Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық-құқықтық қорғау

Қысқартулар мен белгілер 3
Кіріспе 4
1 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз
салдарынан халықаралық . құқықтық қорғау
мәселесін жалпы құқықтық талдау 12
1.1 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық . құқықтық қорғаудың түсінігі мен ерекшеліктері 12
1.2 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық . құқықтық қорғаудың құқықтық негіздері 32
1.3 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық . құқықтық қорғауды мемлекеттік реттеудің
құқықтық сипаттамасы 48
2 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық . құқықтық қорғаудың қағидалары және олардың
нормативтік мазмұны 61
2.1 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық . құқықтық қорғаудың обьектісін анықтау мәселесі 61
2.2 Ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан қоршаған ортаны
қорғау қағидасының мазмұны және оның ықтимал зиянды
салдарының алдын алу ережесін талдау 70
2.3 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан қорғау саласындағы халықаралық әріптестіктің негізгі қырлары және осы саладағы халықаралық дауларды бейбітшілік жолмен реттеу қағидасының маңызы 89
3 Ғарыштық қызметті жүзеге асыру барысында қоршаған орта
мен ғарыштық кеңістіктің өзіне келтірілетін ластану мен
жағымсыз салдар үшін жауаптылық 91
3.1 Қоршаған ортаны ластағаны үшін жауаптылық .
халықаралық . құқықтық негізгі мәселе 91
3.2 Ғарыш обьектілерімен ғарыш кеңістігінің өзіне және қоршаған
ортаға келтірілген зиян мен жағымсыз салдар үшін халықаралық
материалдық жауаптылық 97
3.3 Ғарыштық қызметтен болатын ластану мен жағымсыз салдар
үшін халықаралық үкіметаралық ұйымдарға
тағайындалатын жауаптылықтың маңызды қырлары 104
Қорытынды 109
Қолданылған әдебиеттер тізімі 115
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бұл ғылыми еңбекте қазіргі таңдағы халықаралық ғарыш құқығының және халықаралық экологиялық құқықтың ең өзекті мәселелерінің бірі ғарыштық қызметтің экологиялық қауіпсіздігі туралы құқықтық сұрақтар жан - жақты қарастырылып, оларға кешенді талдау жүргізілген. Осы саладағы халықаралық және ұлттық заңнаманың мазмұны зерртелген. Бұл еңбекте қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық – құқықтық қорғаудың қағидалары, сонымен қатар ғарыштық қызмет барысында қоршаған орта мен ғарыш кеңістігіне келтірілетін ластану мен жағымсыз салдар үшін жауаптылық мәселесі зерттелген.
Диссертация тақырыбының өзектілігі.
Ғарыштық қызмет – ғылым мен адамзат техникасындағы тарихи серпіліс ретінде 21 ғасырдың адамзатына, оның өмірінің барлық бағыттарына өте үлкен ықпал етуде. Адамзаттың ғылыми – техникалық дамуы мен қоршаған ортаны қорғауы арасындағы қақтығыс пен қарама–қайшылықтар күннен күнге өзекті мәселеге айналуы баршамызға аян. Егер де қоршаған ортаға жағымсыз әсер еткен алғашқы уақыттағы ғылыми – техникалық төңкеріс біршама шектелген болса, онда ғарыш дәуіріндегі ғылыми – техникалық төңкерістің әсері шексіз бола бермек деген ойдамыз. Ғарышты игеру болашақта адамзат өмірін жақсартуға жағдай тудырады дегенмен де, сонымен қатар ол қазіргі адамзаттың өмір сүру ортасы жерге зиян келтіріп қана қоймай, онымен қоса жердің айналасындағы кеңістікке де қауіп төндіруі мүмкін. Сонымен, ғарыштық қызмет барысында қоршаған ортаны ластау мен жағымсыз салдардың туындауынан қорғау мәселесі Жердің және оны қоршаған атмосфераның ғарыш кеңістігіне де тарайды. Осыған орай, қоршаған ортаны қорғауды халықаралық-құқықтық реттеудің аумағына ғарыш кеңістігі де кіреді, сәйкесінше Жерді, әуе кеңістігін және ғарыш кеңістігін қамтиды.
Сондықтан да, осы ғылыми еңбек адамзаттың тағдырына ықпалы бар, бүгінгі таңдағы маңызды мәселелердің бірі – ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаны қорғау мәселесіне арналған.
Диссертацияда қарастырылып отырған мәселенің маңыздылығы, өз отанымыздың жерінде әлемдегі ең ірі космодромдардың бірі «Байқоңырдың» орналасуымен арта түседі. Себебі, «Байқоңыр» ғарыш кешенінінің қызмет етуінің экологиялық қауіпсіздігі туралы мәселе біздің еліміз үшін бүгінгі таңда шешімін табуы (оның ішінде, құқықтық шешімі) тиіс алдыңғы қатарлы сұрақтардың бірі. Біздің білуімізше, қазіргі күнде зымыран - ғарыштық қызметтің қоршаған ортаға әсері туралы обьективті мәліметтер жоқ, әрине, Байқоңыр ғарыш кешенінің, оның маңындағы тұрғындарға және қоршаған ортаға өте үлкен әсері бар.
Қазіргі таңда Қазақстанда экологияға деген көзқарас үлкен маңызға ие, осыған сәйкес Қазақстан Республикасының Конституциясының 31 – ші бабында былай делінген: «Мемлекет адамның өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы айналадағы ортаны қорғауды мақсат етіп қояды». [1]
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 7 қазан 1998 жылғы №284, 21 мамыр 2007 жылғы №254-3 ҚР Заңдарымен енгізілген өзгерістер мен толықтыруларымен бірге //Алматы: Юрист, 2007.-44 б.
2 Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030 Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана // Казахстанская правда 11 октября 1997 г.
3 Колосов Ю.М. Действующее международное право // Москва., - Т. 3, стр. 58.
4 Hermida, Julian. Legal basis for a national space legislation //Dordrecht; Boston: Kluwer Academic, 2004 y. -273 p.
5 Gal,Gyula. Space Law Imprint //LeydenSijthoff, 1969.
6 Brownlie I. A Survey of International Customary Rules of Environmental Protection. 13 nat.resourses J.-1973.-P.179.
7 Борьба СССР за мирное использование космоса 1957-1985 //М., 1985г. Т.1-2. -14 с.
8 Patricia Birnie., Alan Boyle. International Law and the Environment //Printed in Great Britain, 2002. Second Ed.-Oxford, 2002.
9 Е. А. Коровин. Международная жизнь //1959 г. №11, -118 с.
10 Е.А. Коровин. О международном режиме космического пространства// Международная жизнь, 1959 г. №1, -79 с.
11 Г.П. Жуков. Космическое право// М., 1966. -17 с.
12 Иойрыш и М.И.Лазарев. Договор, оздоровляющий атмосферу // М., 1965.
-19 с.
13 Договор о всеобьемлющем запрещении ядерных испытаний 24 сентября 1996 г. Международное публичное право. Сборник документов. Том 2.-М.:Издательство БЕК, 1996. -362-366 с.
14 2005-2007 жылдарға арналған Қазақстан Республикасында ғарыштық қызметті дамыту туралы Мемлекеттік Бағдарлама. 25 қаңтар 2005 жылғы №1513 Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы // Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
15 Договор о принципах деятельности государств по исследованию и использованию космического пространства, включая Луну и другие небесные тела от 27 января 1967 г. Международное публичное право. Сборник документов. Том 2.-М.:Издательство БЕК, 1996. -352-356 с.
16 Копылов М.Н. Международное космическое право //Изд-во УДН, 1987.
-16 с.
17 Г.П. Жуков., Ю.М.Колосов. Международное космическое право// Учебник. -М.: Междунар.отношения, 1999.-7 с.
18 Конвенция о регистрации обьектов, запускаемых в космическое пространство от 14 января 1975 г Международное космическое право. Сборник документов. Том 2.-М.: Издательство БЕК, 1996г. -368-371 с.
19 С.А. Кузнецов. Большой толковый словарь русского языка //-СПб.: «Норинт», 1998.-402 с.
20 Тихонравов М.К. Прогнозирование межпланетных полетов //М.: Машиностроение, 1973.-3 с.
21 Верещетин В.С. Международное сотрудничество в космосе //Наука, 1977. -143 с.
22 Мовчан А.П. Проблемы кодификации и прогрессивного развития международного права //Автореф.докт.дис. М., 1974.-24 с.
23 Философский словарь. Под ред.М.М. Розентана и П.Ф.Юдина.- М.: Политиздат, 1963.-С.217.
24 Василевская Э.Г. О высотном разграничении воздушного и космического пространства //СПб-1979. 100-105 с.
25 Даниленко Г.М. Процесс создания обычных норм в современном международном праве //Советский ежегодник международного права, 1982.-М., 1983.-151-170 с.
26 Даниленко Г.М. Граница между воздушным и космическим пространством и современном международном праве //СГП.-1984.-№9. -71-79 с.
27 Собко А.А. Ермак С.Н. Черкас С.В. Международно-правовые аспекты военно-космической деятельности //М., 2001.-7-8 с.
28 Малеев Ю.Н. Международное воздушное право //Вопросы теории и практики. М.: Междунар.отношения, 1986.-48 с.
29 Кубасов В.Н. Профессиональная подготовка космонавтов //М.: Машиностроение, -1985-288 с.
30 Большая Советская Энциклопедия //М.:Сов.энциклопедия, 3-е изд.Т.13, 1973г.-258 с.
31 Глушко Н.С. Космонавтика. Энциклопедия //М.:Сов.энциклопедия, 1985.
-198 с.
32 Dictionary of technical terms for aerospace use. –Wash., 1965.-16 р.
33 Рудев А.И. Международно-правовой статус космических станции //М.: Междунар.отношения, 1982.-С.84-85.
34 Жуков Г.П. Правовой статус космонавтов //М.: Международные отношения, 1999.-С.94.
35 Соглашение относительно сотрудничества по международной космической станции гражданского назначения. Международное космическое право: Учебник. Отв.ред. Г.П. Жуков, Ю.М. Колосов.-М.: Междунар.отношения, 1999.-С.317-349.
36 Соглашение о деятельности государств на Луне и других небесных телах от 18 декабря 1979 г. Международное публичное право. Сборник документов. Том 2.-М.: Издательство БЕК, 1996.-С.356-362.
37 Соглашение о спасании космонавтов, возвращении космонавтов и возвращении обтьектов, запущенных в космическое пространство от 22 апреля 1968 г. Там же.С.371-373.
38 25 қаңтар 2005 жылы №1513 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы. «2005-2007 жылдарға арналған Қазақстан Республикасында ғарыштық қызметті дамыту туралы» мемлекеттік бағдарлама //Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
39 «Қазақстан Республикасының Үкіметі жанынан кеңес беру-кеңесу органын құру туралы» 31 қазан 2005 жыл №1087 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы //Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
40 «Акционерлік қоғам «Қазкосмос» Ұлттық компаниясын құру туралы» 17 наурыз 2005 жыл №242 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы // Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
41 Экологически кодекс Республики Казахстан от 9 января 2007 года. №212-3.-Алматы: ЮРИСТ, 2007-172 с.
42 Холмуминов Ж.Т. Правовые вопросы государственного управления в области экологии// Проблемы развития и унификации экологического и аграрного законодательства Казахстана и стран СНГ в контексте интеграционных процессов (Байсаловские чтения-2005): Материалы международной научно-практической конференции. Библиотека земельного права. - Астана, 2005 г. сост. Абдраимов, Б.Ж.-Выпуск 7.-С.43-51.
43 Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 октября 2004 года №1113 Положение о Министерстве охраны окружающей среды РК//Справочная правовая система Юрист, 22.01.2007 г.
44 Концепция экологической безопасности Республики Казахстан на 2004-2015 годы. Одобрена Указом Президента Республики Казахстан от 3 декабря 2003 года №1241 //Экологический курьер,-2004.-29 января.
45 Постановление Правительства Республики Казахстан от 12 марта 2004 года №311 Об утверждении Перечня специально уполномоченных органов, осуществляющих функции охраны окружающей среды, управление природопользованием и государственного контроля в этой области, и Правил организации их деятельности//Справочная правовая система Юрист, 22.01. 2008 г.
46 Сулейменова С.Ж. Классификация природоохранных мероприятий
// Проблемы развития и унификации экологического и аграрного законодательства Казахстана и стран СНГ в контексте интеграционных процессов.
47 Конвенция Орхус, 25 июня 1998 года //Справочно – правовая система Юрист, 27.03.2007г.
48 Қазақстан Республикасы 25 шілде 2006 жылғы № 155 Жарлығы бойынша «Байқоңыр» кешеніндегі Қазақстан Республикасының арнайы өкілі туралы Ереже // Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
49 Абдраимов Б.Ж., Жарылкасын Е. Возмещение экологического вреда по законодательству РК.-Алматы: Юрист, 2001.
50 Мухитдинов М.Б., Куандыков К.Ж. Проблемы теории права селскохозяйственного водопользования.-Тараз, 2001.
51 Байдельдинов Д.Л. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. Оқу құралы.-Алматы, 2005.
52 Сарсембаев М.А. Международное право. Общая часть: Учебное пособие.-Алматы: Ғылым, 1993.-133б.
53 Бринчук М.М., Экологическое право. Учебник для высших учебных заведений.-М.: Юрист, 1998.-688б.
54 Гиззатуллин Т.И. Международно-правовое регулирование трансграничной перевозки опасных отходов.: Дис.канд.юрид.наук: 12.00.10.-М.:РГБ, 2003.169б.
55 Алтаева К.Ж., Международно-правовая охрана окружающей среды от загрязнения опасными отходами. Дис. доктора философии (PhD) в области правоведение.-Алматы, 2008.
56 Лазарев М.И. Технический прогресс и международное право //М., 1963. стр., 26.
57 Мовчан А.П. Кодификация и прогрессивное развитие международного права //М. 1972.стр.191.
58 В. Журахов., Ю.Михайлов. Охрана природы и международное право // «Международная жизнь» 1971г. №.9.стр. 139-140.
59 Виноградов СВ., Жукова Э.Г. Международно-правовые режимы зашиты морской, воздушной и космической среды: сравнительный анализ. В книге. Международное морское, воздушное и космическое право. М. 1992. -72 с.
60 Виноградов С. В. Деятельность в космосе и охрана окружающей среды, в кн.: Космос и право. М., 1980. -С121.
61 Севастьянов В.И., Урсул А.Д., Школенко Ю.А. Освоение космоса и экологическая проблема: общество и природная среда. М., 1980. - С115-119.
62 Orbiting Debris: А Space Environmental Problem, Washington, 1990. -43 р.
63 Шестаков Л. И. Императивные нормы в системе современного права. М., 1981.-5с.
64 Ерджанов Т.К. Международное публичное право: Учебник.-Алматы, 2006.-892 б.
65 Жуков Г.П. Основные принципы Договора по космосу 1967г. В книге Тенденции развития космического права. М. 1971. -71—77 с.
66 Nicholas L. Johnson History of on-orbit satellite fragmentations 4-th ed. (Colorado Springs, CO: Teledyne Brown Engineering, Janua«y 1990), NASA Contract NAS 918209.
67 Reynolds, R.C. and Potter, A. E. "Orbital debris research at NASA Johnson Space Center, 1986-1988, NASA TM 102155, September 1989; Sato, K. and Nagatomo, M. Collision probability in space and the debris environment in future Proceedings of the fourteenth Symposium on Space Technology and Science, pp. 257-263, 1984.
68 Space debris, report of the ESA Space Debris Working Group, ESA SP-II09, November 1988 ; Report on orbital debris. Inter-agency Group (Space) for the National Security Council, Washington, D. C, February 1989.
69 Kessler, D.J. and Cour-Palais, B.G. "Collision frequency of artificial satellites the creation of a debris belt". Journal of Geophysical Research, vol. 83, Ho. A6, I June, 1978, pp. 2637-2646.
70 Kessler, D.J. "Collisional cascading: the limits of population growth in low earth orbit", COSPAR, The Hague, Netherlands, paper No. MB 2.2.2., 1990.
71 Eichler, P. and Rex, D., "Debris chain-reactions", AlAA/NASA/DOD Orbital Debris Conference, paper AIAA 90-1366, 16-19 April, 1990, Baltimore, MD.
72 Не Qi Zhi. Legal Aspect of Space Activities and the Environment, Space Law: Development and Scope, Ed. by N. Jasentuliyana, New York, 1992.
73 Law and Politics in Space. Montreal, 1964, p.43.
74 Колосов Ю.М. Борьба за мирный космос. М., 1968, с. 94.
75 Тенденции развития космического права, М, 1971. -186с.
76 Пирадов А.С. Космос и международное право. М., 1970.-44с.
77 Тункин Г.И. Вопросы теории международного права. М.,1962. -122-136с.
78 Шибаева Е. А. и Поточный М. Прововые вопросы структуры и деятельности международных организаций. М., 1989. -90-93 с.
79 Верещетин В. С. Космос и международное сотрудничество, стр, 40
80 Fawcett J. E. S. International Law and the Uses of outer space. N. Y. 1978, p. 60.
81 Лукашук И. И. Международно-правовое регулирование международных отношений. М., 1975, Стр. 8.
82 Молодцова Е. С. Мирное урегулирование международных споров в области космической деятельности. Авториферат Канд. Дисс. М., 1986.
83 Judicial Settlement of International Disputes. 1986. P 149.
84 Forkosch M. D. Outer Space and Legal Liability. The Hague, Boston. London. 1982. P, 5, 195—207.
85 International 1 aw Association. Paris Conference. 1984. P. 10-31.
86 Черниченко С.В. Международное право: современные теоретические проблемы. М., 1993.
87 Гусев Р.К., Петров В.В. Правовая охрана природы в СССР.М., 1979, стр.,167; Правовая охрана природы в СССР.-М., 1976,- 328 с.
88 Космические исследования и их практическое применение. Документы, представленные на Конференцию ООН по исследованною и использованию космического пространства в мирных целях. Вена, 14-27 августа 1969 г. Том П. ООН, Нью-Йорк, 1969, с.1129-1153.
89 Jeaks W.C. Space Uw, N.Y.-- Wash. 1965, p.445.
90 Тимошенко А.С. Правовой режим природных ресурсов, разделяемых двумя или более государствами, стр. 117.
91 Тункин Г.И, Теория международного права, стр. 432.
92 Василенко В.А. Ответственность государства за международные правонарушения. -Киев:, 1976, стр. 133-139.
93 Курис П.М. Указ. Соч., с. 236.
94 Г.И. Левин Д.Б. Ответственность государств в современном международном праве. -М., 1966, стр. 60.
95 Клименко Б.М. Международные реки Правовые вопросы использования международных рек в промышленном и сельском хозяйстве. М., 1969. стр.
96 Jenks C.W. Liability for Ultra-Hazardous Activities in International Law. 1966, vol. 117, pp. 106-108.
97 Колодкин А.Л. және Кибиревский С. Принципы деятельности государств по использованию морского дна. //Советское государство и право, 1970. № 6. 95-100 б.б.
98 Жуков Г.П. Международно-правовые проблемы освоения космоса. Автореферат Диссертации на соискание докторской степени. M..I966.
99 Jenks W. С. Space and law, Appendix X, pp.27,8-279.
100 Рубанов А.А. Международная космическо-правовая имущественная ответственность. М,1977. стр.236.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл – Фараби атындағы ... ... ... 341:502 Қолжазба құқығында
ҚАБАНБАЕВА ГҮЛБАҚЫТ БОРИБЕКОВНА
Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан ... ... ... ... ... ... алу үшін ... жетекшілер
заң ғылымдарының докторы,
профессор Д.Л. Байдельдинов
заң ғылымдарының докторы,
профессор А. Е. Бойл
Қазақстан Республикасы
Алматы 2009
МАЗМҰНЫ
Қысқартулар мен белгілер 3
Кіріспе 4
1 ... ... ... ... ... ... – құқықтық қорғау
мәселесін жалпы құқықтық талдау 12
1.1 Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз ...... ... ... мен ... ... ... ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық – құқықтық қорғаудың ... ... ... ... ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық – құқықтық қорғауды мемлекеттік реттеудің
құқықтық сипаттамасы 48
2 ... ... ... ... ... салдарынан
халықаралық – құқықтық қорғаудың қағидалары және олардың
нормативтік мазмұны ... ... ... ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
халықаралық – құқықтық қорғаудың обьектісін анықтау мәселесі 61
2.2 Ғарыштық ... ... ... ... ... қағидасының мазмұны және оның ықтимал зиянды
салдарының алдын алу ережесін талдау 70
2.3 ... ... ... ... ... салдарынан қорғау
саласындағы халықаралық әріптестіктің негізгі қырлары және осы
саладағы халықаралық дауларды бейбітшілік жолмен реттеу ... 89
3 ... ... ... ... ... қоршаған орта
мен ғарыштық кеңістіктің өзіне келтірілетін ластану мен
жағымсыз салдар үшін ... ... ... ... ... үшін ...
халықаралық – құқықтық негізгі мәселе 91
3.2 Ғарыш ... ... ... ... және ... ... зиян мен ... салдар үшін халықаралық
материалдық жауаптылық 97
3.3 Ғарыштық қызметтен болатын ластану мен жағымсыз салдар
үшін ... ... ... ... ... ... 104
Қорытынды 109
Қолданылған әдебиеттер тізімі 115
Қысқартулар мен белгілер
БҰҰ ... ... ... ... Социалистік Республикалар Одағы
ҚР Қазақстан Республикасы
ЗҒҚ Зымыран ғарыштық қызмет
ЗТ ББ Зымыран ... ... ... Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
АҚШ Америка Құрама Штаттары
NASA АҚШ–тың Ғарыш ... ... мен ... ... ... ... ғарыш агенттігі
ҰҒА Ұлттық Ғарыш Агенттігі
ФҒБ Федералдық Ғарыш Бағдарламасы
РФ Ресей Федерациясы
ЗҒҚ ЭҚ ... ... ... ... қауіпсіздігі
МЭС Мемлекеттік экологиялық сараптама
ЗҒТ Зымыран ғарыштық техника
ЖЖС Жердің жасанды серігі
ЕҒА ... ... ... ЭК ... ... ... Кодексі
ИНМАРСАТ Теңіздік спутниктік байланыс бойынша халықаралық ұйым
ИНТЕЛСАТ ... ... ... ... ... ... араб елдерінің Корпорациясы
ХҒС Халықаралық Ғарыш Станциясы
ЖҚЗ Жерді қашықтықтан зоналау
РФ СК Ресей Федерациясының Су Кодексі
SSN ... ... ... Қытай Халық Республикасы
МАГАТЭ ... қуат ... ... агенттігі
ЮНЕП БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау бойынша Бағдарламасы
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бұл ... ... ... ... ... құқығының және халықаралық экологиялық құқықтың ең өзекті
мәселелерінің бірі ғарыштық қызметтің экологиялық ... ... ... жан - ... ... оларға кешенді талдау
жүргізілген. Осы ... ... және ... ... ... Бұл ... қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз
салдарынан халықаралық – құқықтық ... ... ... ... қызмет барысында қоршаған орта мен ғарыш кеңістігіне ... мен ... ... үшін ... мәселесі зерттелген.
Диссертация тақырыбының өзектілігі.
Ғарыштық қызмет – ғылым мен ... ... ... ... 21 ... адамзатына, оның өмірінің барлық бағыттарына өте үлкен
ықпал етуде. ... ...... ... мен қоршаған ортаны
қорғауы арасындағы ... пен ... ... ... ... айналуы баршамызға аян. Егер де ... ... ... ... ... ... ғылыми – техникалық төңкеріс біршама шектелген
болса, онда ғарыш ... ...... ... ... шексіз
бола бермек деген ойдамыз. Ғарышты ... ... ... ... ... тудырады дегенмен де, сонымен қатар ол қазіргі адамзаттың
өмір сүру ортасы ... зиян ... қана ... ... қоса ... ... де ... төндіруі мүмкін. Сонымен, ғарыштық қызмет
барысында қоршаған ортаны ластау мен жағымсыз ... ... ... ... және оны ... атмосфераның ғарыш кеңістігіне де
тарайды. Осыған орай, қоршаған ортаны ... ... ... ғарыш кеңістігі де кіреді, сәйкесінше Жерді, әуе
кеңістігін және ... ... ... да, осы ... ... ... ... ықпалы бар, бүгінгі
таңдағы маңызды мәселелердің бірі – ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаны
қорғау ... ... ... ... мәселенің маңыздылығы, өз
отанымыздың жерінде әлемдегі ең ірі ... бірі ... арта ... Себебі, «Байқоңыр» ғарыш кешенінінің қызмет
етуінің экологиялық қауіпсіздігі туралы мәселе біздің еліміз үшін ... ... ... ... ішінде, құқықтық шешімі) тиіс алдыңғы қатарлы
сұрақтардың бірі. Біздің білуімізше, қазіргі күнде ... - ... ... ... ... ... обьективті мәліметтер жоқ, әрине,
Байқоңыр ғарыш кешенінің, оның маңындағы тұрғындарға және қоршаған ... ... ... ... ... Қазақстанда экологияға деген көзқарас үлкен маңызға ие,
осыған сәйкес Қазақстан ... ... 31 – ші ... ... ... ... өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы
айналадағы ортаны қорғауды мақсат етіп қояды». ... ... ... кейін, оның алдында бірқатар
экологиялық ... ... ... ... ... Н.Ә.
Назарбаев «Қазақстан - 2030» Бағдарламасында ... ... ... ерекше көңіл бөлгені бекер емес болса керек. «Қазақстан 2030-шы
жылға қарай таза ауасы мен ... суы бар, таза және ... ел ... Өндірістік қалдықтар мен радиация ендігі кезекте біздің үйлеріміз
бен бақшаларымызға өтпейтін ... ... ... бен ... ... ... ... орта жағдайында толыққанды өмір
сүреді». [2] Еліміздің алдында ... ... ... шешу үшін 26
халықаралық экологиялық конвенциялар ратификацияланды, ... ...... ... ... Өз мәселесін жалғыз болып шешу еш бір
бақуатты мемлекеттердің де қолынан ... іс ... ... кез
келді. Әлемдік қауымдастық белсенді түрде мамандандырылған ұйымдардың
көмегіне жүгінуді, сонымен қатар әмбебап және ... ... ... ... ... ... ғарыш айлағындағы қызметі барысында ... мен ... ... қорғау мәселесіне көңіл бөлуі кездейсоқ емес.
Ғылыми–техникалық серпіліс адамзаттың ғарышты зерттеуі мен ... ... әрі ... ... ... ... мен ғарыш қызметінің белсенді
дамуын, адамның ... ... ... табиғатқа әсер етуін күрт
күшейтіп қана қоймай, ғарышты игеру кезіндегі ықпал ... ... ... ... ... ... ... жер, әуе және жерден
тыс ортаны ластау, шикізат пен энергияның жаңа ... ... ... өсуі ... ... ... алдына әкеліп тіреді.
Сондықтан да, ... ... ... ... ғарыш кеңістігі мен
қоршаған ортаны қорғау және жер мен одан тыс табиғи ... ... ... ... ... мәселеге айналып отыр, ... ... күн ... ... тиіс негізгі міндет
болып табылады.
Адамзаттың ғарыштық қызметі барысында ғарыш кеңістігі мен ... ... ... ... ... қауымдастықтың көңілін аулап
отыр, сонымен қатар ол халықаралық ... ... ең ... ... ... ... қауымдастық ғарышты және қоршаған ... ... ... ... ... ... арасындағы ең ауқымды
және жан - ... ... ... ... етеді және
сәйкестендіреді. Мемлекеттердің әріптестігі қазіргі халықаралық құқықтың
және халықаралық ғарыш ... ең ... ... ... ... қатар ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаны халықаралық қорғауды
қамтамасыз ... ең ... ... бірі ... ... Ғарыш
кеңістігі мен қоршаған ортаны қорғауға ... ең ... ... - ... Ұлттар Ұйымының және оның ... ... ... ... ... ... - ғарыш пен қоршаған ортаны қорғау мен
пайдалану барысындағы ... ... ... ... реттеуші
құрал болып табылады. Ол мемлекеттердің ғарыштағы қызметі барысындағы,
оларға тиесілі табиғат қорғау режимін ... ... рөл ... ... және ... ортаны халықаралық – құқықтық қорғаудың қалыптасуы
халықаралық ғарыш құқығының прогрессивті дамуының ... ... ... ... ... да, осы ... халықаралық – құқықтық реттеу сөзсіз төменде
келтірілгендей әмбебап халықаралық келісімдердің ықпалымен қалыптасуда:
✓ 1963 жылғы «Әуеде, ғарыш кеңістігінде және су ... ... ... ... ... салу ... ... Шарты»;
✓ 1967 жылғы «Ғарыш кеңістігін, Ай мен ... ... ... ... ... ... қызметінің қағидалары туралы
Шарт»;
✓ 1972 жылғы «Ғарыш обьектілерімен келтірілген зиян үшін ... ... ... 1979 ... ... және ... да ... денелерінде мемлекеттердің
қызметі туралы Келісім» және тағы ... ... ... ...... ... ... ғарышты
игеруі, яғни ғарыштық қызметті жүзеге асыруы барысындағы маңызды табиғат
қорғау ережелерін қамтиды, сонымен бірге жер, әуе және ... ... ... ... қатар, ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаны радиоактивті ... да ... ... ... ... алуға, табиғи ресурстарды және
тұтастай табиғи кешендерді қорғау мен ... ... ... және ... халықаралық шарттардың саны үнемі ұлғаюда.
Адамзаттың ғарышты игеру процессі барысындағы ғарыш пен қоршаған ортаны
қорғаудың халықаралық-құқықтық реттеу жүйесінде ... ... ... ... ... рөлі ұлғаюда және ерекше болып табылады.
Біріккен ... ... - ... ... бар, ең ... халықаралық ұйым, кез-
келген жаhандық сипаты бар мәселелерді шешу үшін, мемлекеттер әріптестігін
ыңғайластыру үшін ең ... ... ... ... ... соның
ішінде, қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне де қатысты. Сонымен ... ... ... ... ... ... құралы, әрі өзара тиімді шешімге
келудің құралы, ең бастысы жалпы халықаралық құқық пен халықаралық ғарыш
құқығын кодификациялаудың және ... ... ... ... ретінде.
Ғарыш пен қоршаған ортаны қорғауды реттеуге байланысты жұмыс көлемінің
ұлғаюына орай, ғарыш қызметіне байланысты жаңа ... ... ... ... ... ұйым ... құқықтың субьектісі ретінде ғарыш және қоршаған
ортаны қорғауды халықаралық-құқықтық реттеуде оператордың рөлін атқарады,
кем ... ... ... ... комитеті мен түрлі арнайы және
жергілікті ұйымдардың орынына, мысалы, ... ... ... ... ... атқарады, тіпті дауларды шешуші және реттеуші ... ... ... ету функциясын және тағы да басқасын көздейді.
Ғарыш кеңістігі мен ... ... ... ... ... ... барысында ғарышты игеру ... ... мен ... ... ... зиян мен ... ... үшін
жауаптылықты зерттеу маңызды орын алады. Аталған зерттеудің мәні мен оның
қорытындылары ғарыш ... ... ... қана ... ... процедураларға құқықтық негіз беруінде. Зерттеу ... ... ... ... ... ол жауапкершіліктің
субьектілері, олардың ерекше сипаттары және тағы да ... ... ... ... барлығы ғарыштық қызмет
барысында ғарыш кеңістігі мен қоршаған ... ... ... ... ... ... ... диссертациялық жұмыстың
өзектілігін анықтайды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері.
Диссертацияның мақсаты болып халықаралық ... ... ... қорғаудың негізгі бағыттарын кешенді қарастыру, ... ... ... ... ... жүйесін талдау танылады.
Жүргізілген талдау нәтижесінде ... ... ... ... ... ортаны қорғауға байланысты тиімді ережелердің көрініс
табуын қамтамасыз ету. Бұндай талдаудың өзектілігі халықаралық ... ... ... ... ... ... ... құқық нормаларының дамуы мен ... және ... ... ... ... ... ... диссертант келесідей міндеттерді шешуге
тырысты:
✓ адамзаттың ... ... ... ... ... ... реттеудің негіздері мен қазіргі жай-күйін зерттеу;
✓ қоршаған ортаны халықаралық - құқықтық реттеудің негізінде ... ... ... мен ... ... және ... ... ғарыш дәуіріндегі қоршаған ортаны қорғауға қатысты түрлі ... ... ... ... жағдайын, құрылымын және
құзіретін анықтау;
✓ халықаралық құқық пен ... ... ... ... ... ... ... елдердегі ғалымдардың еңбектерін зерттеу және
салыстыру;
✓ Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... қажеттігін негіздеу;
✓ жүргізілген талдау нәтижесінде Қазақстан ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстар жасау, оның
ішінде «Байқоңыр» ғарыш кешенінің экологиялық ... ... ... ... ... ... әдістемелік негізі мен зерттеу әдістері.
Автор талдау әдісін қолданады, себебі ол ... ... ... ... ... ... актілердің ережелері мен
халықаралық ғарыш құқығының келісімдерін зерттеудің маңызды құралы ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... мен ... мүмкіндік береді. Синтездеу әдісі зерттеу ... ... мен оның ... ... пен алға қойылған міндеттермен
ара қатынасын логикалық жүйелі түрде көрсетуге ... ... ... ... ... ... қарастыру қолданылған. Автор
ғарыштық қызмет саласындағы отандық құқықтық нормаларды халықаралық ... ... ... ... отырып қарастырған, олардың
құрылымын анықтаған. ... ... ...... ... қауіпсіздігі бойынша халықаралық тәжірибе мен Байқоңыр ғарыш
айлағының ... ... ... ... құжаттар
салыстырмалы құқықтық тұрғыдан зерттелді.
Диссертация тақырыбын өңдеу барысында ... ... ... және ... ... құқық доктриналарының және халықаралық ғарыш құқығы
саласындағы ғалымдардың теориялық ... мен ... ... ... ... ... ... барысында халықаралық құқық доктринасының кеңестік
және ресейлік өкілдерінің ... және ... ... үлкен көмек
көрсетті. Олар: Г.И.Тункин, Э.Г.Василевская, ... ... ... ... ... ... Е.А.Коровин, С.Б.Крылов, П.М.Курис, М.И.Лазарев, ... ... ... ... Е.С.Молодцова,
А.С.Пирадов, А.А.Рубанов, А.И.Рудев, Д.И.Фельдман, ... ... және ... ... ... ... ... мәселелері мен табиғи
ресурстарды ұтымды ... ... ... ... Р.В.Деканозованың, В.Г.Жураховтың, Н.С.Иванченконың,
О.С.Колбасовтың, ... ... ... ... ... ... Ю.А.Школенконың және
басқаларының ... ... ... ... ... ғалымдары: l.Brownlie,
G.Schwarzenberger, Nicholas L. Johnson, D.J.Kessler, ... D.Rex, ... ... ... ... ... және басқалары.
Қазақстан Республикасында қоршаған ортаны қорғау зерттеулерінің басты
мақсаты болып табылатын келесідей ... ... ... Б.Ж., ... Д.Л., Еркинбаева Л.К., Баимбетов Н.С.,
Культелеев С.Т., ... Т.К., ... М.А., ... С.Ж., ... ... ... негізі ретінде ғарыш құқығы саласындағы көптеген
халықаралық келісімдер; адамзатты қоршаған ортаны қорғау бойынша ... мен БҰҰ - ның ... ... келісімдері зерттеудің
нормативтік базасы ретінде қолданылды; БҰҰ - ның ... және ... ... ... әр түрлі бағыттарда дамығанына қарамастан, отандық
әдебиетте ғарыш айлағындағы қызметтен қоршаған ... ... ... осы күнге дейін арнайы, кешенді түрде зерттеген зерттеулер,
еңбектер ... ... ... ... ... ... жұмыс ғарыштық қызметтің жағымсыз
салдарынан қоршаған ортаны қорғауды құқықтық реттеу бойынша ең ... ... ... ... рет ... ... ... жалпы қағидалар және нормаларының
жүйесі мен оның жүйе бөлшегі қоршаған ортаны қорғаудың ... ара ... ... талдау жүргізілген. Сонымен қатар, ғарыштық ... ... ... ... ... қағидасының анықтамасы берілген.
Алғаш рет ғарыштық қызметтің қоршаған ортаға келтіретін жағымды ... ... ... ... ... зерттеліп қарастырылған. Осы
жерде ... рет ... ... жағымсыз салдары ұғымына анықтама
берілген. Бұл еңбектің басқа да ... ... оның ... ... ... тек философиялық көз қараспен шектелмейтіндігі.
Алғаш рет қоршаған ортаны ғарыш айлағындағы қызметтен қорғаудың
қалыптасып ... және ... ... ... келтіруге талпыныс
жасалған, олардың ... ... ... және осы ... БҰҰ
органдарының резолюциялары мен шешімдерінің маңыздылығын көрсетіліп,
аталған қағидалардың құқықтық мазмұны анықталған.
Алғаш рет ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қамтамасыз ету ғылыми қырынан зерттелген.
Алғаш рет халықаралық ғарыш құқығында халықаралық әдеттің осы ... өз ... ... жөнінде тұжырым жасалды.
Қорғауға шығарылған негізгі ережелер. Жүргізілген зерттеу нәтижесінде автор
төмендегідей қорытындылар мен ұсыныстарды қорғауға ... ... ... ... ... ... ... ғарыштық
қызметі барысында туындайтын қатынастарын реттейді. Осымен қатар,
бүгінгі таңда халықаралық ғарыш ... ... ... ... ... ... ортаны қорғаудың арнайы
қағидалары қалыптасқан. ... ... ... олардың қатарына
келесілерді жатқызамыз: а) ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан
адамзаттың өмір сүру кеңістігі мен ... ... ... ... ә)
ғарыштық қызмет барысында ғарыш кеңістігі мен ... ... ... ... ... ... алу ... б)
қоршаған ортаны ғарыштық ... ... ... ... ... ... қағидасы; в) қоршаған ортаны қорғау
саласындағы халықаралық дауларды бейбітшілік жолмен реттеу қағидасы
және ... ... ... ... оны ... мен пайдалануға
байланысты қызметінің көлемінің ұлғаюына байланысты халықаралық ұйымдардың
рөлі артуда. Сонымен қатар, ғарыштық қызметтің ... ... ... ... ... алу ... мемлекеттер тарапынан қоршаған ортаны
ластауға байланысты тыйым салатын нормалардың тиісті деңгейде орындалуына
бақылау ... ... ... Сол ... ... қызмет саласында
халықаралық әріптестікті дамыту мақсатында, ғарыш кеңістігі мен қоршаған
ортаны қорғауға ... ... ұйым құру ... ... ... ... барысында қоршаған ортаны қорғау бойынша халықаралық ... ... Бұл ... құру ... ... ... ... жүзеге
асыратын (жүзеге асырмайтын) мемлекеттердің қоршаған ... ... ... реттеуші және олар үшін орталықтандырылған бақылау
қызметін, ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
аталған ұйым ғарыштық қызмет салдарынан туындайтын қоршаған ортаны қорғауға
байланысты халықаралық құқық субьектілері ... ... ... шешу ... ие ... ... ... кеңістігін игеру
процесінің қазіргі уақытта қарқынды дамуы кезеңінде ілгеріде аталған ұйымды
құру ... ... ... ... ... ... обьективті
қажеттілік негізінен туындап отыр.
3. Ғарыштық қызметті реттеуге ... ... ... ... даму ... ... таңда Қазақстан Республикасының ғарыштық
қызмет саласындағы заңнамасының ... ... ... нормативтік –
құқықтық актілерден тұратындығына алып келді, олардың ... ... ... ... жоқ. ... ... ... жоқтығы көптеген
халықаралық ғарыш құқығының ... тек ... ... ... ... отыр. Біздің білуімізше, олардың тиімді жүзеге
асырылуы, халықаралық ғарыш құқығының ережелерін дамытатын және олар ... заңи ... ... нормаларды, мемлекеттер
тарапынан нақты қабылдануы жолымен ғана шешілуі мүмкін. ... ... ... «Ғарыштық қызмет туралы» Заңның жобасын дайындап
оны қабылдайтын қажеттілік туындап отыр. «Ғарыштық қызмет ... ... ... жан - ... ... ... етеді, соның ішінде
қоршаған ортаны ... ... ... ... тақырыбы төңірегінде зерттеу жүргізу нәтижесінде және
түрлі ... ... ... ... ... келесідей ұғымның
анықтамасын беруге тырысты: «ғарыштық қызметтің жағымсыз салдары дегеніміз
ғарыштық қызметтің жүзеге асырылуы ... ... ... улы және
басқа да зиянды заттар мен материалдарды жасанды түрде ... ... ... ... ... ... ... түрде өзін өзі қалпына
келтіруіне және ... ... ... асып ... ... ... ... бөлу, сонымен қатар тірі табиғаттың өлуіне алып
келетін және ... ... мен әл ... зиян ... іс ... ... және тәжірибелік мәні төмендегідей:
Ғарыштық қызметтен қоршаған ортаны ...... ... ... БҰҰ – ның ... және құқыққолданушылық
қызметінің тиімділігін көтеру және жетілдіруге байланысты ұсыныстар ... ... ... ... жағымсыз салдарынан қоршаған ортаны
қорғауға байланысты болашақ халықаралық ұйымның, болашақтағы орны мен рөлін
көрсетеді.
Бұл зерттеуден туындайтын ... ... және ... ... ... ... ... нормалар мен ережелер дайындауы
барысында қажет болуы мүмкін.
Бұл ... ... ... ... ... қызмет және қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнаманы жетілдіру
мақсатында қолданылуы мүмкін.
Диссертация материалдары халықаралық ғарыш құқығы және ... ... ... ... ... курстар оқу үшін, сонымен қатар
ғарыштық қызмет ... ... ... ... ... ... өңдеу, ғылыми мәселелерді ары қарай зерттеу үшін ... ... ... ... қызметтің жағымсыз салдарынан қоршаған
ортаны халықаралық – құқықтық қорғауға байланысты қоғамдық ... ... пәні ... ... ... ... қызметтің
жағымсыз салдарынан қоршаған ортаны қорғауға бағытталған ережелердің,
қағидалардың жүзеге асырылуының құқықтық механизмі.
Зерттеу ... ... Бұл ... зерттеудің
негізгі ережелері басылып шағарылған ғылыми мақалаларда көрініс тапты және
халықаралық ғылыми, ... ... ... «Адам
құқықтары және халықаралық құқықтың өзекті мәселелері» (Алматы, ... ... ... ... саяси және дипломатиялық
өміріндегі рөлі» ... 2006); ... және ... ... ... ... олардың әр қайсысы тараулардан ... ... ... және ... ... тізімінен тұрады.
1 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҒАРЫШТЫҚ ҚЫЗМЕТТІҢ ЖАҒЫМСЫЗ САЛДАРЫНАН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ –
ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚОРҒАУ ... ... ... ... ... ... ... қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық
– құқықтық қорғаудың түсінігі мен ерекшеліктері
Халықаралық ғарыш құқығы жалпы халықаралық құқық негізделетін ... ... ... көздерге ие бола алмайды. Мемлекеттермен ерікті
түрде жасалған халықаралық шарт - ... ... ... ... ... ... Бұл ... заңдылық халықаралық ғарыш құқығында да міндетті
түрде сақталады.
Халықаралық – ... әдет ... ... ... ... ... ... уақыт әрекет еткен жоқ, қазіргі
кезде ол ... ... ... тек ықтимал, оның ішінде тек ... ... көзі ... ... ... ... ... байланысты
мемлекеттердің қызметін ретке келтіруге ... ... ... келісімдерді өңдеу мен жасасу аясындағы халықаралық ұйымдардың рөлі
айтарлықтай ... ... ... ... Ұйымы мен оның арнайы
мекемелерінің қызметі барысында.
Халықаралық ғарыш құқығы ... ... бір ... болып
табылады, сол себепті оның қайнар көздері жалпы ... ... ... ... бірдей болып келеді. Халықаралық соттың Статутының 38–ші
бабы анықтайтындай, нақты дауды халықаралық құқық негізінде шешуі тиіс ... ... ... ... құқылы:
a) дауласушы мемлекеттермен толық мойындалған, жалпы және арнайы ережелер
бекітетін – ... ... ... ... ... ... норма ретінде танылған
халықаралық әдет-ғұрып;
c) өркениетті ... ... ... ... қағидалары;
d) 59 – шы бапта көрсетілген ережені ескере отырып, құқықтық нормаларды
анықтаудың қосымша құралы ретінде түрлі ұлттардың ... ... ... ... ... ... мен сот ... Соттың статутының ілгеріде аталған бабы, Халықаралық Соттың
істерді қарау процессі ... ... тиіс ... ... ... құқықтың өкілдері осы нормалар жалпы халықаралық
құқықтың қайнар көздеріне сәйкес келеді деп санайды [4]; ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ - ның
Халықаралық Сотының статутының 38 – ші ... ... ... ие болады.
Халықаралық шарт. Халықаралық шарт пен әдет халықаралық құқықтың қайнар
көздері арасындағы халықаралық ... ең ... ... көзі ... [5]; ... құқықтың басқа да классикалық салаларымен
салыстырғанда ... ... ... ... ол оның негізгі
қайнар көзі ... ... әдет емес ... шарттың
танылатындығында.
Халықаралық ғарыш құқығының ... ... ... пен ... ... ... ... реттеу процессі барысында басты рөлді
халықаралық шарт атқаруы тиіс [6];
Біріншіден, ғарыш дәуіріне енудің өзі ... ... ... ... ... ... ... Өзара қарым-
қатынастарды реттеу үшін ... ... аз ... ... ... ... шарттарды жасасты, осы шарттар ғарыш құқығының негізгі
мазмұнын ... ... ... ғарышты игеру барысында ғарыш пен қоршаған
ортаны қорғауды халықаралық-құқытық реттеуге байланысты. КСРО - дағы ... ... жер ... ... 40 жыл ... ғарыш техникасының дамып
кеткендігі соншалық, тиісті мемлекеттер ғарыш құқығының нормаларын, соның
ішінде ғарышты игеру ... ... ... кеңістігі мен қоршаған ортаны
халықаралық құқықтық қорғауға байланысты ... тек қана ... ... ... ... ... әдет арқылы емес, бұл
халықаралық тәжірибеге қойылатын негізгі үш талаптың ... ... ... оның ... ... ... ... техникалық қамсыздандырылуының жылдам өзгеруі, тез арада
құқықтық ... де ... ... ғарышты зерттеу мен пайдалану процесі барысында туындайтын
түрлі ғылыми-техникалық ... мен ... ... ... және арнайы сипат тән, бұл жағдай жан - жақты және нақты анықталған
жүріс - тұрыс ережесін ... ... ... айтарлықтай дәрежеде қол
жеткізу халықаралық шарт жасасу арқылы жүзеге асырылмақ, онда оған ... ... мен ... ... анықталады. Ал, халықаралық
әдетке қатысты айтарымыз, онда жүріс -тұрыстың нақты, анық ережелері емес,
тек жалпы қағидалар орын ... және ... ... ... ... ... ... көзі ретінде
бар немесе қалыптасқан қатынастарды реттеп қана қоймай, оның ережелері
болашақта туындайтын ... да ... Ал, ... ... ... қатынастар тәжірибесінде қалыптасқан қатынастардан және
тәжірибеден туындайды, сол себепті ол ... ... ... жаңа ... ... алмайды. Ғарыш құқығында осындай жаңа
бастаулар үнемі туындап отырады, сондықтан да халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... шартқа қарағанда ғарыш құқығы
үшін қажетсіз болып келеді немесе қажеттілігі шамалы.
Мысалы, Ғарыш бойынша Шарттың 9–шы бабы анықтағандай Шартқа ... ... ... ... айды және ... да аспан денелерін зерттеу
мен пайдалану үшін бөгде заттарды жеткізу ... жер ... ... ... пен ... салдардың алдын-алу үшін тиісті ... ... ... ... жоқ, ... болашақта болуы мүмкін қатынастарды алдын
ала анықтау сипатындағы ереже болып табылады. Ал ... ... тек ... шарттар негізінде шешіледі, басқа жолы жоқ.
Сондықтан халықаралық шарттарды жасасу ғарыш құқығының, соның ішінде
ғарыш пен қоршаған ... ... ... ... ... қалыптастырудың ең тиімді жолы болып табылады [7, 14б.];
Халықаралық әдет - ғұрып. Халықаралық шарт халықаралық ғарыш құқығының
негізгі ... көзі ... ... ... бұл ... ... айғақты жоққа
шығара алмайды, яғни халықаралық әдет - ... ... ... ... қайнар көзі болып табылады, ал ол өз кезегінде ғарыш пен қоршаған
ортаны қорғауды ... ... де ... көзі ... ... ... ... дәуіріне ену мен ғарышты игерудің халықаралық
тәжірибесі, халықаралық әдет – ғұрыптың халықаралық ғарыш ... ... бірі ... ... тіпті адамзаттың ғарышты игеру
процессі қысқа ғана мерзімде ... да. ... ... кейбір қағидалары
халықаралық тәжірибемен туындаған, мысалы, ғарыш кеңістігі мен аспан
денелерін зерттеу және ... ... ... ... мен ... және тағы ... ... иемденуге тыйым салу; ... ... ... ... ... игеруінен кейін басталған.
Екіншіден, қазіргі халықаралық құқықта жай норманың пайда болу процессі
айтарлықтай қысқарған. Ғылыми, экономикалық және саяси ... ... ... ... халықаралық әдет – ғұрыпты қалыптастырудың
дәстүрлі жолы белгілі-бір ... ... ... халықаралық құқық
өкілдерінде тіпті жай нормалардың instant-ы деген түсінік пайда болған [8].
Үшіншіден, ... ... ... дәлелдегендей, ғарышты игеруді
халықаралық - құқықтық реттеу, сонымен қатар ... пен ... ... ... ... ... осы ... дейін халықаралық шарт
жасасу арқылы шешілген жоқ.
Ілгеріде айтылғандардың негізінде келесідей қорытынды жасауға болады,
халықаралық шартқа қарағанда ... ... да, ... әдет – ... ... ... маңызды қайнар көздерінің бірі болып табылады.
Ғарыш құқығының басқа да ... ... ... ... ... ... құқығының қайнар көздерінің қатарында екені сөзсіз. ... ... ... ... ... дегеніміз не екенін анықтап алу.
Халықаралық сот ... ... ... ... ... құқықтың жалпы
қағидалары дегеніміз – ол өркениетті елдермен танылатын құқықтық қағидалар.
Ескертетін жағдай, бүгінде өркениетті ұлттар деп - ... ... ... ... халықаралық өмірде мемлекеттердің арасында
олардың құқықтық жүйесіне әсер ... ... ... ... саяси
құрылым, экономикалық дамуы салаларындағы ... бар. ... ... ... ... жүйелерге ортақ болатын қағидалардан
құралуы ... ... ... ... ... барлық өркениетті
ұлттардың мақұлдауына ие болуы тиіс; бұл ... ... ... немесе
әдетте бекітіледі, сондықтан да құқықтың жалпы қағидалары халықаралық
құқықтың дербес тәуелсіз қайнар көзі бола ... яғни ... ... ... ... ... ... құқықтағы сияқты, ғарыш құқығында да
шарттық және жай нормаларды шығару процесі барысындағы ... ... ... Бұл ... ... ... және ... ішіндегі
соттардың да шешімдеріне қатысты. Ғарышты игерудің ... ... ... ... ... ... ... қосымша құрал ретіндегі сот
шешімдерінің рөлі артқанымен, ол келер уақытта ғарыш құқығының ... көзі бола ... ... ... ... кеңістігі және қоршаған ортаны халықаралық
-құқықтық қорғау үшін және ғарыш құқығы үшін және жалпы халықаралық ... ... ... ... Бұл ... бір ... - ... ережесінің мазмұнын
анықтау және оны заңи міндетті деп тануға ... ... ... ... ... ... байланысты ғарышты және қоршаған ортаны
халықаралық - құқытық реттеудің және ғарыш құқығының және ... ... ... көздерінің бірыңғайлығы жөнінде қорытынды жасауға ... ... шарт және ... әдет- ғұрып болып танылады.
Жалпы ғарыш құқығының ғарышты және қоршаған ортаны қорғауды халықаралық
- құқықтық реттеудің нормаларының құрылу процессі ... ... ... ... ... ... жылы Е.А. Коровин былай деп жазған: «Ғарышты барлық адамзаттың
ортақ ... ... деп ... (res communis omnium), ... ... ... мен ережелері барлық пайдаланушылардың өзара
келісімімен бекітілуі мүмкін, яғни халықаралық келісім ... ... де ... ... жоқ ... Е.А. ... ... кеңістігінің
халықаралық режиміне байланысты сұрақтарды ... ... ... ... және ... ... үлгілер тұрғысында және
оның ережелерін ғылыми талқылау ... шешу ... ... деп таныған [10].
Уақыт өте келе, шарттық нормалармен ... ... ... ... ... мемлекеттік тәжірибе халықаралық қарым -қатынастың
қатысушыларымен халықаралық ... жай ... ... ... ... ... ... әдет - ғұрып - ол ұзақ уақыт ... мен ... ... ... халықаралық қарым-қатынастың қатысушыларымен
құқықтық немесе заңи міндетті норма ретінде танылған жүріс-тұрыс ережесі.
Жуков Г.П. өз ... ... ... ... әдет – ... ғарыш
құқығының нормаларының қалыптасу процессі барысында, сөзсіз ... бір ... ... ... ... ... осы мағынадағы оның мәнін асыра
бағалауға болмайды» [11].
Лукин П.И. бір жағынан ... әдет - ... ... құқығының
қайнар көзі ретіндегі рөлін жоққа шығарып отырса немесе теріс бағаласа, ... ... ... ... ... арасында ғарышты
игерудің ең жоғарғы дәрежесіне жеткен кезінде ... ... ... ... ... шығармайды, яғни болашақта уақыт өте
келе халықаралық - құқықтық ... ... және осы ... елдердің
ғарышкерлерінің белгілі бір жүріс - ... ... ... ... ... ... қосымша қайнар көзі бола алады.
Ғарышты және қоршаған ортаны қорғауды халықаралық - құқықтық реттеудің
нормаларының ... шарт ... ... қалыптасуының мысалы ретінде
келесілерді атауға болады:
1. Ғарыш кеңістігін, сонымен ... Айды және ... да ... ... мен ... ... ... қағидалары туралы
Шарт (1967 жыл);
2. Ғарышкерлерді құтқару, ғарышкерлерді қайтару және ғарыш ... ... ... ... ... (1968 жыл);
3. Ғарыш обьектілерімен келтірілген зиян үшін халықаралық жауаптылық
туралы Конвенция (1972 ... ... ... жіберілетін обьектілерді тіркеу туралы Конвенция
(1975 жыл);
5. Табиғи ортаға әсер ететін құралды, әскери және ... да ... ... ... салу ... ... (1977 ... Табиғи ортаға әсер ететін құралды, әскери және басқа да қастық ... ... салу ... ... (1978 жыл);
7. Айда және басқа да аспан денелеріндегі мемлекеттердің қызметі туралы
Келісім (1979 жыл) және тағы басқалары.
1967 ... ... ... ... ... Айды және ... да ... зерттеу мен пайдаланудағы мемлекеттердің қызметінің қағидалары
туралы ... ... және ... ... ... халықаралық - құқықтық
реттеудің тек қана негізгі, ең басты қағидалары мен ... ... Оның ... ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаға келтірілген зиян
мен оның ... алу ... ғана ... ... ... зиян ... оның орнын толтыру мен түзету шараларын да қамтиды.
Ғарышты игерудің алғашқы кезеңінде ғарышты әскери мақсатта пайдалану
дамыған мемлекеттердің ... ... бірі ... ... ... ... кез ... әскери іс - қимыл халықаралық
қауымдастыққа ... ... ... және ... ... ал оның тікелей салдары болып экологиялық тепе - ... ... ... және ... ... ... ... да, Ғарыш туралы Шарттағы, ғарыш кеңістігін әскери ... ... салу ... ереже ғарышты және ... ... - ... ... ... көзі ... ... Шарттың 4-ші
бабында көрсетілгендей: 1) «Шартқа қатысушы - ... Жер ... ... қаруы бар немесе жалпыны жоятын кез келген қару түрі бар
обьектілерді шығармауға, осындай қаруларды аспан денелеріне ... ... ... ... ... ... да бір ... міндеттенеді» және 2) «Ай және басқа да аспан ... ... - ... ... тек ... ... Аспан денелерінде әскери базаларды, құрылымдар мен
құрылғыларды салуға, қарудың кез келген ... ... ... және ... ... ... ... тыйым салынады.
Ғылыми зерттеулер мен ... да бір ... ... ... пайдалануға тыйым салынбайды. Сонымен қатар, Айды және басқа да
аспан денелерін бейбітшілік ... ... үшін ... кез ... мен құрылғыларды пайдалануға тыйым салынбайды [7, 12б.].
4-ші баптың құрылымы төмендегідей тұжырым ... жол ... яғни ... жер шарының орбитасының айналасында бақылау - іздеу, ... ... және ... да ... ... ... аппараттарын
пайдалануға тыйым салмайды делінген және 4-ші бап ... ... ... да, ғарыш кеңістігінде әскери іс-қимылдарды
жүргізуге және оның әскери сипатта пайдаланылуына тыйым салынбайды, егер ... ... ... құқық пен БҰҰ - ның ... ... ... ол агрессиялық сипатта болмаса.
«Бейбітшілік мақсатта пайдалану» деген ұғым «агрессиялық сипаттың жоқ
болуы» деген мағына деп интерпретациялауға болмайды ... көз ... ... ең дұрысы болса керек, яғни кез келген әскери іс-қимыл «бейбітшілік
сипатта ... деп ... ... ол ... ... ... бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтап тұру мен қалпына келтіруді
көздесе де.
Дегенмен мойындайтын жағдай ол 4-ші ... ... ... ... ... алып келді: ғарыш кеңістігі аспан денелері сияқты
демилитаризацияланған. Бірақ, ғарыш ... ... да бір ... ... мүмкіндігі және оны қандай да бір ... ... ... ... Жер ... ... ... ядролық
қаруды немесе басқа да бұқаралық жойқын қаруды орналастыруды ... анық ... беру ... емес.
Ғарыштағы қызметі нәтижесінде болатын ... ... ... ... ортаны халықаралық құқықтық қорғаудың негізі болып табылатын
керекті ... ... ... Шарттың 9-шы бабында көрсетілген: «Шартқа
қатысушы - Мемлекеттер Айды және басқа да ... ... ... ... мен ... жер ... жағымсыз өзгерістер әкелу мен ... ... етіп ... және ... тиіс және осы ... ... ... керекті іс-шараларды қолданады». Бұл бап кейбір
маңызды және қағидалы ережелерді қамтиды.
Ескертетін ... бұл ... ... сипатта болуы және онда
көрсетілген мамлекеттердің міндеттерінің онша анық еместігі. Біріншіден,
Шартта ғарыш қызметі ... сөз ... ... ... ... де, ... ... кеңістігін зерттеу мен зерделеу жөнінде ғана болып отыр, ал ғарыш
кеңістігін пайдалану туралы ешнәрсе жоқ, ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде маңыздырақ болып
табылады. Екіншіден, зиянды ластанудан сақтану тек ғарыш кеңістігінің
ауқымымен ... ... және ... ... ... ... жер шарының жағымсыз жаққа өзгеруі бөгде затпен
ластануымен ғана шектеледі - ... ... ... ... ... жоқ; ... кейбір ұғымдарға қатысты талқылаулар мен
анықтамалардың жоқтығы, мысалы, ... ... ... ... және
қажет жағдайларда және тағысын тағы.
Бұл жағдай әлемдегі көптеген халықаралық ... ... ... ... халықаралық құқықтың маманы Хермина
Джулиан, ғарыш бойынша Шарттың 9-шы бабының мазмұнын түпкілікті анализдей
отырып, бұл ... ... анық ... ескертеді [4, 204б.].
Шындығында да, егер де 9-шы баптың ережесін әрпі ... ... ... ... ... ... ... ортаға келтірілетін
жағымсыз өзгерістер тек қана бөгде ... ... ... болады
деп қарастыру. Бірақ, ондай салдар басқа да себептердің ... ... ... ... ... ... немесе ауа райының
өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... бұл ... тура осы күйінде түсініп отыр, оның
айтуынша, ғарыш бойынша ... ... жер ... ... ... алу ... ... қайта ластану мәселесімен ... [4, ... ... ... шаралар» деп көрсетілгенде оның ... не ... ... анық ... яғни ол ... ... ... бұл шараны қолдану қажеттілігінің ... ... ... ... ... деген ұғым мүдделі
тараптардың кеңес өткізуін немесе қарапайым сипаттағы өз алдына ... ... ... ма ... ... ... қарамастан, Ғарыш туралы шарттың IX-шы ... ... ... оның ... ... ... бар,
себебі ол алдағы уақытта осы баптың ережелеріне қайшы ... ... ... ... ... ... ... береді.
Ғарыш бойынша шарттың IX-шы бабына сәйкес, «егер ... ... ... бір ... ... ... Айды және ... да аспан денелерін
қоса алғанда жоспарланған тәжірибе жұмыстарын жүргізуде ... ... іс ... ... шартқа қатысушы мемлекеттердің ғарыш кеңістігін тек
бейбітшілік мақсатта ... мен ... ... зиян не ... ... деп тапса және оған негіз болса, онда ол ондай қызмет пен
зерттеу жұмыстарына кіріспес бұрын ... ... ... ... ... ғарыш кеңістігін бейбіт түрде пайдалану мен ... ... ... деп ... ... не оған ... болса, ол мемлекет
Шартқа сәйкес «осы ... түрі мен ... ... ... ... ... ... ие.
Ғарыш бойынша шарттың IX-шы бабында бекітілгендей, ғарыш айлағындағы
қызметтің нәтижесінде болуы ... ... ... ... алу ... ... ... айтарлықтай жалпы түрде құрастырылған және оны
ерікті түрде талқылауға көп мүмкіндіктер берілген. ... ... ... ... ... ұғымның мазмұнына бейбіт мақсатта ғарыш
кеңістігін зерттеу мен пайдалану қызметі, ... мен ... да ... ... ... ... ... қызметі кіреді ма? Кеңесуді
жүргізудің тәртібі туралы, сонымен қатар оның құқықтық ... ... ... ... ... П. ... өз кезегінде, айтқанындай, «бұндай кеңесулерді қай уақытта
жүргізу керектігі туралы толық ... жоқ, ... ... ... әлде ... ... ... ба), бұл кеңестерді кіммен жүргізу керек (белгілі
бір мемлекеттердің тобымен ба, әлде бұған қызығушылық танытатын ... ба, ... ... ... ... кеңесу
дегеніміз не және мемлекеттер олармен қаншалықты дәрежеде санасуы ... ... ... ... ... сәтсіз аяқталуының қандай
құқықтық салдары бар».
Ғарыш кеңістігі туралы ғылым мен техниканың ... ... ... ары қарай игеру, ғарыш құқығының ... ... мен ... мен ... ортаны қорғау туралы халықаралық құқықтың ережелері
ғарыш кеңістігінде адамзаттың ... ... ... ... ... ... V-ші және VIII-ші баптары «Ғарышкерлерді құтқару,
ғарышкерлердің қайтып келуі және ғарыш кеңістігіне жіберілген обьектілердің
қайтып келуі туралы» ... өз ... ... (1968–ші жылғы Құтқару
туралы Келісім.). Ғарыш бойынша Шарттың VI-шы және VII-ші ... ... ... ... зиян үшін халықаралық
жауаптылық туралы» Конвенцияның ... ... ... ... ... ... құқығының нормаларын, оның ішінде қоршаған ортаны және ... ... ... ... ... ... ... 1972
жылғы Ғарыш обьектілерімен келтірілген зиян үшін халықаралық жауаптылық
туралы ... ... ... ... ... ... ұшырушы мемлекет оның
ғарыш обьектілерімен әуе ... мен ... ... ... зиянды толық
өтеу үшін абсолютті жауаптылықта болады.
Конвенцияның I-ші бабына сәйкес, ... ... ... ... ... ... сонымен қатар оны жеткізу құралдары және
оның бөлшектерін қамтиды.
Жауаптылық туралы Конвенцияны халықаралық ... ... ... үлес ... ... ... ... тиіс, әсіресе, бүгінгі
күнге дейін мемлекеттердің жауаптылығы ... ... ... ... мен ... ... кодификациялауға байланысты
әрекеттердің сәтсіздігін ескерсек.
Конвенция түрлі көз қарастардың жақтаушысы ... және ... ... ... ... ... ... келісім сөздері мен
кеңестері нәтижесінде пайда болған. Айта кетерлік мәселе, ол халықаралық
құқық бойынша мемлекеттердің ... ... әлі ... ... БҰҰ –
ның халықаралық құқық Комиссиясының күн тәртібінде.
Жауаптылық ... ... ... бір ... ол оның ... БҰҰ
- ның ғарыш бойынша Құқықтық комитетімен ... және ... ... мақұлданған, халықаралық ғарыш құқығының алғашқы құралы
болып танылатындығы. Бұған қарамастан, Құқықтық комитеттің ... ... ... жеке ... ... ... ... болып табылатын құрал емес, оның ... ол ... ... ... ... ... ... негізгі
кемшіліктері болып, ұсыныстық сипаттағы анықтамаларды қабылдауға мүмкіндік
беретін (XIX–шы бап, 2–ші ... және ... ... ... ... ... туралы ереженің жоқтығы танылады.
Басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... өтеудің
сипаты туралы ХП-ші бапта ... ... ... ... ... деп ... ... әсіресе Конвенцияға сәйкес
жәбірленушіге келтірілген шығынды өтеудің көлемін шектемегендігін ескерсек.
Халықаралық құқықты, жария және жеке құқықты ... және ... ... ... қолдану, сөзсіз жәбірленушілерге ... әділ ... ... ... ... ... ... Құқықтық
комитеттің төрағасы жариялағандай, XII-ші баптың ережелерін преамбуланың
төртінші ... ... ... қажет, ол жерде Конвенцияның
қатысушыларына ... ... деп ... ... ... зиян үшін ... ... тиімді халықаралық ережелер мен
процедуралар дайындау қажеттілігі, сонымен қатар осындай зиян ... ... ... ... ... және әділ, тезарада
шығындарын өтеуді қамтамасыз ету».
Жауаптылық туралы конвецияның III-ші ... ... ... ... негіз береді, яғни шығын келтірудің кез ... ... ... ... ... ... ... денелеріне де болса.
Дегенмен, бұндай қорытынды негізсіз. ... ... ... ... ... ... денелерінде тұрғызылған станцияларда не
басқа да құрылғыларда қызметін жүзеге асырып жатқан тұлғаларға келтірілген
шығындарға ... ... ... бойынша Құқықтық комитеттің он
бірінші сессиясының (1972 ж.) баяндамасында көрсетілгендей, Айға байланысты
жаңа шартта ... ... ... ... зиян үшін ... ... ... болуын ұсынған.
Қорытындылай келе, Конвенцияның барлық кемшіліктеріне қарамастан,
Жауаптылық туралы Конвенция ... ... және ... ... эволюциясы барысындағы және ғарыш пен ... ... ... ... ... реттеудің құрылуы барысындағы маңызды құрал деп
қарастыру қажет.
Егер де кейбір делегациялардың Конвенция ... ... ... delicti қолдану мүмкіндігі сияқты талаптарды ... ... ... ... ... реттеудің міндеттілігін көрсетсе, онда ол
негізгі ғарыш державаларының Конвенцияны ... ... ... ... еді. ... ... ғарыш обьектілерімен келтірілген зиянның
шығындары жәбірленушіге ... және әділ ... ... ... та ... ... ... қарау жөніндегі Комиссияның ұсыныстық сипаттағы
соңғы шешімі, бітімге келу, еріктілік сипатында болуы тиіс, ол Шағымдарды
қарау ... ... ... ... ... ашық ... ... етуі тиіс, оған кепілдік беретіндей болуы тиіс.
Ескеретін жағдай, халықаралық құқық осы ... ... ... айтарлықтай тиімді құралдарына ие емес. Адамзаттың ортақ мүддесі
және халықаралық әріптестіктің қажеттілігі, ... ... пен ... ... ... ... халықаралық құқықтың сақталуының бірден бір
кепілі ... ... ... ... ол ... ... қолдану қажеттілігінің туындамайтындығы, сонымен ... ... ... мен ... ... ... ешкімнің де
өмірін қиюға, не болмаса дене жарақатын алуға, не оның ... ... ... ... ... ... қолданатын жағдай бола қалса,
Конвенцияның кемшіліктері оның маңызын әлсіретеді ма әлде оның ... осы ... ... ... ғана қатысты болатындығын уақыт
көрсетеді.
Ғарыш кеңістігі мен ... ... ... ... қорғаудың
шарттық қайнар көздеріне түрлі ... және ... ... ... ... асыру барысындағы мемлекеттердің әріптестік туралы
келісімдері жатады. Бұған ... ... 1963 ... ... ғарыш
кеңістігінде және су астында ядролық қаруды сынақтан өткізуге тыйым ... ... ... болады. Бұл шарт алғаш рет ғарыш кеңістігін қорғау
мәселесін қамтыған халықаралық шарт ... ... ... ... мен ... ғана бес ... ... Преамбуладан оның
қатысушыларының негізгі мақсаттары көрсетілген: ядролық қаруды ... ... ... ... ... ... адамзатты қоршаған
ортаны радиоактивті ластанудан сақтау, оған ... қою және ... ... ... отырып жалпыға бірдей толықтай қарусыздандыру
жөніндегі келісімге ... қол ... 1–ші бабы оның әр бір ... келесідей міндет жүктейді:
«Өзінің юрисдикциясы мен бақылауындағы кез келген ... ... да ... ... сынақтан өткізуге немесе қандай да бір жерде ядролық жарылыс
жасауға тыйым ... ... ... ... ... кеңістігін қоса алғанда, одан да ... су ... ... ... мен ашық ... қоса алғанда;
б) кез келген басқа да ортада, егер де бұндай жарылыс нәтижесінде
радиоактивті ... осы ... өз ... мен ... жатқан мемлекеттің шекаралық аумағынан тыс жерлерге түсетін болса»
[7, 7б.].
Ілгеріде келтірілген, Шарттың (1–ші бап, 1–ші ... ... ... ... келесідей мәселелер бар:
(а) Тыйым салынады «ядролық қаруды қандай да болмасын сынақтан өткізу».
«Кез келген жарылыс» деген ... осы ... ... ... береді:
қуаттылығы күшті және аз мөлшердегі жарылыстыраға тыйым салынған, сонымен
қатар, атомдық, сутегі негізіндегі және ... да ... ... шығу ... ... ... ... дайындалуы мүмкін кез келген қару
[12].
(б) Сонымен ... ... да кез ... ... ... ... ... отырғанымыздай, үш түрлі ортада қандай да болмасын ... ... ... ... яғни оның ғылыми және техникалық нәтижелері
тікелей немесе жанама түрде ядролық қаруды дайындауға пайдаланылуы ... ... ... үш ... ... жүргізілуіне тыйым салынады (су
стында, атмосферада және ғарыш кеңістігінде). Бұл ... ... ... өз егемендігін жүргізіп отырған аумақ, сонымен қатар
оның қарауындағы, бақылауындағы аумақ (мысалы, ... ... ... ... мен ... бақылауындағы аумақтар).
Бұнымен қатар, мемлекеттердің егемендігі жүрмейтін аумақтар да ... ... және оның ... әуе ... сонымен қатар ғарыш
кеңістігі);
(г) Ядролық жарылыстарды су ... ... және ... ... ... ... қатар, Шартқа ... ... кез ... ... да ... ... тыйым салынған, егер де
ондай жарылыс радиоактивті қалдықтардың түсуін шақыратын ... және ... ... ... ... ... мен бақылауында болған
мемлекеттің шекарасынан тыс жерге тарайтын болса. Нақты ... ... ол жер ... ... ядролық сынақтар, егер де бұндай
сынақтар радиоактивті қалдықтардың ... ... ... ... мемлекеттен өзге, басқа мемлекеттің территориясына өтіп
кетуіне жол беретін болса (мысалы, қалдықтардың теңізге, атмосфераға, ... ... ... шекарасына өтіп кетуі). Бұл ... ... ... болып табылады.
Шартта арнайы ескертілген, бұл ереже «барлық ядролық жарылыстарды, оның
ішінде жер ... ... ... ... ... ... ... жасасуға зиян келтірмеуі» тиіс. Осылайша, шарттың
қатысушылары барлық ядролық қаруларды ... ... ... ... 1-ші ... 2-ші ... көрсетілген: «Осы шарттың
қатысушылары ядролық қаруды кез келген сынақ түрінен өткізуге қатысуға, оны
қолдауға не ... және ... ... ... ... ... ... 1-ші тармағында көрсетілгендей (яғни, атмосферада,
ғарыш кеңістігінде және су ... ... ... ... ... ... ... жарылыс өткізілетін
мемлекеттің юрисдикциясы мен бақылауындағы мемлекеттің территориясынан ... ... ... ... ... ... [7, ... Шарттың аталған ережесі шартқа қатыспайтын өзге мемлекеттің
аумағын пайдалану арқылы ядролық қаруды сынақтан ... ... ... ... ... ... жол ... Жалпы алғанда, Шарт ғарыш кеңістігін
бейбітшілік мақсатта пайдалану мен ғарыш кемелерінің ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуге көмектеседі. Бұл Шарт сонымен
қатар, Америка Құрама Штаттарында дайындалып ... атап ... ... ... ашу ... ... ... асыруға кедергі болып тұр,
яғни оған сәйкес биіктіктегі ... ... ... ... белгілі
бір уақытқа жердің атмосферасының қорғаныш қабатын жоя тұрады, осылайша
белгілі бір ... ... ... ғарыштық радиацияны төндірмек [4, 24].
Ядролық қаруды атмосферада, ғарыш кеңістігінде немесе су астында сынақ
өткізуге ... салу ... ... ... ... кейінгі қолайлы
жағдай, ғарыш кеңістігінде ядролық қаруды немесе бұқаралық жойқын күші бар
қарудың басқа да түрлерін орналастыруға тыйым ... ... ... ... ... республикасында ғарыш қызметін құқықтық реттеу
маңызды құрал болып табылады және отандық ғарыш саласының тұрақты ... ... ... үлкен. Сонымен қатар, Кеңестер ... ... ... мен ... да ... ... зерттеу мен игеруге байланысты
кең ауқымды бағдарламалар жүргізілгенімен, ... ... ... ... ... ... жоқтығымен сипатталады. Бұл ... ... ... ... ... болатын, ғарыштық қызметті жүргізу тәртібі
мен шешімдер қабылдау, Министрлер Кеңесі, Машинақұрастыру ... ... ... және Кеңес Одағының Қауіпсіздік
Министрлігі ... ... ... ... Өздерінің ғарышты
игеруге байланысты ұлттық бағдарламаларын жүзеге асырушы ... ... (АҚШ, ... ... және ... ... ... саласын игеруге байланысты арнайы үкіметтік ... жылы ... ... ... ... ... ғарыш саласында
заңшығарушылық құқытық реттеудің жоқтығы, ғарыш кеңістігін игеру туралы
бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... ғарыштық қызмет туралы заңи актілерді қабылдау қажеттілігі
туындады, сонымен қатар ... ... ... - ... ... ... қажеттілігі – ғарыштық
қызмет жөніндегі атқарушы биліктің арнайы мемлекеттік органын құру мәселесі
туындады.
Кеңестер одағында ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының құқықтық статусының заңи анықтамалары
болған жоқ. ... 1955 жылы ... ... ... ...
«Байқоңыр» космодромы әскери режимдегі обьект болып танылды. Оның ... ... ... ... ... ... ... нормативтік
құқықтық құжаттармен анықталды.
Ғарыш инфрақұрылымының обьектілерінің жағдайының құқықтық ... ... ... ... ... ... нормаларын анализдеу
нәтижесінде, қазіргі күнде осы салада негізгі ... ... ... ... және әрекет етуші құқытық ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ғарыштағы қызметті реттеуге
тікелей қатысы жоқ ... ... ... актілерден тұратын
ғарыштық заңнама бар. ... ... ... Республикасында «Ғарыштық
қызмет туралы» Заңды дайындау және қабылдау қажеттілігі туындап отыр.
Ғарыштық қызмет туралы ұлттық ... ... ... ... ... ... нормалары декларативтік сипатта дегенді
білдіреді. Біз білеміз, олардың тиімді жүзеге асуы ... ... ... ... дамытатын нақты ережелер қабылдауымен тікелей
байланысты, яғни ... ... үшін ... заңи ... уақытта бұл сұрақ аса ... ... ие, ... ... ... ... байланысты қызмет белсенді түрде тек
мемлекеттік ғарыш агенттіктерімен ғана емес, сонымен ... ... ... де ... ... ... ... қатар, халықаралық
құқықта, ғарыш қызметін жүзеге асыруға байланысты ... ... ... ұлттық құқық жүйелерінің туындау процесі мен дамуы
жүріп жатыр. Халықаралық ғарыш құқығының нормаларының ... ... ... дамуына ықпал етеді, оның өзінің жағымды және жағымсыз
салдары болады – жеке сұрақтар ... ... ... актілерде
ақтаңдақтар болатын болса.
Осыған орай, жақын арада ... ... ... ... ... ... және ... дұрыс деп есептейміз:
1) «Ғарыштық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, ол ғарыштық
қызметтің құқықтық негізін анықтауға, ... ... ... ... ... ... ... ұғымының мазмұнын анықтауға
мүмкіндік берер еді. Сонымен ... ... ... ... заңды қабылдау
келесідей мәселелерді шешіп береді:
- ғарыш саласында ұлттық мүдделерді бекітуге, ғарыш саясатының нақты
мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ғарыштағы қызметінің басымдықтарын айқындауға;
- Қазақстанның ғарыш саласындағы күш ... ... ... мен оны
елдің экономикасын, ғылымы мен халықаралық әріптестікті дамыту және ұлттық
қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... қағидалары мен қаржыландыру;
- ғарыш техникасын дайындауға, ... және ... ... ... ... ... ... қызметті басқару ерекшеліктері мен қауіпсіздігін қамтамасыз
ету, оның ішінде ғарыштық қызметтің экологиялық қауіпсіздігі;
- ұлттық ғарыштық бағдарламаны ... ... ... ... ... кеңістігін зерттеу мен пайдалану саласындағы ... ... ... ... ... ҚР - ның ... ... мен ҚР- ның Жер кодексіне ғарыш
қызметінің экологиялық ... мен осы ... үшін ... жер
учаскелерін пайдалану туралы өзгерістер мен толықтырулар;
- Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыштық саясаты тұжырымдамасы;
- Жерді ғарыштан қашықтықтан зоналау туралы;
«Ғарыш ... ... мен ... ... ... қызмет
туралы» ҚР Заңын дайындау мен қабылдау қажеттілігі кәсіпкерлік қарым
қатынастарды ... ... заңи ... ҚР - ның ... ... онда ... сала – ... саласындағы кәсіпкерлік қызметті
реттейтін ерекшеліктер ескерілмеген.
Қазақстан ... ... ... ... мен
толықтырулар енгізу ғарыштық қызмет субьектілерінің арасындағы қарым
қатынастарды ... ... ... оның ... мақсаты жеке тұлғаға,
қоғамға, мемлекетке және қоршаған табиғи ортаға ықтимал ... ... оның ... алу, яғни ... ... мен ... инфрақұрылымының
элементтерін жасау, қолдану және жою процессі ... ... ... ... күнде ғарыш қызметінің экологиялық ... ... ... және де ... жеке заңнамалық қамтамасыз етілуін қажет
етеді. Бұл жағдай бірқатар факторлармен түсіндіріледі, ең ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Осы күнге дейін көптеген сұрақтар тиісті заңи ... ... ... ол осы ... ... ... ... Республикасының
Парламентінің қарауындағы «Ғарыштық қызмет туралы» Заңнын жобасы.
Сонымен қатар, ғарыш ... ... ... ... ... қажет, оның ішінде, ғарыш ... ... жер ... ... ... қажет.
Осыған байланысты, біздің ойымызша, жер учаскелерін ... беру ... ... ... обьектілері үшін пайдалану және оған жалғасып
жатқан аумақтар Қазақстан Республикасының Жер туралы заңнамасына ... ... ... ... 20.06. 2003 жылы ... Республикасының Жер Кодексінің ... ... ... ... 1–ші бабына төмендегідей толықтыру енгізу.
Нысаналы мақсаты бойынша, «ғарыштық ... ... ... ... ... шығару және осындай жер учаскелерінің құқытық режимінің
ерекшеліктерін анықтау. Бұл оның қандай да бір категорияға тиесілілігінен
немесе ... ... ... ... ... ... тиісті заң
актілерінде бекітілген ережелерге сәйкес ... ... ... ... аумағы өте үлкен екендігін ескерсек. Айталық, ғарыш
қызметін жүргізуді қамтамасыз ету үшін ғарыш инфрақұрылымының жер ... ... ... оның ... ... ұшу ... ұшыруды қамтамасыз ететін қондырғылар, ғарыш обьектілерінің ұшуын
бақылау обьектілері, ... ... ... және ... ... ... сақтау базалары, зымырандардың бөлінетін бөлшектерінің түсу
аудандары, ғарыш обьектілерінің қону полигондары және ұшу қону ... ... ... ... ... ... ... дайындау және жабдықтау орталықтары, басқа да ғарыштағы
қызметті ... ... ... техника мен жердегі басқа да
құрылғылар орналасқан жерлерді атауға ... ... ... белгілі бір мезгілде түсуіне пайдаланылатын жер учаскелерін
анықтау қажет және ол тұлғаларға зиянды өтеу тәртібін ... ... ... ... ... инфрақұрылымдарының
жекелеген обьектілеріне қатысты ұғымдардың құқықтық анықтамасының жоқтығын
айтуға болады: космодромдар, старттық кешен, ұшыру ... және ... ... ... ... әр бір ... ... заңи
анықтамасын алу тиіс сияқты, себебі онда ... ... ... ... байланысты, қызметтің барлық түрлерінің жүзеге
асырылу механизмі анық ... ... Бұл ... маңыздылығы ғарыш
аппараттарын ұшырудың балама тәсілдерінің пайда болуы себепті арта ... ... ... ... жобалары, ғарыш обьектілерін жер шарының
орбитасына шығару үшін су асты ... ... ... ... ... және ... жылдың 15 мамырында Тәуелсіз Мемлекеттер Достатығының қатысушы
мемлекеттерінің басшыларының кездесуінде, ғарыш бағдарламаларының ... ... ... ... мен ... ету ... ... қол қойды. Осы Шарттың негізгі ережелерінің бірі болып ол ... ... ... ... ... мемлекеттің аумағы
болса, сәйкесінше ол обектілерге сол мемлекет иелік етеді. «Байқоңыр» ... үшін бұл оның ... ... ... ... ... көрсетілгендей, ТМД - ның ... ... ... ... ... обьектілердің жылжымайтын мүлкіне
пайдалану құқығы, ал жылжитын мүліктерге иелену мен пайдалану құқығын ... ... 15 ... 1992 ... ... ... ... 25
мамыр 1992 жылы Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасының арасында
«Байқоңыр» ғарыш айлағын пайдалану туралы ... ... ... Ресей
мен Қазақстан өз аумақтарында орналасқан ғарыш айлағының ... ... ... ал ... мүлкіне пайдалану мен иелік ету
құқықтарын ТМД - ның ... ... ... Бұл ... ескертіліп
өткен мәселе, ол берілетін обьектілердің құрамы мен ... ... ... сала ... қоса ... ... ... анықталуы тиіс.
1992 жылы 2 - ші қазанда Ресей мен Қазақстан өкілдерінің арасында
Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... ... ... «Байқоңыр» ғарыш айлағының обьектілерінің құрамы, оларды
пайдалану мен қамтамасыз ету жағдайлары ... ... ... ... ... ол ... ғарыш айлағының обьектілерінің
жартысы тек Қазақстан Республикасының және ... ... ... ... ... мүмкін. Келісімде меншікті пайдалану қатынастары
айқындалған және ресейлік және қазақстандық тарап ... ... ... соңы – ... жылдың басында Ресей және ... ... ... ... барысында Меморандум дайындап оған
қол қояды, оған ... ... жағы ... ғарыш кешенін
ресейліктерге жалға береді. Ғарыш кешенінің статусы жөніндегі ... ... ... ... ол жалға беру туралы мүлде жаңа
келісімге ... ... 1994 жылы ... ... мен ... ... «Байқоңыр» ғарыш кешенін пайдаланудың негізгі қағидалары ... ... ... ... Осы ... ... ... мақсатында, Ресей мен Қазақстан Үкіметтері 10 желтоқсан 1994 жылы
«Байқоңыр» ғарыш кешенін жалға беру шартын жасасады.
Жалға беру ... 4 - ші ... ... ... ... ... ... Федерациясына 20 жыл мерзімге жалға беріледі, ... ... созу ... ... беру ... ... 115 миллион АҚШ
долларын құрайды (5 ... ... ең ірі ... ... саналатын Байқоңыр, жер шарындағы
ғарыш кешендерінің ішінде пилотпен ұшыруды ... ... саны ... ... табылады. Бұл жерден барлығы мың ек жүзге жуық ғарыш
зымырандары және мың бір жүз ... жуық ... ... ... ... орай, бұндай тығыз ... ... да қыры бар ... ... оның ... ... мен ... ортаға
келтірер экологиялық ықпалы айтарлықтай. “Союз”, ... ... ... ... ... мен ... оттегін падаланады, ал “Протон”, “Циклон”,
“Рокот”, “Днепр” зымырандары мен SS-19, SS-20 деген әскери зымырандар ... улы ... ... бар ... және ... ... сияқты
жанармай қолданылады. Зымырандардың құлайтын бөлшектерінде улы жанармайдың
айтарлықтай мөлшері болады (2 тоннаға дейін барады), ол ... ... ... ортаға түсіп, топырақ қабатын, жер үсті су қоймаларын, жер асты
сулары мен ... ... ... ... ... ... ... аралығында зымырандардың бірнеше ірі апаттар болды және
бұл апаттардың салдары туралы ... осы ... ... ... ... ... күйде болып отыр. Зымырандық - ғарыштық ... ... ... беру бағдарламалары да жоқ. Қазіргі ... ... ... - ғарыштық қызметтің қоршаған ортаға әсері
туралы обьективті ақпарат жоқ. Бұндай қызмет салдарынан болатын ... ... ... ... кешенін пайдаланатын, ресейлік тараптың
қызметіне бақылау жүргізетін ... ... мен ... ... ... қадағалауы жоқ: экологиялық мониторинг жүйесі
жоқ, зымыран жанармайының құрамдастарымен ластанатын аумақтардың ... ... ... ... құлау аумақтарындағы зымыранның
құрамдас бөлшектеріне қадағалау жүргізілмейді, бұл ... іс ... ... мал жаю мен жол ... үшін пайдаланылады. Зымыран
бөлшектерінің түсу аумақтары және зымырандардың құлау орындары жергілікті
жерде мүлде белгіленбеген, қауіпті ... ... ... ... мен ... ... жоқ, шеткейдегі ауылдармен телефон ... ... ... дәрежеде. Осының барлығы болмай қоймайтын зымыран
апаттарының жағымсыз салдарының болу қаупін көбейтеді.
Ғарыш кешенінің әсері ... ... ... ... өмір ... республика бойынша салыстырғанда әлдеқайда төмен, ал ... ... ... үшін ... ... – сауықтырушылық
реабилитациялық шаралар жүргізілмейді.
Байқоңыр кешені маңында тұратын және зымырандардың құрамдас бөлшектері
түсетін аумақтарда ... ... ... ... -
экономикалық ахуал, олардың өкінішіне орай мәз емес және ол ... ... ... ... екі мәрте құлауынан кейін ұлғайып кетті, ол кезде
өте ірі бөлшектер ауылдардағы үйлердің ауласына құлаған болатын. Осы сәтте
Қазақстанның ... ...... ... ... ықтимал
қауіптен тұрғындардың өмірін, денсаулығын және ... ... ... ... Ал, ... ... өте төмен.
Бұл мәселенің өткірлігі мен маңыздылығы, зымыран - ғарыштық кешеннің
технологиялық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... еш бір
бақылаусыз табиғатты пайдалануымен байланысты болып ... ... ұшу ... ... ... ... мүддесін мүлде
ескеріп отырған жоқ.
Бұқаралық қауіпсіздік туралы NASA ... ... ... - ғарыш кешендері мен қоғам арасындағы қайшылықтар әлем бойынша
кездеспегені анықталды. ... ... ... ... ... осы ... ол пайда болғанға дейін шешіп қойған.
Істелуі ... ... ... ... Зымыран бөлшектері құлайтын
аумақтар көрсетіліп қойған, барлық ... ... ... кез ... Интернет арқылы қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша кез
келген американдық құжаттарды ала ... ... бұл ... ... ... әл ... арттырып, жағдайды жақсартатын көз ретінде
қарайды. Қазір АҚШ штаттарының арасында ... өтіп ... яғни қай ... жаңа ... ... салу ... деген тақырыпта. Бұл олар
үшін тиімді және ол үшін ... ... ... ... ... Барлық
демократиялық елдерде тұрғындарды экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қауіпті
өндірістің иесі немесе мемлекеттің өзі танылады. Жапон ... ... ... ... ... ... ... шығатын,
акустикалық ластану үшін өтемақы алады, яғни шуылдың естілгені үшін. Осы
жерде ... ... ... ... ... ... ол ... жүздеген миллион доллар. Ал, жергілікті тұрғындар
үшін еш нәрсе ... ... - ... ... ... ... ... біз ала аламыз, ал өзіміздің отандық
құжаттарды алу ... ... ... ... ... ... бар ... қамтамасыз етуде қоғамның қатысуының халықаралық тәжірибесі
шындығын айтқанда, мүлде жоқ, себебі бұндай ... ... ... ... және ... ... ... құқықтық қамтамасыз ету
кезеңдерінде шешіліп қойған.
Зымырандық - ғарыштық қызметті ұйымдастыру мен ... ... ... ... ғана ... мысалында айтып өтсек.
1992 – жылдан бастап Ресейдің ғарыш агенттігі қызмет етуде – ... ...... ... ... (ФҒА) – ... - ... федералдық арнайы құзіретті орган болып табылады. «Ғарыштық
қызмет туралы» ... ... ... Заңы бар, ... мен
толықтыруларымен қатар.
Осы «Ғарыштық қызмет туралы» Заңнын негізгі ... бірі ... ... ... ету. ... ол ... түрде орындалып
жүр. Қазір әрекет етуші ( 2-ші ) ... ... ... ... Ғарыштық бағдарламасы (ФҒБ)" көпшілікпен талқыланбай, іс жүзінде
ведомствалық құжат ретінде қабылданды. Айтатын мәселе, оның жобасы міндетті
экологиялық сараптаманы ... ... ... ... ... ... сараптама туралы» заңының - 11, 12, 18, 30 баптары бұзылып
отыр. Осы негізде оның бюджеттен және ... да ... ... емес, себебі ол құқыққа қайшы, дегенмен ол бұған қарамастан ... ... ... осы ... ғарыш бағдарламасына, Ресей
Федерациясының Үкіметімен, ... ... ... ол жаңа ... ... және олар да, еш бір ... сараптаудан өтпеген. Осы федералдық ғарыш бағдарламасын
қаржыландыру кезінде, экологиялық ... ... ... ... ... ... ... - ғарыштық қызметтің
әсері тиетін аумақтардағы тұрғындардың әлеуметтік - экологиялық мәселелерін
шешуге қаржы көзделмеген.
Қазір осы жағдай жаңа ... ... (3-ші) ... жылдарға
арналған федералдық ғарыш бағдарламасында қайталанып отыр.
Бұнымен қатар, "ЭКОС-РФ" ... ... ... бағдарламаның
жобасы бар, ол зымыран – ғарыш ... ... ... етуге бағытталған, бірақ ол әлі күнге дейін бекітілген жоқ. ... ... ... бар. Оны ХХ - шы ... ... жылдардың басында Кеңес
одағы кезінде бастап, кейін 1993-1994–ші жылдары "тоқтатып қойған" және осы
уақытқа дейін жандандырып келген. Дегенмен бұл жоба мәні ... ЗҒҚ - ... ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталған ведомствалық құжат болып қала бермек. Ол құжатта азаматтардың
мүдделері мен РФ субьектілерінің ... ... ... Бұл жоба
көпшілік қоғамның талқылауына шығарылған жоқ. Оның үстіне, егер де ... ... ... ... онда бұл жоба осы ... бізге қажет. Бұның
орнына, ең алдымен ресейдің ФҒБ - сына мемлекеттік ... ... ... ... ала оған ЗҒҚ - нің экологиялық қауіпсіздігін
қамтамасыз ету деген тарау енгізу ... ... ... ... ФҒБ ... таба ... ... бойынша (оның ішінде әлеуметтік экологиялық,
медицино экологиялық және т.б.), «Ресей Федерациясының зымыран ғарыштық
қызметінің экологиялық ... атты ... ... ... тиіс.
Төмендегіні ескерту өте маңызды, елде ғарыш саясаты бар – 1996 жылы
ресми түрде «Ресейдің ұлттық ғарыш ... ... ... ... ашық түрде басылып шығарылған жоқ), зымыран – ғарыштық қызмет
саласында толықтай экологиялық саясат ... – шы ... 90-шы ... бастап ЗҒҚ - нің жағымсыз ... және ... ... мен салдары бар екенін ұғыну процессі жүруде.
Бұл мәселе билік өкілдеріне, мамандарға және көпшілік ... ... ... орай, ЗҒҚ- нің экологиялық қауіпсіздігін жүзеге асырудың
басымдығын мойындау мен оны ... ... іс ... жүргізілмеуде –
саяси ерік жоқ, «ойынның шарты» дұрыс анықталмайынша жекелеген шаралар мен
шешімдердің, ... және ... ... ... сияқты күрделі проблема мен маңызды сұрақтардың кешенін
шешу мүмкін ... ... ... ... және оң бағыттағы экологиялық
саясаттың жоқтығы, ЗҒҚ - нің дамуын тежейді, зымыран ... ... ... технологияны енгізу және басқа да инновациялар жасау,
мұраға қалған ... ... оның ...... ортаның
ластануының жоғарғы дәрежесі, өте көп ... ... ... ... - нің ... ... ... ету мақсатында
төмендегілер қажет:
1. ЗҒҚ саласында ұлттық және халықаралық саясаттың негіздерін дайындап
қабылдау.
2. Халықаралық және ... ... ... ... (МЭС) арнайы реестірін (тіркеуін) ... ... ... ... қаупі бар техникалық қызметке байланысты жобаларды жүзеге
асырудың қатаң есебін ... 2006 - 2015 ... ... ... ... ... ғарыш
бағдарламасының міндетті мемлекеттік ... ... ... қатар «Зымыран - ғарыш қызметінің экологиялық қауіпсіздігі туралы»
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік мақсатты бағдарламасын дайындау және
қабылдау, ЗҒҚ ... мен ... ... түрлерін экологияландыруға
бағытталған шаралар кешенін жүзеге асыру.
4. Барлық құжаттардың (келісімдер, бағдарламалар және т.б.), ... ... ... мен ... ... ... және ұлттық
экологиялық сараптамаларын жүргізу.
5. Экологиялық қауіпсіздікті ... ету ... ... ... және ... ... ... шаралардың барлығы азаматтық қоғамның, тәуелсіз сарапшылардың және
ұйымдардың белсенді қатысуымен ... ... ... ғарыш қызметінің маңызды құрамдасы ол оның нормативтік
құқықтық қамтамасыз етілуі.
Ғарышты игеру мен ... ... ... ... отырған
Қазақстанда, осы күнге дейін ғарыш саласындағы саясатты ... ... ... ... ... ... сипаттағы
ережелерді қамтитын заңнама іс жүзінде жоқ.
Ғарыш қызметін заңи құрылымдық негізде реттеу үшін ... ... ... оны ... ... Ондай Заң қазақстандық ғарыш
бағдарламаларын жүзеге асыруға құқықтық негіз болар еді және ... ... ... ... ... ... болар еді; оның
жүзеге асырылуының ... ... ... инфрақұрылымының
сұрақтарын, ғарыш қызметінің ... ... ... мен ... ... ... ... қызметі туралы» Заңнын жоқтығы ғарыштық қызметтің ең маңызды
нормативтік - құқықтық реттелу сұрақтарын ... және ... ... ... ... бойынша дамуына негіз болмай отыр.
Ілгеріде көрсетілген мәліметтерді ескере отырып ... ... ... ... қызмет саласында заңшығарушылық жұмыстардың
орта мерзімдік бағдарламасын дайындап, оны бекіткен ... ... ... келе тағы да ...... ... заңи ... саланың ұзақ мерзімді даму бағытын ... ... ... мен ... XXI - ші ... қазақстандық космонавтиканың
дамуының саяси және экономикалық шарттары тәуелді.
1.2 ... ... ... ... ... салдарынан халықаралық –
құқықтық қорғаудың құқықтық негіздері
Қазақстан Республикасындағы ғарыштық қызметті құқықтық реттеу туралы
айтқанда, алдымен ... ... ... ... яғни ... ... 3-ші тармағына сәйкес «Республика бекіткен халықаралық шарттардың
республика заңдарынан басымдығы болады және ... шарт ... ... үшін заң шығару талап етілетін жағдайдан ... ... ... ... ... ... ... қызметін жүзеге асыру кезінде, өзі
қатысушысы болып табылатын ғарыш саласындағы халықаралық келісімдердің
ережелерін ... ... ... ... ... басымдық бере отырып, ғарыш
кеңістігін зерттеуші мемлекеттердің ғарыштық қызметін ... ... ... рөлі мен ... ... ... болмайды.
Осы жағдайға байланысты француз заңгері Ж.Дютей де ля Рошер ... ... ... ... ... ... деп ... яғни,
ұлттық заңнама өзінің оң рөлін ... егер де ол ... ... ... қарастырылса және олардың пайдаланылуының толық
тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған болса. Дегенмен, бірыңғай ғарыш
құқығын ... ... ... бір ... бар, егер де ... ... етуге тырысу, бастапқы халықаралық шарттарда бекітілген негізгі
қағидаларды салғырт қарауға әкеліп соғатын болса.
Біздің ойымызша, аталған ... ... ... ... ... ... ... ғарыштық қызмет саласындағы қатынастарды
реттейтін, ұлттық құқықтық нормалардың пайда болуын, қалыптасуын және даму
процесстерін ... ... бір ... қызығушылық тудырады.
Қазақстан Республикасында ғарышты зерттеуге бағытталған ғарыштық
қызметті құқықтық реттеу, ... ... ... ... ... жүзеге
асырудың тәртібі мен ережелерін бекітетін ... ... ... ... ... ... танылады.
Жүргізілген анализ көрсеткендей, Кеңес одағы кезеңінде ғарыштық
қызметті құқықтық ... тек ... ... актілер деңгейінде, негізінде
жүзеге асырылады: ... ... ... және ... сияқты. Кеңестік
космонавтика кезеңінде ғарыштық қызмет туралы қандай да бір заң актілері
қабылданбайды.
Біздің елде ... ... ... ... ... тек ... құлағаннан кейін ғана басталады.
Ғарыш саласындағы заңның туындауы ... ... ... ... ... ... көмектесер еді.
Космонавтиканың ғылыми - техникалық дамуы үшін іс шаралар ... ... - ... ... ... қайта құрылуы мен басқару
механизмін жетілдіру жөніндегі, заңдардың дайындалуы мен ... көп ... бөлу ... ... ... ... қатынастарды
құқықтық реттеуді қамтамасыз ететін заңнын ... ... ету. ... ... ... ... ... құқытық
дамыту бойынша идеологияны қабылдау және ... ... ... ... жеке ... дайындап, қабылдау қажет.
Төмендегі негізгі қағидалардың негізінде «Ғарыштық қызмет туралы»
заңнын жобасын дайындау қажет:
- ... ... ... мүдделерді, айқын мақсаттарды және ғарыш
саясатының міндеттерін, ғарыштық қызметті ... ... ... ... ... ... ... басымдықтарын анықтау, елде және
әлемде болып жатқан саяси ... мен ... ... ... және ... ... ... отырып;
- Қазақстанның ғарыштық қуатын, экономиканы, ғылымды және халықаралық
әріптестікті нығайту, ұлттық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... ... ғарыштық қызметтің мақсаттары мен міндеттері
2005-2007 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... сәйкес анықталған. Бұл бағдарлама 25
қаңтар 2005 жылы №1513 Қазақстан Республикасының Президентінің жарлығымен
бекітілген [14].
Мемлекеттік бағдарламаның негізгі мақсаты – тиімді ... ... ... ... және ... қауіпсіздікті бекітуге
көмектесетін, Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық ... ... ... ... ... ... дамыту.
Қазақстан Республикасының ғылыми техникалық қуатын ұлғайту мақсатында,
ғарыш саласын дамытудың басымды бағыттарында және әлеуметтік - экономикалық
даму мен ... ... ... ету мақсатында ғарыш технологиясы
мен техникасының үлесін арттыру мақсатында осы бағдарлама бекітілді.
Осы бағдарламаға ... ... ... ... алдына
келесідей міндеттер қойылды:
1) бағдарламаны жүзеге асыруға байланысты іс шаралардың Жоспарын бір ай
мерзімде дайындау және ... ... ... ... және ... ... ... институттарының базасы мен басқа да ... ... ... ... саласындағы обьектілер мен ғылыми – техникалық
ұйымдар негізінде, заңға негізделген ... ... ... ... ... ... ... (ары қарай - АҚ "ҰК "Қазғарыш"), АҚ
"ҰК "Қазғарыш" - тың ... ... ... жүз ... АҚ "ҰК ... - тың ... негізгі бағыттары:
Қазақстан Республикасының ғарыштық қызметі саласында салааралық ұзақ
мерзімді, ағымдағы бағдарламаларды дайындау және жүзеге асыру;
Қазақстан ... ...... ... ... ... ... етуге бағытталған, аса тиімді ақпараттық
ғарыштық технологияны жасау;
ғылыми техника мен технологияны жасау жолында ... ... ... ... ... ... ... станциясында фундаменталдық зерттеулерді жүргізу
үшін, ғарышқа пилотпен ұшыруды пайдалану;
ұлттық қауіпсіздікті, қорғанысты, қоршаған ортаны, төтенше жағдайларды
болжау мен ... ... ... ... ... мемлекеттік
тапсырысты орындау;
Бағдарлама өз алдына келесідей міндеттер қояды:
түрлі мақсаттағы отандық ғарыш аппараттарын құру мен ... ... ... ... ... ... ... мен басқару үшін жердегі
инфрақұрылымды дамыту;
халықаралық ғарыш станциясының бортындағы ... ... ... және ... ... ... телекоммуникациялық жүйелер негізінде ақпараттық ғарыш
технологиясын құру;
Қазақстан Республикасының аумағының ғарыштық мониторингінің ... ... - ... кешендерді пайдалану кезіндегі Қазақстан
Республикасының аумағының экологиялық қауіпсіздігін ... ... ... ... ... ... дайындау, қайта дайындау және
мамандардың квалификациясын жоғарылатудың жүйесін құру;
Ғарыштық қызметтің дамуын ... ... ... - ... және
экономикалық базаны құру.
Қазіргі әлемде ғарыш саласы ең ... және ... ... ... ... ... бір саласы болып табылады. Ғарыштық қызметке қатысу
айтарлықтай дәрежеде қазіргі ... ... ... ... ... экономикалық, ғылыми – ... және ... ... ... ... ... ... даму қарқыны мен даму
факторлерін анализдеу, алдыңғы қатарлы мемлекеттер өздерінің ... ... үшін ... күш ... 2002 - ші жылы ... ... ... өңдеуге қаржы жұмсаудың көлемі 1996 ... 200 % ... ... ... азаматтық ғарыш бағдарламаларын қаржыландыру келесідей
көріністе: Ресейде - 835 млн. АҚШ ... ... - 625 млн. ... ... - 870 млн. АҚШ ... Үндстанда - 1,1 млрд. АҚШ
доллары, Жапонияда - 3,5 ... АҚШ ... АҚШ та - 13 ... ... асып ... Ғарыштық қызметке мемлекеттік бюджеттен бөлінген
қаражаттың ... ... ... құрайды: АҚШ та - 0,996 %, Ресейде -
0,998 %, Үндістанда - 0,972 %, ... -0,95 %, ... - 0,83 ... ... ... одан әрі ... тиімді жолдары
іздестірілуде.
Қазақстан әлемдік ғарыштық қызмет саласында өзінің тиесілі орнын табады
деп сенеміз. Ол үшін біз ... ... ... ... ... қажет. Үлкен аумақты, тұрғындардың тығыз қоныстанбағандығын, табиғи
жағдайдың және ... ... ... ... ... ... өте ... рөл атқаратын спутниктік байланыс жүйелері
мен ғарыштық мониторинг ... ары ... ... ... ... және
ғылыми тұрғыдан маңызды тағы бір бағыт ол ... ... және ... ... ... станциясында жүргізілетін
бағдарламаларға қатысуы. Стратегиялық тұрғыдан маңызды басымдықтардың бірі
ол біріккен ... ... ... ... ... ... ... дамыту. Бұл Қазақстан үшін Ресеймен бірге ғарыш
аппараттарын ұшыру қызметінің ... ... ... ... береді,
ғарыш аппараттарының элементтерін дайындау және жобалау үшін технологиялық
базасын құрады, әлемдегі ең ірі ... ... ... ... ... ... арттырады.
Жариялап айтуға болатын ақпарат, ол Қазақстанда ғарыштық қызметті
дамытудың ... ... ... және ... бар. Оның ... уақытта мақсатты, жүйелі түрде дамуы үшін
Мемлекттік бағдарламаны ... ... ... ... ... ... қағидалар басшылыққа алынуы тиіс:
Шешілетін міндеттердің тәжірибелік қажеттілігі және экономикалық
тиімділігі;
«Байқоңыр» кешенінде ... ... ... ... ... ... ... ғылыми - технологиялық қуатты максималды пайдалану;
«Сары Шаған» полигонының обьектілерінің техникалық құралдарының қуатын
пайдалану, Астана, Алматы, Приозерск және ... ... ... ... ... ... ... технологияны дамыту мен пайдалануға бағытталған ведомствалық
және ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – тиімді ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық және
ақпараттық қауіпсіздігін, экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ету.
Бағдарламаны жүзеге асырудың негізгі бағыттарының бірі зымыран -
ғарыштық кешенді ... ... ... ... ... ... ... жасау және ол төмендегідей жолмен жүзеге
асырылады:
«Байқоңыр» зымыран - ғарыш кешенінің ... ... ... және ... ... жалға беру мерзімінің ұзартылуына
байланысты маңайдағы аумақты да бағалау;
«Байқоңыр» ... ... ... орта обьектілерінің жағдайы мен
тұрақтылығының көпдеңгейлі экологиялық мониторинг жүйесін құру, сонымен
қатар, зымырандардың ... ... түсу ... ... ... әсерін физикалық – химиялық тұрғыдан
диагностикалаудың әдістерін ...... ... ... оның ... ЗҒҚ - тің
нәтижесінде Байқоңырдың маңындағы тұрғындардың өміріне зиянның ...... ... үшін ... жер ... ... ... келтірудің әдістері мен технологиясын дайында;
«Байқоңыр» ғарыш кешенін пайдаланумен байланысты, оның қоршаған ортаға
жағымсыз әсерлерін азайтуға байланысты шаралар ... ... ... ... ... ... ... базасы түрлі деңгейдегі құжаттардан құралуда. Ескеретін жағдай,
олардың көпшілігінің ғарыштық қызметке ... ... жоқ, тек қана ... қатысты бірқатар нормалардан тұрады.
Біздің ойымызша, ғарыштық ... ... ... ... ... ... да ... сұрақтар тиянақты құқықтық өңделуден
өтуі тиіс. Дегенмен, ... ... ... ғарыштық
қызметті жүзеге асыру барысында туындайтын бірқатар мәселелерді реттеуге
арналған заң жобалары талқыланғанымен, олардың бірде бірі осы ... ... ... байланысты, дисертанттың пікірі бойынша, ... ... ... ... ... кейбір сұрақтарын
ғылыми зерттеу қажеттілігі, оның ... ... ... ... ... ... және ... сипат алуда.
Отандық косманавтиканың кейбір аспектілерін ғылыми құқықтық зерттеу,
заңшығарушылық қызметке көмектеседі. Бұл ғылыми жұмыс нәтижесінде, ... ... ... ... қызмет туралы» Заңнын
қабылдануына алып келеді.
27 қаңтар 1967 жылғы Айды және аспан денелерін қоса ... ... ... мен ... жөніндегі мемлекеттердің қызметінің
қағидалары туралы Шарттың 5–ші ... ... ... ... ... ... ... қоса алғанда, ғарыш кеңістігінде ұлттық қызметті
жүзеге ... үшін ... ... ... ... болады,
оның үкіметтік органдармен не болмаса үкіметтік емес заңды тұлғалармен
жүргізілгеніне қарамастан»[15]. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... қажет етеді, яғни ... ... ... ... ... ... оның ішінде кәсіпкерлік те
қызмет. Бұндай Заң ... және ... ... мүдделері
тоғысатын, соның ішінде жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың, шетелдіктердің
де мүдделері ... ... ... ... ... реттеуге
бағытталады.
Ғарыштық қызметтің қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді қажет
етеді. Бұл ... ... ... түсіндіруге болады, ең алдымен ол
ғарыштық қызметтің ... ... ... ... ... ... ... қатар бұрын болған ғарыш техникасының
үлгілерін, ғарыш инфрақұрылымының бөлшектерін ... және ... ... сонымен қатар өңдеушілердің ... ... да, ... ... ... республикасында
ғарыштық қызметтің қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы» Заңды дайындап, оны
қабылдау қажет, ол ғарыштық қызмет субьектілерінің ... ... ... ... ... ... ғарыш техникасының және
ғарыш инфрақұрылымының үлгілерін жасау (модернизациялау), пайдалану
(эксплуатациялау) және ... ... ... туындайтын ықтимал
қауіптен жеке тұлғаны қоғамды, мемлекетті және қоршаған ортаны ... ... ... ортаны ғарыштық қызметтен халықаралық құқықтық қорғау туралы
айтқанда, «ғарыштық ... ... ... қарастырмай кетуге
болмайды. Ғарыштық қызмет ұғымының ... ... ... ... 2006 ... №1297 ... ... Үкіметінің Қаулысына
сәйкес Қазақстан республикасының парламентінің қарауына ... ... ... ... ... ... ... Заң жобасының 1–ші бабының 1–ші тармағына ... ... деп ... ... және ... инфрақұрылымының жердегі
обьетілерін жасаумен және/немесе ... ... ... ... ... ... – құрастырушылық жұмыстар, өндіріс, эксплуатация,
жөндеу және арнайы құралдар мен ғарыштық мақсаттағы құралдар мен ... ... мен ... ... ... ғарыш
кеңістігін пайдалануды түсінеміз.
Біздің ойымызша, ғарыштық қызмет ұғымының анықтамасы 20 тамыз ... ... ... ... ... ... Заңында неғұрлым кең
мағынада берілген, онда 2–ші бапқа сәйкес «ғарыштық қызмет» деп ... Айды және ... да ... ... ... мен пайдалануға
байланысты тікелей жұмыстарды жүргізуге қатысты кез келген қызмет.
Осылайша, ... ... ... ... Заң ... ... ғарыштық зерттеу;
- ғарыш техникасын байланыс, теледидарлық және радио таратулар
мақсатында пайдалану;
- ... ... ... зоналау, экологиялық мониторинг пен
метеорологияны қоса алғанда;
- спутниктік навигациялық және топогеодезиялық жүйелерді пайдалану;
- ғарышқа пилотпен ... ... ... қауіпсіздігі мен қорғаныс мүддесін көздей
отырып ғарыш техникасын, ғарыш материалдарын және ғарыш технологиясын
пайдалану;
- ... ... ... мен құбылыстарды зерттеу;
- ғарыш жағдайында техниканы сынау;
- ғарышта материалдар мен басқа да өнімдерді өндіру;
- ғарыш техникасының көмегімен жүзеге ... ... ... ... қызметтің құрамына мыналарды жасау кіреді: (соның ішінде,
өңдеу және ... және ... ... ғарыш техникасын, ғарыш
материалдарын және ғарыш технологиясын пайдалану (эксплуатация), ... ... ... да ... ... ... сонымен қатар Ресей
Федерациясының ғарыш кеңістігін зерттеу мен пайдалану саласында халықаралық
әріптестік (Заңнын 2–ші бабының 2–ші ... ... ... ... ... келесідей қорытынды
жасауға мүмкіндік береді, яғни қарастырылып отырған норманың ... ... ... ... ұғымға ол қызметтің қандай жерде болмасын
жүргізілгеніне қарамастан, демек ол ғарыш кеңістігінде ма әлде Жер ... ең ... оның ... ... ... бағытталғандығы.
Заң ғылымдарының кандидаты М.Н. Копылов, қарастырылып отырған ұғымды
анықтай отырып, ... ... ... ... деп ... ғарыштық
қызмет дегеніміз ғарыштық ұшақ аппараттарын пайдалана отырып ... ... мен оны іс ... ... ... қызметті
түсінеміз [16].
Профессор Г.П. Жуков бұл мәселе бойынша ... ... ... ... «тек ... ... ... органикалық байланыста болуы, не оны
пайдаланумен, не сол обьектінің жерге қайтып келуімен байланысты ... ... ... 1967 ... ... ... Айды және басқа да аспан
денелерін қоса зерттеу мен пайдалануға қатысты ... ... ... Шарттың 7–ші бабында «ұшырушы мемлекет» ... бұл ... ... мәлімет берілген: «Шартқа қатысушы әр
бір мемлекет, ғарыш кеңістігіне обьектілерді ... мен ... ... ... ... кеңістігіне, Айға және басқа да аспан
денелеріне, сонымен ... оның ... мен оның ... ... ... ... Шартқа қатысушы мемлекеттер».
29 наурыз 1972 жылғы Ғарыш обьектілерімен ... зиян ... ... ... Конвенцияның 1–ші бабына сәйкес ... ... ... обьектісін ұшыру мен оны ұшыруды ұйымдастыратын
мемлекетті айтады; оның аумағы мен оның ... ... ... ... ... асыратын мемлекет.
14 қаңтар 1975 жылғы Ғарыш кеңістігіне ұшырылатын, обьектілерді ... ... 1 бабы ... ... ... ... қайталады [18].
Көріп отырғанымыздай, ғарыш құқығында, ғарыш обьектісін тікелей ұшыруды
жүзеге асыруға қатысатын мемлекеттердің төрт түрлі категориясы ажыратылған:
1) ... ... ... ... ... ... ғарыш обьектісін ұшыруды ұйымдастыратын мемлекеттер;
3) сол мемлекеттің аумағы арқылы ғарыш обьектілері ұшырылатын мемлекеттер;
4) сол ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер ғарыш құқығында «ұшырушы мемлекеттер» деп
аталады.
Егер де, ғарыштық қызметке қатысы бар қандай да бір ... ... ... ... ... оны ... не ... үшін
«зерттеу және пайдалану» деген сөз тіркесі қатар қолданылады, олардың жеке
анықтамалары берілмегенін байқауға болады.
Біздің ойымызша, бұл ұғымдардың ... бір емес және ... ... ... бар. ... ... ... кеңістігін зерттеуді құқықтық
реттеу мен ғарыш кеңістігін пайдалануды құқықтық ... ... ... ... ... алғашқысына қарағанда бірқатар шектеулері
болса да, ... ... ... ... ... ... пайдаланудың
кейбір түрлері әрекет етуші арнайы халықаралық құқықтық нормалармен тікелей
тыйым салынған. «Игеру» мен «зерттеу» ұғымдарының мазмұндарының ... ... Бұл ... бір ... ара ... қандай екен?
«Зерттеу», «игеру» және «пайдалану» ұғымдарының анализін жүргізейік.
Осылайша, «зерттеу» ... ұғым ... ... ... ... да ... анықтау үшін тиянақты қарастыру» дегенді білдіреді. Ал, «Игеру»
деген, «қандай да бір ... ... ... ... да бір нәрсені
қолдану, қандай да бір нәрсені игеру деген ... ... ... ... ... ... ... да бір нәрсені зерттеу барысында, қандай
да бір нәрсемен ... ... ... да бір білімге қол жеткізу,
қолдануды игеру». «Пайдалану» дегеніміз «Қандай да бір іс ... ... ... Өз ... үшін ... да бір ... ... ғылымдарының докторы, профессор М.К. Тихонравовтың айтуынша,
ғарыш кеңістігін игеру дегеніміз ғарышта өмір сүру мен ... ... іс ... ... ... пен ... да аспан
денелерінде жолаушы емес, оның тұрақты тұрғыны болу [20].
Қорытындылай келгенде, «игеру» ұғымы біз ... ... ... зерттеу мен пайдалану арасындағы аралық кезеңді білдіреді, ... бір ... ... ... ... ... табылады. Пайдалануға
кіріспес бұрын, біз ең ... нені ... ... ... ... алуымыз қажет.
Аспан денелері мен оның табиғи ресурстарын зерттеу, аспан денелері ... ... ... ... алу ... ... сипаты туралы,
заттың химиялық құрамы, олардың ... ... ... туралы
білім алу жолында ғана мүмкін. Бұндай ғылыми зерттеулер адамзаттың алдына
аспан денелерін зерттеудің нәтижесін іс ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер болмаса аспан денелері мен олардың
табиғи ресурстарын іс ... ... ... ... ... да бір ... үстінен жеткізілген топырақты, жан - жақты алдын ала ... ... ... ... ... бастауға болмайды, ал осы
аспан денесінен жеткізілген табиғи ресурсты тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... доктринасы, ғарыш кеңістігін пайдалануды кең
мағынада түсінеді, яғни ғарыш ... тек ... ... ... ... ... кез келген қызмет түрі. Демек, ғарыш
кеңістігін пайдалану тек ғарыш ... мен оның ... ... қана ... ... ... денелерінің ресурстарын
эксплуатациялау арқылы, сонымен қатар, Жерде іс жүзінде міндеттерді ... ... ... ... ... ... 1967 жылғы Ғарыш кеңістігін, Айды және басқа аспан ... ... мен ... қатысты мемлекеттердің қызметінің қағидалары
туралы Шарттың 1–ші ... 3–ші ... ... ғарыштағы ғылыми
зерттеулердің еркіндігі танылған.
Ескеретін жағдай, ол ғарыштық ... ... ... ... бола ... ... 1967–ші жылғы Ғарыш туралы Шарттың 3–ші
бабына сәйкес, «Шартқа қатысушы мемлекеттер ғарыш кеңістігін, оның ... мен ... да ... ... ... мен ... ... өз
қызметтерін, халықаралық құқыққа сәйкес, Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысын
қоса алғанда, халықаралық ... пен ... және ... ... және ... ... дамыту мақсатында жүзеге
асырады».
Заң ғылымдарының докторы А.П. Мовчан айтқандай, «ғарыш құқығының пайда
болуы мен ... ...... ... ... ... негізгі қағидаларын қайта қарауға және одан бас тартуға еш ... ... бұл ... құқығы, ұшқыш ғарыш аппараттарының немесе басқа ... ... ... ... тиіс ... Қабылданған құқықтық
нормалар ғылыми – техникалық прогресске, кейбір кездері оларды ... не ... не ... ... ... ете ... ... халықаралық қатынастарда мемлекеттердің техникалық
құралдарды пайдалануының іс ... ... ... ... қайшылығын анықтаудың критерийі халықаралық ... ... ... танылады.
Ғарыштық қызмет пен ғарыш құқығының режиміне қатысты мемлекеттермен
қабылданатын ұлттық ғарыш құқығының нормалары мен ... ... ... ішкі ... ... ... ... біртұтастығы және саяси тәуелсіздік, күш қолдануға тыйым салу,
күшпен қауіп төндіру және тағы да ... ... ... жоққа
шығармай, керісінше оларды толықтырып, дамытып отырады. Ғарыштық қызметтің
қандай да бір ерекшелігі мен оның баламасыздығына сілтеулер бұл ... ... бола ... ... ... ... нақты бір түрінің
құқыққа сәйкестігі халықаралық құқықтың жалпымен мойындалған қағидаларымен
анықталуы тиіс. Ғарыштық қызмет барлық мемлекеттер мен ... ... ... пен қауіпсіздікті сақтап тұру, әріптестікті дамыту мен өзара
түсініспеншілік мақсатында болуы тиіс. Сондықтан да бұл ... 27 ... ... ... ... Айды және ... аспан денелерін қоса зерттеу
мен пайдалануға қатысты мемлекеттердің ... ... ... 1-ші және 3-ші ... өз ... тапты.
Толықтай алғанда ғарыш құқығының ең негізгі және басты ұғымы, оның
«өзегі» ол ... ... ... ... табылады. Себебі ғарыштық қызмет
дегеніміз, біз білетініміздей, ғарыш пен аспан ... ... ... бағытталған қызмет түрі.
Дегенмен, қазіргі уақытта халықаралық ғарыш құқығының ережелерінде
ғарыштық ... ... ... ... ... ... Заңнамасында ғарыштың нақты қай ... ... ... ... Әуе ... 1-ші ... ... «Ресей Федерациясы өзінің әуе кеңістігіне қатысты толық ... ... ие». Ары ... осы баптың 2-ші тармағының мазмұнына
сәйкес РФ - ның әуе ... ... ... «РФ - ның әуе ... РФ - ның ... ... барлық әуе кеңістігі түсіндіріледі, оның
ішінде ішкі сулар мен аумақтық теңіздердің үстіндегі әуе ... ... ... Федерациясының Әуе заңнамасы Ресейдің өз ... ... және ... ... жариялай отырып, оның тігінен
алғандағы шекарасын ... ал бұл өз ... ... ... ... шегі ... ... Су Кодексінің 1-ші бабының ережесі 7-ші ... 1944 ... ... ... ... ... 1-ші бабына толықтай
сәйкес келеді. Чикаго Конвенциясының көрсетілген бабына сәйкес «Шартқа
қатысушы мемлекеттер ... ... әр бір ... өзінің әуе
кеңістігіне толық және шексіз ... ... ... салыстыру үшін атап өтсек, 31 шілде 1998 жылғы РФ– ның «Ресей
Федерациясының ішкі теңіз сулары, оған жалғасып жатқан аумақ ... ... ... аумақтық теңізін құрайтын теңіз белбеуінің ұзындығы
анықталған (бастапқы ... ... 12 ... шақырымы). Осылайша,
ресейдің теңіз құқығында кеңістіктік шекара делимитацияланған, ал бұндайды
қазіргі таңда ғарыш құқығында айтылмаған.
Философиялық сөздік ... ... ... ... – Жер ... Жер ... бір ... кеңістік пен уақытта қозғалатын барлық шексіз
материялардың ... ... Күн ... ... және басқа ... ... Бұл ... ... іс ... ... деп Жермен
көршілес, Әлемнің бір бөлігі деп түсінеді, тіпті жердің өзін қоспағанда.
Бұл мағынада «ғарыштық» деген ... ... ... ... білдіреді».
Осының өзінде Жер мен ғарыштың шекарасы философияда анық емес болып келеді
[23].
Қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... деп (ғарыш) жер атмосферасынан тысқары кеңістік танылады.
Атмосфера – бұл Жердің газ күйіндегі қабығы, оның 99% ... жер ... ... ... ... ... ... бұл анықтама құқықтық
емес, оның үстіне шартты болып ... ... ауа ... ... ... биіктіктерден де табылуы мүмкін.
Халықаралық құқық тұрғысынан жер үстіндегі кеңістікті әуе және ... ... бұл ... құқықтық режимдерінің әр түрлілігіне
байланысты. Әуе кеңістігі халықаралық ... ... ... ... ... аумағының үстіндегі және оның юрисдикциясындағы, сол себепті
оның толық және шексіз егемендігінде болады) және халықаралық (мемлекетің
әуе ... тыс ... Ал, ... ... ... ол ... ... пайдалануда болады [24].
Халықаралық келісімдерде осындай норманың жоқтығынан, ғарыш қызметіне
байланысты сұрақтар ... ... ... ... қатынастардың жаңа салаларында, мемлекеттердің жалпылама,
тұрақты және бірыңғай ... ... ... ... ... туындауына алып келеді, егер де ол халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... ... де осы тұрғыдан, әуе және ғарыш кеңістігінің шекаралық шектерін
анықтайтын жай ... ... ... ... ... ... мен ... байланысты туындаған, халықаралық тәжірибені
анализдейтін болсақ, онда біз қарастырылып отырған халықаралық ... ... ... ... ... ... актілерден
құралатындығын айта аламыз.
Мемлекеттік егемендіктің биіктіктегі ... ... мен ... кеңістігін
зерттеу мен пайдаланудың бостандық қағидасының әрекет ету ... әуе және ... ... ... ... байланысты
сұрақ, сөзсіз, халықаралық құқықтық реттелуді ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, осы салада жалпыға ортақ,
тұрақты және бірыңғай тәжірибені туындататын мемлекеттің актілері, құқықтық
салдары бар прецедент болуы ... Бұл ... Г.М. ... ... әуе кеңістігіне жалғасып жататын, ғарыштық қызметпен байланысты
ғарыш аумағында, мемлекетаралық тәжірибенің ... мен ... ... ... ... ... ... нормасымен тығыз байланысты,
оның кеңістіктегі әрекет ету шектерін анықтайтын, біртіндеп жай ... ... алып ... ... ... бар ... әдет – ғұрыпты мақұлдайтын, халықаралық тәжірибе, бір ... ... ... ... мен ... ... кедергісіз
жүзеге асыру талаптарынан, ... ... ... ... ... ... үстінде, оның ішінде, орбитадағы
спутниктің ықтимал төменгі перигейімен анықталатын, ... ... ... оның ... ... ... асырылатын мемлекеттің белсенді немесе
бәсең реакциясынан, яғни осындай құқықты мойындайтын реакциясынан тұрады.
Осы саладағы мемлекеттердің тәжірибесі келесідей актілерден құралды:
- ғарыш ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде ұшыруы;
- түрлі халықаралық форумдарда, осындай қызмет түрін жүзеге асыруға
қызығушылық танытатын, мемлекет өкілдерінің ... ... ... ... ... ... биіктікте ғарышты ... ... ... бас тарту туралы, мемлекеттер тарапынан
қарсы шығу немесе басқа да ... ... ... ... ... мемлекеттердің өзара қарым
қатынасында сақталатын, жүріс – ... ... ... мүмкіндік
береді. Өз тәжірибесінде мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... перигеймен ұшатын еркін ұшудағы ғарыш
обьектілері, нақты уақытта ол техникалық тұрғыдан мүмкін, ғарыш ... мен ... ашық ... ... ету ... яғни ... Бұл тәжірибеге сәйкес мемлекеттердің егемендігі ... ... ... ... ... ... тарамайды.
Халықаралық авиациялық федерация ұшуды ғарыштық ұшу деп бекітеді, егер
де ол 100 шақырым биіктіктен асатын ... [27]. Нақ осы ... ... Жер шарын орбитаның бойымен айналып өтуге мүмкіндігі бар, ал одан
кейін оның ... ... ... кіруі басталады, тежелу мен жерге
құлау басталады (егер де ... ... ... қабаттарында жанып
кетпесе).
Осылайша, ғарыштық кеңістіктің төменгі шегі болып, сәйкесінше, ұлттық
ауа кеңістігінің ... шегі ... ... ... ... ... ... техникалық тұрғыдан неғұрлым ... ... және онда ол ... ашық ... пайдалану мүмкін болатын
болса (мұхит деңгейінен 100 +-10 ... ... ... ескере отырып, мойындайтын жағдай, ол
әуе және ғарыш кеңістігі делимитациясы проблемасы шешімін ... ... егер де ... ... ... ... келісетін
болса.
22 маусым 1979 жылы БҰҰ - ның ғарыш кеңістігін бейбітшілік ... ... 22-ші ... ... Одағы ресми түрде
келесідей жұмыс құжатты ... оның ... «Әуе және ... ... және ... спутниктердің орбитасы өтетін, ғарыш
кеңістігінің бөлшегінің ... ... ... ... БҰҰ- ның ... резолюцияларының негізгі ережелерінің жобасы». Бұл құжаттың
атап айтқанда, көздегені: «1. Жердің үстінен теңіз деңгейінен ... ... ... ... ... ... табылады. 2. Әуе және
ғарыш кеңістігінің арасындағы шекара мемлекеттермен келісуді және ары қарай
шарттық бекітілуі ... ол ... ... 100-110 ... ... ... жерде ерекше атап өту керек, біздің ойымызша, ... ... ... ғарыш пен жердің әуе кеңістігінің шекарасын анықтап ... ... ... ... көз ... ... ... кеңістік
пен онда орналасқан аспан денелерін тең деп қарастыру дұрыс ... ... ... кеңістік аумақтарының физикалық ерекшеліктерін
есермеген кезде, аталған ... ... мен ... ... ... ... олардың айтарлықтай екі түрлі екенін көрсетеді. Мысалы,
аспан денелеріне толық демилитаризациялау режимі әрекет ... ол ... ... ... ... аспан денелерінде қорықтар салуды
көздейді, ал ол өз кезегінде өзінің ... ... ... ... ... ... орай, ғарыш кеңістігі құқытық тұрғыдан, Жер мен басқа да ... ... ... ... және еш бір ... егемендігі
жүрмейтін және оның қандай да бір ұлттың иемденуіне болмайтын, ... ... ... ... мен ... ... және ол ортада ғарыш
обьектісіне әсер ететін ең басты күш ... күші ... ... ... ... деп ... ... кеңістігі мен аспан денелеріне пилоттық ұшуларды жүзеге асырған
кезде, ғарышкер (астронавта) ... мен оның ... ... ... ... ... себебі ғарышта жұмыс ... ... ... ... асырудың ең қажетті элементі болып табылады.
Егер де «ғарышкер» ұғымына ... ... ... болсақ, онда,
ұлттық заңнамалық актілерде, тіпті ғарыш құқығы бойынша халықаралық
актілерде ... ... ... желтоқсан 2006 жылдың №1297 ҚР Үкіметінің қаулысына сәйкес ... ... ... ... ... ... туралы»
Қазақстан Республикасының Заңының Жобасында 1-ші баптың 4-ші тармағында
«ғарышкер» ұғымы келесідей ... ... ... ...... ... арнайы орталығында арнайы дайындықтан
өткен және ... ... ... ... ғарыштық
бағдарламаларды орындау ... ... ... ... ... ... жылғы Ғарыш бойынша Шарттың 5-ші бабында, ... ... ... ... елшісі ретінде қарастырады»
деп айтылған».
Отандық және халықаралық ғарыш ... ... ... ... ... ... болады, ғарыштық қызмет туралы Қазақстан
Республикасының заң жобасында, Ғарыш бойынша ... 5–ші ... ... ... ... ... ... ең алдымен кәсіби
талап қойылған, «ғарышкер» ұғымын талқылауда ресейдің ғылыми еңбектерінде
(құқықтық емес) нақ ... ... ... позициясы қолданылған [29].
Дегенмен, бірінші келтірілген, не екінші ретте ... ... ... ... ... заңи ... деп ... келмейді. Оның үстіне, ғарыш кеңістігінде жүрген
тұлғаларды атау үшін ... ... ... тілдермен және халықаралық
шарттардың баптарында әр түрлі ... ... ... ... да ... ... «ғарышкер» ұғымы қолданылады, ал АҚШ - та және
тағы ... ... ... «астронавт» ұғымы қалыптасқан. Бұл ұғымдардың
негізінен алғанда тек лингвистикалық сипаты бар, бірақ ... ... ... бір мазмұндық та айырмашылық бар.
Үлкен кеңестік сөздікте, ... – бұл ... ... ... ... ... ... мен пайдалануды жүзеге асыратын адам…» [30].
Нақ осындай анықтама, қарастырылып отырған ұғымға ... да ... ... жылы АҚШ - тың ... ... ... мен аэронавтика бойынша
ұлттық басқармасының (НАСА) дайындаған сөздіктегі анықтамаға сәйкес,
астронавт ол ... ... ... ... ... ... кез ... америкалық пилоттық ғарыштық ұшуларға ... ...... ... ... ұғымымен сонымен қатар, ғарышқа ұшуға тікелей
қатыспаған адамдар да қамтылады, ол тек қана ... ... ... бағдарламаларға дайындыққа бөлінген адамдар.
Ғарыш бойынша халықаралық келісімдерді анализдеу, ғарыштық ұшуды жүзеге
асыратын ... ... ... ... қолданылатындығын
көрсетті:
Космонавттар (27 қаңтар 1967 жылғы Ғарыш кеңістігін, Айды және ... ... ... қоса зерттеу мен пайдалануға қатысты ... ... ... ... 5–ші ... 1968–ші жылғы Ғарышкерлерді
құтқару, және ғарыш кеңістігіне ... ... ... ... ... ... мен преамбуласында; 1979–шы жылғы Мемлекеттердің Айда
және басқа да аспан денелеріндегі қызметі туралы ... ... ... (ғарыш кемесінің) (1967–ші жылғы Ғарыш бойынша Шарттың 5–ші
бабы., 1968–ші ... ... ... ... 1-4 баптары);
Экипаж мүшесі (1979 жылғы Ай туралы Келісімнің 10 бабы);
Персонал (1979 жылғы Ай туралы Келісімнің 8, 9, 11, 12 ... ... ... ... ... кемелерінің персоналдары (1979
жылғы Ай туралы Келісімнің 3 ... және ... да ... (1979 ... Ай ... Келісімнің 6 бабы);
Әскери персонал (1967 жылғы Ғарыш бойынша Шарттың 5–ші ... ... Ай ... Келісімнің 3–ші бабы);
Ғарыш кемесінің бортындағы тұлғалар (1972 жылғы Ғарыш обьектілерімен
келтірілген зиянға, халықаралық ... ... ... ... ... ... (1979 ... Ай туралы Келісімнің 10–шы бабы);
Өкілдер (басқа мемлекеттердің) (1967–ші жылғы Ғарыш ... ... ... (1979 ... Ай ... Келісімнің 6–шы бабы);
Адам (1979 жылғы Ай туралы Келісімнің 12–ші бабы);
Айдың үстіндегі адам (1979 жылғы Ай туралы Келісімнің ... ... ... еш бірінде қолданылып отырған ұғымдардың анықтамасы
жоқ.
Ғарыш құқығының нормалары ғарышқа ұшуға азаматтық персоналдың ... ... ... ... ... ... ... рұқсат береді.
Осылайша, 27 қаңтар 1967 жылғы Ғарыш кеңістігін, Айды және басқа аспан
денелерін қоса зерттеу мен пайдалануға қатысты ... ... ... Шарттың 5–ші бабында, былай делінген, «Ай және басқа да
аспан денелері тек ... ... ғана ... тікелей
көрсетілген, онда «әскери персоналды қандай да бір ... ... ... да ... мақсатта» пайдалануға тыйым салынбайды.
Заңгер А.И.Рудев ғарышкерлер деп «өз қызметін ұшу міндеті ... ... ... ... мен ... талаптарына сәйкес,
ғарыш обьектісімен ұшатын тұлғалар» [33].
«Ғарышкер» ұғымына ... ... ... ... ... ... бірде біреуі құқықтық болып табылмайды.
Өкінішке орай, халықаралық құқықта «ғарышкер» («астронавт»), ... де ... ... ... байланысты, мәселелердің кең көлемін
шешетін арнайы келісім жоқ. ... ... ... айдан анық.
Сонымен қатар, халықаралық ғарыш құқығында қарастырылып отырған анықтаманың
жоқтығы, ғарыш туралы ... ... ... ... ... ... ұғымының құқықтық анықтамасы, төмендегідей болуы қажет деп
санаймыз:
1) ғарышкер – ғарышты игеруге байланысты, кәсіби ... ... ... орны – ... кеңістігі мен аспан денелері;
3) ғарыштық қызметті жүзеге асырудың ... ... бұл оны ... ... ... ... құқықтар мен артықшылықтарды
пайдалануға мүмкіндік береді және өзінің құқықтық қамсыздандырылуын
құқытық қамтамасыз ... ... ... экипажы деп ғарышкерлер ұжымы түсініледі, ол
ұжымының құрамына, ... ... ... ... және оған қызмет
көрсетуді жүзеге асыратын тұлғалардан ... ... ... ... және ... ... асыратындары кіреді [34].
Нақтырақ айтсақ, 29 қаңтар 1998 жылғы Азаматтық бағыттағы ... ... ... қатысты Келісімнің 11–ші бабында
келесідей айтылған, яғни «Әр бір ... әділ ... ... кәсіби
персоналын ғарыш станциясының экипажының құрамына жұмыс істеу үшін ... бар» ... ... көрсеткендей, ғарыш құқығы пайда болған ... ... ... ... ... ... деп ... оларға
өздерінің атқаратын функцияларына қарамастан бірдей мәртебе береді.
Осылайша, 1979 жылғы Ай ... ... ... бабында [36] айтылады,
мемлекеттер Ай үстіндегі кез келген адамды ғарышкер деп ... ... ... ... ... Шарттың 5–ші бабының мазмұнына сәйкес, сонымен
қатар, ғарыш кемесінің экипаж мүшесі ... 1968 ... ... ... сәйкес қарастырады [37].
Осылайша, айтылғанды қорытындылай келе, келесідей қорытынды ... ... ... ... реттейтін құқытық нормалар жиырмасыншы
ғасырдың елуінші жылдары пайда бола бастаған, бұл сол қызмет ... ... ... ... ... ... елімізде ғарыштық қызметтің нормативтік құқықтық базасы, 1991
жылы Кеңес Одағы таратылғаннан кейін туындай ... Бұл ... ... ... ... ... дайындалуына алып келді. Егер де,
ғарыштық қызмет туралы нормативтік құқытық актілер ... ... ... болса, онда олардың жиынтығы өз кезегінде Қазақстанның заңнамасының
жеке бір саласы – ҚР – ның ғарыш құқығы қалыптасқан болар ... ... ... ... ... ... ... халықаралық –
құқықтық қорғауды мемлекеттік реттеудің құқықтық сипаттамасы
Бүгінгі таңда ғарыш саласы адамзат қызметінің ... ... ... ... ... қажет етеін салаларының бірі. Ғарыштық қызметке
қатысу қазіргі таңда ... ... ... ... ... ғылыми техникалық және қорғаныс қуаттылығын ... ... 2005 жылы №1513 ... ... ... ... жылдарға арналған Қазақстан Республикасында ғарыштық қызметті
дамыту туралы» мемлекеттік бағдарлама бекітілді [38]. ... ... ... ... тиімді пайдалану жолымен Қазақстан
Республикасының әлеуметтік – экономикалық, ғылыми – ... ... және ... ... ... ... ... ғарыштық
қызметті дамыту. Бағдарламаны жүзеге асыру келесі бағыттарда ... ... ... ... ... аппараттарын жасау мен оларды
ұшырудың негіздерін дайындау; түрлі мақсаттағы ғарыштық аппараттарды ... ... жер үсті ... ... ... ғарыш
станциясының бортында қазақстандық ғарышкерлердің ғылыми зерттеулер мен
тәжірибелерін жүргізуді дайындау;
2) спутниктік ... ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағына ғарыштық
мониторинг жүргізудің Ұлттық жүйесін дамыту;
3) ғарыш зымыран кешенін пайдалану барысында Қазақстан ... ... ... ... ... кәсіби білім беру жүйесін
және ғарыштық қызметтің дамуы үшін қажетті кадрларды дайындау жүйесін құру;
4) ... ... ... ... ... ... ... экономикалық базасын қалыптастыру.
Ғарыштық қызметтің қазіргі кездегі даму қарқыны мен факторлерін
анализдеу ... ... ... ... мемлекеттерінің өзінің
ғарыштық қуатын арттыру үшін көп күш ... ... ... ... халықаралық ғарыштық қызмет саласында өзінің орнын табуы тиіс
және міндетті. Үлкен ... ... пен ... ... табиғи жағдай мен минералды ресурстардың әр түрлілігін ... ... ... үшін ... бағыттардың бірі спутниктік байланыс
жүйесін және ғарыштық мониторинг жүйесін ары қарай дамыту ... ... ... ... ... бірі ол ... ... дамыту, бірлескен ғарыштық жобаларды жүзеге асыруды көздейтін.
Бұл Қазақстанға Ресеймен бірлесе отырып, ғарыш аппараттарын ... ... ... шығу және ... ... ... ... мен
дайындаудың технологиялық базасын жасау және мақсатты борттық аппаратураны,
әлемдегі ең ірі космодромның обьектілерін ... ... ... ... ету. ... айтылғандардың барлығы,
Қазақстанда ғарыштық қызметтің дамуының обьективті ғылыми, ... ... ... қалыптасқан. Оның ары қарай мақсатты
және жүйелі түрде дамуы үшін, біріншіден, ... ... ... туралы» Заңын дайындап, оны қабылдау қажет; Екіншіден,
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ... ... ... «Байтерек» ғарыш кешенін жасау туралы келісімді жүзеге асыру;
Үшіншіден, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... қажетті сыртқы саяси шараларды жүзеге
асыру. Төртіншіден, Қазақстанның ғарыштық қызметінің дамуының басымдықтарын
анықтау, жүзеге асырылатын жобалардың экономикалық тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... және жанама шаралары мен механизмдерін дайындау,
мемлекеттік тапсырыстың салықтық, несиелік, кедендік ... ... ... ... ғарыштық қызмет салдарынан ... ... ... ... ... ... механизмінің тиімді
жүргізілуін қамтамасыз ету және басқалары.
Қазақстан Республикасында ... ... даму ... ... ... анықтау мақсатында, Бағдарламаның жүзеге асырылу
барысына жүйелі ... ... ету ... 31 ... 2005 жылы ... ... ... қаулысымен Қазақстан Республикасының
Үкіметі жанынан кеңес беру-кеңесу органы құрылды-«Ғарыш бойынша Кеңес»
[39], Қазақстан ... ... ... және
ғарыштық қызмет саласында жұмыс істейтін мүдделі мемлекеттік органдарының
өкілдерінен және ұйымдардан тұруы мүмкін. Кеңестің Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ол Қазақстан
Республикасының білім және ғылым Министрлігі болып табылады.
Ғарыш бойынша кеңес – ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық, ғылыми – техникалық
дамуы, ұлттық және ақпараттық ... ... ... ... бар ірі ... жобалары мен бағдарламаларының іске асырылуына
бағытталған ұсыныстарды дайындауға жауапты.
Кеңестің ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында 17 наурыз 2005 жылы №242
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... құрылды, оның қызметінің негізгі бағыттарына:
- ғарыштық қызмет ... ... ... ... ... Қазақстан республикасының ғарыштық қызмет саласының ағымдағы және
ұзақ мерзімді салааралық бағдарламаларын дайындау мен ... ... ... техникасының дамуының негізгі бағыттарын негіздеу үшін жүйелі
зерттеулер жүргізу;
- Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ету ... экономикалық міндеттерді шешуге бағытталған, аса тиімді
ақпараттық және ғарыш технологиясын жасау және ... ... ... ... ... мен ... ... ғарыштық қызметтің әсер етуін бағалайтын ғарыштық техника
мен технологияларды жасау, ... ... ... жүргізу,
сонымен қатар «Байқоңыр» космодромында зымыран ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- Пилотпен ғарышқа ұшулардың шеңберінде фундаменталды және тәжірибелік
ғылыми зерттеулер мен тәжірибелерді ұйымдастыру;
- қорғаныс, қоршаған ... ... ... ... зоналаудың
әдістерін пайдалана отырып, төтенше жағдайлардың мониторингін және болжауын
жүргізу саласында мемлекеттік тапсырысты ... ... ... ... ... ... ... және жобалау, оларды
ұшыруды ұйымдастыру [40].
27 ... 2007 ... №302 ... ... Президентінің
«Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыш агенттігін бекіту туралы» жарлығына
сәйкес Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... министрлігінің жанындағы Аэроғарыштық комитетті жабуды қаулы
етті, оның ... ... ... мен мүлкін Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ережеге сәйкес, Қазақстан Республикасының Ұлттық ...... ... ... ... ... болып
табылады, ғарыштық қызмет саласында мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын,
сонымен қатар заңда ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Өзінің қызметі аясындағы агенттіліктің негізгі міндеттері:
• ғарыштық қызмет саласындағы ... ... ... ... оның ... ... жүзеге асырылуын қамтамасыз ету;
• өз құзіреті шегінде мемлекеттік реттеу мен ғарыш саласындағы қызметтің
координациясын жүргізу.
• ҚР – да ... ... ... мен ... ол ... ғарыш жүйесі,
жер үстіндегі ғарыш инфрақұрылымының обьектілері, ғарыштық зерттеулер
мен технологиялар, маман қуаты;
• ғарыштық технология мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ғарыштық қызмет туралы заңнаманы жасау;
• ғарыштық қызмет саласында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру;
• ғарыштық ... ... ... ... ... ... өз құзіреті шегінде «Байқоңыр» кешенін Ресей Федерациясына жалға беру
бойынша жұмыстардың координациясы».
• Агенттілік келесідей ... ... ... ... ... қызметтің даму жағдайы мен оны болжаудың анализін
жүргізеді, сонымен қатар ғарыштық техника мен технологияның дамуының
әлемдік ... ... ... ... ... ... даму ... туралы, сонымен қатар ғарыштық қызмет ... ... ... ... ұсыныстарды дайындап,
енгізеді;
• ғарыштық қызмет саласында халықаралық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген
тәртіпке сәйкес ... ... ... ... қызмет сласындағы нормативтік құқытық актілерді дайындайды
және бекітеді;
• ғарыштық қызмет саласында ... ... ... ... ... ... ... обьектілерінің Регистрін жүргізеді;
• «Байқоңыр» космодромынан ғарыш ... мен ... ... ... бір ... ... ... ұйымдастырады, Ресей
Федерациясымен жүргізілетін, және мониторингтың жүзеге асырылуы;
• «Байқоңыр» кешені ... ... ... ... ... ... ... органдарының қызметінің
координациясын жүргізеді»;
• ғарыштық қызмет саласында жұмыс істейтін, ... ... ... ... ... ... ... бойынша белгіленген тәртіп бойынша
ресейлік ... ... ... ... ... «Байқоңыр» кешені
бойынша халықаралық шарттардың орындалуына;
• ғарыштық қызметті пайдалануға байланысты лицензиялауды жүзеге асырады;
... ... ... ... ... ... ... да шаруашылық сұрақтары бойынша шешім қабылдауды қамтамасыз
етеді;
• ғарышкерлерді ... ... ... ... ... саласында мамандарды дайындау және қайта дайындауды жүргізеді;
• өз құзіреті шегінде, ғарыштық қызмет саласында ... ... ... бар ұйымдардың басқару органдарында, мемлекеттің
мүддесін білдіруді ұйымдастырады;
• ғарыштық қызмет ... ... ... ... жүзеге асырады;
• «Байқоңыр» кешені бойынша және ғарыштық ... ... ... ... ... бақылау жүргізеді;
• Ресей Федерациясымен жалға алынған, «Байқоңыр» кешенінің мүлкінің ... ... мен ... ... шарттарына бақылау
жасайды;
• Лицензиаттың Қазақстан Республикасының заңдарын сақтауды ... ... ... ... жүзеге асырады;
Жоғарыда айтылып өткендей, 27 қаңтар 1967 жылғы Ғарыш ... ... ... аспан денелерін қоса зерттеу мен пайдалануға ... ... ... туралы Шарттың 6–шы бабында,
мемлекеттің барлық ... ... ... үшін ... бекітілген.
Ғарыш бойынша шарттың осы нормасына сәйкес, шартқа қатысушы мемлекеттер
ай мен басқа да аспан денелерін қоса алғанда, ғарыш ... ... үшін ... жауаптылықта болады.
Ғарыш бойынша келісімнің осы нормасына сәйкес, «Шартқа қатысушы
мемлекеттер ғарыш ... ... ... үшін ... ... Айды және ... да аспан денелерін қоса алғанда, оның
үкіметтік ... ... ... емес ... ... ... ... яғни ғарыш кеңістігіндегі ұлттық
қызмет, осы ... ... ... ... ... Үкіметтік емес
заңды тұлғалардың ғарыштық кеңістіктегі, ай мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... және тұрақты
бақылауымен жүзеге асырылуы міндетті…»
Ғарыш ... ... ... ... актінің осы ережелеріне
сәйкес, қазақстан республикасында ғарыштық қызметті басқару мен ... ... ... ... ... ие ... ... Экологиялық Кодексінің 6–шы бабына ... ... ... және ... ресурстарды пайдалану саласындағы
мемлекеттік басқарудың негізгі ережелері» «Қоршаған ... ... ... ... ... 1–ші ... мазмұнында
көрсетілген, оның мазмұны төмендегідей:
1) қоршаған ортаны ... ... ... ... экологиялық нормалау;
3) қоршаған ортаны қорғау саласында техникалық реттеу;
4) мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік экологиялық бақылау;
7) қоршаған ортаны қорғаудың экологиялық жүйесін, неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... жүйесі;
8) мемлекеттік экологиялық мониторинг;
9) қоршаған ортаны ластау учаскелерінің, шығу ... ... ... ... ... ... ... беру мен ағартушылық» [41] Мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың
құрамына:
1) Табиғи ресурстарды пайдалану саласында мемлекеттік жоспарлау;
2) Табиғи ресурстарды қорғау, пайдалану және ... ... ... Табиғи ресурстарды пайдалану құқығына лицензиялар, рұқсаттар беру және
шарт жасасу;
4) Табиғи ... ... ... және қайта өндіруді ұйымдастыру,
ресурс үнемдеуші технологияларды енгізу;
5) ... ... ... және ... ... Табиғи ресурстарды пайдаланғаны үшін лимиттер мен квоталарды ... ... ... ... қалпына келтіруді және өндіруді жүзеге
асыратын, мемлекеттік заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... ұғымы «мемлекеттік басқару» ұғымына қарағанда кең
мағына береді. Профессор Ж.Т. Холмуминовтың пікірі бойынша, «…мемлекеттік
басқару дегеніміз ол, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге және мемлекеттегі субьектілердің
экологиялық құқықтарының жүзеге асырылуы мен ... ... ... етуге бағытталған, мемлекеттік органдардың
атқарушылық-билік ету ... ... ... ... ... ... саласында мемлекеттік
реттеуді уәкілетті органдардан, ҚР – ның қоршаған ... ... Жер ... ... ... ҚР Агенттілігі,ҚР – ның
ауылшаруашылығы министрлігі, ҚР ның энергетика және минералды ... ҚР ның Ішкі ... ... ... ... ... ... Үкіметінің құзіреті:
1) ғарыштық қызмет саласында мемлекеттік саясатты және оны ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламаларды
дайындайды;
3) ғарыштық қызмет саласында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан республикасының
аумағынан, Қазақстан Республикасының мүддесін көздей ... ... ... ... ... ... сонымен қатар Қазақстан
Республикасының ... ... ... оның ... тыс ... ... ... Республикасының аумағынан шетел мемлекеттерінің ғарыш
обьектілерін ұшыру мәселесін келіседі;
6) Қазақстан ... ... жер ... ... ... заңды тұлғалардың пайдалануы ... ... ... ... ... ... ... ол Қоршаған ортаны
қорғау министрлігі. Министрліктің негізгі міндеті – ол ... ... ... және ... ... мен денсаулығына қолайлы экологиялық
жағдайға қол жеткізу. Себебі, оның ... сол ... ... әл аухаты тәуелді. Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны
қорғау Министрліг туралы ережеге ... ... ... ... ... ... ... асыру және дайындау және табиғат пайдалануды
басқару сұрақтары бойынша салааралық координацияны жүзеге асыратын, ... ... ... ... ... мен ... қоршаған
ортаны қорғау саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыруды қамтамасыз
етудегі Стратегиялық функциялар жатады,-бұл:
- тұрақты даму ... ... ... қорғау саласындағы бірыңғай
мемлекеттік саясатты қалыптастыру ... ... ... ... ... ... және ... даму саласында заңнаманы
жетілдіру және халықаралық әріптестікті ... ... ... ... және ... даму саласындағы Халықаралық
Конвенциялар мен ... ... ... саясатын қалыптастыру;
- қоршаған ортаға ластаушы заттарды шығарудың лимиттері мен квоталарын
бекіту, оның ... ... және ... ... орналастыруға;
- қоршаған ортаға әсер ету ... ... оның ... ... қалдықтардың шегі, жер асты және жер үсті суларына
шығару, ... ... ... ... және ... жергілікті
рельефтерде және жер қойнауында орналастыру;
- қоршаған ... ... үшін ... ... дайындау, оның
ішінде, атмосфераға шығару, жер асты және жер үсті суларына жіберу, зиянды
заттарды көмуге және ... жер ... ... ... ... қамтамасыз ететін міндеттерге:
- қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму саласындағы ... мен ... ... ... ... ... жүзеге асыру және үкіметтік емес қоғамдық
бірлестіктермен қарым қатынас жасау;
- қоршаған ортаны қорғау саласында ... беру және ... мен ... ... беру ... шешімді келісу;
- қызметтің басқа да түрлері;
- табиғи ресурстардың мемлекеттік кадастрларын ... ... ... ... ... пайдалануға берілген рұқсатты беруді, есепке алуды немесе
күшін жоюды ... және ... ... ... және ... ... бағдарламалардың орындалуын
жүзеге асыру;
- қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму саласында ақпаратты таратуды
қамтамасыз ету;
Өзінің негізгі міндеттері мен ... ... ... ... ... ... келесідей құқықтары бар:
- қоршаған ортаны қорғау және табиғат пайдалану ... ... ... ... өз ... ... ... ресурстарын пайдалануға байланысты
Шарттарды келіседі;
- өзіне бағынысты мекемелер мен ұйымдарға ішкі бақылауды жүзеге асыруға
[43];
Оның негізгі ... бірі – ... ... қорғау саласындағы
мемлекеттік бақылау. Қазақстан Республикасының экологиялық ... ... ... қорғау және табиғат пайдалануды ... ... ... ... көп ... ... «Қоршаған
ортаны қорғау және табиғатпайдалану саласында мемлекеттік бақылаудың
тиімділігін арттыру ол ... ... ... ... ... ... ол осындай қызмет барысында азаматтар мен ұйымдардың
құқықтарын қорғау механизмі мен бақылау және құқыққолданушылық функцияларды
жүзеге асыру ... ... бірі ... жою ... қол ... ... ... және табиғатпайдалану саласындағы мемлекеттік
бақылау органдары инспекция ... ... ... ... ... ... қатысты сұрақтар бойынша тәуелсіз және обьективті
шешім ... үшін ... ... ие ... ... Қоршаған
ортаны қорғау және табиғатпайдалану саласында мемлекеттік бақылау жүйесін
дамыту төмендегілерге бағытталуы тиіс:
- Қазақстан ... ... ... ынталандыруға және
құқыққолдану жүйесінің негізгі тиімді сипаттамаларын анықтауда мемлекеттік
органдарға көмектесетін, модельді жасау, келешекте қоршаған ... ... ... саласындағы мемлекеттік бақылау ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған қызметтің
барлық қатысушыларының арасында ақпарат алмастыру мен әріптестікке
көмектесу;
- ... ... ... маңызды элементі ретінде өндірістік
бақылауды міндетті түрде жүзеге асыру;
- ... ... ... ... ... ... ... деңгейде нақты анықтау;
- қоршаған ортаны қорғау және табиғатпайдалану саласындағы барлық
лауазымды тұлғаларға құқықтық және ... ... ... [44];
Уәкілетті органның құзіреті:
1) ғарыштық қызмет саласында мемлекеттік саясатты жүзеге асыруды
қамтамасыз етеді;
2) ... ... ... ... мен ... жүзеге
асырылуын қамтамасыз етеді, оның ішінде ғылыми ... және ... ... ... ... ... ғарыштық қызметтің даму
бағыттарының басымдықтары ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына байланысты ұсыныстар дайындап, оларды
енгізеді;
4) ғарыштық қызметті лицензиялауды жүзеге асырады;
5) өз ... ... ... қызмет саласында бақылауды жүзеге
асырады;
6) ғарыштық қызметсаласында жобалардың салалық экспертизасын ... ... ... ... ... ... ғарыштық қызмет саласына мамандарды дайындау, қайта дайындау және
олардың квалификациясын көтеруге байланысты жүйені қалыптастыру;
9) ғарыштық қызмет ... ... ... ... ... ... жобаларын дайындайды;
10) өз құзіреті ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық қауіпсіздікті көздейтін, ... ... ... ... және ... қауіпсіздік саласындағы уәкілетті
органдарымен бірлесіп жүзеге асырылады;
Заңға сәйкес, өз функцияларын жүзеге ... ... ... ... ... орган өзінің аумақтық органдарын құра алады.
Қазақстан Республикасында бұндай орган ол Ұлттық ... ... ... 2004 ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен,
қоршаған ортаны қорғау функцияларын, табиғат пайдалануды басқару және ... ... ... ... ... ... ... Тізімі бекітілді, және олардың қызметін ұйымдастыру Тәртібі.
Бұл органдарға жатады: ҚР – ның ... ... ... Министрлігі
(Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы орталық
атқарушы ... ... ... ... ... ... асыратын және
табиғатпайдалануды басқаратын басқа да ... ... ... ... ҚР – ның жер ... ... ... ресурстарын қорғау мен пайдалануды жүзеге асыратын), ҚР – ның
ауылшаруашылық министрлігі ... және су ... ... қайта
өндірі және қорғау саласында бақылау қадағалау функцияларын ... ... ... мен ... ... ... ... табиғи
аумақтарды қорғауға байланысты), ҚР – ның энергетика және ... ... (жер ... қорғау мен пайдалану саласында қызмет
ететін), ҚР – ның ішкі істер ... ... ... шығарылатын зиянды заттардың қалдықтарына бақылауды жүзеге
асырады, браконьерлікпен, талдар мен ағаштарды заңсыз ... аң ... ... ... ... ... экологиялық қылмыстарды тергеумен
байланысты қадағалауды ... ҚР – ның ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдар.
«Арнайы уәкілетті органдар, өз құзіреті шегінде, төмендегідей бағыттар
бойынша, іс ... ... ... ... ... ... ... мен олардың алдын алу бойынша бірлескен ... мен ... ... ... ... қорғау мен табиғи ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның сапасын
арттыру, қайта өндіру және ... ... ... ... ... ... ... есебі мен мемлекеттік кадастрін
жүргізу, қоршаған орта мен табиғм ресурстардың мониторингінің ... ... ... ... мемлекеттік экологиялық сарпатама арқылы, ... ... ... барлық жобалардың өтуін қамтамасыз ету;
5) шаруашылық қызметтің экологиялық қауіпті ... ... ... ... ... мен ... жүргізуіне қадағалау;
6) төтенше экологиялық жағдайлардың себептері мен салдарын зерттеу;
7) қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды қорғау, қайта өндіру ... ... ... ... ... ... және табиғи ресурстарды пайдалану саласындағы
мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру барысында, арнайы уәкілетті органның
лауазымды тұлғалары, ... ... ие және ... ... ... ... табиғат қорғау заңнамасына сәйкес қоршаған
ортаны қорғау саласындағы ... ... ... алу, ... және ... ... ... құқық бұзушыларды заңға сәйкес жауаптылыққа
тартатын. Мемлекеттік ... ... ... ... ішкі ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы Қазақстан Республикасының Орталық
атқарушы органы төмендегідей сұрақтар бойынша тексерулерді жүргізеді:
1) жеке және ... ... ... ... ... ... сақталуы мен орындалуы бойынша, ұйымдастырушылық құқықтық
нысаны мен меншік нысандарына қарамастан;
2) шаруашылық және өзге ... ... ... ... ... талаптардың, стандарттар мен техникалық шарттардың;
3) өз құзіреті ... ... ... мен табиғи ресурстардың
есебін жүргізу;
4) табиғи ресурстарды пайдалану лицензияларында, мемлекеттік ... ... ... экологиялық талаптарды
орындау, сонымен қатар, табиғатпайдалануға ... пен ... жер және су ... ... ... жануарлар әлемі мен өсімдіктер
әлемінің ресурстарын пайдаланудың экологиялық талаптарын орындау;
6) қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... қорғау, қайта өндіру және ұтымды
пайдалану.
Қазақстан Республикасының басқа да атқарушы органдары ... ... ... ... ... бойынша өз құзіреті шегенде мемлекеттік
бақылауды жүзеге асырады:
1) жеке және заңды тұлғалардың табиғат қорғау ... ... ... ... ... және ... ... қарамастан;
2) табиғи ресурстарды пайдаланудың тәртібін сақтау, қоршаған ортаны
қорғауға байланысты және ... ... ... ... ... ... ... салдарының алдын алу;
3) мемлекеттік кадастрларды жүргізу мен ... ... ... ... ... бекітілген лимиттері мен квоталарын жүзеге асыру;
5) табиғат пайдалануды мемлекеттік реттеу мен табиғи ресурстарды ұтымды
пайдалану бойынша шараларды ... ... ... ... қорғау, қайта өндірі және пайдалану бойынша негізгі
талаптарды орындау және табиғи ресурстарды пайдалануға бекітілген
тыйымдар мен ... ... ... ... мен ... ... ... байланысты рұқсаттарды, лицензиялар мен шарттарда
(контрактах) көзделген талаптарды орындау.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бойынша өз құзіреті шегенде ... ... ... ... бақылауды жүзеге асырады:
1) қоршаған ортаны қорғау ... ... ... және ... ... ... экологиялық сараптаманың теріс қорытындысы бар, кәсіпорындарды,
құрылғыларды және ... да ... ... мен ... ... салу ... қорытындыны жасау, экологиялық талаптар
бұзылған жағдайда, сот тәртібімен шаруашылық және ... да ... және ... ... ... ... ... кандидаты, доцент С.Ж. Сулейменованың пікірінше,
«Облыс әкімімен бекітілетін, аумақтық ... ... ... ... ... ... бойынша министрліктер мен Әкімдіктердің
арасында заңнамалық негіздің жоқтығы, координацияның мүмкіндіктерін
төмендетеді, ол ... ... ... ... ... деңгейін көтеруге
әкеліп соғады» [46].
Бұл жерде қоршаған ортаны қорғауға байланысты заңнаманың орындалуына
мемлекеттік бақылау ... ... ... ... ... қатар
аталған тексерулерді жүргізу негіздері бойынша.
Қоршаған ортаға қатысты, ақпаратқа қолжетімділік пен қоғамның шешім
қабылдау ... ... ... ... 3–ші ... ... «әр ... лауазымды тұлғалар мен мемлекеттік органдардың қоғамға көмек
көрсетіп және оған ақпарат ... ... ... қорғауға байланысты, сот
әділдігіне жетуге көмектесу» [47].
Аталған нормалар ... ... ... көрсетілмегендігіне
қарамастан, мемлекеттік органдармен қосымша орындалады. Егер де, Қазақстан
Республикасының барлық экологиялық конвенциялар бойынша ... ... ... онда ... ... ... ... саны, олар туралы ережелер мен тәртіптерден көп есе ... ... ... ... ... ғана бұл ережелерде орын
алған.
Қазақстан Республикасы 25 шілде 2006 жылғы № 155 ... ... ... Қазақстан Республикасының арнайы өкілі туралы Ереже
бекітілді.
Қазақстан Республикасының арнайы ...... ... ... уәкілетті тұлғасы, келісілген мемлекеттік
саясатты қамтамасыз ететін және оның ... және ... ... барлық аумақтық бөлімдерінің ... ... ... ... ... ... ... ресей арасындағы белгілі ... ... ... ... Республикасының заңнамасы
мен Қазақстан Республикасының азаматтарының құқықтарын сақтауға байланысты
Байқоңыр ... ... ... құқытарын. Саяси
мемлекеттік қызметші [48].
Арнайы өкілдің негізгі міндеттері:
- «Байқоңыр» ғарыш кешеніндегі ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президентімен
анықталатын, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі ережелерінің
орындалуын;
- «Байқоңыр» кешенінде ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыруды бақылауды қамтамасыз ету,
Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету, сонымен
қатар Ел ... ... мен ... ... ... ... ... «Байқоңыр» кешенінде ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз етуге байланысты кезекті баяндама жасау, сонымен
қатар, аумақтағы саяси, ... және ... ... ... ... орындау үшін арнайы өкіл төмендегідей функцияларды
атқарады:
- Қазақстан Республикасының Конституциясының, заңдарының, Президенттің
актілерінің, халықаралық шарттардың және Қазақстан ... ... ... құқытық актілерінің нормаларының азаматтар мен ... ... ... ... «Байқоңыр» кешенінде қызмет ... ... ... ... мен ... жалпы координациясын қамтамасыз
етеді.
- «Байқоңыр» кешенінде қызмет ететін мемлекеттік үлесі бар, ұйымдар ... ... ... ... қызметінің тиімділігін
анализдейді, Қазақстан Республикасының Президенті мен Әкімшілігіне ... ... ... ... зерттейді, аумақтағы саяси және ... ... ... ... ... Республикасының лауазымды тұлғаларын өздеріне жүктелген
міндеттерін дұрыс ... үшін және ... ... ... ету үшін қажетті шараларды қабылдамағыаны үшін;
- «Байқоңыр» кешенінде тұратын тұрғындардың құқықтары мен ... ... ... ... ... өтініштерін қарауды
ұйымдастырады;
- мемлекеттік органдардың Байқоңыр қаласының әкімшілігімен өзара ... ... ... ... органдарымен және басқа да
қоғамдық және діни бірлестіктермен;
- Қазақстан Республикасының Президентіне кейбір тұлғаларды ... ... ... ... басқа да атақтар беруге, соған
сай тұлғаларды;
- Қазақстан ... ... ... ... мемлекеттік наградаларын ұсынады;
- Қазақстан Республикасының Президентінің Әкімшілігіне және Қазақстан
Республикасының Үкіметіне «Байқоңыр» кешені ... ... ... ... ... ... және мемлекетаралық бағдарламалар мен
жобаларды жүзеге асырудың жалпы ... және ... ... ... ... Республикасының ғарыштық қызметінің дамуының
Мемлекеттік бағдарламасын;
- «Байқоңыр» кешенінің мүдделеріне қатысты, ... және ... ... ... ... ... ... осы саладағы мемлекеттік реттеу іс жүзінде барлық
салаларды қамтиды деп айтуға болады. Бірақ, біз ... ... ... тек ... мен ... ғана ... сонымен қатар қоғамдық
өмірдің барлық салалары күрделенеді, бұл ... пен ... ... ... механизмін жетілдіруді талап етеді. Бүгінгі таңда
бақылаудың жеті түрі бар және он үш ... ... бар, ... ... отырған мақсатқа әлі жеткен жоқ. Бұл ... ... ... бірі болып қала бермек, олардың нәтижесіне ұлтымыздың болашағы
тәуелді. Ең ... ... ... және ... кезекте, Отанымыздың
заң жүйесінің дұрыс атқарылуына байланысты бірқатар сұрақтар кешенін шешу
қажет.
2 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҒАРЫШТЫҚ ... ... ... ... ... ... ҚАҒИДАЛАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ НОРМАТИВТІК МАЗМҰНЫ
2.1 Ғарыштық ... ... ... қоршаған ортаны қорғау
қағидасының мазмұны және оның ... ... ... ... алу ... ... құқықта, құқықтың басқа да салаларындағыдай,
қоршаған ортаны қорғауға байланысты негізгі ... ... ... ... ... қағидалары, қандай да бір қоғамдық
қатынастарды құқықтық реттеудің бағыттарын анықтауға ... ... Н.Б. ... ... ... деп тек қана ... ... тапқан бастамашылық сипаттағы құқықтық ... ғана ... ... ... Профессор Д.Л. Байдельдиновтың ескертуі
бойынша, экологиялық заңнаманың қағидалары құқықтық нормалардың белгілі ... ... үшін ... рөл ... өз ... оларды
институттарға немесе құқық салаларына айналдыра отырып және олар ілгеріде
аталған қағидаларға сәйкес белгілі бір ... ... ... ... ... зерттеу және анықтауды, ең алдымен, осы
экологиялық заңнаманың мәнін ... ... ... ... яғни ... біз ... заңнамада көрініс табуы тиіс, ал оларға сәйкес,
тиісті қоғамдық қатынастар реттелуі міндетті. [51, б. 25].
«Қағидалар ... ... ... ... табылады, олар
міндеттеу элементінен тұрады, қоғамдық өмір мен ... ... ... ... ... іс ... мәні, ол:
• құқық жүйесіне біртиптілік, ... пен ... ... ... ... ... айқындайды;
• құқықтың мәніне сәйкес, ... ... ... ... ... құқық нормалары үшін бастапқы бастауларды анықтап береді».
Құқық қағидаларын келесідей жіктеуге болады, яғни ... ... және ... ... ... ... ... институттарын
және салаларын қалыптастыратын, ... және ... ... ... ал ... ... қағидаларына бір біріне жақын
болатын құқық салаларының екеуіне ортақ қағидаларды танимыз. ... тек бір ғана ... ... ... ... ... ... Сарсембаев М.А. қағидаларды «әр бір мемлекет өзінің
күнделікті өмірінде және өзара қарым қатынасында басшылыққа алуы тиіс, ... бір ... » деп ... [52, 43б].
Бринчук М.М. халықаралық қоршаған ортаны қорғау құқығының қағидаларының
қатарына:
- әр ... ... ... ... өмір сүру құқығы;
- үздіксіз әлеуметтік – экономикалық дамуды процессі барысында адамның
экологиялық ... мен ... ... әр бір мемлекеттің өз табиғи ресурстарына егемендігі;
- экологиялық тұрғыдан негізделген, яғни тұрақты әлеуметтік ... ... ... ... ... ету және ... [53, 637].
Т.И. Гиззатуллинның пікірі бойынша, халықаралық қоршаған ортаны
қорғауға байланысты қағидалардың дамуының сапалы жаңа ... 1992 жылы ... де ... ... орта мен даму ... ... ... Ұйымының
Конференциясы өткізілу сәтінен басталды.
Конференцияда келесідей негізі құжаттар қабылданды:
– 1972 жылғы Стокгольм ... ... ... ... орта мен даму ... ... «21 ғасырдың күн тәртібі» – жаңа ... ... ... ... ... халықаралық құқық субьектілеріне нұсқаулық
түріндегі құжат [54, 57-58бб].
Рио Декларациясы, ... ... ... және ... ... қауымдастықтың экологиялық мәселелердің маңыздылығын
ұғындыратын шар болып табылады. Біздің зерттеу тақырыбымызға ... ... ... ... ... Ол жетінші қағида, «Жердің экожүйесінің
тұтастығын ... ... және ... ... ... мақсатында
мемлекеттердің халықаралық әріптестігі. Жер шарын қоршаған ортаның
жағдайының ... ... ... ... ... себепкер болғандығын
ескере отырып, жауаптылық міндеттерінің де әр түрлі ... ... ... ... ... ету жағдайында өз жауаптылықтарын түсініп отыр».
Осы қағида ... ... ... ... ... шешу мен ... бағытталған. Өз аумағын ластай отырып, кейбір елдер, жеке ... ғана ... ... ... ... экожүйесіне зиян келтіреді.
Тоғызыншы қағида, «Ғылыми техникалық біліммен бөлісу ... ... ... ету үшін ... ... ... ... мемлекеттердің
әріптестігі». Елдердің тұрақты даму мәселесі экологиялық сұрақтарды шешумен
тығыз байланысты. Он үшінші қағида, ... мен ... да ... ... ... ... ... зиян үшін жауаптылыққа
байланысты, мемлекеттер ұлттық заңдарды қабылдауы ... ... ... К.Ж. өз ... келесідей тұжырымдаған: «Соңғы онжылдықта экология
көпқырлы ... ... ... жүр. ... орай, аталған экологиялық
сұрақтарды шешу әр бір ел үшін нақтыланған нормативтік құқықтық ... ... ... Бұл ... ... зиян үшін жауаптылық
мәселесі туындайтыны сөзсіз. Ал, ол өз кезегінде халықаралық ... ... ... ... ... халықаралық құжаттарға сәйкес келуін ... ... ... арналған Қазақстан Республикасының экологиялық
қауіпсіздік тұжырымдамасы 3 желтоқсан 2003 жылы Қазақстан ... ... ... ... қауіпсіздік саласындағы
мемлекеттік саясаттың мақсаты ол ... ... ... ... ... және адамның табиғи және антропогендік әсер етудің
нәтижесінде зиян шегуден қорғауды қамтамасыз ету.
Артынша «2007-2024 жылдарға ... ... ... ... өту ... қабылданды, ол 14 қараша 2006жылы ... ... ... мақұлданған.
Қазақстан Республикасы, әлемдік қауымдастықтың толыққанды қатысушы бола
отырып, 21 ғасырдың күн ... (Рио де ... 1992) ... ... ... ... 2000 ж.) және ... үшін Халықаралық Саммиттегі (Йоханнесбург, 2002ж) ... өз ... ... ... Республикасы тұрақты дамуға қол
жеткізу жолында бір қатар шараларды ... ... ... Біріккен
Ұлттар Ұйымының тұрақты даму бойынша Комиссиясының мүшесі әрі белсенді
қатысушысы болып табылады, сонымен ... ... үшін ... орта»,
«Азия үшін қоршаған орта» процесстерінің қатысушысы. Қазақстанның 2030–шы
жылға дейін даму Бағдарламасы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жылға дейін Қазақстан
Республикасының индустриалды–инновациялық даму бағдарламасы, ... ... ... ... ... қауіпсіздігі
Тұжырымдамасы қабылданды.
Осы Тұжырымдамаға сәйкес Қазақстан республикасында тұрақты дамуға
көшудің ... ... ... ... қол ... процессіне барлық қоғамды тарту;
– тұрақты дамудың саяси негізін жасау;
– дамудың маңызды көрсеткіштерін ... мен ... ... ... ... басқаруда жүйелі тәсілді қолдану;
– ел экономикасына жоғарғы технологияларды белсенді енгізу нәтижесінде
экономикалық өсу;
– білім мен ғылымның ... ... ... салауатты өмір салтын басшылыққа ала отырып, тұрғындардың денсаулығы
мен демографиялық ... ... ... ... ... ... қызметті жетілдіру;
– трансаумақтық экожүйелік тәсіл негізінде аумақтық даму.
Халықаралық құқық ғылымының дамуы және халықаралық ... ... ... ішінде халықаралық ғарыш құқығының қалыптасуы
техникалық дамудың алға басуымен тығыз байланысты. ... ... ... ... зерттеу саласындағы техникалық дамудың міндетті ... ... ... ... ...... даму,
халықаралық құқық ғылымына және оның қағидалары мен нормаларына міндетті
түрде әсерін тигізеді. М.И. ... ... ... ... ... ... ... әсер етуін анықтай отырып, халықаралық құқықтың
әрекет етуші қағидалары мен нормаларын екі ... ... ... ... шығу тегі ... ... мен ... прогресстің
өсуіне тікелей байланысты емес қағидалар мен нормаларды жатқызуға болады;
екінші категорияға, шығу тегі ... ... ... ... ... ... мен қоршаған ортаны халықаралық – ... ... ... жиынтығы ретінде жалпы халықаралық ғарыш құқығының
бөлінбейтін бөлшегі болып сипатталады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары
толық көлемде ғарыш кеңістігі мен жер ... ... және ... ... олардың ресурстарын да пайдалануға қатысты ... ... ... ... ... ... ... ғарыш кеңістігі мен аспан денелерін зерттеу мен пайдалану бостандығы;
2) ғарыш кеңістігі мен аспан денелерін ұлттық ... ... ... ... ... демилитаризациясы және аспан денелерінің толық
демилитаризациясы;
3) ғарыштағы ұлттық мүддені көздейтін әрекеттерге мемлекеттің халықаралық
жауапкершілігі, сонымен қатар ... ... ... зиян ... ... ... ... және аспан денелерінде өткізілетін тәжірибелердің
ықтимал зиянды салдарының алдын алу, тоқтату;
5) ғарыш кеңістігі мен ... ... ... ... ... ... ... әріптестікке қолдау көрсету [57].
«Қазіргі кезде ғылыми – техникалық прогресстің ... ... етуі ... ... ... ... ... қазіргі халықаралық
құқықтың негізгі жалпылама мойындалған қағидаларының кеңістіктегі және
пәндік қолдану саласы кеңейді. Екіншіден, ... жаңа ... ... мен ... ... ... Сондықтан, ғарыш обьектілерін шығару
барысында ғарышкеңістігі мен ... ... ... ...
құқықтық реттеуіне өзіндік арнайы қағидалар мен ... тән. ... әлі де даму ... ... және халықаралық келісім
шарттарда бекітілу үстінде.
Ғарыш кеңістігі мен ... ... ... – құқықтық қорғау
өзіндік халықаралық ғарыш құқығы ретінде салыстырмалы түрде ... ... Оның ... ... ... ... ... Шарт
өзінің үлкен ықпалын тигізді. Ғарыш пен қоршаған ортаны халықаралық ... ... ... ... даму үрдісін және оған сәйкес халықаралық –
құқықтық қағидалар жүйесін шартты түрде екі кезеңге ... ... ...... ... ... ... болудан ғарыш бойынша Шарт
бекітілгенге дейінгі кезең, бұл уақыт аралығында ... ... ... ... қалыптасу процессі жүрді. Екінші кезең – Ғарыш
бойынша Шарттан кейінгі – осы құжаттардың ... ... ... ... ... арнайы қағидалар жүйесінің құрылуы және олардың
жаңа халықаралық келісімдерде бекітілуі.
Ғарыштық қызмет ... ... мен ... ... ... мен ... ... қорғауға байланысты қызметті жүзеге
асыруда қандай қағидаларға негізделуі керек?
Барлық қағидалардың ... ... ... – ғарыштық қызмет
барысындағы адамзаттың тіршілік ету кеңістігі мен ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі халықаралық ғарыштық кеңістікті зерттеу
және пайдаланудың даму заңдылықтары, ... ... ... тепе ... сақтаудың обьективті қажеттілігі көрініс тапқан. Сонымен қатар, ол
ғарыштық кеңістікті зерттеу және пайдалану барысында ғарыш кеңістігі ... ... ... ... мемлекеттердің ара ... ... да ... мен ... анықтайды.
Аталған қағидаға заңгерлер де, және гуманитарлы ғылым ... да ... ... ... қызметті жүзеге асыру барысында қоршаған ортаны
қорғауды халықаралық реттеу ғарыштық құқықтағы тек маңызды сұрақтардың бірі
емес, онымен қоса ... ... ... ... ... ... ... В.Г. Журахов ғарыштық қызмет пен ... ... ... ара ... ... барына аса көп көңіл
бөлген. Оның көз қарасы бойынша, ... ... ... ... ... қамтиды. Бірінші жағынан, ол консервациялау міндеті, яғни табиғат
ресурстарын қазіргі күйінде сақтап қалу, екінші ... ол ... ... ... ойы ... ... ... табиғатты қорғаудың екі аспектісі
жағынан да үлкен көмегін тигізуі мүмкін. Себебі, ғарыштық техника, ... жай - күйі ... ... ... обьективті мәліметтерді,
ғаламдық көлемде жинақтауға ерекше мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол
қазіргі кездің ... ... ... алу мақсатында қоршаған ортаға
көзделген ықпал ету мүмкіндіктерін аса ... ... [14, ... ... отырып, ол ғарыштық қызмет барысында табиғатты және
қоршаған ... ... ... ... нақты формаларын,
мүмкіндіктерін сипаттайды.
Журахов В.Г. ... ... ... ... ... ... позитивті ықпалын тигізеді деп ... ... С. ... ғарыштық әрекеттердің қоршаған ортаға жағымсыз ықпал етуінен
бастайды.
Бұл ... ... ... ... С. В., ... ... ... деп жазады: «егер, ғарышты игерудің бірінші ... ... іс ... ... ... аз ... орынға оның позитивті нәтижелерін қойып, оған үлкен мән берсе, енді
ол жердің айналасындағы ... ... ... ... ... ... тигізетініне уақыт өте көз жеткізген».
Ғарыштық іс әрекеттер тек ... ... ... кері әсерін тигізе
қоймай, сонымен қатар, қоршаған ортаға да зиянын тигізетінін естен ... ... озон ... ... ... ... ... және тағы
басқа [59].
Ғарыштық құқық жалпы ... ... ... ... халықаралық құқықтың көпшілік мойындаған қағидалары ғарыштық
қызметке де таралады, ал ... ... ... ... оның ... тән белгілі бір даму қарқындары және процесстері, оның басқа да
тармақтарына ықпалын тигізбей қоймайды.
Халықаралық құқықтағы осындай даму ... бірі - ... ... ... ресурстарды ұтымды пайдалану және сақтау саласындағы
халықаралық қатынастарды ... ... ...... мен ... ... жолмен және де келісімдік жолмен
қарқынды қалыптасуы және дамуы [60].
Аталған қағидаларды екі ... ... ... ... және ... қорғау жөніндегі халықаралық құқықтық қағидаларды тек ... ... ... Ол, ... ... ... қорғау
мүмкіндігі ғарыштық қызмет ... ... ... ... ... адамның ғарыштық қызметі, адамзаттың тіршілік ету кеңістігін қорғау
үшін шектелмеген ... ... ... ... ортаны қорғау
өзекті мәселе және ол мәселеден қашып құтыла ... ... ... барысында тек орасан зор позитивті жетістіктер пайда ... ... ... ... кеңістігіне, әсіресе қоршаған ортамызға жағымсыз
әсерін тигізетін салдар да ... ... Ол ... ... тіршілік
етуіне қауіп төндіруі де әбден мүмкін және де қоршаған ... ... - ... ... ... игеруі ғарыш кеңістігіне және қоршаған ортаға оң
әсерін тигізеді. Мысалы, ғарыш дәуірі ... ... ... ... ... тану және ... ... пайдалану) мүмкіндіктерін және
басқа да жағдайларын туғызады. Нақты айтқанда, Жер ... ... ... ... ... қолдану, табиғатқа әсерін ... ... ... ... ... ... қалдықтарымен
ластану дәрежесін анықтау, Жердің табиғи ресурстарын зерттеу және оның
әсіресе адам ... ... ... ... ... ... төндіретін табиғи құбылыстарды анықтау, дәлірек мәлімет
беретін ... ... ... және тағы ... ... барлық жағдайларда ғарыштық заттар, негізінен жердің
жасанды серіктері (ЖЖС), Жер шарымыздың мониторингін іске ... ... ... ... ... ... көмегін тигізеді, үлесін
қосады. Егер де, ғарыш дәуірінің алғашқы ... ... ... ... қаражат жұмсаулардың ... ... жиі ... ... енді ... ... ... заттарын Жердің
табиғи жағдайларын зерттеуде, метеорологияда, океанологияда, навигацияда
және басқа да ... ... еш ... ... ... ... және оны қолдану адамзат болашағының алдына
орасан зор мүмкіндіктер, мақсаттар ... ... ... ... ... ... де. Бірақ, онымен бірге қатарлас ғарышт кеңістігін игеру
барысында көптеген теріс салдар да пайда болды және әлі де ... ... ол ... ... ... ... өз әрекеттерін ғарыш аумағында жүзеге асыра отырып, өзінің
дамығаны үшін экономикалық ғана емес, экологиялық та құнын ...... ... ... ... оған ... ... сандарының өсуі, қондырғылар қуаттарының көбеюі, ... ... ... ... ... ғарыш кеңістігіне жеке капиталдың да
барған сайын көбірек енуі, ... ... ... ... жағымен де
көрінеді. Ол біздің Жер ... ... ... ... ... өсіп
жатқан қысымын тигізетіндігімен сипатталады.
Ғарыш қызметінің жағымсыз салдарының өте маңыздылығында еш ... ... ... қарастырып көрсек:
- жердің үлкен, кең көлемді аумақтары полигондар және космодромдар,
өндірістік алаңдар үшін ... ... бір ... жер асты ... ... ұшу ... зымырандық техникаларды сынақтан өткізу
салдарынан, ... ... ... ... ... ... ... және газ тәрізді заттардың қонуы, топырақтың химиялық тепе теңдігінің
бұзылуы, минералды заттардың диспропорциясы, ... ... ... ... ... судың және ауаның ластануы, жерасты
суларының жоғары дәрежеде минерализациялануы);
- ғарышқа ұшу ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтады, себебі, электр көзін өткізу желісінің
жолын, құбыр жолын қайтадан бөліп беру қажет; жанармайды қажетті ... ... ... бар ол жол бойы ағып кету ... ... ... онсыз да жағдайы мәз емес экологиялық жағдайды
бұзады;
- ... ... және ... ... ... ... деңгейі күрт
өседі;
- зымырандық жанармайдың жануы барысында түзілген өнімдермен, зымыран
ғарыштық кешеннің қызмет ету мерзімінен асып ... ... ... ... ... ... ... болған бөлшектерімен
атмосфераның ластануы;
- ғарыш кешендерінің атмосферада жанып ... ... ... адам ... және ... ... ... төндіруі.
Әлбетте, бұндай қауіпті жағдай ғарыштық қызмет тарихында аса ... ие ... ... та, мұндай жағдайлар өмірде орын алған,
халықаралық қауымдастықтың назарын аударған, солардың мысалы ретінде, ... ... ... ... ... жер серігі атмосфераға кері ... оның ... ... ... көзі ... оның ... 1978 жылы
Канаданың солтүстік батыс аумағына ... ... 2) 1969 жылы ... ... ... ... ... осы кезде бес теңізші мерт
болған; 3) 1987 жылдың ... ... ... ... ... Калифорния
штатында Кеңес одағының зымыранының 7-футтық темір бөлшегі құлаған, еш
шығын ... 4) 1979 жылы ... ... Skylab ... ... ең ... бөлшегінің салмағы 500 килограмнан асады [62].
Жоғарыда келтірілген тізім көп ... ... ... ... қарағанда, негативті жақтарын сипаттайды. Сондықтан, қазірден бастап
келтірілген салдардың аса маңыздылығын есепке алмасақ, онда болашақта олар
тек көбейе ... ... ... ... күрт ... ... ойымызша, бұл қағиданың мазмұнына мемлекеттердің ғарыштық
қызметті барысындағы қоршаған ... ... ... деп ... ... ... және қоршаған ортаны қорғаудың халықаралық
құқықтық жағын белгілі бір мемлекеттердің өлшемдерімен ... ... ... ... ... ... ... шекарасынан тыс, бүкіл
әлемге таралуы тиіс. Ғарыштық қызмет барысында табиғат пен ... ... ... жету ... ... танылған халықаралық
құқық қағидалары мен нормалары және ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау және ұтымды
пайдалану ісін бірлесіп ... ... ... аз ... ... құқығында ғарыш кеңістігін және қоршаған ортаны
қорғау қағидасының ... ... ... формуласының болмауы, оның бар
екеніне және ... асып ... ... ... ... бола ... Бұл
айтылған жағдайға халықаралық ұйымдардың арасында орын алып ... ... және ... ... ... келісімдердің,
декларациялардың және резолюциялардың сандық ... ... өсуі ... көз ... ... ... ... барысында ғарыш
кеңістігін және қоршаған ортаны қорғау қағидалары дегеніміз, ол адамзаттың
қазіргі және ... ... үшін ... ... ... ... ғарыш құқығының жалпымен танылған қағидаларына негізделген жер
және ғарыш ресурстарын ұтымды пайдалану және ғарыш кеңістігінің, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын
шараларды біржақты да, ... ... ... де ... ... жалпы халықаралық ғарыш құқығы нормалары.
Бұл қағиданы халықаралық ғарыш құқығының императивті қағидасы ... ... ... атап ... жөн. Л. Н. ... ... ... дегеніміз құқықтық қатынастар мүшелері арасындағы
келісім бойынша өзгертіле алмайтын ережелер. ... ... ... ... ... ... ... болу керектігін» дұрыс
ескерткен [63].
Сонымен, бірнеше мемлекеттердің өзара келісуі бойынша одан бас тартуға
және оны өзгертуге ... ... ... ... ... ... обьектілерін ұшыруда ғарыш кеңістігін және қоршаған ортаны қорғау
қағидаларына оны толық қолданылады деу, күмән туғызады. Жалпы ... ... ... ... ... ... өмірлік
маңызды көз қарастарын білдіретін қағидалар жатады. ... ... ... ... ... және ... ... қорғау қағидалары халықаралық
құқықтың императивті нормаларының белгілерін иемденетіні әбден ... ... ... ... ... ... ... адамзат
алдындағы ғаламдық мәселе ретінде халықаралық қауымдастықтың бар ... ... және ... құқықтық реттеудің нысанына айналғаны
сөзсіз анық.
2.2 Қоршаған ортаны ғарыштық ... ... ... ... негізгі қырлары және осы саладағы халықаралық ... ... ... қағидасының маңызы
Қазіргі халықаралық құқытық құжаттарды талдау қоршаған ортаны қорғау
саласында халықаралық ... ... ... ... көрсетуге
мүмкіндік береді.
Біріншіден, ол табиғи ресурстарды пайдаланудың ұтымды, экологиялық
негізделген режимді белгілеу.
Екіншіден, ластану салдарынан ... ... ... ықтимал зиянның
алдын алу және жою.
Үшіншіден, тиісті нормаларды бұзғаны үшін ... ... ... ... ескерткіштер мен қорықтарды қорғау.
Бесіншіден, қоршаған ортаны қорғауға байланысты мемлекеттердің ғылыми
техникалық әріптестігін реттеу.
Алтыншы, ... ... ... ... ... ... ... (БҰҰ ның қоршаған ортаны қорғау бойынша Бағдарламасы)
тіркеуіне сәйкес, ... ... ... ... ... ... әлем бойынша мыңдаған халықаралық шарттар әрекет етуде.
Халықаралық ғарыш құқығының барлық қайнар көздерін талдау осы құқық
саласының ... ... ... ... ... ... қағидаларды бөліп
көрсетуге мүмкіндік береді. Демек, ... ... ... негізгі
қағидаларына:
1) ғарышты игеру қызметінің барлық ұлттардың мүддесіне бағытталғандығы,
олардың экономикалық және ғылыми даму ... әр ... ... ... мен ... ... ... режимі, яғни барлық
мемлекеттер үшін ... ... ... ... және ... кейбір елдердің егемендігін бекітуге тыйым салады;
3) ғарыштың ... ... ... ... ... ... тіркеуші мемлекеттердің
юрисдикциясына бағынуы;
5) ғарышкерлердің ... ... ... ... ... болуы;
6) оның ғарыштық обьектілерімен келтірілген зиян ... ... ... ... ... ... ортасынқорғау мен сақтау.
Ғарыш кеңістігіне және қоршаған ортаға келтірілетін шығын, ең ... ... ... ... ... мен уланудан пайда болатыны
бізге жақсы ... ... да, ... ... күштері негізінен
ғарыш кеңістігінің және қоршаған ортаның ары қарай ластануына жол ... Ол ... ... ... ... ... мен ережелердің
қалыптасуы оларды қолдану да жатады.
Бүгінгі таңда, табиғатты қорғау ісінің осы ... ... ... ... ... ... ... кеңістігінде және аспан
денелерінде жүргізілетін ... ... ... ... ... ... қағиданың қалыптасқанына қарап айтуға болады.
Қоршаған ортаны ластау деп оған улы және басқа да зиянды заттар ... ... ... ... сонымен қатар жылуды өте үлкен көлемде
бөлуі, ... өзін өзі ... ... және тазалануына байланысты
табиғи қабілеттілігінен асып түсетін, сонымен қатар ол тірі ... алып ... және ... ... мен әл ... зиян келтіретін
іс әрекетті айтамыз.
Бұл қағида соңғы ... ... ... ... ... ... Олар ... кеңістігі мен қоршаған ... ... яғни ... тұщы су ... ғарыш кеңістігі,
атмосфералық ауа ... ... ... ... ал ... өте ... ... түрлерімен (радиоактивті заттармен, зиянды
қалдықтармен және химиялық заттармен) күрес жүргізуге бағытталады.
Ғарыш кеңістігінде өз ... ... ... ... ... ... маңызды орынды 1967-ші жылы ... ... IX-шы ... ... ... ... қауіп
төндіруі ықтимал салдарын тоқтату қағидасы алады. Бұл келісімге сәйкес
мемлекеттер төмендегідей ... ... ... ... ластануды
болдырмайтындай ғарыш кеңістігін зерттеу және ... ... ... ... алып келу ... қоршаған ортаның жағымсыз өзгеруін болдырмау,
осы мақсатта қажет болған жағдайда оған ... ... ... ... ... оған ... жауаптылық түрі бірқатар келісімдерде
бекітілген. Айтар болсақ, 1979 жылғы Айда және ... да ... ... ... ... жөніндегі Келісімде бөгде заттарды енгізу
нәтижесінде немесе ... да ... ... ... ... ... да, айдың да қоршаған ортасында жағымсыз өзгерістер болдырмау туралы
айтылады (Келісімнің У1–шы бабының 1–ші тармағы).
Ғарышқа байланысты ... IX-шы ... және Айға ... VI-шы ... ... ... отырып, халықаралық ғарыш
құқығында, ең алдымен ... ... және ... ... ... ... ... әрекеттердің қауіп төндіруі ықтимал салдарын
тоқтату қағидасы бар ... ... ... [67, ... ... ... мамандардың пікірлерімен мақұлданған.
Осылайша, 60-шы жылдардан бастап, Жуков Г.П. өзінің мақалалары мен
монографияларында халықаралық ғарыш құқығының ... ... ... ... ... ... және ... денелерінде жүргізілетін
сынақтардың нәтижесінде болатын қауіп төндіруі ықтимал ... ... ... айтатын болсақ, Жуков Г.П. ең алдымен ғарыш кеңістігі ... ... ... және улануын тоқтату, сонымен қатар жер
атмосферасының улануының алдын алу жайлы айтады [13, 157б.].
Оның ... ... ... ... ... шексіз өсуі
міндетті түрде ғарыш кеңістігінің ластануына әкеліп соғады. ... ... ... үшін Жер ... орбита бойынша өз
қозғалысын жалғастырып жатқан, ... және ... ... ... ... ... дейін жеткізу туралы мемлекеттер арасында
келісім шарт жасасу керек. Сонымен қатар, оның ойынша, ... ... ... ... ... ... және ... да жатады. Осылайша, ол ғарыш кеңістігін, соның ішінде Айдың
және ... да ... ... ... ... ... ... ластануының
зиянды салдарын азайту немесе тоқтатуға үндейтін нақты ережелерді орнатуды
ұсынады. ... ... ... ... заттарды алып келу салдарынан
қоршаған ортаның ... ... ... ... болдырмау жөнінде
айтады [65].
Г.П. Жуковтың көз қарасына ... ... ... және ... ... ... ... болатын қауіптілігі
ықтимал салдары «ғарыш қоқысы» деген ұғымға жинақталады. Басқаша ... ... ... бар ... көп те ... да, аз да ... да соған
байланысты. Жоғарыда айтылып ... ... ... ... ... әсер етуі және осы ... ғарыш кеңістігін қорғауда қандай
мәселелер пайда ... ... ... ... да ... ... ... қоқыстарына адам қолымен жасалған, жермаңы орбитасында орналасқан
немесе ешқандай қызмет ... ... ... қабаттарына қайта
оралатын нысандар жатады. Және де ол ... ... мен ... да немесе басқа да қызметтерді атқара алмайтыны, оның
орындалуы ... ... ... да немесе рұқсат етілмесе де іске асуы
бірталай деп, күмәнсіз тұжырымдауға болады.
Ғарыш кеңістігін ... және ... ... ... ... ... ... қоқыстары болашақтағы ғарыштық ... ... ... ... жылы Кеңес Одағының бірінші ... ... ... ғарыш кеңістігін зерттеуге және пайдалануға
қатысы бар ... ... мен ... ... 3200 - ден ... ... шығу әрекетін жасаған. Оның нәтижесінде жер маңы орбитасына
3800 - ден аса ... бар ... ... ... Жер ... ... ... екі миллион килограмдай болатын 6500 жасанды ғарыш
нысандарының ішінде қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... 6 % ғана әрекет ... ... ... ... ... ... қоқыстары қатарына енген. Олардың шамамен
7000-ға жуығы салыстырмалы ... ірі деп ... ал ұсақ ... ... ... бір ... ... олардың жалпы саны үлкен,
шамамен 70 мыңнан 140 ... ... ... Ал, ... 1 ... саны - 1 миллионға дейін ... [66] Оған ... ... ... ... қоқыстарының толық орбитальды орын
алу саны одан да көбірек, себебі ғарыш қоқысы әр түрлі ... ... ... ... ... жер ... қолданатын барлық орбита
диапазонында кездеседі немесе ұшып жүреді. Табиғи ғарыш ... ... ... жер маңы ... ... ... минуттың ішішде
өтеді. Ал, орбитальды қалдықтар биіктігігіне байланысты орбитада ұзақ уақыт
бойы айналып жүре береді ... ... ... кезінде жоғары жылдамдықтарын есепке алғанда, шамамен ... ... ... ... да жер ... ... ... тесіп өту мүмкіндігі бар. Олар ... ... ... ... ... өте ... Ваккумды ғарышта ғарыш қалдықтарының
қозғалыс жылдамдығын бәсеңдету үшін ... ... әсер ете ... егер де өте ... ... ... ... айналса, қызметін
атқарып жатқан жасанды ғарыш нысандарына ауқымды түрде зақым келуі мүмкін.
Орбитальдық қоқыстардың көлемінің ... ... ... ... ... ... жүзу ... мәселесі ретінде танылған.
Ғарыш аппараттарының құрылымдарының ... және ұшу ... ... ... ... ... ... бірнеше пайызды құрауы
мүмкін және сол үшін де ол маңызды құрылымдық фактор ... ... ... ... ... ... ... байланысты ҚХР, АҚШ,
Еуропа, Жапония және басқа да елдердің ... [67] осы ... ... ... ... және ... кеңістігін
зерттеудің Ұлттық басқармасында (НАСА) және Еуропалық ғарыштық агенттілікте
(ЕҒА) ... ... ... ... ... ... ... кезде басты қақтығысу қауіптілігі жермаңы орбитасында болатын
жарылыстардың нәтижесінде түзілген қалдық бөлшектерге ... ... ... шамамен 1000 - 1500 км биіктіктегі ... ... ... ... ең ... шығу көзі бола ... Ол
қалдық бөлшектердің Жерге жақын қозғалысының нәтижесінде одан да ... ... ... ... ... шын ... қаншалықты ауқымды мөлшерде
қалдық бөлшектер түзілетінін және соған сәйкес, ... ... ... орта ... ... деңгейін көрсетеді.
Қақтығыс қалдық бөлшегінің массасының таралуы туралы белгілі бір
формулаға сай болады, яғни ... ... 5000 кг екі ... ... ... ... ... алып келеді:
1) 10 см - ден ірі 600-ге жуық объектілер (бақылауға келетін обьектілер)
2) сантиметрлік ... 50 000-ға жуық ... ... ... 8,5 ... жуық ... 1/10 миллиметрлік диапазонда 1,5 миллиардқа жуық объектілер.
Өлшемі 1-смден астам нысандар ең үлкен ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сантиметрлік және
миллиметрлік диапазондағы нысандардан қорғану мүмкін, бірақ та ол ... ... ... шараларға тең келеді. Субмиллиметрлік бөлшекпен
қақтығысу да беткей эрозияға ұшыратады және ... ... ... ... мысалы, күн батареясы, антенналар және сенсорларға және де
ғарыш нысанынан тыс ... ... ... ... астронавтқа да қауіп
төндіреді.
Бұл өлшем диапозонындағы бөлшектер сезімтал құрылғының ... ... күн ... ... ... және ... ... эрозиясын туғызатындықтан, олар ғарыш қоқысының моделімен
міндетті ... ... ... ... ... майда бөлшектердің үлкен
көлемдері ғарыш кеңістігінде орын алған жарылыстар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... обьектілермен оған қарағанда ірілеу ... ... ... ... жер ... жиі ... алуынан немесе екі ірі
обьектінің арасындағы қақтығыс нәтижесінде түзіледі. Соңғысы, ғарышта өте
сирек ... ... ... ... іс ... бір рет қана тіркелген
және тағы бір рет болғаны мүмкін де [69, ... ... ... ... майда бөлшектер, ереже
бойынша өте қысқа ғұмыр кешеді, ... ... ... ... ... төменгі қатынасы тән болғандықтан, ... ... ... Бұндай бөлшектер Жер бетіне өте тез жақын түседі, әсіресе
төмен орбита ... ... 500 ... метр ... ... болу мерзімі бір айдан аспайды. Үлкен биіктіктерде, айталық
800-1000 шаршы метр деп ... ... ... ... екі бес ... болады. Сонда да, бұл жағдайда да төменгі биіктіктегі жалпы ғарыш
қоқыстарының ... ... ... аса ... ... ... ... 500 км биіктігінде).
Дегенмен, орбитадан қайтып оралған және ғарыш ... ... ... ... ... бөлшектермен көптеген соққы алған
іздері көрінеді, ол ғарыш қоқысы ағынының ... ... ... ... ... ... нәтижесіне сәйкес, бұл интенсивті
ағын эксцентрлі орбитадағы бөлшектерге ... Бұл ... 300 - ден 500 км - ге ... ... ... ... ... шамамен 1000 км - ден геостационарлы орбита биіктігіне дейін
орналасуы ... ... ... ... ... жер маңы ... ... биіктіктерден өтеді, және де осылайша бөлшектер ағынының өсуін
қамтамасыз етеді. Оған қоса, олардың өмір сүру ... ... ... ... ол ... ... ... бөлшектердің жоғары эксцентрисистеті олардың ... ... ... ... олай ... жағдайда, ол «аналық» жер
серігінің эксцентриситеті, олай ... ол ... ... ... эксцентриситет. Соған қарағанда, кіші бөлшектер ағынының көп бөлігі
эллиптикалық ... ... ... ... ірі ... ол бұрыштық таралуға және жылдамдыққа ... ... ... ... ... ... ... болатын
контршараларға әсерін тигізеді.
Бірен-саран қақтығыстар мәселесінен басқа, болашақта ғарышта ұшуға
әбден кедергі жасайтын қауіп ... тұр: ол ... ... ... ... екі ірі ... ... нәтижесінде
түзілген қалдық бөлшектер жаңа қақтығыс мүшесі болуы мүмкін, ал ол ... ... ... ... ... жасанды қоқыстардан пайда
болған белдеудің түзілуіне алып келіп соғуы мүмкін. Ондай болатын болса,
кейбір ... ... ұшу ... ... бойы ... болмайды.
Осындай қауіптің бар екенін алғаш рет 1978 жылы Кесслер мен КурПале ... ... маңы ... ... ... 1 - ... болатын қазіргі кездегі
нысандардың қақтығысу қаупін есептеп шығару жүзеге асуда. Шамамен ... саны 35 000 дана ... ол ... ... 20 ... құрайды.
Қайғылы қақтығысулар қаупі, яғни нысанның толық бұзылуына және қайтадан
қайғылы қақтығыстардың болуына алып ... ... ... ірі ... ... және оның ... ... әкелетін қауіпті жағдайлар,
бізге анық болғандай жылына шамамен 3,7 ... ... ... саны ... ... болу ... ... өседі. Алайда, тізбекті реакцияның түзілуіндегі
шешуші рөлді ірілеу нысандар атқарады. Олар қақтығыс нәтижесінде түзілетін
көптеген қалдық бөлшектердің ... шығу ... ... да, одан ... ... ... ... (ол нысандарға жарылыс қалдықтары
немесе ғарыш қоқыстар ... ... ... ... ... ... ... жақын болашақта, қақтығыстардың
тізбектелген реакциясын тоқтата алмайды.
Нысандар қатарының сансыз өсуі, ... ... ... ... алып ... ... Мүмкін, кейбір биіктіктерде
ірілеу нысандардың саны тізбектелген реакцияны ... ... ... ... жеткен шығар, [70] олай ... ... ... ... ... түрде жалғасатын болса, ол сол деңгейіне жақын бірнеше
он жылдықта жетеді ... ... ... ... кедергі, қауіп тудыратын қоқыс
фрагменттерінің шамадан тыс ... ... ... ... ... ... ... айналып өту үшін жер маңы
орбиталарындағы ірілеу нысандар санына шектеу қою ... одан да ... ... ... Соңғы нәтижеде болатын популяция тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... ол барлық ғарышта еркін жүзу
әрекеттеріне мысал ретінде алсақ, ... ... ... ... төндіретін қақтығыстардың ... ... ... ... ... ... үшін керек. Ғарыш
кеңістігі барлық адамзаттың ерекше, қайталанбас ресурсы, және де ... ... ... мәселелері барлық күш қуатымызды қолдануымыз
оның шешімін табуға жол ... ... ... ... ... ... жою ол әрқашанда ең қиын
және өте ... ... іс. ... ... ... ретінде мыналар бола
алады:
1) орбитадан ұшу аяқталған соң жоғарғы деңгейлерін және пайдасы ... ... ... алу, ол әсіресе ең жоғарғы орбиталарда маңызды,
мысалы "Ариан-5" – ке жоспарланған орбита.
2) жер маңы орбитасында ойластырылып жасалатын жарылыстарды ... ... ... оларды өте төменгі биіктермен шектеу;
3) кездейсоқ ... жол ... ... ... ... жоғарғы деңгейлеріндегі жанармай қалдықтарының үрлеп шығару
кезінде;
4) функционалды қоқыстарды ... ... ... ... ... ... қаптамалары және т.б;
5) беткейлердің бұзылуы нәтижесінде микробөлшектердің түзілуін болдырмау,
мысалы, зымырандардың жоғарғы деңгейлерінің бояуының ажырауы.
Осыған қарағанда, жер атмосферасының өзіндік ... ... ... жоғарғы биіктерде ғарыш кеңістігінде еркінжүзу әрекеттерін жүргізудің
жаңа ... ... ... орбитасына шығарылатын барлық нысандар, ұшуы
аяқталған соң белсенді түрде жойылуы қажет, мысалы ... ... ... ... ... және ... ... орбитада қалмауы тиіс.
Осылай, келесі кезекті сатыдағы Зымыран Тасығыш ... ... ... бөлінгенінен кейін, орбитадан орталық деңгейді басқарылатын
тежегіш құрылым көмегімен алу, осылайша тазарту жоспарлануда.
Бұған қоса, егер де, ... ... ... әсіресе ірілеу
нысандардың санына өз уақытында (яғни, жақын арадағы бірнеше он жылдық)
шектеу қою ... ... онда ... ... ... ... немесе қауіпті жоғарғы деңгейін қысқартудың жалғыз амалы белсенді
тазалау болып қалады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... тазалау жолымен толық оң нәтижеге қол жеткізу үшін,
орбитадағы нысандарды алып ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Осыған байланысты, жермаңы орбитасындағы көптеген ірі нысандарды тиімді
жолмен тазалауға арналған, ... жаңа ... ... ... ... мәлім, Тереза атты жер ... ... тасу ... Осы зымыран тасығыш құрылымының көмегімен тасу ... ... ... ... көздейтін, аталып өткен стратегия, жақын
болашақта НАСА - мен ... ... ... ... мен өндірістік ортаның
бұдан да толығырақ зерттеуді қажет ... ... ... пәніне
айналады [72].
Жоғарыда қарастырылған қағидалар, ең ... ... ... ... кеңістігі мен қоршаған ортаны қорғауға деген шектеу қоятын,
өзіндік «жағымсыз» қатынастың көрінісі. ... ... ... ... ... ету бостандығына белгілі бір шектеулерді анықтаудан
тұрады. Бұл шектеу қоятын әрекеттерге жалпы халықаралық ... ... ... ... ... қағидаларына және планетамыздың тепе
теңдігін және ... ... ету ... ... ... ... дүниежүзі елдерінің жалпы мүддесіне қайшы келетін әрекеттері
жатады.
Осылайша, бұл қағидалар ... ... ... ... барысында
ғарыш кеңістігі және қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... бірге, ғарыш кеңістігін және қоршаған ортаны қорғау
қағидасы «позитивті элемент, не ол ғарыш ... ... ... ... және де жердің табиғи ресурстарын пайдалану ісінде мемлекеттердің
өзара бірлесіп жұмыс істеу ... ... ... қорғау
әрекеттерін қарастыру сияқты, осындай мақсаттарға жету үшін бірлесіп ... ... деп ... ... ... қағидасы халықаралық құқықтың негізгі
қағидаларының қатарына жатады, ... ... ... ... ... ... пен ... ортаны қорғауды халықаралық ... ... ... ... ... ... әрекеттердің барысында ғарыш және
қоршаған ортаны қорғау ... ... мәні ... ... ... ... ... сонымен қатар соған сәйкес ... ... ... даму дәрежесі себептеріне қатысты ұжымдық күштеріне
байланысты және оның сақталуын ... ... ... ... ... ... ... ғарыш кеңістігін және
аспан денелерін ... ... ... және ... ... қарайласу қағидасында нақтыланған. Ал, әріптестіктің табиғаты
мемлекеттермен ұшырылатын ғарыш ... ... ... ғарыш
нысандарын ұшыратын мемлекеттердің БҰҰ–на және басқа халықаралық ... ... ... жайлы мәлімет беруді қамтамасыз етумен
шектелген болатын.
Ал, шын мәнінде халықаралық әріптестік ... ... ... ... бұл шектеулермен шектелмеген. Керісінше, бұл қағида ғарыш
практикасының барлық салаларына, сонымен ... ... ... және
қоршаған ортаны қорғауды халықаралық – құқықтық реттеуге де қатыса алады.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Стокгольмдық декларациясы ... ... және ... ... ... ... ... негізінде,
әріптестік түрінде, кіші болсын, үлкен болсын барлық елдермен ... жөн» ... ... өз ... ... [3, ... ... бұндай әріптестік халықаралық қауымдастықтың барлық
мүшелерінің зайрлы құқықтарын және мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны сақтап қалудың
міндетті түрдегі шарты және қорғау үрдісіндегі бірлестік қағидасының ... ... ... ... барысында бір немесе бірнеше
мемлекеттердің әрекетінің нәтижесінде, олардың юрисдикциясынан тыс, ... ... ... ... ... жағдайда, осыған қатысы бар елдердің
арасында алдын ала кеңес ... ... және ... ... ... рет алдын ала ... беру ... ... жылы ... БҰҰ - ның ... комитетімен өткізілген, Женевалық сессияда
КСРО - мен ұсынылған еді.
Бейбітшілік мақсатта ғарыш кеңістігін зерттеу және ... ... ... негізгі қағидалары Декларациясының ... ... ... ... ... игерудегі бірлесу және
өзара көмектесу барлық мемлекеттердің міндеттері болуы ... ... ... ... ... ... ... және
пайдалануды қандай да бір әдіспен қиынға түсіретін кез келген шараны осыған
қатысы бар елдердің арасында тек ... ала ... ... және ... ... ... ... кейін ғана осы шараларды орындауға
рұқсат берілуі керек» деп айтылған.
Кеңес Одағының ... Г.И. ... 1962 ... ... ... ... ... жиналысында сөз сөйлеу барысында келесідей ... ... ... алтыншы параграфінің мағынасына келсек, тек
алдын ала келісімнен өткен шаралар ғана құқықты деп ... ... ... ... – барлық мемлекеттердің міндеті екенін көрсете отырып,
осындай ... ... ... ... ... ... қағидалар Декларациясының алтыншы параграфының
мазмұнына енген әріптестік және алдын ала кеңес жүргізу ... ... ... ... ... ... де ... болатын және ары
қарай дамытылуда. Ол ... ... анық ... егер ... мүше ... бір мемлекет оның өзінің немесе ... ... ... ... ... ... ... мүше мемлекеттеріне келтірілетін зиянды
салдары болуы мүмкін деп сезіктенуге негіздемесі болса, «...онда ол ең
алдымен, ... ... ... ... ... ... ... соған сәйкес
халықаралық кеңесуді өткізуі тиіс». Егер де, Шарттың кез ... ... ... ... ... ... немесе сынағына қатысты
дәл осындай күдіктенулер туындайтын болса, онда ол «бұндай қызмет немесе
тәжірибеге байланысты ... ... ... ... бере ... [3, ... ала ... өткізу қағидасы ғарышқа қатысты Декларацияда және
Шартта тек жалпы сипаттама ... ... және ары ... ... ... ... ететінін айтпай кетсек болмайды.
Ю. М. Колосов, «еш бір мемлекеттің Жердің қоршаған ортасын ... мен ... ... өзгерте алатындай істерін жүзеге
асыруға құқығы жоқ, деп айтқан. Ол ойын ... ... ... ... ... ... бұндай қадамдар соған сәйкес
халықаралық органдармен осы мәселені жан ... және ... ... кейін ғана қабылданған, тек арнайы халықаралық келісімге
сәйкес іске асуы мүмкін» [74].
Ғылым мен ... ары ... ... ... ... ... әрекеттер тізімін құруға және ... ... ... ... ол былай деп жазған: бұндай халықаралық келісімдер жүзеге
асыруға ... ... ... бар ... ... тиіс және ... туындаған жағдайда толықтырылуы мүмкін болуы қажет.
Э. Г. ... ... ... ... ... ... бар,
ғарыштағы ғылыми тәжірибелер өте қатаң бақылануы тиіс, осы мәселеге ... ... ... ... ала ... керек, осылайша тек осындай
халықаралық кеңес ... ... ... ... ... ... ... сақтану шараларын ұстанғаннан кейін ғана іске ... ... ... ... ... ... ... үшін арналған нақты
шаралар арнайы халықаралық құжаттарда конвенцияда және ... ... ... тиіс ... Г. ... алдын ала кеңес өткізетін елдер қатары анықталмаған болса
да, «бұл сұрақта кез келген дискриминацияға жол ... ... ... ... ғарыш кеңістігін және жердегі қоршаған ... ... ... ... ғарыш кеңістігін игеруге тек белсенді түрде
қатысатын мемлекеттердің ғана ... ... ... ... ... мен
халықтардың қызығушылығы бар, деп дұрыс тұжырымдайды. ... ... ... ... «ғарышты игеру саласында шектелген, ... ... ... ... басқа мемлекеттердің ғарыш
кеңістігін бейбітшілік жолмен игеруге ... ... ... ... ... деген жағдайларды туындатады деген сөз емес», деп
ой тұжырымдаған.
Аталған мәселені қарастыруда алдын ала кеңес ... ... ... ... Г. П. ... болатын [13, 177б.]. Осылайша, ол ... ... өз ... төмендегідей жазады: «бұндай кеңес беруді
қашан өткізу керек екеніне қатысты (дәл тәжірибенің алдында ма ... ... ... бұрын), кеңесті кіммен өткізу керек ... ... ... ... оған ... ... барлық мемлекеттермен бірге
немесе қандай да бір халықаралық органмен) толық анықтық ... әлі ... ... ... ... ... не ... және мемлекеттер қандай
деңгейде онымен есептесуі керек, кеңес өткізу нәтижесінде келісімге келудің
сәтсіз амалдарынан ... ... ... ... ... ... [14, ... барлық сұрақтар өте ұқыпты, айқын талдауды және қарастыруды,
дамытуды қажет етеді. Осыған ... ... ... Шарттың IX–шы
бабының ережесін орындау үшін ... ... ... жайлы сұрақ қою
өзінен өзі шығып тұр. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және жердің қоршаған ортасының ластануын және жағымсыз
өзгерістерін ... ... ... ... ... көрсету дұрыс
болар еді. Бұл шаралардың технологиясы және критерийлері ғылыми техникалық
прогресстің қазіргі заманғы мүмкіндіктерін ... ала ... ... және ... ... ... қарастырылып отыруы қажет.
Шарттың IX-шы бабында көрсетілгендей, кеңес өткізудің қажеттілігі
Шарттың IX-шы ... ... ... деликт тудыратын, қауіптілігі
ықтимал әрекеттерге қатысы бар ... анық ... ... қосымша
түрде анық болғанда, бұл мәліметтерге байланысты тәжірибеге дайындықтың кез
келген кезеңінде тікелей дәл тәжірибенің ... ... одан ... ... мүмкін.
Ғарышқа қатысты шартта бекітілгендей, кең халықаралық ... ... ... ... ... сақтау сияқты, осындай
магистральды қағидаларды есепке алсақ, ең дұрысы Шарттың IX-шы бабы ... ала ... ... ... ... ... ... заңгерлер, ғарышқа қатысты жаңа халықаралық ... ... ... ... ... ойды айтады, Себебі, БҰҰ - ның
басымдылық жақтарын ескеретін, оның ... ... ... ... ... танылған қағидалары мен нормалары негізінде жұмыс
жасауы; шешімдерінің беделі; ... ... ... ... жұмыс істеудің ауқымды позитивті тәжірибесінің бар екендігін
тағы басқаларын ұсынады [82, 112-113б.б.].
Жаңа халықаралық ғарыштық ұйым ... ... ... ретінде, ол
болмаса атомдық энергия бойынша халықаралық агенттілік құқығына ие болып,
яғни ... ... ұйым ... еді, ол оның қарапайым арнайы бөлімшесіне
қарағанда Біріккен ұлттар ұйымымен өте тығыз қатынаста жұмыс жасайтын ... ... ... ... доктринасында қалыптасқандай, ондай
ұйымның шешімі белгілі бір заңдық күшке ие болуы тиіс ... ... ... жаңа ... ... ... тек қарапайым қолданушылық шаруашылық әрекеттермен айналысатын
ИНМАРСАТ - тан да, сонымен қатар бар ... ... ... ... БҰҰ-ның ғарышқа қатысты Комитетінен де айырмашылығы ... ... ... ... жаңа ұйым ... ... ... келгенде
жалпы халықаралық ұйымның сипатына ие болуы керек [78]. ... ... ол ... ... саяды: аталған ұйым, ғарыштық ... ... ... ... ... ... негізде әрекет етуі қажет;
ұйымның негізгі функциялары ол оперативтілік, нормативтілік және ... олар ... ... ... ... ... ... жаңа
институттармен, ережелермен, стандарттармен және бағдарламалармен байытады;
оның ... ... ол ... ұйымдардың екі бастамасы
құқықтық жағдайда теңеледі — құқықтық бірлестік формасы мемлекетаралық ұйым
түрінде және ... ... ... бастамадағы қолданбалы шаруашылық
әрекеттер түрінде; ұйым халықаралық құқықтық субьективтілік қасиетіне ие
болады; және мемлекеттермен қатар ... ... қол қою ... ... бірге өзінің дауларын, даулауды қарастыратын халықаралық
процедуралар көмегімен қарастыру құқығына ие; оның мүшелігі әмбебап сипатқа
ие болуы ... ... ... ... ... олардың даму
дәрежесіне қарамастан, оның ғарыштық қызметті жүзеге асратын мемлекетке
жататынына немесе жатпайтынына қарамастан ... ... ... ... дейін қандай да бір жаңа ұйым құрылмаған, қазіргі таңда
кеңес беруді өткізу үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының ғарышқа ... ... ... ... ... ... БҰҰ - ның Комитеті 1962-ші ... бері ... ... ... жайлы мемлекеттердің мәлімдемесін ресми
түрде тіркеуде екенін айта кеткен орынды болар [79].
Кез келген ... БҰҰ - ның ... ... жаңа ... ... ... XI – шы ... мағынасына сәйкес, кеңес өткізуге өтініш
білдіруі мүмкін екені көрініп тұр және шарттың ... ... ... пайдалануда практикалық тәжірибесі бар, көптеген мүше ... ... ... ... ... мақұлданса, онда ғарыш кеңістігіндегі
олармен жоспарланған сынаққа немесе ... ... ... беру ... ... ... мүше мемлекеттер көрсетілген ұйымдар деңгейінде
сондай кеңес беруді өткізуі қажет. Ғарыштағы мемлекеттердің ... ... үшін ... ұйым ... ... ... ... нәтижесінде болуы мүмкін, ғаламдық сипаттағы қауіпті себеп
салдарына қатысты ... ... ... ... ... Сондықтан, J. Е. Fawcett- пен келіспеске болмайды.
Себебі, Жерді ... ... ... ... ... ... талаптардың пәні ғана емес, халықаралық бұқаралық ... ... ... ... ... төндіретін тәуекел төтенше жағдай
туындаған сәттегі халықаралық ... ... ... онда оған ... ... ... ... нысандарымен келтірілген шығынға
халықаралық жауапкершілік жөніндегі Конвенцияның XXI-шы бабының мазмұнында
келтірілген мүше мемлекеттер, оның ішінде, ... ... ... ... оған сәйкес бірден көмек көрсету мүмкіндігін зерттеуге міндетті,
егер де ол «үлкен көлемде адамдардың өміріне ... ... ... ... өмір сүру үшін қажетті өмірлік маңызды орталықтардың ... ... ... ... өткен қағидаларды қарастыру нәтижесінде мынадай
қорытындыны тұжырымдауға болады: ғарыш ... мен ... ... ... ... ... ... қағидалардың ортақ, бір
негізгі сипаты бар ол ғарыш кеңістігін және ... ... ... ... ... субьектілердің әртүрлі дауларын болдырмау
және халықаралық құқықтың субьектілерінің арасындағы ... ... ... ... ... ... жүзеге асу барысындағы халықаралық
құқық субьектілерінің ... ... ... кез ... дау және
келіспеушілік ғарыш кеңістігіжәне қоршаған орта үшін қиыншылық ... ... да, ... ... ... ... ... жолмен реттеу қағидасы, ғарыштық әрекеттер тәжірибесіндегі
ғарыш ... мен ... ... халықаралық қорғау мәселесіне сай
келеді.
Халықаралық келіспеушіліктерді бейбітшілік жолмен ретке келтіру жүйесін
жетілдіру мемлекеттердің ... ... және ... ... ... халықаралық құқық көмегімен бірлесе отырып
жүзеге асырылатын халықаралық қатынастарына көздеген мақсаты, ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру
жалпы мәселесінің құрылымдық бөлігі [81].
Осылай ... ету, әр ... ... ... ... ... ... Олардың, барлық жиынтығын екіге бөлуге болады: материалды
құқытық және ... ... ... ... ... материалдық халықаралық құқықтық
негізі, осы саладағы мемлекеттердің өзара ... ... ... мен ... ... бекітетін және бейбітшілік
жолмен шешілетін халықаралық келіспеушіліктер қағидасында ... ... ... ... ... ... - ... мемлекеттердің өз міндеттерін жүзеге асыру механизмінің нормативті
регламентациясы құрайды. Ол ... ... ... ... шешу қағидасының қоятын императивті шарттарынан шығады.
Ғарыш кеңістігі мен қоршаған ... ... ... халықаралық
дауларды бейбітшілік жолмен ретке келтірудің екі салаға қатысы бар:
ғарыштық әрекеттер ... ... ... мен ... ... қорғауға
қатысты әр түрлі халықаралық дауларды болдырмау және ... ... ... кеңістігі мен қоршаған ортаны қорғауға байланысты пайда
болатын халықаралық ... ... ... ... Бірқатар
халықаралық нормаларда жоғарыда атап айтылған мәліметтерге сәйкес ... ... (1) ... ... оған қоса Айды және ... да
аспан денелерін зерттеу мен пайдалану бойынша мемлекеттердің қызметтерінің
қағидалары туралы Шарт; (2) Ай мен ... да ... ... ... ... ... (3) ... обьектілерімен келтірілген
зиян үшін, халықаралық жауаптылық туралы Конвенция және т.б.
Ғарыш бойынша Шарттың IX –шы бабында былай делінген: егер де ... ... ... ... ... осы мемлекетпен Шарт мүшесі ... ... ... шарт ... ... ... кеңістігінде,
Айда және басқа да аспан денелерінде жүргізілетін әрекеті ... ... ... оған қоса Айды және ... ... денелерін бейбітшілік
жолмен зерттеу және пайдалану ісін ... ... ... ... мүше
мемлекеттердің әрекеттеріне ықтималды зиянды кедергілер тудыратын болса,
онда ол бұндай ... ... ... ... ... ... халықаралық кеңесуді ұйымдастырып, өткізуі керек. Егер де шартқа
мүше мемлекет шартқа мүше ... ... ... ... Айда және
басқа да аспан денелерінде өткізілетін әрекеті ... ... ... ... ... Айды және басқа да аспан денелерін бейбітшілік
мақсатта ... және ... ... ықтималды зиянды кедергілер
тудыратын болса, ол шартқа мүше мемлекет осы әрекетке ... ... ... өткізуге өтініш білдіруімүмкін [7, 14-15б.б.].
Кеңес беру режимі адамзаттың ғарыштық қызметі барысындағы халықаралық
әріптестіктің тек бір түрі ғана емес ... атап ... ... қатар, ол
ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаның бұзылуын тоқтатудың ... ... ... Е. С. ... ... ... ... IX-шы бабының мазмұнында айтылғандай, ... ... ол ... кеңістігін зерттеу және пайдалануда бір мемлекет
құқығын басқа мемлекеттің ... ... ғана ... ... ... ... ... даудың пайда болуын туындатпау» [82].
Шарттың IX-шы бабында «басқа мүше ... ... ... ... зерттеу және пайдалану әрекеттеріне деген ықтималды
зиянды кедергілер» түсінігіне толық анықтама берілмеген. Соған ... ... ... ... ... ... ... бейбітшілік жолмен зерттеу және пайдалану ісіне қатысты пайда
болатын қоршаған ортаның ластануы және басқа да ... ... ма ... сұрақ қойылды [67, 126б.]. ... да, IX-шы ... бұл ... және осы ... ... ... кездестіру мүмкін
емес. Алайда, біздің көз қарасымыз бойынша бұл, біз ... ... ... ... ... айтылып өткен түсініктемені шектеулі
түрде ... ... бола ... ортаның ластануы және басқа да жағымсыз ... ... ... олар ... ... ... ... зерттеу және
пайдалану ісінде жүргізіліп жатқан әрекеттерге зиянды кедергілер тудыруы
мүмкін екенін жоққа шығара алмаймыз. Мысалы, ... ... ... айдың, басқа да құрамалардың жарылыстары.
Егер де, Ғарыш бойынша ... IX –шы ... ... кеңес беру
режимінің мақсаты ғарыштық қызмет барысындағы ғарыш кеңістігіне ... ... ... ... ... әсер етулерді тоқтату болса, сонымен
қатар халықаралық құқық субьектілерінің арасындағы халықаралық ... ... онда 1972 ... ... ... ... келтірілген
шығындарға халықаралық жауаптылық бекіту туралы Конвенцияда пайда ... ... ... ... ... ісі негізінен, ғарыш
әрекеттерін халықаралық реттеуге, сонымен қатар ғарыш және ... ... ... ... қатысты Конвенция ғарыштық қызметті іске асыру барысында
келтірілген шығынға мемлекеттердің ... ... ... ... ... «Ғарыштық қызмет нәтижесінде келтірілген
шығынға деген жауапкершілік туралы сұрақты қою ... ... ... ... және оның бөлшектерінің түскен жағдайлары бір рет ... ... ... ... ... белсенді түрде артуымен және
ғарышқа ұшуды жүзеге асыратын мемлекеттер санының өсуіне ... ... ... ... ... көбейе береді. Осылайша, шығын келтіру
мүмкіншілігі ұлғая береді». Ал, өз кезегінде, ғарыш нысандарының және ... ... ... ... ... ... ортаға зиянды
әсер етуге қатысы бар. Мысалы, ... ... бар кез ... ... ... және жарылуы қоршаған ортаға белгілі бір зиян
келтіреді.
Іс жүзінде мемлекеттердің ... ... ... ... істеріне
байланысы бар дауларды бейбітшілік жолмен реттеудің қандай механизмдері
бар?
а. Келіс сөздер ... ... ... ... қарым қатынастарға
халықаралық келіспеушіліктерді бейбітшілік жолмен ретке ... ... ... Және де егер, қандай да бір «ғарыштық» шарттың бір жағы
нақты белгілі бір ретке ... ... ... ... ... онда
олар дұрыстау, сол жағдайға сәйкес деп ... ... ... ... Іс жүзінде ол жиі келісім сөздерді пайдалануды білдіреді. Осылайша,
ғарыштық іс әрекеттерге қатысты ... үшін ... ... ... әлі
жоғары дәрежеде дамымағанына байланысты келісім сөздер өте тиімді, пайдалы
қызметті атқарады.
Ең алдымен, бұндай даудың ... ... ... ... тек ең негізгі жауапкершілікті атқаратын мемлекеттерболатын жағдайды
қарастырамыз. Талапкер мемлекет шығынға ұшыратқан мемлекетке оның ... ... ... ... ... қояды (IX-шы бап) [7, 88-
89б.б.]. Егер де, талапкер мемлекет шығынға ұшыратқан, ... ... ... ара ... ... онда ол ... ... кеңістігіне ұшырған мемлекетке қоятын талабын алдын ала қоюы жайлы
өзінің өтінішін білдіруіне болады ... ... ... ... да ... ... өзінің көз қарасын білдіруі мүмкін. Егер талапкер мемлекет
пен ... ... ... БҰҰ - ның ... ... ... БҰҰ - ... хатшысы арқылы білдіруге болады (IX-шы бап).
Талапекер мемлекет зиян келтірген мемлекетке қоятын талабына байланысты
құжаттарын бергені ... ... ... ... ... ... ... бастап, дипломатиялық келісім сөздер ... ... ... ... ... басталады. Егер де осындай келісім сөздер
барысында жауапқа тартушы ... пен ... ... ... ... ... қарастырылып отырған талапқа және өтемақы
көлеміне, шығын болуына байланысты ол мемлекетті ... ... ... оны ... ... ... сәйкес талаптарды дипломатиялық келісім сөздер арқылы ретке
келтіру бір жыл ... ... ... ... ... ... талабына
қатысты құжаттарды өткізгендігі жайлы ұшырушы мемлекетке жариялаған күннен
бастап іске қосылады ( XIV бап). ... егер де, ... ... дау осы ... мерзімінің аяқталғанға дейін пайда болса, ... бұл ... екі ... ... ең ... осы ... ... қатысты
екеуінің арасында басталған дипломатиялық келісім ... ... ... ... Бұл жағдайда келісім сөздер дауды ретке келтірудің
бірінші кезеңі болып табылады. Ал, егер де ... ... ... ... ... және соған сәйкес бір жыл мерзімі ішінде талап та ретке
келтірілмесе, онда ... ... екі ... кез ... ... ... осы тараптар талапты қарастыратын Комиссияны құрастырады.
Бұл жағдайда құрылған комиссия ... ... ... ... кезеңі ретінде
қалыптасады.
б. Келісу процедуралары
Келісу процедурасы таза күйінде ғарыш құқығында қарастырылған. Оның
нысандарының бірі өте ... ... ... әсерінен болған шығынға
байланысты халықаралық жауаптылыққа тарту жайында, 1972-ші жылғы ... ... Егер де, ... ұшыраған мемлекет ғарышқа ұшырған
мемлекетке қойған талабы бір жыл ... ... оның ... күнінен бастап,
дипломатиялық жолмен қанағаттандырылмаса, екі тараптың кез ... ... ... ... ... ... комиссия құрылады (XIV-ші
бап).
Комиссия талаптың пайда болу себебін, негізін, шығын өтемақысын ... оның ... ... егер де, екі ... ... комиссия
шешімі жайлы келісімге отырған болса, комиссия шешімі ... және ... ... Ондай болмаса, комиссия шешімі ұсыныстық сипатта соңғы
анықтамасын шығарады. Оны екі ... өз ... ... ... ... ... ... болатындай еш нәрсе жоқ.
Талаптар бойынша ... ... ... ... екі жүз ... бері
белгілі, алайда бұндай комиссиялар ұзақ уақыт мерзімі ішінде келтірілген
шығын бойынша пайда болған ... ... үшін ... Мысалы, соғыс,
көтеріліс нәтижесінде болған шығынға қатысты талаптар. Біздің ... ... ... ... ... ... бойынша жұмыс жасайтын
тұрақты комиссиялар құрылды, олар әдетте балық ... ... ... ... ... ... ... қарастыру
үшін арналған балық аулау жайлы келісімдерде қарастырылады.
Келтіріген зиян үшін ... ... ... ... ... ... ... құрылған Комиссияны, көбінесе,
арбитражбен салыстыруға болады. Ол оның ... ... де, ... де, және оның ... ... ... де ... Ол
міндеттері мыналар: біріншіден, айғақтарды анықтау; екіншіден, конвенция
бойынша екі ... ... ... осы ... баға ... Ол ... Комиссия конвенцияны талқылау құқығына не екенін білдіреді.
Комиссияға тән мүлдем әдеттегідей емес сипат ол дауласып ... ... оның ... ... ... ... өздері шешетін құқығының
болуы. Егер де, оның шешімін міндетті деп келіссе, онда комиссия арбитраж
статусына ие ... Егер де, оның ... ... ... ... ... онда
комиссия тек келісушілік деп есептеледі. ... ... ... ... үшін тек бір ... ... ... болып тұр, ал екінші
жағдайда ... ... ... БҰҰ ... ... ... ғылыми
зерттеулер туралы, балық аулау және делимитациялау ... ... ... ... ... келісімдік процедуралар арқылы талқылануға
берілуі мүмкін деген ережеге сәйкес ... ... ... келу ... бұндай мысалы халықаралық тәжірибеде
екінші дүниежүзілік ... ... ... ... ... кейбір келісімдерде пайда болды, олар ... ... ... ... және ... екі рет қолданылған (Франция мен
Италияға ... одан ... де бұл бұл ... ... ... ... ... маңызды құжаттарда байқалады.
1972-ші жылғы келтірілген зиянға қатысты жауаптылыққа тарту ... ... ... ... ... ... ... осы келісімге келу сипатын ерекше атап өткен. Осылайша, Земанек
мемлекеттердің келісімдер фактілерінен дауларды шешуге қатысты органның ... ... ... ... ... Халықаралық Соттың нағыз балама
арбитраж емес, ол ... келу ... ... ... ... қарағанда халықаралық Сотты кейбір жағдайларда дәл
осындай жолмен пайдалануды ... М. Д. ... ... бойынша
комиссияның ережелеріне қатаң сын айтқан [84]. Оның ойынша, конвенцияның
ережелері қазіргі ... ... ... ... өте ... ал ... тиіс ... сай келмейді. Ал, «Арбитраждың
консенсуалды» мүшесі бар болғаны заңдық күші ... ... ... Бұл ... Форкош Конвенция мәтініне ... ... және ... ... ... ... шешу үшін ... арнаулы
нұсқасы жобаны ұсынады.
Біздің ойымызша, оның арбитраж қызметі берілуі қарастырылған ... ... ... туралы ережелерге қарсы еш нәрсе ... ... та, бұл ... ... ... ... әрекет
жасайтын келісімге келу комиссия ретінде қолданылады деп ... ... ... ... фактор процесстің құны, оған соншалықты
көп сома жұмсап, ... бір топ ... ... ... ... ойын білу үшін, бұндай ауқымды талдау процедурасын
бастау, тиімді емес ... ... ... және ... атты жер ... ... саласында
жұмыс жасайтын, халықаралық ұйымдардың негізінде жатқан ... ... ... ... ... - ... мемлекеттермен
АҚШ - пен құрылған. ИНТЕЛСАТ - та ... ... ... ... ... ... және пайдалануға байланысты келісімнің 20-шы
бабында қарастырылған. Көрсетілген ережелер ... ... бұл ... тек ... ... жатады. Екіншіден,
келісім сөздер бейбітшілік жолмен реттеудің ерекше, өзіндік кезеңі ... және ол ... ... тек ... ... ... табылады.
Үшіншіден, бұл ережелер Келісімнің тараптарының (яғни мемлекеттердің),
сонымен қатар, қатысушылар арасында ... ... де ... ... ... жеке компаниялар да болуы мүмкін) немесе тараптар мен ұйымның
немесе мүше мен ұйымның арасындағы дауларға ... ... ... ... пен мүшенің арасындағы дауға ... ... мен жеке ... ... ... жоқ екені
өзі-ақ анық сияқты. Алайда, мұндай даулар бәрі бір де бар деп ... олар ... тек ... қатысушылардың келісімімен берілуі мүмкін.
Осылайша, мемлекеттердің келісімімен шешуші мағына ИНТЕЛСАТ - қа ... XVI-шы ... және ... 31-ші ... ... ... реттеудің нұсқасы ауқымды болып шықты және ыңғайлы емес
сияқты. Бірақ, ол консенсуке жетудің жалғыз мүмкіндігі еді.
Мүшелер ... не ... ұйым мен ... ... және ... ... ... қолдануға қатысты дауларға
немесе осы шартпен байланысы бар ... ... ... сөздер қолданылуы
керек. Тек мынадай жағдайда ғана, егер де, бір жыл ... ... ... ... алып ... дау арбитражға жіберілуі мүмкін, ... ол ... ... ... ... ғана жүзеге
асырылады.
Тағы да, егер дау, ... пен ... ... болса, егер дау
Конвенцияға немесе Келісімге қатысты сұраққа ... ... ... ... ... ... бұл ... келісім сөздердің бастапқы кезеңі
міндетті емес.
Дау мүшелер арасында, ... ... мен ұйым ... ... жағдайда
да келісу міндетті. Міне, дәл осы даулар, тек бір ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Егер де дау ұйым мен мүшенің немесе тараптардың ... ... ... ... ... ... да келісім сөздер қажет. Бұл
жағдайда арбитраждың юрисдикциясы міндетті емес.
Осылайша, барлық жағдайдағы дауларды ... ... ... ... ол классикалық халықаралық арбитраж. Оған жету жолы тек бір жағдайда
ғана ол ... ... ... ал ... ... бір тараптың
өтініші бойынша да істі ... ... Кез ... ... ... екі жаққа да міндетті. Іс жүзінде, бірінші де емес, екінші ... әлі ... ... ... ... ... ғарыш құқығында тек бір құжатта ... ол - ... жылы ... ... үшін араб елдерінің
Корпорациясы жайлы Келісімінде (АРАБСАТ). Келісімнің ... ... ... ... ... ... ... «бір жағынан, корпорациямен және
екінші жағынан, бір ... одан да көп ... одан ... ... ... ... ... талқылауды жүргізуі керек». Алайда,
бұл жағдайда ғарыштық соттық талқылау ... ол ... ... сөз ... ... ... жөн.
Осылайша, ғарыштық әрекеттерді сипаттайтын ... ... ... ... ... нормалар қазірге көп емес. Көбінесе, жиі
шарттарға ешбір нақты ... ... Бұл, дау ... болған жағдайда
оның тараптары даудың шешу жолдарын таңдауда толық бостандыққа ие екенін
білдіреді және ... кез ... ... алады. Бұндай жағдайдың теріс
жағы да бар, ол оған уақыт және шешу ... ... ... ... күш ... ... шешу жөніндегі нормалардың арасында дау
тараптарын екіжақты және өз ... ... ... ... ... екені айқын. Бұнда дауды шешу амалы ретінде емес, одан да
даудың алдын алатын амал ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... тараптар болашақтағы жүзеге асырылатын шаралардың
жоспарлары бойынша келісімге келеді, яғни жалпы саясатын қарастырады ... ... ... ... ... ... немесе аз да болса міндеттейтін амалдар (процессті және оны
пайдалануды ... ... өте ... ... уәде беретін
жағдайлар қарастырылады.
Даулардың бөлек категорияларына келетін ... ... ... ... бар шешу ... ... амалдармен қамтамасыз ету
тенденциясы байқалады. Ғарыштық қызметті пайымдайтын құжаттарға енгізілген
арбитраждың әр ... ... ... ... ... басқа
мемлекеттердің мүддесіне араласу немесе зиян ... ... ... ... ... Ассоциациясының қабырғасында болған ... ... ... ... ... ... кезеңде, ғарыш құқығына
қатысты теңіз құқығы ... БҰҰ ... XV-ші ... ... бейбітшілік жолмен шешу амалдарына жататын нормалар жүйесін ... ... ... ... ... ... нәтижесі ғарыш
құқығындағы дауларды реттеуге байланысты Конвенцияның бейресми жобасы [85].
Осы жобаға Е.С. ... ... ... ... отырып, оны теңіз құқығы
бойынша Конвенцияның XV-ші бөлімінің ережелерін, ғарыштық қызметтің
арнайылығын ... ... ... ... ... ... ... келіспеске болмайды. Халықаралық құқық Ассоциациясының ... бұл ... ... кезіндегі қатаң сын бекер болмаса
керек.
Ілгеріде айтылған мәліметтер, ... ... ... ... яғни бұл ... ... ... ол адамзаттың өмір сүру ортасын
сақтап қалу мақсатында халықаралық қауымдастықтың әріптестігін жүргізу. Бұл
қағидаларды түсінудің қажетті шарты ол ... орта мен ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтен халықаралық – құқықтық қорғаудың
обьектісін анықтау ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында
ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаны ... ... ... ... негізгі қағидаларының жүйесінен шығады, сонымен қатар халықаралық
құқықтың жалпы қағидаларына да тәуелді.
Халықаралық құқықтық реттеу әлеуметтік басқарудың бір түрі ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық қатынастар
жүйесін таниды [86]. Халықаралық қатынастар жүйесі өз ... ... ... құбылыс болып танылады. Халықаралық құқықтық ... ... бола тұра ол ... ... емес. Халықаралық қатынастардың
барлық жиынтығынан ... оның ... ... мүддесімен
байланыстылығына тәуелді қатынастардың алуан түрлерін бөліп көрсетуге
болады.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... бар, ... ... айтарлықтай оқшауланған, ұтымды табиғатпайдалану саласында
мемлекеттер арасында қалыптасып жатқан қатынастардың автономды ... ол ең ... ... ... және барлық дүниежүзі
қауымдастығының ғарыш және адамзатты қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ... ... ... түрде пайдалануын
қамтамасыз етумен шартталған.
Халықаралық қатынастарды халықаралық құқықтық реттеудің обьектісі деп
тану ... ... ... ол ... ұғым сыртқы обьект немесе
құқықтық қатынастың пәнін бөліп көрсету” [90, 81б.]. Материалды ... ... пен ... ортаның бөлшектері мен аумағын қоса алғанда,
құқықтық ... ... ... ... бола ... Сонымен қатар, ғарыш
пен қоршаған ортаның маңызды ... ... ... ... ... деп ... қарау мүмкін және орынды деуге болады.
Заң әдебиеттерінде осы сұрақ бойынша келесідей көз ... ... ... ... ... ... ... табиғат
обьектілеріне, жеке мемлекеттердің юрисдикциясынан тыс болатын және ... ... ... ... ... табиғи қасиеттеріне
байланысты екі, бірнеше немесе барлық мемлекеттермен пайдаланылатын табиғи
обьектілер, табиғи, табиғи аумақтық кешендер жатады ... ... ... ... ... обьектісіне толықтай ғарыш
кеңістігі және Жердің ... ... ... ... ... ... обьектілерінің қатарына сонымен қатар қоршаған ... ... ... ... ... кеңістігін және тағы
басқаларын жатқызуға ... ... жеке ... ... бөліп
қарастырудың неғұрлым ортақ критерииі ол, олардың ... ... ... ... да бір ... юрисдикциясында
болмайтындығы және де ... ... қалу мен ... ... ... асырылуы, басқа елдер мен ... ... ... ... мен құқықтарын ескермейінсіз мүмкін емес.
Ғарыш кеңістігі мен ... ... ... қағидалар кешенін
анализдей отырып келесідей қорытындыға келеміз, ол ... ... ... пен ... ортаны қорғау және табиғи ресурстарды
пайдалану саласындағы мемлекеттердің қарым ... ... ... ... мен нормалардың бүтіндей бір ... ... ... ... және ... экологиялық тепе - теңдікті
сақтаудың, табиғи ресурстарды ұтымды пайдаланудың ең ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі.
Айталық, ғарыш кеңістігі мен қоршаған ортаны қорғаудың халықаралық-
құқықтық реттеудің ... ... ... ... жиынтығын
анықтайды. Сөзсіз, бұл қағидалар ғарыш пен қоршаған ... ... ... ... ... бола ... халықаралық құқықтың жалпы
қағидаларымен және халықаралық қауымдастықтың негізгі ... ... ... ҒАРЫШТЫҚ ҚЫЗМЕТТІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ БАРЫСЫНДА ҚОРШАҒАН ОРТА МЕН ҒАРЫШТЫҚ
КЕҢІСТІКТІҢ ӨЗІНЕ КЕЛТІРІЛЕТІН ЛАСТАНУ МЕН ЖАҒЫМСЫЗ ... ҮШІН ... ... ... ... үшін ... халықаралық – құқықтық
негізгі мәселе
Бүгінгі таңдағы жалпы халықаралық құқықтың анализі, ... ... ... ... ... келе жатқан саласының бірі
екендігін көрсетті, әлемдік құқықтық тәртіптің құрамдас бөлшегі. ... ... осы ... ... ... қағидалары мен нормаларын жасап
үлгерген, осы құқық саласының белгілі жеке даралығы мен арнайылығын жоққа
шығармайды.
Негізінен ... ... ... ... ... ... ең алдымен
мемлекеттер басшылыққа ала отырып өздерінің ғарыш кеңістігіндегі қызметін
жүзеге асыра алатын, ... ... ... ... өзіндік бір
«ғарыштық кодекс» болып, ол Ғарыш бойынша Шарт танылады. Сондықтан да, 1967-
ші жылдан кейін ... ... ... ... ... шарттың негізгі
ережелерін нақтылау мен тереңдету жолымен дамығаны, анық заңдылық.
Белгілі болғандай, мемлекеттердің ғарыштағы ... үшін ... ең ... рет ... ... шарттың У1-шы және УП-ші баптарында
пайда болды.
Дегенмен, адамның ғарыш кеңістігіндегі қызметімен байланысты ... ... ... ... мен шешілуін қажет етеді, олардың
ішінде маңыздыларының бірі ол ластануды ... не оған жол ... ... біз ... ... ... яғни ол «жұқтыру
не улану», «қоқыстау» ұғымдарын да қамтиды.) және қоршаған орта мен ... ... ... болдырмау.
Айтып өткендей, ақылға қайшы қызметтің ғарыш кеңістігінде ... жол ... ... ... ... ... еш күмән
тудырмайды. Дегенмен, ғарыш обьектілерінде ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндігімен
байланысты, радиоактивті улану мүмкіндігі жоққа шығарылмайды.
Қақтығысудың себебі болуы мүмкін, ғарыш кеңістігін «өлі» обьектілермен
қоқыстау нақты проблеманы көрсетеді.
Осыған орай, Г. П. ... ... ... 1967 жылғы шартқа сәйкес
ғарыш кемесінің және зымыран тасушылардың барлық ... ... ... болып табылады, сондықтан да сол мемлекет ең ... ... ... тиіс ... ... ескерту қажет, яғни, «өлі» ... ... ... ұзақ уақыт бойына радиокедергілердің көзі болып
табылады.
1960-шы жылдың ... ... ... ... ... ... өз пікірі бойынша, ғарыш бойынша халықаралық шартқа
енгізілуі тиіс бірқатар сұрақтар дайындап қойды. Осы ... ... ... ... ... ... Жер мен аспан денелерінің
биологиялық, радиологиялық және химиялық улануы ... ... ... алу, ... үшін шаралар қабылдау жөнінде мемлекеттердің міндетін
көздеу ... ... орта мен ... ... ... мен ... өзгерістерге
байланысты, бірқатар құқықтық мәселелерді шешу ... осы ... беру ... ... Т.П. ... ... ықтимал қауіпті тәжірибе деп, «ғарыш
кеңістігін бейбітшілік мақсатта пайдалануға және ... ... зиян ... ... ... бүкіл адамзаттың мүүдесіне әсері бар»
қызмет түрлерін айтқан [13, 15б.].
Сонымен қатар, халықаралық заңгер Э.Г. ... ... деп ... яғни, «ғарыш кеңістігі мен басқа да аспан ... ... улау деп ... ... ниетсіз жасалған кез келген іс әрекет, егер де
ол «Жердің, ғарыш ... және ... ... ... ... ... болса және сол арқылы ғарышты зерттеу ме пайдалану
ісінде ғылымның мүддесіне зиян келтірсе, сонымен қатар, Жер мен ... ... ... ... етуге қауіп төндіретін болса» [83, 182б.].
Берілген анықтамалармен жалпы алғанда келісуге болады. Осындай, ұтымсыз
қызметтің күрделі материалдық зиян келтіруін ... ... ... ... ... ... сөз ... кең мағынада болып келеді, яғни
келесідей анықтамаға саятын ... ... ... ... ... ... ортаның ластануы мен жағымсыз өзгерістерге ұшырауы деп
төмендегі нәтижелерге алып келетін кез келген қызметті ... ... ... және ... ... ... қауіп төнуі мүмкін немесе
адамның өмірі мен денсаулығына тікелей зиян келтірілсе, оның ... ... ... ... ... аспан денелерінің биологиялық және
басқа да біртұтастығы бұзылатын болса, егер де ол ... ... ... ... зиян келтіретін болса.
Мемлекеттердің жауаптылық мәселесі, ортақ пікір ... ... ... ең ... және күрделі тақырыптардың бірі және өзінің
ғылыми өңделуін, зерттелуін ... ... ... тікелей айтылған, яғни ... ... ... ... ары ... ... жалғастыра береді,
қоршаған ортаға келтірілген зиян мен ластағаны үшін жәбірленушілер алдында
жауаптылық пен орнын толтыруға қатысты мәселеде» [3, 646б.]. ... ... ... ... ... ... ... қауіптің
болмайтындығына кепіл бола алмайды. Бұндай зиян табиғат пен оның ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, айтарлықтай тиімді қарапайым шараларды
қандай да бір саяси ... ... ... келісімге келе
алмауынан болады [90].
Халықаралық құқықтың доктринасында танылған, мемлекеттердің жауаптылығы
халықаралық құқықтың нормасының бұзылуы ... ... ... ... ... нормамен бекітілген міндеттемені орындамаса
«мемлекеттің халықаралық ... ... ... егер де ... құқық бойынша өз міндеттемелерін бұзатын болса» [91].
Ғарыштық қызмет ... ... орта мен ... ... зиян ... үшін ... ... мәселесі,
халықаралық құқықтық жауаптылық сияқты үлкен мәселенің бөлшегі бола отырып,
өзінің ерекшелігі бар. Ең ... ол ... ... ... ... ... ... келесі мәселе бойынша бірығай пікір
бірлестігі жоқ, яғни зиян, ... ... жеке ... ... ма әлде жоқ па?. ... ... ... мемлекеттің
жауаптылығының туындауының маңызды шарттарының бірі ол ... ... ... жағдайына зиян келтіру. Осы ретте зиян әрқашан ... ... ... яғни оған экономикалық сипат тән. А.С.
Тимошенко өз пікірін дұрыс айтады, басқа мемлекеттің ... ... ... оны ... ... деп тану ... ол кем дегенде екі
сипатқа ие болуы қажет: «жағымсыз» болуы және «күрделі» ... ... ... [100, ... ... ... ... мен көлеміне, құқықбұзушы мемлекеттің
жауаптылығының көлемі, түрі және нысаны тәуелді. ... да, ... ... зиян үшін жауаптылықтың негізгі түрі ол материалдық
жауаптылық, яғни, тәртіпке ... ол ... ... ... ... дейінгі жағдайды қалпына келтіру, немесе ол
мүмкін болмаса, зиян шеккен мемлекеттерге келтірілген зиянның орнын ... ... пен ... ... ... зиян үшін ... ... кездегі, ең күрделі сұрақтардың бірі, ол мемлекеттің кінәсі
туралы сұрақ, ол халықаралық құқық, оның ... ... ... ... ... ... сұрақтардың бірі. Мемлекеттің кінәсін
тану категориясын ... ... Г.И. ... СБ. ... Д.В. ... Курис, В.А. Василенко, Н. А. Ушаков сияқты және ... да ... ... ... ... ... «кінә әлеуметтік саяси құбылыс болып
табылады, оның мәні ... ... ... ... істеген әрекетін
түсінуінде, осы іс әрекетінің салдарына мемлекеттің ерікті қатынасы, ... ... мен сол ... ... ... ... ... немесе
оларды бағаламау. Осындай мағынада түсіндірілетін кінә кез ... ... ... бұл, ... ... міндетті құрамдас элементі дегенді білдірмейді, егер де
ол дәлелденбесе ... ... ... ... мүмкін емес [92].
Бұдан шығатын қорытынды, мемлекет өзіне алған халықаралық ... ... ... кейін, құқыққа қайшы әрекеті үшін кінәлі деп танылады
[102, 155б.]. В.А. Василенконың ойынша, кінә кез ... ... ... ... ... және сондықтан ол кінәні іс жүзінде
дәлелдеудің процессуалдық тәртібінің мерзімін күтпестен, барлық халықаралық
құқықбұзушылықтарда ... ... ... құқықбұзушы мемлекеттің кінәсі қасақана нысанда емес,
абайсыздық нысанында болады. Мемлекеттердің неғұрлым өзара тәуелділігі
жағдайында, қызметтің жаңа ... аса ... ... ... ... ... ... сақтандыру шараларын жүргізуі немесе тиісті
аңғарымпаздығы, өзінің маңыздылығы бойынша бірінші орынға қойылуда. ... ... ... ... ... ... ықтимал
зиян болуы мүмкін іс әрекеттерді жүзеге асыру кезінде ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
жауаптылығын туындататын, халықаралық құқықбұзушылық деп саралануы тиіс».
Д.Б. Левин, негізінен ... ... ... ... ... ... деп жазған, яғни «кінәнің бар не жоқ
болуына қарамастан мемлекеттер халықаралық-құқықтық жауаптылықта болатын,
халықаралық ... бар, ... ... ғана ... ... ... негізінде [93].
Бұл, оның ойынша, көпшілік жағдайда ... ... ... де, ... зиян ... халықаралық құқықбұзушылықтың жалғыз ғана
пәні болып табылса.
В.М. Клименконың пікірінше, «қандай да бір нысандағы кінәнің болуы,
халықаралық өзендерді ... ... ... зиян үшін ... ... ғана ... бола ... [94].
Мемлекеттің халықаралық құқықбұзушылық үшін халықаралық құқықтық
жауаптылығын, ... ... ... яғни зиян ... ... нәтижесінде туындайтын жағдайлардан болса. Г.И. ... ... ... ... құқықты бұззушылық деп саналуы
міндетті емес, ... ... ... ... ... ... ... түрде негіз болмайды. Мемлекеттің іс
әрекеті толықтай құқыққа сай бола ... ... де ... ... зиян ... ... [101, ... - техникалық прогресстің дамуы, атом энергиясын пайдалануға
байланысты, ... ... ... байланысты және тағы да басқалары
сияқты, адамзат қызметінің жаңа салаларының пайда ... ... не ... немесе оның басқа да құрамдастарына ықтимал зиян ... ... Бұл ... сай ... салдарынан мемлекеттердің
жауаптылық мәселесі туындайды.
Халықаралық құқық доктринасында қазіргі кезде «тәуекел үшін» жауаптылық
тұжырымдамасы неғұрлым кең таралуда, бұл бізге азаматтық ... ... ... ... зиян үшін ... жауаптылықты еске түсіреді.
У. Дженкс, кінә мемлекет үшін ... ... ... үшін ... табылатындығын, мойындай отырып, аса қауіптілік сипаты бар қызмет
түріне ... үшін ... ... ... ... жоққа
шығармайды. Сонымен қатар, оның ескертетіні, бұл тұжырымдама мемлекеттер
жауаптылығының ... ... кінә ... ... ... ... және оның осы ... тыс шектеу деп көрсетпейді ... ... мәні ... ... ол ... сай ... аса ... түрін жүзеге асыратын мемлекет, осындай қызмет ... ... үшін ... ... тіпті оның тарапынан қасақаналық пен
абайсыздық жоқ болатын болса.
«Жауаптылық» ұғымын заңға сәйкес ... ... ... зиянның
салдарына қатысты қолдану, оның мемлекеттің ... ... ... не тең дегенін білдірмейді.
Бұл құқықтық категорияларға бідей не тең деп ... ... ... ... ... айтқандай, «жалпы алғандағы жауаптылық пен ... ... ... ... ... анық және ол ... ... түрлі құбылыстарға екі түрлі қарауға міндеттейді [102, 24б.].
Алғашқысы халықаралық құқық нормасының бұзылуының салдары ... тек ... ... ... ... бойынша
туындайды, яғни келтірілген зиянды өтеудің тәртібі мен шартын айқындайтын.
Бұндай ... мәні ... ... ... ... ... ... яғни заңға сәйкес, бірақ, аса қауіпті қызмет ... ... да, В. А. ... ... ... ... ... қатынастарды негіздеп беріп көрсеткен, яғни оларды кепілдемелік-
өтеп беруші құқықтық қатынастар деп айтқан, себебі ... ... ... ... ... ... ... біреуімен немесе
бірнешеуімен кездейсоқ зиян шегуі сияқты құқықтық ... ... [103, ... ... ол, ... ... пен қоршаған ортаның ластануы мен басқа
да жағымсыз салдардың ... ... ала ... әрекет негізінде
болатын болса және оның ... ... ... ... етіп ... ... ... халықаралық құқықбұзушылық төңірегінде болуы тиіс
және сәйкесінше мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бұндай құқықбұзушылықтар ретінде халықаралық
қылмыстарды тану жатқызылған, сондықтан, ғарыш пен ... ... ... кез ... қызметті құқықбұзушылықтың аталған категориясына
жатқызу күмән туғызады. Халықаралық ... ... тек ... ... ... ... ғана ... болады, егер де ол ғарыш
пен қоршаған ортаға айтарлықтай зиян келтірсе ... зиян ... ... егер де ол ... мемлекеттердің өмірлік маңызды мүдделері мен
құқықтарына немесе ... ... ... зиян келтірсе немесе
келтіруі мүмкін болса. Мұндай іс ... ең ... ... ... ... етеді, тіпті құқықбұзушы мемлекетке мәжбүрлеу
шарасын қолдануға ... ... да ... әдеттегі халықаралық құқықбұзушылық
жөнінде айту ... не ... аса ... ... бар ... туралы,
екі жағдайда да зиян келтіруші зиян шеккен мемлекетке келтірілген зиян үшін
материалдық жауаптылыққа тартылуы міндетті. Дегенмен, жоққа шығарылмайтыны,
ол ... ... да бір, ... ... деп танылған қызметі, апатты
салдарға алып келетіндігі. Мұндай ... ... ... абсолютті
жауаптылық туралы сұрақ емес, халықаралық құқықтық жауаптылық туралы мәселе
туындайды.
Жауаптылықтың түрін анықтаудың ... ... зиян ... ... ... (құқыққа сай немесе құқыққа қайшы), сонымен ... ... ... мен ... тану жөн сияқты. Осы ... ... ... зиян ... халықаралық құқықпен тыйым
салынбаған іс ... ... ... ... ... ... құқықбұзушылық деп қарастырған дұрыс сияқты.
3.2 Ғарыш обьектілерімен ғарыш ... ... және ... ... зиян мен ... салдар үшін халықаралық материалдық
жауаптылық
Ғарыш кеңістігіндегі қызмет үшін ... оның ... ... ... ... ... ... мен жағымсыз өзгерістер тудыратын, ұтымсыз
салдары бар қызметтің өзіндік ерекшелігі бар.
Бұл арнайы сұрақ, ... ... ... ... ... ... ... негізделетін, бірқатар тірегі бар.
Осындай қағидалардың бірі Ғарыш ... ... I-ші және ... сәйкес «интернационализация» ұғымы.
Осы маңызды қағида, ғарыш кеңістігі мен аспан денелерінің құқықтық
мәртебесін анықтайды және оған ... ... ... ... ... ... ... пайдалану" ұғымының анықтамасы
«ортақ мұра» немесе «ортақ ... ... ... ... ... тыс ашық ... бен ... түбінің құқықтық режимін
сипаттауға қолданылатын ережеге сәйкес, ... ... мен ... ... ... зиян ... тиіс ... отырған мәселені зерттеудің басқа құқықтық жолы ол Ғарыш
туралы шарттың VI-шы бабы, оған сәйкес мемлекет ғарыш ... ... үшін ... ... ... ... ... істейтін тұлғалардың
құқықтық мәртебесіне қарамастан, сонымен қатар, Ғарыш ... ... ... ... болып табылатын халықаралық ұйымның ... ... ... ... ... заңгер Хэ Чиджь, өзінің мақаласында әділ
қорытынды жасаған, яғни қоршаған орта мен ... ... ... ... ... ... үшін жауаптылық мәселесі, тек жария құқықтың
нормаларын дұрыс қолдану арқылы шешуге болады, керісінше жеке ... ... жеке бір ... ... емес [97].
Сонымен қатар, келесідей пікірді ақылға саятын деп санаймыз, яғни, егер
де халықаралық ұйымға мүше мемлекет, ұйым ... ... бір ... қарсылық білдірсе, онда ол сол қызметке байланысты істер үшін
жауаптылыққа тартылмауы тиіс [13, ... ... ... ... ... бойынша Шарттың IX-ші
бабының ережелерін бұзатын іс әрекеттердің құқықтық ... ... ... ... қарастыруда, халықаралық заңгерлер
халықаралық құқықбұзушылықтың құрамына байланысты оның ... ... ... және халықаралық құқықбұзушылықтарды екі негізгі
категорияларға бөледі: жеке бір мемлекеттің ... мен ... ... ... және неғұрлым күрделірек құқықбұзушылықтар түрі,
яғни қазіргі халықаралық құқықтық тәртіптің түбегейлі негіздеріне ... және ... ... ... ... мен ... келтіретін.
Біздің ойымызша, Ғарыш бойынша шарттың IX-шы бабына сәйкес ... мен ... ... ... байланысты құқық бұзушылықтарды,
халықаралық құқықбұзушылықтың неғұрлым қауіпті деген категориясына жатқызу
керек, ал осындай зиянды ... алып ... ... ... ... деп тану ... қызмет үшін жауаптылық ... ... ... тиіс, еш бір
шектеулерсіз.
Г.П. Жуков дұрыс анықтағандай, ... ... ... ... ... зиян келтіруші, жауаптылықтан босатылуы тиіс емес, ... ... ... ... ... ... деп айғақтар көрсетсе де [98].
Біздің түсінгеніміз, қоршаған ортан мен ... ... ... ... өзгерістер үшін жауаптылық, абсолютті сипатта болуы тиіс, яғни
кінәні дәлелдеу қажеттілігі шар ... ... ... түсіндіріледі, яғни адамның ғарыш кеңістігін
пайдалануы мен зерттеуі, қоршаған орта мен ғарыш кеңістігін ... ... ... түрі деп ... Осы қағиданың сипаттамасы, халықаралық
(жария және ... ... ... ... ... ... ... көрсету қажет, яғни теңіз құқығындағы абсолютті жауаптылық туралы
қағиданы қолдайтын барлық теориялық ... ... ... ... ... құқығында да қолдануға болады.
Ілгеріде айтылғанға қосатынымыз, ол тәуекелге байланысты қызметті
жүзеге асырғаны үшін абсолютті жауаптылық ... сот ... ... орта мен ... ... ластау мен жағымсыз өзгерістер үшін
абсолютті жауаптылықтың мәні, біздің ойымызша, келесідей факторлармен
анықталады: жауаптылық ... ... ... ... ... және
осындай жауаптылықтың кеңістіктегі шегі бойынша.
Қоршаған орта мен ғарыш кеңістігіне келтірілген ... мен ... үшін ... жауаптылықтың ерекшелігі, көбінесе анық түрде, оны
Ғарыш обьектілерімен келтірілген зиян ... ... ... туралы
Конвенцияға сәйкес мемлекеттердің абсолютті жауаптылығымен салыстыру
кезінде ... [83, ... ... ... ... қатар, оның ең біріншіден,
ғарыштық қызмет нәтижесінде келтірілген зиян үшін, ... ... ... ... ... ... ... қағидасы жалпымен танылған, келтірілген зиян
үшін жауаптылық туралы Конвенцияның негізіне ... ... ... VII-ші ... ... ... ... еш қажет етпейді,
сонымен қатар ол шығындарды өтеу бойынша ... ... ... бойынша шарттың VII-ші бабына сәйкес, халықаралық жауаптылық,
ғарыш обьектілерімен басқа мемлекетке, оның жеке және ... ... әуе және ... ... айды және ... да ... ... қоса
алғанда, оларға зиян келтірілген жағдайда туындайды.
Келтірген зиян үшін жауаптылық туралы Конвенцияның қатысушылары II-ші
бапта нақтыланып ... яғни ... ... немесе ұшу барысындағы әуе
кемесіне ғарыш ... ... зиян үшін ... ... ... тиіс. Ал, кез келген жердегі ғарыш обьектісіне немесе ... ... ... ... ... ... зиян ... жердің үстін қоспағанда, кінәнің дәлелденуі негіздері бойынша
жүзеге асырылады (III-ші бап). Конвенцияның II-ші ... ... мен ... ... айырмашылығын, былай деп түсіндіреді, яғни
осы келісім толықтай алғанда, мемлекеттердің ... сай ... ... ... ... ... қатар, ескеретін жағдай, Ғарыш бойынша шарттың IX-ші бабының
мәніне сәйкес, абсолютті жауаптылық, құқыққа ... ... үшін ... ... ... ... мүмкін, яғни саяси, ... ... ... ... ... зиян үшін жауаптылық туралы
Конвенцияға сәйкес, тек қана материалдық жауаптылық туындауы мүмкін.
Ғарыш ... ... IX-ші ... мәні ... сол ... зиян үшін жауаптылық туралы ... ... ... ... ол ... зиян, яғни мемлекеттің меншігіне,
оның жеке және заңды тұлғаларының меншігіне, оның ішінде адам денсаулығына
зиян келтіру, ... ... ... ... ... зиян ... жоғарыда келтірілген, қоршаған орта мен ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша
шарттың IX-ші бабында көрсетілген абсолютті жауаптылықтың обьектісі ұғымы,
біздің ойымзша, кең мағынада ... ... ... ... ... ... ... бойынша шарттың IX-
ші бабының ережесін бұзатын ... ... ... ... мүдделеріне зиян келтірілуі мүмкін, ілгеріде айтқанымыздай
олардың барлығының, халықаралық құқықтың қағидаларына және Біріккен Ұлттар
Ұйымының Жарлығына ... ... ... еш ... ... ... теңдей құқықтары бар.
Ғарыш бойынша шарттың IX-ші ... ... ... ... да ерекшелігі бар.
Осылайша, қоршаған орта мен ғарыш кеңістігін ластау мен ... ... ... ... ... зиян ... ... зиян туындауы мүмкін, мысалы, ғарыштық ядролық обьектіні
жарумен байланысты туындаған, радиоактивті уланудың нәтижесінде.
Бұдан өзге, Ғарыш ... ... IX-ші ... ... ... ... нәтижесінде, ықтимал зиян қаіпі төнуі мүмкін. Осылайша, Жерді
айнала ұшып ... ... ... ... ... ... ... шынайы қаупін тудыруы мүмкін.
Ескертетін жағдай, осындай ұтымсыз қызметтің салдарынан ... ... ... ... ... ... ... Мемлекетті осындай
ықтимал зиян тудырғаны үшін жауаптылыққа тарту күрделі мәселеге айналуда.
Абсолютті жауаптылықтың туындауының ... ... ... зиян
үшін жауаптылық туралы Конвенцияның II-ші бабына сәйкес, ұшудағы әуе
кемесін ... ... ... ... ғана ... үсті мен ұшу ... әуе ... келтірілген зиян үшін,
ұшырушы ... ... ... басқа мемлекеттің қоршаған
ортасын ластау мен жағымсыз өзгерістер келтіру ... ... үшін ... туралы Конвенцияның II-ші бабының нормасына ... ... Бұл ... ... қолданылатын «зиян» ұғымын
айтарлықтай кең мағынада түсіну нақтылай ... ... ... ... орта мен ... кеңістігін ластау мен
жағымсыз өзгерістер келтіргені үшін, ... ... ... туындауы, зиян келтіру орны бойынша анықталуы тиіс, яғни тек
қана Жердің үсті немесе ұшу ... әуе ... ғана ... ... ... орта мен ... ... ластау мен
жағымсыз өзгерістер келтіргені үшін мемлекеттер ... ... ... ... Оның ... жауаптылықтың материалдық нысаны
айтарлықтай тиімді көрінеді, ал кейбір ... ...... ғана ... ... және ... ... халықаралық ұйымның, жеке
және заңды тұлалардың мүдделеріне тікелей зиян келтірілген ... ... ... ... қою ... ... ... табылады. Өтеудің нақ
осы нысаны келтірген зиян үшін жауаптылық туралы ... ... ... Ғарыш бойынша шарттың IX-ші бабының ережесін бұзу
нәтижесінде, әсіресе адам ... мен ... ... ... ... ... осындай зиянды өтеу нысаны туралы сұрақты шешу белгілі бір
қиындықтар тудыруы мүмкін.
Осындай жағдайда, келтірілген зиян үшін ... ... ... бабында көрсетілген, «бастапқыда болған күйін қалпына келтіру» деген
ережені қолдану лайықты сияқты.
Қоршаған орта үшін ... ... ... ... ... ... ... өтеу көлемі туралы сұрақ, ұлттық заңнамада және
халықаралық құқықта ... үшін ... ... бір ... ... олар ... заңдар мен халықаралық келісімдерде
бекітіледі.
Ластанудан ... зиян үшін ... ... бір ... бекіту
мүмкіндігі, оның ішінде теңіз құқығында, барлық ... ... ... негізделуі мүмкін, яғни ... ... ... дәрежеде, мысалы, мұнай құю немесе ядролық кеменің апатқа
ұшырауы нәтижесінде ... ... ... ... ... бір ... анықтауға болады.
Ал, неғұрлым күрделі болатыны немесе мүлдем ... ... ол ... ... ... ... зиянның салдарын есептеу
мәселесі. Нақ осы ... ... зиян үшін ... туралы
Конвенцияны дайындаушылар, мүлікке келтірілген зиянның толық ... ... ... ... ... ... нақты бекітілген
ережесін жасаудан бас тартты және неғұрлым қолайлы анықтаманы құрастырды.
Осылайша, ... XII-ші ... ... деп ... ... зиян үшін ... ... міндетті түрде төлеуі тиіс
өтемақысы, келесідей анықталады: «халықаралық ... ... ... ... ... ... зиян үшін төленетін өтемақы,
зиян шеккен мемлекетке немесе халықаралық ұйымға, жеке ... ... зиян ... дейінгі зиян шеккен қатынастардың бастапқы күйін
қалпына келтіруді қамтамасыз ету үшін керек.
Қоршаған орта мен ғарыш кеңістігін ... мен ... ... ... ... іс әрекеттерге жауапты тұлға, ақылға қонымды шектерде
зиян келтірілгенге ... ... ... ... ... іс ... ... алуы тиіс, яғни әділеттілік қағидасы мен халықаралық құқықтың
ережелеріне сәйкес.
Бұл ереже, ... ... ... ... ластау мен жағымсыз
өзгерістер салдарынан келген тікелей зиян үшін ... ... ... ... ... сонымен қатар, басқа мемлекеттердің бастапқыда
болған күйін қалпына келтірумен байланысты кеткен шығындарды ... ... да ... шығармайды.
Ескертетін жағдай, халықаралық құқық доктринасының өкілдері қоршаған
орта мен ғарыш кеңістігіне ... зиян үшін ... ... ... ... ... Осы ретте көптеген авторлар, жоғарыда
аталған қызметтер үшін жауаптылық абсолютті болуы тиіс.
Осылайша, 1963 жылы Брюссель ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық құқық институты келесіні
ескертуді қажет деп ... ол 13-ші ... ... ... ғарыш
обьектісінің ұшуы жүргізілген мемлекет, кінәсінің нысаны не түріне
қарамастан, кез ... зиян ... оның ... ... ... ... мүмкін басқадай зияндар үшін, міндетті түрде жауаптылыққа тартылуы
тиіс [3, 453б.].
У. Дженкс былай деп жазған, кеңесулердің ... ... ... ... ... ғарыштағы қызметі үшін, мемлекеттер абсолютті
жауаптылыққа тартылуы тиіс [99].
Жерді қоршаған ... ... ... ... Ереженің
Жобасында, Хэ Чиджь өз еңбегінде келесідей қорытындыға ... яғни ... ... ... алып ... мүмкін кез келген әрекет, ... ... ... ... ... ... мен, оның бастапқы
күйін қалпына келтіру мен шығындарды өтеуде абсолютті ... ... ... ... іс ... құқыққа қайшылығының құқықтық
критерийі болып, мыналар танылады: беделді ғалымдардың халықаралық тобымен
кеңес өткізбей іс ірекетті жүзеге асыру; ... ... ... тобы
қоршаған ортаға келтірілетін зиян мен шығын есептеу мүмкіндігі ... ... ... нәтижесінен адам өмірі мен денсаулығы үшін, адамзаттың
өсуіне кез келген зиянның келу ... бар ... БҰҰ - ның еш ... мән бермесе.
Іс жүзінде, абсолютті жауаптылық ... А.С. ... ... ол ... деп ... яғни ... кеңістігін құқықтық
тұрғыдан ластау мен улау деп, ерікті не ... егер де ол ... Айда және ... да ... ... ... бар ... сүруінің қалыпты табиғи жағдайын өзгерістерге ұшыратса немесе ... ... кез ... ... [84, ... ... ескере отырып, төмендегідей қорытынды жасауға
болады.
Ғарыш бойынша шарттың II-ші ... ... ... ала ... ... ... Ұйымының жүйесінің шеңберінде өткізу неғұрлым дұрыс
жолы сияқты (Ғарыш бойынша Комитетте және ... ... ... ... ... ... ... немесе жаңа ғарыш жөніндегі
үкіметаралық ... ... ... да бір ... кез ... ... тәжірибе басталғанға дейін, егер де Шартқа ... ... ... ... осындай кеңес өткізуді талап етсе және
егер де кеңесуді өткізу туралы Ғарыш бойынша шартқа қатысушы мемлекеттердің
үштен кем емес жартысы ... ... ... ... ... ... ... IX-ші бабына сәйкес
құқықбұзушылық үшін абсолютті жауаптылыққа тартылуы тиіс, ол ... ... ... ... ... мен жағымсыз өзгерістер үшін ... егер де ... ... ... ... қызмет нәтижесінде
туындаса.
Құқыққа қайшы іс әрекеттер деп, Ғарыш бойынша ... IX-шы ... ... ... қатысушы мемлекеттердің көпшілігімен нақ сондай
әрекет деп танылған, не ... ... ... зерттеу мен пайдалануда
тәжірибесі бар, ғарыш бойынша шарттың IX-шы бабының мазмұнына сәйкес алдын
ала кеңес өткізу ... ... ... ... ... ... таныған болса.
Мемлекет осындай іс әрекеттері үшін түрлі нысандарда жауаптылықта
болады, соның ішінде ... ... яғни ол ... болған жағдайды
қалпына келтіруге байланысты, бірақ, егер де ол мүмкін болмаса, келтірілген
зиян үшін ... ... ... де, қандай да бір Шартқа қатысушы мемлекет өзінің ... ... ... ... ... мен ... ... асыру кезінде
қоршаған орта мен ғарыш кеңістігін ластау мен жағымсыз өзгерістерге алып
келетін ... және ол ... ... ... ... ондай қызметін
тоқтатудан бас тартатын болса, онда шартқа қатысушы басқа мемлекеттер жеке
немесе ұжымдаса отырып, ... ... ... туындаған жағдайды жою
үшін, белгілі бір шаралар қабылдауға құқылы, ... ... ... да ... ... ... кеңістігін зерттеу мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің мүдделеріне
зиян келтірсе, сонымен қатар, халықаралық құқық пен БҰҰ - ның ... ... іс ... ... асырған мемлекеттерге басқа да ықпал
ету ол алдын ала ... ... ... ... шараларын қолдану.
Ғарыш бойынша шартқа қатысушы мемлекет, ғарыш кеңістігіндегі осындай
қызметі үшін абсолютті жауаптылықта болуы ... ... ... ала кеңес
жүргізу нәтижесінде оң қорытынды берілген күнде де, немесе ол қызметтің
түріне ... ... ала ... ... ... ... ... болса, осы
қызметтің немесе тәжірибенің сипаты туралы айтарлықтай ақпарат ... ... де, ... ... ... IX-шы ... көрсетілген
құқықбұзушылықтар туындайтын болса.
Бұндай жағдайда мемлекет бұрын болған жағдайды қалпына келтіру үшін
барлық ұлттық құралдарды пайдалануы ... ... егер ол ... болмаса, ол
келтірілген зиян үшін өтемақы төлейді.
Шарттың басқа да қатысушы мемлекеттері сол мемлекетке бастапқыда болған
жағдайды ... ... үшін өз ... әдіс - ... ... отырып
көмектесуіне болады.
Егер де , халықаралық ұйыммен жүзеге асырылатын, ғарыш кеңістігіндегі
қызмет пен тәжірибе, Ғарыш бойынша шарттың IX-шы ... ... ... ... онда сол ... ... осы ұйыммен қатар
жауаптылыққа тартылады, егер де ол ... ала ... ... ... ... шықпаған болса.
Ғарыш бойынша шарттың IX-шы бабын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... көрсету қажет, яғни ол осы Шартқа
қосымша болуы тиіс немесе өз алдына жеке құжат болуы ... ... ... ... ... мен ... ... үшін халықаралық
үкіметаралықаралық ұйымдарға тағайындалатын жауаптылықтың маңызды қырлары
Қазіргі таңда ғарыштық қызметті белгілі бір деңгейде әлемнің ... ... ... ... ... ... ... бірге,
ғарыштық қызметтің толыққанды субьектілері болып, халықаралық ... ... ... саласындағы халықаралық қатынастардың субьектілік
құрамының ерекшелігі, оның мемлекеттер мен ... ... ... ... ... ... теңдей тануымен
түсіндіріледі.Осылайша, 1979 жылғы Ай туралы Келісімнің 16 ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын,
өзіне тиісті құқықтар мен міндеттерді алған кез келген ... да ... ... қызметтің барлық субьектілері ғарыш құқығының келесідей
әмбебап қайнар көздерін басшылыққа алады:
– 1967 жылғы Ғарыш ... Ай мен ... да ... денелерін қатар
алғанда зерттеу мен пайдаланудағы мемлекеттердің қызметінің қағидалары
туралы Шарт (Қазақстан 30 мамыр 1997 жылы ... 1968 ... ... ... ... ... және ... жіберілген ғарыш обьектілерінің қайтып келуі туралы Келісім
(Қазақстан 30 ... 1997 жылы ... 1972 ... ... ... келтірілген зиян үшін халықаралық
жауаптылық туралы Конвенция (Қазақстан 30 мамыр 1997 жылы ... 1975 ... ... ... ... обьектілерді тіркеу туралы
Конвенция (Қазақстан 15 мамыр 1997 жылы қосылды);
– 1979 жылғы Айда және басқа да аспан денелерінде ... ... ... ... 15 ... 1997 жылы ... ... өзге, мемлекеттердің халықаралық әріптестігіне,
сонымен қатар, «жұмсақ» құқық нормалары да ықпал етеді, яғни ол ... ... мен ... ... ... ... туындаған, қоршаған орта мен
ғарыш кеңістігіне келтірген зиян мен ... ... ... ... ... ... сәйкес, мемлекеттермен қатар, сол сияқты
үкіметаралық ұйымдар да қатыса алады. Бұндай ... ... ... ... ... ... тарабы болуы мүмкін.
Ғарыш обьектілерінің қызметі салдарынан туындаған, қоршаған орта мен
ғарыш кеңістігін ластағаны және жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... қатысуымен
болу жағдайында туындайтын сұрақтар, оның ішінде келтірілген зиян үшін
өтемақы төлеуге байланысты ... ... ... ... туындап отыр, яғни оған ... ... ... ... ...... бойынша шартқа сәйкес – ондай ұйымдардың қызметінің
құқыққа қайшы еместігі танылады. Шарттың XIII-ші бабында ... ... ... ... ... ... барлық ережелер оның бір
ғана шартқа қатысушы мемлекетпен не ... ... ... ... ішінде халықаралық үкіметаралық ұйымдардың құрылымын қоса алғанда
барлығына бірдей ... ... шарт ... ... ... ғарыш
кеңістігіндегі қызметін, ғарыш кеңістігін зерттеу мен пайдалану бойынша,
мемлекеттердің бірлескен ... бір түрі ... ... ... шарт ... ... яғни ... үкіметаралық
ұйым – халықаралық ғарыш құқығының субьектісі болып табылады, яғни ... бар, ... ... мүше ... ... Бұл ... ... туындайды, онда
былай деп айтылған, яғни ... ұйым ... ... ... үшін ... болады. Дегенмен, ескеретін жағдай, халықаралық
ұйыммен қатар, оның ғарыш ... ... ... ... ... осы
шартқа қатысушы мемлекеттер де жауаптылыққа тартылады (VI-шы бап) .
Е.А. Шибаеваның көз қарасымен ... ... яғни ... ... ... халықаралық ұйымдардың ерекшеліктері туралы. Ол
өзінің монографиясында төмендегідей пікір ... яғни ... ... ... ... субьектілері болып табылады, олардың
құқықсубьектілігі мемлекеттердің құқықтық субьектілігінен туындайды».
Олардың халықаралық ... ... және ... субьектісі мемлекеттен
айырмашылығы, аталған екеуінің де құқықтық табиғатының әр түрлілігінде [86,
53б.].
Басқаша айтқанда, бұндай ... ... ... жаңа ... тұра және де ... қатар, халықаралық әріптестік саласында
бірқатар ... ... және ... ... ... ... ... де, олар мемлекеттермен
салыстырғанда құқыққабілеттілігі көлемі бойынша айтарлықтай көп емес, және
оның мақсаттылық және ... ... ... ... ұйымның
артында әрқашан да ... ...... қызмет үшін басты
жауаптылықта болатын, халықаралық құқықтың басты субьектілері.
Нақ осы жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... орта мен ғарыш кеңістігіне келуі мүмкін
ықтимал зиянның алдын алуы мүмкін. Сондықтан да Жауаптылық ... ... деп ... яғни ... ... ұйым, өзінің ғарыштық
қызметінің нәтижесінде келтірген зиян үшін ... ... ... ... ... қарастырған, яғни
«конвенцияның жазылу ... ... ... ... ... ... ... қайта қарастыру сұрақтарын ... ... ... ... жүзеге асырушы, кез келген
халықаралықлық үкімеаралық ұйымға сілтеме ... ... егер де ... осы Конвенцияның ережелерін ұстанамын деп жарияласа, яғни оған сәйкес
құқықтар мен міндеттерге ие ... егер де ... ... ... ... ... табылатын болса және осы Конвенцияның қатысушы
мемлекеті ... ... ... ... кеңістігін, айды және басқа да аспан
денелерін зерттеу мен пайдалануға ... ... ... ... Шарттың мүшелері болса. ... ... ... ... ... ... ... Конвенция,
халықаралық үкіметаралық ұйымдарға халықаралық құқықтың туынды ... ... және олар ... ... ... ... кеңістігіндегі
халықаралық ұйымның қызметі бұл мемлекеттердің бірлескен ... бір түрі ... ... ... ... да,
жауаптылық туралы Конвенция ... яғни ... де ... да ... ... ұйым осы ... ережелеріне сәйкес
келтірілген зиян үшін жауапты болатын болса, онда осы ұйым және ... ... ... ... оған мүше ... ... болады. Бұл ережеде талапкер – мемлекеттің құқықтары анық
қарастырылмаған, яғни ... ... ... ... ұйым мен оның мүше – ... ... қатар, екі немесе бірнеше мемлекеттердің бірлескен ұшыруларының
нәтижесінде ... зиян үшін ... ... ... ... ... яғни талапкер – мемлекеттің солидарлық жауаптылықта
болатын кез келген ... ... осы ... негізделе отырып,
келтірілген зиянның орнын толтыру немесе шығынды өтеу туралы талап етуге
құқығы бар.
Бұл ереже солидарлық ... ... ... ... ... ... ғарыш обьектісімен болған, зиян үшін ... ... ұйым мен оның мүше ... ... болса.
Дегенмен, егер де ғарышта бірлескен қызметі үшін екі ... ... ... ... ... ... ... аталған қызмет
үшін жауапты кез келген мемлекеттен келтірілген ... ... ... ... ... ... талап қоя алады, ал халықаралық ... ... ... ... ... өтеу туралы, талапкер
мемлекеттің талаптануының арнайы тәртібі көзделген. Бұл ... ... егер де ... ұйым мен және оның мүше ... ... ... жағдайда, «келтірілген шығынды өтеу туралы
кез келген ... ... ... ... ... ұйымға қатысты
қойылады, бірақ, егер де бұл ұйым алты ай мерзімнің ішінде өтемақы ... және ... ... ... ... онда ... өтеу туралы
талапты талапкер мемлекет осы ұйымға мүше мемлекеттердің және Конвенцияға
мүше ... ... ... сұрақ қоя алады».
Талап қоюға байланысты және оның басталуын реттеуге қатысты осындай
арнайы тәртіпті бекітуді, келесідей түсіндіруге ... ... ... ... ғарыш кеңістігінде ғарыштық қызметті жүзеге асырушы халықаралық
үкіметаралық ұйымның болуы, ол ... ... ... ... ... яғни осындай бірлескен қызметті басқаратын ... ... ... болуы, өзіндік қаражат мүмкіндігі және т.б.
Халықаралық ұйымға қатысты қойылған, талаптарды реттеу, ХХП-ші баптың ... ... мен ... ... мүдделі тараптардың келісім сөздер
жүргізуі нәтижесінде болады, оның барысында талапкер ... ... ... ... үшін сұрап отырған өтемақының көлемін анықтап оны
келіседі. Егер де, халықаралық ұйым аталған ... өтеп ... онда ... ... ... реттеу тоқтатылады.
Осылайша, жауаптылық туралы Конвенцияда, мүше мемлекеттерге регрестік
талап қою туралы ішкі ... ... ... ... ... мемлекеттердің және ұйымдардың өзімен шешілуі мүмкін.
Сонымен қатар, басқа да балама жол болуы мүмкін, егер де халықаралық
ұйымдарға қойылған ... ... ... ... тараптармен ортақ
келісімге келуге қол жеткізілмеген жағдайда.
Осылайша, халықаралық ұйым талапкер мемлекетке, келіс сөздер жүргізу
кезінде келісіп ... ... ... ... бас тартуы мүмкін, ол
сонымен қатар, өтемақы төлеуден бас тартуы ... яғни ... ... еш ... ... ... немесе ондай зиян қатаң немқұрайлық
немесе әрекет не әрекетсіздік негізінде, яғни ... ... ... ... ... жасалған және т.б. Осы жағдайда, талапты ... дау ... сөз ... ... оның ... ... үкіметаралық ұйым болып табылады. Егер де, талапкер мемлекет
алты ай мерзім өткеннен кейін, осы ... мүше кез ... ... ... қою ... қолданса, онда, нақты даудың ... ... ұйым ... табылатын дау, сол сәтте аяқталады.
Екінші жағынан, жауаптылық туралы Конвенцияның ережелеріне сәйкес, XXII-
ші баптың 1-ші тармағында ... ... ... ... ол оның ... зиян үшін ... ... туралы талапты
ұшырушы мемлекетке қоя алмайды.
Қандай да бір ... ... зиян үшін ... ... туралы талап,
сол ұйымға мүше мемлекеттің не Келісімнің қатысушысының бірімен қойылады
(ХХП-ші бап, 4-ші ... ... ... ... «ұшырушы халықаралық ұйым» деп нені
түсінеміз? деген сұрақ туындайды. Мемлекетке ... ... ... ... ... ... жайында толық анықтама берілген,
сонымен қатар жауаптылық туралы Конвенцияның негізінде талап ... ... ... де ... ... ... ... ортақ ереже бар, яғни оның
мазмұны келесідей, «Конвенцияға жазылуға, қосылуға, ратификациялауға,
күшіне ... одан ... ... ... ... қарауға байланысты
ережелерді қоспағанда, мемлекеттерге жасалған барлық сілтемелер, кез келген
халықаралық үкіметаралық ... ... ... ( ... бап ... отырғанымыздай, мемлекеттерге қатысты ережелерді, механикалық
түрде халықаралық ұйымдарға қолдануға жол ... ... ... ... ... жоқ, ... ... тұжырымдамасы
қолданылуға келмейді және тағысын тағылра. Осы ... ... А. ... ХХП-ші бабының 1-ші тармағында көрсетілген жалпы ережені
халықаралық ғарыш құқығының ... екі ... ... ... ескере отырып қолданған жөн», деп айтқаны өте дұрыс
[100]. Оның тағы да ... ... ... ... ... мемлекеттік аумағы жоқ, және оның, яғни ұйымның штаб квартирасы
мен мемлекеттің аумағының ... ... ... қоюға болмайды», деген.
Сәйкесінше, егер де, ... ... ... ... ... қолданылуға келмейтіндерін шығарып тастайтын болсақ, онда, жағдай
келесідей көріністе болады: «ұшырушы халықаралық ... - ... ... ... ... немесе оны ұшыруды жүзеге асыратын ұйым;
o Оның құрылғылары арқылы ғарыш обьектісін ұшыруды орындаған ұйым.
Дегенмен, бұл жағдай, бір ... таза ... ... ... ... ... ... көрсетілмеген, екінші
жағынан, ол ережені ең жетілдірілген және басқа пікір ... ... ... мүмкін емес.
Біздің ойымызша, «ұқсастық бойынша қолдану» ... ... зиян ... жағдайларында, талапкер мемлекетке қатысты қолдануы,
егер де нақты ... ... ... тек ... ... ... ал ... жағдайда олардың түрлі бастапқы жағдайлары және
нәтижесінің де әр түрлі қорытындымен аяқталуы мүмкін.
Сонымен ... ... ... ... ... жеке сұрақтарды арнайы реттейтін ережелер бар және ол қандай ... ... ... ... ... ... – ол халықаралық ұйыммен
келтірілген зиянды өтеу туралы талапты ұсыну және реттеу ... ... егер де, осы ... қатысты зиян келтірілген ретте болатын жағдайды
реттеу туралы ереже.
Біздің ... ... ... дамуы барысында халықаралық
үкіметаралық ұйымдардың маңызы айтарлықтай арта ... бұл ... ... ... ... мен пайдалану кезіндегі халықаралық
әріптестік процесінің барысында ... ... ... ұйым ... ... ... бұнымен қатар халықаралық
құқықтың субьектісі ретінде ... ... ... ... ... ... кез келген жауаптылықты көтеретіні сөзсіз.
Осыған орай, ғарыштық қызмет кеңістігін ... ... ... ... туралы теориялық зерттеу, оның ішінде қоршаған ортаны
қорғауға байланысты сұрақ бүгінгі күнде өте өзекті және маңызды мәнге ие.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ғарыштық ... ... ... ... мен ... ... ... қорғау, мемлекетаралық қатынастардың пәні бола ... ... пен ... ... ... өзінің белгілі бір
реттелуін ... ... бұл ... осы ... ... ... бойынша, ғарыштық қызмет барысында қоршаған ... ... ... ... ... ... ... кеңістігін,
атмосфералық ауаны және жерді мемлекеттердің ... ... ... ... тұрғыдан реттейтін нормаларды қоса
қарастыру (кешенді) қажет. Себебі, ... ... ... ... орта деп үш ... элементтің жиынтығын таниды: тірі
ортаның обьектілері (өсімдіктер және жануарлар әлемі, флора мен фауна), өлі
ортаның ... ... ... ... және ... ... ... ортаның обьектілері (қорықтар, шаруашылық кешендер, плотиналар
және т.б.), ... ... ... ... ... даму және ... ... негізі болып табылады.
Халықаралық құқықтың қайнар көздерін талдау, төмендегідей қорытынды
жасауға негіз болады, ... ... ... ... ... қорғаудың келесідей арнайы қағидаларының көрініс таппқандығын
көрсетті:
а) ... ... ... өмір сүру кеңістігі мен қоршаған
ортаны қорғау қағидасы;
б) ғарыштық қызмет барысында ... ... мен ... ... ... зиянды салдарының алдын алу қағидасы;
в) қоршаған ортаны ғарыштық қызметтен қорғау саласындағы халықаралық
әріптестік қағидасы;
г) қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... реттеу қағидасы. Адамзатты қоршаған орта мен ғарыш кеңістігінің
ластануынан қорғау сияқты халықаралық құқықтық ... ... ... ... ... ... ... яғни қандай да бір мемлекеттің
юрисдикциясымен немесе оның бақылауымен жүзеге асырылатын ғарыш ... мен ... ... ... мемлекеттердің қоршаған ортасына, оның
тұрғындарының өмірі мен денсаулығына зиян ... тиіс және ... ... ... тыс ... ... ... де зиян
келмеуі тиіс.
Қазіргі уақытта халықаралық қауымдастық ғарыштық қызмет пен қоршаған
ортаны қорғаудың ара ... енді ғана ... ... яғни ... ... қорғау үшін ғарыштық тәжірибе ұсынатын, әр түрлі оң
шараларды ... яғни ... ... жүзеге асыру барысында
туындайтын қоршаған ортаға келтірілетін зиянның алдын алу ... оны ... ... ... адамзаттың өмір сүру ортасын қорғау, ғарыштық
қызмет барысында туындауы мүмкін ықтимал және маңызды қауіптен қорғайды.
Қоршаған орта мен ... ... ... ... маңызды құрамдас
бөлігі ол қоршаған орта мен ғарыш кеңістігін ... ... алу ... ... қызмет салдарынан қоршаған ортаны ластау деп кең ... ... ... зат ... және адамның іс әрекетінің
нәтижесінде, қоршаған ортаға зиян келтіретін немесе табиғи тепе - ... ... ... ... әл ... зиян ... ... пен
қоршаған ортада болатын өзгерістерді айтамыз.
Ластанудың салдарынан ... орта мен ... ... ... туындайды деп айтуға болады, егер де ластанудың деңгейі қоршаған
ортаның табиғи түрде залалсыздандыру ... ... асып ... орта мен ... ... ластануы және жағымсыз өзгерістерге
ұшырауы деп келесіні түсінеміз, яғни ... ... ... ... және ... орта мен ... ... сонымен
қатар аспан денелерінде төмендегідей салдарға алып келетін кез келген іс
әрекет (алдын ала ниетпен немесе ниетсіз): ... ... мен ... зиян ... ... ықтимал зиян келтіру қаупін туындатады, оның
ғылыми және экономикалық мүдделеріне ... ... ... ... аспан
денелерінің биологиялық және басқа да байланыстары бұзылады, ал ол ... ... ары ... ... қызметін жүзеге асыруға теріс
әсер етуі мүмкін.
Мемлекеттің юрисдикциясы мен оның бақылауымен жүзеге асырылатын қызмет,
егер де ол ... орта мен ... ... зиян ... ... ... ... қызмет деп қарастырылуы тиіс.
Бұндай қызметті жүзеге асырушы мемлекет, қандай да бір шектеулерсіз
халықаралық жауаптылыққа тартылуы тиіс.
Қоршаған орта мен ... ... ... ... ... станциясы
және тағы да басқалары сияқты жоғарғы қауіп көзімен байланысты құқыққа сай
қызмет нәтижесінде пайда болған ластанудан ... зиян ... ... ... ... ... ... субьектіге қатысты оның ... ... ... тағайындайды.
Ұлттық юрисдикцияның әрекет ету шегінен тысқары орналасқан аумақтарда
ластанудың нәтижесінде пайда ... зиян үшін ... ... азаматы
болып табылатан мемлекеттің заңдарымен жауаптылыққа тартылуы керек, егер де
халықаралық шартта өзге жағдай айтылмаған болса.
Теңіз құқығы саласындағы келісімдерде ... ... ... ... ... шегі ... Бұл ... сәйкес, көріп
отырғанымыздай, жауапкер келтірілген зиян үшін ... бір ... ... ал ... аса көп ... талап етуі шектелген, бірақ
аталған ереже ғарыштық қызмет ... ... ... ... ... үшін ... мүмкін емес, себебі, іс жүзінде болатын зиянның
көлемін алдын ала қандай да бір ... ... ... ... ... ... құқығына сәйкес жеке және заңды тұлғалар ... мен ... ... ... үшін ... ... ... бұл тұлғалар ластану салдарынан келтірілген зиянды тиісті
дәрежеде материалдық түрде ... ... ... ... ... ... ... ластанудан туындаған зиян үшін азаматтық жауаптылық ... ... ... ... қосу керек, яғни нақты бір
мемлекетке тиесілі немесе ұлты бар заңды және жеке ... ... ... ... ... шығынды, сол мемлекеттің өтеп беруге
кепіл беретіндігін міндеттеу нормасы, келісіммен көрсетілген реттерде.
Халықаралық шартта бекітілген, мемлекеттердің келесідей ... ... ... ... әрекет ету шегінен тыс аумақтарда, олардың
аумағының ластануын болдырмаудың ... ... ... егер ... шараларды жүргізу нақты мақсатқа жету үшін ақылға қонымды қажетті
шаралардың шегінен шықпайтын болса.
Мемлекеттер, әрекет етуші шарттарды, сонымен қатар осы ... ... ... ... және ... ескере отырып, қоршаған
орта мен ғарыш кеңістігін ... ... оның ... алу сұрақтары
бойынша ұлттық заңнаманы, халықаралық құқық пен халықаралық ... ... ... ... ... Осы ... ... осындай
заңнаманы жасау үшін негіз болатын орталықтандырылған құжатты дайындау өте
тиімді деп ... ... ... және ... жеке ... ... техникалық нормалар мен ережелерді дайындап оларды ... ... ... ... олар ... ... ... анықтаудың тиімді критерийлерін бекітеді, егер
де олардың апатқа ұшырауы салдарынан ... орта мен ... ... ... ықтимал болатын болса, әсіресе жерге байланысты.
Өте маңызды мәселелердің бірі ол мемлекеттердің ... ... ... дайындау және қабылдауы, яғни олар қоршаған орта мен ғарыш
кеңістігіне шығарылатын ... ... ... ... көлемін
анықтайды, басқаша айтқанда, бұндай шығарулардың ластандыру сипаты ... орта мен ... ... ... қызмет салдарынан болатын
ықтимал зияннан қорғау мәселесін тиімді шешу үшін, қоршаған орта мен ... ... ... салатын нормалар мен ережелердің тиісті дәрежеде
орындалуына мемлекет ... ... ... ... ... сонымен
қатар оның ластану деңгейіне бақылау жасау. Бұндай бақылаудың ... ... ... тыс ... арта ... ... қажеттілігі арнайы халықаралық келісімдер мен
халықаралық ұйымдардың тиісті ... ... алып ... Көрсетілген
бақылау түрін жүзеге асыру халықаралық құқық пен ... ... ... ... қағидалары мен нормаларын қатаң сақтай ... ... ... ол өз ... ... заңды қызметін жүзеге
асыруына кедергі келтірмеуі ... орта мен ... ... ... ұтымды жолмен қорғау
мемлекеттердің халықаралық әріптестігінсіз мүмкін емес.
Бір жағынан, мемлекеттердің аталып ... ... ... және ... ... ... құрылуы тиіс, екінші жағынан,
тең ... ... ... ... ... және де барлық
мемлекеттердің мүддесін сәйкесінше ескере отырып, дамыған және ... ... ... ... ... ... не кіші ... ілгеріде көрсетілген шарттар орындалған жағдайда ғана, ғарыштық
қызмет салдарынан болатын ... ... ... ... мүмкіндік
бар.
Басқа жағынан қарастырсақ, ғарыштық қызмет саласында ... ... ... ... ... байланысты халықаралық
ұйым құру қажет.
Бұл ұйым мемлекеттердің ғарыштық ... ... ... ... ... қорғау саласындағы қызметінде реттеушінің рөлін атқаруы
тиіс. Мысалы, ақпараттар орталығы, кеңесу ... ... және ... ... бұл ұйым қоршаған ортаны қорғауға ... ... ... ... ғарыштық қызметті жүзеге асыру саласында
туындайтын, халықаралық дауларды реттеу құзырына ие болуы ... ... даму ... ... халықаралық ұйымның пайда болуын қажет
етеді.
Қарастырылып ... ... ... ... ... ғарыш қызметін жүзеге асыруға байланысты туындайтын, қоғамдық
қатынастарды реттейтін, ұлттық құқық жүйелерінің ... ... мен ... ... ... ғарыш құқығының нормаларының ережелері, ұлттық
ғарыш заңнамасының дамуына ... ... оның ... ... және ... болады, егер де жеке сұрақтар бойынша халықаралық құқытық актілерде
ақтаңдақтар болатын болса.
Осыған орай, жақын ... ... ... келесідей
нормативтік құқықтық актілерді дайындау және қабылдау дұрыс деп есептейміз:
1) «Ғарыштық қызмет туралы» ... ... ... ол ... ... ... ... ғарыштық қызметтің қағидалары мен
бағыттарын анықтауға, «ғарыш инфрақұрылымы» ұғымының мазмұнын ... ... еді. ... ... «Ғарыштық қызмет туралы» заңды қабылдау
келесідей мәселелерді ... ... ... ... ... мүдделерді бекітуге, ғарыш саясатының нақты
мақсаты мен міндеттерін, ғарыштық ... ... ... негізгі
қағидаларын анықтауға;
- Қазақстанның ғарыштағы қызметінің басымдықтарын айқындауға;
- Қазақстанның ғарыш ... күш ... ... ... мен ... экономикасын, ғылымы мен халықаралық әріптестікті дамыту және ұлттық
қауіпсіздікті күшейтуде тиімді ... ... ... ... ... мен ... ... техникасын дайындауға, өндіруге және тасымалдауды жүзеге
асыруға мемлекеттік тапсырысты ... ... ... басқару ерекшеліктері мен қауіпсіздігін қамтамасыз
ету, оның ішінде ғарыштық қызметтің экологиялық қауіпсіздігі;
- ұлттық ғарыштық бағдарламаны ... ... ... ... ... ... ... жобасын төмендегі негізгі қағидалардың
негізінде дайындау қажет:
- ғарыш саласындағы ұлттық мүдделерді, айқын мақсаттарды және ... ... ... қызметті жүзеге асырудың негізгі
қағидаларын бекіту;
- Қазақстанның ғарыш ... ... ... елде ... болып жатқан саяси өзгерістер мен экономикалық жағдайды, мемлекеттік
билік және ... ... ... ... Қазақстанның ғарыштық қуатын, экономиканы, ғылымды және халықаралық
әріптестікті нығайту, ұлттық қауіпсіздікті бекіту ... ... ... ... ... «Ғарыш кеңістігін зерттеу мен пайдалану саласындағы ... ... ... ... ... ҚР - ның ... Кодексі мен ҚР- ның Жер ... ... ... ... мен осы ... үшін ... ... пайдалану туралы өзгерістер мен толықтырулар;
- Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыштық саясаты тұжырымдамасы;
- Жерді ғарыштан ... ... ... ... зерттеу мен пайдалану саласындағы кәсіпкерлік қызмет
туралы» ҚР Заңын дайындау мен ... ... ... ... реттеудегі негізгі заңи құжат, ҚР - ның ... ... онда ... сала – ... ... ... ... ерекшеліктер ескерілмеген.
Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексіне өзгерістер ... ... ... ... ... арасындағы қарым
қатынастарды құқытық реттеуге бағытталған, оның басты мақсаты жеке ... ... және ... ... ... ... ... сақтау
және оның алдын алу, яғни ... ... мен ... ... ... ... және жою процессі барысында туындауы мүмкін
қауіптен ... ... ... ... ... ҚР ЭК-нің Ерекше бөлімінің 8-ші тарауын келесідей
мәтіндегі 46-шы бөліммен толықтыру қажет: «Ғарыштық ... ... ... ... талаптар». Сонымен қатар, ғарыш ... ... ... ... ... ... оның ішінде, ғарыш
қажеттіліктеріне бөлініп берілетін жер учаскелерінің режимін анықтау қажет.
Осыған байланысты, біздің ... жер ... ... беру ... ... ... ... үшін пайдалану және оған жалғасып
жатқан аумақтар ... ... Жер ... ... сәйкес
жүргізілуі тиіс. Біздің ұсынатынымыз, 20.06. 2003 жылы қабылданған
Қазақстан ... Жер ... ... ... ... ... 1–ші бабына төмендегідей толықтыру енгізу.
Нысаналы мақсаты бойынша, «ғарыштық қызметті қамтамасыз ... ... ... ... және ... жер ... құқытық режимінің
ерекшеліктерін анықтау. Бұл оның қандай да бір категорияға тиесілілігінен
немесе аумақты аймақтарға бөлудің рұқсат етілген ... ... ... ... ... ережелерге сәйкес анықталады. ... ... ... ... өте үлкен екендігін ескерсек. Айталық, ғарыш
қызметін жүргізуді қамтамасыз ету үшін ғарыш инфрақұрылымының жер ... ... ... оның ... космодромдар, ұшу алаңдарының
кешені, ұшыруды қамтамасыз ететін қондырғылар, ғарыш обьектілерінің ұшуын
бақылау обьектілері, ақпаратты қабылдау, өңдеу және ... ... ... ... ... зымырандардың бөлінетін бөлшектерінің түсу
аудандары, ғарыш обьектілерінің қону полигондары және ұшу қону ... ... ... ... ... ... обьектілері,
ғарышкерлерді дайындау және жабдықтау орталықтары, басқа да ғарыштағы
қызметті жүзеге ... ... ... мен ... ... да
құрылғылар орналасқан жерлерді ... ... ... ... ... бір мезгілде түсуіне пайдаланылатын жер ... ... және ол ... ... өтеу ... ... ... 2005 жылы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей
Федерациясының Үкіметі арасында Ресей Федерациясының ... алу ... ... ... ... ... мен ... бойынша
Келісім жасалды. Бұл келісім осы уақытқа дейін күшіне енбеген. 10-шы ... бұл ... оның ... енуі үшін ... ... ... ... жайлы Тараптардың соңғы жазбаша ескертуін алған
сәттен басталады.
Сонымен қатар, Келісімнің 2-ші бабына ... ... ... ... ... қорғауға, ұйымдар мен мекемелердің, әскери
бөлімшелердің қызмет ... ... ... Тараптардың арасында жасалатын
бөлек Хаттамалармен шешіледі. Бұл бөлек хаттамалар да осы күнге ... ... ... ... ... ... тез ... жеке
хаттамалардың қабылдануын қажет етеді. Осы орайда ұсынатынымыз, келесідей
сипаттағы жеке хаттамаларды Қабылдау: ... ... ... ... ... ... ... туралы Хаттама; Зымырандар мен
зымыран тасығыштардың үлгілерінің жобалау ... ... ... ... және ... ... тізімі
1 Қазақстан Республикасының ... 7 ... 1998 ... №284, 21
мамыр 2007 жылғы №254-3 ҚР Заңдарымен ... ... ... бірге //Алматы: Юрист, 2007.-44 б.
2 Назарбаев Н.А. ... – 2030 ... ... и ... всех казахстанцев: Послание Президента ... ... // ... ... 11 ... 1997 г.
3 Колосов Ю.М. Действующее международное право // Москва., - Т. 3, ... Hermida, Julian. Legal basis for a national space ... Boston: Kluwer ... 2004 y. -273 p.
5 ... Space Law Imprint ... ... Brownlie I. A Survey of ... ... Rules ... ... 13 ... ... Борьба СССР за мирное использование ... ... //М., ... -14 ... Patricia Birnie., Alan Boyle. International Law and the Environment
//Printed in Great Britain, 2002. Second ... ... Е. А. ... ... ... //1959 г. №11, -118 ... Е.А. Коровин. О ... ... ... ... жизнь, 1959 г. №1, -79 с.
11 Г.П. ... ... ... М., 1966. -17 ... Иойрыш и М.И.Лазарев. Договор, оздоровляющий атмосферу // М., 1965.
-19 с.
13 ... о ... ... ядерных испытаний 24 сентября 1996
г. Международное ... ... ... документов. Том 2.-
М.:Издательство БЕК, 1996. -362-366 с.
14 ... ... ... ... Республикасында ғарыштық
қызметті дамыту ... ... ... 25 ... 2005 ... ... ... Президентінің жарлығы // Справочная правовая система
ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
15 Договор о принципах ... ... по ... ... ... пространства, включая Луну и другие ... от 27 ... 1967 г. ... ... ... Сборник
документов. Том 2.-М.:Издательство БЕК, 1996. -352-356 с.
16 ... М.Н. ... ... ... //Изд-во УДН, 1987.
-16 с.
17 Г.П. Жуков., Ю.М.Колосов. Международное космическое ... ... ... 1999.-7 ... Конвенция о регистрации обьектов, запускаемых в ... от 14 ... 1975 г ... ... ... ... Том 2.-М.: Издательство БЕК, 1996г. -368-371 с.
19 С.А. ... ... ... ... ... ... ... 1998.-402 с.
20 Тихонравов М.К. Прогнозирование ... ... ... 1973.-3 ... ... В.С. ... ... в космосе //Наука, 1977.
-143 с.
22 Мовчан А.П. Проблемы ... и ... ... ... //Автореф.докт.дис. М., 1974.-24 с.
23 Философский словарь. Под ... ... и ... М.:
Политиздат, 1963.-С.217.
24 ... Э.Г. О ... ... воздушного и космического
пространства //СПб-1979. 100-105 ... ... Г.М. ... создания обычных норм в современном
международном праве //Советский ежегодник ... ... ... ... Даниленко Г.М. Граница между воздушным и космическим пространством и
современном международном ... ... -71-79 ... Собко А.А. Ермак С.Н. ... С.В. ... ... ... //М., ... ... ... Ю.Н. Международное воздушное право //Вопросы теории и
практики. М.: ... 1986.-48 ... ... В.Н. ... ... ... ... -1985-288 с.
30 Большая Советская Энциклопедия //М.:Сов.энциклопедия, 3-е ... ... ... Н.С. ... Энциклопедия //М.:Сов.энциклопедия, 1985.
-198 с.
32 Dictionary of technical terms for ... use. ... 1965.-16 ... ... А.И. ... статус космических станции //М.:
Междунар.отношения, ... ... Г.П. ... ... ... //М.: Международные отношения,
1999.-С.94.
35 Соглашение относительно сотрудничества по международной ... ... ... Международное космическое право: Учебник.
Отв.ред. Г.П. Жуков, Ю.М. Колосов.-М.: Междунар.отношения, 1999.-С.317-349.
36 ... о ... ... на Луне и ... ... ... 18 ... 1979 г. Международное публичное право. Сборник ... 2.-М.: ... БЕК, ... ... о ... космонавтов, возвращении космонавтов и
возвращении обтьектов, запущенных в ... ... от 22 ... г. Там ... 25 ... 2005 жылы №1513 Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығы. «2005-2007 жылдарға ... ... ... ... дамыту туралы» мемлекеттік бағдарлама //Справочная правовая
система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
39 «Қазақстан ... ... ... ... ... органын
құру туралы» 31 қазан 2005 жыл №1087 Қазақстан Республикасы Үкіметінің
қаулысы ... ... ... ... 22.02.2009ж.
40 «Акционерлік қоғам «Қазкосмос» Ұлттық компаниясын құру туралы» ... 2005 жыл №242 ... ... ... ... //
Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
41 Экологически ... ... ... от 9 ... 2007 ... ... ЮРИСТ, 2007-172 с.
42 Холмуминов Ж.Т. Правовые вопросы государственного ... ... ... ... ... и ... ... и
аграрного законодательства ... и ... СНГ в ... процессов (Байсаловские чтения-2005): Материалы
международной научно-практической конференции. ... ... ... ... 2005 г. сост. Абдраимов, Б.Ж.-Выпуск 7.-С.43-51.
43 Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 октября ... №1113 ... о ... ... ... ... ... система Юрист, 22.01.2007 г.
44 Концепция экологической безопасности Республики Казахстан на 2004-
2015 годы. ... ... ... Республики Казахстан от 3 декабря
2003 года №1241 //Экологический курьер,-2004.-29 января.
45 Постановление Правительства Республики ... от 12 ... ... №311 Об ... ... ... уполномоченных органов,
осуществляющих функции охраны ... ... ... и ... контроля в этой области, и Правил
организации их деятельности//Справочная правовая система Юрист, 22.01. 2008
г.
46 ... С.Ж. ... ... ... ... ... и унификации экологического и аграрного
законодательства ... и ... СНГ в ... ... ... ... 25 июня 1998 года //Справочно – правовая система
Юрист, ... ... ... 25 ... 2006 жылғы № 155 ... ... ... ... ... арнайы өкілі туралы Ереже
// Справочная правовая система ЮРИСТ, 22.02.2009ж.
49 Абдраимов Б.Ж., Жарылкасын Е. ... ... ... по
законодательству РК.-Алматы: Юрист, 2001.
50 Мухитдинов М.Б., Куандыков К.Ж. ... ... ... ... ... ... Д.Л. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. Оқу
құралы.-Алматы, 2005.
52 ... М.А. ... ... ... ... ... пособие.-
Алматы: Ғылым, 1993.-133б.
53 Бринчук М.М., Экологическое право. Учебник для ... ... ... ... ... Т.И. ... ... трансграничной
перевозки опасных ... ... ... ... К.Ж., ... ... окружающей среды от
загрязнения опасными отходами. Дис. доктора философии (PhD) в ... ... ... М.И. Технический прогресс и международное право //М., 1963.
стр., 26.
57 Мовчан А.П. Кодификация и ... ... ... ... ... В. ... Ю.Михайлов. Охрана природы и международное право //
«Международная ... 1971г. ... ... ... СВ., ... Э.Г. Международно-правовые режимы зашиты
морской, воздушной и космической среды: сравнительный анализ. В ... ... ... и ... право. М. 1992. -72 с.
60 Виноградов С. В. ... в ... и ... окружающей среды, в
кн.: Космос и право. М., 1980. -С121.
61 Севастьянов В.И., Урсул А.Д., ... Ю.А. ... ... ... ... ... и ... среда. М., 1980. - С115-119.
62 Orbiting Debris: А Space Environmental Problem, Washington, 1990. -43
р.
63 ... Л. И. ... ... в ... ... ... М.,
1981.-5с.
64 Ерджанов Т.К. Международное публичное право: Учебник.-Алматы, 2006.-
892 б.
65 ... Г.П. ... ... ... по ... 1967г. В ... развития космического права. М. 1971. -71—77 с.
66 Nicholas L. Johnson History of on-orbit ... ... ... ... Springs, CO: Teledyne Brown Engineering, Janua«y 1990), ... NAS ... ... R.C. and Potter, A. E. "Orbital debris research at ... Space Center, ... NASA TM 102155, ... 1989; Sato, ... ... M. Collision probability in space and the debris ... future ... of the ... Symposium on Space Technology and
Science, pp. 257-263, ... Space debris, report of the ESA Space Debris Working Group, ESA ... November 1988 ; Report on orbital debris. ... Group ... the National Security Council, ... D. C, February 1989.
69 Kessler, D.J. and ... B.G. ... ... ... satellites the creation of a debris belt". Journal ... ... vol. 83, Ho. A6, I June, 1978, pp. ... Kessler, D.J. ... ... the limits of population growth
in low earth orbit", COSPAR, The Hague, Netherlands, paper No. MB ... Eichler, P. and Rex, D., "Debris ... ... Debris ... paper AIAA 90-1366, 16-19 April, ... MD.
72 Не Qi Zhi. Legal Aspect of Space Activities and the ... Law: ... and Scope, Ed. by N. ... New York, ... Law and Politics in Space. ... 1964, p.43.
74 Колосов Ю.М. Борьба за мирный космос. М., 1968, с. 94.
75 Тенденции ... ... ... М, 1971. -186с.
76 Пирадов А.С. ... и ... ... М., ... Тункин Г.И. Вопросы теории международного ... ... ... ... Е. А. и Поточный М. Прововые вопросы структуры и деятельности
международных организаций. М., 1989. -90-93 с.
79 ... В. С. ... и ... ... стр, ... Fawcett J. E. S. ... Law and the Uses of outer space. N. Y.
1978, p. 60.
81 ... И. И. ... ... ... М., 1975, Стр. ... ... Е. С. ... урегулирование международных споров в области
космической ... ... ... ... М., ... Judicial ... of ... Disputes. 1986. P 149.
84 Forkosch M. D. Outer Space and Legal ... The Hague, ... 1982. P, 5, ... ... 1 aw Association. Paris Conference. 1984. P. 10-31.
86 Черниченко С.В. Международное право: ... ... М., ... ... Р.К., ... В.В. ... ... природы в СССР.М., 1979,
стр.,167; Правовая охрана природы в ... 1976,- 328 ... ... ... и их ... применение. Документы,
представленные на Конференцию ООН по исследованною и ... ... в ... ... ... 14-27 ... 1969 г. ... ООН, Нью-Йорк, 1969, с.1129-1153.
89 Jeaks W.C. Space Uw, N.Y.-- Wash. 1965, p.445.
90 ... А.С. ... ... ... ... ... двумя
или более государствами, стр. 117.
91 Тункин Г.И, Теория международного права, стр. 432.
92 ... В.А. ... ... за ... ... 1976, стр. ... ... П.М. Указ. Соч., с. 236.
94 Г.И. Левин Д.Б. ... ... в ... ... -М., 1966, стр. 60.
95 Клименко Б.М. Международные реки Правовые вопросы ... рек в ... и ... ... М., 1969. ... Jenks C.W. ... for ... Activities in International
Law. 1966, vol. 117, pp. 106-108.
97 Колодкин А.Л. және Кибиревский С. ... ... ... ... морского дна. //Советское государство и право, 1970. № 6. 95-
100 б.б.
98 Жуков Г.П. ... ... ... ... ... на ... ... степени. M..I966.
99 Jenks W. С. Space and law, Appendix X, ... ... А.А. ... ... ... М,1977. стр.236.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 120 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
«КаzSат»5 бет
Астрономия4 бет
Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары17 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы құрылғалы 49 жыл болды10 бет
Венера планетасы61 бет
Газ разрядты санауыштар көмегімен ғарыштық сәуле интенсивтілігін анықтау6 бет
Дистанционды әдістер мен ғарыштық түсірілімдер17 бет
Дүниежүзілік авиация. Әуе көлігінің жаңа түрлері жайлы мәлімет9 бет
Жерді қашықтан зондылау ҒА6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь