомаға: Дт 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген ... ... ... Кт ... 5320 ... ... түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
- акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... немесе төлеген
сомасына: Дт 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмыған
зиян)» ... Кт ... ... ... мен көрсетілетін
қызметтер үшін алынған ... және тағы да ... ... ... ... жазу ... акционерлерге (серіктестіктерге, қатысушыларға) ... ... есеп ... ... бөлінбеген пайдасы сомасына:
Дт 5510«Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы
(жабылмаған зияны)» шоты; Кт 5520 ... ... ... ... зияны)» шоты түрінде
бухгартерлік жазу жазылады.
Жалпы акционерлік қоғамның, ... ... да бір ... ... жұмсалмаған (бөлінбеген) таза пайдасы оның капиталы болып саналады.
Кез келген ... ... ... ... ... яғни ... ... капиталының жалпы сомасы, яғни барлық ... ... ... ... ... алып
тастағандағы қалған сомасы кәіпорынның немесе акционерлік ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Егер баланс активінің ... ... ... ... ... ... кем болған жағдайда ұйымның қызметінің
рентабельдігінің ... ... ... Бұндай жағдайда ұйымның
жарияланған қорының мөлшері қайта қаралуға тиісті.
Есепті жылдың соңында барлық кәсіпорындардың бухгалтериясында ... және ... ... деп ... ... шоттары «жиынтық
пайда (зиян)» деп аталатын ... ... ... яғни бұл ... ... ... аталған алтыншы бөлім шоттарын жабу ... ... ... ... ... ... 5610 ... (зиян)» деп аталатын шот кредиттелінеді. Ал жетінші бөлім шоттары
жабу ... ... ... 5610 ... ... ... деп ... дебеттелініп, жетінші «шығыстар» деп ... ... ... Осы ... ... ... 5610 ... кіріс
(зиян)» деп аталатын шоттың дебеті мен кредитіндегі сомалар салыстырылып,
егер дебетіндегі сома ... ... ... ... ... жылы ... ал ... сома артық болған жағдайда ұйымның есепті жылы
өзінің істеген жұмысының қорытындысы ... ... ... болып
табылады. Жиынтық пайда және есепті жылдың бөлінбеген ... ... ... операцияларды келесі ... ... ... 5. ... ... ... (жабылмаған зиян) шоты бойынша
жүргізілетін операциялар*
|№№ ... ... ... ... |
| | |шот |шот |
|1 ... бөлінбеген табысы |5510 |5410 |
| ... ... ... | | |
|1 ... ... ... | |
| ... капиталға бөлінген | | |
| ... | | |
|2 ... ... ... |5510 |5410 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... резервтік | | |
| ... ... сома | | |
|3 ... есепті кезеңіндегі |5410 |5110, 5520 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
|4 ... ... ... зиянды |5410 |5510 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|5 ... құралдардың белгіленген|5420 |5510 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... байланысты бөлінбеген| | |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... |5510 |5520 |
| ... ... ... | | |
| ... табыс сомасы | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|7 ... ... (алдыңғы) |5410 |5520 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... сомасы | | |
|8 ... ... жылы ... |5510 |5610 |
| ... ... алдағы кезеңде | | |
| ... ... | | |
|9 ... ... ... |6010, ... |
| ... ... ... | |
| ... | | |
| ... ... құралдарды,| | |
| ... емес ... | | |
| ... ... ... және | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | ... |Ұйымның ағымдағы жылда |5610 |6030, 7010, |
| ... ... | |7110, 7210, |
| ... ... ... | |7310, 7410, |
| ... ... | |7450, 7700, |
| ... емес ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
* ... көзі: Типтік шоттар жоспарын қолдану жөніндегі әдістемелік
нұсқау негізінде құрастырылған.
Меншікті капитал есебінің ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін шоттар негізгі пассивтік
шоттар болып табылатын ... яғни ... ... ... ... ... ал ... – дебетінде көрсетілетінін анықтадық.
2.2 Капиталдың өзгерістерінің есебі
Серіктестіктің қаржылық-шаруашылық қызметін жүзеге асыруы барысында
оның капиталының өзгеруіне әкелетін ... ... орын ... және ... ... және ... сипаттағы мәселелерді тудырады.
Серіктестік капиталына салым ретінде ақша ... ... ... ... ... өзге де ... ... немесе интеллектуалдық
меншікті, басқа да мүлікті пайдалану құқығы алынуы мүмкін. ... ... ... объектілері болып табылады. Капиталға салынған үлес ... ... ... болса, онда мұндай салымның құнын тәуелсіз сараптамашы-
бағалаушы анықтауы қажет.
Капитал қалыптастырылып, оның құны толық төленіп ... ... ... ... ... ... ... сұрақ туындайды. Ссалым
ретінде келіп түскен ақша қаражаттары немесе негізгі құрал объектілерінің
қозғалысы қалыптастырылған ... ... әсер ... Капиталға
салынған ақша қаражаттары капитал құны толық ... ... ары ... ақы төлеуге, есепті қызметкерлерге аванс түрінде ... ... Олар ... ... ... ... капитал құнын төледі,
енді оларды кез-келген мақсатта қолдану ... ... ... ... ... ... 51 500 теңгенің компьютері келіп түскен
болса және оған 30 % мөлшерінде амортизациялық аударым сомасы есептелініп
отырған. Осы негізгі ... ... 3 ... ... ... құны бойынша
сату көзделген болса, онда үш жылдағы жинақталған амортизация сомасы ... ... х 30% = 15450 ... тең, яғни үш ... амортизациялық
аударым сомасы 15450 х 3 = 46350 теңге.
Капиталға салым ретінде келген негізгі құрал объектісінің қалдық құны
мөлшерінде сатылуына ... ... ... кесте түрінде жинақтап
көрсетеміз.
Кесте 6. Капиталға салынған негізгі құрал ... ... ... ... ... |кредит ... тг |
|1 ... ... үш жылдық |7211 |2420 |46350 |
| ... ... | | | |
|2 ... ... ... |1210 |6010 |5150 |
| ... ... | | | |
| |ҚҚС ... 12% |1210 |3130 |618 |
|3 ... тозу ... |2420 |2410 |46350 |
| ... шығарылды | | | |
|4 ... құны ... ... |2410 |5150 |
| ... ... ... | | | ... көзі: Е. Коломейцева Учет ... в ... ... №5 май 2009г.
Егер, капиталды төлеу мақсатында келген негізгі құрал объектісін
пайдалну мерзімі ішінде оған есептелген ... ... оның ... тең ... болса, онда негізгі құралдарды есептен шығару жөніндегі
қабылдау-өткізу ... ... және ... ... ... Дт 2420 Кт 2410 ... құн сомасына (яғни, 51500 теңгеге).
Капиталдың қалыптасуы мен төленуі бірдей уақытта жүргізілмеуі мүмкін.
Серіктестік мемлекеттік ... ... ... ... ... қатысушылар өз үлестерінің құнын төлеуі қажет. Көптеген жағдайларда
қатысушылардың капиталдағы үлесі төленбей қалып ... Егер ... ... ... ... онда бұл үлес ... серіктестіктің өз
меншігі, яғни таза активтері есебінен ... ... ... ... үлес
сомасы мөлшеріне капиталды азайтуы қажет. Азайту тек ... ... ... ... мөлшерге дейін ғана рұқсат етіледі. Сонымен қатар, салынбаған
үлес сомасы қалған қатысушылардың келісімімен олардың арасында теңдей етіп
бөлінеді. Немесе ... ... ... ... ... ... Ал өз ... қатысушы серіктестікте орын алған шығындарды өтеуге міндетті. Бұл
міндеттеме ... ... 33 бабы ... ... ... егер
серіктестік тіркелгеннен кейінгі жарғылық капиталының мөлшері 200 000 теңге
болса, ал үш қатысушылар арасында үлес мөлшерлері келесідей бөлінген ... ... - 100%, 2-ші ... - 60%, 3-ші қатысушы - 40%. ... өз ... ... яғни ... ... теңге, 2-шісі –
60 000теңге салып, үшінші қатысушы өз ... ... ... жағдайда
серіктестіктің төленген капиталының мөлшері 80%-ды құрайды, 160 000/200000.
Осындай жағдай орын алған болса, серіктестіктің рұқсат ... ең ... ... ... 100 АЕК ... серіктестіктің екі
қатысушылары капитал мөлшерін 160000 теңгеге дейін азайту жөнінде шешім
қабылдай ... ... ... ... ... шешім қабылдағаннан кейін
серіктестік өзінің барлық кредиторларына жазбаша хабарлама жіберуі және
ресми баспа бетінде ... ... ... ... мөлшерінің азайғандығын осы
серіктестікті мемлекеттік тіркеуге ... ұйым ... ... ... капитал мөлшерінің азаюы Азаматтық Кодекстің 42 бабының 6 пунктіне
сәйкес ... ... ... ... Егер ... тіркелгеннен кейінгі 6 ай
ішінде жарғылық капитал мөлшерінің азайтылуына ... ... ... арыз сәйкес органға берілмеген жағдайда капитал мөлшері азайтылған
деп ... ... ... ... қатысушыларына қайтадан
жалпы жиналыс өткізіп, шешім шығарулары қажет.
Серіктестіктің жарғылық ... ... ... ... ... және қосымша жауапркершіліктегі
серіктестіктер жөніндегі» заңға сәйкес ... ... ... ... онда бұл ... ... сот ... арқылы
жойылуына негіз болуы мүмкін. [4]
«УАТ» ЖШС-нің қалдықтық-айналым ... 5110 ... ... ... 40 000 ... ... ... пайда болған жағдайда жарғылық
капиталдың азайтылуына келесідей бухгалтерлік жазу жазылады: Дт ... мен ... Кт 5110 ... ... 40000 ... ... 5110 ... дебеттік қалдық жойылады және серіктестіктің жарғылық
капиталының мөлшері 40 000 теңгеге азайтылады. Мұндай ... ... ... мөлшері 100 АЕК мөлшерінен артық болуына байланысты
капитал мөлшерін азайтып қайта тіркеу ... арыз бере ... бірі өз ... сала алмайтын болса, оның үлесін басқа
қатысушы немесе үшінші бір жақ ... алу ... ие ... ... ... айталық үлесі бұрын 40%-ға тең болған қатысушы,
салынбаған үлес мөлшерін ... ... ... онда ... қайта
тіркелуі қажет, себеі бұл жағдайда қатысушылар да ... және ... ... де ... ... ... ... жасалған Жарғысында көрсетілуі қажет. [21]
Егер жарғылық капиталдың белгілі-бір мөлшерін үшінші бір жақ сатып
алатын болса, онда келесідей бухгалтерлік ... ... ... «УАТ»
серіктестігінің жарғылық капиталының 20%-ға, яғни 100 000 ... ... ... бір ұйым ... алған болса, онда серіктестіктің бухгалтерлік
есебінде келесі жазулар жазылады. Кесте ... ... 7. ... ... ... ... ... байланысты операциялар*
|№ |Операциялар ... ... ... тг |
|1 ... жарғылық |5110 |5030 |100 000 |
| ... ... | | | |
|2 |Осы ... ... |1030 |5110 |100 000 |
| ... | | | ... ... Е. ... Учет изменений в уставном ... №5 май ... ... заңды тұлға өзінде «УАТ» серіктестігі капиталы ... ... Дт 2210 ... қатысу әдісі бойынша есепке алынатын
инвестициялар» Кт 1030 ... ... ... ақша ... ... ... сала ... қатушының үлесін басқа адамға сату жөнінде
шешім қабылданған болса, онда сатушы үшін бұл ... ... ... ... ... ... алынатын операция деп саналады. Мұндай
жағдайда жарғылық капиталға салынуға тиісті ... ... ... ... жеке табыс салығын есептеуге ... ... Егер ... ... ... онда ... ... Номиналынан кем сомаға сатса табыс
пайда болмайды. Егегр үлестің номиналынан артық ... ... ... ... алу ... бастапқы құннан артқан мөлшері табыс деп танылады.
Осы сомадан жеке табыс салығы есептеледі. ... ... ... өз үлесін сала алмай қалған болса, және ... ... ... басқа адамға тегін беру ... ... ... онда бұл ... ... есептілікті ұсынуына
әсер етеді. Салық ... ... ... ... ... ... ... тіркелгеннен кейінгі және салықтық міндеттемелері
пайда болғаннан ... ... ... ... Қалған есептіліктер
кезекті есептіліктер деп саналады. Ал серіктестікте жаңа ... ... ... онда ... ... ... және осы ... қайтадан
алғашқы салықтық есептілікті құрастырады.
Қатысушылардың жарғылық капиталға салынған үлестерінің құны барлық
қатысушылардың келісімімен, ... ... ... ... ... ... құны 25 000 АЕК ... артып кетсе онда мұндай
салымның құны арнайы сараптаушы мамандар көмегімен анықталуы тиіс. Айталық,
«УАТ» серіктестігінің капиталына ... ... ... құны 50 млн. теңге
жер участогы берілді. Жүргізілген қайта бағалау нәтижесінде жердің нарықтық
құны 70 млн. ... тең ... ... ... ... жердің құнының
өсімі капитал есебіне алынады және 5420 шотында ... Бұл ... жазу ... Дт 2410 Кт 5420 20 млн. ... ... Егер ... үлес ретінде салынған жер участогын сататын болсақ, онда ... ... ... ... түрде көрсетіледі. [23]
Егер жерді 70 млн. теңгеге сататын болсақ, онда 20 млн. теңге ... ... және зиян ... ... ... ... түрінде
көрсетейік.
Кесте 8. Капиталға салынған жердің сатылуымен байланысты операциялар*
|Шоттың ... ... көзі ... сома ... ... ... ... |70 000 000 | ... ... ... ... | |70 000 000 ... ... ... |Баланс |20 000 000 | ... | | | ... ... ... ... | |20 000 000 ... ... Есбаева Учет операций по внесению земельного участка ... ... ТОО. ... ... № 3 март ... ... 1-ші ... дейін қолданыста болған Салық Кодексі
бойынша жарғылық капиталға салынған үлес объектілерін сау айналымдары ... ... ... ... ... капиталға салынған мүлікті
сатудан алынатын сома қосылған құн ... салу ... ... ... Ал 2009 ... 1-ші ... бері ... Кодексіне елеулі
өзгерістер енгізілгеннен кейін жарғылық ... ... ьеру ... деп ... ... жер ... жарғылық капиталға беру ҚҚС-на
әсер етпейді және ол сату айналымына жатқызылмайды.
Қатысушылардың жарғылық капиталға салған ... ... ... ... ... ... ... есептеледі. Айталық, «УАТ»
серіктестігінің 2009 жылдың қорытындысы бойынша алған таза пайдасы 896 000
теңгені құрайтын болса, осы ... 20% ... ... ... ... 896000 х 20% = 179200 ... ... салығы ретінде
бюджетке төленеді. Ал қалған пайда ... ... ... ... ... ... Егегр «УАТ» ЖШС-де екі қатысушы және ... 50 ... деп ... ... онда ... ... жеке табыс салығының ұсталынуы және ... ... ... алынуын келесі кесте түрінде көрсетеміз.
Кесте 9. Дивидендтерді есептеу және төлеу операцияларының есебі*
|№ ... ... ... |Дебет |Кредит ... тг. |
|1 ... ... | | | |
| |- 1-ші ... 50% |5610 |3030 ... |- 2-ші қатысушыға 50% |5610 |3030 ... ... ... 5% | | | |
| ... жеке табыс салығының| | | |
| ... | | | |
| |- 1-ші ... |3030 |3120 ... |
| |- 2-ші ... |3030 |3120 ... ... ... ... ... ... |3120 |1030 |35840 |
| ... | | | ... ... ... | | | |
| |- 1-ші ... |3030 |1030 |340480 |
| |- 2-ші ... |3030 |1030 |340480 ... көзі: «УАТ» серіктестігі мысалында шартты көрсеткіштер
Дивидтерді есептеу мен ... ... егер ... басқа заңды
тұлға болған жағдайда да дәл ... ... ... ... ... ... жарғылық капитал мөлшеріне ешқандай әсер етпейтіні
көрініп тұр.
Салықтық есептілікте есептелген және ... ... ... нысанында, яғни жеке табыс салығы мен әлеуметтік ... ... ... ... ... жеке табыс салығы
сомасына әрбір қатысушыға жеке төлем құжатын толтырған қолайлы, ... ... ... ... ... жеке ... ... сомасы
есептелгені айқын көрініп тұрады. Жеке табыс салығының сомасы 101201 ... ... ... ... ... есептелген жеке атбыс салығы»
жеке шотында көрсетіледі.
2.3 Капитал өзгерісі жөніндегі есептілікті ... ... ... ... ... материалдық құндылықтар да
жатады. Сәйкесінше, қазіргі ... ... екі ... бар: қаржылық
және физикалық. Біріншісінде, капитал қаржылық ресурстар болып, ...... ... ... саналады.
Капиталдың қаржылық концепциясы – бұл инвестицияланған ақша қаражаты
немесе инвестицияланған сатып алу қабілеті, яғни ... таза ... ... ... ... ... – бұл компанияның операциондық
қабілеті, немесе, басқаша айтқанда, копанияның өндірістік қуаты.
Баланстық теңдеуін еске ... ... ... ... мен ... ... ... капиталды құрайды.
Меншікті капитал компанияның барлық активтері мен міндеттемелері
арасындағы айырма ретінде анықталады және ... ... ... ... ... мөлшерін көрсетеді. Капитал ... ... ... ... ... көрсетілуге тиіс:
- компанияның капиталының жалпы өзгерісі ... ... ... ... оны ... ... операциялар
нәтижелерінде өзгеруін;
- капиталдың жиынтық табыстар есебінен өзгеруін;
- алынған, немесе алынуға ... ... ... ... ... иеленушілердің капиталының өсуі,яғни сатудан алынбаған пайда
жөнінде ақпаратты.
Компанияның бухгалтерлік есептілігіен мұндай ... ... ... ХҚЕС 1-де ... ... және ... өзара салыстырғандағы халықаралық стандарттардың артықшылығы
ақпараттың мейлінше терең және ... ... ... ... ... Кеңестің шешіміне сәйкес, меншік иеленушілердің операцияларының
нәтижесінде пайда болған өзгерістері капитал өзгерісі жөніндегі есептілікте
көрсетілуге ... ХҚЕС 1 ... ... ... ... енгізілген және
ол барлық табыстар мен шығынстардың қаржылық ... ... ... ... ... ... негізгі ұйымның шығарған капиталы мен
резервтерінің мөлшері жеке көрсетілуге тиіс. Және еншілес ұйымның азшылық
үлесі бөлек ... ... Бұл ... тек шоғырландырылған есептілікке
қатысты.
ХҚЕС 1-дің жаңа редакциясында меншік ... ... ... ... ... ... орын алған
өзгерістерден бөлек ажыратып көрсетуді ұсынады. Ал барлық табыстар ... ... ... жеке ... ... ... ... жөніндегі есептілікте көрсетілуге тиіс:
1. Жиынтық табыс сомасы екіге бөлініп ... ... ... және ... ... келетін;
2. Капиталдың әрбір бабы бойынша ХҚЕС 8 ... ... ... ... мен қателер» сатндартына сәйкес ретроакктивті қолдану
эффектісін көрсету қажет;
3. Меншікті иеленушілермен болағн операцияларды салымдар және ... ... ... ... ... ... меншік иеленушілер арасында бөлінген дивидендтер
сомалары ескертпеде қосымша көрсетіледі.
Капитал ... ... ... ... ... капитал
мөлшері мен құрамындағы ... ... ... Осы ... келтірілген үш фактор тікелей әсер етеді. ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Ал
меншік иеленушілердің қатысуынсыз орын алған өзгерістер пайда және ... ... ... ... ... есептілікте көрсетілуі қажет. [24]
Капитал өзгерісі жөніндегі есептілікті ... үшін ... ... қажет:
- компанияның айналым ведомостінен есепті кезең ... ... ... ... ... төленбеген капитал, бөлінбеген
пайда көрсеткіштерінің сомаларын есептілікке көшіріп ... ... ... ... ... бағаны бойынша сандық
көрсеткіштерді қайта санап, баланс мәліметтерімен салыстырамыз;
- «Трансформацияның ... ... ... ... жылдардың
бөлінбеген пайда сомасына әсер еткен түзетулердің сомаларын
жазамыз;
- «Есепті кезеңнің пайдасы» ... ... және зиян ... ... ... ... ... көшіріліп жазылады;
- «Пайда және зиян жөніндегі» есептілікте көрсетілмеген пайда және
зиян сомаларын көрсетміз,
- ... ... ... ... Шығарылған акциялар сомасын көрсетеміз;
- «Кезең соңындағы баланс» бағанының қорытындыларын есептейміз және
баланспен салыстырамыз.
Қаржылық есептілік құрамына «Жиынтық табыс жөніндегі» ... ... Бұл ... ... таза активтерінің меншік
иеленушілердің қатысуынсыз орын ... ... ... ... ... ... «Пайда және зиян жөніндегі»есептілікте
көрсетілмейтін таза табыс ... ... ... ... жөніндегі
есептілікте келесі баптар ашылады:
- түсім;
- қаржыландыру шығындары;
- үлестік қатысу әдісі ... ... ... ... ... пайдадағы және зияндағы үлесі;
- салықтар бойынша шығындар;
- пайда мен ... ... ... есепті кезеңнің пайдасы немесе зияны.
Ұйымдар тек жиынтық табыс жөніндегі есептілікті ... ... ... және зиян ... ... ... жиынтық пайда
жөніндегі есептіліктерді қосымша құрастыра алады.
«УАТ» ЖШС-і 2009 жылдың 1-ші қаңтарында барлық капиталы ... ... ... 300 000 ... ... және ұйм ... ... көрсеткіштер қалыптасқан деп алайық:
- Сатудан алынған табыс 2000 000 теңге, сатылған ... ... ... ... ... шығыстары 22 000 теңге, сатумен
байланысты шығындары 40 000 теңге болды;
- Қаржыландырумен байланысты шығындар 25 000 теңге;
- ... ... ... ... бағаланған құны бойынша
бағалау әдісін қолданады, негізгі құралдардың ... құны ... ... ал әділ құны 250 000 теңге;
- Сатуға арналған қаржылық активтерінің баланстық құны 100 000теңге,
инвестициялардың әділ құны 130 000 теңге болды;
- 2009 жыл ... ... ... ... ... ... ... белгілі болған жағдайда «Жиынтық ... ... ... ... ... құрастырылуға тиісті.
Кесте 10. «УАТ» ЖШС-нің «Жиынтық табыс ... ... бір ... форматында)
|Көрсеткіштер ... ... |2000 000 ... ... ... құны |(1500 000 ) ... пайда |500 000 ... ... ... |(40 000) ... ... |(22 000) ... ... |438 000 ... ... |(25 000) ... ... ... ... |413 000 ... салығы, 20% |82600 ... ... |330400 ... көзі: «УАТ» ЖШС-нің «Жиынтық табыс жөніндегі» ... ... ... ... ... ... екі ... байланысты есептіліктер форматын
пайдаланатын болса, онда «Жиынтық табыс ... ... ... және зиын ... есептілік те құрастырылатын еді. Онда жоғарыда
келтірілген есептілік ... және зиян ... ... ... еді. Ал ... табыс жөніндегі есептілікте ... ... Оны ... ... ... 11. «УАТ» ЖШС-нің «Жиынтық табыс жөніндегі» есептілігінің
құрастырылуы*(өзара ... екі ... ... ... ... ... ... |330400 ... ... ... |- ... ... ... бағалау эффектісі |10 000 ... ... ... ... ... ... |30 000 |
|Пайда салығы (10000+30000)х20% |(8000) ... ... ... ... | ... ... кейінгі жиынтық табыс |32000 ... ... ... табысы |362400 ... ... ... ... ... ... ... есептілігінің
шартты көрсеткіштері ретінде алынған
Осылайша, құрастырылған есептіліктерден кейін «УАТ» ЖШС-нің капитал
өзгерісі жөніндегі есептілігі құрастырылады. Бұл ... ... ... ... ... 12. ... ЖШС-нің капиталының өзгерісі жөніндегі есептілігі*
|Аталуы ... ... ... |Бөлінбеген |Капитал |
| ... ... тг ... тг ... тг |
|01.01.2009жылғы|1 000 000 | |300 000 |1300 000 ... | | | | ... |- |- |- |- ... | | | | ... | |32 000 |330 400 |362 400 ... | | | | ... ... | | | | ... | | |(50 000) |(50 000) ... |1000 000 |32 000 |580 400 |1 612 400 ... қалдық | | | | ... ... ... ... «Жиынтық табыс жөніндегі» есептілігінің
шартты көрсеткіштері ретінде ... ... ... ... алу кәсіби ... ... ... да ... ... капиталдың өзгерістерін
толық ашуға және бағалауға мүмкіндік ебертіндей әдісті таңдап алады.
3 КАПИТАЛ ... МЕН ... ... ЖӘНЕ ... ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 «УАТ» ЖШС-і мысалында капиталды талдау әдістемесі
Экономикалық талдау ғылым ретінде келесідей ... ... ... ... мен субъективті факторлар әсерінен пайда
болатын экономикалық процестерінің өзара ... ... ... ... ... ... ... жасайды;
3. Оң және теріс ықпал ететін факторларының әрекетіне ... ... ... даму ... ... келе ... ішкі шаруашылық
резервтерді ашады.
5. Тиімді басқару шешімін қабылдауға қатысты ... ... ... ... ... ... тиіс:
1. Нормативтер мен бизнес жоспарлардың ғылыми ... ... ... ... орындалуы мен нормативтердің сақталуын зерттеу;
3. Материалдық- қаржылық және еңбек ресурстарын қолдану ... ... ... ... ... мен қаржылық нәтижелерді бақылау
және бағалау;
5. Ішкі резервтерді анықтау және өлшеу;
6. Басқару шешімдерінің тиімділігін сынау.
Ұжымның қаржылық шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылады. Көрсеткіштер жүйесін келесідей
топтарда қарастырылады:
1. Құндық және натуралдық ... ... ... және ... ... жүйесі.
Сандық көрсеткіштер - ұйым ... ... ... көлемімен
сатылған өнім көлемін көрсететін абсолютті және салыстырмалы шамалар ... ... - ... ... оның талаптарға сәйкестігін
бағалау және жұмсалған шығындарының орын толығын бағалау үшін қолданылады.
Көлемдік және үлестік көрсеткіштер жүйесі. ... ... ... ... сапасынан тәуелді болады. Ақпрат көздеріндегі
қате, кемшіліктер талдау нәтижесінің бұрмалауына ... Сол ... ... ... ... ... сәйкестігі заңдылығы дұрыс
бағалануы және тағы сол ... ... ... ... ала ... ... Талдау негізі алынған есептік ... ... ... ұйым ... ... ... мүмкін.
Ұйым тиімді қызмет жасау үшін, оның қызметін экономикалық сапалы
басқару ... Ол ... ... ... ... талдау арқылы жүзеге
асырылады, яғни, ұйымның қаржысын тиімді басқарудың маңызды шарты – ... ... ... ... ... табылады. Ұйымның қаржылық жағдайы,
оның қаржылық құралдарын ... және ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымын
көрсететін басты есептілік нысаны бухгалтерлік баланс ... ... ... ... ... мен құрылымын талдау баланс негізінде ... ... ... ... мысалында бухгалтерлік баланс негізінде
көлденең және тігінен талдау жасап сәйкес көрсеткіштерді анықтайық. ... ... ... ... ... 13. «УАТ» ЖШС-ның бухгалтерлік балансының көлденең талдауы*
(теңге есебінде)
|Баланс бөлімдері мен баптары |01.01.08 ... ... |Өсу |
| | | |(+/-) ... % ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... дебиторлық берешек, нетто |95606174 |118995412|+23389238|+24,5 |
|Ақша қаражаттары және олардың |14803313 |9541646 ... |-35,5 ... | | | | ... мерзімді активтер жиыны: |469944660|466951646|-2993392 |-0,64 |
|Ұзақ мерзімді активтер: | | | | ... ... ... ... |
| | |5 |0 | ... емес ... ... |51586 |- |- |- ... ... |618201 ... ... ... мерзімді активтер жиыны: |654430602|128072676|+62629616|+95,7 |
| | |5 |3 | ... ... |
| |2 |3 |1 | ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... |+4,41 ... да ағымдағы міндеттемелер | | | | ... ... ... | | | | ... ... міндеттемелер |220903380|230648535|+9745155 |+4,41 |
|жиыны: | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... ... |
|Байланыс жақтан алынған аванстар | | | | ... ... ... ... ... ... | | | | ... капитал: | | | | ... ... |2254695 |2254695 |- |- ... ... | ... |
| | | |7 | ... жылдың бөлінбеген пайдасы |499530656|737501437|+23797078|+47,6 |
|(зияны) | | |1 | ... ... ... пайдасы |237970781|160535217|-77435564|-32,54 |
|(зияны) | | | | ... ... ... ... |
| | |6 |4 | ... ... |
| | | |1 | ... ... «УАТ» ЖШС-і балансы негізінде құрастырылған
Баланстың үлгісі қосымша А бетте тіркелген.
Ауытқу сомасы есепті жылдан ... ... ... ... ... Өсу ... ... сомасының өткен жыл көрсеткішіне қатынасын
100-ге көбейту арқылы анықталған.
13-ші кесте мәліметтері арқылы ... ... ... ... ... ... ... отырмыз. Активтердің артуы негізгі ... ... және ... ... ... артуына
байланысты болып отыр. Материалды емес активтердің моралдік тозуы себеінен
болар олар толық есептен шығарылған ... Бұл ұзақ ... ... өзгерістер. Енді қысқа мерзімді активтерді ... ... ... қорлардың кемігенін және сонымен бірге сатып алушылар
мен тапсырыс берушілердің дебиторлық борыштарының 24,5 %-ға ... ... ... ... ... көрсетеді. Қысқа мерзімді
активтер ішіндегі ақша қаражаттарының 35,5%-ға кемуі негізгі өндірістік
қорларды сатып алумен, немесе ұзақ ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Енді баланстың пассив жағындағы баптардың ... ... ... капитал мөлшері 93,2%-ға артқан, бұл әрине ең алдымен резервтік
капитал сомасының 529306117 теңге ... ... ... ... ... жылдың бөлінбеген пайдасының теріс ... ... яғни 77435564 ... ... ... жыл пайдасының тапшылығы
орын алғанына қарамастан өткен жылдан ... ... ... ... ... жақсы мүмкіндік әкелген.
Бірақ, қысқа мерзімді кредиторлық берешектің аз да болса 4,41%-ға артуы
ұйымның экономикалық ресурстарының шығарылуына әкеледі.
Баланстың активті ... ... ... ... ... ... ... активтер коэффициенті – қысқа мерзімді активтердің
баланс валютасындағы үлесін көрсетеді, біздің ... ол 2008 ... ал 2009 жылы 26,7%. ... ... үшін ... ... жақсы.
Бірақ жыл соңында активтердің айналымдылық қабілеті төмендеуін де ... ... ... жұмылдырылмаған активтерге, яғни қысқа
мерзімді активтердің ұзақ мерзімді активтерге ... ... ... бұл ... 2008 жылы 0,72 ... 2009
жылы (466951268/1280726765) 0,36. Коэффициент мәні 0,5-тен кем болмауы
тиіс, яғни серіктестіктің көрсеткіші 2009 жылы ... ... ... ... ... құны коэффициенті, бұл негізгі
құралдардың жалпы активтердегі үлесін көрсетеді, бұл ... 2008 ... 2009 жылы ... тең, яғни өте ... болып табылады.
4. Негізгі құралдардың тозу коэффициенті – негізгі құралдардың тозу
құнының ... ... ... ... анықталады. Қосымша А бетте
тіркелген баланс негізінде тозу ... ... 2008 ... 0,087 ... 8,7%, 2009 жылы ... ... 7,2%-ға тең. Бұл серіктестіктің негізгі құралдарының жаңа, әлі
тозып үлгермегендігін көрсетеді.
5. Активтерге талдау жасаудың негізі өндірістік ... ... ... ... қуат коэффициенті ұйымның өндірістік әлеуетін
сипаттайды және келесі формуламен ... ... НҚ + ӨҚ + ... НҚ – ... ... – өндірістік қорлар,
АӨ – аяқталмаған өндіріс
Біздің мысалымызда бұл ... ... ... ... ... ... ... 653760815+359535173+618201=1013914189
2009 жылы: Көндірістік қуат= 1240408035+338414210+40318730=1619140975
Өндірістік қуатының коэффииценті 2009 жылы өткен жылмен салыстырғанда
605226786 теңгеге, ... ... ... ... ... ... активтердегі үлесі 2008 жылы (1013914189/1124375262)
0,9, ал 2009 жылы (1619140975/1747678033) 0,93, яғни өте ... ... ... ... ... талдау амалы - тігінен талдауды қолдана отырып баланс
баптарының баланс валютасындағы ... ... Осы ... ... ... 14. ... ... бухгалтерлік балансының тігінен талдауы*
|Баланс бөлімдері мен баптары |01.01.08 ... ... |
| | ... (+/-) |лым |
| | | ... |
| | | ... |
| ... ... ... ... |
|АКТИВТЕР | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... ... |-12,6 |
|нетто | | | | | ... ... ... ... |8,5 ... |-1,7 |
|нетто | | | | | ... ... және ... ... |1,3 |9541646 |0,5 |-0,8 ... | | | | | ... ... ... ... ... |-15,1 ... ... активтер: | | | | | ... ... ... |653760815|58,1 |124040803|71,0 |+12,9 |
| | | |5 | | ... емес ... |51586 |0,02 |- |- |- ... | | | | | ... ... |618201 |0,07 ... |2,3 |+2,23 |
| Ұзақ мерзімді активтер жиыны:|654430602|58,2 ... |+15,1 |
| | | |5 | | ... ... ... |- |
| |2 | |3 | | ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... мерзімді қарыздар және | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... ... ... |230648535|13,2 |6,45 |
| Қысқа мерзімді міндеттемелер |220903380|19,65 |230648535|13,2 |-6,45 ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... ... ... |5,6 |-8,96 ... мерзімді міндеттемелер |163715750|14,56 |87432032 |5,6 |-8,96 |
|жиыны: | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |2254695 |0,2 |2254695 |0,1 |-0,1 ... ... | | ... |+30,3 ... ... ... ... |737501437|42,2 |-2,23 |
|пайдасы (зияны) | | | | | ... ... ... ... ... |-11,96 |
|пайдасы (зияны) | | | | | ... ... ... ... ... |+16,01 |
| | | |6 | | ... ... ... |- ... көзі: «УАТ» ЖШС-і балансы негізінде құрастырылған
Пайыз есебіндегі үлес сомасы әр баптың сомасының баланс ... ... ... ... 2009 ... ... 2008 жылдың үлесін азайту
арқылы анықталады.
14-ші кестедегі қорлар мен қорлану көздерінің ... ... ... ... ... қаржылық тәуелсіздікті көреміз. Себебі
меншікті капиталдың үлесі 2008 жылы 65,79% болса, 2009 жылы 81,8%-ға ... Бұл ... ұйым үшін өте ... ... ... ... ... сипаттайды, өндіріс құрал – жабдықтарының жеткілікті
мөлшерін сипаттайды.
Сырттан тартылған капитал үлесі төмен, яғни ... ... ... ... ... ... отыр. Сырттан тартылған
капиталдың жалпы ... 2008 жылы 34,21%, ал 2009 жылы ... ... Бұл
да серіктестік үшін қолайлы қаржылық жағдай екендігін көре ... ... ... ... ... ... ... барысында
келесідей маңызды екі көрсеткішті анықтаймыз:
1. Тәуелсіздік (автономдылық) коэффициенті – меншікті капиталдың баланс
валютасындағы үлесі. 2-ші ... бұл ... ... ... ... жылы 65,79% ... 2009 жылы 81,8%-ға дейін артқан. Серіктестіктің
меншікті қаражаттарының жеткіліктілігін, ... ... ... ... емес ... ... ... коэффициенті – керісінше, сырттан тартылған капиталдың
баланс валютасындағы үлесі, келесі формуламен есептеледі:
Ктәуелділік= ... СТК – ... ... ... БВ – ... валютасы.
«УАТ» серіктестігінде бұл коэффициент 2008 жылы 34,21%, ал 2009 ... ... өте ... деңгейде.
Кесте 15. «УАТ» ЖШС-ның мысалында өтімділікті талдау*
|Актив |2008 |2009 ... |2008 |2009 |
| | | | | | ... |14 803 313 |9 541 646 |П1 |204 704 467 |197 673 808 ... |95 606 174 |118 995 412 |П2 |16 198 913 |32 974 727 ... |359 535 173 |338 414 210 |П3 |163 715 750 |87 432 032 ... |654 430 602 |1 280 726 |П4 ... 132 |1 429 597 466|
| | |765 | | | |
* ... ... ... ... ... ... балансынан
алынған.
Кесте 15-тің мәліметтеріне қарап, мынадай қорытындыға келуге болады: ең
бірінші А1 және П1 ... ... ... ... яғни ... ... ақша қаражаттарының жеткіліксіздігі байқалады. Ал қалған үш
қосарлы топтар ... ... ... ... ... төлем
қабілетті емес деп қарауға болмайды. Дәл қазір ақша ... ... ... мүмкіндіктері бар, ең бастысы меншікті қаражаттар
мөлшері жеткілікті, бұны төртінші ... ... ... ... ЖШС-нің «Пайда және зиян жөніндегі» есептілігі шығындар
функциясы ... ... ... ... Енді осы есептілікті
кесте түрінде қысқартып көрсетеміз (кесте 16).
Кесте 16. «УАТ» ЖШС-нің «Пайда және зиян жөніндегі» есептілігі ... ... ... және ... ... есебінде)
|№ |Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж ... |
| | | | ... ... | ... ... ... |1307334779 |1702640500|+395305721|+30,2 |
|2 |Сатылған өнімдердің |757290625 ... |
| ... құны | | | | |
|3 ... ... ... ... |651826047 |+101781893|+18,5 |
|4 |Кезең шығындары ... ... ... |
|5 ... қызметтете |281186595 |214485886 |-66700709 |-23,7 |
| ... ... ... | | | | |
|6 ... емес қызметтен |649556 |1469105 |+819549 |+126,2 |
| ... ... ... | | | | |
|7 ... салынғанға дейінгі |281836151 |215954991 |-65881160 |-23,4 |
| ... ... | | | | |
|8 ... ... салығы |49209434 |47942411 |-1267023 |-2,6 |
| |шығыны | | | | |
| ... ... ... ... ... |-27,8 |
| |алынған табыс (зиян) | | | | ... ... ... ... ... ... құрастырылған. Қосымша Б
бетте тіркелген.
16-шы кестеден ұйымның 2009 есепті жылы ... ... ... ... 64614137 ... ... кем пайда алынғанын көріп
отырмыз. Бірақ өткен жылы да есепті жылы да ... ... оң ... таза ... ... бар. Екі ... да ... алынған пайда
мөлшері өте жоғары болғанымен сатылған өнімдердің өзіндік құны және ... өте көп ... ... ... пайда мөлшерін елеулі азайтып
отыр.
Нарықтық экономика ... ... ... ... және ... ... табыс алу болғандықтан, барлық назарды осы
көрсеткішті талдауға аудару керек.
«УАТ» ЖШС ... ... ... ... ... ... үшін келесі кестені құрастырамыз.
Кесте 17. «УАТ» ЖШС бойынша ... ... ... ... ... ... |2006 жыл |2007 жыл ... +,- |
| | | | | ... ... ... ... ... |+30,2 ... көрсетуден | | | | ... ... | | | | ... пайда |550044154 |651826047 ... |+18,5 ... | | | | ... пайда |0,421 |0,971 |0,550 |+130,6 ... ... | | | | ... ... ... ... ... құрастырылған
17 кесте мәліметтері бойынша жиынтық ... ... ... ... екі факторды көріп отырмыз. Олар: сатылған өнімдерден ... ... мен ... ... ... ... ... сатудан алынған табыс сомасының артуы
жиынтық пайданың артуына келесідей түрде әсер ... = ... ... ( 0, 421 = ... ... ... ... жиынтық пайданың артуына әсері келесі
формуламен есептеледі:
(Пв = ( - ) ( ... DN – ... ... табыс, сәйкесінше 1 – есепті жыл, ... ...... ... ... 1 – ... жыл, 0- өткен жыл.
(Пж = (0,971 – 0,421) * ... = ... ... есептеулерден кейін келесідей қорытынды жасауға болады:
1. Сатудан алынған ... ... ... ... ... ... теңгеге артқан;
2. Жиынтық пайда маржасының артуы әсерінен ... ... ... теңгеге артқан
«УАТ» серіктестігі бойынша ақша ағымын қарастырайық. Ол үшін келесі ... ... ... 18. ... ЖШС-нің ақша ағындарын талдау*
(теңге есебінде)
|№ |Көрсеткіштер |2008 ж |2009 ж ... |
| | | | ... ... ... ... ... |1923558493|+428857269|+28,7 |
| |түсімі | | | | |
|2 ... ... ... ... |
| |төлемі | | | | |
|3 ... ... ... ... ... |
| ... қаражаттарының артуы | | | | |
| ... | | | | |
|4 ... ... |463900 |1165000 |+701100 |+151,1 |
| ... ... | | | | |
|5 ... қызметтен | | | | |
| ... ... ... ... ... |-2,6 ... кестенің жалғасы
|6 |Инвестициялық қызметтен |-122293769 ... |+3,2 |
| ... ақша ... | | | | |
| ... ... | | | | |
|7 ... ... ақша ... |71300582 |-83005792 |-53,8 |
| |түсімі | | | | |
|8 ... ... ақша ... |148762123 |+76159535 |+104,9 |
| |төлемі | | | | |
|9 ... ... таза ... ... ... |
| |ақша қаражаттарының артуы | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... негізінде құрастырылған.
18-ші кестенің мәліметтерін қарастыра отырып операциялық қызмет пен
инвестициялық қызмет бойынша ақша түсімдері өте көп ... ... ... операциялық қызметтен өткен жылмен салыстырғанда 28,7%-ға артық
ақша келіп түскенін, таза ақша ... ... ... артқанын анықтадық.
Инвестициялық қызмет бойынша таза ақша ... 3957380 ... ... ... ... байланысты таза ақша ағыны 159165327 теңгеге кеміген, бұл
өткен жылмен салыстырғанда екі есе ... ... ... ... болады:
1. Жабу (ағымдағы) коэффициенті = Ағымдағы ... ... ... = тез ... ... ... ... +
қаржылық салымдар + алынуға тиісті шот)/ағымдағы міндеттемелер (5)
3. Абсолюттік ... ... = ақша ... + ... ... осы ... «УАТ» ЖШС-і мысалында есептейміз. (кесте 19)
Кесте 19. Өтімділік коэффициенттерін ... ... ... анықтау*
|Көрсеткіштер |2008 |2009 ... ... ... ... ... ... борыштар ... ... ... ... қаражаттары |14803313 |9541646 ... ... ... ... ... ... ... |-2993392 |
|Қысқа мерзімді міндеттемелер |220903380 |230648535 ... ... ... |2,13 |2,03 |-0,1 ... ... |0,5 |0,56 |+0,06 ... ... коэффициенті|0,067 |0,042 |-0,025 ... ... ... ... ЖШС-ның нақты мәліметтері негізінде
жоғарыда келтірілген формулалар бойынша есептелген.
Салыстыру көрсеткендей, 19-шы кестеде ұйымның ... ... жылы 2008 ... ... ... өскен. Жабу коэффициенті 0,1-ге
азайған. Абсолютті өтімділік коэффициенті де ... ... ... ... ... ... ... қарастырсақ, олар қалыпты
мөлшерде, тек абсолютті өтімділік мөлшері ғана аздап ... есеп ... ... ... ... ... күйреу ықтималдығын
алдын-ала анықтап тиісті шараларды қолдануға болады.
Ұйымның күйреу ықтималдығын талдау тәжірибесінде жиі ... ... ... ... мүмкіндігін бағалау үшін
көбінесе, американдық экономист Альтман ... ... ... ... ең ... екіфакторлық модель болып табылады. Ол үшін тек екі
негізгі көрсеткіштер алынады: жабу ... және ... ... ... белгіленген:
Z = - 0,3877 + 1,0736Кж + 0,0579Кқт
(7)
мұндағы, Z – банкроттық мүмкіндінің қорытынды ... – жабу ...... ... ... = 0 ... ... мүмкіндігі 50% тең. Егер Z > 0, онда
банкроттық мүмкіндігі 50%-дан ... Егер де Z < 0, онда ... ... ... осы екі факторлы модель арқылы «УАТ» ЖШС-нің күйреу ықтималдығын
болжау үшін 20-шы ... ... 20. ... ... ... ... ... |Жыл ... |Жыл ... ... ... |2,13 |2,03 ... ... ... |0,35 |0,18 ... ... |-2,654 |-2,557 ... ... ... |50% жоғары |50% ... ... ... ... ... ... ... құрастырылған
Кесте мәліметтері жоғарыда келтірілген формулалар бойынша есептелген.
Есептеу қорытындысында серіктестіктің күйреу ықтималдығы жоғары, бірақ бұл
тек екі ... үлгі ... ... ... Соған қарамастан, «УАТ»
ЖШС-і үшін күйреу ыққтималдығын дәлірек бағалап, оған жол бермеу шараларын
қарастырып, іске асыруы қажет.
Ұйымның ... ... ... болжау үшін төлем
қабілеттілігін ... ... ... (ТҚК) пайдаланылады. Ол
келесідей формула арқылы есептеледі:
ТҚК = [ТӨКс+1/2(ТӨКс – ТӨКб]/2 > немесе = 1
(8)
мұндағы, ТӨКс – жыл ... тез ... ... – жыл ... тез ... ... – тез ... коэффициенттің нормативті мәні
½ - төлемқабілеттілігін қалпына келтіру үшін жарты
жылдық мерзімі
Төлем қабілеттілігін ... ... ... ... жоғары болса,
онда 6 ай ... ұйым өз ... ... ... ... ... бар екенін ұйғарады. Егер де коэффициент бірден төмен болса,
онда есепті кезеңде мұндай тенденцияның ... ... тез ... ... ... ... төмен болғаннан
кейін, төлем қабілеттілігін қайта орнату коэффициентін «УАТ» ... ... ... = ... – 2,13)]/2 = 1,040 > 1
Бұл ұйымның алты ай ... өз ... ... ... ... ... ... Меншікті капитал есебін жетілдіру жолдары
Қалыптасқан нарықтық қатынастар жағдайында барлық шаруашылық қызметпен
айналысушы ұйымдардың негізгі ... ... алу. ... қол ... ... қолда бар мүліктер мен ресурстардың, келіп түскен
ресурстар және пайда болған ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп отыруға міндетті. Бухгалтерлік
есепті жүргізудің негізгі ... ... ... заң күші бар ... ... 2007 жылы 28 ... ... есепке алу мен қаржылық есеп беру» туралы заң
болып табылады ... ... және ... ... ... есеп ... екі стандарттарға негізделген. Орта
және шағын бизнес өкілдері Ұлттық бухгалтерлік есеп ... ... ірі ... субъектілері халықарлық стандарттар негізінде жұмыс істейді.
1) Дүние жүзі бойынша нарықтық қатынастардың қалыптасуының жандануы,
елдер арасындаға экономикалық байланыстың ... ... ... және ... ... ... сипатта болуын талап етуде.
Есеп жүйесінің бірегейленуі мәселесі барлық елдер алдында тұрған
негізгі өзекті мәселе.
Сол себепті Қазақстан да ... ... бері ... ... ... мақсатында өзінің бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп
беру жүйесінде бірқатар реформалар қабылдады. Реформалардың басы ... есеп беру ... ... ... енгізуден басталды.
Алғашқы стандарттар 1996 жылы беітіліп, 1997 ... 1 ... ... ене ... елдер есеп жүйесінің бірегейленуі қағидасына ... ... ... ... ... стандарттарын басшылыққа алды.
«Стандарт» сөзі ағылшын тілінен аударғанда «үлгі», «норма» деген
мағына ... ... ... ... ... есеп жұмысын
дұрыс жүргізудің, құжаттарды дұрыс рәсімдеудің ережесі болып табылады.
Бүкіл әлемдегі ... есеп ... ... бухгалтерлік есеп
принциптерін бірегейлендіруге қол жеткізу үшін 1973 жылы ... ... ... ... комитеті (ҚЕХСК) Австралия, ... ... ... ... ... ... Ирландия және
АҚШ- тың кәсіби бухгалтерлері арасындағы Бухгалтерлердің Халықаралық
Федерациясы мүшелері ... – ның ... ... есеп және ... есеп ... ... және
ішкі есеп болып 2-ге бөлінеді. Халықаралық стандарттарды ... ... ... ал ішкі ... әр елде есеп жүргізу мақсатында жасалады.
Қаржылық есеп берудің ... ... ... ... ... қабылданып, ұстану үшін 41 қаржылық есеп берудің Халықаралық
стандарттардын жете ... ... ... және ... Ол ... ... ... жайлы түсінікті, ашық, нақты, мөлдір
(таза) информация алу үшін тиімді сайман ... ... ... және ... есеп беру айқындығы инвесторлар мен кредиторлар,
акционерлер салымдарына объектіні таңдау мүмкіндігі ... және ... ... ТМД ... ... Бухгалтерлік есеп жүйесі және
аудитті одан әрі дамыту мақсатында ХҚЕС – ға ... ... ... ... көшу ... ... ... дамыту және әлемдік
экономикада интеграциялық жетістікке ... ... ... ... ... ... ... сауда ұйымына (БСҰ) кіруге үлкен ... көшу ... ... ең ... ... Осы ... жағдайлар бухгалтерлік қызметтің міндеттері мен өкілеттіктерін
ұлғайтуда. Осы тұста бухгалтерлік ... ... жаңа ... ... өз қызметінде шаруашылық фактілерін есептік тіркеу, жарлықты
орындау және активтер, ... ... ... ... мен ... туралы ақпараттарды тіркеу және ... ... емес ... ... өндірісті басқаруға көшіп, жаңа сатыға көтерілді.
Басқару қызметі тиген бухгалтерді – ... деп те ... ... ... ... ... ... жағдайлардың
бірі – бухгалтерлік есептің жеке жүйесі ретінде кадрмен қамтамасыз ету ... ... ... есебін жүргізу үшін шауашылық есебін тіркеумен ғана
шұғылданбай, кәсіпорынды да басқаруға қатысатын білікті ... ... Осы іс ... ... сәйкес жүргізу бухгалтер үшін
кәсіпорын және мемлекет үшін үлкен жауапкершілік.
ХҚЕС-қа көшу бұл - еліміздің әлемдік стандартқа ... ... ... ... ... экономикалық байланыстағы ортақ тілі деп те атауға
болады. Отандық және шетелдік мамандар бірін-бірі жақсы түсіну үшін жалпыға
бірдей түсінікті тілге ... ... ... ... ... Бұл ... трансұлттық компаниялардың, сондай-ақ әлемнің көптеген мемлекеттерінің
ұйымдарының есеп берулерінде қолданылатын ... тіл деп те ... ... ... ... жағдайында ХҚЕС өту үрдісінен шет қалуға тиісті
емес.
Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттары жөніндегі ... ... ... ... ... ... (ХҚЕС) барлық әлемде
компанияның ұызметі туралы айқын және түсінікті ақпарат беруге ... ... ... ... Атап ... болсам, қаржылық есептілікті
басқару сапасы мен айқындығы ... және ... ... ... обьектілерді таңдай ... ... ... ... өту ... өзін дайындау қағидаттарын, сол сияқты оның
сапасын – аудитін бақылау ... ... Егер ХҚЕС – ның ... ... нысанда қалыптастырып байқасақ, онда ... ... ... ... ... ең басты үш тұжырымдамаға:
- әділ құнға;
- экономикалық ... ... ... ... ... ... құн тұжырымдамасы. Оның мәні нақты бар ... ... ... ... ... ... туралы, қызметінің нәтижелері
туралы ақпарат беруден тұрады. Мұндай тәсілдің зор маңызы және ... ... ... ... ... күні ... ... деген сұраққа жауап
беруге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы пайдаланылмаған негізгі
құралдарды есептен шығару; негізгі құралдардың пайдаға жарамды ... ... емес ... ... ... және басқалар мысал бола
алады.
Экономикалық мазмұнның құқықтық нысаннан басымдығы тұжырымдамасы. ХҚЕС-
на сәйкес ... ... ... да бір ... ... ... жататыны соншама маңызды емес. Оның экономикалық тұрғыдан
көрсететіні - әлдеқайда ... ... ХҚЕС ... ... ... туралы барынша жоғары талаптар қойылады. Онда кәсіпорынның
қызметі туралы барынша мол ... ... ... ... ... ... пайдаланушылардың назарын оның қызметінің барлық ... ... ... көрсетілгендер ХҚЕС бойынша жасалған есептілік кәсіпорынның
жай-күйін неғұрлым нақты көруге және өз ... ... ... ... куә ... Бұл ... айырмашылығы деп аталады. Ал
егер ішінара алғанда, айырмашылықты әрбір стандарт ... ... ... алып ... ... онда ол аз ... ... ХҚЕС-на өтуін қаржылық ақпаратты сыртқы
пайдаланушылардың мүдделерін ... ету және ... ... бірігуінің қажеттігі тұрғысынан алып қарайды. Сонымен қатар
шұғыл басқару процесінде ... ... ... ... де ... кем ... ... сапалық сипаттамаларды
қанағаттандыратын ақпарат қажет: түсініктілік, орындылық, сенімділік және
салыстырмалылық, яғни атап айтқанда, ХҚЕС ... ... есеп ... ... сондай-ақ өндірістік шығындарды басқаруға ... ... ... ... ... жете ... ... Қазақстанда (жалпы барлық ТМД ... ... ... ең ... есептеу функцияларын (есептік кезеңде орын алатын
шаруашылық ... ... ... жинау және тіркеу) орындап келген
және осы күнге дейін орындап келеді. ... ... ... ... кең ... ... ... күні жағдай түбегейлі
өзгеруде: салық инспекциясы үшін әзер құрастырылған баланс - бұл ... ... ... етілетіндер емес. Бухгалтерлік және салық
есептілігін ... ... ... ... ... ... ... кем емес – басқарушылық қосылып отыр.
Кәсіби бухгалтер қаржылық ... ... ... ... өсу перспективаларын белгілеуге, кәсіпорынның дамуын болжамдауға
және осының бәрін – ХҚЕС-ын ... ... ... ... нысандарға беруге
тиіс. Бухгалтер тек сандарды ұсынып қана қоймай, олардан кәсіпорын ... көре ... ... Бухгалтер өзінің кәсіби пайымдауын түрлі
көрсеткіштерді есептеген кезде ... ... ... болашақ
экономикалық пайдалардың жасалған-жасалмағанын, осы пайдалардың келуі
немесе кетуі қаншалықты мүмкін екендігін; ... ... құны ... ... ... ... экономикалық мазмұны мен құқықтық
нысанының арақатынасын және ... да ... ... ... пайымдау бухгалтердің біліміне, тәжірибесіне және біліктілігіне,
оның дәл сол ... қол ... ... ақпаратқа негізделеді.
Бухгалтерлік есептің реформалануына байланысты бухгалтерлік қызметтің
функциялары мен ... ... ... Бухгалтер мамандығы жаңа
деңгейге көтерілуі тиіс, ал бухгалтер өз қызметінде шаруашылық қызметіндегі
болған фактілерді ... ... ... ... қатысуға өтуі тиіс.
Бүгінгі күні бухгалтер мамандығы ... және ... ... ... екі түрге бөлінеді.
Бухгалтерлік басқарушылық есептің жеке қызмет түрі ретінде пайда болуы
Америкалық бухгалтерлер қауымдастығы 1972 жылы әзірлеген, оқу ... ... бере ... ... есеп ... ... бағдарламасына байланысты.
Есеп жүйесінің әрқайсысы – қаржылық та және ... та – ... ... ... ... ...... элементтер
бойынша, ал басқарушылықта калькуляция баптары бойынша топтастырылады.
Басқарушылық ... ... ... ... ... ... бухгалтер-талдаушыларының арнайы Этика кодексі жарияланған.
Онда міндеті есепке алумен шектелетін бухгалтерлер (оның ішінде бухкиперлер
немесе ... және ... ... ... басқарушылық
шешімдер үшін деректер дайындайтын бухгалтерлер (бухгалтер-талдаушы) айқын
жіктелген. Бухгалтер-талдаушы дайындаған есептер жауапкершілікті орталықтар
басшыларының ... ... ... ... береді. Ішкі
басқаруашылық есебінің нысандары ... және ... ... ... ... қай учаскесінде жоспарланған
нәтижелерге қол ... ... ... ... ... ... ... экономика жағдайларында бухгалтерлік басқарушылық есеп жүргізу
объективті қажеттілікті білдіреді. Сонымен бірге бухгалтер-талдаушы Салық
кодексін ... ... ... қандай тәсілдермен реттеу қажет
екендігін анықтауы ... ... ... ... бухгалтер-
операцияшының жалақысынан жоғары.
Жоғарыда көрсетілген механизмдерді меңгеру кәсіпорында бухгалтердің
маңыздылығын арттырады, соның нәтижесінде ол ... ... ... де, ... шешуші тұлғаларының біріне айналады. Бұдан
шығатын қорытынды: бүгінгі күннің талаптарына сай келуі ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
экономикаксы өсіп жетілуі үшін, дамыған елдердің қатарынан көрінуіміз үшін
біліктілікті арттыру қажеттілік болып ... көшу оңай ... ... бұл өзіне сай дайындықты қажет ететін
процесс. ХҚЕС-ке сәттілікпен көшу үшін ең басты ережесі — ... ... ... ХҚЕС ... және есеп беру ... ал ... өзі әр ... экономикалық негізін анықтайды,
нақты операцияға сай ... ... ... ХҚЕС тек ... ... сонымен қатар субъекттегі ... да ... ... есеп және есеп беру ... ... толық
ақпараттық жүйеге де өзгерістердің енгізілетінін ескереді.
Көбінесе, дүрыс есептеу мен салық төлеудегі жауапкершілік қадағалау
фактісіне байланысты, бухгалтерлер және де ... ... ... ... ... беруге үйреншікті. ХҚЕС-ке көшу ... ... ... көшудің келесі кедергісі бухгалтер мен басқа да есеппен есеп
және беруге жауапты жұмысшыларды ХҚЕС-ті қолдану сапалы ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді, өйткені ХҚЕС
талаптарына байланысты жақсартылып отырады
ХҚЕС-те қолданылатын термин сөздері ағылшын тілінде, сондықтан оларды
жергілікті ... ... ... өте маңызды болып келеді.
ХҚЕС жүйесінің тағы бір ... ... бұл — жаңа ... ... есеп беру ... ... немесе толықтырып аяқтау
болып табылады.
Жаңа жүйеге көшу сарапшылардың қатысуымен байланысты. Көмекшілердің
ішінен профессионалды, аудиторларды, ... ... ... ... және де профессинналды бағалаушаларды.
Тәуелсіз нарықтың бағалау жүйесі ХҚЕС-ке көшкенде өте ... ... ... ... ... ... шын мәнісіндегі баға береді.
Жоғарыда айтылғандардан қорытынды — ХҚЕС жұйесіне көшу ... ... ... ... ... ... ... Бірақ, бұл шығындар уақытша
болып табылады, яғни көшудің бірінші жолдарындай орын ... ал ... бұл ... тек ... ... яғни ... есебінің жақсаруы,
ішкі басқарудың жақсаруы және тағы басқалар. Мемлекетаралық ... ... мен ... ... ... тек ... шектелмегендіктен, ХҚЕС жүйесіне көшу, жалпы ... ... ... процессінің бірі болып табылады.
Тазалық, сапа және салыстырмалылық — қаржы есебінің басты ... ... ... ... ... ... концепциясына
және күмәндіктерді толық ашып, сараптауға негізделген. Осы мінездемелердің
арқасында компания және ... ... әр ... ... әр
қаласында түсіндірілу мүмкіншілігі туады, Дүниежүзілік ... ... ... ... және ... ... әбден мүмкін.
ХҚЕС-ті қолдану ерекшелігі және артықшылығы, болып капиталдың ... ... ... ... ... және ... шамасының
үлғаюында. Бұл жаңа бизнес құрылымдарының дамуына, жаңа ... ... ... ... ... ... экономикалың өсуіне
әкеліп соғады.
ХҚЕС-ке көшу компанияларға басқару ... беру ... ... ... ... ... ақпарат түтынушыларымен тығыз
байланыста ... ... ... ... ... ... ... салыстыру мүмкіншілігін береді және
- белсенді басқаруды;
- ... ... ... ... ... мен ... мәдениеттің дамуы;
- мәдениетті дұрыс бағдарлаушы шешімдер ... ... ... қамтамассыз ету;
- инвесторлар мен кредиторлардың сеніміне қол жеткізуге
көмектеседі.
ХҚЕС-ті қолдану ... ... жаңа ... ... ... табылады.
ХҚЕС-тің негізгі артықшылықтары.
- Басқару ақпаратының сапасын ұлғаюы;
- ... ... ... ... есеп ... пайдаланушыларға айқын ақпараттар таралуы;
- Қаржылық есебінің түсініктілігінің жақсаруы;
- Қазақстан мамандарын халықаралық тәжірибені оқып ... ... ... ... ... ... ... қатысты үлкен
жетістік ретінде «Меншікті капитал өзгерістер жөніндегі» жеке есептілік
нысанының енгізілуін ... ... Бұл ... ... ... кезеңдегі
ұйымның меншікті капиталының құрылымдық және сандық ... ... ... ... осы нысаны пайдаланушылардың, ... мен ... ... ... тудырады. Бухгалтерлік
баланста меншікті капитал жеке ... ... ... ... ... ... Онда меншікті капиталды құрайтын баптардың бастапқы
және соңғы қалдықтары жөніндегі ақпарат қана ... Ал ... ... және сандық өзгерістері жөніндегі мәдіметтер ашылып
көрсетілмейді.
Жалпылама түрде келесі кестеде келтірілген есептілік нысанын қолдану
ұсынылған. ... әр ұйым өз ... және ... ... құрастыру құқығына ие болады. [12]
Кесте 21. Меншікті капитал өзгерісі жөніндегі есептіліктің ... ... ұйым ... |Азшылық ... | ... ... |
| | | | |
| | | | |
| |Жол ... | |
| ... ... |тік |еген |ы | | |
| | ... | | | |
| | |л |л | | | | ... ... 1 | |х* |х |х |х |х |х ... қалдық | | | | | | | ... ... | | | |х |х |х |х ... | | | | | | | ... ... ... | |х |х |х |х |х |х ... ... | | |х | |х |х |х ... ... | | | | | | | ... ағымын хеджирлеу | | |- | |- |- |- ... ... ... | | | |х |х |х |х ... ... | | | | | | | ... капиталда | |х |х |х |х |х |х ... ... | | | | | | | ... ... | |х |х |х |х |х |х ... | | | | | | | ... | | | |х |х |х |х ... ... | |х | | |х | |х ... ... ... | | |х | |х | |х ... ... | | | | | | | ... ... 31 | |х |х |х |х |х |х ... ... | | | | | | | ... көзі: Ержанов М.С. Финансовая отчетность. Алматы, ... ... ... - х ... ... ... көрсетілуге тиіс.
Осы кестеден меншікті капитал өзгерісі жөніндегі ... ... ... ... көрсетілетінін, ондағы жолдар бойынша меншікті
капиталдың өзгеруіне әсер ... ... ал ... бойынша меншікті
капитал класстары келтірілетінін көріп отырмыз. Осы есептіліктің жиынтық
сомасы балансатғы меншікті ... ... тең ... ... ... жөніндегі есептілік нысанында келесідей
баптар көрсетілуі қажет:
- Кезеңдегі пайда немесе зиян;
- Тікелей меншікті ... ... әсер ... есепті кезеңдегі табыстар
мен шығыстардың жеке баптары;
- Меншікті капитал иеленушілері мен азшылық үлесіне тиесілі ... ... мен ... сомалары;
- Меншікті капиталды құрастырушыға есеп саясатындағы және қателерді
түзетудің ... ... ... ... ... ... меншік
иеленушілермен жүргізілген операциялардан және табыстар мен шығыстар
нәтижесінде орын алған ... ... ... ... ... бар пайдаланушыларға ұсынады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақтан Республикасының заңына сәйкес ұйымның өзінің құрылуы
барысында, яғни ... ... ... үшін белгілі бір мөлшерде
мүліктерге ие болуы тиіс. Осы жоғарыда аталған мүліктердің ақшалай ... ... ... ... ... ... ... Ұйым
алғашқы құрылған кезде оның капиталы Қазақстан Республикасы заңында
қаралған ... кем ... тиіс және де ол сол ... акционерлерінің ақшалай, заттай және басқадай ... ... ... ... Бұл ... яғни ... ... осы
ұйымның қызметі барысында тапқан таза табысы және басқа да ... ... ... мен ... қаржы лар есебінен өсіп отырады.
Жалпы ұйымның есебін жүргізу барысында жұмыс ... ... ... яғни ... ... және оның ... мен ... баланстың активінде көрсетілсе, ол капиталдың ... ... ... көрсетіледі.
Ұйымның барлық мүлкі (қызмет атқарушы капиталы) айналыстан қысқа
мерзімді және ұзақ ... деп ... ... ... ... ... қарай екіге бөлінеді.
Ұзақ мерзімді активтер негізгі құралдардан, материлдық ... ... ... ... инвестициялардан, аяқталмаған
құрылыстан құралды. Жалпы айналымнан тыс ... ... ... ... жасауға және дамытуға арналады.
Ал қысқа мерзімді активтер ұйымның қызмет атқаруы барысында пайда
табуға негізделеді. Соған сәйкес ... ... ақша ... ... қаржылық салымдар, тауарлық-материалдық қорлар, ... және ... да ... ... ... оның ... ... мен айналымдағы қаржыларының құнынан
құралады. Ұйымның меншікті капиталының көздері болып мыналар саналады:
- ... ... ... ... ... жеке ... құралдар;
- эмиссиялық табыс;
- резервтер;
- бөлінбеген пайда;
Ұйымдар өздерінің қызмет атқаруы барысында меншікті қаржыларынан бақа
қарыз ... ... Ал ... ... ... және ұзақ
мерзімді несиелер, қарыздар, алынған аванстар және басқа да ... ... қор ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін инвестициялық қаржылардың сомасы болып
табылады.
Меншік иесінің ... ... ... ... ... қоры мынадай түрлерге бөлінеді:
Ұйымдардың (толық серіктестік, сенім серіктестігі, жауапкершілігі
шектеулі серіктестік, қосымша ... бар ... ... ... акционерлік қоғам) жарияланған капиталы.
Шаруашылық субъектілерінің ... ... да ... ... үшін ... бір ... ... құндылықтары, ақшалай
қаражаттары, қаржылық салымдары мен алдағы ... ... табу ... ... және ... ... ... екендігі. Яғни, осы жоғарыда
аталғандардың ақшалай ... ... ... ... ... алғашқы құрылған кезде оның капиталы Қазақстан Республикасы
заңында ... ... кем ... тиіс және де ол сол ... ... ақшалай, заттай және басқадай түрде
қоғамға қосқан үлестерінен құралады. Кейінгі ... ... ... ... ... ... таза табысы және сондай-ақ басқа
да көздерден, тегін түскен мүліктер мен ... ... ... ... Зерттеліп отырған тақырыпқа байланысты ... ... ... орны зор екендігіне көз жеткіздік. Тақырыпты зерттеу
қорытындысында келесідей қорытындығы келдік:
- Ұйымда бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... жолға
қойылған, заңнамалық және басқа нормтаивтік талаптарға жауап береді;
- Ұйымның ... есеп ... ... ... Қаржылық есеп беру нысандарының барлығы құрастырылады және оларды
құрастыру әдістемесі ... есеп ... ... ... ... ... жалпы активтері 623302771 ... яғни ... ... ... негізгі өндіріс құралдарының көбеюі және
аяқталмаған өндіріс объектілерінің ... ... ... Тауарлық
материалдық қорлардың кемігенін және сонымен бірге ... ... ... берушілердің дебиторлық борыштарының 24,5 %-ға артуы тауарлардың
бірқатар бөлігінің қарызға сатылғанын көрсетеді. Қысқа ... ... ақша ... ... ... ... өндірістік қорларды
сатып алумен, ... ұзақ ... ... ... 46,6%-ының
қайтарылуымен байланысты болуы мүмкін.
Енді баланстың пассив жағындағы баптардың құрамына келетін ... ... ... ... ... бұл әрине ең алдымен резервтік
капитал сомасының 529306117 теңге мөлшерінде қалыптастырылуымен байланысты.
Сонымен қатар, есепті ... ... ... ... ... ... яғни 77435564 ... мөлшерінде есепті жыл пайдасының тапшылығы
орын алғанына қарамастан өткен жылдан ... ... ... ... ... жақсы мүмкіндік әкелген.
Бірақ, қысқа мерзімді кредиторлық берешектің аз да болса 4,41%-ға артуы
ұйымның экономикалық ресурстарының шығарылуына әкеледі.
Меншікті капитал есебі мен ... ... ... қорытындысында
келесідей ұсыныстар жасағым келеді:
- меншікті капитал өзгерісін сипаттайтын ... ... ... бөлу қажет, бұл жаңадан енген қаржылық есеп беру ... ... ... ... стандарттарына көшуге
байланысты) оның құрастырылуы мен ұсынылуына байланысты сұрақтар
көптеп туындайды;
- меншікті капитал ... мен ... ... ... ... ұйымдағы ішкі бақылау жүйесінің жұмысын жандандыру, бақылау
талаптарын қатаңдандыру, сәйкесінше ішкі аудит қызметінің дұрыс жұмыс
істеуін ... ... ... ... ... ... Атазаңы. Алматы, 2004
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы, 2007
3. Қазақстан Республикасы. 28.02.2007 жыл №234 III «Бухгалтерлiк ... ... ... ... Заңы.
4. Қазақстан Республикасының «Жауапкершіліг шектеулі және қосымша
жауапкершіліктегі серіктестіктер ... ... ... ... ... ... ... жоспары. Алматы, 2007ж.
6. Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары №2. Алматы, 2007 ж.
7. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары, 2006 ... ... С.Б., ... Ж., ... ... ... 2001ж.,
236б.
9. Дюсембаев К.Ш. и др. «Аудит и анализ финансовой ... ... 1998. ... ... К.Ш., ... Э.Т., ... Ж. Г ... жағдайын талдау» Алматы 2001ж.
11. Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе ... ... ... ... М.С. ... отчетность. Алматы, 2007
13. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001г.
14. Кеулімжаев К.К., ... Н.А. ... есеп ... және
негіздері. Алматы, 2006ж.
15. Назарова В.Л. «Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности. Москва,
2005г.
17. ... В.К. ... ... есеп». Алматы 2002г.
18. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. ... ... Ф.С. ... ... ... ... 2000г.
20. Сейдахметова Ф.С. Қазіргі замндағы ... ... ... Е. ... Учет ... в уставном капитале. Главбух №5 май
2009г.
22. Безвозмездная ... доли в ... ... (консультация
специалистов «Джон Эшворт»). Журнал «Файл ... №32 ... ... Т. ... Учет ... по внесению земельного участка в уставный
капитал ТОО. Журнал Главбух № 3 март ... Е. ... ... об ... в ... согласно МСФО. Журнал
«Учет и финансы» №11 ноябрь 2009.
ҚОСЫМША А
«УАТ» ЖШС-ның 2009 жылдың 31 желтоқсанындағы ... ... ... ... мен ... ... |01.01.09 ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... |338414210 ... ... ... ... ... |118995412 ... ... және ... |14803313 |9541646 ... | | ... ... ... ... ... |466951646 ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... емес ... ... |51586 |- ... ... |618201 ... ... ... ... ... |654430602 ... ... ... ... ... | | ... ... міндеттемелер: | | ... ... ... ... |
|Басқа да ағымдағы міндеттемелер және | | ... ... | | ... ... ... ... ... |230648535 ... ... ... | | ... ... қарыздар |163715750 ... ... ... ... аванстар | | ... ... ... ... ... |87432032 |
|Меншікті капитал: | | ... ... |2254695 |2254695 ... ... | ... ... ... ... ... ... ... |
|(зияны) | | ... ... ... ... |237970781 ... ... | | ... ... жиыны: ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің «Пайда және зиян жөніндегі» есептілігі
31.12. 2009ж.
(теңге есебінде)
|№ |Көрсеткіштер ... ж ... ж |
| | | | |
|1 | ... ... ... ... |1702640500 |
|2 ... ... ... құны ... ... |
|3 |Жиынтық табыс ... ... ... |
|4 ... ... ... ... |
|5 ... ... алынған табыс|281186595 |214485886 |
| ... | | |
|6 ... емес ... ... |649556 |1469105 |
| ... (зиян) | | |
|7 ... ... ... ... ... ... |
| ... | | |
|8 ... ... ... ... ... ... |
|9 ... қызметтен алынған |232626717 ... |
| ... ... | | ... да ... ... ... қаржылық
көмек
Акцияларды шығару
Басқа да құралу көздері
Мүлікті қайта бағалау қоры
Амортизациялық аударым
Сыртқы құралу көздері
Меншікті құралу көздері
Мекеменің таза пайдасы
Резервтік ... ... ... да ... ... ... капитал

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
"Стандарт-кост” әдісі бойынша шығындар есебінің жүйесі.20 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының экономикалық қызметі және еңбек өнімділігін талдау35 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының еңбек өнімділігін талдау35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь