ҚР-да қаржыны басқару: негізгі қағидалары, қаржылық бақылау органдары және ағымдағы мәселелері

Мемлекеттің қаржысын басқару. Қаржыны басқару стратегиялық және оперативтік басқару болып ажыратылады. Стратегиялық басқаруды дәстүр бойынша мемлекеттік биліктің және басқарудың жоғары органдары - Парламент, Президент аппараты, Үкімет, Қаржы министрлігі, Экономикалық даму және сауда министрлігі жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы индустрия және жаңа технология министрлігінің Инвестиция жөніндегі комитеті басым инвестициялық жобалар бойынша инвесторлардың ұсыныстарын қарайды, оларды сараптау, тиімділігін анықтау, салықтық және кедендік преференциялардың мөлшерлері, іске асыру ұсыныстары, контракттарды дайындау жөнінде басқа мүдделі ұйымдармен жұмысты үйлестіреді. Сөйтіп, инвестициялық жобалар қаржылық ілеспемен, оларды іске асыру, жүзеге асыруға бақылаумен қамтамасыз етіледі.
Қазақстан Республикасында қаржыны басқару негізінен бюджет жүйесін және салық жүйесін ұйымдастыру бағыттарында жүзеге асырылады.
Жалпы мемлекеттік қаржыны мемлекеттік уәкілетті органдар - Қаржы министрлігі мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі басқарды.
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі туралы қағидаға сәйкес Министрлік басшылықты, сондай-ақ заңнамада көзделген шекте өзінің құзырына жатқызылған қызмет саласында салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органы болып табылады.
Министрліктің негізгі міндеттерін және функцияларын жүзеге асыру үшін заңдарда белгіленген тәртіппен Қаржы министрігіне үлкен құқықтар берілген.
Министрліктің мынадай ведомстволары бар: Қазынашылық комитеті, Кедендік бақылау комитеті, Қаржылық бақылау комитеті, Салық комитеті, Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті, Дәрменсіз борышкерлермен жұмыс комитеті, Қаржы мониторингі комитеті. Қаржы министрлігінің орталық аппаратында департаменттер маңызды орын алады.
Департаменттер мен комитеттер өз кезегінде нақтылы функциялық міндеттерді орындайтын басқармалардан, ал олар бөлімдерден тұрады. Бөлімдер басқармалар орындайтын функцияларды нақтылайды. Министрліктің құрылымында сондай-ақ Мемлекеттік сатып алуды үйлестіру басқарамасы және Ақпарат пен жұмылдыру жұмысын қорғау бөлімі бөлінген.
Қазынашылық комитетінің ұйымдық құрылымы Қаржы министрлігі құрамындағы Қазынашылықтың орталық аппаратынан және облыстар, қалалар бойынша оған бағынышты аумақтық бөлімшелерден тұрады. Қазынашылық комитеті Қаржы министрлігінің құзыры шектерінде арнайы атқарушы және бақылау қадағалау функцияларын, сонымен бірге республикалық бюджеттің атқарылуына қызмет көрсету, мемлекеттік бюджетке, мемлекеттік мекемелерге есепқисаптық-кассалық қызмет көрсету және мемлекеттік бюджеттің қаражаттарын мақсатты пайдаланылуына алдын ала және ағымдағы бақылау жасау жөніндегі салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын ведомство болып табылады.
        
        1. Қазақстан Республикасында қаржыларды басқарудың өзіндік ерешеліктері
Мемлекеттің қаржысын басқару. Қаржыны басқару ... ... ... Стратегиялық басқаруды дәстүр
бойынша мемлекеттік биліктің және басқарудың ... ... ... ... ... ... ... асырады.
Қазақстан Республикасы индустрия және жаңа ... ... ... ... ... ... ... қарайды, оларды сараптау, тиімділігін
анықтау, салықтық және кедендік преференциялардың мөлшерлері, іске асыру
ұсыныстары, контракттарды ... ... ... ... Сөйтіп, инвестициялық жобалар қаржылық
ілеспемен, оларды іске асыру, жүзеге асыруға бақылаумен қамтамасыз етіледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Жалпы мемлекеттік қаржыны мемлекеттік уәкілетті органдар - Қаржы
министрлігі мен ... және ... ... ... ... ... Қаржы министрлігі туралы қағидаға сәйкес
Министрлік басшылықты, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органы болып табылады.
Министрліктің негізгі міндеттерін және функцияларын жүзеге асыру ... ... ... ... министрігіне үлкен құқықтар берілген.
Министрліктің мынадай ведомстволары бар: ... ... ... ... ... ... ... Салық комитеті, Мемлекеттік
мүлік және жекешелендіру комитеті, Дәрменсіз борышкерлермен жұмыс комитеті,
Қаржы ... ... ... ... орын ... мен ... өз кезегінде нақтылы функциялық міндеттерді
орындайтын басқармалардан, ал ... ... ... ... ... ... сатып алуды үйлестіру басқарамасы
және Ақпарат пен жұмылдыру жұмысын қорғау бөлімі бөлінген.
Қазынашылық ... ... ... құрамындағы
Қазынашылықтың орталық аппаратынан және облыстар, ... ... ... ... ... комитеті Қаржы
министрлігінің құзыры шектерінде арнайы атқарушы және ... ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсету, мемлекеттік бюджетке, ... ... ... ... көрсету және мемлекеттік бюджеттің қаражаттарын мақсатты
пайдаланылуына алдын ала және ағымдағы бақылау жасау жөніндегі салааралық
үйлестіруді жүзеге асыратын ведомство болып ... ... ... ... ... ... ... банктердің қаржылық-бухгалтерлік службалары тексеруге құқы бар.
Олардың лауазымды адамдардан қаржы заңнамасын бұзуды ... ... ... ... қазынашылық төлем операцияларының орындалуын
тоқтата тұруға, бюджет ақшасын мақсатсыз пайдалану фактілері анықталған
жағдайда оны қайтарып алуға және жұмсауға ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге қазынашылық
бюджеттік қаражаттарды үнемді жұмсауға мүмкіндік ... ... ... ... ... мүдделерін
қорғау жөніндегі функцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... службасының
органдары арқылы мемлекеттің қаржылық ресурстарының айтарлықтай ... ... ... ... ... ... құрылымы облыстық кеден басқармаларын, кедендерді, кеден
бекеттерін кіріктіреді. Қаржылық бақылау комитеті ... ... және ... жұмыстарды жүзеге асырады. Оның
органдары ұлттық шаруашылықтың барлық салалары мен қызметтер сферасының
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... мен ... басқару
органдарына, қорғаныс кәсіпорындары мен ұйымдарына және құқық тәртібін
қорғауға тексеріс жүргізеді. Олар ... және ... ... ... заңнамалардың орындалуын
бақылайды.
Мемлекеттің кірістерін жұмылдыру бойынша аса маңызды функцияларды Салық
службасы орындайды. Салық ... ... ... ... ... және органдарынан - ... ... ... ... және ... ... ... түсуін, міндетті зейнетақы жарналарының және
Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қорына аударылатын ... ... және дер ... ... ... ету ... салықтық міндеттемелерін орындауына салықтық
бақылауды жүзеге асыру жөніндегі негізгі міндеттер жүктеледі.
Салық комитетінің аппараты ... ... ... ... ... ... ... ету, ірі салық
төлеушілердің әкімшілігі мен ... ... ... және ... салық төлеушілер монитрингі, халықаралық ... ... ... ... ету, заң және ... қала салық комитеттері: комитет төрағасын, оның ... ... ... ... ... ... ету;есеп және
талдау; салық аудиті; қосылған құн салығы; акциздер; өндірістік емес
төлемдер; салықтық ... ... ... ішкі ... ... ... ... салық шағымдары белімдерін
кіріктіреді.
Аудан бойынша салық комитеті: комитет төрағасын, оның орынбасарларын; ... жеке ... ... ... ... ... және ... ақпараттық
қамтамасыз ету; өндірістік емес төлемдер; өндіріп алу; жанама салықтар;
заңи тұлғалардың, жеке ... дара ... ... ... ... ... ... жұмыс
және құжат айналымы бөлімдерін кіріктіреді.
Жергілікті қаржы органдарының аппараты облыстық, қалалық, аудандық, қаржы
департаменттері мен бөлімдерін, ... ... ... ... ... ... құрылымы әдеттегідей білім беруді, денсаулықты,
әлеуметтік қорғауды, қаржы органдарын, өндірістік емес сфераны, ... ... ... ... кірістерді болжау, мемлекеттік
сатып ... ... заң ... ... және т.б. ... экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі ҚР-ның әлеуметтік-эко-лық
дамуының негізгі бағыттарын әзірлеудің, ҚР-ның әлеуметтік-эко-лық дамуының
стратегиялық және индикативтік ... ... ... орта ... арналған мемлекеттік ... ... және ... ... ... арналған республикалық бюджеттің
жобасын қалыптастырудың салааралық үйлесуін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... және ... жоспарлау министр.
аппаратының негізгі ... ... ... және ... ... ... және ... талдау; бюджеттік саясат
және жоспарлау; Мемлекеттік ... ... және ... ... жоспарлау;
Өңірлік саясат және және бюджетаралық қатынастар; Халықаралық экономикалық
және қаржылық қатынастар; Стратегиялық жоспарлау және ... ... пен ... ... сфераны дамыту; Қорғанысты, құқық
қорғау мен мемлекеттік органдарды дамыту т.б.
Мемлекеттің қаржысын ... ... ... ... сәйкес ҚР-
ның Ұлттық Банкі белгілі бір түрде қатысады. Ұлттық Банк ақшалай-кредиттік
саясатты жүргізгенде, ақша ... ... ... ... ... ... ... де, сонымен бірге жанама түрде де
ықпал жасайды; ол Қаржы министрлігімен бірлесіп ... ... ... ... ... ... арналған
сырттан қарыз алуға қатысады.
Елімізде республикалық бюджеттін ... ... ... ... ... ... есеп ... айналысады, ол Президентке тікелей бағынатын және
есеп беретін республикалық бюджеттің атқарылуын сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ... ... Республикасы
Президентінің актілерімен, сондай-ақ осы комитет туралы Қағида да
айқындалған.
2. Үй ... ... ... ... ... ... қызметтің маңызды субъектілерінің ... ... ... ... жеке ... бірлігінің ғана емес,
жалпы елдің бүкіл халқының әл-ауқаты тәуелді болады.
Үй шаруашылықтары экономикалық ... ... ... ... ... әрекетін қолдауға қажетті игіліктерді тұтыну туралы
шешімдер қабылдайды.
Өзінің ресурстарын сатудан табыс ала отырып, үй ... әр ... ... ... алу үшін ... табыстарды бөлу туралы
шешімдер қабылдайды. Үй шаруашылықтарының басты экономикалық мүддесі сатып
алынатын игіліктердің пайдалылығын барынша ... ... ... ... ... ... ... рыноктық экономикада сұранымды
қалыптастырады.
Экономикада үй шаруашылықтары мен кәсіпорындардың (фирмалардың) ... ... ... Үй ... ... иелік етеді және оларды
ресурстар рыноктары арқылы фирмаларға береді. Фирмалар ресурстарды
пайдаланады, өнімдер өндіреді және ... мен ... ... Үй ... мен ... ... арасындағы өзара іс-
қимылдар нәтижесінде экономикада өндірістің ... ... ... ... үй ... деп ... тұратын және ортақ
бюджеті болатын бір немесе бірнеше адам жүргізетін шаруашылық ... ... ... өндірісте шұғылданатын және шұғылданбайтын барлық
жалдамалы жұмыскерлерді, ірі және ... ... ... ... ... осы отбасының мұқтаждарын қанағаттандыруға арналған
қызметтер мен өнім ... ... сату және ... үшін ... ... өнім өндіру дара еңбек қызметімен шұғылданатын
отбасын, ал ауыл шаруашылығы өнімін өндіру ... ... бар ... ... ... ... термині жиі экономикалық әдебиетте «отбасы» терминіне
ұқсас термин ... ... ... ... ... ... туған-туысқандарды ғана кіріктірмейді, бір, екі және ... ... де тұра ... ... ... ... ... қоғам қаржысы сияқты,
шаруашылық мүшелерінің материалдық және әлеуметтік жағдайларын және олардың
ұдайы ... ... ету ... ақшалай қорларды қалыптастыру
және пайдалану жөніндегі экономикалық ақшалай қатынастар ... ... ... ... ... ... буын бола отырып, ол ... ... ... ... ... ... шаруашылықтары қаржысын «адами капиталдың» дамуы тұрғысынан қарастырған
маңызды. «Адами капитал» тұжырымдамасы өткен жүз жылдықтың 60-жылдарының
басында ... рет ... ... ... капитал» деп жұмыскерлердің
қабілеттілігін, білімін және іскерлігі ... олар ... және ... ... белсенді іс-әрекет етуге мүмкіндік
береді. Бұл ... ... ... ... ... және ... айқындалады.
Үй шаруашылықтары қаржысының мәні өзінің көрінісін функцияларда табады.
Г.Б. ... " ... ... ол екі негізгі функцияларды орындайды:
отбасының қажеттіліктерін ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету; ... ... бұл ... мүшенің өмір сүруінің нақтылы жағдайларын
жасайды. Тауар-ақшалай қатынастардың, рыноктың пайда болуының, онан ... ... ... ... ... 1) ... материалдық,
әлеуметтік, мәдени және өзге қажеттіліктерінің көбеюі; 2) үй шаруашылығының
ақшалай қаражаттарының жасалуы және өсуі; 3) ... ... - ... қамтамасыз етуге арналған отбасы бюджетінің пайда болуы.
Үй шаруашылықтары қаржысының бөлгіштік ... ... ... ... және отбасының алғашқы табысының қалыптасуын ... ... ... ... ... екі топты кіріктіреді: 1) осы
шаруашылық бірлігімен қаржы жүйесінің буындары ... ... - ... және ... тыс ... және ... мен кәсіпорындар қаржысы арасындағы ... ... және т.б. ... ... ... 2) үй ... мүшелерінің арасындағы қатынастар, бұл
кезде оқшауланған ақшалай қорларды жасай отырып, қаражаттар бөлінеді және
оқшауланады. Үй шаруашылығы ішінде ... ... әр ... ... ... ... меншік иесін өзгертпейді.
Бұл функция үш дәйекті баспалдақты ... ... ... бөлу және ... Үй шаруашылығы қаржысының екі функциясы
өзара байланысты және бірін-бірі ... ... бір ... ... шаруашылықтарының қаржылық ресурстары – бұл ... ... ... Үй шаруашылығының қаржылық ресурстары нысаналы арналымы бар
оқшауланған ақшалай қорлар түрінде болады. Екі негізгі қор ... ... ... осы ... ... жеке ... қанағаттандыруға
арналған; - жинақ ақшалар (кейінге қалдырылған ... ... ... қымбат тұратын тауарларды сатып алу үшін пайдалануға немесе ... ... ... Үй ... ... ... ... меншікті қаражаттар, яғни отбасының әрбір мүшесінің тапқан ... ... ... ... ... ... ... табыс; 2)
рынокта жұмылдырылған, кредит ұйымдарынан ... ... ... 3) ... бөлу ретінде түскен қаражаттар – зейнетақылар,
жәрдемақылар, бюджеттерден және бюджеттерден тыс ... ... ... ... үй ... ... ... Үй шар-ң
бюджеті – бұл үй шар-ң ақшалай қорын жасау мен пайдалану нысаны. Ол үй шар-
ғы мүшелерінің жиынтық табыстары мен ... жеке ... ... шығыстарын білдіреді. Бюджет шеңберінде мынадай оқшауланған ақшалай
қорлар қалыптасады: 1) дара, отбасының жекелеген мүшелеріне арналатын және
әр түрлі ... ... ... ... ... оқуға, медициналық қызмет
алуға және т.б. пайдаланылатын қор; 2) ... ... ... ... арналған бірлескен қор; 3) қорланым және қамтамасыз ету қоры,
болашақ күрделі шығыстарға пайдаланылады.
Үй шаруашылығының тұрақты және ... ... ... ...... болжамдарына сәйкес болашақта сақталатын табыс (еңбек ... ... ... ... деп – болашақта жоғалатын табыс (акционерлік қоғамның
тоқтатылуына байланысты бағалы қағаздардан түскен түсім). Отбасы бюджетінің
кірісін үй шаруашылықтарының тұтыну көлемі ... үй ... ... көлеміне айтарлықтай ықпал жасайды: 1)
салық жүйесі арқылы – үй шар-ы салықтар, алымдар, баждар төлейді және ... ... ... 2) мемлекеттік сектордағы жұмыскерлердің
еңбегіне ақы ... ... 3) ... ... ... игіліктер мен
қызметтер арқылы; 4) мемлекеттік баға белгіленімі арқылы жүзеге асырылады.
Үй ... ...... ... жасалатын және шаруашылық
мүшелерінің материалдық және рухани ... ... ... ... бір ... ... сыныпталуы: 1) Табыс
көзіне қарай- жалақы, кәсіпкерлік қызметтен ... ... ... ... ... сақтық өтім; мүлікті уақытша пайдалануға бергені
үшін жалдау ақы, мемлекеттің ақшалай қорларына төленетін ... ... бір ... ...... (еңбек ақы төлеу, жалдау ақысы),
дүркін-дүркін (авторлық қаламақы, ... ... ... ... ... ... бір жолғы (сыйлықтар, мүлікті өткізуден түсетін табыстар).
3) Түсімнің сенімділігіне қарай – кепілденген (мемлекеттік ... ... ... ... шартты-кепілденген (еңбекке ақы
төлеу); кепілденілмеген (қаламақылар, комиссиялық сыйақы).
Үй шаруашылықтарының ... ...... өмір ... ... ... ... және рухани қажеттіліктерге жұмсалатын іс
жүзіндегі шығындар, олар ... ... ... және тұтынумен байланысты
емес шығындарды кіріктіреді. Сыныпталуы: 1) ... ... ... шығыстар (тамаққа, киімге, көлікке), бір жолғы шығыстар (емделуге,
ұзақ пайдаланылатын тауарларға) 2) қажеттік дәрежесі ... ... ... ... киім); медицинаға; екінші кезектегі ... ... ... 3) ... ... бойынша: тұтыну шығыстары,
салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді төлеу; шетел валютасын сатып алу;
халықтың қолдарындағы ақшалардың өсімі.
Үй ... ... ... ... бірге мемлекеттік
әлеуметтік трансферттер – зейнетақы, ... ... ... ... ... ... қорғаудың үш деңгейлі жүйесі қалыптасқан:
1-деңгей – мемлекеттік ... ... ... базалық әлеуметтік
жәрдемақылар (зейнетақы, мүгедектік бойынша жәрдемақы т.б.) 2 деңгей ... ... ... ... ... қабілетінен,
асыраушысынан, жұмысынан айырылғанда, жүктілігіне, босануға, жаңа ... ... алу, бала бір ... ... ... күтіміне байланысты
төленетін төлемақылар; 3 деңгей – жұмыс ... ... ... ... ... жылдарға арналған Даму стратегиясын
жүзеге асыру барысында қаржы жүйесін дамыту
1991 жылғы 16 желтоқсанда біз – Қазақстан халқы ... ... ... ... күні осы құндылықтар біздің күнделікті
өміріміздің бөлшегіне айналды.
Сол кездері, сапарымыздың басында бәрі басқаша болды. Енді біздің ортақ күш-
жігер жұмсауымыздың арқасында ... ... ... ...... бет-бейнесі бар, өзіндік ерекшеліктері мен өзіндік
ұстанымы бар табысты мемлекетпіз.
Біздің алғы шепті алуымыз қымбатқа ... 20 жыл бойы ... бен ... ... ... ... ... жыл өткен соң бұл мақсатқа қол жетті. Қалыптасу кезеңі ... ... ... басында тәуелсіз әрі өзіне сенімді болып отыр.
Жаһандық дағдарыстың жалғасуының әсерінен әлемде болып ... ... ... Біз ... ... қол ... сақтай отырып, ХХІ ғасырда орнықты дамуды жалғастыру.
Біздің басты мақсатымыз – 2050 ... ... ... ... және ... ортақ еңбектің негізінде берекелі қоғам құру.
Мықты мемлекет экономикалық жедел өсу жағдайын қамтамасыз ету үшін аса
маңызды ... ... ... ... емес, жоспарлау саясатымен, ұзақмерзімді
дамумен және экономикалық өсумен  айналысады.
Бұл – жаңа ... ... ... ... ... ... алу, инвестициялар мен бәсекеге
қабілеттіліктен қайтарым алу принципіне негізделген түгел ... ... ... ... ... ... бағыт экономикалық саясатының мәні - түгел қамтитын экономикалық
прагматизм, шын мәнінде бұл ... ... ... ... ... ... нені білдіреді?
Бірінші. Экономикалық және басқару шешімдерін ... ... және ұзақ ... ... тұрғысында қабылдау.
Екінші. Қазақстан толыққанды бизнес-серіктестік ретінде қатыса алатын жаңа
нарықтық тауашаларды айқындау. Экономикалық дамудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... құру. Инвестициядан алынатын кірістілік пен қайтарым.
Төртінші. Экономиканың тиімді жеке ... құру және ... ... ... ... мемлекеттік ынталандыру.
Жаңа кадр саясаты
Жаңа экономикалық саясат табыстылығының ... ... ... Бұл үшін біз:
•  Басқарушылық ресурсын жетілдіруге тиіспіз әрі бұл үшін ... ... жаңа ... және ... сектордағы корпоративтік
басқарудың қағидаларын енгізу қажет.
•  Мұнымен бір мезгілде ... ... ... ... жағын
алуымыз, атап айтқанда, біздің жаңа бағытымыздың бірқатар міндеттерін
іске ... ... ... ... керек. Біз сонымен қатар ашық нарықтағы ең үздік
шетел мамандарынтартуға және оларды елімізге жұмысқа шақыруға тиіспіз.
Кең көлемді халықаралық тәжірибесі бар әрі ... ... ... ... ... біз ... менеджментін
жаңғыртумен қатар, өзіміздің отандық кадрларымызды үйретеміз. Бұл - біз
үшінжаңа тәжірибе.
 2050 жылға дейін ... ... ... шешу принципті
маңызды:
Біріншіден, мемлекеттің макроэкономикалық саясаты жаңғыртылуы ... ... - Біз ... ... жаңа ... ... - өз
мүмкіндіктеріміз шегінде ғана шығындануға және ... ... ... ... Ұзақ ... олардың сақталуын қамтамасыз
ете отырып, «қиын-қыстау» күнге резервтер жинау қажет. - Бюджеттік-қаржылық
процеске деген көзқарас жекелей салымдарға ... ... ... ... ... тиіс. Басқаша айтқанда, бірде-бір бюджеттік теңге
ысырап болмауға тиіс. - ... ... ұзақ ... ... ... ... ... экономиканы әртараптандыру және
инфрақұрылымды дамыту секілді жалпыұлттық жобаларға ... ... үшін ... ... ... және қайтарымдылығы
тұрғысынан қатаң іріктеу қажет. Ең заманауи объектілердің өзі оларды ұстап
тұру үшін ... ... ... ... кірістер әкелмейтін болса және ел
азаматтарының проблемаларын ... ... ... масыл боларын есте
сақтаған жөн.
Салық саясаты - Өндіріс және жаңа ... ... ... ... үшін ... ... ... енгізу қажет. Қазір бұл жұмыс
басталды. Оны жетілдіру мақсатын ... ... ... ... ... ... оларды мейілінше тиімді ету керек. - Біз
салық әкімшілігін ырықтандыру және кеден әкімшілігін жүйелендіру ... ... ... ... ... әрі ... азайту
қажет.
Біз нарық қатысушыларын салықтан жалтару жолдарын ... ... ... ... Салықтық қадағалауды прагматикалық азайту шаруашылық субъектілерінің
салық қызметімен диалогын азайтуға тиіс. Алдағы бес жылда бәріміз
онлайн-электрондық есептілік ... ... ... ... ... біз салықтық несиелендіру практикасын енгізуіміз
керек. Басты ... - ... ... ... Жаңа ... ... ... тиіс. Бұл үшін 2015 жылдан
бастап ынталандыру шаралары кешенін, соның ішінде білім беруге, ... ... ... медициналық сақтандыруға қаражат салатын
азаматтар мен компанияларды салықтан босату ... ... ... әзірлеу қажет.
Осылайша, бизнес деңгейіндегі болашақ салық саясаты ішкі ... және ... ... ... ... ал ... ... қорларын, жинақтарын және салымдарын ынталандыруға тиіс.
Ақша-кредит саясаты
... ... ... ахуалды ескере отырып,
біз инфляциядан әрбір қазақстандықтың кірістерін ... ... және ... өсім үшін ... ... ... тұратын
боламыз. Бұл жай ғана макроэкономикалық мәселе ... бұл ... ... ... ... ... өз ... өзінің мақсатын орындауға және нақты
экономика секторының кредиттік ресурстарға ... ... ... тиіс. Бұл ретте қаржылық жүйеге бақылауды әлсіретуге
болмайды, ... ... ... ... және қорландыру
мәселелерімен тығыз айналысу қажет.
Бұл үшін Ұлттық Банк пен ... ... ... ... ... ақша ... қамтамасыз етуге бағытталған
түбегейлі ақша-кредит саясатының жаңа жүйесін әзірлеу қажет болады. 
Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... қарызының деңгейін тұрақты бақылауда ұстауға
тиіспіз.
Мемлекеттік ... аз ... ... ... тиіс. Бұл қағидатты міндет,
өйткені, біз әлемдік тұрақсыздық жағдайында бюджетіміздің тұрақтылығын және
ұлттық қауіпсіздігімізді тек осылай ғана қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... ... біздің инфрақұрылымды дамытуға деген қағидатты түрде жаңа
көзқарасымыз болуға тиіс.        
Инфрақұрылым экономикалық өсімнің мүмкіндіктерін ... ... екі ... ... экономиканы жаһандық ортаға
кіріктіру, сонымен ... ... ... қарай қадам жасау қажет.
•  Өз пайдамызды мұқият есептей отырып, Қазақстанның шегінен тыс
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Біз қазіргі түсініктерімізден
арылып, өңірде және барша әлемде - ... ... ... ... ... шыға ... елдердің порттары, әлемнің
тораптық транзиттік нүктелеріндегі және тағы ... ... ... ... ... ... ... құруға
тиіспіз. Осы мақсатта «Жаһандық ... ... ... ... ... Біз ... әлеуетімізді дамытуға тиіспіз. Бүгінде
нәтижесінде 2020 жылы ... ... ... ... ірі жалпыұлттық
инфрақұрылымдық жобалар іске асуда. 2050 жылға ... - бұл ... ... ... бәрі ... ... - экспортымызды тек біздің өніміміз бен
қызметтерімізге ... ... ... ... ... тиіс.
• Инфрақұрылым жасау, сонымен қатар, табыстылық заңына бағынуға тиіс.
Жаңа бизнестерді дамытуға және ... ... ... ... ... құрылыс жүргізу қажет.
• Шалғай өңірлерді немесе тұрғындарының тығыздылығы жеткілікті емес
өңірлерді ... ... және ... ... ... ... үшін біз «инфрақұрылымдық орталықтар»құруға
тиіспіз. Бұл үшін ... ... ... ... ... ету қажет.
Үшіншіден, мемлекеттік активтерді басқару жүйесін жаңғырту.
Қазақстан - әлемдік ауқымда көлемі шағын экономика. Сондықтан оны ... ... ... ... корпорация секілді жұмыс істеуі тиіс, ал
мемлекет оның өзегі болуға тиіс.
Корпоративтік ... ... ... біртұтас алып
қаралуында жатыр. Барлық деңгейдегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жай бөліп қана қоймай, ойлы да салмақты
инвестициялау қажет.
Тиімділіктің басты өлшемі - біздің салымдарымыздан ... ... ... ... ... еселей алсақ, Қазақстан
халықаралық нарықта қосалқы емес, солғұрлым ... ... ... ... ... саясатқа көшудің «локомотиві» болуға
тиіс. Ұлттық қордың қаражатын ... ... ұзақ ... ... бағыттау керек.
• Мемлекет Үшінші индустриалдық революция нәтижесінде ... ... ... ... ... компаниялар арқылы болашақтың
экономикасын дамытуды ынталандыруы тиіс. Ұлттық индустрия біз ... ... ... жаңа ... ... Мемлекет ақпараттық технологиялар саласында транзиттік әлеуетті
дамытуды ынталандыруы тиіс.2030 жылға ... ... ... біз
әлемдік ақпараттық ағындардың кем ... ... ... қарай бұл цифр кем дегенде екі еселенуге ... ... ... ... зерттеулер мен
инновацияларға салуынынталандыру керек. Мына нәрсені баса ... ... зор, ... ... ... ... жаңа ... сұранысқа ие болғанда, олар нарықта
қажет болғанда ғана ел нақты пайда алатын ... Олай ... ... - ... босқа шығындау деген сөз.
• Жекелеген компаниялар мен салаларды іріктеп қолдау тәжірибесін тоқтату
керек. Біз әлеуметтік-маңызды стратегиялық функцияларды атқаратын және
өзінің тиімділігін дәлелдейтін ... ғана ... ... ... ... ... даму перспективалары
Сақтандыру – қоғамның экономикалық қатынастарының айрықша ... көне ... ... ... сферасы адам өмрінің,
өндірістік және әлеуметтік-экономикалық қызметтің барлық ... ... ... ... басты себеп – бұл өндіріс пен адам өмірінің
қауіп-қатерлі сипаты. Сондықтан ... ... ... ... ... өмір ... мен ... қолдап
отыру мақсатында оларды сатып алу үшін қоғамның, жеке ... ... ... және аумақтық аспектілерде) натуралдық – заттай
босалқы қорларын да немесе резервтерін де, ... ақша ... ... ... ... болуы тиіс. Мұндай ақша қаражаттары әдетте
резерв және сақтық қорлары түрінде қалыптасады.
Сақтандырудың мақсаты қоғамдық ұдайы ... ... ... үшін ... мүліктерді, өндіріс процестерін қоғамдық және ұжымдық
қорғау болып табылады.
Сақтандырудың экономикалық мәні барлық қатысушылардың төлемдері ... ... ... ... ... ... ...
қолайсыз құбылыстар мен кутпеген оқиғалар болған кезде жеке және заңи
тулғалардың ... ... ... және ... ... ... төлеу
үшін мақсатты ақша қорларын құру және пайдалану жөніндегі қайта бөлгіштік
қатынастардың айрықша сферасы.
Қазақстан Республикасында сақтандыруды ... ... ...
мемлекеттің, азаматтардың және шаруашылық жүргізуші субъектілердің мүддесін
қорғаудың нақты құралы бола алатын толыққанды, орнықты ... ... ... рыногын қалыптастыру.
Сақтандырудың мақсаты қоғамдық ұдайы өндірістің үздіксіздігін қамтамасыз
ету үшін азаматтарды, мүліктерді, өндіріс процестерін ... және ... ... ... ... ... ... мақсаты – мемлекеттің, азаматтардың
және шаруашылық жүргізуші субъектілердің мүддесін қорғаудың нақты құралы
бола алатын ... ... ... ... ұлттық сақтық рыногын
қалыптастыру.
Қазіргі заманғы ұлттық сақтандыру жүйесін құру сақтық ... ... жаңа ... ... жөнінде шаралар әзірлеуді және кезең кезеңімен
іске асыруды талап етеді. Бұл қағида Қазақстан Республикасында сақтандыруды
дамытудың мемлекеттік бағдарламасының шеңберінде ... Онда ... шешу ... ... ... түрі ... ... қорғауды ұсынудың
қағидаттарын нақтылау;
- сақтандыруды қолдану аясын кеңейту және ... ... ... ... ... қазіргі заманғы инфрақұрылымын қалыптастыру және оның
қатысушыларының – сақтық ұйымы, сақтық брокер, сақтық ... ... ... ... ... сақтандыру қоғамы, сақтандырумен
байланысты кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын өзге де заңи және ... ... ... үшін ... жасау;
- халықаралық стандарттарды ескере отырып, ... ... ... ... және қайта сақтандыру ұйымдарының қаржылық орнықтылығы мен төлем
қабілеттігі бойынша талаптарды күшейту;
- осы заманғы сақтандыру технологиясын ... ... ... саласында кадрлар даярлау, қайта даярлау және біліктілігін
арттыру жүйесін ұйымдастыру.
Қазақстанның сақтық рыногы қалыптасу ... ... және ... ... ... ... ... жетілмеген
заңнамалық база) ол дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... қатынастары бар елдерде сақтық
қызметтер ... ... 500 ... ... ... ал ... ол
не бары 40 түрі ... Жеке ... ... ... ... ... көптеген түрлері нашар дамыған, бұл
халықтың табысының төмен болып отырған деңгейіне байланысты.
Қазақстан Республикасы сақтық ... ... ... ... ... ( қайта ... ) ... ... ... ... ... пайда алушы; актуарий; уәкілетті
аудиторлык ұйым (уәкілетті аудитор); ... ... ... ... ... ... ... асыратын өзге де
заңи және жеке тұлғалар.
Жұмыс істейтін қызметкерлерді ... ... ... тұрақты тұратын және табыс келтіретін қызметті жүзеге асыратын
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарды қоса алғанда, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... Республикасының "Міндетті әлеуметтік сақтандыру" туралы ... ... ... ... қоры" акционерлік қоғамы
құрылған, ол бірден-бір құрылтайшысы мен қатысушысы ... ... ... емес ұйым. Қор Орталықтың әлеуметтік төлемдерді
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... қордың
уақытша бос қаражатын ұлттық банк арқылы қаржы құралдарына орналастыруға,
жыл сайын аудит ... ... ... заңнамалық актілерге сәйкес өзге
де міндеттерді ... ... ... өз ... оның ... және ... ... құралады және солардан тұрады.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылар үшін ... ... ... ... ... ... аударымдар
мынадай мөлшерде белгіленеді:
жылдың 1-ші қаңтарынан бастап — ... ... ... 1,5 ... 1-ші ... ... — әлеуметтік аударымдарды
есептеу объектісінен 2 пайыз;
жылдың 1-ші қаңтарынан ...... ... ... 3 ... ... ... заңнамасына сәйкес арнаулы салық режімі
қолданылатын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдар үшін олардың өз ... ... ... ... белгіленген (2005, 2006 және 2007
ж.ж. 1-ші қаңтарынан бастап ҚР-ның ... ... ... ... ... ... 1,5, 2 және 3 ... кезде Қазақстанның сақтық рыногы қатысушыларының ассоциациясы
құрылған. Ассоциацияның негізгі міндеттері Қазақстан Республикасының ... ... ... жағдайларын жасау және ... ... ... ... ... ... жылдары сақтандырудың отандық рыногында оң тенденциялар байқалуда.
2006 жылы сақтық ... ... 27,1 ... ... 120,2
миллиард теңгені құрады, ... ... ... ... ... 136,4 пайызға (2,8 миллиард теңгеге дейін) ... ... ... ... ол 18,6 пайызға (23,3 миллиард теңгеге
дейін) көбейді. ... ... ... 80 ... (4,2 миллиард
теңгеге дейін), соның ішінде ... ... ... 73,5 пайызға (1,3
миллиард теңгеге дейін) өсті.
Сақтық ұйымдарының жиынтық есептік ... ... 47,3 ... ... ... дейін) көбейді, сақтық резервтері 66,7 пайызға ... ... ... ... ... ... жиынтық активтері 2006 жылы ... ... ... 0,7 миллиард теңгені құрады.
Қазіргі кезде Қазақстанда 34 сақтық үйымдарының сақтық қызметін ... ... ... бар, ... ... 6 – ... қатысуымен
және екеуінің өмірді сақтандыру бойынша, 27-сінің көлік ... ... ... ... ... ... бар, 6 сақтық
брокерлердің, 30 актуарийлердің, 34 ... ... және ... ... ... аудитын жүзеге асыруға лицензиялары бар.
5. Қаржылық бақылау, оның қажеттілігі мен алғышарттары және ... ... ... болуы экономикалық категория ретіндегі қаржыға бақылау
функциясының тән болуымен объективті түрде шарттасылған. Бұл функция арқылы
қаржы бөлудің қалыптасып отырған үйлесімдері, қорлардың ара ... ... ... ... ... ... отырады. Қаржының
бақылау функциясы материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу ... ... ... ең алдымен мемлекет тарапынан ықпал жасауға
мүмкіндік береді. Бірақ бұл ... тек ... ... ... ... ... белгілі бір шарттардың кезінде: бақылаудың
айрықша органдарын құрғанда; оларды білікті мамандармен толықтырғанда; ... ... ... ... ... ... - ... жүйесінің барлық буындарының ресурстарын жасау,
бөлу және оларды пайдаланудың негізділігін тексеруге бағытталған айрыкшалык
кызмет және ... ... ... ... бірі. Ол
баскарудың қаржылық жоспарлау, қаржыны оперативті басқару сияқты басқа
элементтерімен ... ... және бір ... ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің ақшалай қорлар бойынша және оның
белгілі бір мақсаттарға сәйкес пайдаланылуын ... ... ... - бұл ... және ... билік органдарының барлық деңгейінің
және арнайы құрылған мекемелердің экономикалық субъектлердің ... ... ... ... ... нәтижесінде қаржылық
ресурстарды қалыптастыру, бөлістіру және пайдалану бойынша ... ... ... ... ... ... ... ақша
нысанында жүзеге асырылуы жатады. ... ... ... ... ... ... рентабельділік, өзіндік құн, айналыс
шығындары жатады.. Бақылаушылық функцияның міндеттеріне келесілер жатады: -
ақшалай қорлардың ... ... мен ... ... ... - ... тарапынан өндіріс, айналыс және
материалдық ... ... ... әсер ету ... ... ... ... міндеттерді атқарады: 1. Қаржылық
міндеттемелердің орындалуын тексеру 2. ... ... ... ... 3. ... ... және ақшалай қаражаттарды
сақтаудың дұрыс жүзеге асырылуын тексеру 4. Өндірістің ішкі резервтерінің –
еңбек ... ... ... айналымдылығының жеделдігін,
ақшалай және материалдық қаражаттарды тиімді пайдлану жолдарын анықтау. ... ... ... ... мен жою. ... ... ... келесілер жатады: - реттілік, жаппай қамтушылық, әмбебаптығы;
- алдын ала ескертушілік сипаты; - әрекеттілік, нақтылық, ... ... ... ... ... - ... ... тәуелсіздігі. 2. Қаржылық бақылаудың жіктелуі. Қаржылық
бақылаудың жіктелуі субъектлердегі ... ... іс- ... ... ... ... ... негізделген. Осы
белгілеріне қарай, қаржылық бақылау үш ... ... ... ... жүзеге асырудың әдістері бойынша жүзеге ... ... ... субъектілерге қарай бақылаулар келесі түрлерге бөлінеді: ... ... ... ішкі шаруашылықтық, парламенттік);
-қоғамдық (профсоюздік, партиялық және массалық қозғалыстар және т.б. )
Жалпы мемлекеттік бақылау кез-келген ... ... оның ... ... ... ... жүргізілетін бақылау.Оны мемлекеттік
билік пен басқару органдары жүзеге асырады. Жалпы мемлекеттік ... ... атап ... ... салықтық, бюджеттік, валюталық
және кедендік бақылау. Ведомстволық ... ... жеке ... ... ... ... ... кіретін шаруашылық
жүргізуші субъектлердің қаржы-шаруашылық қызметіне жүргізіледі. Оның
негізгі міндетіне ... ... ... ... ... және ... ... тиімді, үнемді пайдаланылуын, меншіктің
сақталымдығын, бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... заң ... айқындау. Ішкі шаруашылық
бақылау кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметтеріне экономикалық және ... ... ... ... ... ... және
қаржылық қызмет жатады. Қоғамдық бақылау түрлі қоғамдық ... ... ... ... Бұл ... объектісі олардың алдында тұрған
міндеттерге байланысты. Тәуелсіз бақылау арнайы мамандандырылған органдар
арқылы – ... ... мен ... ... ... ... жүргізілу уақытына сәйкес келесі түрлерге бөлінеді: v ... ... v ... ... ... ... қаржылық бақылау қаржылық операциялар
жүрзілер алдында жүзеге асырылады. Ол қаржылық болжау мен ... ... ... ... ... құру үрдісіне негізделген
нақты бағалау жүргізуге мүмкіндік береді. Кейінгі қаржылық бақылау есептік
кезең соңындағы қаржылық және ... ... пен ... ... ... бұл түрі ... ... нәтижелерін бағалау
үшін және қаржылық стратегияның тиімді ... ... ... ... ... бақылау жүргізілу әдістері ... ... ü ... ü ... ü ... ... ü ... ü қадағалау
Тексеру қаржылық –шаруашылық қызмет бойынша құжаттар бойынша ... ... ... ...... қызметінің негізгі,
жеке тұстарын қамтиды. Осыған сәйкес орындалған жұмыстарды, материалдық
шығындарды, отынды, ... ... ... ... ... ... бір түрі үшін: сақтандырушылық, инвестициялық, банктік
және т.б. қызметтер үшін лицензия алған ... ... ... ... Ол ... ... жүзеге асырылуын қадағалайды.
Экономикалық талдау бұл объектінің шаруашылық, қаржылық ... ... ... ... ... анықтау және ... ... ... ... ... мен ... ... Тексеріс
(ревизия) қаржылық бақылаудың кең тараған түріне жатады. Кәсіпорынның
шаруашылық қызметіне белгілі нақты және ... ... ... ... ... бақылау жүргізу. Субъектінің шаруашылық қызметін қамтуына
байланысты тексерістің келесідей түрлерін атап көрсетуге болады: § ... ... § ... § ... ... ... ... объектісінің
шаруашылық қызметінің бүкіл ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі ғана
тексерілуі жатады. Тақырыптық тексеріс бір үлгідегі бірнеше кәсіпорындарда,
мекемелерде, қаржы –шаруашылық ... жеке ... ... ... ... тек ... ғана емес сонымен қатар
кәсіпорынның қаражаттарын, материалдық, еңбектік құндылықтарына да бақылау
жүргізеді. ... және ... ... қамту деңгейіне
байланысты тексерістің келесідей түрлерін ... ... ... Ø
Жалпылай Ø Іріктеулі Ø Кешенді Жалпы тексеріс қарастырылып отырған кезеңде
белгілі бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір уақыт аралығында бастапқы құжаттардың белгілі бір
таңдаулы бөлігін тексеруді ... ... бір ... бір ... ... ... ... бақылау объектісінің нақты кезеңдегі бір
қызметін жаппай әдіспен, ал ... ... ... әдіспен тексеруді
айтады. Тексерістің бұл түрі ірі ... ... ... және ірі ... ... бар ... қызметінде қолданылады.
Аудиторлық бақылау Аудиторлық бақылау– ... ... ... ... жүргізуші субъектілер иелерінің жасаған келісім –шарты негізінде
қаржы-шаруашылық қызметінің жай –күйін тексеру. Аудиттің ... бұл ... емес ... органдар санының көбеюімен және
тиісінше ... ... есеп ... ... сан алуан түрлерінің
өсуімен байланысты. ... ... ... ... ... арқылы
объективті ақпараттар алу бүгінгі таңда кәсіпорын үшін маңызды болып
табылады.Аудиторлық тексеріске деген қажеттілік ... ... ... ... қорлары сонымен қатар өтімділік, несиелік, валюталық және тағы
басқа тәуекел түрлері жиі орын алатын шаруашылық субъектлердің аясында ... ... ... ... ... ... ... 1)
жоспарлау (екі тараптың іс-қимылын ішкі жүйеге келтірумен); 2) аудитор
объектісі ... ... алу және оны ... 3) ... рәсімін жасау
және бағдарламаны дайындау; 4) бақылау жүйелерін тексеру және ... 5) ... ... жүргізу; 6) аудиторлық қорытындыны ұйымдастыру.
Аудиторлық қызметтің нәтижелері – аудитормен куәландырылған, құқықтық
маңызы бар ... ... ... ... ... Бұл ... –тексеріс
актісі, анықтамасы деп аталып, ... ... ... ... заң мен ... сәйкестігі туралы тұжырымдар жинағы
бейнеленеді. Аудиторларға тексеруге берілетін ... мен ... ... ... ... береді. 
6. Материалдық өндіріс саласының қаржылары
Шаруашылық субъектлердің қаржылары  — қаржы жүйесінің құрамдас бөлігі болып
табылады. Шаруашылық ... ... ... ... ... процесін ұлғайтуға бағыттала отырып, оның ... ... ... ... ықпал етеді. Сонымен қатар олар халық
шаруашылығы  одан әрі ... ... ... ... ... мен ... қолданылады
Шаруашылық субъектлердің қаржысының ... ... жеке ... ... ... номативтер негізінде
(салық мөлшерлемелері, амортизациялық аударымдар, банк несиесінің
мөлшерлемесі)өндірілген ... ... ... қатынасуы ұдайы өндіріс
процесіне қатынасуы жатады.
Шаруашылық субъектлердің ... ... ... ... ... ... ... себебі қаржылық бақылаусыз
шаруашылықты жүргізу мүмкін емес.  Қаржы басқада экономикалық ... ... ... ... ... өндірісті арттыруда  және
еңбек, материалдық, табиғи және қаржылық ... ... ... жүзеге асыруда маңызды рөлді атқарады
Осыған орай, шаруашылық субъектлердің ... ... ... пайдалану мен бөлістіруге қатысты және өнім мен қызметі өндіру
мен өткізуге байланысты  экономикалық қатынастар болып табылады.
Ескере кететін жайт, белгілі бір  ақшалай ... мен ... ... ... ... (ЖҚӨ)және ішкі жиынтық ... (ІЖӨ) құру ... ... ... Мысалы, өнімді өткізуден түсетін түсім
материалдық шығындар мен еңбек ақы шығындарын жабуға бағытталуы тиіс. Бірақ
кәсіпорында қалыптасқан ... ... ... ... ... қаражаттар шоғырланады. Олар жаңа мүлікті ... ... ... оны сатып алғанға дейін кәсіпорынның ... ... ... ... -ақ ... ... ... түсімнен
басқада ақшалай қорлар – қалыптасатын шығындар мен төлемдердің резевтері
қалыптасады. ... ... ... ... жөндеу жүргізуге
қолданылатын 2-жөндеу қоры болады.
Бөлістіру үрдісі қата бөлістіру үрдісімен ... ... ... ... төлеуде табыс салығы, зейнетақы аударымы мен бюджеттік емес қорларға
аударымдар ұсталынады. Осыдан кейін3- ... ... ... ... ... ... бір көлемі ақша айналымына қатынасса, ... ... ... ... бөлістіруге қатынасады
Осының нәтижесінде кәсіпорын айналымында  4-таза пайда сомасына  ... ... ... яғни ... ... ресурстармен (жиынтық
пайда) салық пен басқада төлемдерді ... ... ... ... ... сома. Өз кезегінде таза пайда 5-жинақ қорына
(капиталдық салымдарды қаржыландыру көзі болатын) және ... ... ... мен ... ... көзі ... Таза пайда негізінде резервті қор қалыптасады.Қайта бөлістіру
үрдісінде кәсіпорында бірнеше ақшалай қаражаттардың көздері қалыптасады:
Жарғылық капитал  – ... ... ... негізінде құрылған
жағдайда орын алады. Ол сыртқы ... ... мен ... ... ... қаржыландырулар және бюджеттік түсімдер –  заңдарда қарастырылған
жағдайларда жүзеге асады.
•    Мақсатты қаржыландырулар және ... және ... ... ... ... ... ... қайтарымсыз түсімдердің
және кірістер эмиссиясиясы түрінде де кәсіпорын қаржылары болуы мүмкін.
Шаруашылық қызметті ... ... ... ... ... ... да ... көздері тұрғысында, мысалы, 6-ұзақ мерзімді және
қысқа мерзімді ... мен ... да ... және кредиторлық қарыздар 
нысанында қатынасады. Осы ақша қаражаттарын қалыптастыру мен пайдалануда
(капитал, ... ... ... ... және ... ... ... көрсететін кең ауқымды қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... ... капиталды қалыптастыруда, девиденттер мен проценттерді төлеу
барысында кәсіпорын мен инвесторлар арасында ... ... ... және ... алушы арасында есеп айырысу
әдістері,  уақыты мен формасы бойынша, ... ... ету ... ... және ... ... ... қысқа және ұзақ
мерзімді инвестициялар және оларға төленетін девиденттер мен ... ... ... ... институттары арасында еркін ақша қатынастарын ... ... ... ... ... алу мен ... сақтандыру
төлемдерін төлеу барысында)
Ø    Кәсіпорындар арсында (еншілес, бөлімшелер) ... ... ... барысында
Ø    Кәсіпорын мен сенімділік негізінде қалыптасатын ... ... ... ... мүлікті алу барысында
Ø    Кәсіпорындар мен жалдамалы жұмысшылар арасында еңбек ақы мен тұтыну
қорын ұйымдастыру барысында
Ø    Кәсіпорын мен мемлекет ... ... ... қалыптастыру барысында
Ø    Кәсіпорын мен оның жұмысшылары арасында табыс салығын, ... және ... ... төлемдерді  ұстау барысында
Берілген барлық қатынастар мемлекетпен ... ІЖӨ бөлу мен ... ... ... қамтиды.
Нарық жағдайында белгілі бір қағидалар негізінде  ... ... ... ... ... ... оның ... төлемдерінің
тоқтатылуына байланысты қатынастар
ü    Кәсіпорындардың бөлінуі, бірігуі барысындағы қалыптасатын қатынастар
Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... қорлардың,
резервті қорлардың және кәіспоырынның басқа да қаржы көздерінің  яғни қаржы
ресурстарының   қаптасуы мен жүзеге асырылуы барысында қалыптасады.
7. Қаржылық ... ... ... ... ... - бұл ... механизмнің қосалқы жүйесі, саналы
басқарудың аса маңызды элементтерінің бірі және ... ... ... Ол ... үйлесімді және тепе-теңдік
дамуына жетуге, біртұтас ұлттық шаруашылық кешенінің барлық ... ... ... ... ... ... қарқының қамтамасыз
етуге, халықты әлеуметтік қорғауға бағытталған. ... ... ... сол, бұл ... ... материалдық-заттай
элементтеріне ақшамен қауыштырылған бөлудің қоғамдық ... ... ... ... ақша ... салыстырмалы дербестігіне
байланысты ақшалай нысанда жүзеге асырылады.
Қаржылық жоспарлаудың мазмұны экономикалық субъектілердің ... ... ... жасау, бөлу және қайта бөлуді экономикалық үдерістермен
оңтайландырудың күні бұрын анықталған мүмкіндік ретінде ... ... ... орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақшалай
қорларды қалыптастыру және пайдалану.
Қаржылық жоспарлаудың объекті шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ал ... ... қаржы жоспарлары мен
қаржыландырудың дара ... ... ... ... қаржы жоспарларын жасау болып табылады. Әрбір жоспарда
белгілі бір мерзімге белгіленген кірістер мен ... ... ... мен ... анықталады.
Қаржылық жоспарлаудың нақтылы міндеттері қаржылық саясатпен айқындалады.
Бұл: 1) қаржылық ... ... ... және ... 2) ... және ... ... шаруашылықтың салалары және әкімшілік-аумақтық бөлімшелер арасында
қаражаттарды бөлудің оңтайлы үйлесімдерін белгілеу; 3) ... ... ... ... ... рыноктық жағдайларында шаруашылық жүргізудің
белгіленетін түпкі нәтижелеріне ықпал етуші көптеген ... ... ... ... ... ... ... - мемлекеттің мүмкін болатын қаржы ... ... көре ... ... жоспарларының көрсеткіштерін негіздеу (дәлелдеу).
Болжамдар орташа мерзімді (5-10 жыл) және ұзақ ... (10 ... ... ... ... ... ... жоспарларын жасау стадияларынан бұрын
болады, қоғам дамуының белгілі бір кезеңіне арналған қаржылық саясаттың
тұжырымын жасайды. ... ... ... - ... ... ресурстардың шынайы мүмкін болатын ауқымын, оларды қалыптастырудың
көздерін және пайдалануды анықтау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мен жетілдірудің түрлі
нұсқаларын, қаржылық ... іске ... ... мен ... ... ... ... әр түрлі әдістерді қолдануды қажет етеді:
• экономикалық үдерістерді анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
моделдерді жасау;
• корреляциялық-регрессиялық талдау;
• тікелей сараптамалық ... ... ... ... аса ... мына ... орталықтандырылған және орталықтандырылмаған тәсілдемелердің
үйлесуі, бірлік, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады,
олардың қатарына жататын ең маңыздылары мыналар:
1. Есеп-қисаптық-талдамалық әдіс. Оның мағынасы қаржылық көрсеткіштерді
олардың динамикасын белгілеу ... ... ... Есеп-қисаптар
есепті кезеңнің жетістіктері және оларды ... ... ... ... ... түзету негізінде жүргізіледі.
Мұндай тәртіптің ... ... бар: ... болатын ішкі
шаруашылықтық резервтерді анықтауды есепке алмайды; материалдық және
ақшалай ресурстарды ... ... әсер ... ... ... ... ... деңгейге қарай анықталады.
2. Сараптық бағалаулар әдісі жоспарлау ... ... ... үшін аса ... ... - ... ... қажет етеді.
3. Нормативтік әдіске сәйкес жоспарлы қаржылық көрсеткіштер белгіленген
нормалар мен нормативтердің негізінде есептеп шығарылады.
4. Баланстық әдіс шығындардың оларды жабу көздерімен ... ... ... ... ... бірге өндірістік және қаржылық
көрсеткіштердің өзара үйлесуін қарастырады. ... ... ... ... ... ұлттық
шаруашылықтың шығындары мен табыстарының арасында үйлесімсіздіктің пайда
болуынан ... ... ... ... қажетті қарқындары мен
үйлесімдерін анықтауға; ішкі резервтерді жұмылдыруды ескере отырып оларды
жан-жақты негіздеуге мүмкіндік береді.
5. Бағдарламалық мақсатты әдіс әр түрлі деңгейлерде - ... ... ... жүзеге ... ... ... болжау әдістерінің бірі
ретінде рынок жағдайларында ... ... ... ... ... әдісті пайдаланатын қаржылық жоспарлау әдісі, оның
негізіне айқын тұжырымдалған мақсаттар мен оған жету ... ... ... қаражаттарды жұмсаудың тиімділігін арттыру,
баламалы нұсқаны таңдауға ... ... ... Экономикалық математикалық әдістер ЭВМ-ді пайдалана отырып есеп-
қисаптардың көп ... ... ең ... үшін
қолданылады.
Қаржылық жоспарлаудың негізгі құжаты болып келетін қаржы жоспары шаруашылық
жүргізуші субьектілердің, салалардың, өңірлердің және мемлекеттің ... мен ... құру және ... көрсеткіштерінің өзара
байланысты жүйесі болып табылады. Қаржы жоспары ұлттық ... ... ... ... ... ... ... негізгі екі топқа бөлінеді: бастапқы және жиынтық қаржы жоспарлары.
Бастапқы қаржы жоспарларының саны жиынтық қаржы ... ... көп және ... мен ... әр ... Бұл ... ... өзінің
қызметі, ұйымдастыру тұрпаты, басқару әдістері мен қаржыландырылуы әр алуан
шаруашылық ... ... ... ... ... жоспарлары; материалдық емес сфераның коммерциялық
және коммерциялық емес ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде қаржыландырылатын
мемлекеттік мекемелер мен ұйымдарды қаржыландырудың дара жоспарлары.
Жиындық қаржы ... ... ... ... ... ... бөлу ... ... ... ... жоспарлары
жалпымемлекеттік, салалық, аумақтық ... ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттік бюджетті жасаудың керектігі мемлекеттің ақшалай ресурстарының
көздері мен ауқымын ... және ... ... үшін ... ... ... ... туындайды.
Мемлекеттік бюджет қаржы жоспарлары мен ... ... ... ... ... олардың қалыптасуы мен орындалуына ол белсенді ықпал
етеді, мемлекеттің түрлі шаруашылық жүргізуші ... және ... ... ... отырып, оларды үйлестіреді. Бюджет баланс
нысанында жасалады, онда ... ... ... ... оның ... және ... ... сәйкес бүкіл кірістері мен
шығыстары жоспарланады. Сонымен бірге түсім көздерінің ... ... ... ... ... және ... тапшылықсыз
теңдестірілуіне баса назар аударылады.
Салалық (ведомстволық) қаржы жоспарларының жүйесі материалдық ... ... ... кірістері мен
шығыстарыныңбалансын, ... емес ... ... дара жоспарларын, қоғамдық ұйымдардың қаржы жоспарларын
кіріктіреді.
Аумақтық қаржы жоспарларына мыналар жатады: жергілікті ... ... ... ... және т.б. ... ... әр алуан түрлері өзара байланысылған: мәселен, салалық
жоспарлар ведомствоға қарасты ұйымдардың жоспарларын біріктіреді; аумақтық,
әдеттегідей, жалпымемлекеттік немесе салалық ... ... ... ... орта ... және
перспективалық болып бөлінеді. Қазіргі кезде жоспарлардың жоғарыда аталған
барлық ... бір және ... ... ... ... екі ... ... рыноктық ортада бес жылдық ... Үш ... ... ... ... ... бюджеттің
кірістері мен шығыстарының негізгі көрсеткіштері бойынша есеп-қисаптар
жүргізіледі.
8. Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылық қорлары, ... ... ... ... мен ... қаржысы деп – өндірістік ... өнім ... оны ... ... ... ... ... сыртқы көздерін тарту, оларды бөлу және пайдалану
үдерісіндегі экономикалық қатынастарды айтады.
Шаруашылық-қаржылық қызмет үдерісінде кәсіпорындар мен ұйымдардың ...... бір ... ... ... ... ... Қорларлардағы ақшалай ... ... ... түседі, қорланады, жұмсалады.
Жекелеген қорлардың қозғалысы қаржының көлемін, нысанын, пайдалану мөлшерін
неғұрлым анық көрсетеді. Сондықтан кейбір қорлар бір ... ... ... ... іс ... қол жеткен кәсіпорын
қызметінің қаржылық керсеткіштері де болып ... ... ... ... ... ... қызмет етеді. Мысалы, белгілі бір кезеңде
кәсіпорынның тұтыну қорын жұмсау ауқымы; ... бір ... бұл ... оның ... және ... ... деңгейін көрсетеді.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың жұмыс істеуі үшін неғұрлым елеулері ... мына ... ... ... жарғылық, резервтік капиталдар,
қорлану қоры, тұтыну қоры, еңбек ақы төлеу қоры, валюталық, жөндеу қорлары.
Дербестік жағдайларында шаруашылық ... ... ... да ... ... ... мүмкін, мысалы, медициналық сақтандыру қоры,
жекешелендіру қоры, үлестік қор және ... қор ... ... басқа меншік иесі немесе құрылтайшы берген
шаруашылық жүргізуші субъект (ұйым) мүлкінің ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерді құрғанда өндірістік
капиталды, материалдық емес ... ... ... сатып алудың
көзі болып табылады. Оның қаражаттары есебінен кәсіпкерлік қызметті жүзеге
асыруға қажетті жағдайлар жасалады.
Кәсіпорындардың қарамағында ... ... ... яғни ... басқа да төлемдерді төлегеннен кейін кәсіпорындар мен ұйымдар кешенді
қорларды – тұтыну қоры мен қорлану қорын құрады.
Тұтыну қоры ... ... ... ... ... және ... емес) еңбегіне ақы төлеу
шығындары;
- ақшалай төлемдер, соның ішінде жылдың ... ... ... ... үшін ... басқа түрлеріне жіберілетін ақша ... ... ... ... ... еңбек және әлеуметтік жеңілдіктерді белгілеуге жұмсалатын қаражаттар;
- қызметкерлердің акциялары мен салымдары бойынша мүлікке ... ... ... оңтайландырғыштық ұсыныстар, өнер табу және жаңалық ашу үшін берілетін
сыйақылардан бөлек басқа да жеке сипаттағы ... ... ... қарамағында қалатын табыс;
- негізгі капиталды қалпына келтіруге жұмсалатын амортизациялық аударымдар;
- шығып қалған мүлікті өткізуден түскен түсім-ақша;
- банктердің несиелері;
- басқа да ... ... ... ... ... ұдайы өндірісті қамтамасыз ету шығындарын қаржыландыруға:
- негізгі және айналым капиталдарын молықтыруға;
- ғылыми-техникалық прогресті дамытуға, жаңа ... ... ... ... ... ... асыруға;
- өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Ірі кәсіпорындар мен ұйымдар кешенді тұтыну мен қорлану ... ... мен ... ... ... ... мынадай жеке-жеке қорлар
көздерін құрып, пайдалана алады: жалақы, еңбекке ақы ... ... ... даму ... ... ... үздіксіз қаржыландыруды қамтамасыз етуде қаржы
резервтерінің (резервтік капитал, тәуекел қоры, сақтық қоры) маңызы зор.
Нарыққа көшу ... ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің өздері меншікті ... ... ... ... ... ... негізінде),
мамандандырылған сақтық ұйымдары (сақтандыру әдісі арқылы) және мемлекет
(әр ... ... ... ... ... ... алады. Оның мақсаты
– шаруашылық-қаржы жағдайы нашарлаған кезде пайда болған қосымша шығындарды
жауып, кәсіпорындардың қаржы жағдайын тұрақтандыруды қамтамасыз ету. ... ... ... және басқа қорларына жіберілмес бұрын оның
қарамағында қалатын табыс есебінен құралады (осы ... үшін ... ... мен ... валюта қорлары валюта қаражаттарының есебінен
мына көздерден ... ... ... ... жарғылық капиталға түсетін жарналардан;
- банктердің, солардың ішінде шетел, басқа ... ... ... ... ... валюталық несиелерінен;
- ішкі валюта нарығында өкілетті банктер мен айырбастау пунктері арқылы
валюта сатып ... ... ... ... көмегі (гранттар).
Жөндеу қоры кәсіпорындарда негізгі капиталдарды жөндеудің барлық түрлерін:
күрделі, орташа, ағымдағы түрлерін жүргізу үшін ... олар ... мен ... көрсетудің өзіндік құны есебінен қаржыландырылады.
Жөндеу жұмыстарына жұмсалатын болашақ шығындарға қарай ... ... ... ... ... ... ... бұл шығындардың көлемі негізгі капиталдардын жай-күйімен және
тозығының дәрежесімен анықталады. Ішінара ... ... ... ... ... шығыстардың есебінен жабылуы мүмкін.
Кәсіпорындар  мен  ұйымдар  қаржысының   негізгі  белгілері:
1) қаржы  қатынастарының  көп  ... ... ... мен 
мақсатты  арналымының  сан  алуандығы;
2)  өндірістік  қорлардың  ... ... ... құралуы, тұрақты 
толықтырылуы,  көбеюі,  бөлінуіне  байланысты  қатынастар   туындауы. 
Өндірістік  қорлар —  өндірістің  ... ... ... ... сияқты,  ұдайы  қозғалыста  болады;  оның  үстіне  құн  формалары 
үнемі  өзгереді.  Кәсіпорынның  өндірістік  ... ... ... ...... ... ... формасы  қалады;
3) жоғары  белсенділік,  кәсіпорынның  шаруашылық  қызметінің  барлық 
қырларында ықпал  жасау  мүмкіндігі.
9. Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... жақтарын: өндірістік
запастарды, аяқталмаған өндірісті, алдағы кезеңдер шығыстарын ... ... ... ... ... тағы ... ие, ... өндірістің жағдайын, өндірістік қызметтің сипаты мен нәтижесін
тығыз түрде көрсетеді.
Айналым қорлары айналым жасау аяларымен ... оған ... ... ... ... ... кассадағы, банктердің шоттарындағы
ақша қаражаттары, есеп айырысу қаражаттары, дебиторлық берешектер жатады.
Айналым қорлары айналым қаражаттарының ... ... ... болып
саналады, қорлардың айналымдылығы тұтастай алғанда олардың жылдамдығына
қатысты ... ... ... ... қорларды құру және оның
өсуі (өсімі): меншікті, тартылған және заем түрлеріне бөлінеді. ... ... – бұл ... ... ... нәтижесі болса,
онда тартылған қаражаттар, кәсіпорын қаржы несие жүйесімен қаншалықты
танылғанын және банктен ссуда ала ... ... ... ... мен ... қорларын қаржыландырудың бүкіл көзін үйлестіре білуі
тиіс, ... ... ... ... болуы – бұл аталған
кәсіпорынның қаржылық орнықтылығының көрсеткіші.
Өнімдерді өткізуден ... ... ... – бұл ... ... атқарудан және қызметтер көрсетуден кәсіпорын есебіне келіп
түскен, ақша ... ... ... ... құн, ... ... құн ... кіреді.
Кәсіпорын шығындары - өнімдерді өндіру мен өткізу кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... ... энергияның және т.б.) және қажетті еңбектің
жиынтығы. Өзіндік құн, шығындарды ақшалай ... ... ... ... ... бағалау кезіндегі өзіндік құн, ақыр
соңындағы пайда, соның мөлшеріне қатысты болатын, негізгі сапалық ... ... ... құн бекітілген ереже негізінде анықталады, онда
шығындарға қандай шығындарды ... ... ... Осымен
байланысты шығындар:
· материалдық шығындар;
· еңбекақы төлеу шығындары;
· әлеуметтік ... ... ... негізгі қорлар бойынша амортизациялық аударымдар;
· өзге де аударымдар белгілері бойынша топтастырылады.
Әрбір кәсіпорындардағы өнімдердің ... ... ... мен ... алу кезіндегі өнімдерді өндіру мен өткізудің салалық ерекшеліктері
шығындарға әсерін тигізеді. Өнімдердің, жұмыстар мен ... ... ... ... ... ... алу және калькуляциялау
кезінде шығындар:
1. тікелей; 2. жанама; 3. ... 4. ... ... ... 6. ... баптар бойынша топтастырылады.
Өнімдерді өткізуден алған (ҚҚС және акциздерсіз) түсімдер мен ... ... ... ... ... пайда табу – коммерциялық
кәсіпорын үшін аса маңызды болып саналады.
Кәсіпорындардағы пайда: ... ... ... өткізуден) алған
пайдадан, кәсіпорынның негізгі қорлары мен өзге мүліктерін өткізуден алған
және өткізуден тыс кірістерден алған ... ... ... ... құралу үш көзі кәсіпорынның жалпы баланстық пайдасын
қалыптастырады. Егер нақты шығындар ... асып ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын кәсіпорын, кіріс алғаннан кейін оны
пайдалануға және бөлуге кіріседі.
10. Қаржылық қатынастар жүйесіндегі мемлекеттік қаржылардың ролі
Мемлекеттің ... ... ... үшін оны ... ... ... ... елдің қаржы жүйесінің маңызды сферасы болып табылады және
олар экономика мен социумдағы сан алуан ... ... ... ... ... және ... ... іс-
қимылымен байланысты. 
    Экономикалық мәні жағынан мемлекеттің қаржысы мемлекеттің, оның
кәсіпорындарының қаржылық ресурстарын қалыптастырып, алынған ... пен оның ... ... ... ... ... ... құны мен ұлттық байлықтың бір бөлігін жасаумен, бөлумен
және қайта бөлумен ... ... ... ... ... пен ... бір ... ұйымдар, мекемелер, азаматтар, басқа ... ... ... ... ... Ішкі ұлттык өнімнің өсуімен ... ... ... өзыңқы қарқынмен өсуі мемлекеттін қаржыларына тән ... ... Бұл ... XIX ... ... экономисі Вагнердің заңы -
«Өспелі ... ... ... ... ... Бұл ... ... саласы дамыған елдерде мемлекеттің шығындары өндіріс көлеміне
карағанда жылдамырақ өсуі ... А. ... ... ... ... фактормен байланыстырады: 
1) экономика дамуының нәтижесінде экономикалық өмірдің күрделенуімен және
еңбек бөлінісінің тереңдеуімен; бұл мемлекет ... ... және ... ... тәртібін, заң қызметтерін кеңейтуді ... ... ... ... ... етеді, бұл капитапды майда фирмалардың алдында артықшылықтары бар
акционерлік компаниялар немесе ... ... ... ... ... ... ... реттеу үшін техникалық шарттар
бойынша олар құрылатын өндірістерге катысуы тиіс; 
3) көрсетілетін кызметтерден болатын пайда экономикалық бағалауға төзбейтін
білім беру және ... ... ... ... ... ... заңы рыноктық шаруашылыктың белгілі бір ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. 
       Мемлекет қаржысы үшін көп дәрежеде ... ... ... ... сондықтан ол ... ... ... ... ... мемлекеттік
секторында нақтылы өндіріспен байланысты ... ... ... ... ... ... ұдайыөндірістік функциясы іс-әрекет етеді.
Жалпы кеңейтілген түсінікте бұл буын ... ... ... оның ... оның ... табиғи және ... ... ... жұмыс істейді. Бұл мағынада қаржыда ұдайы
өндірістік функцияның ғаламдық әрекеті және ... ... ... ... ... бөлгіштік функциядағы мемлекеттің қаржысын неғұрлым толық
сипаттау үшін мемлекеттің реттеуші іс-қимылдарының ... ... ... ... жөн бұл: 1) орналастыру; 2)
кайта бөлгіштік; 3) тұрактандыру косалқы функциялары. 
Орналастыру қосалқы функциясы қоғамдық тауарлар, игіліктер және ... ... жүйе ... қамтамасыз етілуі мүмкін
еместігінде, мемлекеттің оларды өндіру ... ... және ... ... ... ... Мәселе
шектеулі экономикалык ресурстарды «жекеше» және ... ... ... ... және ... ... мен мөлшерін таңдауда болып
отыр. Қоғамдық тауарлардың ... ... ... ... ... ... тауарларды өндірудің мүмкіндіктері
шектелінеді, оңтайландыру проблемалары ... ... үшін қиын ... мүмкін. 
      Түрлі фискалдық құралдар арасында қайта бөлгіштік қосалқы функцыя
көбінесе тікелей мыналар арқылы ... ... үй ... ... жоғары табыстарға үдемелі
салық салумен үйлестіретін салықтық трансферттік түсім арқылы; 
2) баламалы түрде қайта бөлу ... ... ... ... тұрғын үй
сықылды коғамдық шаруашылықты қаржыландыру үшін пайдаланылатын прогрессивті
салықтар арқылы орындалуы мүмкін; 
3) ақырында, қайта бөлуге табысы төмен ... ... ... ... ... алатын
тауарларға салынатын салықтармен үйлестіру арқылы жету мүмкін. 
Саясаттың баламалы құралдарын таңдауда ... ... ... ... ... көтерілетін толық нәтижеленетін ысыраптар немесе
тиімділік шығындары есепке ... ... ... ... ... жеке тұтыну немесе өндірістік
таңдауға кедергі жасамайтын артықшылығы ... ... ... ... ... ... ... жанжалды теңдік
пен тиімді мақсаттарды теңгеруді табу қажет. Жүргізілетін оңтайлы саясат
мүдделердің екеуіне қолданылуы тиіс. 
       Тұрақтандырудың қосалқы ... ... ... мен ... ... нәтижелерін ескере отырып, жоғары жұмыспен қамтуға,
бағаны тұрақтандыру ... ... ... ... бірге мемлекеттікбюджеттің шығыстары және салық
салудағы өзгерістер бойынша қатаң не ... ... ... ... ... ... ... байланысты бұл
косалкыфункция қаржының ұдайы өндірістік функциясына барып тіреледі
және мемлекет жұмылдырған қаржылық ... ... ... ... кезінде оған түрленуі мүмкін. 
          Мемлекеттің каржысы бұл буынға имманенттік түрде тән ретінде
бұрын баяндалған ... ... ... ... Мемлекет
қаржысының экономикалық мазмұны бірыңғай емес: оның ... ... ... ... олардың әрқайсысы өзгеше фукцияларды
орындайды. 
Мемлекеттің қаржысы республикалык және ... ... ... және ... ... тыс ... ... мемлекеттік жзне муниципалдық кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаррК&ларын кіріктіреді. Аталған буындардың ... ... ... мемлекет экономикалық, әлеуметтік, саяси үдерістердің үлкен
спектріне, салалық және аумақтық проблемаларды ... ... ... және әлеуметтік сфераға мемлекеттік басшылықтың деңгейіне
қарай мемлекеттің каржы жалпы мемлекетті және ... ... ... ... ... ... сан ... каржылык байланыстардың
арқасында мемлекет аумақтық, сондай-ақ ... ... ... және әлеуметтік үдерістерге ықпал жасай алады. 
Егер қаржылық қатынастарды топтастыру кезінде мемлекеттің экономика ... ... ... ... деңгейіне сүйенетін болсақ, онда
Қазақстан Республикасындағы мемлекет қаржысының құрылымын шамамен мынадай
түрде көрсетуге болады. 
Мемлекет қаржысының құрамында ... және ... ... ... ... ... рөл ... Бюджеттік өзара
байланыстар көмегімен мемлекеттік құрылымдардың қара- мағына қаржылык
әдіспен қайта ... ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттер
тиісінше өкімет пен басқарудың ... және ... ... ... ... ... ... табылады. 
Қазакстан Республикасы аумағында жалпы функцияларды орындау үшін
республикальщ (орталъщ) ... ... Оның ... ... ... кешенді бағдарламаларды каржыландыруға, республикалык
функцияларды орындауға, сондай-ақ карулы күштер мен ... ... ... ... ... камтамасыз етуге арналған. 
        Бюджеттік қатынастар жүйесінде жергілікті бюджеттерге маңызды орын
беріледі. Жергілікті ... ... ... ... рет- ... ... ... күштерді орналастыруға ыкпал етеді,
жергілікті кәсіпорындар шығаратын ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға жәрдемдеседі.
Жергілікті бюджеттер әлеуметтік ... ... ... зор ... тыс ... арналымы - арнаулы мақсатты аударымдар мен баска
көздер ... жеке ... ... ... Бюджеттерде
қаражаттар иесізденеді, ал ... тыс ... ... ... ... ... ... бойынша пайдалануға мүмкіндік бе- реді.
Қорлардың дербестігі (автономдығы) өкілетті және ... ... ... ... ... ... ... өзі бюджеттен тыс корлардың
каражаттарын неғұрлым жедел пайдалануға мүмкіндік береді. 
Мемлекеттік кредиттің мазмұнын құрайтын ақшалай қатынастар ... ... ... ... ... ... кредиттік катынастар
кәсіпорындардың, ұйымдар мен халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдыруға және
оларды ... ... ... ... ету үшін ... ... ... байланысты пайда болады. 
       Заңи және жеке тұлғалардың уақытша бос ақшаларын ... ... ... ... казынашылык міндеттемелерді және
мемлекеттік бағалы кағаздардың ... ... сату ... ... ... ... ... компаниялары, фирмалар, сонымен қатар халықаралық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттікменшіктің болуына негіз-
делген. Меншікті жіктеу тұрғысынан мемлекеттік заңи ... ... ... ... ... ... тыс қорлардың экономикалық мәні және негіздері
Жалпы мемлекеттік көлемде республикалық және ... ... ... ... ең ... ... ... табылады.
Бірақ рыноктық қатынастарға көшу барысында экономикалық және әлеуметтік
салаларды ... бір ғана ... ... жеткіліксіз бола
бастады. Сондықтан қосымша қаржы көздерін іздестіру қажет болды. Бюджеттік
қормен қатар 1991 жылдан бастап ... ... тыс ... ... ... ... тыс қорлар – мемлекет ... ... ... ... ... ... бір максаттарға пайдаланатын және заң жүзінде
қалыптасуының бекітілген ... бар ... ... ... ... ... бюджеттен тыс қорлар бірқатар қоғамдық
қажеттіліктерді қаржыландыру үшін мемлекеттарапынан қаржылық ресурстарды
қайта бөлу және ... ... ... ... табылады. 1991 жылдан
бюджеттен тыс қорлардың ... ... ... ... ... ... функциялық мақсаттарға ... ... ... бір ... ... мемлекеттік
бюджеттерді оған тән емес ... ... бір ... бюджет
тапшылығын төмендету қажет болды. Белгілі бір дәрежеде Бұл мемлекеттің
жұмыс істеуімен тікелей байланысты емес шығыстардың ... ... ... ... ... бұл максатқа Экономиканы тұрактандыру қоры
(кейін Экономиканы жаңғырту қоры) сай болды. Басқа жағдайларда, рынокқа өту
кезінде ... ... ... ... ... оны неғұрлым
сенімді жәнетиімді қорғау мақсатымен әлеуметтік мүктаждарга жұмсалатын
кейбір шығыстарды бөлу және оларды ... ... ... ... болды.
Бұл міндеттерді Зейнетақы қорының, Әлеуметтік сактандыру қорының, Халықты
әлеуметтік ... ... ... қорының, Жұмыспен
қамтуға жәрдемдесудің мемлекеттік ... ... ... ... ... - Жол ... Әскери өндірісті конверсиялау қорының, түрлі
арналымның инновациялық қорларының және басқаларының өте-мөте тар максатты
арналымы болды.
Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... мақсатты
белгісі бойынша бюджеттен тыс қорлар экономикалық және әлеуметтік, ғылыми-
зерттеу, табиғат қорғау (экологиялық), ... ... ... ... арналым және басқа қорлар; басқару ... ... ... және ... ... ... ... қорлар - экономикалық дамудың, ал әлеуметтік қорлар коғамның
әлеуметтік проблемаларын шешуге арналған қорлар болып табылады. Мемлекеттік
қорлар - бұл мемлекеттік ... ал ... ... ... деңгейде
қалыптасатын қорлар.
Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар мен мемлекеттік емес қорларды ажырата
білген жөн; соңғылары бірқатар мемлекеттік ... тыс ... ... емес ... ... қорлары, әр түрлі ізгіліктік, соның
ішінде халықаралық ... ... ... ... мақсатты арналымы
бойынша өте сан алуан болып келеді.
Барлық бюджеттен тыс және ... ... ... ... ... үшін ... ... «арнаулы қорлар» термині
қолданылуы мүмкін, мұның өзі олардың максатты арналымын баса көрсетеді.
Ұйымдық жағынан қорлар арнаулы аппараттың ... ... ... бұл ... ресурстардың оқшауланған бөлігін басқару, оларды
ұтымды, ... ... ... ... ... жәрдемдеседі.
Мемлекеттік бюджеттен тыс әлеуметтік қорлар ... ... ... ... ... ақша ... ... пайдалануға арналған. Олардың құрамы, бағыттары мемлекеттің жүргізіп
отырған әлеуметтік саясатымен, қоғам дамуының сол ... ... ... ... мүмкіндіктерімен айқындалады.
Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық Қор мемлекеттік даму институттары
сияқты бюджеттен тыс ... ... құру ... ... жылдарға дейінгі арналған индустриалдық-инновациялық даму
Стратегиясының ... мен ... ... ... ...... ... кейін шегінуге ықпал ететін экономика
салаларын диверсификациялау, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік-технологиялық
экономикаға өту жағдайын жасау жолымен елдің ... ... қол ... ... бәсекеге қабілетті және экспортқа-бағдарланған тауарлар
өндіру, жұмыстар атқару, қызметтер көрсету ... ... ... ... ... ... саналады.
Ұлттық даму институттары – Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... нысанында құрылған, қызметінің
басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және
кәсіпкерлікті қолдауды іске асыру болып ... ... ... ... ... ... ... қоры» акционерлік қоғамы ... ... ... мен ... ... және ... ... елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз
әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып
табылады
Қор қызметінің ... ... 1) ел ... ... дамуын
қамтамасыз етуге жәрдемдесу; 2) ... ... ... жәрдемдесу; 3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру
болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі ... ... ... ... 2003-2015 жылдарға арналған ... ... даму ... «Қазақстанның
30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар ... ... мен ... іске ... ... ұлттық экономиканы жаңғырту
және әртараптандыру болып табылады.
Ұлттық инновациялық қор ... ... ... ... ... акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылады,
оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания ... ... ... ... ұлттық институты болып ... ... ... қор
қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып
табылады, соның ішінде ... ... және ... ... ... ... Ұлттық банктегі шотында шоғырландырылатын, қаржылық активтер
түріндегі, сондай-ақ материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры болып
табылады. Қазақстанның Ұлттық қорының негізгі мақсаты, ... ... ... ...  түсімдері арқылы қаржылық ресурстар жинау және
әлемдік шикізат ... ... ... ... төмендету болып табылады.
Ұлттық қор қаржылық активтерді және өзге мүліктерді жинақтау жолымен
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... секторына тәуелділігін және қолайсыз сыртқы факторлардың
ықпалын төмендетуге арналған.
Ұлттық қордың қаражаттары: 1) Ұлттық ... ... ... бюджетке
тіркелген кепілдендірілген трансфертті қамтамасыз етуге; 2) ... ... ... ... ... ... ... берілетін нысаналы трансферттерге; 3) Ұлттық қорды
басқаруға және жыл ... ... ... ... ... бағытталады. Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры: 1)
Ұлттық қордың сақталуын; 2) ... ... ... ... ... ... 3) тәуекел деңгейі қалыпты болған кезде ұзақ мерзімді
перспективада Ұлттық қор табыстылығының жоғары ... 4) ұзақ ... ... табыстар алуды қамтамасыз ету мақсатында
материалдық емес активтерді қоспағанда, рұқсат етілген ... ... ... ... қоры ... ... заңи тұлғалар мен
кәсіпкерлердің, халықаралық қаржы ұйымдарының, шетелдік ... ... емес ... қатысуымен «Шағын кәсіпкерлікті дамытуды
мемлекеттік қолдауды күшейту және жандандыру жөніндегі ... ... ... 1997 ... ... 6-сындағы Жарлығын атқару үшін құрылған.
Қордың негізгі қызметі шағын бизнес жобалары бойынша ... ... ... ... ... ... негізде Қор қаражаттарын
шарттасымды орналастыру ... ... ... Қор іске ... ... шағын бизнесті дамыту бағдарламасы бойынша
шағын кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы секторы үшін ... ... ... ... ... ... ... субъектілерін кредиттеу бағдарламасы; қордың меншікті
қаражаттары есебінен ... ... ... кредиттеу; шағын
қалаларды дамыту бағдарламасы бойынша қаржыландыру.
12.Мемлекеттік табыстардың құрылымы және олардың жіктелімі
Мемлекет қаржысының іс -әрекеті ... ... ... ... екі ... ... 1. ... құрылымдардың қарамағында қаржы ресурстарын
жұмылдыру 2. Әр түрлі мемлекеттік ... ... ... ... дегеніміз – бұл экономикалық қатынастардың жиынтығы
болып табылады және бұл қатынастардың нәтижесінде ... ... ... базасын жасау үшін мемлекеттің меншігіне ... ... ... ... бұл өндіріс шығындарындарымен
байланысты ... бір ... ... және ... ... басқа да мақсатты қызметтің ... ... ... ... нәтижесінде мемлекеттің,
жеке кәсіпорындардың, шаруашылық ... ... ... ... ... ... бөлу мен ... бөлудің үдерістеріне
ұшырайды, мұнда маңызды рөлді қаржы орындайды. Бұл үдерістердің нәтижесінде
ақшалай ... ең ... ... қор ... мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қаржы арқылы халықтың
табысының бір бөлігі алынады, кәсіпорындардың ... ... ... - оның бір ... ... ... кәсіпорындарда
қалады және ішкі шаруашылықтық мұқтаждарға пайдаланылады.
Мемлекеттік кірістері мемлекеттік кәсіпорындардың қарамағындағы қаржы
ресурстарын қалыптастырумен ... ... ... бір ... табылады. Сонымен бірге жұмылдырылатын ... ... ... кірістер ... ... ... ... ... ... ... сырткы
экономикалық ... ... ... ... корланымдарынан құрылады. Мемлекеттің орталықтандырылған кірістерінің
құрамында басты орынды бюджеттің кірістері алады, оның ... ... ... және ... ... шешу ... ... орталықтандырылған кірістерінің құрамында басты орынды
бюджеттің кірістері алады, оның ... ... ... ... әлеуметтік міндеттерін шешу қамтамасыз етіледі.
Мемлекет кірістерінің басым белігін түрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге, өндірістік емес сфера
кажеттіліктерін қанағаттандырып отыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... бюджеттен тыс корлар жатады.
Мемлекеттік кірістердің қалыптасуы мемлекеттің белсенді қатынасуы арқылы
жүзеге асырылады: ол ... ... және ... ... қоғамның таза табысының үлесін белгілейді және
халықтың жеке табысы мен қоғамның басқада қаражаттарын ... ... ... ... ... ал ... ... жиынтық
қоғамдық өнімнің барлық сомасын бөлістіру мен қайта бөлістіру жағдайында
қалыптасып, шоғырланады. Мемлекеттік шығындарды қаржыландыру ... ... ... ... ... ... асырылады.
«Мемлекеттік кірістер» мен «мемлекеттік бюджеттік кірістері» түсініктері
жиынтық мемлекеттік кірістердің құрамдас бөлігі ... әр ... ... ... ... ... барлық мемлекеттік ұйымдар мен
мекемелердің таза табыстары, мемлекеттік ... ... ... ... тыс ... ... түсімдері және т.б. кіреді, ал
мемлекеттік бюджеттің кірістерінің құрамына тек ... ... ... ... ... ... кірістерді жұмылдырудың негізгі
әдістеріне: салықтар, ... ... ... және ... ... жүйесіндегі басты орынды салықтар алады. Олар
бюджеттік және бюджеттік емес ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Салықтар барлық елдерде олардың
қоғамдық-экономикалық ... мен ... ... негізгі көзі - ұлттық табысты қайта
бөлудің басты ... ... ... ... ... де ... шешуші көзі болып табылады.
Салықтардың фискалдық, ... және ... ... ... ... ... ... әдіс мемлекеттік қарыздар (займдар) болып
табылады. Олар тек бюджет тапшылығын жабуға емес, сонымен бірге әр ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге пайданылады.Қарыздар мемлекет
қаржыларының әр түрлі буындарында, республикалық және ... ... ... ... құрамында қолданыс тауып
отыр. Олар түрлі деңгейдегі бюджет тапшылығын жабуда қолданылады. Сонымен
қатар қаржылық нарықтың қалыптасуы, ... ... ... жабу үшін ... ... ... ... жабудың
қаржылық базасына салықтар пайдаланылады.
Мемлекет кірістерін жұмылдырудың ... ... ...... ... ғана ... сонымен қатар кредит эмиссиясы жатады. Эмиссияны
мемлекет салық және қарыз түсімдері мемлекеттің өсіп ... ... ... ете ... оның ... ... нарығында жаңа
қарыздарды шығаруға қолайсыз жағдай туындағанда қолданады. Қағаз-ақша
эмиссиясы да, ... ... да егер олар ... ... ... ... бюджет тапшылығын жабу қажеттілігімен
байланысты болса, экономикада инфляциялық ... ... ... ... да ... дамыған мемлекеттер несие эмиссиясын
қолданбастан бұрын, оны қарызбен алмастыруды жиі қолданады.
Мемлекеттік ... ... ( ... ... ... ... ... құрамын, мақсатты бағытылығын,
қалыптасу қағидаларын яғни мемлекеттік кірістердің бүкіл жүйесін ... ... ... ... ... ... 2 ... тұрады: - ішкі- сыртқы
Мемлекеттік кірістердің ішкі ... ... ... қалыптасатын ұлттық
кіріс пен ұлттық байлық кіреді. Сыртқы көздерге – ұлттық байлық, ... ... ... мемлекеттік займ түріндегі ұлттық ... ... ... ресімдеуге қарай мемлекеттің кірістері
мыналардан тұрады: 1) мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдардың табыстарынан;
2) жеке кәсіпкерлік сектордың салық түсімдерінен;
3) қоғамдық, кооперативтік және ... ... ... түсімдерінен;
4) халық тың салық төлемдерінен;
Жасалу аясына (сферасына) байланысты мемлекеттік кірістер келесі түрлерге
жіктеледі: 1) материалдық ... ... ... кірістер; 2)
өндірістік емес аясында қалыптасатын кірістер.
Қаржылық мазмұны бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... емес.
Жұмылдыру әдістері бойынша кірістер орталықтандырылған ... ... ... Үй ... ... : жеке бюджеттің қалыптасу көздері
Үй шаруашылықтары экономикалық қызметтің маңызды субъектілерінің бірі болып
келеді, олардың нәтижелерінен жеке шаруашылық бірлігінің ғана емес, ... ... ... әл-ауқаты тәуелді болады.
Экономикада үй шаруашылықтары мен кәсіпорындардың (фирмалардың) арасында
айырбас болып жатады. Үй шаруашылықтары ресурстарға иелік ... және ... ... ... ... береді. Фирмалар ... ... ... және ... мен қызметтер рыноктарына
жеткізеді. Үй шаруашылықтары мен басқа субъектілер ... ... ... ... ... өндірістің жалпы көлемі қалыптасады.
Үй шаруашылығы мүшелерінің өндірістік қызметі нәтижесінде ... ... ... ... - бұл отбасы қарамағындағы жиынтық
ақша. Үй шаруашылығының ақшалай қорының ... ... ... ... байланысты.
Үй шаруашылығының қаржылық ресурстары, әдеттегідей, нысаналы арналымы бар
оқшауланған ақшалай қорлар түрінде болады. Екі негізгі қор ... ... ол осы ... - ... жеке ... қанағаттандыруға
арналған; жинақақшалар (кейінге қалдырылған қажеттіліктердің) қоры, ол
келешекте ... ... ... ... алу үшін ... ... пайда
алуға арналған капитал ретінде.
Үй шаруашылықтарының қаржылық ресурстарының құрамы мыналарды кіріктіреді:
1) меншікті қаражаттар, яғни отбасының ... ... ... жалақысы,
қосалқы шаруашылықтан алған табыс, коммерциялық қызметтен түскен пайда; 2)
рынокта жұмылдырылған, ... ... ... ... ... ... ... 3) қайта бөлу ретінде түскен қаражаттар
- ... ... ... және бюджеттен тыс әлеуметтік
қорлардан алынған несиелер.
Үй шаруашылығының қаржысы республикалық, жергілікті ... ... тыс ... ... және ... түрлі нысандары
кәсіпорындарының орталықтандырылмаған ... ... ... өзара іс-әрекет етеді. Олардың арасында үздіксіз біржақты, екі
және үш жақты ақша ағындары ... ... Үй ... мен ... ақша ... тұрақты қозғалысы жүзеге асырылады. Үй
шаруашылықтарының ... ... ... үшін ... ... береді,
мемлекетке өз өндірісінің тауарлары мен қызметтерін сатады. Осысы ... ... мен ... ... ... басқа қаржылық қатынастар қазынаға
және әлеуметтік бюджеттен тыс ... ... ... ... және
аударымдар төлеген кезде пайда болады. Сонымен бірге үй ... әр ... ... трансферттер, сондай-ақ натуралдық нысанда
қоғамдық игіліктер мен қызметтер алады.
Үй ... ақша ... ... емес сектормен -
кәсіпорындармен, ұйымдармен, компаниялармен ... ... ... ... ала ... үй ... ... нысанда оларға алынған
түрлі игіліктердің құнын қайтарады. Заңи тұлғалар сонымен қатар бұл ұжымның
мүшелерінде тиісті меншік болған ... үй ... ... ... ... ... пайыздармен, жалгерлік
ақымен қамтамасыз ете алады. Қаржылық ресурстардың толық айналымының
нәтижесінде үй ... ... ... және ... ... қанағаттандыра алады.
Қаржылық ресурстар үй шаруашылығының бюджетін ... ... ... ... үй ... бюджеті - бұл ... ... ... ... мен пайдалану нысаны . Ол үй шаруашылығы
мүшелерінің жиынтық табыстары мен олардың жеке қажеттіліктерін қамтамасыз
ететін ... ... ... бюджетінің қаражаттары
қажеттіліктердің ұлғаюымен байланысты ... ... ... ... ... біздің елде, негізгі ... ... ... ... және еңбектік келісімшарт бойынша еңбекке ақы ... жеке ... ... жүргізуге, дара-еңбектік және кәсіпкерлік
қызметті жүзеге ... ... ... мүлігінің артықтары мен ұзақ
уақыт пайдаланатын заттарды жалға беруге, бағалы қағаздарды ... ... ... және т.б. ... ... ... ... оқшауланған ақшалай қорлар қалыптасады: дара,
отбасының жекелеген мүшелеріне ... және әр ... ... ... ... ... оқуға, медициналық қызмет алуға және сол сияқтыларға
пайдаланатын қорлар; ортақ ... ... ... ... т.б.) ... алуға арналған бірлескен қор; қорланым мен қамтамасыз ... ... ... ... (үй, ... жер ... көлік
құралдарын сатып алуға, сондай-ақ коммерциялық қызмет үшін (бастапқы
капиталды қалыптастыруға) пайдаланылады.
Үй ... ... және ... ... ... ... - бұл
адам үміттеріне сәйкес болашақта сақталынатын табыс. Тұрақты экономикалық
қоғамда табыстың бұл түріне, әдеттегідей, ... ... ақы ... ... ... деп болашақта жоғалатын табысты айтады, мысалы,
акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылықтарының тұтыну көлемі анықтайды.
Мөлшері жылдан жылға қайталанатын тұрақты табыс олардың тұтыну шығыстарында
айтарлықтай ауытқу тудырмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... бар сұранымына айтарлықтай ықпал етуі мүмкін.
Мемлекет үй шаруашылығы бюджетінің көлеміне айтарлықтай ықпал жасайды,
өйткені ... ... ол ... ... және ... ... толық айналымына біріктірілген. Бұл ықпал: салық жүйесі
арқылы үй шаруашылықтары салықтар, ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік сектордағы жұмыскерлердің еңбегіне
ақы төлеу арқылы; берілетін түрлі қоғамдық игіліктер мен қызметтер ... баға ... ... ... ... ... бюджеттері тұрпаттары бойынша - ... ... ... ... ажыратылады. Модель отбасында, әсіресе
ерлі-зайыптылар арасында қандай қаржылық және жеке қатынастар қалыптасуына
қарай айқындалады. Осы критерийлерге сәйкес отбасы бюджеттерінің үш ... ... ... ... ... ... ... кезінде отбасы мүшелерінің тапқан барлық
қаражаттары ... ... және ... ... бөлу мен пайдалану
мәселелері бірлесіп ... ... ... тепе-тең табыстары бар отбасының мүшелері қалыптастырады.
Қаражаттарды пайдалану ... ... ... ... ... ... басқа шығыстар) арналған сома есептеп шығарылады, ал
қалған сома отбасы мүшелерінің ... ... не ... ... ... үлесіне сәйкес бөлінеді; жеке адамда қалған үлес оның ... ... ... ... ... жоғары табысы бар
және өзін-өзі қамтамасыз ететін отбасылары үшін қабылданған.
Үй шаруашылығының ...... ... жасалатын және шаруашылық
мүшелерінің материалдық және рухани қажеттіліктерін ... ... ... бір ... Үй ... ... үй ... мүшелерінің жалақысы, жеке-дара еңбек пен
кәсіпкерлік қызметінен ... ... ... ... және ... ... (ізгіліктік көмекті қоса)
пайыздар, дивидендтер, рента және меншіктен алған басқа табыстары, ... ... ... ... ... ... және өзге ... түрінде алған ақшалай қаражаттардың сомасын айтады.
Жалдамалы жұмыспен қамтудан түсетін табыс - жалақы; көтермелеу ақысының
барлық түрлері, ... ... ... ... ... ... бойынша, демалыстық жәрдемақылар төлемдері;
жұмыс берушіден ақша және натуралдық нысандарда медициналық шығыстар үшін
алынатын ... ... ... ... ... ... ақша және натуралдық нысандарда түсетін табыстар.
Әлеуметтік трансферттер - зейнетақылар, стипендиялар, жәрдемақылар, өтемдік
төлемдер, ... ... ... ... ... ... табыс -
 акциялар мен басқа бағалы қағаздар бойынша дивидендтер мен ұтыстар;
салымдар бойынша, борыш түрінде ... ... ... ... ... ... ұтыстар; тұрғын үйлерді, көлік құралдарын,
техниканы, жер учаскелерін жалға беруден ... ... ... түсетін
табыс - жылжымайтын мүлікті, әр алуан ... мен ... ... ... ... тамақ өнімдерін сатудан; басқа ... әр ... ... ... ... Табыстың басқадай көздері -
 алименттер, туған-туыстар мен таныстардан түсетін төлемдер. ... ... ... ... мен жарналарды шегергеннен кейінгі
ақшалай табыстар.Нақтылы ақшалай табыстар - тұтыну бағаларының өзгеруі
есепке алынған ақшалай табыстар. Нақтылы қолдағы ... ... ... ... ... ... ... мен жарналарды шегергеннен
кейінгі ақшалай ... ... ... шығыстары – адамның өмір сүруін жалғастыру
үшін ... ... және ... ... ... ... шығындар, олар өзіне тұтыну шығыстарын және тұтынумен байланысты
емес ... ... ... шығыстар, қалыптасу қағидалары
Мемлекеттік шығыстар бұл мемлекеттің өз қызметтерін жүзеге асыруымен
байланысты ақшалай ... ... ... категория ретінде
мемлекеттік шығындар қоғамдық өндірісті дамыту, жетілдіру, қоғамның сан
алуан қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында ... ішкі ... ... ... және ... ... экономикалық қатынастарды
білдіреді. Мемлекеттік шығыстар – бұл мемлекеттің орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған кірістерін ... ... ... бір ... ... шығындарың өзгешелігі ол қызметтің
тек мемлекеттік сферасының қажеттіліктерін қамтамасыз ... ... ... және ... емес ... ... кәсіпорындардың
шығындар жүйесі арқылы жүзеге асырылатын тікелей шығындардан ... ... ... мемлекеттік бюджеттің, мемлекеттік
бюджеттен тыс ... ... ... мен ... және ... емес ... ... шығыстары кіреді.
Мемлекет шығыстарының басым бөлігі қоғамдық тауарларды, игіліктерді және
қызметтер көрсетуді өндіруге ... ... ... ... етуге
бағытталады, бұл мемлекет шығыстарының рөлін айқындайды: әлеуметтік-мәдени
мақсаттарға, қорғанысқа, құқық тәртібін ... ... ... кәсіпорындары мен ұйымдарының өнім мен қызмет көрсетулеріне
жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... рыноктық тауарлар мен қызметтер ... ... ... ретінде халықтың жалпы қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс.
Бағыттары мен ... ... ... шығыстардың барлық түрлерінің
жиынтығы мемлекеттік шығыстардың ... ... ... ... бір ... ... төлемдері, қарыздардан түсетін түсімдер
түріндегі халықтың қаражаттары есебінен жабылады. Мемлекет ... үшін ... ... капиталдарды көбейту және жетілдіру
мақсатында және кейін кәсіпорындардың табыстарынан өтелетін банктердің ұзақ
мерзімді кредиттері тартылады. 
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ақ ... мен ... пайдаланудың қатаң тәртібін белгілеу арқылы
жүзеге асырылады. Сондықтанда мемлекеттік шығындарды ұйымдастырудың негізгі
қағидаларының бірі –жоспарлылық ... ... ... шаруашылықты
баланстандырылмалы дамыту және халықтың әлеумік тұрмыс деңгейін арттыру
мақсатында мемлекет ... ... өнім мен ... табысты өндірістік және
өндірістік емес сфералар, салалар, экономикалық аударымдар арасында бөлуге
және қайта ... ... ... жоспарлаудың басты әдісі –
баланстық әдіс болып табылады.
Мемлекеттік шығыстарды қаржыландырудың мақсатты ... ... ... белгілі бір шараларға пайдалануды талап ... ... ... ... және ... жекелеген салаларын дамытуда
үйлесімділіктерге жету, қаржылардың ең алдымен ғылыми-техникалық прогрессті
айқындайтын неғұрлым дамыған және дамушы салаларға бөлу және аса ... ... шешу ... етіледі.
Мемлекеттің шығыстарын қаржыландырудың қайтарусыз ... ... ... ... талап етпейді. Бұл ... ... ... беру ... ... ... бюджеттен қаржыландырудың
кредиттік әдістермен қатар қолданылады (мысалы, ауыл шаруашылығын қаржылық
қолдаудың мемлекеттік қоры).
     Даму  жоспарларының орындалуына  қарай қаржыландыру ... ... ... ... және ... ... ... болжамдарына сәйкес жүзеге асырған кезде бөлуді қажет
етеді.
Ресурстарды пайдалануда үнем режимін сақтау – ... ... ... ... Ол ішкі ... ... және өндірістік емес сфералардың барлық бөлімдеріне мемлекет
қаражаттарына бақылауды күшейтуге, оларды ұтымды пайдалануға ... ... ... қажетті қағидаты оларды жабудың
бюджеттік, ... және ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекет шығыстарын ортақ қаржыландыру үдерісін
білдіреді.
  
15.Мемлекеттік шығыстардың жіктелуі
Мемлекеттік шығындардың кейбір ... ... мәні мен ... ... емес. Шығындарды ... ... және ... ... ... байланысты болады.
Мемлекеттік шығындар экономикалық мазмұны бойынша келесі негізгі топтарға
бөлінеді: 1) ... ... ... ... шығыстар 2)
Қызметтің өндірістік емес сферасындағы шығыстар 3) ... ... ... ... ... тобы ... шаруашылық қызметімен шартқа отырған
және ұлттық табысты жасаумен байланысты. Мемлекеттік шығыстардың екінші
тобы қоғамдық ... ... үшін ... ... тұтынумен
байланысты.      Мелекет шығыстарының екінші тобы қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін ұлттық табысты тұтынумен байланысты. Өндірістік ... ... ... ең ... оқу, ... мен денсаулық
сақтау мекемелерін ұстауға, ғылым мен мәдениетті дамытуға, тұрғын үй және
мәдени тұрмыстық құрылысқа, қызметкерлерді әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Мемлекет сондай-ақ қаражаттарды қорғанысқа, мемлекеттік аппаратты ұстауға
және мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... ... резервтерді жасау мен
молықтыруға жұмсалатын шығындар төтенше ... ... ... ... емес ... қажеттіліктерін қанағаттандыруға,
кәсіпорындарды, мекемелерді, ұйымдарды және халықты ... ... ... ( ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени шараларға, қорғаныс пен басқаруға жұмсалатын
шығындар болып бөлінеді.
Аумақтық белгісі бойынша мемлекеттің шығыстары экономикалық өңірлер ... ... ... ... күштерді орналастыруға және ұлттық
шаруашылықтағы үйлесімдіктерді жетілдіруге белсенді ықпал жасауға мүмкіндік
береді.
     Салалық белгісі бойынша материалдық ... ... ... ... құрылысқа, ауыл шаруашылығына, көлік пен байланысқа,
саудаға, жабдықтау мен дайындауға ... ... ... емес ... ... ... ... денсаулық сақтау мен дене
шынықтыру, әлеуметтік сақтандыру, қорғаныс, басқару ... ... ... ... ... ... берілетін нысаналы мемлекеттік қаржылық көмектіңнысаны –
бюджеттік қаржыландырудың мынадай ... ... ... ... ... ... қаржылары кезінде ақша қаражаттары қайтарусыз ... ... ... ... мен  ... үшін, сондай-ақ төменгі бюджеттерді баланстау үшін
бөлінеді. Субвенциялар – халықты әлеуметтік қолдауды қамтамасыз ету
жөніндегі ... мен ... және ... ... нысаналы
мемлекеттің қаржы көмегінің нысаны; мақсатты пайдалану бұзылған
жағдайда ... ... ... үлестік негізде белгілі бір шаралары ... ... тыс және ... қорлардың қаражаттары есебінен ақша
немесе заттай нысандағы жәрдемақылар.
    Трансферттер  – бюджеттек және бюджеттек тыс ... ... ... ... үшін қаражаттарды қайта бөлу кезінде оларды
өтеусіз және ... ... бұл ... ... мен
қамсыздандыру бойынша төлеулер, жұмыссыздық бойынша, білім беру, денсаулық
сақтау, мәдениет және т.б. ... ... ... ... ... алу – акциялардың елу және одан да көп пайызын немесе
мемлекетке жататын акциялардың ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың, заңи
тұлғалардың қарамағындағы ақшалай қаражаттардың ... ... және ... ... алу.
Мемлекеттік шығыстардың айрықша түрлеріне қызмет істеп тұрған немесе қайта
қалыптасатын ... ... ... ... ... жатады.
Мемлекеттік шығындарды қаржыландыру әр түрі ... - ... ... қаржыландыру және несиемен қамтамасыз ету нысанында
орын алады. Өзін-өзі қаржыландыру мемлекеттік кәсіпорындардың шығындарын
жабуда өздерінің меншікті ... ... ... ... ... ... мәні бар ... жабу үшін қолданылады.
Несиемен қамтамасыз ету ағымдық және инвестициялық шығындарды ... ... ... ... ... ... Халықты әлеуметтік қорғауға арналған мемлекеттік шығыстар.
Әлеуметтік қамсыздандыру – халықты әлеуметтік ... ... деп, ... ... – осы ... ... асыру нысандарының бірі.
     Халықты әлеуметтік қорғауға жұмсалатын шығыстар мемлекет шығыстарының
жүйесінде үлкен орын алады. Нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... ... бола ... және ... тауарлары мен қызметтерге
бағаның өсуіне байланысты, сондай-ақ ... және ... ... ... ... ... ... жағдайларына сәйкес
азаматтарға қалыпты  тіршілік әрекетінің кепілдікті деңгейін ... ... және ... ... басқадай
институттар арқылы жүзеге асыру  механизмдерінің жүйесін айтады. Бұл деңгей
қоғамның ... ... ... ішкі жалпы өнімнің
мөлшерлеріне, корланған ұлттық байлыққа және оларды бөлудің сипатына,
жүйені іске ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғауында жаңа әлеуметтік стандарттар енгізілген:
жинақтаушы зейнетақы жүйесі; ... ... ... ақы ... ... ... ... әлеуметтік
жәрдемақылардың негізгі түрлерін енгізу; жұмыспен қамту жүйесін реформалау;
әлеуметтік әріптестікті дамытуды енгізу.
Әлеуметтік қорғаудың қаржылық ... ... ... ... және ... байланысты қайта бөлгіштік қатынастарда
көрініп, бұл қорлардан халыққа әр түрлі әлеуметтік төлемақылар жасалады.
Ең төмен ... ... ... ... ... орта есеппен жан
басына шаққандағы тұтыну бюджетінің мөлшері болып табылады.
Әлеуметтік шығыстар Зейнетақы төлеу жөніндегі орталық, Жинақтаушы ... ... ... ... ... ... қорлар немесе
шаруашылық субъектілерінің тұтыну қорлары ... ... ... ... ... жұмсалатын шығыстар қаржы құжаттарында,
жоспарларда, болжамдарда, ... ... ... ... ... жұмсалатын шығыстар ретінде бейнелеп көрсетіледі.
Әлеуметтік қамсыздандыру – қоғамның еңбекке жарамсыз және жұмыс істемейтін
мүшелерін материалдық қолдау жөніндегі ... ... ...... экономикалық табиғаты жағынан адамның еңбек
қызметімен және бұл қызметтің нәтижесіне байланысты болып келетін тиісті
төлемақыларға арналған қорлармен ... ... ... ... ... кедейлік шегінен ары халықтың
көптеген санаттарына таралады және мемлекет немесе ... жеке ... ... ... ... «қайыр көрсету сипаты»
болады.
     Әлеуметтік  мұқтаждықтарды қаражаттандыруға арналған қаражаттарды
қалыптастырудың 3 әдісін бөліп көруге болады.
     1) ... ... ... қаржыландыру үшін
қайта бөлу арналары бойынша ... ... ... бір ... қаражаттарды қажет етеді..
     2) Бюджеттік әдіс кезінде қаражаттар ақша ... ... ... ... және ... және
бюджет саясатыныңмақсаттарымен анықталатын деңгейде бөлінеді.
     3) Қайырымдылық жарналары ( қайыр көрсету) ... ... ... болмайды және арналар бойынша олардың түсуіне қарай
қайырымдылық ... іске ... ... ... мақсаттарға
жұмсалады.
     Әлеуметтік  сақтандыру көбінесе зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі,
жәрдемақылар төлеу, еңбекке уақытша жарамсыздық жөнінде ... ... ... жағдайда, жұмысынан айырылған кезде, жүктілігіне
және босануына байланысты, бала бір жасқа ... ... оның ... әлеуметтік қолдау арқылы іске асырылады.
     Зейнетақы – бұл ... ... құқы бар ... ... тәртіппен зейнетақы төлеу жөніндегі орталыөтан,
Жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін зейнетақы төлемдерінің жиынтығы.
     Еңбекке уақытша жарамсыздық  бойынша әлеуметтік ... ... ( ... ... ... ... ... бұзуға
т.б.) еңбекке уақытша жарамсыздық жағдайларында және заңдарда белгіленген
басқа да жағдайларда тағайындалады.
     Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... және ... бойынша оларды алуға мұқтаж және толық мемлекет есебінен қамтылған
азаматтарға ақша қаражаттарын мемлекеттің мезгіл-мезгіл төлеп тұруы ... ... ... ... ... ... буыны ретінде.
Мемлекеттік бюджет  мемлекеттің орталықтандырылған  ақша қорын жасау 
және оны ұдайы  ... ... ... ... ... ... ... бюджет мына
өзгеше белгіле