Мал ұрлығы үшін қылмыстық жауаптылықтың теориялық проблемасын кешенді түрде зерттеу, мал ұрлығына байланысты қылмыстық заңдарды жетілдіру бағытында ұсыныстар жасау, зерттеліп отырған проблемаға байланысты қылмыстық заңды теориялық және практикалық тұрғыда қолданудың бірегей жолын іздестіріп, оны дамытуға мүмкін болатын жағдайларды көрсету

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Қазақстан Республикасында мал ұрлығы үшін жауапкершіліктің тарихи.қылмыстық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Қазақстан Республикасында мал ұрлығы үшін қылмыстық жауаптылықты көздейтін заңдардың даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Қазақстан Республикасының қылмыстық заңына сәйкес мал ұрлығы үшін қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2 Мал ұрлығы құрамының қылмыстық.құқықтық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ..28
2.1 Объективтік белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.2 Субъективтік белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.3 Сараланған белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
2.4 Құрамды басқа ұқсас қылмыс құрамдарынан ажырату ... ... ... ... ... ... 59
2.5 Мал ұрлығы үшін жаза тағайындау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 74
Дипломдық жұмыс қылмыстық құқық теориясындағы өзекті мәселелердің бірі - мал ұрлығы үшін қылмыстық жауаптылық проблемаларына арналған. Зерттеу жұмысында мал ұрлығы үшін жауапкершіліктің тарихи-қылмыстық маңызы, меншікке қарсы қылмыстардың жалпы көрінісі, сонын ішінде талан-таражға салудың түсінігі мен белгілері, аталған қылмыс құрамының қылмыстық-құқықтық сипаттамасы сонымен қатар мал ұрлығының криминологиялық себептері мен жағдайлары, қылмыскердің жеке тұлғасының ерекшеліктерін зерттеуге әрекет жасалған.
Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет болып жарияланғанына он үш жылдан асты. Осы жылдардың ішінде еліміз әлем сахынасы төрінде беделді орынға ие болып, көптеген жетістіктерге қол жеткізгені мәлім. Бұл жетістіктердің бірі адам құқығы мен бостандықтарын бірінші орынға қойып, оларды мемлекет тарапынан қорғауға алуға қатысты. Оған дәлел, 1995 жылы 30 тамызда бүкілхалықтық референдум арқылы қабылданған Конституцияның 1 бабында: "Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары" делінген [1, 4 б].
Бірақ "бостандық пен тәуелсіздікті жеңіп алу жеткіліксіз, оны табанды түрде қорғап, нығайтып ұрпақтарға қалдыру қажет" [2,35 б]. Тәуелсіздікті қорғау және нығайту ең алдымен мемлекеттің ішкі әл аухатынан басталады. Ал қазіргі ахуал, оның ішінде қылмыстылықтың өрістеу деңгейі, адам құқығы мен бостандығының көп жағдайда тиісті түрде қорғала бермейтіні қатты аландатады. "Барлық жерде қылмыстық дәстүрлер мен дағдылар жаңғырып, қылмыстық әлемнің кәсіпқойлануы мен мамандануы жүріп жатыр. Көптеген азаматтардың негізгі табыс көзі қылмыстық бизнес болып отыр" — деп, Елбасы бекерге айтпаған [3,1 б].
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының саяси, экономикалық және элеуметтік тұрғыда даму, өркендеу процесі берік орын алды. Елімізде жылма-жыл алға өрлеушілік, дүниежүзілік деңгейге көтерілуге қадам басқандық айқын көрініс беруде. Мемлекетіміздің құқықтық негізі берік орын алды. Осы аз уақыт ішінде Қазақстан Республикасында көптеген кодекстер — қылмыстық, қылмыстық-атқару, азаматтық, азаматтық іс жүргізу, әкімшілік және т.б. қабылданды. Осындай заңдылық нормалардың қабылдануы құқық бұзушылықтың алдын алуға және қылмыстық құбылыстармен пәрменді күрес жүргізуге құқықтық негіз жасап берді. Мемлекетімізде орын алып жатқан оңды жетістіктерімізбен бірге қоғамның одан әрі серпінді дамуына кедергі келтіріп жатқан теріс құбылыстар да бар. Сондай қоғамға жат құбылыстардың бірі - қылмыстылық.
Республика бойынша тіркелген жалпы қылмыстылықтың деңгейімен салыстырғанда мал ұрлығы қылмысы онша орасан зор емес. Бірақ та бұл тұрғыдағы қылмыстардың қоғамға қауіптілігі оның латенттігіне байланысты, яғни мұндай қылмыстардың ашылуы, ресми тіркелуі көп қиындықтарды туғызады. Оның үстіне мал ұрлығының тіркелуі, ұрлықтың басқа түріне қарағанда биік түр. Оған себеп, біздің ұлтымыздың тамырын терең жайған өмір сүру салт-дәстүрі, атап айтқанда, мал бағып күн көру дағдысы.
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы. — Алматы: Қазақстан, 1995. - 48 б.
2 Назарбаев Н. Ә. Қазақстан - 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. - Алматы: Білім, 1997. - 176 6.
3 Назарбаев Н.Ә. Азаматтардың құкықтары мен еркіндігін қорғау мемлекеттігімізді нығайтудың маңызды мәселесі //Заң газеті. - 2000. 26 сәуір.
4 Хрестоматия по истории государства и права зарубежных стран /Под ред. З.М. Черниловского,- М.: Юрид. лит., 1984. - 544 с.
5 Гуров А.И. Порфессиональная преступность: прошлое и современность.- М.: Юрид. лит., 1990. - 241 с.
6 Валиханов Г.Ч. Избранные произведения. - Алма-Ата, 1958. — 665 с.
7 Культелеев Т.К. Уголовное обычное право казахов. - Алма-Ата: Издательство АН КазССР, 1995. - 356 с.
8 Мукамбаева ГА. Государство и право Кыргыстана.-Бішкек, 1998.-321 с.
9 Нурбеков К. История государства и права Киргизской ССР. - 2-ое изд. -Бишкек, 1958. -554 с.
10 Дурманов Н.Д. Преступление, составляющие пережитки родового быта.- М.: Госюриздат, 1938. - 450 с.
11 Фукс С.Л. Обычное право казахов в 18 — первой половине 19 вв.- Алма-Ата, 1981. — 654 с.
12 Джекебаев У. С. О социально -психологических аспектах преступного поведения. — Алматы: Наука, 1971. — 215 с.
13 Кригер Г.А. Квалификация хищений социалистического имущества.- М.: Юрид. лит., 1974. - 547 с.
14 Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть: Курс лекций. -М.: Изд-во БЕК, 1996. - 506 с.
15 Возмещение материального вреда //Ведомости Верховного Совета Киргизской ССР.- 1960. - № 140. - С. 9.
16 Уголовный Кодекс РСФСР: с постатейными материалами. -
JVL: Юрид. лит., 1984. - 324 с.
17 Загородников Н.И. Сахаров А.Г. Демократизация советского общества и проблемы науки уголовного права // Советское государство и право.- 1999. - № 12.- С. 5-9.
18 Барымта тыйылама ма? //Егемен Қазақстан. - 2004.- 28
қыркүйек.
19 Журавлев Р.А. Методологические и прикладные аспекты
изучения преступности на селе // Государство и право. -1992.- №12.- С. 56-60.
20 Кайржанов Е.И. Интересы трудящихся и уголовный закон.-Алматы: Казахстан, 1973.- 325 с.
21 Наумов А.В. Механизм уголовно-правового регулирования.-М.: РАН, 1999.-245 с.
22 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. - Алматы:Жеті Жарты, 2000. -5 20 с.
23 Иванов Н.Г. Понятия и нормы соучастия а советском уголовном праве. - Саратов, 1991.- 452 с.
24 Исаев А.А. Применение специальных познаний для квалификации преступлений. - Алматы, 1997. — 153 с.
25 Владимиров В.А., Ляпунов Ю.И. Ответственность за корыстные посягательства на социалистическую собственность. - М.: Юристъ, 1986. - 325 с.
26 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: Оқулық.Толықтырылып,
екінші басылуы. - Алматы: Жеті жарғы, 1999.- 320 б.
27 Дремова АН. Мотив и цель в преступлениях несовершеннолетних. - М.: Юристъ, 1972. - 245 с.
28 Таганцев Н.С. Русское уголовное право: Часть общая. СПб., 1999.-Т.1. - 594 с.
29 Даль В.Толковый словарь живого великорусского языка. - М., 1955. - Т.2. - 171 с.
30 Курманов К.Ш. Уголовное право Киргизской Республики. – 4 изд. - Бишкек, 1997.- 245 с.
31 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты. Бөтеннің мүлкін
ұрлаудың кейбір мәселелері туралы. Нормативтік қаулы //Заң.-1996.- №5.-5-12 6.
32 Қылмыскер үсталды //Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені,- 2000.- № 5.- 45 б.
33 Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексі. - Алматы:Юрист, 2005.- 141 б.
34 Тишкевич Т.С. Приготовление и покушение по уголовному праву.- М., 1958,- 471 с.
35 Малдың құны ескерілу қажет //Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.- 1998.- № 9. - 55 б.
36 Кінә дәлелденді //Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.- 2001.- № 8. -55 б.
37 Комментарий к Уголовному Кодексу Российской Федерации: В 2-х т.- М., 1998.-528 с.
38 Тіркелген қылмыстарға шолу //Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені. - 2004.- № 7. - 45 б.
39 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты. Бөтеннің мүлкін
ұрлаудың кейбір мәселелері туралы. Нормативтік қаулы //Заң.-1996.- №5.-5-12 6.
40 Жадбаев С.Х. Стадии совершения преступления.-Алматы: Жеті Жарғы, 1998.-254 б.
41 Заңды тергеу //Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.- 2000,- № 4. -55 б.
42 Сот соңғы шешім шығарды //Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.- 1998,- № 5-6. - 65 б.
43 Сергиевский В. Рахметов С. Квалификация преступлений.- Алматы: Өркениет, 1999.-106 б.
44 Маликова А.Ш. Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығындағы қылмысты саралаудың жалпы ТҮСІНІГІ мен маңызы: Заңғыл. канд. автореф,- Алматы, 2003.- 32 б.
45 Голина В.В. Криминологическая профилкатика предотвращении и пресечения преступлений.- Киев, 1989.- 254 с.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе …………………………………………………………………………3
1 Қазақстан Республикасында мал ұрлығы үшін ... ... ... ... ... ... мал ... үшін қылмыстық жауаптылықты көздейтін заңдардың даму тарихы..........................................................................................6
.2 Қазақстан Республикасының қылмыстық заңына сәйкес мал ұрлығы үшін ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы ..........................28
2.1 Объективтік белгілері..................................................................................28
2.2 Субъективтік белгілері................................................................................39
2.3 Сараланған белгілері...................................................................................49
2.4 Құрамды басқа ... ... ... ... ...
2.5 Мал ... үшін жаза тағайындау мәселелері ......................................65
Қорытынды .....................................................................................................70
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ..................................................................... ... ... ... ... ... өзекті мәселелердің бірі - мал ұрлығы үшін қылмыстық ... ... ... ... ... мал ... үшін жауапкершіліктің тарихи-қылмыстық маңызы, меншікке қарсы қылмыстардың жалпы көрінісі, сонын ішінде талан-таражға салудың түсінігі мен белгілері, ... ... ... ... ... сонымен қатар мал ұрлығының криминологиялық себептері мен жағдайлары, қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... Республикасының тәуелсіз мемлекет болып жарияланғанына он үш ... ... Осы ... ... ... әлем сахынасы төрінде беделді орынға ие болып, көптеген жетістіктерге қол жеткізгені мәлім. Бұл жетістіктердің бірі адам құқығы мен бостандықтарын бірінші ... ... ... ... ... қорғауға алуға қатысты. Оған дәлел, 1995 жылы 30 тамызда бүкілхалықтық ... ... ... Конституцияның 1 бабында: "Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең ... ... — адам және ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары" делінген [1, 4 б].
Бірақ "бостандық пен тәуелсіздікті жеңіп алу ... оны ... ... қорғап, нығайтып ұрпақтарға қалдыру қажет" [2,35 б]. Тәуелсіздікті қорғау және нығайту ең алдымен мемлекеттің ішкі әл ... ... Ал ... ... оның ... қылмыстылықтың өрістеу деңгейі, адам құқығы мен бостандығының көп жағдайда тиісті түрде қорғала бермейтіні қатты ... ... ... ... дәстүрлер мен дағдылар жаңғырып, қылмыстық әлемнің кәсіпқойлануы мен мамандануы жүріп ... ... ... ... ... көзі ... бизнес болып отыр" —деп, Елбасы бекерге айтпаған [3,1 б].
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының саяси, ... және ... ... ... өркендеу процесі берік орын алды. Елімізде жылма-жыл алға өрлеушілік, дүниежүзілік деңгейге көтерілуге қадам басқандық айқын көрініс ... ... ... ... берік орын алды. Осы аз уақыт ішінде Қазақстан Республикасында көптеген ... ... ... ... ... іс ... әкімшілік және т.б. қабылданды. Осындай заңдылық нормалардың қабылдануы құқық бұзушылықтың алдын алуға және қылмыстық құбылыстармен пәрменді күрес жүргізуге құқықтық ... ... ... ... орын алып жатқан оңды жетістіктерімізбен бірге қоғамның одан әрі ... ... ... келтіріп жатқан теріс құбылыстар да бар. Сондай ... жат ... бірі - ...
Республика бойынша тіркелген жалпы қылмыстылықтың деңгейімен салыстырғанда мал ұрлығы қылмысы онша орасан зор емес. Бірақ та бұл тұрғыдағы ... ... ... оның ... байланысты, яғни мұндай қылмыстардың ашылуы, ... ... көп ... ... Оның ... мал ... тіркелуі, ұрлықтың басқа түріне қарағанда биік түр. Оған ... ... ... ... терең жайған өмір сүру салт-дәстүрі, атап айтқанда, мал бағып күн көру дағдысы.
Ұрлық ... ... ... ... көп ... ... бірі, бірақ мал ұрлығына қатысты, оның ұғымы, белгілері, түрлері, оның ұқсас қылмыстардан айырмашылығы, мал ... ... ... және аса ... ... ... ... криминологиялық мәселелері арнайы жан-жақты зерттеу объектісі бұрын-соңды болмаған. Осыған байланысты зерттеліп отырған ... ... және ... ... өте өзекті болып табылады. ... ... сот ... тәжірибесінің негізінде зерттеп, ғылыми-ой елегінен өткізу қажеттілігі ешбір күмән ... ... ... ... ... құқық теориясында көптен бері түбегейлі шешімін таппай келе жатқан өзекті мәселе. Осы ... ... ... ... ... ... ... Республикасында аталып отырған қылмыс құрамының табиғатын терең, әрі ғылыми тұрғыда ... ... ... жоқ. ... орай осы ... ... ... тарихи, әлеуметтік қырларын кешенді түрде зерттеу қажеттілігі айтпаса да ... ... ... ... - мал ... үшін қылмыстық жауаптылықтың теориялық проблемасын кешенді түрде ... мал ... ... ... ... ... бағытында ұсыныстар жасау, зерттеліп отырған проблемаға байланысты қылмыстық заңды теориялық және практикалық тұрғыда қолданудың бірегей жолын іздестіріп, оны ... ... ... ... ... болып табылады. Осы мақсатқа сәйкес дипломдық жұмыс алдына мынадай мақсаттар ... ... үшін ... ... көздейтін зандардың даму тарихын зерттеу;
- мал ұрлығы үшін жауапкершілік мәселесінің ғылыми теориялық және тарихи-құқықтық аспектілерін зерттеу;
- мал ... ... жаңа ... ... оның ... ... ... жасау;
мал ұрлығы үшін жаза тағайындауға байланысты ұсыныстарға талдау жүргізу;
мал ұрлығы үшін ... ... ... ... ... ... ұрлығы қылмысын алдын - алуға байланысты ұсыныстар жасау.
Зерттеу нәтижесінде мынандай нақтылы тұжырымдар ... ... ... мал ... үшін ... ... көздейтін заңдардың даму тарихын зерттеп, халқымыздың тұрмыстық ерекшелігін ескере отырып және соңғы уақытта сот-тергеу тәжірибесінде мал ұрлаудың кең етек алуына ... ... ... Қылмыстық кодексіне ұрлық құрамынан бөлек "175-1 бап Мал ұрлау" деп аталатын жаңа қылмыс құрамын енгізу.
- Мал ұрлау ... жаңа ... ... Мал ... үшін қылмыстық жауаптылықты белгілейтін, қылмыс құрамының құрылысын белгілеу. Мал ұрлаудың негізгі, ауырлатылған және аса ... ... үшін ... ... ... құрамының объективтік және субъективтік белгілеріне талдау жүргізу және оларды жүйелі түрде негіздеу.
Қылмыс заты - мал ... ... ... ... ... табылатынын негіздеу.
Мал ұрлаудың басқа ұқсас құрамдардан ажырататын белгілерін жеке —жеке бөліп көрсету.
Мал ... ... ... байланысты қылмыстық жазаны ауырлататын ұсыныстар енгізу.
- Мал ұрлығы қылмысына жол беретін себептердің жүйесіне және оның ... ... ... осы қылмыстың ... алу ... ... ... ... МАЛ ҰРЛЫҒЫ ҮШІН ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ТАРИХИ-ҚЫЛМЫСТЫҚ МАҢЫЗЫ
1.1 Қазақстан Республикасында мал ұрлығы үшін қылмыстық жауаптылықты көздейтін заңдардың даму ... ... ... мал ... ерте заманнан келе жатқан қылмыстардың бірі. Қылмыскерлер мал ... үшін ауыр ... ... да, бұл қылмыс түрі тоқтатылар емес. Тарих беттеріне жүгінсек, мәселен біздің заманымызға дейінгі XVII ғасырда Вавилон патшасы Хаммурапидің зандарында мал ... үшін ... ... ... "Егер қылмыскер өгіз ұрласа, не қой ұрласа, не есекті ұрласа, не ... егер ол мал ... ... не орданікі болса 30 есе көлемде өндірілу керек, ал, егер қылмыскердің төлейтін мүмкіндігі болмаса —ол өлтіріледі" [4,12 6].
Көне феодалдық қоғамда ... ... ... ... V-VI ... "Салическая правда" зандарында мынандай тараулар бар: "Шошқа ... ... ... мал ... және "Жылқы ұрлау туралы" және т.б.
Ал біздің байырғы ... ... ... ... ... ... халқы көбіне мал, соның ішінде ірі қара мал шаруашылығымен айналысқан. Малына қарап бай, ... ... ... сақталған. Қазақ халқының тұрмысы мал шаруашылығымен өте тығыз байланысты, сондықтан да мал негізгі байлық болып ... ... орай мал ... кең етек ... ... бірі ... соның ішінде, құны жағынан басқа малдан асып түсетін жылқыны ... көп ... ... бірі болып есептелген.
А.И. Гуров жазғандай: "Ерте заманнан бастап Орта Азия
халықтарында, сол сияқты басқа да ... ... ... ... еді. Жылқы ұрлаушыларды "отырғыштылар" /скамеечники/
деп атаған. Бұлар ұрылардың ішіндегі ең мықтылары болды, әрі
олардың ғасырларға созылған ... ... ... ... ... ... губерния аралық қылмыстық байланыстары,
ұрланған малды жасыруға қалыптасқан айла-тәсілдері болған.
Тәжірибелі жылқы ұрлаушылар "кәсіби" шеберліктерін мұра қылып қалдырып ... ... ... ... ... түрі ... және ... кәсіби қарақшы топтардан тұрған. Кейде мұндай топтар бірнеше жүздеген адамды қамтыған, сондықтан, бұл қылмысты ұйымдасқан қылмыс санатына жатқызуға болады" [5, ... ... ... ... ... қазақ халқында кәсіби ұрылар айналысқан және олардың бұл қылмыстарын бүркемелеуші сол кездегі байлар ... ... ... ... ауыл ... мен атқамінерлер әдетте осы ... ... ... ... отырған.
Бұл қылмыстың түрі Кеңес үкіметі тұсында да жойылмаған. Мысалы, қазақ ... 1934 жылы ... ... 10 адамнан тұратын қылмыстық топтың ішінде ауылдық Кеңестің төрағасы, орынбасары мен хатшысы және партия ұйымының хатшысы мен колхоз басқармасы ... Олар ... ... ... қару-жарақ пен колхоздың аттарын беріп ұрлықтан түскен жылқыны өзара бөлісіп, көпшілік жағдайда етті Қаракөл қаласының базарына сатқан [6, 515 б].
Орта ... ... және ... ... мал ... ... ... барымта кең орын алған [7, 200 б]. "Барымта, -деп жазады Ш. Уәлиханов, - ... ... ... не ... күш ... ... ... ұрлық түрінде жасалған" [6, 600 б]. Ашықтан-ашық істелген барымта үстінде малынан айырылған жақ күш көрсетіп ... ... ... төбелес те, тіпті, кісі өлімі де болып тұрған. Әдетте барымтаға қарулы топ қатысып, олардың тарапынан күш жұмсау, кейде өрт қою, ... алып кету де, не оны ... да орын ... Барымта кезінде, көбінесе көп малды иемденіп кету жиі болып ... ... ... ... болған: әдет-ғұрыпты бұзу, адамның ар-намысына тиу, оны жәбірлеу, малды айдап кету, кек алу, қызғаныш ... ... ... ... да мұндай қылықтарға қарсы әрекеттер де болып тұрған. Көп жағдайда барымта екі рулы ел ... ... ... ... ... және оның ... ... да болған. Мұндай кезде ру басылары жанжалдасушы жақтардың уәкілдерін жинап, олардың дауларын ... Қуып ... ... ... ... мал ... ... ал өлген адам үшін, кінәліні қарсы жаққа беретін болған. Жазалаушының туыстары мен руластары өш алуды, не жазаны жеңілдету үшін құн ... ... ... ... ... пен жанжал ата дәстүрлері негізінде өз шешімін тауып отырған.
Қарулы қақтығыстар көрші халықтар арасында да орын алып отырған. Онда да ... дауы ... ... кісі ... не кепілдікке адам алып кетулермен көрініп отырған. Мысалы, 1770 жылы Абылай ... ... мал қуып ... желеу қылып, шабуыл жасаған. Абылайдың немересі, белгілі қазақ ағартушысы Шоқан Уәлиханов XIX ғасырда қырғыздар тарихын зерттеп, қырық ... киіз үйлі ... ... ... ... Жайыл қырғынынан кейін тек қана қырықтай отбасы қалғанын жазады [6, 332 б]. Г.А. ... ... ... бір ... ... көпшілікке танымал зиян, не уәдені орындамау, не ... ... ... ... ... ... үшін ... іс, екінші жағынан бұл басқа адамның құқығын белгілі бір ... ... деп атап ... [8, 174 ... Күлтелеевтің айтуынша, "барымтамен бай, әрі «құрметті» адамдар айналысқан және ол үшін әдейі дайындалган ... ... ал ... ... мұқтаждықтан барымтаны қостаған және оны қарақшылық қастандық әрекет ретінде есептемеген"[7, 253 б]. К. ... ... ... ... ғана қылмыстық жауапқа тартылған, ал оны ұйымдастырушы бай, ауқатты ... ... ... ... ... кейбіреулері қарақшылық үшін ашықтан-ашық адамдар ұстаған... деп жазады. Мысалы, Қырғызстанның 20-жылдардағы көрнекті қайраткері, Жетісуда "Қосшы" ... ... әрі ... ... 1918 ... ... партияның XII съезінің шешуші дауысты делегаты, Түрік ЦИК пен Кироблисполкомның Президиум мүшесі Р. Құдайқұлов 1927 жылы "Үр-Токмақ" ісімен сотталған. Жас ... ... ... ... жылқыларын ұрлағаны үшін өз руынан аластатылған. 1916 жылы көтеріліс кезінде көтерілісшілердің бір тобын басқарған. Жеңілістен кейін Қытайға қашқан, онда да ... ... Гали ... ... байдың 70 жылқысын қуып кеткен. Қытайдан келіп ... ... ... ... ... ... ... бір тобын басқарған" [9, 80 б].
Осы сияқты мысалдар ел арасында көп тараған. А.И. Гуровтың айтуынша: "Мал ... ... ... ... пен қайтпастықтың белгісі. Мал ұрлау ру ішінде ерліктің, өз туыстарына қарасудың белгісі деп түсінілген, сондықтан да оны ... [5, 80-89 б]. ... ... ... мен ... адамдардан материалдық көтермелеулерге ие болып, сый-қүрметке бөленген. Зерттеуші Т.К. Күлтелеевтің тұжырымы бойынша, барымта рулық өмір салтының туындысы. Себебі, ол ... ... ... ... ... ... еді. ... да ол дау-жанжалды шешуде қылмыстық іс деп қаралмай, екі жақтың занды мүдделерін бітістіріп ... [7, 45 ... XX ... 30 жылдарында Кеңес үкіметінің нығаюына байланысты жойыла бастады. Ал, оны әбден жоюда сол кездегі милиция органдарының ролі өте зор ... ... ... 1922 ... 26 қыркүйектегі шешімімен жалпы қылмыстылықты, оның ішінде жылқы ұрлауды ауыздықтау мақсатында милиция ... ... ... ... ... ... милицияны атпен қамтамасыз етуге міндетті болған. Құқық қорғау органдарының батыл қимылдары өз ... ... ... ... ... ... ... жылқы ұрлауды үзілді-кесілді тоқтату әлі мүмкін емес болды.
Мысалы, 1926 жылы шілдеде Сусамырда қырғыздар қазақтардың мың басқа тарта жылқысын қуып ... Бұл ... ... ... ... мен Қырғызстан азаматтары арасында әдейі құрылған жанжал комиссиясы тергеп шешкен.
Сол кездегі ... ... ... ... ... ... әрі халықтың қолдауымен жылқы, басқа да мал ... ... ... бастады.
Қазақ жерінде қазан төңкерісіне дейін қылмыстық құқық нормаларын анықтаған біраз ... ... ... және 1886 ... Түркістан өлкесін басқару туралы
ереже.
2. 1891 жылғы Дала /Степные/ ... ... ... ...
Сол кезде билер соты да қызмет атқарған, ... ... ... ... әрі бекітпеген. Әдетте билер сол кездегі өте ауқатты адамдардың бауырлары, не олардың өзге ... ... ... ... ... мәселелерді олар ежелгі әдет-ғұрып бойынша, не мұсылмандық жолмен —шариғатпен шешкен және ешқандай қағазға түскен үкім болмаған. Өлке Ресей құрамына кіргеннен ... ... ... ... ... ... көшкен.
Билер сот атқару ісін "Жеті жарғының" нормаларына сүйене ... ... ... ... сот ісін ... және соттауға жататын істер, олардың мерзімі туралы, қылмыс пен тәртіпсіздіктер үшін ... ... ... ... ... мен ... және тағыда басқа мәселелер жинақталған еді. Айта кететін жағдай, "Ереженің" біраз баптары бұрыннан қолданылатын, тек осыған дейін еш ... ... ... ... кіргеннен кейін, қазақтардың дағдылы құқықтық ережесі жасақталды. Бұл алғашқы жазбаша деректеме, сондықтан да, төңкеріске дейінгі қазақтардың ... ... ... қырларын зерттеуге үлкен көмек етті. "Ереженің" VII тарауы, "Ұрлық, тонау, бөтен адамның мүлкін құрту, барымта, қазақ құжаттарын бұзу" деп ... Осы ... мал ... ... туралы баптар бар. Мысалы, бірінші рет бір үлкен қойды, құлынды, не бұзауды ұрлағаны үшін айыпкер мал ... сол ... ... үш есе ... қайтаратын болған. Ірі қараны ұрлағаны үшін айыпкер сол малдың құнын және үстеме бір ... ... бес мал, ... рет ... ... ... ... малдың бағасын және жасаған зиянын жабуға екі бас ірі қара төлеген, әрі алты айға ... ... жаза ... Он бес ... ... ұрлағаны немесе үшінші рет ұрлық жасағаны үшін, мейлі, тіпті, бір бас ... да, ... ... ... үш есе ... ... әрі алты ... бір жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланған. Он бастан астам мал ... әрі ... үш ... артық жасағаны үшін айыпкерге әр бас үшін тоғыз бас мал төлеуге және бір жылдан бір жарым ... ... ... ... үкімі шығарылған. Оған қоса айыпкерлер сот шығындарын, әрі ... ... ... ... мен салық төлеген. Егер қылмыс бірінші рет жасалса, әрі қылмыскер қаруланбаған болса және үлкен зардап ... жаза ... ... ... екінші рет жасалса, қылмыскер қаруланған болса, әрі басқа біреудің денесін жарақаттаса жаза ұлғайтылған. Сонымен "Ереже" бойынша мал ... үшін ... ... мал ... және ... да ... жағдайларға байланысты болған.
Т.М. Күлтелеевтің айтуынша, "Ереже" дегеніміз, дәстүрлерді кодификациялап, ... ... күш ... ... - ... ... дәстүрлі-құқықтық нормалардың шағын жиынтығы. Онда сот атқарудың, азаматтық, отбасылық және қылмыстық құқық бұзудың ережелері ... ... ... ... ... ... бұзушылық пен қылмыстың арасын нақты ажырату болмаған" [7, 253 б].
1917 жылы қазан төңкерісінен кейін феодалдық тәртіптер мен дәстүрлер жойылды. Жаппай ... және ... мен ... тап ... жою, әрі Кеңес өкіметінің нығаюы кезінде
бүкіл Орта Азияға барымтаның жойылуы тән болды" [10, 72 ... ... 1917 ... 22 ... "Сот туралы Декрет" қабылданды. Осыған орай барлық ескі заңдар жойылды. 1918 жылы қабылданған "РСФСР-дың халық соты туралы ережеде" тек қана ... ... ... ... алу ... етілген. Төңкерістен кейін қылмыстық заңдардың болмауына байланысты Үкіметтің үндеулері, декреттері, ережелері, шешімдері мен қаулылары басшылыққа ... ... ... ... ... республикалар құрыла бастады. ... ... ... ... өз ... ... өзгеріссіз енгізе
бастады, кейбір кезде жергілікті ұлттық дәстүрлер мен ... ... сай ... ... ... ... республикалар зандар шығаруға да құқылы болды.
Мысалы, 1919 жылы 10 маусымдағы "СНК ... ... ... ... ... ... ... Орталық кеңес үкіметінің қаулыларын ... ... ... ... мен ... ескеріп отыруы
қажет; қазақтар ... ... ... ... дәстүрлі зандарды пайдалануға болатыны көрсетілген.
Қылмыстық құқықтың Ерекше бөлімін дамытуға 1918 жылы 18 қазанда Түркістан Орталық Атқарушы Комитетінің "Революциялық трибунал ... ... ... ... зор болды. Онда нақты қылмыстардың құрамдары айқындалған ... ... ... ... үшін ... жаза ... көрсетілген. Бірақ, мынадай талап қойылған болатын, революциялық әрбір трибуналдың шешімі мен үкімі қабылданғанда республика мүддесі, социалистік сана-сезім және революциялық ... ... ... ... ... ... жаза қолдану үшін трибуналдарға кең құқық беріліп отырды [7, 88 б].
1919 жылы желтоқсанда Әділет наркоматы коллегиясы: "РСФСР-ғы ... ... ... ... деген құжат қабылдады. Ол Түркістан АССР жерінде өрекет етті. Бұл құжат қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімдері нормаларын бір ... ... ... алғашқы талпыныс еді. Ол қылмыстық заңдылықтың негізгі қағидалары мен ережелерін болашақта дамытуға үлкен әсер ... ... 1 ... ВЦИК РСФСР-дің бірінші Қылмыстық Кодексін қабылдады. Ол Түркістан АССР жерінде де әрекет етті, ал ... ... мен ... кіретін болды. Екінші сайланған Қырғыз АССР /Қазақ/ ЦИК - III - сессиясы Қылмыстық Кодекске қосымшалар мен ... ... ... ... ... Оның IX ... ... құн төлеу, барымта, қалың мал, әйелдерді некеге түруға зорлау үшін жауаптылықтар белгіленген болатын. Автономия территориясында бұл ... 1922 ... 1 ... ... енді.
Бірақ Қылмыстық Кодекстің IX тарауы ВЦИК-тің рұқсатынсыз енгізілгендіктен оның күші тоқтатылды. Ал КАССР ... ... ... ... IX тарау ВЦИК-тің бекітуіне жіберілді, сондықтан заң қабылданғанға дейін қалың мал мәселесі ашық болады деп көрсетілді. Кешікпей, яғни, 1924 ... 16 ... ... II сессиясы тек қана Қазақ АССР үшін РСФСР Қылмыстық Кодексінің IX тарауын бекітті, содан кейін бұл тарау басқа да ... ... үшін ... ... ... ... ... пен құқық мамандары атағандай, 1922 жылы қабылданған РСФСР-ң Қылмыстық Кодексі кеңес қылмыстық заңдылықтарын, ... ... ... ... ... және ... бөлімдерін дамытуға жасалған үлкен қадам еді. Осы Қылмыстық Кодекс қылмысқа материалдық анықтама берді. Онда қылмыс деп, коммунистік құрылысқа өту ... ... ... орнатқан кеңестік құрылыс пен құқықтық тәртіптің негіздеріне қауіпті ... ... ... не ... ... ... болатын [11, 118 б].
1924 жылдың қазанында КСРО БОАК жалпы одақтық "КСРО мен одақтас республикалардың қылмыстық заңдылықтарының негізгі ... ... ... ... ... 2 қарашасында БОАК РСФСР-дің жаңа Қылмыстық Кодексін қабылдады. Ол 1927 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... ... ... ... және Эстония республикаларында РСФСР-дің Қылмыстық Кодексі осы мерзімде ... ... Осы ... ... Қазақ жеріне 1960 жылдың 1 қаңтарына дейін күшінде болды, яғни, ... ... ... ... ... ... дейін.
Аталған Қылмыстық Кодексте мал ұрлауға байланысты бірнеше
нормалар қаралды. Мысалы, 200-ші ... ... - ... ... біреудің малый не мүлкін иемдену үшін емес, мал иесіне
оның туыстарын жәбірлегені үшін қарызын қайтару, немесе ... ... ... үшін ... ... деп ... ... нышаны ретінде - қаруланған бір топ
туыстардың болуы көрсетілген болатын. Осы ... ... ... ... және ... ... жаза ... ... ... ... алты айға ... түзету жұмыстарымен 500 сомға дейін айыппүл төлетілген, екінші бөлігінде - үш жылға ... бас ... ... ... ... ... ... бір жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы белгіленген болатын.
РСФСР-ң Қылмыстық Кодексінің 202-ші бабында барымта кезінде зорлық-зомбылық, кісі ... ... ... ... таяққа жығу, өзге де күш жұмсалғаны үшін жазалар белгіленген.
Ү.С. Жекебаевтың айтуынша: "Ол ... ... ... ... ... жүргізу керек еді. Себебі, барымта қоғамдық тәртіпті бұзып, халықтың мазасын кетіріп қана қойған жоқ, ол еңбекшілердің әлеуметтік бостандыққа жету ... ... ... ... кері ... тигізді, әрі рулық тартыс әлеуметтік және рухани бытыраңқылықтың сақталуына жол ашатын еді" деп ... [12, 13 ... ... ... 166-шы бабында жылқыны немесе басқа да ірі малды диқаншы не мал өсіруші еңбек адамдарынан ... я ашық ... жаза ... Оның ... ... басқа да адамдармен келісіп жасауы негізгі көрсеткіші болған. Бұл қылмыстың бірінші бөлігі үшін бес жылға бас бостандығынан айыру, ал екінші ... үшін ... ... бас бостандығынан айырылу қаралған болатын.
1922 және 1926 жылдары қабылданған Кеңестік Қылмыстық ... ... ... түрі ... қорғалды. Мемлекеттік, қоғамдық және жеке меншіктер бір тарауға біріктіріліп ... ... деп ... Мысалы, РСФСР-дың Қылмыстық Кодексінің 162 бабы - "Басқа адамның мүлкін жасырын ұрлау", 164 бабы - "Ұрланған нәрсені біле түра ... алу", 165 бабы - ... ... ... ... ... 167 бабы - "Қарақшылық" деп аталған.
Г.А. Кригер мен А.В. Наумовтың айтуынша: "Жас ... ... ... меншіктегі мүлікті қорғауға құзырлы болды. Бұл кезде заңда мемлекеттік, кооперативтік және жеке меншіктегі мүліктерге қол сұғушыларға бірдей жауапкершілік қаралған болатын" [13, 116 б], [14, 220 ... ... 16 ... ЦИК пен СНК СССР "Малды талан-таражға салу-союмен күрес" қаулысында бұл кулактардың ұжымдастыруға қарсы жасап ... ... деп атап ... ... ... екі ... дейін бас бостандығынан айырып, жер аудару, олардың малдары мен ауылшаруашылық ... ... ... 1932 жылы 7 тамызда КСРО OAK пен ХКК ... ... ... ... мен ... ... қорғау және қоғамдық /социалистік/ меншікті нығайту туралы" қаулы қабылдады. Қоғамдық /мемлекеттік, колхоздық, кооперативтік/ меншік Кеңес құрылысының негізі, сондықтан, оған қол ... ... ... түрі мен ... ... "халық жауы" деп танылған. Мұндай қылмыстарға өлім жазасы әрі мүлкін тәркілеу, ал жеңілдету шарттары ... он ... ... бас бостандығынан айыру әрі мүлкін тәркілеу қаралған. Бұл ... ... ... ... ... жоқ, оған ... ... және оның заңдық күші болды. Біраз уақыттан кейін бұл заң "1932 ... 7 ... ... деп ... ... бойынша, мал ұрлағандармен бірдей қоғамдық сектор малын союға, сол сияқты жұмыс көліктеріне немқұрайды қарағаннан ол малдың өлуіне жол берген қызметкерлер ... ... ... бұл ... ... және ... меншікке қол сұғуды жеке қылмыс құрамдары етіп бөліп шығаруға жол ... ... жеке ... мүлікке қол сұғуға тиісті дәрежеде мән берілмей келді, олар мемлекеттік және қоғамдық меншікке ... ... ... ... ... Жоғарыда көрсетілген қаулы он бес жылдай күшінде болды, кейде осы қаулыға сүйене отырып соттар ұсақ қылмыстар үшін де өте ауыр үкім ... ... жылы 4 ... КСРО ... ... "Мемлекеттік
және қоғамдық меншікті талан-таражға салғаны үшін қылмыстық
жауапкершілік ... және ... жеке ... ... туралы" Жарлықтары жарық көрді. Осыған орай 1932
жылғы 7 тамыздағы қаулы күшін жойды. Аталмыш жарлықтар
бойынша мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... ... ... әрі жаза да ... 1959-1961 жылдары
Одақтас Республикалардың жаңа Қылмыстық ... ... ... ұрлықтың барлық түріне соттар 1947 жылғы 4 мамырдағы занды қолданды.
Осы Жарлықтардың мазмұнына талдау жасайтын болсақ, олар негізінен ұйымдасқан ... ... ірі ... ұрлыққа және бірнеше мәрте жасалған ұрлықтарға қатысты болғанын көруге болады.
1958 ... 25 ... КСРО ... ... ... қылмыс құқығының негізгі принциптері мен жалпы қағидалары туралы "КСРО мен одақтас ... ... ... ... ... Осының негізінде 1959-1961 жылдары барлық одақтас республикалардың Қылмыстық Кодекстері қабылданды. Қазақ КССР-нің бірінші Қылмыстық Кодексі 1959 жылдың 22 шілдесінде қабылданып, 1960 ... 1 ... ... енді [15, 15 б]. Бұл ... ... мен мал ... бөлек қылмыс құрамдары ретінде белгіленбеді.
Қазақ ССР Қылмыстық Кодексі социалистік жөне жеке ... ... ... ... үшін ... ... ... Мысалы, Қазақ КССР Қылмыстық Кодексінің 2 тарауында социалисте меншік ... жеке ... ... ... жаза ... ... малын ұрлаған адам бас бостандығынан үш жылға дейін айырылу жазасын алса, ал жеке меншіктегі мал үшін екі жылға дейін бас ... ... ... ... ... және ... органдары қызметкерлері ірі қараны, шошқа, қой, ешкі және жылқы ұрлағандарға, оған оқталғанда немесе ысырап еткендерге жаза тағайындау ... 1954 жылы 17 ... ... КСРО ... ... №210 ... және ... малдарының өлуіне немесе ұрлануына жол берген қызметкерлердің материалдық жауапкершілігі туралы" қаулысын басшылыққа алып ... Онда ... зиян ... ... бір ... есе ... тең деп ... Ал, ет, сүт, ет өнімдері ұрланғанда, жетпегенде немесе жойылғанда жауапты адамдардан өндірілетін материалдық ... ... КСРО ... Бағалау Комитетінің 1983 жылғы 12 сәуірдегі "Ұрланған, жойылған ет, сүт, ет және сүт ... ... ... ... ... №303 қаулысына сай өндіріліп отырған. Онда әртүрлі тауарларға мемлекеттік бөлшек сауда ... ... ... қою ... ет және ет ... —, сүт және сүт ... — 2,5 деп ... және мал, сол сияқты ет және ет өнімдері, сүт және сүт өнімдерінің ұрлануын нақтылағанда сот және ... ... ... талан-таражға түскен мүліктердің бір реттік бағасын, жауапты ... ... ... ... ... ... ... шығынның ... ... ... ... ... қаралған түзету коэффициентін енгізіп отырған [16, 217-218 б].
Сайып ... ... ... жеке меншікке қол сұғуды анықтаудың өзінде өзгешеліктер болды, сол сияқты материалдық зиянның мөлшерін анықтауда да алшақтықтар болды.
Қазақ ССР ... заңы ол ... өзге бола ... да ... сол ... күрес идеясы негізінде жасалғандығы
бәрімізге аян. Сондықтан, социалистік меншік ... ... ... ... деп ... ал оны ... заңның басым міндеті еді. Мемлекеттік және қоғамдық мүлікке қол сұғу социалисте меншікке жасалған өте ... ... деп ... ... ... ... және ... мүлікті талан-таражға салуға қарсы күресіп, оны сақтап әрі дамытуын, халық игілігіне ұқыпты қарауға міндетті болды.
Қазақ ССР қылмыстық зандылықтары ол ... ... ... мен ... және де ... белгілерін ашып көрсетпейтін. Қылмыстық заңды түсіндіруде КСРО және Қазақ КСР Жоғарғы Соты Пленумдарының басшы қаулылары қолданылды. Мұндай түсіндірулер ... ... үшін ... ... ... үлгісі ретінде басшылыққа алынды. Бұл түсіндіруге қайшы келетін сот үкімі сөзсіз бұзылған. Қаулыларда негізінен қылмыстық занды түсіндіру ғана ... 1972 ... 11 ... КСРО ... Сотының "Мемлекеттік және қоғамдық мүлікті талан-таражға салу істерін қараудағы сот тәжірибесі туралы" қаулысында, мемлекеттік және қоғамдық ... ... деп, ... ... ... ... ... қоймаға заңсыз кіруі деп анықталған. Одан басқа қаулыда ұрлықтың аяқталу ... ... ... ... ... және т.б. ... ... берілді.
Қылмыстық заңының кейбір нормаларын түсіндіретін осындай қаулылар қылмыстық ... ... ... және ... ... тиімді болды. Мысалы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1994 ... 18 ... ... ... ... ... қараудағы сот тәжірибесі туралы қаулысы азаматтар мүлкіне жасалған қылмыстың ... ... ... ... ... берді. Қаулының 17 тармағында "Азаматтардың жеке мүлкіне жасалған қылмыс, ұрланған нәрселердің жалпы бағасынан, мөлшері және жәбірленушінің материалдық ... ... деп ... ... ... ... органдарының қылмыскерлердің жасаған іс-әрекетінен келген зиянға баға беруде әртүрлі пікірлерді туғызып отырды.
Көрнекті заңгерлер Н.И. Загородников, А.Г. Сахаровтар атап көрсеткеніндей, ... ... ... да, ... да өз шешімін тапқан жоқ. Қазір адам құқығы мен мүддесінен гөрі мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... ... аударылады" [17, 51-52 б].
1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан Республикасы Мемлекеттік тәуелсіздік туралы Декларация қабылдады. Ел ерікті экономикаға негізделген демократиялық даму ... ... ... ... ... жаңа ... Кодекстер қабылданды. Олардың бұрынғы заңдарға қарағанда көптеген өзгешеліктері болды. Жаңа зандарымыздың басты жетістігі мен мақтан тұтар тұстары, ол адам ... мен ... ... ... қоюы ... табылады. 1995 жылдың 30 тамызында қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясының 6 ... ... ... ... және жеке ... ... ... Көңіл аударарлық нәрсе Қазақсан Республикасының Конституциясы меншіктің барлық түрін бірдей ... атап ... [1, 6 б]. ... ... ... ... ... ішінде қылмыстық зандар да Конституциялық нормаларға сай келуге ... ... ... ... ертеден қанат жайған қоғамдық қатерлі қылмыс болып саналады, тарихтың әртүрлі ... ... ... та, ... ... ... да бұл ... түрі жойылар емес. Мал ұрлаумен күресте мемлекет негізінен меншікті қорғайтын қоғамдық қарым-қатынастарды реттейтін заңдылықтарды қолданып, оларды ... алып ... ... Бұл ... ... ... жүргізу үшін жаңа, қазіргі қоғамға сай нормативті-құқықтық актілерді қабылдаумен қатар, ғылыми негізделген ... ... ... сөз ... Қазақстан Республикасының қылмыстық заңына сәйкес мал ұрлығы үшін қылмыстық жауаптылық
1997 жылдың 16 шілдесінде Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық кодексі ... Ол ... ... 1 ... 1998 жылы ... ... Б үгінгі күні Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне соңғы өзгертулер мен ... 9 ... 2004 жылы ... Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексінде "Мал ұрлау" деген жеке қылмыс құрамы жоқ. Мал ұрлығы әрекет етуші Қылмыстық кодекс ... 175 бап ... ... ... Заң ... ... ... мал ұрлығын арнайы бап ретінде бөліп шығармады.
Конституцияда қаралған әрбір ... түрі ... ... ... ... ... меншік әр азаматтың ажыратылмайтын құқығы, оның тұрмысының іскерлігі мен творчестволық белсенділігінің экономикалық және жеке тәуелсіздігінің қайнар ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық қорғау үшін ешбір рөлі жоқ. Қылмыстық заңдылық әр меншік иесінің малын қорғауда ешкімге ерекше басым ... ... әр ... ... малы ... ... керек. Ешбір тұлға малынан өз еркінсіз айырылуға тиісті емес. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы демократиялық, құқықтық мемлекет құруға бағыт ... әр ... оның ... мен ... ... орынға қойылғанда қылмыстық заң оның меншіктік құқығын қорғауға міндетті.
Әсіресе өтпелі кезеңде мал ұрлау қылмысы өте қатерлі болып кетті. Осыған орай ... ... ... мал ... ... ... ... көрсетілуде дейтінді шығарды. Әлбетте мал ұрлау Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексін қабылдағанға дейін де орын ... ... ол ... ... ... жасалған өзге қылмыстар құрамында кетуші еді. Біздің ойымызша, Республика халқы тұрмысының ерекшелігіне орай Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексін ... заң ... мал ... ... қатерлі қылмыс түрі екенін ескере отырып, оны өз алдына бөлек құрамға шығаруы дұрыс болар еді. Мал ұрлауды ... ... ... ... ... ... өтудегі аграрлық реформаның мақсаттарын іске асырудағы бірден бір шарт еді. ... жаңа ... ... ... ... бойынша мал басының кемуіне әкеліп соқтырды.
Бұрынырақта біреу "Ет ... ... мен ... ... деген екен. Бірақ, ет ешқашан дәмділігін де, маңыздылығын да жоғалтқан жоқ және ... сай ... да ... өршімесе, төмендемей түр. Қазақ үшін ет бар жерде бәрі бар. Қазір базардағы ет бағасының ... ... оның ... 400-500 ... ... Бұл қой мен ... Ал ... еті 600, жал-жая 700, қазы мен қарта 800 теңгеге шарықтап кеткен. Демек, ет ешқашан құнын жоғалтпайды. Сондықтан да атам ... төрт ... ... ... о ... ... ... зеңгі баба, шопан атаға теңеп, тіпті жыл атауына да кіргізіп қойған. Сол малының соңынан ілескен бабаларымыз қазіргі кең байтақ жерімізді ... ... да ... ... ... ... жиындар өтсе төрт түлік ауыртпалықты көтеріп әкетеді, өлім-жітім, ас беру болып жатса да сол терт ... арқа ... ... ... сұрасқанда әуелі "Мал-жан аман ба? " дейді. Бұл сөзде көп мән жатыр.
Ауылдағылар қолдарында қарайған малы болса соның басын ... ... ... әлгі ... отырған малдарының тұрақты сақталынуы отбасының алдағы уақытта да алаңсыз өмір сүре алатындығының кепілдігі. Малының көбейгені тұрмыстың басқа да ... ... ... ... сеп ... Егер ауыл ... біреу-міреу мал сойып, ет сата қалса қаны ... ... ... 250-300 ... ... ... өтіп кетеді. Ендеше, жесе-тамақ, кисе-киім, сатса-ақша, мінсе-көлік дегендей, қазақ малына сенбегенде неге сенеді? Бірақ, амал ... ... сол ... ... ... өсірілген аша тұяқтың қарайғанға қолды болып кететіні ... Оған ең ... ... ... құс, жүгірген аңнан емес, адамдардың өзінен келетіндегі жанды қинайды. Біреудің бірнеше жыл қатарынан бағып, ұстап отырған ақ адал ... бір ... ... ... обал-ақ. Бірақ, құлқын қамын көздегендер обал-сауапты қайтсін, барымта кәсібі елімізде етек алып бара жатқан жайы бар көрінеді.
Мал ... тек зиян ... ғана емес ... ... ... ... Өйткені, мал ұрлығымен сол мал иелері немесе құқық ... ... ғана ... ... жұрт ... ... ... күрескенде бір нәтижеге қол жеткізуге болады. Жаппай барымталаудың етек алуы еттің молшылығында немесе оның арзандығына әкеп соқтырмайды. Керісінше, ол біреулердің бір ... ... ... мен мал ... ... ... орай ет ... яғни қымбатшылыққа ұрындырады. Бірнеше жыл қатарынан баққан малынан айырыла берген соң иесі оның ... ... ... қайтсін. Ендеше, күнбе күн үйінде бір уақ болса да былқылдатып ет асып, терлеп-тепшіп майлы сорпасын ішетін қазақстандықтар үшін бұл жақсылық ... Ал мал ... ... ... да, ... де жеке дара ... ... келе бермейтіні тағы бар. Әрі-беріден кейін қазіргі кәсіптенген ұрылар аузы-мұрны бітеу пәтердегі дүние-мүлікті де үптеп кетеді. Сондықтан, олардың ... ... жоқ ... ... мал ... ... ... жолы тәртіпті күшейту. Мәселе, мал ұрлығы туралы ақпараттарды бұрынғыдай тіркеп, соның санына қарап ... ... әр ... ізін ... ... түсу керек. Тышқақ лақты әкеткен жан да құрықтан құтыла ... ... ... да ... ... біреулер мұндай "қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған" жағдайға жету мүмкін емес дейді. Өйткені, бір үркітсең қайтып оралмас аң-қүс ... екі ... ... ... ... ба, аузы ... ... ақыр аяғында қақпанға түсіріп, көзін құртпасақ әдетін қоймайды дейді. Демек, әсіресе, ұрлықпен күрес жүргізуде қандай тәсіл болса да тиімді ме деп ... да ... ... ІІМ ... ... департаменті мал ұрлығының уақытында үстінен түсу және оны ашу үшін ... жол, ... ... ... қауіпсіздік бөлімшелері қызметкерлерінен шағын жедел-іздестіру топтарын Құруды қолға алды. Департамент мәліметі бойынша, ... дер ... ... бір қиындығы жәбірленушілердің уақытылы құқық қорғау органдарына шағымданбауы. Мал ұрлығының басым көбі ауылдық жерлерде болатыны белгілі. Ал ауыл адамдарының ... ... тең ... ... ... тағы рас. Оның үстіне азанда шығарған малы өрістен қайтпай қалса, ертең келер деп отыра береді. Тіпті сонан малының ... ... ... бұл ... ... ... емес, әуелі өзі тауып әкелуді ойлайды. Жоғалған сиырын аннан-мыннан ... ... ... ... ... ... күн, апта өтіп кетеді. Бұл кезде оның қайран сиыры шынымен қандыбалақ ... ... ... ... ішек-қарыны тазаланып, еті қыр асып, ертеңгісін базарда тарам-тарам боршаланып, көпшіліктің қазанында ... ... ... кәдік [18].
Дегенмен, бар кінә жәбірленушінің өзінде деп тағы қарап отыруға болмайды. Құқық қорғау қызметкерлерінің міндеті орын алған ұрлықты ашып, ... табу ... ... ... ... аман қалса малы қайтарылуы тиіс. Ал ең бастысы құқықтық, тәртіптік ... ... ... мал ... ... ... сөйтіп мүлде болдырмау. Міне, негізгі жоспар да, алға қойған мақсат та осы болуы керек. Сонда ғана ұры - ... ... ... ... ... ... артады. Бірақ, ол үшін не істеу керек? Былайша қарапайым көрінетін, бірақ залалы ... ... ... ... қайткенде кесуге болады? Жұрттың бәрін ойландыратын осы мәселе ғой. Оны кім шеше ... ... ... ... ... Бұл ... бәрі ... отырып, аталған құқық қорғау органдары мен жергілікті аудандық, ауылдық әкімшіліктерде мал ұрлығының алдын алу шараларын ұйымдастыру жөнінде ауқымды мәселелер барысы ... ... ... ... ашудан гөрі оның алдын алу оңайырақ" деген секілді жұртшылыққа мал ұрлануының себептерін жаппай түсіндіру қажеттігі ... ... орай ... ... ... ... жөне "мал ... атты нақты жедел сауықтыру шараларын үнемі өткізіп түру қолға алынған еді.
"Қазір мал ұрлаудың неше түрлі амал, тәсілдері бар көрінеді. Б., атты ... ... ... ... ... ... әкелген малы аяқ астынан ізім-ғайым жоғалады. Иесі ауылға кірген соң сиыр қайда кете қояр ... жем жеп, су ішіп ... ... келер деп сол көзінен таса қылған ғой. Сөйтсе, әлгі малы ... ... ... ... қарамаған жері қалмайды. Оның өз сиырын даладан ... ... ... ... ... да сәлден кейін мұның өзінен күдіктене бастайды. Мүмкін өзі сойып алып, әдейі шу шығарып жүрген шығар? ... ... ... күтуге болады. Бірақ әлгі байғүс мәпелеп отырған жалғыз сиырынан бір сөтке ғана көз ... ... ... ... шыр-пыр болады. Содан оқиға шиеленісіп, ауылдық әкім бар, полиция өкілі бар бәрі қосылып әр үйді аралап, қора-қопсыны, сарай біткенді тінтеді. ... ... ... суға ... ... сіңіп кеткендей жоқ. Мал иесі жағасын ұстайды. Енді әрі-беріден кейін оның ... ... ... ... ... ... табылады. Сөйтіп, ақыры оны мастықпен біреудің сиырының өзінікімен шатыстырып алыпты, сормандай байғұс дегенге әкеп тірейді.
Дегенмен, ол байғүстың айтқаны рас еді. ... ... ... ... ... күні ... ... жалғыз сиырын ол еш уақытта басқа малмен шатастырмайды. Оның майдан жауырыны жылтырап, маң-маң басқан, ... ... жата ... ... ... ... ... үйіне кіргізіп алыпты. Үйіне болғанда да өзінің жататын ... ... ... ... ... ... жетелеп енгізіп, алдына шөбін беріп жатқызып қойыпты. Жоғалған сиырды жоқтап дүрлігіп жатқан елмен бірге ол да іздесіп, жүгіріп жүріпті. Сөйтіп, у-шу ... әлгі ... сиыр ... ... ... ... салқын жататын бөлмесінде "жегені артында, жемегені алдында" дегендей күйіс қайырып, көзді ашып-жұмып қойып жатқан күйі өткізіпті..." [18]
"Ұрлық түбі - ... ... ... ... ... де үйреншікті "әдеттерінен" жаңылар емес. Оларды қанша жерден ұстап жауапқа ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлері. Сондықтан мал ұрлығын азайтудың амалы оны бағып отырған ... ... ... шараларына байланысты. Алайда, адамдардың көбі бұған жете мән бермейтін секілді. Мысалға, қолдағы малдарды есепке алудың өзі дұрыс жүргізілмейді. Есепке ... соң оның ... да, ... ... ... да екі ... Бұл бір жағынан ауыл әкімшілігінің жүргізетін жұмыстары екендігі сөзсіз. ... ... ... ... ... ен салу ... ... бөлу түгіл қанша мал есепте тұратынын да білмейді. Соның салдарынан ұрланған малдардың дені із-түзсіз ізім-ғайым ... ... Бір ... ... де дәндеп алғандығы сонша, қайткен жағдайда қуғыншылардың шығытынын, кімнің өкшелеп қалмай із кесетінін біледі. ... ... сай ... ... олар ... ... ... та кетеді.
Қазір ешкім де малын ұры екен деп біреудің алдына ... ... ... ... Бұл ... ... да ... Сондықтан олар "берсе қолынан, бермесе жолынан" дегендей барымталаудың барлық шараларын қарастырып бағады. Әсіресе, мал ұрлығы кең етек ... ... ... ... ... ... ұрылар жолына кесе көлденең тұратын жан болса, атып салудан да ... ... ... қолдарына суық қару алып жүретіні жасырын емес. 2003 жылдың қыркүйегінен 2004 жылдың ақпан айына дейін Оңтүстік Қазақстан облысының, мал ұстайтын ... ... ... ... ... ... ... тартып әкетті, топап әкетті деген суық хабарлар криминалдық полиция қоржынына түсіп жатты. Ұрлықтың жиі қайталануын ескерсек, топтасқан адам сан жағынан да көп ... ... ... ұйымдасқан қылмыскерлердің біресе аннан, біресе мыннан шығып елді шулатып жүргендеріне қарағанда аяғы да жүйрік деген сөз. ... оңай ... қояр жау ... Мүны бір кісідей сезетін құқық қорғаушылар жедел-іздестіру шараларын нақты бағытқа құра білді. Сөйтіп, олар ақыры ұйымдасқан қылмыстық топтың артына ... Әлгі ... ... ... адам ... ... ... екен. Қолға түскеннен кейін әлгілердің аталған мерзім ішінде 25 мал ұрлығын жасағандары анықталып шыға келді.
Шопан А. Нарбаев ... сай" ... ... тал ... 89 бас қойын біреуге өз қолымен айдатып жіберермін деп ойлады ма? Бірақ бастарына бетперде киген ұрылар тапанша ұңғысын ... ... ... ... не істерін білмеді. Сөйтіп, жүзге тарта малды иеленген кәнігі ... ... ... ... ... ... Бұл ... қолтаңбасы да криминалдық полиция қызметкерлерін ойландырып тастады. Өйткені, тағы да мұның артында да ұйымдасқан қылмыстық ... ... ... еді. ... ... салдарын тексере келгенде олардың қалдырған қолтаңбаларынан бұрын елді шулатып жүрген әккі және ірі ... ... ... ісі ... анық ... Ақыры қарманар бір жіптің үшын қолдарына түсірген құқық қорғаушылар біртіндеп 2003 жылдан бері елді ... келе ... ... ... жасаған жалпы саны 12 адамнан тұратын қылмыстық топтың ізіне түседі. Бірақ, қылмыскерлерді ұстау үшін де ... ... ... "Іздегенге-сұраған" дегендей, мұндай айғақ тағар дәлелді олардың өздері де көп ... ... ... ... ... ... олар ... Нарбаевтың жүзге тарта қойларын өңештен өткізісімен тағы жортуылға суыт жиналады. Енді есімі байлығымен таныла бастаған қосалқы шаруашылықтағы К., деген азаматтың жеке ... ... ... жасайды. Адам біткенді мылтықтың ұшымен қорқытып-үркітіп, тізе бүктіріп 98 бас қойды КамАЗ мәшинесіне өңгеріп, ... оны ... ... ... ... көлігін мініп тайып отырады. Бір қызығы, әлгілердің бәрі де Тараз қаласында тұратын болып шықты. Он екі ... ... ... ... ... ... ... облысын қасқырдай шулатқан жорықтарының салдарын есептесек 367 сиыр, 172 жылқы жоне 189 қойды барымталап жіберіпті. Олардан жеті ... ... ... 1930 жылы ... ... аңшы ... және КамАЗ автокөлігі тәркіленді. Тексеру барысында аталған топ ... ... ... ... ... бойынша қылмыс жасаған деп танылды.
Мұндай қылмыстарды айта берсе жеткілікті екені анық. Елде жаппай белең ... мал ... ... ... ... ... бірі ... секілді. Ондайлар бірін-бірі тез тауып, қару-жарақ, көлік тәрізді қажетті асай-мүсеймен жоқтарын толықтыра түседі. Сосын әй дейтін әже, қой ... ... ... ... ... басып, ойға алған іс-әрекеттерін жүзеге асыруға кіріседі. Жалғыз-жарым малшының қауқарсыздығын пайдаланып басынады. Бұл ... ... ... құқық қорғау органдарының қасиетті борышы есе далада қараусыз қалған сиырды, қойды тегін олжа тапқандай өңгеріп әкету әдетке айналғаны да шындық. ... бәрі ... Ал ... ... түрі ... ол ... ... қойдыру заң арқылы ғана жүзеге асырылады. Демек, тәртіп күшейтілуі керек деген сөз. Үлкен, кіші демей ... жаза ... ғана мал ... ... ... Мұны тек біз емес, қолында екі-үш қарасы бар кез ... ... ... айтатыны осы. Олар үшін бағып отырған төрт түлігіне ешкімнің де тиіспегені керек. Әркім өз қотырын өзі қасысын, бірақ ... ала ... ... дейді. Бұл жағын мұқият қадағалау құқық қорғау органдарының қасиетті борышы екендігі тайға таңба басылғандай анық. Бір ... ... ... ... ... сабақ болар іс артса, барымтаның да тамырына балта шабылады.
Міне, осыны анық байқаған криминалдық полиция департаменті құлшыныс танытып және Ішкі ... ... ... ... ... жылдарға арналған мал ұрлығымен күрес бағдарламасын" дайындап шығарды. Бұл бағдарламаның негізі, жоғарыда айтып өткеніміздей, әкімшіліктің, полиция мен халықтың бірлігіне ... ... ... ... ... тарту, аудан аралық әкімдердің өз ара байланысын нығайту болып табылады.
Демек, бірлік қажет деген сөз. Мал ұрлығымен ... ... ... ... ... ... ... шаралар кешенін жүргізу көзделген. Соның ішінде "Сарбаз" отрядтарын құру, сырғалау, таңбалау, есепке алу, малды күзетуді жан-жақты ... ... ... ... қатар, аталған қылмыстардың орын алуына сеп болатын жағдайларды анықтау мен жою көзделген. Бұларды орындау барымтаға қарсы ... ... ... жүзеге асыруға жол ашады. Бірақ, түптеп келгенде бұл айтылғандардың бәрі іс жүзіне асып, өз нәтижесін беруі үшін мал ... ... ... ... әкімдіктің және жұрттың жаппай белсенді түрде қолдап, көмек көрсетулеріне тікелей байланысты. Сонда ұрлық тамақтан ... ... ... ... ... жылдың тамыз айында Солтүстік Қазақстан облысының Қулыкөл ауылының тұрғындары белгісіз біреулер табыннан 132 бас жылқыны барымталап кеткенін айтып аудандық ішкі ... ... ... ... Бұл ... ... айының 6-сы күні жасалған екен. Содан ҚР ҚК 175-бабының 3-бөліміне сәйкес қылмыстық іс қозғалады. ... ... ... ... ... ... ... көршілес Павлодар облысының аумағына қуып әкетіпті. Арада сырғып бір ... ... өтіп ... Енді ... ... ... тау асып немесе мүлде етке өтіп кетуі мүмкін. ... ... ... әр сағат, әр минут қымбат екендігі белгілі. Міне, осы кезде Павлодар облысының Жолқұдық ауылының тұрғындары хабар береді. Сөйтсе, сол ... ... ... бір ... ... әлгі ... жылқылар жайбарақат жайылып жүр екен. Сонау Солтүстік Қазақстан облысындағы Уәлиханов ауданынан Павлодар облысының Ақсу ... бір ... ... соншама жылқыны топырлатып қуып әкелу әккі барымташылардың қолынан ғана келетін іс. Ұзақ үздіксіз ... ... ... екі ... өкпесі қабынып, тұншығып өліпті. Ақыр аяғында соншама жылқыны зорықтырып, көзін құрта жаздағандардың кім ... де ... ... Олар ҚР ҚІЖК 132-бабына сай қапасқа қамалды. Ал жәбірленушілер бір түннің ішінде ақ адал малымыздан айырылдық деп ... ... жалы ... ... аман-есен оралғанда қуаныштарын жасыра алмады. Бұл да болса құқық қорғаушы орган қызметкерлерінің жедел ұйымдастыру шараларын ... ... бір ... ... қандай барымта болмасын әр ұрлыққа осылайша тосқауыл қойып отырылса, ел опық жемейтіні ... ... мал ... ... ... бар ... ... бағдарламаның берер пайдасы осындай демекпіз.
Мал басының күрт құлдырауы көптеген келеңсіз құбылыстарды туғызды. Осыған орай Р.А. Журавлев ... ... ... келіп мынадай тұжырым жасайды: "Аграрлық секторда көп салалы экономика қалыптасып, шаруашылық жүргізудің алуан түрі пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... әрекетін бұзып, өзімен бірге қылмыстық істерді өрбітіп жіберді, сірә бұл процесс өтпелі ... ... ... [19, 30 б]. ... ... ... ауылдық жердегі мал ұрлаудың кең етек алуын айтуға болады.
Бүгінгі күні мал ... ... ... мен кең етек алуы осы қылмыс түрін ұрлық құрамынан бөліп шығару қажет екенін өздігінен айқындап отыр. Мал ... ... ... құрамы етіп шығаруға, бүгінгі күні уақыт жетті, ол қылмыстық әрекет жеке қылмыстық-құқықтық маңызға ие ... ... ... мал ... ... ... етіп ... шығарудың мынандай себептері бар:
- біріншіден, мал ұрлау ол жеке адам, қоғамға және мемлекет мүддесіне елеулі ... әрі ... ... ... ... ... еліміздің демократиялық қоғам мен құқықтық мемлекет құруды бел ... ... ... ... қылмыскерлердің заңдылыққа қарсы келеңсіз қылығы қоғамдық қарым-қатынастың қатерлі өзгеруіне әкеледі.
Е.І. Қайыржановтың әділ ... ... ... "Бұл ... ... ... - ... пайдалану, билік етудің біреуі емес, үшеуі де бұзылады" [20, 65 ... ... ... бүгінгі тандағы өзекті мәселелердің бірі. Осы мәселені үзақ жылдар бойы зерделей келе Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне келесі толықтырулар мен ... ... ... деп ... бап. Мал ... ... бөтен малды жасырын талан-таражға салу — бес жүзден сегіз жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі ... ... ... ... бес ... ... айға ... кезендегі жалақысының немесе өзге табысының мөлшерінде айыппұл салуға, не екі жүзден екі жүз елу ... ... ... ... жұмыстарға тартуға, не үш жылға дейінгі түзеу жұмыстарына, не төрт жылға дейінгі бас ... ... не алты айға ... ... ... не төрт жыла ... мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Мынадай:
а/ адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ірі ... ... ... ... ... немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға, қораға заңсыз кірумен жасалған мал ұрлығы -
мүлкі тәркіленіп немесе онсыз бес жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас ... ... ... ... ... аса ірі мөлшерде;
в/ ұрлық не қорқытып алушылық үшін бұрын екі немесе одан да көп рет сотталған адам жасаған мал ұрлау ... ... жеті ... он бес ... ... ... бас ... айыруға жазаланады.
Қазақстан Республикасында мал ұлттық байлық, сондықтан, оны қорғау ерекше мәнге ие ... ... ... ... ... орай ... ... меншікті қорғаудың қоғамдық қатынастарға реттеуші арнайы қылмыстық-құқықтық ... іске аса ... А.В. ... "Құқық, адамдардың еркіне әсер етуге жасалған, ал құқықтық реттеудің тақырыбы қоғамдық қатынастар" деп көрсетеді [21, 8 б].
Меншік құқығын қорғайтын қоғамдық ... ... ... ... ... құрайды. "Қылмыс әрқашанда өзге бір нәрсеге зиян келтіруден гөрі қоғамдық қатынастарды өзгертуге бағытталады" деп ... ... ... [22, 54 ... норма мал ұрлау қылмысы үшін жауапкершілікке тартуда нақты адамның іс-әрекетін реттейді. Н.Г. Иванов бұл ... ... деп ... ... әрқашанда бір ақиқатқа негізделгенде ғана әлеуметтік мәтінге ие болады..." [23, 29 б].
Сайып келгенде, мал ұрлағаны үшін ... ... өз ... ... қылмыскерлердің қол сұғуынан қорғаудың қоғамдық қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... ... қатерлі жағдай шықпай тұрғанда жасалынуы тиіс. Ол үшін қылмыстарды көре білу және жаңа қылмыстық әрекеттердің болуын болжай білу ... Олай ... ... бұл ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Оған мысалға мал ұрлығын жатқызуға болады. Ішкі ... ... мал ... өз дәрежесінде күресуді 1995 жылдың аяғында бастады. Бұл кезде мал ... ... ... ... ... ... мал ұрлығымен күрсетің күшеюіне арнаулы қаулы қабылдау қажет. Онда мынандай негізгі мәселелер қамтылғаны жөн.
1. Жалпы алдын-алу шаралары:
- малды паспорттау және таңбалау;
арнайы құрылған ... атты ... мен ... ... ... ұйымдастыру;
«Мал ұрлығы» деген атпен тоқсан сайын аумақты операциялар жүргізу;
мал ұрлығымен күресті күшейтудің маңыздылығы жайлы тұрғындар арасында насихат жұмыстарын ... ... мен ... ... ... мүмкін жерлерге
түрақты тексерулер жүргізу;
жергілікті басқару органдарының ... ... ... ... жиындар өткізу;
қылмыспен күрес жайлы Ішкі істер бөлімі басшыларының
бұқаралық ақпарат құралдарында жиі-жиі мағлұматтар беріп отыруы;
Қазақстан ... ... ... мен ... ... мен ... ... отыруы;
ет өнімдері мен малдарды таситын автокөліктердің жүріп-түру қозғалысына бақылау ... мен ... атты ... ... ... Ішкі істер бөлімдерімен қылмыспен күрес, оның ішінде мал ұрлығын болдырмау жолындағы келісім-шарттар ... ... ... ... арыз-шағымдарын хабарлап түруы үшін «Сенім телефондарын» орнату.
2. Жеке алдын-алу шаралары:
мал ұрлығымен сотталғандардың жеке есебі;
бұдан бұрын да бөтеннің мүлкін ... ... ... ... ... ... ... әңгімелесу;
арнайы ескертулер жасау;
әкімшілік қадағалау.
3. Жедел іздестіру және т.б. шаралар:
- қылмысты дайындауға қатысушыларды Ішкі істер ... ... ... ... ... немесе қылмысты ұйымдастырушы жетекшіні тұтқындау;
- қылмыстық ... бас ... ... ... мал ... жасауға әзірленуші қылмыстық топтарды Ішкі істер бөлімі қызметкерлерінің ерекше бақылауға алуы;
- мал ұрлығына қатысуы мүмкін деген көліктерді ... ... мал ... жасалады деп күдік туғызатын орындардағы малдарға қатаң бақылау орнату.
- мал ұрлаушыны немесе оған дайындық жасаушыларды ұстап қамау.
Қазақстан Республикасы Ішкі ... ... мал ... ... ... ... ... мен тәсілдерді осылайша қарастыруда және жетілдіруде. Малдарды және ет өнімдерін сатушы азаматтардың төмендегідей құжаттарының болуы міндеттелінді.
1. Малдарда және ет өнімдерінде ... ... ... ... жоқ ... аудандық малдәрігерлік лабораториясының анықтамасы.
2. Ауыл шаруашылығы малдары мен ет өнімдерінің ұрланған ... ... ... Аудандық және ауылдық әкімшіліктің азаматтың немесе басқа тұлғаның жеке меншік малы екендігін көрсететін анықтама қағазы.
Егер ауыл ... ... мен ет ... ... тыс ... ... ... онда МАИ-дың арнайы журналдарында міндетті түрде тіркелуі тиіс. ... ... мал ... ет өнімдері иесінің өзімен бірге паспорты, жеке куәлігі болуы керек.
Ауыл шаруашылық малының кімнің жеке меншігінде екеніне қарамай малға ен салу ... ... ... Әр ... өзінің шартты белгілері (коды) немесе әр ауылдың малының ... сан ... ... ... Мысалға: Нарынқол ауданы - «Н», Кеген ауданы «К» т.с.с. Әдетте малдың ... ... үшін ен ... сол жағына жасалынады. Ен салу т.б. байланысты барлық шығындарды аудан әкімшілігі көтереді.
Арнайы жасақталған отрядтар учаскелік полиция инспекторларының басшылығымен ... түн ... ... ... ... ... ... арнайы жасақшылар ішінен тандаулыларын келешекте полиция қатарына қызметке қабылдануы жөн. Жоғарыда аталған «отрядтары туралы ереже» бекітілуі керек. Қазіргі заман ... сай «Ен салу ... ... нұсқау» және «Ауыл шаруашылық малдарын паспорттау туралы ереже» дайындалуы қажет. Малдәрігерлік паспортта келесідей деректер жазылуы қажет: Малдың түрі, аты, ... ... ... ... ... ... коды, ерекше белгілері, мал иесі туралы мағлұмат, мал дәрігерінің паспортты берген күні. Малдәрігерлік паспорт ауыл ... қолы ... ... куәләндіріледі.
Тоқсан сайын арнаулы «Мал ұрлығы» операциялары жүргізілуі қажет. Бұл ... ... Ішкі ... бөлімінің барлық күштері мен құралдары қамтылуы тиіс.
«Мал ұрлығы» операциясын ... ... ... ... ... ... жұмыстармен мал ұрлығы туралы азаматтардың берген хабарлары егжей-тегжейлі зерделенуі қажет. Осы зерттеулер негізінде операцияның алдағы бағыттары, кепілдемелері, ... мен ... ... Бұрын мал ұрлығымен сотталган немесе ұрлық істеуге бейім адамдар тексерілуі қажет.
Асулар мен өткелдерге атты барлаушылар қойылуы қажет. ... ... ... ... ... ... ... атты күзеттер ұйымдастырылуы қажет. Көлік жолдарында МАИ кедендері тексеру ... ... Оның ... ... Республикасы Ішкі істер министрлігіне хабарлануы қажет.
Жалпы алдын-алу шараларының ішінде жеке мал ұрлығын жасаушылармен жұмыс жүргізудің орны бөлек. Қазақстан ... Ішкі ... ... ... ... бұл түріне байланысты көптеген жұмыстар атқарылған. Мал ұрлайды деп күдік тудыратын адамдармен жеке-дара әңгімелер өткізудің тәрбиелік маңызы күшті. ... ауыл ... ... ... ... тиімді. Әңгіме қорытындысы учаскелік инспектордың жеке есеп карточкасында тіркелуі қажет. Күні ... ... ... ресми мәлімдеуге тек Ішкі істер бөлімінің қызметкерлері ғана ... ... мен ... ... ... Республикасының жедел іздестіру қызметі туралы Заңның 13 бабына сай іске асады. Бұл заң бойынша қылмысты тез анықтау құқығы ... ... оның ... Ішкі ... ... ... ... заңның 3-бабында қылмыскерді табу, ескерту жасау, жолын кесу мен қылмысты ашу, ... ... ... ... ... ... белгіленген.
Республика Ішкі істер бөлімінің қызметкерлерінен «Мал ұрлығын жасаудың алдын-алу үшін ... ... ... ... ... ... төмендегідей жауаптар алынған:
1. Малды сақтауды қамтамасыз ету үшін тұрғындар арасында жүйелі түрде түсіндіру жұмыстарын ... - 41,2 ... ... ауыл ... бірге тұрғындардың басын қосу жиындарында мал ұрлығының жайы туралы ... ... - 32,2 ... ... атты ... ... ... өткізіп отыру және жедел іздестіру топтарын құру —,5 пайыз.
Әрбір тұрғын мекендерде мал ұрлығымен күресу үшін ... атты ... ... ... ... ... ... Ішкі істер бөлімі мал ... өріс алу ... мен оның ... ... іске ... ... олқылықтардың орын алғанын да ескерте кеткен жөн. ... ... және ... ... орын ... ... ... Ішкі істер бөлімі қызметкерлерінің жедел қимылдау тәжірибелерінің аздығы.
3. Ішкі істер ... ... ... бірлесе қимыл жасаудың нашарлығы.
Көрші республикалардың Ішкі істер бөлімі мен ... ... ... ... Ішкі істер бөлімі арасындағы хабар алмасудың жүйелі жүрмеуі.
Мал ұрлығына байланысты қылмысты жүйелі түрде сараптап тұрудың жоқтығы.
Бұрынғы мал ... ... ... ... ... отырмау, сонымен қатар ұрланған ауыл ... ... ... ... ... ... ... тұрғындарға, еңбек
ұжымдарына, ауыл әкімдеріне арқа сүйемеуі, жете мән бермеуі.
«Мал ұрлығы» операциясына ... ... ... ... ... ... болмауы.
9. МАИ қызметкерлерінің жолаушы постыларында бақылауының
нашарлығы және мал өнімдеріне тиісті құжаттарды, оның зандылығын ... ... ... ... қорғау органдарының өз абыройларын жоғалтпау үшін қылмыстардың есебін кем көрсету немесе жасырып қалу айғақтарының орын алуы.
11. Мал ... ... ... ... зерттеуді уақытылы әрі сапалы жүргізбеуі.
12. Қылмыстық істер жасауға ықпал етуші себептер мен шарттарын жою шараларының іске аспауы.
13. Ішкі істер бөлімі ... ... мен ... біліктілігіне зиян келтіретін парақорлық, жерлестік, туыстық т.с.с әрекеттердің орын алуы.
Қазақстан ... ... ... ... ... 2030-Қазақстан халқына жолдауында, «біздің республиканың қауіпсіздігін қамтамасыз ету азаматтардың Конституциялық құқықтары мен бостандығын, олардың мүліктері мен өмірлік мүддесін ... - ... ... ... ... ... ... талап етеді» деп атап көрсетті [2, 47 б].
Бұл міндеттерді шешуде Қазақстан Республикасы Ішкі істер бөлімінің жұмысында қылмыстың алдын-алуда ... ... рөлі ... МАЛ ҰРЛАУ ҚҰРАМЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Объективтік белгілері
а) Мал ұрлау құрамының объектісі
Объект қылмыс құрамының міндетті элементі болып ... ... ... ... деуге болады. Занда қылмыс ретінде кез-келген қоғамдық қауіпті әрекет белгілі бір объектіге қол ... ... қол ... нақ сол ... ... ... айтарлықтай зиян келтіріледі немесе зиян келтіру мүмкіндігі ... ... да ... қол ... ... ... ... теориялық, практикалық маңызы ерекше.
Объектіні нақты анықтау қылмыстық әрекеттің әлеуметтік және құқықтық табиғатын білуге, жасаған қылмысы үшін жауаптылықтың нысаны мен ... ... ... ... объектісін дұрыс анықтау ұқсас қылмыстарды бір-бірінен ажыратуға, қылмысты қылмысты емес әрекеттерден ажыратуға мүмкіндік береді. Өйткені қылмыстық-құқықтық қорғау объектісіне әрқашанда ... мәні мен ... ... ... ... қоғамдық қатынастар жатады. Объект маңызды болса, соған сәйкес істелген қылмыс та қауіпті болып саналады, соған орай оны қылмыстық-құқықтық қорғау да ... ... ... ... әрекеттің қоғамдық қауіптілік дәрежесі қандай объектіге елеулі мөлшерде қол сұғатынына байланысты болады, сондықтан қылмыстық заңда ... ... ... ... және сол ... ... бар, ... аз маңыздылығына байланысты қоғамға қауіптілік туғызбайтын, яғни жеке адамға, қоғамға және мемлекетке зиян тигізбейтін және зиян тигізу қаупін ... ... ... әрекетсіздік қылмыстық заңдылыққа сәйкес қылмыс болып табылмайды. Объектінің мәні мен мазмұны тек осы ғана емес.
Қылмыс объектісінің мәселесі ... ... ... болып табылады. Осыған орай бірнеше авторлар қылмыс ... ... тек қана ... ... емес ... ... құқық нормасын да тануды ұсынған. Мәселен А.А. Исаев, құқық нормасының мазмұны оған берген түсініктмесіне қарай өзгеріп ... ... ... ... ... құқық арқылы реттелмейтінін келтіре отырып, келіспейтіндігін баяндайды [24, 153 ... Е.І. ... ... объектісінің материалдық және формальдық жақтарын ажыратады. Материалдық жағы қорғалатын мүдде болса, ... жағы ол ... ... ... ... ... ... норма. "Құқықтық қорғаусыз құқықтағы мүдде жоқ, сондай-ақ олар қорғайтын әлеуметтік құнды мүддесіз құқық, нақты құқықтық нормалар жоқ. ... ... ... мазмұнды жағы, мәнісі немесе қоғамдық құндылығы, қоғам мен мемлекет атынан қорғалатын мүддеде және қоғамның материалдық не моральдық игіліктерінде ... деп ... [20, 57 ... ... ... қарай, заң шығарушы, қылмыстық-құқықтық нормаларды жүйелеу және кодификациялау сияқты ... ... ... мал ... қылмыстың объектісіне не жатады? Қылмыстың объектісі - меншік, басқаша айтқанда, ... ... ... оған ... ету ... қоғамдық қатынастардың жиынтығы.
Қоғамдық қатынастар адамдардың арасындағы тәжірибелік, оның ішінде танымдық және рухани өмір сүру процесі кезінде пайда ... ... ... сипатталады. Сондықтан қоғамдық қатынастар жүйесінде өзге қоғамдық қатынастардан (саяси, құқықтық, діни және өзге де қатынастар) ... ... ... ... ... ... ... өзі сипаты жағынан да, құрылымы жағынан да күрделі құбылысқа жатады. ... ... ... негізгі элементтері: қоғам, мемлекет және оның ережелері, ұйымдар мен олардың өкілдері, әртүрлі бірлестіктер мен адамдар ұжымы, жеке адамдар, ... ... ... және ... оның ... ... нышанда көрінетін, қоғамдық қатынас мүшелерінің арақатынасы болып табылады.
Белгілі бір қылмысты жасай ... ... адам ... ... белгілі бір элементтеріне қол сұғады, олардың арақатынасын бұза ... ... ... мүдделеріне тікелей немесе жанама елеулі зиян тигізеді.
Әрине, ... ... ... ... ... қорғала бермейді, тек заң шығарушының пікірінше, неғұрлым құнды деп танылатын қоғамдық қатынастар қылмыстық заңмен қорғалады және ... ... ... өзгеріп отырады. Бұл шеңбер белгілі бір жағдайларға, ерекше тарихи жағдайларға, белгілі бір орта, уақыт, белгілі бір қоғамдық қауіпті әрекеттердің ... ... ... ... мен ... ... ... тұрады. Қылмыстық заңда қол сұғушылықтан қорғалатын неғұрлым маңызды қоғамдық қатынастардың мазмұны толығымен қарастырылған. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... 2 ... "Осы ... ... адам мен ... ... бостандықтары мен занды мүдделерін, меншікті, ұйымдардың құқықтары мен занды мүдделерін, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, Қазақстан Республикасының ... ... мен ... ... ... мен ... ... қорғалатын мүдделерін қылмыстық қол сұғушылықтан ... ... пен ... ... ... ... қылмыстардың алдын-алу болып табылады" деп көрсетілген.
Қылмыстық құқық теориясында, жалпыға мәлім болғандай, қылмыстың объектісін жете білу үшін оның ... және ... ... ... ... ашу ... қылмыстың объектілерін: жалпы, топтық және тікелей деп бөлу қалыптасқан.
Қылмыстың жалпы объектісі барлық қылмыстық ... ... ... ... ... ... Қылмыстық занда көрсетілген қылмыстық іс-әрекеттің кез-келгенінің барлық уақытта да қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... ... ... Қылмыстың жалпы объектісі қылмыстық құқықтың әлеуметтік саяси мазмұнын, жалпы қылмыс қатарына жатқызылуының негізгі қағидасын, сонымен бірге қылмысты ... ... ... ... ... ... береді.
Бірақ жалпы объектінің түсінігі біртектес нақты іс-әрекеттердің ерекшелігін бейнелеуде жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... теориясы қылмыстық қол сұғушылықтың топтық және тікелей объектілерін бөліп, қарастырған.
Қылмыстың топтық объектісі, белгілі бір қылмыстар қоғамдық қатынастардың арнайы түрлері ... ... ... ... ... (жеке адам мүдделеріне қарсылығын, меншікке қарсылығын, сот әділдігіне қарсылығын және т.б.) көрсетеді. Алайда объектінің ... ... ... ... оның ... ... тану түсінікті емес болып шығады.
Мәселе мынада, қоғамдық қатынас ... ... ... тікелей объектіге қолдану бірқатар түсініспеушіліктерді туғызады. Барлық оқулықтар мен қылмыстық құқық курстарында тікелей объект ретінде, нақты бір ... ... ... ... ... танылады деп көрсетілген. Тікелей объектінің өзге де ұғымы кездеседі. Мысалы, тікелей объект дегеніміз, бір немесе бірнеше қылмыс төте ... ... ... ... ... ... ... қатынастар. Сонда, тікелей объект нақты бір қоғамдық қатынас емес, қоғамдық қатынастардың жиынтығы болып шығады. Бұл жерде ... ... ... ... ... немесе арнайы объектінің тікелей объектіден айырмашылығы неде?
Тікелей объектінің мұндай ... әлі ... ... ... және оқу әдебиеттерінің беттерінде көрініс тауып келе жатыр. Бұл ... ... атап ... жалпы, ерекше, жеке (біртекті) санаттарын қолданудағы әдістемелік көзқарасты түсініп, оны дұрыс пайдаланылмағандықтан деп ойлаймыз. Ең басты қателік тікелей объект ... ... ... ... ... келеді, сол тұста өздері "бөлек" санатын қолданады. Дұрыс ұғынғанға ... ол жеке ... ... - жеке ... ... ... анықталатын бөлектің шынайы көрінуі, ол нақты жағдай бойынша анықталады.
Бұл түсініспеушіліктер қылмыстың объектілерін бөлу барысында қоғамдық қатынастардың нақты көріністерін, мүдде ... ... ... ... ... - бұл да қоғамдық қатынас, бірақ оның нақты және мазмұнды көрінуі. Мәселе мынада, мүдде мен мүдделердің арасындағы қатынастарсыз ешқандай ... ... ... мүмкін емес. Қоғамдық қатынастар, қоғамдағы адамдар арасындағы әртүрлі байланыстардың жиынтығын көрсетеді. Бұл байланыстардың материалдық (өндірістік), жағымдық, эстетикалық, құқықтық және өзге де ... ... ... ... ... бір ... ... білдіретін сипаттары болуы мүмкін.
Мүдденің өз субъектісі ғана емес, субъктілерінің арасындағы ... ... оның ... де - ... ... ... ... идеалдық) болады. Сондықтан, біздің ойымызша, тікелей объект ең ерекше маңызды қай объектіге нақты әрекеттер (әрекет немесе әрекетсіздік) залал ... ... ... ... ... кісі ... мәселе жеке адамның жалпы өмірінде емес, оның өзге адамдардан ерекшеленетін қатаң түрдегі белгілі бір адам ... ... ... ... жеке меншік емес, айталық белгілі бір түсі және өлшемі бар, ... бір ... ... ... ... ... сөз ... әрбір жеке жағдайда алдын ала және сот тергеуі сол қылмыстың құрамын анықтау үшін тікелей объектіні анықтайды, ол қылмыстың ... ... ... үшін анықталмайды. Басқа сөзбен айтқанда, тікелей объект қылмыстық-құқылық нормада сипатталмаған белгілі бір объектінің жеке белгілері туралы сөз болғанда өзін-өзі жоққа ... ... ... үшін ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 175-бабына сәйкес сараланады.
Қылмыскер, мал ұрлағанда Қазақстан Республикасының ... ... ... объектіге - меншік қарым-қатынасына қол сұғады.
Ю.И. Ляпунов атап көрсеткеніндей, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәтінін де бұзады, яғни оның меншік құқығына нүқсан келтіреді..." [25, 300 б]. ... ... ... ... және ... ... бір ... бірдей залал келтіреді. Оларды уақыт тезіне беріп бөлуге ... Бұл ... ... ... ... ... өзгерілмейді және өз күшін жоймайды.
Сайып келгенде, қылмыстық-құқықтық қатынастар қылмыс заңының нормаларына сай, әрі меншік иесінің өз меншігін ... ... және ... ... ... ... жасамау міндетінен тұрады.
Мал ұрлауда меншіктің барлық түріне қатысты малды иемдену, пайдалану және ... ... ... ... объект болды. Меншік құқығын қорғайтын нақты қоғамдық ... мал ... ... ... ... Жеке мал осы ... ... қылмыстық-құқықтық объектісі бола алмайды. Мысалы, А., деген азаматша Қызылорда облыстық Ішкі істер аудандық ... үш ... ... ... «Жарқын» жайлауынан жоғалғаны туралы арыз береді. Іздестіру нәтижесінде полиция қызметкерлері биенің К., деген азамат ауласында тұрғанын анықтайды. ... ... арыз ... ... жыл занды некеде тұрғанын, екі ай бұрын соңғы бір ... ... ... ... ... тапқан дүние-мүлкін, үйімен осы биені де, әйелі мен ... өз ... ... ... ... ... ... байланысты дәрі-дәрмекке шұғыл ақша керек болған соң әйеліне биені сатуды өтінеді. Әйелі көнбейді. Содан кейін ол жайылымда ... ... ... алып ... Бұл ... ... ... негізгі элементтерінің бірі - қылмыс объектісі жоқ. Сондықтан, мұндай материал бойынша қылмыстық іс қозғалмайды, ал қозғала қалса тоқтатылады; ... сот ... ... ... ... ... іс қозғалмайды.
Екінші түрі —егер биені К., алуға келгенде малшы азаматтарға қарсы қоқан-лоқы жасаса, не күш ... онда ... ... ... ... меншіктік қатынастар емес, заңмен қорғалатын өзге қатынастар кіреді, ... ... ... пен ... жеке ... өмірі мен денсаулығы.
Мал ұрлығының кейбір түрлері (мысалы тонау, қарақшылық) екі ... ... ... үстінде денсаулық, зиян және адам өміріне қауіп тууы ықтимал. Мұндай жағдайларда қылмыс малды иемденіп кету ... және ... ... мен ... ... зиян мен ... ... саралануы керек. Егер денсаулыққа қасақана зиян келтірілсе, онда қылмыс Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексі баптарының ... ... әрі ... денсаулығы мен өміріне келтірілген зиян мен қауіпті есептеп сараланады. Денсаулыққа жасалған ауыр зиян қарақшылық құрамымен есептелетіні де ескерілу керек. ... ... ... Кодексінің 179 бабы, 2 бөлігінің "д"тармағы).
Мал ұрлауда қылмыстың заттық белгісі өте маңызы ол тек ... ... малы ғана ... Басқа адамның малы деп, бөтен біреудің иелігіндегі қылмыскердің оған ақиқатты түрде де, болжамалы да құқығы жоқ малды айтамыз. Мал ... ... ... ... ... ... қой, қошқар, түйе, інген, шошқа, қабан, қоспақ, есек сияқты үй малдары ... Мал ... ... ... ауыл ... ... жануарлар кірмейді. Мысалы, ит, мысық, үй қояны, әр түрлі үй құстары және т.б.
Мал ұрлау қылмысы құрамының ерекшелігі қол сұғу ... ... оның ... адам малы ... ... ... ... немесе жазалауға болмайды. Кінәлі мал ұрлығын жасау арқылы Қазақстан Республикасының қылмыстық зандылығында ... ... ... ... ... ... ... арқылы қоғамдық қатынастарды бұзады.
Мал ұрлау қылмысының бұйымдық көрсеткіші ретінде сойылған
малдың еті есептелмейді. ... ... ... ... ... ... ... яғни, сойылған малдың етін иемденіп кетушінің іс-әрекеті сараланады. Мысалы, ашық ... ... ... ... ... 178 бабы, егер алдау немесе сенімге қиянат ету арқылы жасалса 177 бабы бойынша сараланады.
Мал ... ... ... ұрлық, тонау, қарақшылық, сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ету сияқты жақын қылмыстар құрамынан шектеуге септігін тигізеді. Мал ұрлаудың ... ... ... бұл ... ... ... мен ... ажыратуға көмектеседі. Қылмыстық заңның ұрлық белгілерін, дәл және нақты көрсетуі болашақта қылмысты дұрыс саралауға және ... ... ... ... ... ... біртекті қолдануының алғы шарты болып табылады.
б/ Мал ұрлау құрамының объективтік жағы.
Қылмыс құрамының объективтік жағы ... ... ... ... әрекеттердің сыртқы белгілерінің жиынтығын құрайды.
Қолданылып жүрген қылмыстық заңға сәйкес қылмыстық заң қорғайтын қоғамдық қатынастарға қиянатпен қол ... және қол сұғу ... ... ... қауіпті іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік). Адамның мінез - құлқының кез-келген актісі ішкі және сыртқы белгілердің жиынтығынан тұрады. Нақты қоғамдық ... ... ... жекеше болып тұрады. Және де бұл жерде адамның жай ғана дене қозғалысы емес, оның саналық қызметіне мән беруіміз ... ... ... ... ... ... бір ... тек адамның ойы, сезімі немесе көңіл-күйі емес, тек әрекеттері ... ғана сай ... бір ... ... ... жағы, оны қоғамдық қауіптілік және құқыққа қайшылық белгілерінен және өзге ұқсас ... ... ... ... жиынтығынан тұрады.
Қылмыс құрамының объективтік жағына: белгілі бір объектіге қол сұғатын әрекет немесе әрекетсіздік, қоғамға қауіпті зардаптар, әрекет немесе әректсіздік пен ... ... ... ... ... қауіпті нәтиже қылмыс жасау уақыты, орны, жағдайы, әдістері, ... мен ... ... ... ... ... ... кез келген қылмыстың объективтік жағының міндетті белгісі, өйткені ол объективтік жағының ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік қоршаған ортамен өзара әрекеттесудің әртүрлі нысанында және белгілі бір жағдайларда, уақытта және орында жасалуы мүмкін. Қылмыстық ... ... ... ... ... бар, олар ... қауіптілік және құқыққа қайшылық. Іс-әрекеттің қоғамға қауіпті белгісі, яғни қылмыс болып табылатын іс-әрекет қылмыстық заңмен қорғалатын қоғамдық қатынастарға қол сұғады және ... зиян ... ... ... зиян келтіру қаупін туғызады.
Қылмыс құрамы объективтік жағының келесі белгісі, қоғамға қауіпті зардаптардың пайда болуы. Қылмыстық зардаптар деп, адамның әрекеті немесе ... ... ... ... болған және қылмыс құрамының объективтік белгілеріне жататын өзгерістерді түсіну ... ... ... ... зардаптарды екі үлкен топқа бөлуге болады: 1) материалдық зардаптар; 2) ... емес ... ... ... ... ... зиянды жатқызуға болады. Мүліктік зиян түріндегі материалдық зардаптарды оның құнының өлшемімен ... ... ... Бұл ... зерттеп отырған меншікке қарсы қылмыстардың барлығында кездеседі. ... ... ... ... материалдық мүліктік зардабы мына көрсеткіштермен де анықталады ірі ... ірі ... ... ... және тағы ... емес ... ... қылмыстық заңмен қорғалатын қатынастарға қатысушылардың мүдделерін сыртқы дүниенің материалдық заттарына және адамның денесіне әсер етпей бұзумен ... ... ... ... Материалдық емес зардаптарға - саяси, моральдық, ұйымдастырушылық, әлеуметтік және тағы басқа зияндар жатады.
Қылмыстық заң қылмыс арқылы бұзылған қоғамдық қатынастың ... ... ... пайда болу себептері мен оның мөлшерін, әрекеттің субъектілері мен оның субъективтік жағы және басқа ... ... ... және осыған байланысьы қылмыстық-құқықтық қатынастың пайда болуын зиянның тууымен байланыстырып немесе ... ... ... ... ... ... мына ... түсіндіруге болады: 1) қоғамға қауіпті зардаптар, әрекетті қылмыстандырудың басты негізі болып табылады, 2) қоғамға қауіпті зардаптар, қылмыс ... ... ... бола ... қылмысты саралауға қатысады, 3) қоғамға қауіпті зардаптар, жаза тағайындау кезінде жауаптылықты ауырлататын жағдайлар ретінде ескеріледі, 4) ... ... ... ... ... емес құқық бұзушылықтардан және аморальдық әрекеттерден ажыратудың бірден бір ... ... ... құрамдағы қылмыс жасаған адамды қылмыстық жауаптылыққа тартудың міндетті ... ... оның ... ... мен осы іс-әрекет нәтижесінде туындаған зиянды зардап арасындағы себепті байланыс болып ... ... ... ... ... зардап қандай да бір үшінші тұлғаның немесе сыртқы күштің әсерінен емес, адамның нақ сол ... не ... ... ... ... қажет. Сондықтан адамның белгілі бір әрекеті қылмыстық сипатқа, егер бұл әрекет қылмыстық занда қарастырылған қоғамға ... ... әкеп ... ... соғу ... тудырған болса ғана ие болады.
Себепті байланыс —бұл құбылыстардың өзара байланысы. Мұндай бір құбылыс екінші құбылыстың пайда ... ... ... Ал ... ... ... заттардың, процестердің өзара тәуелділігінің, байланыстылығының және жалпы объективтік байланыстың бір нысанын білдіретін философиялық категория. Себеп деп, ... ... ... ... құбылысты түсіну қажет.
Қылмыстық құқықта қоғамға қауіпті іс-әрекет философиядағы себеп ... ал ... ... зардап салдар категориясына бара-бар ұғымдар. Алайда белгілі бір жасалаған қоғамға қауіпті іс-әрекетті қылмыс зардабының себебі деп тану үшін, біріншіден ол ... ... ... ... және ... ... жасалуы қажет. Егер адамның еркі не тандауы тойтарылмайтын табиғи күшпен, ... ... не өз ... ... ... ... өзге де ... күштермен тоқтатылса ол әрекеттің қылмыстық құқықтық сипаты жойылады.
Екіншіден, іс-әрекеттің ... ... ... қасиеттерді иеленуі тиіс: есі дұрыстық және жауаптылық жасына толу.
Үшіншіден, адамның іс-әрекеті кемінде қоғамға қарсы, яғни белгілі бір зиянды зардаптарды тудыру ... ... ... ... тиіс. Егер әрекет қоғамға пайдалы не бейтарап болса, онда себепті байланыс жөнінде мәселе тумайды.
Төртіншіден, адамның ... ... ... ... ... ... болып танылуы үшін, ол әрекет зиян келтірудің қажетті жағдайы болып табылуы қажет. Себепке қарағанда жағдай —бұл екінші құбылысты ... ... ... ... ықпал ете отырып, оның одан әрі дамуын қамтиамасыз ететін құбылыс. Жағдайлар себептің ... және оның ... ... ... ... ... уақыт жағынан қылмыстың объективтік жағын құрайтын іс-әрекет қоғамға қауіпті зардаптың алдын алуы қажет. Яғни қоғамға қауіпті зардап қоғамға қарсы іс-әрекет ... ... осы ... ... ... тиіс.
Алтыншыдан, белгілі бір қылмыста себепті байланыс бар деп табу үшін, іс-әрекет пен зардаптың арасындағы объективті байланыспен қатар, субъективтік байланыс ... ... ... ... ... зиян ... ... қылмыстық жауаптылық себепті байланыстың әрекет немесе әрекетсіздікпен жасалатын материалдық құрамдағы қылмыстардың объективтік жағының міндетті белгісі ... ... ... оның ... ... ... ... табылады. Сәйкесінше ол саналы, ерікті және белгілі бір мақсаттарға ... ... ... ... ... мінез-құлқын саналы және ерікті деп тану, оның кінәсінің барлығын немесе жоқтығын көрсетпейді. Кінә туралы мәселе адамның әрекеттерінің нақты ... ... ... болжауына немесе болжау мүмкіндігіне, болмаса жасалған қылмыс құрамының объективтік жағын құрайтын сәйкес қасиеттерін болжау немесе ұғыну мүмкіндігіне ... ... орай ... ... оның ... ... қозғалыстарын, сандырақтап жатқан аурудың қимыл қозғалыстарын, бұлар сананың бақылауында болмағандықтан жатқызуға болмайды. Кейде ... ... ... да ... мәні болмайды, егер ол табиғаттың дүлей күшін немесе күш көрсетіп мәжбүрлеудің салдарынан сол әрекеттерді жасаса, мұндай жағдайларда адамның жасаған ... оның ... ... ... ... ... ... орны, жағдайы, әдістері, қаруы мен қүрал-жабдықтары қылмыс құрамының объективтік жағының факультативтік ... ... Егер де ... ... нақты баптардың диспозициясында көрсетілсе, онда олар міндетті белгілер деп саналады.
Қылмыстық жасалу уақыты —бұл қылмыс жасалған белгілі бір жыл, ай, тәулік, ... ... ... ... Ал ... ... ... жасалу уақыты жауаптылықты ауырлататын немесе аса ауырлататын белгі ... ... ... ... - бұл ... ... үшін адамның қолданған әдіс, амалдары, Бірқатар қылмыстар тек бір тәсілмен ғана жасалуы мүмкін. Мұндай жағдайда қылмыстың тәсілі заңда ... ... ... ... ретінде көрсетіледі. Меншікке қарсы қылмыс, талан-тараж қылмыстары бір-бірінен осы қылмыстың жасалу тәсілі бойынша ажыратылады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 175 бабы ... яғни ... ... жасырын ұрлау, Қылмыстық кодекстің 178 бабы тонау, яғни бөтеннің мүлкін ашық түрде ұрлауы, бұл ... ... ... ... ... ... және саралауда да ашық ұрлау жауаптылықты ауырлатуға негіз болады.
Қылмыстың жасалу құралы мен ... ... ... қылмыстың жасалу тәсілінен кейін екінші тұрады. Олар іс-әрекеттің қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесіне елеулі ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған белгілердің барлығы да қылмыстың объективтік жағының белгілері ... ... және осы ... ... объективтік жақтың мазұны айқындалады. Кез келген жеке қылмыс құрамы үшін ... жақ сол ... ... төрт элементтерінің бірі ғана. Қылмыстық құқықтық нормамен белгіленген қылмыс құрамының ... ... сол ... ... жағы ... ... белгілерден тұратынын анықтау қажет.
Қылмыстың объективтік жағының маңызы біріншіден, оның белгілерін дәлме-дәл анықтау арқылы ... ... ... іс-әрекетті дұрыс саралаудың негізі болып табылады. Екіншіден, объективтік жағының белгілері арқылы өзара жақын, ұқсас қылмыстарды бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік береді ... ... ... ... ... ысырап етудің объективтік белгісінен ажыратуға). Осыған байланысты қылмыстың объективтік жағы қылмыс құрамының ішіндегі ең маңызды элемент болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... заңдық анықтама береді: ұрлық деп, пайдакүнемдік мақсатта бөтен мүлікті осы ... ... ... немесе өзге иеленушісіне залал келтіре отырып айыптының немесе басқа адамдардың пайдасына заңсыз қайтарымыз алып қою немесе айналдыру танылады делінген ( ҚРҚК 175 ... 1 ... мал ... ... ... заң жолымен түсіндіруде төмендегідей объективтік белгілері анықталады:
1) басқа адамның малын заңсыз және ақысыз жасырын иемдену;
меншік иесіне зиян ... кету мен одан ... ... ... салдардың арасындағы себепті байланыс.
Заңгерлер "жасырын" деген үғымды қылмыстың объективтік әрі негізгі белгісі деп есептейді. Ол ҚРҚК 175 баптың ... ... ... адамның малын жасырын ұрлауда мал ұрлаушы мынадай іс-әрекет жасайды:
- біріншіден, иегердің жоқ ... ... өзге ... көрсетіп;
- екіншіден, иегері және өзге адамдар болса да, оларға білдіртпей;
- үшіншіден, аталған адамдар сол жерде болса да, әрі олар мал ... ... ... да, ... ... іс-әрекет істедім деп ойлайды;
- төртіншіден, өзге адамдар болса да, бірақ, олар мал ұрланып жатқанын жете түсінбеген ... бұл ... олар ... деп ... екі жағдайда қылмыс квалификациясы объективтік белгіге ие, ал ... ... ... ... ... ... ие, төртіншіде жауапкердің әрекеті әрі объективтік әрі субъективтік белгіге жатады.
Әдетте мал ... ... ... әрі мал ... жоқ ... ... Бұл қылмыс көбінесе күш жұмсалмай заңға қайшы жасалады. Егер ұры көзге ... ... әрі ... алып кету үшін жәбірленушіге қарсы күш жұмсаса мұндай ... ... ... Қылмыстық Кодексіның басқа баптармен саралануға жатады.
Мал ұрлаушы бөтен адам ... ... бола ... ... ... ... ол малды қолданып, өзіне пайда табуы мүмкін, мысалы, төлін алады.
Мал ұрлау ... ... ... ... ... ... ... иемдену танылады.
Ақысыз деп, заң тілінде қылмыскер басқа адамның малын жасырын, заңсыз иемденіп әрі оның өзін, не ... ... ... бас ... ... ... ... жағдай да кездеседі. Мысалы, мал (әсіресе жылқы) белгілі бір жерге жету немесе малды айдап кету үшін пайдаланылады да, ... ... ... ... ... ... мал ... қылмысының өте маңызды объективтік белгісі - ақысыздық жоқ. Бірақ, бұл жерде қылмыс құрамының өзге ... ... ... ... ... /257 бап/, ... ... жасау /276 бап/ және т.б. қылмыс түрлері.
Қылмыскердің жәбірленушіге материалдық залалдың ... ... үшін ... ... ... ... ... бірақ, жаза қолданарда Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53 бабына сай ... ... ... мән-жайлар ретінде есепке алынады. Мал ұрлау қылмыстың материалдық құрамына кіреді де, объективтік белгісі ретінде қоғамға қауіпті ... ... Оның екі ... бар: ... ... ... қорғалатын қоғамдық қатынастарға, яғни
меншік құқығына зиян келтіреді.
2. Мал ұрлау жеке меншік иесіне ... зиян ... зиян ... ... мүмкін:
а) егер ұрланған малдың құны Қазақстан ... ... ... он еселенген айлық есептік ... ... ... болса, бұл зиян ҚРҚК 175 бапта көзделген қылмыстық ... ... (175 ... 5 ескертуі);
б) мал ұрлауды ірі мөлшерде немсе ірі залал келтіре отырып жасау деп, ... ... ... ... ... ... белгіленген айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін мүліктің құны мен залалдың құны ... (175 ... 2 ... ... зияндар мал ұрлау қылмысы құрамының міндетті белгілері. Қылмыстық істі тергеген кезде бұлар ... ... және ... ... малдың құнын, яғни, бағасын анықтауда біраз келеңсіздіктер орын алуда. Көпшілік жағдайда малдың басқа адамның - қылмыскердің қолына өткен кезінен бастап ... оның ... ... ... ... әрі т.б. күйі ... алынады.
Қылмыскерге сот жаза үкімін шығарғанда келтірілген материалдық зиянның көлемі және түрі ескеріліп, орнын толтыруға қарасытырылғаны абзал.
Мал ұрлау қылмысы ... ... ... белгісі ретінде қоғамдық қауіпті іс-әрекетпен біліне басталған зиянды себеп-салдардың сабақтастығы жатады. Бұл сабақтастық зандылық нормаларда ... ... ... ... ... болжалынады. Нақты сабақтас байланыстарды тергеу және сот органдары дәлелдеп көрсетеді; яғни мал ... ... ... ... ... белгісі ретінде себепті байланыс анықталуға жатады. Сондай-ақ бұл себепті байланыс міндетті түрде кездейсоқ емес, қажетті ... ... ... ... ... мал ұрлаудың объективтік көрінісі бөтен адам малын иемдену үшін жасалған іс-әрекетте. Айыпкер ... әрі ... мал ... ... тыс оның ... ... ... зиян келтіреді.
Мал ұрлауды саралағанда қылмыстың аяқталған кезін ... ... өте ... Ол ... ... ... ... заңсыз әрі ақысыз жәбірленушінің малын иемденіп, ол малды өзінің малындай пайдалана бастаған кезінен басталады. Бұл ... үш ... ... ие болу ... пайдалану құқығы және билік ету құқығы. Қылмыстық заңмен қорғалатын меншіктің осы үш ... ... де ... ... зиян ... ... Ал, аяқталған қылмыс болу үшін айыпкердің мүлікті иемденіп, оны қолдануға мүмкіндік алғаны жеткілікті.
Мал ұрлаудың өзі қылмыстың ерекше түрі ... ... оның ... ... үшін ... ... жағдайды мал ұрлаудың тәсілдері мен орны ескерілуі керек. Егер айыпкердің ұрланған малды пайдалануға мүмкіндігі болмаса, бұл ... ... ... ... ... болмайды.
Профессор А.Н. Ағыбаев былай деп дұрыс пайымдайды: "егер қылмыстың материалдық ... ... ... ... ... пайда болмаса, онда ұрлық жасауға оқталу болады" [26, 233 ... ... ... ... белгілері төмендегідей белгілердің жиынтығынан тұрады:
- біріншіден, Қазақстан ... ... ... ... ... қатынаста, яғни малға меншіктік құқығы;
-екіншіден, өзге адам малын заңсыз, төлеусіз, ... ... әрі ... ... зиян ... яғни мал ... ... белгілері.
Осы жағдайда ғана субъективтік белгілер мал ұрлау қылмысының объективті құрамын көрсете алады.
.2 ... ...
а) Мал ... ... ... ... қоғамдық қауіпті әрекет бола тұрып, ол мінез-құлықтың сыртқы көрінісі (әрекет немесе ... және олар ... ... тіршіліктегі өзгерістердің (қылмыстың объективтік жағы) ішкі белгілерімен, яғни адамның мінез-құлқын туғызатын, реттейтін және бағыттайтын (қылмыстың субъективтік жағы) психикалық процестермен тығыз ... ... ... ... ... ... кез ... қылмыстық әрекет немесе әрекетсіздік —бұл тек қана дененің қимылы немесе дене ... ... ... ол ... ... ... қоғамға, қоғамның өзге де мүшелеріне деген қатынасы деп түсіну керек. Осы ... ... ... ... ... ... кез ... мінез-құлқы оның санасы және еркімен анықталады және бақыланады.
Сезіну және еріктілік - психикалық көзқарастарды ... ... ... ... Сана арқылы сезіну (интелектуалдық кезең) және ерік (еректілік кезең) өзара жиналып ... ... ... Сонымен кінәнің өзі екі түрлі - сезіну және еріктілік кезендері ... ... ... ... ... әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті мәнін сезіну және сана-сезім арқылы өтетін оның қоғамға зиянды зардабын болжау қасақаналықтың интеллектуалдық ... ... ... ... болуын тілеу немесе тууына саналы түрде жол беру ... ... деп ... ... ... қоғамға қауіптілігін сезіну қасақаналықтың қажетті элементі болып табылады, мұндай ... ... өзі ... ... ... кез ... ... қылмыстық жауаптылығының субъективтік негізі болып табылады.
Қылмыстың субъективтік жағын адамның өзі жасаған әрекеттеріне және оның салдарына ... ... ... ... анықтауға болады.
Қылмыстың сыртқы белгілерін білдіретін объективтік жағына қарағанда, субъективтік жағы қылмыстың ішкі ... ... ... ... және субъективтік белгілері бір бірімен белгілі бір тұтастықта және тығыз байланыста болады. Сондықтан субъективтік жағын зерттеу сәйкес қылмыс ... ... ... ... тығыз байланыстыра отырып жүргізіледі.
Қылмыстың субъективтік жағының мазмұнына мынандай зандылық ... ... ... ниет пен ... ... Бұл белгілердің барлығының жиынтығы қылмыс істеген, яғни қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған адамның жан-дүниесінде болып жатқан ішкі өзгерістерді сипаттайды және адамның ... мен ... ... ... ... Айта кету керек, бұл белгілердің әрқайсысының заңдылық маңызы біркелкі емес, керісінше әртүрлі.
Кінә - кез келген қылмыс ... ... ... ... ... болып табылады. Кінәсіз қылмыстың құрамы болмайды. Мұның өзі кінәсіз жағдайда қылмыстық жауаптылық туралы сөз болуы мүмкін емес дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... ниет пен мақсат, кейбір қылмыс құрамдары үшін заңда көрсетілген реттерде қажетті белгі болады. Ал олай болмаған жағдайларда, ниет пен ... ... ... ... ... ... (қосымша) белгісі ғана болып саналады.
Қылмыстың субъективтік жағын, кінәнің нысанын, қылмысты жасау ниеті мен мақсатын дұрыс ... ... зор, ол ... ... болып табылмайтын іс-әрекеттен ажыратуға мүмкіндік береді. Қылмыстың субъективтік жағы объективтік жағынан бір-біріне ұқсас қылмыс құрамдарын ... ... ... ... ... ... қылмыстың, сондай-ақ әрекетті жасаған адамның қоғамға қауіптілігінің дәрежесінің деңгейін анықтауға себеп болады. Мұның өзі ... ... және ... ... ... береді.
Сонымен қылмыстың субъективтік жағының қылмыстық жауаптылықтың бар-жоғын анықтау ... ... ... ... ... үшін және әділ жаза ... үшін ... ерекше.
Қылмыстық құқықтың ең маңызды қағидаларының бірі -қылмыстық жазаға және қылмыстық жауаптылыққа тек ... ... ... адам ғана ... ... табылады.
Кінә дегеніміз - бұл адамның қасақаналықпен немесе абайсызда істейтін қоғамға қауіпті ... және оның ... ... ... ... ... ... және сот—тергеу тәжірибесінде ең көп кездесетін кінәнің нысаны қасақаналық болып табылады. Кінәнің қасақаналық нысанын ... ... ... ... ... Қылмысты қасақана істеу тікелей немесе жанама қасақаналықпен жүзеге асырылады.
Адам өзі белгілі бір қоғамға ... ... ... ... ... ... заң ... қандай объектіге қол сүғатынын, одан келтірілетін зиянды, сондай-ақ осы іс-әрекеттің жүзеге асырылу ... ... ... ... ... ... ой елегінен өткізіп, елестетеді. Осы компоненттердің барлығының да кінәлінің санасы арқылы елестетілуі, оның іс-әрекетінің белгілі бір әлеуметтік игілікке қарсы бағытталғанын, ... одан ... ... жүйелеріне зиян келетінін, яғни оның қоғамға қауіптілігін сезінуге мүмкіндік береді.
Тікелей қасақаналықта болжаудың мазмұнын, іс-әрекет арқылы ... ... ... ... , оның қоғамға зияндылығы, сондай-ақ осы іс-әректпен келтірілген зардаптың арасындағы себепті байланыстың өрбуі сияқты белгілері құрайды.
Бөтеннің мүлкін ұрлаудың субъективтік жағы ... ... және ... мақсатпен сипатталады, бұлардың мазмұны: біріншіден, кінәлі адам бөтеннің мүлкін иемденіп алғанын толық ұғынады, екіншіден, ... ... ... зиян тигізетінін алдын ала болжайды және бұл зиян мүліктің меншік иесінің материалдық қорын азайтумен сипатталынатынын ұғынады, үшіншіден, кінәлі адам ... ... ... зиян ... ... өзі заңсыз баюды немесе өзге біреулерді байытуды тілейді.
Тілеу - бұл ... бір ... ... жету деген ерік білдірушілік болып табылады.
Пайдакүнемдік ниетпен бөтеннің малын ұрлайтын қылмыскерлер сыртқы жағдайлардың емес, ішкі жағдайлардың (негізсіз көтерілген материалдық ... өкпе ... ... ... ... ... ... жасайды.
Кез келген мінез-құлыққа, оның ішінде қылмыстық-құқықық мінез-құлыққа да дұрыс баға беру үшін қылмыстық ниет пен ... да ... ... ... белгілі бір қажеттіліктер мен мүдделердің іштей түрткі болуына байланысты адамның соларды ... ала ... ... ... ... ... бел бууын айтамыз. Адамның кез келген мінез-құлқы (әрекет немесе әрекетсіздігі) мақсатымен ... ... ... ... ... ... ... оның сыртқы көрінісі, яғни объективизациялануы болып табылады. Егер адамның нақты бір қызметін алып қарастырсақ, онда оның қызметінің ... бір ... мына ... мақсат - ниет - әдіс - нәтижеден тұратын неғұрлым жалпылама кестеге сияды.
Қылмыстық мақсат деп, ... ... ... арқылы болашақта белгілі бір нәтижеге жетуін айтамыз.
Сонымен, қылмыстың мақсаты қылмыстық ... ... ... болады екен, ал қылмыстық ниет мақсатпен бірге белгілі бір іс-әрекетті жүзеге асыру арқылы түпкілікті нәтижеге жетуге итермелейді. Адамның ... ... - ... етушінің өзі күткен белгілі бір нәтиженің, соңғы қорытындысының ойша көрінісінің санадағы идеалдық бейнеленуі. ... ... ... ... мінез-құлық "құрылымды түрде және уақытта ең алдымен ниеттену және мақсаттың айқындалуы жүреді, ал ... ... ... өз ... ... деген психикалық қатынасы пайда болады" [27, 13 б].
Бұл ... ... үшін ... ... болу (мақсаттың анықталу) сэті мен нәтижеге деген психологиялық қатынас процессінің бөлінуі байқалады. Мақсат әрекеттің саналы көрінісі бола ... ... өз ... мен ... не үшін ... білдіреді.
Атақты философ В.П. Тугаринов, занды іс-әрекеттің мақсаты "алға қойған құндылықтың ойша ... деп ... ал ... әрекеттің мақсатын ол "жалган құндылық" деп атайды [27, 18 б]. Ал қылмыстың субъективтік жағын ... ... И.Г. ... бұл ... ... ... ... білдіреді. Оның ойынша, "алыпсатардың табысы" немесе қылмысты жолмен өзге де құндылықтарға ие болу жалған ... ... ... да ... ... қол жетпес, маңызды құндылықтар" деп көрсетеді [24, 90 б]. И.Г. ... В.П. ... ... ... ... мақсатты, болжау санасынан мәнділік санасына ауыстырады. В.П. Тугаринов жалған құндылық деп, құндылықтардың өзін емес, сол құндылықты қылмысты жолмен алып отырған ... ... атап ... байқау қиын емес. Алайда, біріншіден, мақсаттың заттық құндылығы жоқ, оның сипаты тек оның ... ... мен ... бір ... ... ... ... құндылықтар жөнінде көріністерін құрастыруға ғана мүмкіндік береді, екіншіден, құқық бұзушының қайсыбір әлеуметтік құбылыстар жөніндегі көзқарасы, көбінесе сол зат ... ... ... ... сай ... ... өзі "құқық бұзушының берген бағасы сол құндылыққа қоғамның берген ... ... және ... ... ... деп жазады.
Осылайша, қылмыстың мақсаты —мал ұрлаушының жеке қоғамға қарсы бағыттылығының көрінуінің бір ... оның ... ... мен ... бейнесінің кемшіліктерінің көрінісі.
Аталған мақсаттардың заттық мазмұны - олардың пайдакүнемдік бағыттылығының айқын куәсі. Белгілі бір ... ... ... адам оның ... өз еңбегімен, ақшамен немесе заттай құндылықпен толтырмай, тиісінше, өзге адамдардың еңбегімен, тіпті қоғамның мүдделерінің ... ... ... мақсаты оған жетудің нақты мазмұны мен құрамдарынан тыс әрқашан қылмысты әрекеттің пайдакүнемдік бағыттылығының шегінде болады. Бұдан әрине, мақсаттың ... ... ... ... ... да сай ... дегенді шығарамыз. Н.С. Таганцев "ниет пен мақсат - бұл екі ... ... деп ... [28, 585 б]. Әйтпегенде, адамның кез келген ерікті әрекеті мақсатты қоюдан, оған жету ... ... алға ... ... ... және ... асыруға жетелейтін ниеттердің пайда болуынан тұрады, яғни олар шығарған ... ... ... Алайда мұнымен белгілі мазмұнда мақсат ниеттің мазмұнын оған белгілі бір бағыттылық бере отырып анықтағанымен, олардың мазмұндық сипаттамалары толық сәйкес ... ... ... ұмытпағанымыз жөн. Мақсат сол іс-әрекеттің объективті нәтижесі, ниеттің құрылуына септігін тигізетін ішкі итермелеуші күш ... ... ... - ... ... ... ... отырып, оны белгілі бір әрекетте құлшындыратын психикалық күш.
Ниет пен мақсаттың арасыдағы айырмашылық, кейде тіпті қарама-қайшылық көп ... ... оның ... ... ... де төн. Барлығына белгілі, бөтеннің мүлкін талан-тараж ету тек пайдакүнемдік мақсатпен ... Ал ниет ... ... ... да ... ... пайдакүнемдік мақсатты жүзеге асырудың психологиялық негізінде пайдакүнемдік емес сипаттағы ниеттер қызмет етеді деген ереже ойға сиярлық па? Бұл ... ... беру ... ең ... ... ниетпен бірге осы қылмыстық әрекетке өзге ниеттердің жалпы бағыттылығын білуіміз қажет. Талан-тараж етуге шешім қабылдау адамды тек ... ... ... көре ... - жоғарырақ сипаттағы ниет, бірігу —біреуге ұқсау ... ... ... сипаттағы (өзге адамдарға көмектесу) ниеттер және өзге де ниеттер итермелеуі мүмкін.
Көре алмаушылық ниеті мазмұны жағынан ... ... сай ... оған өте ... Бұл жөнінде В.Даль былай деп ... ... ... ... ... жоқ. Көре ... пайдакүнемдіктен, ал пайдакүнемдік көре алмаушылықтан туады" [29, 171 б].
Алайда мұның бәрі мақсаттың сипатын өзгертпейді, ол пайдакүнемдік ... қала ... ... ... ... адам, өзі заңсыз баюды немесе біреулердің еңбексіз баюына ... ... ... ... орнын толтырмай (талан-тараждағы пайдакүнемдік ниет) баюға құлшыну өз мазмұны жағынан тікелей ... ... ... ... ... ал оған ... кезең - өз әрекеттерінің қоғамдық қауіптілігін ұғыну бөтеннің материалдық мүліктік мүдделеріне жалпы алғанда, меншік қатынастарына зиян келетінін ... ... ... ... ... мақсат, тиісінше, қасақаналықтың ерікті кезеңімен сай келіп қана қоймай, оны белгілі бір интеллектуалдық мазмұнға ... ... ... ... субъективтік белгілерінің мәтінін, бір жағынан, адамның жасалған қылмысқа психикалық сипаттамасы мен оның ... ... ... ... мен ... (қылмыстың суъективтік жағы); ал, екінші жағынан қоғамдық қауіпті әрекет жасаған қылмыскердің жауаптылыққа қабілеттілігі мен жасы ... ... ... ... ... ... белгісі, оның тікелей ниетпен жасалған әрекеті. Себебі, ... өз ... ... ... екенін ұғынады, қоғамға қауіпті зардаптардың болатынын алдын-ала біледі және соны қалайды, бөтен малды жасырын алады және ... ... ... мал иесіне материалдық залал келтіретінін де түсінеді.
Ұрлық жасаушы өзінің айыпты әрекетінің ... ... ... ... ... ... де ... Ұрлық жасаудың себебі - пайда табу. Егер ... ... ... та ... еді. Бұл мал ... ... ... табылады. Бірақ, бұл себептің мазмұны, оның терендігі, оны ұғыну ... және ... ... ... мүмкін.
Мақсат - ұры ұмтылған нысан, оған заңға қайшы әрекеттер арқылы қол жеткізіледі. Себепке қарағанда, қылмыс жасаудағы ... ... ... қауіпті әрекет жасай отырып, қол жеткізген тікелей нәтижесімен сипатталады. Мақсат пен ниет ... ... ... ... ... ... негізделген.
Ұрлықтың ниеті мал ұрлаған адам нені басшылыққа алды деген сұраққа жауап берсе, қылмыстың мақсаты әрекеттің бағыттылығын адам ... ... ... ... анықтайды.
Қылмыстық нәтиже бөтен мүлікті заңға қайшы жолмен алу-ұрлық ... ... алға ... ... ... ол ... құрамының элементіне жатады. Ұрланған малдан пайда көру, іс жүзінде, ұрлық құрамынан тысқары жатыр. Ол қылмыстан туындайтын қажеттілікті қанағаттандыруға ... ... ... ... 20 ... ... ... қылмыс деп, тікелей немесе жанама ниетпен жасалған әрекет танылады ... ... ... қасақаналық айыпкер өз эрекетінің қоғамдық қауіптілігін сезініп, оның қоғамға ... ... ... әрі оны ... жанама қасақаналық - егер айыпкер өз әрекетінің қоғамға қауіптілігін әрі оның зардабын түсінсе, оны тілемесе де, бірақ біле түра ... жол ... орын ... ... қасақаналықтың тікелей немесе жанама болып бөлінуімен қатар, қасақаналық қалыптасу кезеңіне қарай күн ілгері ойластырылған, не кенеттен пайда ... деп ... ... ойластырылған қасақаналық (ниет) мал ... ... ... ... ... Өйткені мал ұрлаушы күн ілгері немесе ұйымдасқан топпен бірлесе отырып қылмыстық іске саналы ... ... ...
б/ Мал ... қылмысының субектісі
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы бойынша қылмыстың субъектісі болып қылмыс жасау кезінде ... ... ... ... ... есі дұрыс жеке тұлға танылады (Қазақстан Республикасының ... ... 14 ... ... субъектісі жеке тұлға, яғни тек қана адам болады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 14 бабының бірінші бөлігінде айтылған жеке ... ... ... ... ... жоқ адамдар және шет ел азаматтары жатады. Бұл Қылмыстық ... 6 және 7 ... ... туындайды. Қылмыстың субъектісі ретінде заңды ұйымдар, яғни мекемелер, кәсіпорындар, ұйымдар, партиялар, қоғамдық бірлестіктер бола алмайды.
Қылмыстың субъектісінің қажетті белгілеріне қылмысты жасаған жеке ... ... ... ... ... - бұл адамның қылмыстық занда қарастырылған қоғамдық қауіпті әрекетті жасау кезінде өз әрекетінің іс ... ... мен ... ... ... жөне ... ... қабілеттілігі болып табылады.
Қылмыстық заңның нормалары әрқашан қалыпты психикалық қабілеттігі бар, өзін қоршаған ... ... ... ... өз мінез-құлқының мәнін түсінетін және өз әрекеттерін (әрекетсіздігін) басқаратын адамдарға бағытталған. ... ... жоқ, өз ... ... іс ... ... мен қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе психикасының дертке ұшырауы салдарынан басқара алмаған адам есі дұрыс емес деп танылады және ... ... ... ... ... 16 ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 16 бабының 1 бөлігі есі дұрыс ... ... ... былай ашады: қоғамдық қауіпті әрекетті жасаған кезде есі дұрыс емес күйде болған, яғни созылмалы психикалық ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, кем ... ... ... өзге де ... ... салдарынан өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе оған ие бола алмаған адам ... ... ... тиіс ... Есі ... еместік туралы ұғым занды және медициналық сияқты екі ... ... және бұл ... ... осы ... ... Занды шарт екі белгіден тұрады: интеллектуалдық және еріктілік.
Интеллектуалдық белгі тұлғаның өз әрекетінің (әрекетсіздігінің) қауіптілігін жете түсінуі мүмкін ... ... ... Психиканың бұл қасиеті, тұлғаның өзі жасап отырған нақты ісін және оның әлеуметтік мағынасын да түсіну қабілетінің жоқтығын ... ... өз ... ... ... ... түсінбеуі, әдетте оның жасаған іс-әрекеті мен одан ... ... ... ... ... ... білдіреді (жәбірленушіні өмірінен айыратынын, мүлкін тартып алатынын және т.б. ... ... ... ... ... ең ... - тұлғаның өз ісінің әлеуметтік мәнін түсінбеуінде, яғни оның қоғамдық қауіпті сипаты туралы түсінігінің болмауында.
Занды шарттың тағы бір ... ... ... яғни ... өз әрекеттерін (әрекетсіздігін) басқару қабілетсіздігі болып табылады. Мұндай жағдай психикалық аурулардың кейбір түрлерінде кездеседі. Мысалы, адамда өзінің ... ... ... ... ... ... түрде болғанымен, ерік жағының нақты бұзылуы байқалады. Мәселен есірткі құмар адам абстиненция, яғни есірткіге ашығу кезінде, дәріханаға заңсыз ... ... ... ... бар ... қол ... жасаса, бұл жағдайда адам зандылықтың қылмысты түрде бұзылуын түсінуі мүмкін, бірақ бұл әрекетті жасау ... ... ... алмайды. Ерік жағының бұлайша бұзылуы эпидемиялық энцефалит, эпилепсия және т.б. аурулар кезінде болуы да мүмкін. Занды шарттың болуын ... үшін ... заң екі ... де ... түрде анықталуын талап етпейді, оның тек біреуі ғана - не интеллектуалды, не еркіне қарай түрі ... ... ... ... бір белгісімен қатар, медициналық белгі де болуы. Тұлғаның өз әрекеттерін (әрекетсіздігі) басқара алмағандығы, оның шынайы сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ... ... ... ... ... ... туындағанын тауып көрсету керек. Бұл шарттар тұлғаның психикалық бұзылуынан және оның бойынан занды шарттың орын алуына ... ... ... ... ... ... ... созылмалы психикалық ауру, психиканың уақытша бұзылуы, кемақылдылық немесе психиканың өзге де дертке ұшырауы.
Ұзаққа созылған психикалық бұзылулар —ішкі көңіл-күйдің созылмалы ... атап ... ... ... ұзаққа созылуы. Олар кейде аяқ астынан көтеріліп, сосын қайта басылатын түрде де өтуі мүмкін (психикалық ... ... ... күрт ... ... ... психикалық кемістік қалдырады. Мұндай психикалық ауруларға мыналар жатады: ... ... үдеп бара ... сал ... ... және ... басқа да аурулары. Психиканың уақытша бұзылуы, бұл аурулар тез пайда болады, ... ... ... ... ... де мүмкін. Бүған жататындар: алкогольдік есалаңдық, паталогиялық маскүнемдік, белая горячка т.б. аурулар жатады. Кем ақылдылық -бұл адамның ... ... ... ... оның психикалық қызметінің түрлі деңгейде төмендеуі немесе толық жойылуы. Кем ақылдылық - адамның ақыл-ойы қабілетінің жойылуымен немесе нашарлауымен ... ол туа ... ... ... үдей түсуші психикалық аурудың салдарынан болуы мүмкін. Кем ақылдылық үш ... ... ... ... ... ... (имбецильдік) және ауыр, яғни ақыл қызметінің қатты дәрежеде зақымдануы (идиотия).
Психиканың басқадай ... күйі ... ... дәл мағынасындағы психикалық аурулар болмағандығына қарамастан, психиканың бұзылуына әкеліп ... ... ... ... іш ... психикалық ауруларға жатпаса да онымен бірге жүретін сананың күңгірттенуі, елестеушілік кездерінде ауру адамның ақыл немесе ерік қызметінің қабілеттілігі ... кей ... ... да ... ... жағдайды бастың миының зақымдануы, мидың ісуі немесе басқа психикалық емес аурулар кезінде де байқауга болады.
Дәрігерлік шарттың ... да ... ... ақылы дұрыс емес деп тануға жеткіліксіз болып табылады. ... кем ... ... дәрежесі болмасын, әрқашан тек тұлғаның өз әрекетінің ... ... ... ... өз ... ... алу ... әкеліп соқтыра бермейді. Мысалы, тұлғаның кем ақылдығы жеңіл болса, ол тек заңды шарттың болмауына байланысты ғана дұрыс деп ... ... Сол ... ... мае ... де өз ... (әрекетсіздігінің) қауіптілігін түсіне алмауы немесе басқара алмауы мүмкін. Алайда, мұндай тұлғаның ақылы дұрыс емес деп ... ... ... ... ... ... заңды және медициналық шарттардың жиынтығы ғана тұлғаны есі дұрыс емес деп танып, ... ... ... ... бола ... дұрыстық және есі дұрыс еместік зандық (қылмыстық-құқықтық) ұғымдар. ... ... ... бір ... іс ... ... ... дұрыс немесе дұрыс еместігі туралы шешімді сот (алдын ала тергеу жұмыстарын жүргізгенде анықтама ... ... ... ... ... ... заң қызметкерлері сот-психиатриялық сараптама қорытындысына негіздейді. Қылмыстық іс жүргізу заңына сәйкес, айыпталушының немесе сезіктінің іс қозғалған кезде өз әрекетіне есеп бере алуы ... оны ... алу ... мен ... ... күмән туған кездерде, мұндай зерттеу жүргізу міндетті болып саналады. Алайда, бұл қорытынды сарапшының жалпы кез келген ... ... ... ... ... ... сот немесе прокурор міндетті түрде басшылыққа алмауы мүмкін. Олар сот-психиатриялық зерттеудің қорытындысымен келіспейтіндей жағдайда, оның нақты дәлелі болуы керек.
Жаңа Қазақстан ... ... ... қылмыс субъектісіне қатысты психикалық жаңаша көрсеткіш енгізілген болатын. Ол есінің дұрыстығы ... ... ... ... ... ... ... (ҚРҚК 17 бабы). Осы бапқа сәйкес: 1) Қылмыс жасаған кезінде психикасының бұзылуы ... ... ... (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін толық көлеміде ұғына алмаған не ие бола алмаған есі ... адам ... ... ... ... 2) Есінің дұрыстығы жоққа шығарылмайтын психикасының бұзылуын сот жаза ... ... ... мән-жай ретінде ескереді және ол Кодексте көзделген ... ... ... ... ... үшін ... бола ... субъектісінің, есі дұрыстықпен бірдей, міндетті белгілерінің біріне, жеке адамның қылмыс жасау кезінде қылмыстық занда бекітілген жасқа толуы жатады. ... ... ... ... жасаған әрекеттерінің мәнін ұғыну, оларға ие болу қабілеттілігі белгілі бір жасқа толғанда, белгілі бір физикалық және рухани даму ... ... ... ... ... ... жасы ... (14 жасқа толмағандарда) болмайды, сондықтан олар қылмыстың субъектісі бола алмайды.
Жеке тұлғаның есінің дұрыстығы мен ... ... ... ... толуы қылмыстың субъектісінің жалпы зандық белгілері болып табылады, ол барлық ... ... үшін ... және ... ... ... ... қылмыс құрамының жоқтығын білдіреді. Кейбір қылмыс құрамдарында заң шығарушы арнай ... ... ... субъектінің белгілерін жеке алып қарастырады (қызметтік жағдайы, мамандығы және т.б.).
Мал ұрлау қылмысының субъектісіне, ... ... ... ... ... құқықты мүшесіне Қазақстан Республикасының барлық азаматтары, азаматтығы жоқ адамдар және шет ел азаматтары жатады. ... ... мал ... қылмыс жасаған барлық құқық мүшелері жатады және олардың бөрі заң алдында бірдей жауапты ... ... ... ... Кодексінің 14 бабының 2 бөлігіне сай, қылмыс жасағандар олардың тегіне, ... ... ... діни ... ... және діни сеніміне және т.б. мән-жайларға қарамастан заң алдында бірдей болып табылады.
Қоғамның құқықты мүшесінің қылмыс субъектісі ... ... өте ... Себебі, тек адам ғана қоршаған ортаны дұрыс ... ... ... әрі ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық заңы бойынша қылмыс жасаушы қоғамның құқықты мүшесі және қоғамға қауіпті әрекеті үшін жауапқа тартылады.
Соңғы жылдардағы Қазақстан ... ... ... ... азаматтардың мүдделерін қамтып отыр. Біздің заңдарымыздың басты міндеті, заңмен белгіленген қоғамдық қатынастарды қорғау, ... ... ... ... ... ... алдын-алу, әрі заңды орындайтын азаматтарды тәрбиелеу болып табылады.
Бірақ тек қана қылмыстық-құқықтық шаралармен қылмысты, оның ... мал ... ... ... деп сену қате болар еді. Қылмыс адамзат ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға тікелей байланысты. К.Ш. Кұрмановтың айтуынша: " "Қылмыстың бәсеңсуі мен зандылық тәртібін бұзудың азаюы заңның қатаюынан емес, адамдардың тұрмыс ... ... ... ... мен ... өсіп, көтерілуімен байланысты" деп көрсетеді [30, 231 б]
Мал ұрлау қылмысының тағы бір белгісі айыпкердің қылмысы үшін ... ... ... ... деп, айыпкердің қылмыс жасаған әрекеті кезінде психикалық денсаулығы, оның ... ... әрі ... ... ұғына білуін түсінеміз. Ал ондай адамдар жауаптылыққа қабілетті деп саналады. Сондықтан, қылмысы үшін ... ... ... Ал, ... қабілеті жоқ деп танылған адам мал ұрлау қылмысының субъектісі бола алмайды, ... ... ... ... ... ... 7 ... медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары қолданылады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 15 бабының 2 бөлігі ... мал ... ... үшін ... ... 14 ... басталады. Айыпкердің жасы дұрыс анықталып, ол қылмысы үшін жауапты бола алады. Бұл ... ... ... жылы, айы, күні туралы мәліметтер тиісінше нақты анықталуы қажет. Бірақ, кәмелеттік жасқа толмаған айыпкердің жазасын анықтауда ізгіліктендіру, жауаптылықты жеңілдету жағдайлары, ... ... ... ... ... және тағы басқа мән-жайлар толығымен ескеріледі.
Сонымен, мал ұрлау қылмысы құрамының белгілері мынадан тұрады:
- біріншіден, жасалған қылмысқа айыпкердің ішкі ... ... ... ниеті мен пайдакүнемдік мақсаты;
- екіншіден, мал ұрлаушы айыпкер жауаптылыққа қабілетті және 14 жасқа толуы керек.
Сайып келгенде, мал ұрлау қылмысы тек ... орын алуы мен ... ... бұл әрекетте мал ұрлаудың объективтік және субъективтік барлық белгілері көрініс тапқанда ғана қылмыс біз ... ... ... ... ... саралануға жатады.
.3 Сараланған белгілері
Қылмыстық құқық жаза тағайындағанда кінәлінің жеке-дара жауапкершілік принципін негізгі ... ала ... осы ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы 30 сәуірдегі ""Қылмыстық жаза тағайындаған ... ... ... ... ... ... ала ... және Қазақстан Республикасы Конституциясында белгіленген "барлық адамдар заң мен сот алдында тең, ешкімді де сот ... ... ... кінәлі деп тануға болмайды" деген норманы басшылыққа ала ... ... ... түрі мен ауырлығына, айыптының қызметтегі және қоғамдағы ... ... ... ... істі заңға сәйкес бұлжытпай шешуі қажет екендігіне жете ... ... ... Жасалған қылмыстың түрі мен қоғамға қауіптілігінің дәрежесін, істің мән-жайын, кінәлінің жеке басын және оның жауаптылығын жеңілдететін ... ... ... ... ... жаза ... ... соттар оған жеке тұрғыдан қарау жөніндегі заң талаптарын бұлжытпай орындауға тиіс. Жаза занды, ... және әділ болу ... ... ... ... жаза тағайындалған кезде соттар Қылмыстық кодекстің 52 бабында ... жаза ... ... ... ... ... ... сотталушы жасаған қылмыс ауырлығы бойынша қай ... ... ... ... және оның ... ... қылмыстық әрекеті қай сатыда тоқталғанын; қылмысты топ, ұйымдасқан топ немесе қылмыстық қауымдастық жасаған ... оған ... ... ... ... ... жету үшін оның әрекеттерінің мағынасын және келтірілген немесе келтірілуі мүмкін зиянның ... мен ... ... ... жиынтығын; жазаны жеңілдететін немесе ауырлататын жағдайларды; сол қылмыс үшін көзделген жазаға қарағанда неғүрлым жеңіл жаза тағайындау ... ... ... ... ... тиіс ... еске алынады.
Мал ұрлау қылмысы құрамының ауырлататын және аса ауырлататын белгілерін, біз ... ... 175-1 бап ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексі 175-1 бабының 2 бөлігі бойынша ауырлататын белгілеріне келесі мән-жайлар жатады:
а) адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... ... қызметтік немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға, қораға заңсыз өсірумен жасалған ұрлық ... ... ... ... бес ... ... ... дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Көрсетілген сараланған қылмыс түрлері ауыр қылмыс санатына жатады (ҚРҚК-ң 10 бабы).
Адамдар тобының ... ала сөз ... ... мал ұрлығы сот —тергеу тәжірибесінде көп кездеседі. Қылмыстық занда бұл белгі нақты анықталған. ҚР ҚК-ң 31 ... 2 ... сай, егер ... ... ... ... күні ... уағдаласқан адамдар қатысса, ол адамдар тобы алдын ала сөз байласып жасаған қылмыс деп ... іске ... ... әдетте мал ұрлағанда жиі кездеседі,
себебі, қылмыскерлер малды союда терісін алып, етін бұзуға, ... ... ... тез ... ... Кейініректе осы
қылмыстың ізін жабуда, малды сою, етін сатуда бұлардың іс-әрекеттері келісіп істеледі. Бұл іс-әрекеттер ... тыс ... да, ... ... әр ... жеке ... ... өте маңызды.
Мал ұрлау қылмысын күн ілгері келісу бойынша адамдар тобының атқаруы ... ... ... ... екі ... одан да коп ... қатысуы;
б) қылмыстың объективті жағын қамтитын ортақтастықпен, келсушілікпен істелген әрекеттер;
в) қылмысқа қатысушының әрбіреуінің ниетінің ... ... ... күн ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының 1996 жылғы 25 шілдедегі "Бөтеннің мүлкін ұрлауды саралаудың кейбір мәселелері" туралы қаулысының 7 ... " ... ... ... ... ала ... оған екі немесе одан көп адамдар қатысса, ондай ұрлық адамдар тобының алдым ала сөз байласуы ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінен мынандай мысал келтіруге болады: 1996 жылдың жаз айларында Шиелі ауданы "Қызылдихан" ұжымшарының тұрғыны ... ... 1 бас ... 1997 жылы 4 бас ... ... оқиға бойынша Шиелі АІІБ-ң тергеушісі Бөлебаев 28.01.1997 жылы қылмыстық іс ... бас ... ... ... ... ... бұл шешімнің күші жойылып, ҚРҚК-ң 175 бабының 2 бөлігімен қылмыстық іс ... осы ... ... және ... да мал ұрлығымен айналысқан У. Баубеков бастаған алдын ала ... ... ... ... ... тобы әшкерленіп, іс сотқа жолданып, У. Баубеков ҚР ҚК-ң 175 ... 2,3, ... 235 ... 2 ... ... деп танылып 10 жылға бас бостандығынан айыруға сотты болса, оның ... М. ... 8 ... М. ... 2 жыл 6 ... Б. ... 1 жылға бас бостандығынан айыруға сотты болған [32].
Бұл мысалда У. Баубеков бастап, жоғарыда көрсетілген үш кінәлі тұлға қостап ... ... күні ... ... ... ... Төртеуінің де мал ұрлауға байланысты қылмыстық ниеті бір жерден шығып отырғанын байқауға болады.
Ұрлыққа қатысатын адамдар санын ... ... ... жасауға қатысушылар туралы жалпы білімге сүйену керек. Атап айтқанда, бұндай адамдар қоғамға қауіпті осы ... ... ... ... ... олар бірлесіп, қасақана және келісіп әрекет жасауға тиісті. Топқа ... ... екі адам ... ... ... ... онда ол нысаны жағынан тек бірге атқарушылық қана ... ... Бұл ... ... ... ... әрекет орындауы міндетті емес. Біреуі ұрланатын мүлікке жол ашуы, басқалары мүлікті алуы немесе басқа да әрекеттер жасауы мүмкін. Сондықтан да бір ... және бір ... ... ... ар ... ... ... ұйымдастырушылар) болса, осы нышандар бойынша ұрлықты саралауға болмайды. Қылмыс басталарға дейін, оған дайындық кезінде немесе тікелей оқталар алдында келісімге қол ... ... ... ала сөз ... орын алады. Сөз байласқан кезден ұрлық басталғанға ... ... ... ... жоқ. ... ... сөз ... - ауызша, жазбаша, белгілі бір қимыл арқылы, тіпті ым жасау арқылы да болуы мүмкін.
Бөтен мүлікті алуға ... ... ... орындаушы бастап қойған болса, ал басқа қатысушының кейін келіп қосылғандығы бұл ... ... ... ... бұл адамдарды ұрлықты бірге жасау үшін алдын ала сөз байласқан деп ... ... ... ... ... ... кездейсоқ бірігіп, қылмысты әрі қарай бірлесіп жалғастырған адамдардың қылмыстық әрекеттерін де осы нышан бойынша саралауға болмайды.
Бөтен ... ... ірі ... ... ... ... ... сәтінде Қазақстан Республикасының зандарында белгіленген айлық есептік ... бес жүз есе асып ... ... құны ... ... [33, 60 б]. Қазіргі әрекет етуші Қылмыстық ... ... яғни ірі ... ... ... ... ... аса ауырлататын түріне жатады. Біздің ұсынып отырған мал ... ... ... бұл белгіні ауырлататын белгі ретінде ұсынып отырмыз.
Сот-тергеу ... ... ... келтіруге болады: Оңтүстік Қазақстан Обылысы Арыс аудандық соты келесі қылмыстық істі ... ... М. ... Б. ... А. ... Е. ... және М. Төлепов Алдабергенов Мырзаштың бастауымен, алдын ала келісіп сөз байласып адамдар тобын құрып, бірнеше рет қайталап, яғни 12 ... ... әр ... өр бір ... ... мүліктерін тұрғын жайға және қора жайларға кіріп ауыр ... ... ... ... 2000 жылы 28 ... ... М. Алдабергенов қылмысын одан әрі жалғастырып Б. Ибрагимовпен келісіп түнгі сағат 01-00 шамасында Арыс ... ... ... ... ... фирмасының сырты қоршалған қора жайына жасырын еніп, жәбірленуші Жаппар Беріктің базар нарқымен әр қайсысы 4500 теңгелік барлығы 18000 теңгелік 4 бас ... ... ... ... ол ... ... ... қаласының базарына ет сатушы Б. Танжаровқа алдап өткізіп, ақшасын екеуі бөліп алып жәбірленушіге ірі залал келтірген. М. Алдабергенов бастаған топ ... да ... да ... ұрлап мал иелеріне ірі залал келтірген.
Сот үкімі ... ... ... ... ... әр ... ... әрекеттері анықталып, тиісті жазаларын алған. Соның ішіндегі М. Алдабергенов ҚРҚК-ң 175 ... ... "б" ... жеті жылға бас бостандығынан айыруға, мүлкі тәркілеумен, жазасын түзеу колониясының жалпы ... ... ... ... ... ... көп түрлілігінің саралаушы белгісі ретінде мал ұрлаудың әлденеше рет қайталануы алынған. Әлденеше рет белгісі ұрлық құрамын белгілеген ... ... ... ... 175 ... 3 ескертуінде былай деп көрсетілген: Осы Кодекстің 175-181 баптарында бірнеше рет жасалған қылмыс деп осы ... ... осы ... 248, 255, 260 баптарында көзделген бір немесе одан да көп ... ... ... ... танылады.
Мәселен сот-тергеу тәжірибесінен мынандай мысал келтіруге болады: Қызылорда облысы, Жаңақорған аудандық соты 17 ... 2003 жылы өз ... ... ... істі ... ... Жаңақорған аудандық алдын ала тергеу органы сотталушы Есенгелдиев Ертарғынға 15 қыркүйек 2002 жылы ... 23-00 ... ... ... Екпінді ауылының тұрғыны Ырыспанбетов Темірханның үйінің ауласында орналасқан мал қорасына кіріп, қорада жүрген құны 10000 теңге тұратын 1 бас қара ... ... және осы ... ... сол ... тұрғыны Ахметов Сәмудиннің құны 9000 теңге тұратын ақ ... 1 бас ... ... ... ... үшін және ... іс-әрекеттерін одан әрі жалғастырып, 15 қараша 2002 жылы сағат 22-00 шамасында Жаңақорған ауданы, Екпінді ауылының ... ... ... ... ... орналасқан мал қорасына заңсыз кіріп, қорада тұрған әрқайсысының құны 6000 ... ... ... сары ... ... қара ... аналық қойларын жасырын түрде ұрлағаны, яғни бірнеше ... ... ... қоймаға заңсыз кіру арқылы жасырын түрде ұрлағаны үшін ҚРҚК-ң 175 бабының 2 бөлігінің "б", "в" тармағымен айып таққан [35].
Мал ... ... ... рет ... мына ... ие ... біріншіден, кінәлі ҚРҚК-ң ұрлық /175 бап/, сеніп тапсырылған бөтен мүлікті ... ... ... ету /176 бап/, алаяқтық /177 бап/, тонау /178 бап/, қарақшылық /179 бап/, ерекше құнды заттарды ... /180 бап/, ... ... /181 бап/, ... ... ... ... қорқытып алу /248 бап/, қаруды, оқ-дәріні, жарылғыш заттар мен жару құрылғыларын ұрлау не қорқытып алу /255 бап/, есірткі ... ... ... әсер ететін заттарды ұрлау не қорқытып алу /260 бап/ қылмыстарын бір ... көп ... ... ... ... ... ... кінәлінің соттылығы алынбауы немесе жойылмауы керек.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 175 бабының 2 бөлігіндегі көрсетілген әлденеше рет белгісінің екі түрі ... ... және ... реттің ұқсастық түрі, айыпкердің бір қылмыс құрамы бойынша, яғни 175 бап ... бір және одан да көп рет ... ... ... реттің тектестік түрі, айыпкердің бір немесе одан да көп рет біркелкі қылмыстарды жасауын ... ... ... мал ... ... ... ... жасаған қылмыстары есекерілуі шарт. Егер ол ... ... ... ... (ҚРҚК 65 бабы), жәбірленушімен келісушілікке келгенде (ҚРҚК 66 бабы), қылмыс мерзімінің уақыты өтсе (ҚРҚК 67 бабы), кешірім актісімен ... 74 ... Осы ... бәрі ескерілгенде мал ұрлау қылмысы құрамының әлденеше реттегі орын алмайды.
Тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға, ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілігі сонда, ұры кедергілерді өтіп мүлікке жету үшін белгілі бір қиындықтарды жеңеді, төбені, қабырғаны немесе есікті бұзады, тұрғын үйдің ... ... ... мал ... ... кіріп жәбірленушінің өз мүлкін сақтау үшін алдын ала қарастырған шараларын жоққа ... өз ... жету үшін ... ... ... тәжірибесінен мынандай мысал келтіруге болады: Қызылорда облысы, Жаңақорған аудандық соты 21 ... 2003 жылы өз ... ... қылмыстық істі қараған.
Сотталушы Қауғанбаев Шыңғысхан Қасымбекүлы 9 ... 2002 жылы 24-00 ... ... ... ... ... Кеңес көиіесі И9 үйдің тұрғыны А. Айдаровтың ауласында орналасқан мал қорасына заңсыз кіріп, құны 10000 ... ... ... сары ... бір бас ... ... ... бас пайдасына жаратып жіберген.
Қауғанбаев Шыңғысхан Қасымбекүлы өзінің қылмыстық іс-әрекеттерін одан әрі жалғастырып, 2002 жылдың қараша ... 29 күні ... ... Б. ... көшесінің И6 үй тұрғыны Б. Алтынбековтың жоқтығын пайдаланып, өзінің ... ала ... ... ... ... 19-22 шамасында үй ауласында орналасқан сарайдың құлпын ашып, заңсыз ... құны 7000 ... ... 9 қап ... ... ... шығып өз пайдасына жаратып, жәбірленуші Алтынбеков Балташқа елеулі мүліктік залал келтірген.
Сөйтіп сотталушы Ш. Қауғанбаев бірнеше рет, ... ... ... ... ... кіру ... бөтеннің мүлкін жасырын ұрлап, жәбірленушілерге мүліктік залал ... ... сот ... ... 175 ... 2 бөлігінің "б", "в", тармақтарымен айыпты деп табылып, оған екі жыл бас ... ... ... тағайындалып және істің басқа да мән-жайлары ескеріліп ҚРҚК-ң 63 бабын қолданылып, тағайындалған ... ... деп ... 1 ... ... мерзімі белгіленген [36].
Мұндай қылмысты айқындау үшін келесі үғымдарды дұрыс түсіндіру қажет: Тұрғын үйдің ауласына, тұрғын үй және барлық шаруашылық ... ... жер ... ... ... кәсіпорынның ауласына, сол ... мен ... ... ... жер учаскесі жатады. Мал ауласы және қораға, мал қамап үстауға әдейі арналған жер ... ... ... - ешқандай құқығы болмаса да тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға, не ... ... онда ... істейтін немесе занды негізде тұрған адамдардың рұқсатынсыз немесе олардың еркімен санаспй заңсыз ... кіру ... өтіп ... ... ... кіру тәсілімен енгенде айыпты үй-жайға өту үшін қандай да бір күш жұмсайды, оның ... ... ... ... ... қарсылығын жеңеді, төбені ойып түседі, не кілтін ... ... ... және ... ... жасайды [37, 337 б].
Ұрлау мақсатында үй-жайға не қораға алдап кіргенде айыпты әр түрлі айла тәсілдерге жүгініп мүлікке билік ететін, не оны ... ... ... ... ... баруға мүмкіндік алады. Мал қораның ішінде, кездейсоқ ... ... ... да ол ... кіргендікке жатады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексі 175-1 бабының 3 бөлігі бойынша аса ауырлататын белгілеріне ... ... ... ... ірі мөлшерде;
в) ұрлық не қорқытып алушылық үшін бұрын екі немесе одан да көп рет ... адам ... мал ... ... ... жеті жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Көрсетілген сараланған қылмыс ... аса ауыр ... ... ... ... 10 ... ... топпен жасалған мал ұрлау қылмыс құрамының аса ауырлатылған саралаушы белгісіне ... ... ... ... 31 ... 3 ... сай, бір немесе бірнеше қылмыс жасау үшін күн ілгері біріккен адамдардың тұрақты тобы жасаса, ол ұйымдасқан топ жасаған қылмыс деп ... Бұл ... топ үшін ... күн ... ... тән. Оның ... қылмыс тобының мал ұрлаумен ұзақ уақыт ... ... әр ... өз рөлі мен ... жақсы білуі;
- үшіншіден, мұндай топта әдетте ұйымдастырушы-жетекшінің болуы;
- төртіншіден, топтың өте қатал ішкі тәртібі;
бесіншіден, ... ... ... ... ... жоспарының жасалуы;
алтыншыдан, күн ілгері жасалған келісу.
Мұндай ұйымдасқан қылмыстық топтар бір-екі ұрлықтан кейін тарап кетпейді. Олар, яғни әр топ ... ... үзақ ... және ... ... біріккендерін түсінеді, қылмысқа шықпас бұрын іс-әрекеттерінің жоспарын жасап, иемденген малды сою, сату, ізін жабу сияқты әрекеттерді ... ... ... мұндай ұйымдасқан қылмыстық топтардың саны мен іс-әрекеттерінің өскенін көрсетеді. Мысалы, Жамбыл облысы Асса селосының 70 жастағы тұрғыны бұрын 5 рет ... Б., ... ... үш ... ... екі жыл ... 48 рет мал ... қылмысын жасаған. Ал, Талды бұлақ селосының 1930 жылы туған Қ., деген азаматы жанында тағы 4 ... ... ... 1999 жылы 36 рет мал ... [38, 8-12 б].
Ұйымдасқан қылмыстық топтың әрекеті жауапкершілікті ауырлататын жағдайға жатады. Қылмыстық топтардың жетекшілері мен ... өзге топ ... гөрі өте ... жаза ... ... ... 29 бабы). "Қылмыстық топтың және сыбайластықтың ұйымдасқандығын және тұрақтылығын, атап айтқанда, олардың құрамының, ұйымдық құрылымдарының ... ... ... топтық тәртіпке және ұйымдастырушының, не жетекшінің нұсқауларына бағынуы, қылмыстық қызметтің нысандары мен әдістерінің тұрақтылығы, қылмысты жоспарлау және мұқият дайындау, қатысушылар ... рөл ... ... жасыру шараларын және қылмыстық жолмен тапқан мүлікті сатуды алдын ала ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Жоғары Соты Пленумының қаулысында [39].
Мысалы, 1998 жылы Кеген ауданы Ішкі ... ... үш ... ... ... топты қолға түсірді. Олар 20 рет мал ұрлаған. 18 бас ірі ... 8 бас ... және 3 ... ... ... ... жағдайда барлық малдың құнын қосып, әрі бұл қылмысты мал ұрлаудың ірі көлемді түрі деп қарау абзал [34, 8 б].
Мал ... ... аса ... түрі ... біз, "аса ірі ... ұрлау" деген тармақты қосып отырмыз. Өйткені сот-тергеу тәжірибесінің көптеген іс-құжаттарына сүйене отырып, кінәлімен жасалатын мал ұрлығынан жәбірленушіге келетін зиян ... ... ... ірі ... ... асып кететінін байқауға болады. Сол себептен мал ұрлығы құрамының аса ... ... ... "аса ірі ... деген үғым енгізіп, 175-1 бап мал ұрлығының ескертуіне келесі толықтыру мен ... ... ... деп ойлаймыз:
"Аса ірі мөлшер немесе аса ірі ... деп ... ... ... Қазақстан Республикасының зандарымен белгіленген айлық есептік көрсеткіштен екі мың есе асып түсетін малдың құны мен ... ... ... келесі аса ауырлататын белгісіне, ұрлық не қорқытып алушылық үшін ... екі ... одан да көп рет ... адам жасаған мал ұрлығы жатады. Осыған сәйкес ҚРҚК-ң 175 бабының 4 ... ... ... ... ... ... алушылық үшін бұрын сотталған адам деп Қылмыстық Кодекстің 175-181, 248, 255, 260 - ... ... бір ... ... ... үшін сотталған адам танылады.
Көпшілік жағдайда қылмыскер өз қылмыстық ниетін іске асыруды сатылап даярлайды. ... ... ... ... ... ... мен іске асыруын қылмыстық сатылары деп атайды. Бұл қылмыс үш сатыдан тұрады:
Қылмыс ... ... ... ... ... ... ... Кодексіне сай қылмысқа даярлық пен қылмыс істеуге оқталу аяқталмаған қылмыс деп қаралады.
Қылмыстық істерді сараптау әртүрлі қылмысқа даярлық жұмыстарды ... ... ... Мал ... ... ... ... тұрған қораға кіруге керекті техникалық құралдар, оларды сатып немесе ауыстырып алу /балта, пышақ, сүймен, арқан т.б./;
б) техникалық құрал-саймандарды сатып ... ... алу, ... ... мал ... ... /автомашина, ат, ... ... ... ... шаруашылық жануарларына әсер ететін техникалық құралдар /ер, қамшы, ... жем ... ... ... жасауға жабдықтар мен құралдарды ыңғайлау:
а) ұрланған малды алып жүретін көліктерді даярлау;
б) малды соятын, етін бұзатын пышақ, балталарды қайрау;
в) ұрлықтың ізін ... ... мен ... даярлау.
3. Мал ұрлауға керекті құрал-саймандарды жасау:
а) мал қораларының есіктерін ашатын кілт, түрлі құралдар жасау;
б) малды алып жүруге керекті құжаттарды даярлау;
в) шаруашылық және тұрмыстық бұйымдарды ... ... ... ... ... ұрлауға қатысатын адамдарды іздестіру:
а) ауыл шаруашылығы жүктерін таситын автокөліктермен оның жүргізушілерін ... ... бар ... ... тобына жергілікті тұрғындарды тарту, олардың ұрлық объектісіндегі ... ... мал ... ... ... ... малды сатуға мүмкіндігі бар адамдарды тарту- сауда ... ... ет ... ... арада жүретін делдалдар және т.б.;
г) қоғамдық тамақтандыру орындары қызметкерлері - мейрамхана, кафе, асхана;
5. Мал ұрлауға байланысты өзге де жағдайларды ... ... ... ... анықтау /қондылығы, түр-түсі т.б./
б) мал тұрған жерді байқау, қанша мал ... ... ... айдау жолын немесе көлікпен әкеткендегі бағыт, күндіз тоқтап түруға болатын жерлерді қарастыру;
г) малды соятын орын, құрал-саймандар және т.б.
д) малды ... ... ... ... ет ... ... мекемелер немесе ұзақ уақыт сақтауға болатын жер қарастыру;
е) қылмыстық ... ... ... ...... етті ... ... атқаруға кедергі болатын жағдайларды күн ілгері ойластыру /күзет иттерін үстау, электр жарығын өшіру/;
з) ұрланған мал ізін жою /таңба салу, өзге ... ... ... ... ... егеу және ... бұл іс-әрекеттер қылмыс құрамының объектитвтік жағына кірмейді. Бұл әрекеттер ... ... ... ... ... ... облысының Ішкі істер бөлімінің қызметкерлері атпен келе жатқан екі азаматты тоқтатады. Бірақ тергеу бұлардың мал ... ... ... олар бұл ... неге ... ... дүрбі, пышақты неге алып жүргендерін түсіндіре алмаған. Олардан жауап алу кезінде олар мал ұрлауға әдейі келгендерін, ... ... ... ... және қай ... олар ... т.б. жәйттерді білмекші болғандарын айтып ағынан жарылады.
Бұл мысал, Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 175 бабында қаралған мал ... ... ... ... ... ... ... сол себептен мал ұрлау қылмысына дайындық ретінде саралануға жатады.
Даярлық кезінде айыпкер өзінің қылмыстық ойын жүзеге ... ... ... ... Н.С. ... атап ... "даярлық әрекеттер өзінің әр қилылығына қарамай ортақ белгіге тоғысады, ол қылмыс ... ... ... [34,43 б ... Жадбаев болса: "даярлық әрекеттері, оның түрлері заңмен ешқандай шектелмеген. Бірақ осы әрекеттер арқылы қылмысқа жағдай жасалса болғаны" деп ... [40,151 ... ... ... заңы ... аяқталмаған қылмысқа жатқызады. ҚРҚК-ң 24 бабының 2 бөлігіне сай, ... ... үшін ... ... ауыр немесе ерекше ауыр қылмысқа дайындалғаны үшін ... ... мал ... ... 1 ... ... ... әрекеттер қылмыс болып табылмайды. Өйткені біз ұсынып отырған 175-1 бап мал ... 1 ... ... ... ... ... ... оның құрамы қылмыстық жауаптылықпен іс қозғауға келмейді. Ал 175 баптың 2 бөлігі ауыр, ал 3 ... аса ауыр ... ... жатады. Демек, мал ұрлау үшін даярлану әрекеттері тек осы ... ... ... ... ... ... екінші жағынан —субъективтік даярлық тікелей ниеттен туындайды. Себебі, айыпкер даярлық әрекеттерімен қылмыстың ... ... ... әрі оны ... қоғамға келетін залалын түсінсе де, оны тілейді.
Мал ұрлауға оқталу әрекеті бұл жоғардағы көрсетілген ... ... ... қарағанда қауіптірек. Себебі қылмыскер оқталу сатысында тікелей қылмыстық әрекетті жасауға кіріседі. ... 24 ... 3 ... сай, тікелей қылмы жасауға тура бағытталған ниетпен жасалған іс-әрекет (әрекетсіздік), егер бұл орайда қылмыс адамға ... емес ... ... ... дейін жеткізілмесе, қылмыс жасауға оқталу болып табылады.
Бұл іс-әрекеттің де бірталай орындалу сатысы бар. ... есік ... ... ... ашу, ... ... қирату, аулаға кіру, байлаулы малды шешіп алу және т.б. ... өз ... ... ... ... және оны ... ... теориясында қылмысқа оқталудың келесі түрлері бар:
біткен оқталу;
бітпеген оқталу;
Қылмыстық іс қозғау үшін тергеу органдары қылмыскерлерді аталған сатылардан орындалуын толық дәлелдеп, айыпкердің ... ... ... әрі мал ... қылмысы құрамы және объективтік, субъективтік белгілері сипатталғанда жазаға тарта алады.
Біткен оқталу деп, ... ... ... ... ... ... толық орындағанды атайды. Бірақ, қастандық айыпкердің еркіне байланысты емес ... ... ... Р., ... ... Қаскелен аудандық Ішкі істер бөліміне алып келеді. Ауыл сыртында жайылып жүрген қойлардың 23 басын, бақташылар жоқтығын пайдаланып, біліп алып айдап бара ... ... ... қожалығының қойшылары ұстап алады. Р., мал ұрлау қылмысы үстінде ұсталды. Ал, ол өзі ойлаған тікелей ниетті қастандықтың тек бір ... ... ... Қылмысты аяқтай алмады [41].
Аяқталмаған оқталу деп айыпкердің ... ... ... ... ... Мысалы, айыпкер малға кірді, бірақ ауладағы жылқыларды ұстай алмады немесе сыртқа алып шыға ... ... ... бас жібін босата алмады және т.б.
ҚРҚК-ң 24 бабының 4 бөлігіне сай, ... ... ауыр ... ... ауыр қылмыс жасауға оқталғаны үшін қылмыстық жауаптылық басталады деп көрсетілген. Демек, 175-1 бап мал ұрлығының ... ... ... үшін ... ... белгіленеді.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 25 бабында аяқталған қылмыс деп, құрамында қылмыстың барлық белгілі болған ... ... ... ... ... ... келесі белгілері бар:
Қылмыстық занда қарастырылған қоғамдық қауіпті іс-әрекетті кінәлінің атқаруы;
Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімінің бір бабына жататын қылмыстық іс ... ... бар ... ... аталған белгілердің біреуі қылмыстық іс қозғауға аз, ал ондай іс қозғауға екі белгінің де ... ... ... ... ... Алматы қаласындағы Алтын Орда базарында сиырлардың етін көтерме саудагерлерге сатып тұрғанда Д., деген азаматты ұстаған.
Құжаттары мен тұлғаның ... ... ... ... ... мал сатуға берілген құжат қолдан жасалған, әрі Д-ның жеке меншігінде мал болмай шыққан. Үйін тінткенде сойылған екі ... басы мен ... ... әрі оны мал иесі А., ... ... ... ... мал ұрлау қылмысының тергелуі кезінде қылмыс сатыларының анық тізбектелуі өте ... ... ... ... ... жіберілмес үшін ұрының іс-әрекеті міндетті түрде айқындалуы орынды.
.4 Құрамды басқа ұқсас ... ... ... ... етуші Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексіне сәйкес мал ... ... ... ... сараланады. Өкінішке орай, бұл қылмыс құрамы мал ұрлау қылмысының барлық түрлерін қамтымайды. ... ... ... ... ... ... ету, ысырап ету мен қарақшылық жасау сияқты қылмыс тәсілдері жиі ... және мал ... ... ... ... ... 1 бөлігі алаяқтықты «бөтен мүлкті ұрлау немесе бөтен мүлікке құқықты алдау немесе сенімге ... ... ... алу» деп ... ... ... есебінде алдау мен сенімге қиянат ету жатыр.
Алаяқтықтың құрамы ... ... ... ... бөтен адамды мүлкін алу үшін алдауға барады, ал ол жаңылып мүлкін қылмыскерге өзі береді. Сенімге қиянат етуге мүлікті айыпкердің қолына иесі ... ... ... болып шығады, ал ол болса иегердің сенімін ақтамай, оның мүлкін иемденіп қайтарып беру ... ... өтеу ... ... де алмайды.
Алаяқтық объектісі, меншік болып табылады. Алаяқтықтың заты ретінде, тек мүлік қана емес, сонымен қатар мүлікке деген құқық, оған деген ... ... де ... ... ... ... 177 ... диспозицияға сай, бөтен адамның малын алаяқтықпен иемденудің объективтік жағы мынадай:
- біріншіден, бөтен адамның ... ... және ... ... екіншіден, алу арқылы бөтен адам малына ие болу;
Бөтен адам малына алаяқтықпен ие болу ... ... және ... ... ету болып табылады.
Алдау дегеніміз, шындықты әдейі бұрмалау, мал иесін шатастырып, малын иемденіп кету. Алаяқ ... ... ... ... жазбаша мәліметтер айтып, малды иемденеді. Егер айыпкер жалған құжат көрсетіп, жәбірленушіні алдаса да, оның қылмысы ҚРҚК-ң ... ... ... ... ету деп, ... мен жәбірленуші арасындағы өзара сенім қатынасы арқылы мүлік иесінің ... ... ... ... мен ... кіру - алаяқтықтың алға шарты. Мәселен, сот-
тергеу тәжірибесінен келесі мысалды келтіруге болады. Қызылорда
облыстық Ішкі істер ... ... Р., ... азаматты ұстайды. Ол жылқысы бар аудандарға келіп, ... ... ... сенімдеріне кіріп, ыңғайлы жағдай туғанда жылқысына мініп, ол малды басқа ауылға апарып, ... ... ... ... отырған. Осы тәсілмен ол 17 жылқы ұрлаған [42,9 6].
Алаяқтықтың объективтік ... ... ... мүлкін айыпкерге өз еркімен беруі. Сенімге қиянат ету —бұл сенімді алдау. Сенім негізінде ... ... ... әділеттік, заңдық қатынастар (келісім бойынша, жұмыс бабы және т.с.с), басқа да қалыптасқан қатынастар (достық, туыстық және т.б.) жатады.
Алаяқтықтың ... ... ... ... пен ... ... құрайды.
Алаяқтықтың субъектісі болып, есі дұрыс, 16 жасқа толған адам болып табылады. Ал 177 ... 2 ... ... ... ... ... ... бөлікте қызмет бабын пайдаланып қылмыстық әрекеттер жасау көрсетілген.
Қазақстан ... ... ... 177 бабы үш ... тұрады: 1 бөлігі, алаяқтықтың жай құрамы, 2 бөлігі, ... ... ... түрі және 3 бөлігі, алаяқтықтың аса ауырлатылған құрамын көрсетеді.
Алаяқтық құрамының екінші ... ... ... ... ала сөз ... ... рет;
қызмет бабын пайдаланып жасалған алаяқтық.
Алаяқтықтың аса ауырлатылған түрлеріне:
ұйымдасқан топ;
ірі мөлшерде;
- ұрлық немесе қорқытып алушылық үшін ... екі ... одан да көп рет ... адам ... ... ... сараланған түрлеріның мазмұны жоғарыда көрсетілген ұрлықтың сараланған белгілерімен пара-пар.
Алаяқтық құрамы мен мал ... ... ... ... қол сұғу нысанда. Алаяқтықтың нысаны болып бөтен адам ... (мал) ғана ... ... мүлікке құқық та жатады, ал, мал ұрлау қылмысы құрамына тек қана бөтен адамның малы кіреді;
- екіншіден, алаяқтықта ... ... ... және оған ... ... немесе сенімге қиянат ету, шатастыру арқылы айыпкерге өзі береді. Ал, мал ... ... ... ... ... ... ұрлап әкетеді;
- үшіншіден, алаяқтық қылмысының субъектісі болып жауапқа қабілетті 16 ... ... ... ... ... болса, ал, мал ұрлау қылмысы құрамының субъектісі болып 14 жасқа толған адам саналады.
Тонау және мал ұрлау.
Қазақстан ... ... ... ... 1-бөлігі тонауды "бөтен мүлікті ашық ұрлау" деп анықтаған. Тонау да, мал ... ... ... және ... өте ... қауіп туғызады. Тонау екі объектіге қарсы жасалған қылмыс. Тонаудың негізгі объектісі —меншік құқығы. Қосымша ... ... күш ... тонау кезіндегі, адамның денсаулы болып табылады. Сондықтан заң шығарушы ұрлыққа, мал ұрлауға, алаяқтыққа, мүлікті иемденіп кету мен ... ... ... меншік иесіне бірдей залал келтірілсе де, тонауға қатаңырақ жаза ... ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінде қаралған талан-тараждың кез-келген түрінің объектісі мен ... ... ... жағы ... белсенді іс-әрекеттер арқылы сипатталады:
- біріншіден, айыпкер мүлік иесі және өзге адамдар көзінше бөтен мүлікті иемденеді ... ... егер ... ... ... ... бірақ, жәбірленуші немесе басқа адамдар оны көріп қалған жағдайда қылмыстық ... ... ... объективтік жағының ерекшелігі ұрлау тәсілінде, яғни, субъект бөтен мүлікті иесі немесе басқа да адамдар көзінше жасайды немесе айыпкер өз ... ... ... ... ... жағдайға қарамайды. Субъективтік белгіге, айыпкердің меншік иесінің және ... ... ... тұрғанын көзге ілмеуі жатады.
Тонаудың құрамы материалдық болып табылады. Тонау мүлікті ... ... ... аяқталған қылмыс болып есептеледі. Осы жерде қоғамға қауіпті жасалған іс-әрекет пен одан туындаған зардаптың арасындағы ... ... ... ... субъективтік жағы тікелей қасақаналық арқылы сипатталады. Және қылмыс құрамының міндетті белгісі пайдакүнемдік мақсат, яғни, айыпкер бөтен ... ... (мал) ... ... ... ... он төрт ... толған, есі дұрыс адам жатады.
Тонаудың ауырлататын белгілеріне:
а) жәбірленушінің өмірі мен ... ... емес күш ... не ... күш ... деп ... арқылы;
б) бірнеше рет;
в) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;
г) тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға заңсыз
кірумен ... ... аса ... ... ... ... не ... алушылық үшін бұрын екі немесе одан да көп рет сотталған адам жасаған тонау.
Тонаудың құрамын жасайтын ... ... мал ... ... құрамы белгілеріне өте ұқсас.
Тонауда көпшілік жағдайда күш қолдану, мүлік иесінің денсаулығына зиян келтіру немесе қорқыту арқылы ... бұзу да ... ... үкім ... ескеріліп тонауға берілетін жазаға қосылуы керек.
Сайып келгенде, тонау құрамы мен мал ... ... ... ... ... біріншіден, тонауға қылмыс объектісіне қосымша белгі болып адам денсаулығы кіреді;
- екіншіден, қылмыстың объективтік жағында тонау бөтен мүлікті (малды) ашық ... ... ... ... ... ... ... заң баптары мал ұрлаудан қатаңырақ жазаны қолдануды көздейді.
Қарақшылық және мал ... ... - ... ... ... ... Онда бөтен мүлікке ғана емес, жәбірленушінің өз басына қастандық жасалады, бұл жағдайда қарақшылықтың құрамы үшін факультативтік емес, міндетті екі ... ... ... ... ... ... ... жасауда ғана емес, сол қастандықты жасау тәсілінде - ... ... ... ... мен ... үшін ... күш ... Адамның өз басы, оның денсаулығы бұл жерде қарақшылықтың екінші маңызды объектісі болып табылады.
Қарақшылық пен ... ... заты ... деп ... ... ол өз иесінің мұқтаждығы не тікелей (тағам, жиһаз, автомашина, киім, т.б.), не ... ... ... ... және ... ... ... материалдық әлемдегі заттар жатады. Соған байланысты олар қандай да бір тұтынушылық ... ие ... олар ... ретінде экономикалық қасиетпен сипатталады.
Объективтік жағынан алғанда, қарақшылық - жәбірленушінің денсаулығы немесе өмірі үшін қауіпті ... ... ... ... тікелей қолдану қаупімен ұштасқан шабуыл арқылы сипатталады.
Қарақшылықтың субъективтік жағы - ... ... және ... ... ... ... ... мақсаты - бөтен мүлікті өз пайдасына немесе басқа адамдардың ... ... ... ... ... да, қарақшылықты мүлік ұрлау түрлерінің бірі деп қарастыруға болады.
Қарақшылықтың саралаушы нышандары ... заң ... ... ... алдын-ала сөз байласуы бойынша;
б) бірнеше рет;
в) тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға не қоймаға заңсыз кірумен;
г) қару ... қару ... ... ... ... ... ауыр зиян келтірумен жасалған қарақшылық.
Қарақшылықтың аса аурлатылған ... ... ... ... ... ... ауыр зиян ... абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеліп соққан қарақшылық;
в) мүлікті ірі мөлшерде ұрлау мақсатында қарақшылық жасауы;
г) ұрлық немесе қорқытып алғандығы үшін бұрын екі немесе одан да көп рет ... ... ... ... ... ішінде ұрлаудың қарақшылық сияқты формасына ғана тән саралаушы нышандар мыналар: қару немесе қару ретінде пайдаланылған заттарды және ... ... ... ауыр зиян ... Қалған саралаушы нышандарды заң шығарушы ұрлаудың барлық нышандары үшін қарастырған. Сондықтан, оларды қарақшылыққа қатысты ... ... ... ... мал ... ғана ... оған қосымша адам денсаулығына зиян келтіретін әрекеттер де ескерілуі қажет.
Мынадай жарақаттар салынғанда денсаулыққа ауыр зиян келген деп есептелінеді:
а) өмірге қауіпті зиян ... ... есту ... ... қандай да бір органды жоғалтуға не органның өз функцияларын жоғалтуға әкеліп соғатын;
в) бет-әлпетінің сиқын бұзатын;
г) денсаулығының бұзылуына, сонымен ... ... ... ... ... ... ... тұрақты жоғалтуға әкеліп соғатын;
д) кәсіби еңбек қабілетін толық жоғалтуға әкеліп соғатын;
з) нашақорлықпен немесе уытқұмарлықпен ... ... ... ... ... мен мал ... құрамының айырмашылығы қылмыстық әрекетті істеу тәсілінде. Қарақшылық әрекеті әдетте ашық, ал, мал ұрлау - жабық, жасырын жасалады. ... ... ... ... ... Яғни ... ... мүлікті иемденуге қарамастан шабуыл жасалған уақыттан бастап аяқталған болып саналады. Ал мал ұрлау, материалдық қылмыс құрамына жатады, яғни ... ... ... ... ... ... деп қаралады.
Иемденіп алу немесе ысырап ету және мал ... ... ... ... ... ... ... делінген: "Иеленіп алу немесе ысырап ету, яғни кінәлі адамға сеніп тапсырылған бөтен ... ... Бір ... қылмыстың екі түріне жауаптылық көзделген: а) иеленіп кету және б) ысырап ету. Қылмыстың ... - ... ... ... ... ... ... оған билік ету жөніндегі қоғамдық қатынастар жиынтығы. Мүлік, бұл жерде, ұрлау заты ... ... ... ... ... тән ... бар ... ғана иеленіп алудың немесе ысырап етудің заты бола алады және ол мүліктің айыпты адамға сеніп ... ... ... ... ... ... 176 бабы бойынша сараланатын иеленіп алудың немесе ысырап етудің затына мына нышандар тән:
заттық;
экономикалық;
зандық;
айыпты адамға мүліктің ... ... ... ... иеленіп алудың немесе ысырап етудің заты әрқашанда материалдық нәрсе. Сондықтан да, мүліктік қылмыс ретінде, бұл іс-әрекеттің заты адамның ... ойы, ... бола ... ... ... ... немесе ысырап етудің затында, әрқашанда, қандай да бір экономикалық құндылық бар екендігін көрсетеді. Ол ... ... ... ақшалай бағасынан көрініс табады. Сондықтан да, табиғи ... ... заты бола ... ... оларға адам еңбегі жұмсалмағандықтан, олар бағалана алмайды.
Зандық нышан иеленіп алудың немесе ... ... заты ... ... ... айналымда жүрген мүлік қана болатындығын көрсетеді. Өз мүлкін ұрлау меншіктік қатынасты бұзбайды, ... ол ... ... ... деп ... Бұл қылмыстың объективтік жағын, бөтен мүлікті ұрлаудың нышаны ретінде, иеленіп алу және ысырап ету қүрайды.
Иеленіп алу дегеніміз - ... ... ... ... ... ... сеніп тапсырылған тауарлық-материалдық құндылықты алуы, оған заңсыз иелік орнатуы болып табылады.
Иеленіп алғанда айыптыға сеніп тапсырылған мүлік оқшауланып, оған ... ... ... өз ... ... ... ... адамдардың меншігіне беру мақсаты болады.
Иеленіп алудың ерекшелігіне субъектінің ұрланатын мүлікке қатынасы ... ... оған ... ... бір ... бар адамның заңцы иелігінде болуы.
Меншік иесінен мүлік алынып, оқшауланған және ол оның өз ... ... ... ... ... алу ... ... болып саналады. Демек, бұл қылмыс материалдық құрамға жатады.
Айыптының өз иелігіне алған мүлікті заңсыз пайдалануы сияқты одан ... ... ... ... ... ... тыс ... ол ұрлаудың басқа формасы - ысырап етумен үштасады.
Ысырап ету - сеніп тапсырылған ... ... ... ... ... өз пайдасына немесе басқа адамдардың пайдасына заңсыз және қайтарымсыз ... ... ... Бұл ... ... да бір өкілеттік жасау үшін өзіне сеніп тапсырылған мүлікті айыпкер заңсыз жұмсайды, сатады, үшінші адамға береді не өзі ... алу және ... ету ... қылмыс деп саналады, егер субъект мүлікті тек алып қана қоймай, оны еркін айналымға жіберуге нақты мүмкіндік алған болса.
Бұл қылмыстың субъективтік жағы ... ниет және ... табу ... ... Адам ... сеніп тапсырылған мүлікті заңсыз ұстап, не иеліктен ... ... ... ... заңға қайшы әрекетімен меншік иесіне материалдық залал келтіретінін ... ... жөне бас ... ойлап, сондай болғанын тілейді.
Қылмыс субъектісі, есі дұрыс, жасы 16-ға толған занды түрде мүлік сеніп тапсырылған адам ... ... ... бөтен мүлікті иеленіп алудың немесе ысырап етудің құрамы үшін заң шығарушы мынандай саралушы нышандарды қарастырған:
а) адамдар тобының алдын-ала сөз байласуы ... ... рет ... ... ... ... Аса ... белгілеріне:
а) ұйымдасқан топ жасаған;
б) ірі мөлшерде жасаған;
в) ұрлық немесе қорқытып алушылық үшін бұрын екі немесе одан да көп рет сотталған адам ... ... ... ... адам не оған ... ... егер ... өзінің қызмет бабын пайдаланумен қатар жасаса.
Бұл аталған ... ... алу және ... ... ... ... алады. Қызмет бабын пайдаланып, сеніп тапсырылған бөтен ... ... ... және ... етуді қызметтік өкілеттігімен қиянат жасаудан ажырату қажет. Бұларды ажырататын белгі - өз қызмет бабын пайдалану сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп ... және ... ... ... сол ... ... ... ретінде қарастырылған, ал, қызметтік өкілеттілігімен қиянат жасаудың құрамында ол іс-әрекеттің өзін сипаттайды. Мысалы, шикізатты жұмсау нормасын бұзу, өндіріс технологиясын бұзу, ... ... ... көтеру және т.б. жолдармен жинақталған мүлікті өз пайдасына айналдыруды қызмет бабын пайдаланып, бөтен мүлікті иеленіп алу ... ... ... ... ... ... ... жазып, оны орындаған жұмыскерлердің артық алған ақшасын бөлуді мақсат ... ... ... ... ... ... ... сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп алу ретінде саралауға болады.
Әртүрлі комиссияларды, меймандарды, т.б. ... ... ... үшін ... немесе қоғамдық қаражатты заңсыз жұмсаған лауазымды адамның әрекетінде иеленіп алудың құрамы болмайды.
Қызмет бабын пайдаланып, мүлікті иеленіп кету фактілері, әсіресе, мал ... ... ... жиі кездеседі. Мысалы, сеніп тапсырылған малды шығынға жазу арқылы пайда табу ... кету мен ... ету ... мал ... ... ... қауіптілігі жоғары болып табылады. Айыпкер өкілеттікті пайдаланып мүлікті ұрлайды және бұл жерде қылмыс ізін жабуға да мүмкіндігі көбірек.
Иеленіп кету мен ... ету мал ... ... ... ... ... ... пайдаға асыру тәсілінде. Иеленіп кету мен ысырап ету айыпкер заңсыз, қайтарымсыз сеніп тапсырылған мүлікті ұрлайды, ал мал қылмысы негізінен ... ... ... Мал ... қылмысы үшін жаза тағайындау мәселелері
Қылмысты дұрыс саралау - мемлекеттің жаза мәселесін ... ... ... ... жүзеге асырылуының алғашқы шарты болып табылады. Қылмыстық заңның 19-бабының 3-бөлігінде көрсетілгендей қасақана немесе абайсызда әрекет ... адам ғана ... ... деп танылады. Қылмыстық заңның осы нормасының өзі адамды қылмыстық жауапқа тарту үшін немесе кінәлі деп тану үшін, оның ... ... ... бір ... құрамының белгілері болуы керек екендігін және қылмыстық заңда көрсетілген қылмыс құрамының барлық белгілері бар іс-әрекетті істеу қылмыстық жауаптылықтың бірден-бір ... ... ... ... ... ... кодексінің 3 -бабында көрсетілген. Осыған ұқсас нормалар Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... да ... Іс-әрекетінде қылмыстың белгілері жоқ адамдар жауапқа және жазаға тартылмайды. Адамды ... ... ... оның ... ... ... ... бірнеше қылмыс құрамының белгілері бар болған жағдайда ғана жүзеге асырылады.
Қылмысты дұрыс саралауға және ... ... ... ... өз ... ... ... Соның ішінде әсіресе қылмысты саралау мәселесін Қазақстан Республикасы бойынша ауқымды қарастырған профессор А.Н. Ағыбаев және А.Ш. Мәликова. Қылмысты дұрыс саралау - ... ... ... құрылысын, қозғалысын дұрыс анықтауға мүмкіндік береді. Ал, қылмысты дұрыс сараламаудың өзі ... ... ... ... ... бірі ... ... дұрыс, әділ жаза тағайындау қағидасына қайшы келеді [43,11 б].
А.Ш. Мәликова көрсеткендей, "қылмыстық заңға байланысты қылмыстық құқық теориясында саралау ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нормаға сәйкес құқықтық баға беру, қылмыс құрамының белгілерін дұрыс анықтау, ... ... ... ... мен ... белгілеу, қылмыстарды ажыратып жіктеу, оның қоғамға қауіптілігінің дәрежесін белгілеу, норма бәсекелестігін үйлестіру кезінде керекті нормаларды таңдап алу, ... ... ... ... ... ... қылмысты саралау ретінде көрініс табады" деп көрсетеді [44,11 б].
А.Ш. Мәликованың ... ... ... саралау дегеніміз - қоғамға қауіпті іс-әрекет қылмыстық заңда көрсетілген нақты ... ... ... ... ... саралауда іс-әрекеттің қылмыс құрамының тиісті баптары немесе оның бөліктеріне, тармақтарына сай ... ... ... қажет. Егер адамның іс-әрекетінде бірнеше қылмыстың құрамы болса, онда оның іс-әрекеті ... ... ... баптардың бірнеше бөліктері, тармақтары бойынша сараланады. Қандай түрде болса да, қылмысты дұрыс сараламау ол заңдылықты бұзуға, ... ... ... ... ... ... нұқсан келтірумен байланысты болады. Мұндай құбылысқа жол бермеу үшін қылмыстық заңды ... ... ... ... ... зерттей білу, істелген іс-әрекетті дұрыс саралау қажет, сондай-ақ қылмысты қылмыс емес әрекеттерден немесе соған ұқсас қылмыстардан ажырататын ... ... ... ... ... ... ... адам, егер оның істеген іс-әрекетінде қылмыс құрамы жоқ болса, қылмыстық ... ... ... жазалануға тиіс емес.
Демек, қылмыстық занды дұрыс қолданып, істің мән-жайын терең зерттей білу, істелген іс-әрекетті дұрыс ... ... деп ... ... жаңа ... ... қарастырылып отырған қылмыс үшін жаза түрлерін елеулі түрде кеңейтті. Қылмыстық кодекстің 38 бабының ... ... ... ... ... бойынша тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы болып табылады. Жаза ... ... ... деп ... ... ғана ... деп көрсеткен. Қылмыстық жаза мемлекеттің қылмыспен қарсы күрес жүргізу құралдарының бірі ретінде қолданылады. ... ... ... ... ... әр ... ... тәрбиелік, экономикалық, рухани шаралардың барлық түрін кеңінен қолданады, сөйтіп қылмыстан сақтандыру мәселелріне ерекше көңіл бөледі. Сондықтан да ... шара ... ... ... ... тек ... ... көрсетілген жағдайда ғана жүзеге асырылады. Қылмыстық кодекстің 38 бабының 2-бөлігінде "жазаның мақсаты - әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру, ... ... ... ... және ... ... да, басқа адамдардың да жаңа қылмыстарды жасауынан алдын ала сақтандыру" екендігі айтылған.
Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру дегеніміз, қылмыс істеген адамға ... жаза ... ... ... қоғамға қауіптілігі, келтірілген зиян мөлшері, жаза тағайындаудың басты негіздері, кінәлінің жеке басының ерекшеліктері ескеріле отырып, қылмысына сай келетін, әділ жаза ... ... ... жұмыста біз ұсынып отырған 175-1- бап мал ұрлау қылмыс құрамының санкцияларында келесі жазалар белгіленген:
бес ... ... жүз ... ... көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның бес айдан сегіз айға дейінгі кезеңдегі ... ... өзге ... мөлшерінде айыппұл салуға;
екі жүзден екі жүз елу ... ... ... қоғамдық жұмыстарға тартуға;
үш жылға дейінгі түзеу жұмыстарына;
не төрт жылға дейінгі бас ... ... айға ... ... ... ... ... мерзімге бас бостандығынан айырылады;
мүлкі тәркіленуге жазаланады.
Енді осы жазаның жекелеген түрлеріне сипаттама беріп көрейік. Қылмыстық заңның ... ... ... үшін ... ... табылатын жекелеген жазаларды қолданудың шарты, шегі және тәртібі белгіленген. Мұның өзі республика аумағында қылмысқа қарсы күрес саласында ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қылмыстық кодекстің 40-бабы бойынша: "айыппүл осы ... ... ... ... ... және жаза тағайындау сәтіне қолданылып жүрген айлық ... ... ... бір ... ... ... мөлшерде не сотталған адамның жалақысынан немесе ол қылмыс жасаған сәтіне белгілі бір кезең ішіндегі өзге де табысының мөлшерінде тағайындалатын ақша ... алу" ... ... ... ... ... ... жаза ретінде тек қана занда көрсетілген ретте және соның шегінде ғана қолданылады және Қазақстан Республикасының заңдарымен ... ... ... ... ... жиырма мыңға дейінгі шегінде немесе сотталған адамның жалақысының немесе екі аптадан бір жылға дейінгі кезеңдегі өзге де табысының ... ... ... ... жасалған қылмыстың ауырлығы мен сотталған адамның мүліктік жағдайын ескере отырып сот белгілейді.
Қоғамдық жұмыстар сотталған адамның ... ... ... бос ... ... қоғамдық пайдалы жұмыстарды орындауынан тұрады, олардың түрлерін жергілікті атқарушы органдар немесе ... ... ... органдары белгілейді. Жазаның бұл түрі негізгі жаза ретінде санкцияларда тікелей көрсетілген жағдайларда қолданылады. ҚР ҚК 45, 46 және 48 ... ... ... ... егер ... адам қоғамдық жұмыстарды орындаудан жалтарған ретте бас бостандығын шектеумен, қамауға алумен немесе бас бостандығынан айырумен ауыстырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... уақытын есептеген кезде, бас бостандығын шектеудің немесе қамауға алудың немесе бас бостандығынан айырудың бір күні ... ... төрт ... ... ҚК-ң ... ... ... жұмыстары сотталған адамды мәжбүрлеп еңбекке тарта отырып, үкімде көрсетілген оның ай сайынғы табысының бір бөлегін мемлекет пайдасына ұстауды білдіретін ... ... бір түрі ... ... ... ... екі ... екі жылға дейінгі мерзімге белгіленеді және сотталған адамның жұмыс орны ... ... ... шектеу ҚРҚК-нің 45-бабына сәйкес бір жылдан бес жылға ... ... ... Оның ... ҚР ҚК-тің 45-бабында көрсетілген.
ҚР ҚК 46-бабының 1-бөлігіне сәйкес, ... бұл ... ... ... ... жағдайында ұстау болып табылады. Қамау бір айдан алты айға дейінгі мерзімге белгіленеді. Қоғамдық ... ... ... ... немесе айыппұл салу қамаумен ауыстырылған жағдайда ол кемінде бір ай мерзімге тағайындалуы мүмкін.
Бас бостандығынан айыру дегеніміз, сотталған адамды сот белгілеген ... ... ... ... оны ... белгіленген түзеу мекемелеріне орналастыру болып табылады (ҚР ҚК-ң 48 бабы). Бас бостандығынан айыру алты айдан он бес жылға дейінгі ... ... ... ... ... ... жұмыстарын немесе бас бостандығын шектеуді бас бостандығынан ... ... ... ол алты айға жетпейтін мерзімге тағайындалуы мүмкін.
Мүлікті төркілеу дегеніміз сотталған адамның меншігі ... ... ... бәрін немесе бір бөлігін мемлекеттің меншігіне мәжбүрлеп өтеусіз алу болып ... (ҚР ҚК-ң 51- ... ... 1997 ... 16 ... ... Республикасының Қылмыстық Кодексін күшіне енгізу туралы" заңына сәйкес, қамауға алу түріндегі жаза ... ... ... ... ... ... күшіне енгізілгеннен кейін жазалаудың осы түрін орындау үшін қажетті жағдайлар жасалуына қарай, ... 2008 ... ... ... ... туындап жатқан тағы бір маңызды мәселенің бірі - аса ірі мөлшерде бөтеннің мүлкін ұрлау, талан-таражға салғаны үшін ... ... ... ... ... ... ... зиянның мөлшеріне қарай жауаптылықты әрі қарай дифференцияциялау керек деген мәселені алға тартады. Біздің пікірімізше, жалпы алғанда бұл ұсыныстар орынды. Қазіргі ... ... ... ... бөтеннің мүлкін аса ірі мөлшерде талан-таражға салғаны үшін жауаптылықты қарау қажеттілігі бар. ... ... ... бөтен мүліктің мөлшері Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 175-бабындағы ескертуде көрсетілген ірі мөлшерден, яғни 500 айлық есептік көрсеткіштен асып ... ... ... ... ... ... мүлкін ұрлау жолымен мұндай әдіспен аса ірі мөлшерде талан-тараж ету, ірі мөлшердегі талан-тараж етуден қоғамдық ... өте ... ... бөтеннің мүлкін ерекше елеулі ірі мөлшерде талан-тараж ету сияқты ерекше сараланушы белгі Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ТМД ... кейбірінің Қылмыстық кодексінде аса ірі мөлшерде талан-тараж ету ерекше сараланушы белгі ретінде қарастырылған. Мысалы: Өзбекстанның Қылмыстық кодексінің 164, 167, 168, ... 76, ... ... Украинаның Қылмыстық кодексінің 185, 186, 187, 199, 191-баптары; 77, 16-169 баптары.
Бұл ұсынысты есепке алу айлық есептік ... екі мың есе ... ... бөтен мүлікті аса ірі мөлшердегі талан-тараж ету үшін қылмыстық жауаптылықты күшейтуге мүмкіндік берер еді, яғни ... ... ... екі мың есе ... ... ... ... заңдылығында қылмыс жасау кезінде бекітілуі керек.
Бұдан шығаратын қорытындымыз, біздің ойымызша, бөтеннің мүлкін ұрлау арқылы аса ірі мөлшерде ... ... ... ... ... ... үшін жеті жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру және міндетті ... ... ... ... қылмыстық жаза тағайындалған жөн.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бөтеннің малын ұрлау арқылы талан-таражға салудың алдын алу шаралары мен себептері мәселесін зерттеу қорытындысында келесі негізгі тұжырымлар мен ... ... ... ... ... ... қатынастарына ауысуы қазіргі болып жатқан процестерге ... ... ... барлық салаларында жаңаша атмосфера туғызуды талап етеді. Бұл түрғыдан қарағанда ... ... ... ... және ... ... әсер ететін келеңсіз құбылыстар да аз емес. Құқық қорғау жүйесіндегі соңғы жылдары жүзеге асырылып ... ... ... ... ... ... белгілі, жағымсыз құбылыстардың қауіпті түрлерінің біріне - қылмыстық жатады. Қылмыстылықтың динамикасы және қылмыстылықтың деңгейі ... ... ... әлі де ... ... қала беруде.
Соңғы жылдары байқалған жалпы қылмыстардың санының азаюы жасалған әрекеттердің қоғамдық қауіптілігінің жоғарлығымен толықтырылып отыр. Ауыр және топтасқан ... ... ... ... ... күшейтуді қолдай отырып. Қазақстан Республмкасының Президенті Н.Ә. Назарбаев жоғарғы заңды қорғауды қамтамасыз ете ... ... ... ... қылмыстан қорғауға жете мән берілсін және заңға ... ... ... ... пен ... күшін өз өмірін құқыққа қарсы жолдармен қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... ... ... қылмыстылықтың ерекше ядросын нарықтық өмірдің маңызды бөлігін құрайтын қоғамның экономикалық саласы. Сондықтан Қазақстан ... 1998 ... 1 ... ... енген жаңа Қылмыстық кодексінде экономикалық қызмет саласындағы қылмыстарға арнайы тарау бөлінген. Және де ... атап өту ... кез ... ... қызмет, ең алдымен елдегі материалдық, қаржылық және өзге де қаражатқа негізделген. Міне, сондықтан да қылмыстық қол сұғушылықтан осы құндылықтарды қорғау ... ... ... бірі ... қала береді.
Бұлардың барлығы экономика, қаржы, материалдық құндылықтарды қорғау саласында қорғау, басқару және есептеу жүйесінде түпкілікті өзгерістер жасауды талап етеді.
Өкінішке орай, ... ... ... және жеке ... мүлікті ұрлау көп кездеседі. Оның үстіне, соңғы жылдарда, талдауымыз көрсеткендей, ... ... саны мен ... ... ... ... өсуде.
3) 1999 жылдан бастап бөтеннің мүлкін ұрлау арқылы талан-таражға салудың жалпы саны ғана емес, ... ... ... түрлерінің ішінде үлес салмағының өскені байқалады. Басқа сөзбен айтқанда, талан-тараждың бұл түрлері ... 6 ... екі есе ... ... ... Президентінің 2002 жылдың 20 қыркүйегіндегі № 949 ... ... ... ... ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеу саласындағы заңдар экономиканы мемлекттік реттеудің оңтайлы тетігін жасау және оның қызмет етуіне қолайлы жағдайлар туғызу ... ... ... нарықтық қатынасқа қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық даму процесіндегі өзара іс-қимыл тәртібін реттеуге тиіс, экономиканың ... ... одан әрі ... үшін ... ... ... ... тиіс" деп атап көрсетілген.
Осы талаптардың негізінде бөтеннің мүлкін қамтамасыз етудің нормативтік - құқықтық жүйесі жаңартылып жатыр. Зандылықтың барлық саласына ... мен ... ... ... да ... ... жаңа әкімшілік, азаматтық, қылмыстық, қылмыстық іс жүргізу, қылмыстық-атқару кодекстері қабылданды.
4) Экономикалық сала - бұл экономикалық қатынастардың екі негізгі ... ... ... ... ... ... формаларын көрсететін, шаруашылық механизмі элементтерімен және тікелей үғымын алғанда (мүлікті иелену, қолдану және басқару қатынастары) меншік қатынастарымен тура ... ... ... ... Бұл ... ... Қазақстан Республикасының 1997 жылғы Қылмыстық кодексінде жалпы шаруашылық саласындағы қылмыстар: ... ... ... деп жеке ... ... өте орынды.
Бөтеннің малын ұрлау арқылы талан-таражға салу (Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 175 бабы) ... ... ... ... жатады.
Мал ұрлығымен күрестің құқықтық-қылмыстық мәселелері аталған еңбекте қарастырылған сауалдармен шектелмейді. Бұл ... ... және ... ... жан-жақты талдап, зерттеп-зерделеуге жасаған алғашқы талпынысымыз. Жүргізілген зерттеулер ... ... ... Ішкі ... ... ... жақсарту және қылмыстық зандарды жетілдіруге бағытталған төмендегідей пікірлер мен ұсыныстар жасауға ... Мал ... ... құбылыс ретінде, қазақтар тарихында ежелден қалыптасқан жағдай. Мемлекет әртүрлі амалдар мен мал ұрлығын жөнге ... ... ол ... жекеменшік құқығын қорғайтын қоғамдық қатынастар арқылы реттейтін;
Мал ... ... ... ... ... ... ... алатын орны ерекше. Жекеменшік құқығын қорғау, мал ұрлығын болдырмау, тағы да ... ... етек ... жол ... секілді қылмыстық-құқықтық шаралардың мемлекеттің басты құралы болып табылады:
Өзгенің малы ... ... ... ... ... ... бір түрі болып саналады;
Мал ұрлығына тыйым салу, қоғамдық қатынаста әркімнің жеке меншігіндей ... ... ету, оны өз ... пайдалануына объективті жағдай тудырады;
Мал ұрлығы құрамына ауыл шаруашылығының сүт қоректі жануарлары жатады. Қолға ... ... ... ұрлау мал ұрлығы құрамына жатпайды;
Қылмыстық зат түрлерін анықтап алмай тұрып, сезікті деген адамдарды қылмыстық ... ... ... ... ... ... оның сол кездегі құндылығы, жас шамасы және ... ... ... ... ... ... анықтайды. Мал ұрлығы бойынша қылмысқа тарту үшін мал базары төрағасы басқармасының ... ал, ... ... қашық болған жағдайда жергілікті әкімшіліктің берген анықтама қағазы іске қосып тіркелуі тиіс;
7) Заңға қайшы әрі малды төлеуге жатпайтындай иелік еткен фактілері ... ... ғана мал ... ... деп тануға болады. Басқаша айтқанда, кінәлі адам, ұрлаған малын өз ... ... ... ... қылмыстық істі аяқталды деп есептеуге болмайды;
8) Қазақстан ... ... ... 175-1 Мал ұрлау деген бап енгізу қажет. Ол мынандай мазмұнда жазылуы керек:
1. Мал ... ... ... жасырын талан-таражға салу -
бес жүзден сегіз жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның бес ... ... айға ... ... ... немесе өзге табысының мөлшерінде айыппүл салуға, не екі ... екі жүз елу ... ... ... ... ... тартуға, не үш жылға дейінгі түзеу жұмыстарына, не төрт жылға дейінгі бас ... ... не алты айға ... ... қамуға, не төрт жыла дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Мынадай:
а/ адамдар тобының алдын ала сөз ... ...
б/ ірі ... ... ... ... немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға, қораға заңсыз кірумен жасалған мал ұрлығы –
мүлкі тәркіленіп немесе онсыз бес жылдан сегіз жылға ... ... бас ... ... жазаланады.
З.Мынадай:
а/ ұйымдасқан топ;
б/ аса ірі мөлшерде;
в/ ұрлық не қорқытып алушылық үшін бұрын екі немесе одан да көп рет ... адам ... мал ... ... тәркіленіп жеті жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
9) Мал ұрлығы құрамын сараптай келе, оның тұрғын үй ... ... ... ... мал ... мен ... еніп ... қарай:
тұрғын үй ауласында - үй іргесіндегі учаскесі мен шаруашылық құрылыстарында;
кәсіпорын, ұйымдар мен мекемелер ауласында немесе ... ... ... құрылыстарда;
- мал қорасы мен жайылымдарда —мал ұстауға арнайы қоршаған ... деп ... ... ... ... ... ... шаруашылығы малдарын паспорттау және оларды таңбалау туралы» бірыңғай ережесін қабылдау ұсынылады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Қазақстан ... ... ... ... 1995. - 48 б.
Назарбаев Н. Ә. Қазақстан - 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, ... және ... ... Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. - Алматы: Білім, 1997. - 176 6.
Назарбаев Н.Ә. Азаматтардың құкықтары мен ... ... ... ... ... мәселесі //Заң газеті. - 2000. 26 сәуір.
Хрестоматия по истории государства и права зарубежных ... /Под ред. З.М. ... М.: ... лит., 1984. - 544 с.
5 Гуров А.И. Порфессиональная ... ... и ... М.: ... лит., 1990. - 241 ... ... Г.Ч. Избранные произведения. - Алма-Ата, 1958. — 665 с.
7 Культелеев Т.К. Уголовное обычное ... ... - ... ... АН ... 1995. - 356 ... ГА. ... и право Кыргыстана.-Бішкек, 1998.-321 с.
Нурбеков К. История государства и ... ... ССР. - 2-ое изд. ... 1958. -554 с. ... Н.Д. Преступление, составляющие ... ... ... М.: ... 1938. - 450 с.
11 Фукс С.Л. Обычное право казахов в 18 —первой половине 19 вв.- Алма-Ата, 1981. —с. ... У. С. О ... ... аспектах преступного поведения. —Алматы: Наука, 1971. —с.
Кригер Г.А. Квалификация ... ... ... М.: Юрид. лит., 1974. - 547 с. ... А.В. ... ... Общая часть: Курс лекций. -М.: Изд-во БЕК, 1996. - 506 с.
15 Возмещение материального ... ... ... ... ... ССР.- 1960. - № 140. - С. ... Уголовный Кодекс РСФСР: с постатейными материалами. -
JVL: Юрид. лит., 1984. - 324 с.
17 Загородников Н.И. Сахаров А.Г. Демократизация советского общества и ... ... ... ... // ... ... и ... 1999. - № 12.- С. 5-9.
Барымта ... ма? ... ... - 2004.- 28
қыркүйек.
Журавлев Р.А. Методологические и прикладные ... ... на селе // ... и ... -1992.- ... ... Е.И. Интересы трудящихся и уголовный закон.-Алматы: Казахстан, 1973.- 325 с.
Наумов А.В. Механизм уголовно-правового регулирования.-М.: РАН, ... с. ... А.Н. ... құқық. Ерекше бөлім. - Алматы:Жеті Жарты, 2000. -5 20 с. ... Н.Г. ... и ... соучастия а советском уголовном праве. - Саратов, 1991.- 452 с.
Исаев А.А. ... ... ... для ... преступлений. - Алматы, 1997. —с.
Владимиров В.А., Ляпунов Ю.И. ... за ... ... на ... ... - М.: Юристъ, 1986. - 325 с.
26 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: Оқулық.Толықтырылып,
екінші ... - ... Жеті ... 1999.- 320 ... АН. Мотив и цель в ... ... - М.: ... 1972. - 245 с.
Таганцев Н.С. Русское уголовное право: ... ... СПб., ... - 594 ... ... словарь живого великорусского языка. - М., 1955. - Т.2. - 171 ... К.Ш. ... ... ... ... – изд. - Бишкек, 1997.- 245 с.
31 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты. Бөтеннің мүлкін
ұрлаудың ... ... ... Нормативтік қаулы //Заң.-1996.- №5.-5-12 6.
32 Қылмыскер үсталды //Қазақстан Республикасының ... ... ... 2000.- № 5.- 45 ... Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексі. - Алматы:Юрист, 2005.- 141 б.
Тишкевич Т.С. Приготовление и покушение по уголовному ... М., 1958,- 471 ... құны ... ... ... ... Жоғарғы Сотының бюллетені.- 1998.- № 9. - 55 б.
Кінә дәлелденді //Қазақстан Республикасының ... ... ... 2001.- № 8. -55 ... к ... Кодексу Российской Федерации: В 2-х т.- М., 1998.-528 с.
38 Тіркелген қылмыстарға шолу ... ... ... ... ... - 2004.- № 7. - 45 б. ... Республикасының Жоғарғы Соты. Бөтеннің мүлкін
ұрлаудың кейбір мәселелері туралы. Нормативтік қаулы //Заң.-1996.- №5.-5-12 6.
40 Жадбаев С.Х. Стадии совершения ... Жеті ... ... ... ... ... Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.- 2000,- № 4. -55 ... ... ... ... ... ... ... Сотының бюллетені.- 1998,- № 5-6. - 65 ... В. ... С. ... ... ... ... 1999.-106 б.
44 Маликова А.Ш. Қазақстан ... ... ... қылмысты саралаудың жалпы түсінігі мен маңызы: Заңғыл. канд. автореф,- Алматы, 2003.- 32 б.
45 Голина В.В. ... ... ... и ... ... ... 1989.- 254 ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөтеннің мүлкін ұрлаудың қылмыстық құқықтық сипаттамасы, онымен күресудің шаралары67 бет
Этнодеформация және ұлттық ой-сана проблемасы3 бет
Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні55 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Азық - түлік проблемасын тұжырымдылық бағдарлама арқылы шешу және оны жүзеге асыру42 бет
Анықтау және алдын ала тергеу органдарында заңдардың орындалуын қадағалау24 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
Ағылшын, қазақ мақал-мәтелдерін салыстырмалы түрде зерттеу (еңбекке баулу тақырыбы).42 бет
Ақша қаражаты, құнды қағаздар, ақшалы құжаттар мен қатаң түрдегі есеп беру бланкілерді түгендеу118 бет
Білім базасын сапалы түрде құру мәселелері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь